Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 698

Hoogwaterbeschermingsprogramma

Nr. 71

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID, VAN
ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT EN VAN LANDBOUW,
NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2022
Het is bijna een jaar geleden dat met name Limburg is getroffen door
extreme wateroverlast, met grote gevolgen voor inwoners. De beelden
van de ravage, de materiële en immateriële schade, veroorzaakt door de
wateroverlast, maakten ook grote indruk op de leden van dit kabinet. Het
kabinet heeft dan ook maatregelen genomen om het financiële leed als
gevolg van de wateroverlast te verzachten.
Met deze brief informeren wij uw Kamer, mede namens de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, over een aantal aspecten van
de wateroverlast in de zomer van 2021. Allereerst wordt ingegaan op de
toezegging die is gedaan tijdens het debat op 24 maart jl. (Kamerstuk
29 517, nr. 220) en op verdere stappen van het kabinet om het financiële
leed te verzachten. Vervolgens gaat deze brief in op de motie van het lid
Mutluer c.s. Daarna wordt de voortgang geschetst in de afhandeling door
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) van aanvragen om een
tegemoetkoming in de schade. De brief sluit af met de aankondiging van
een onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de Wet tegemoetkoming schade bij rampen (Wts).
In de bijlage bij de brief is volledigheidshalve een overzicht opgenomen
van de maatregelen die het kabinet heeft genomen om gedupeerden
tegemoet te komen in de materiële schade.
1. Herstelactie naar aanleiding van casuïstiek Meerssen en andere
stappen om het financiële leed te verzachten
Herstelactie
Tijdens het debat op 24 maart jl. is toegezegd de casuïstiek in Meerssen te
zullen laten analyseren door RVO. Hoewel de uitvoering van de Wts in het
algemeen snel en zorgvuldig verloopt, is uit deze analyse gebleken dat het

kst-32698-71
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 698, nr. 71

1

op enkele punten niet helemaal goed is gegaan. Schade-experts van de
Stichting Nederlands Instituut Van Register Experts (NIVRE) en RVO
bleken het begrip inboedel niet eenduidig te hebben uitgelegd. Sommige
schade-experts hebben tuinmeubilair, barbecues en fietsen onder het
begrip inboedel geschaard terwijl andere schade-experts dat niet hebben
gedaan. Als gevolg hiervan zijn gedupeerden niet gelijk behandeld.
De beschreven handelwijze heeft ertoe geleid dat gelijke gevallen ongelijk
zijn behandeld. Bovendien heeft dit bijgedragen aan een gevoel van
willekeurige toepassing van de Wts bij gedupeerden. Het kabinet acht
deze gang van zaken onwenselijk en met RVO is afgesproken dat een
eenduidige uitleg van het begrip inboedel op grond van het gelijkheidsbeginsel, met terugwerkende kracht, wordt toegepast in alle vergelijkbare
gevallen ten gunste van de gedupeerden waardoor er nabetalingen zullen
plaatsvinden. Van het alternatief – terugvorderen van mensen die meer
hebben ontvangen dan anderen in gelijke gevallen – kan geen sprake zijn.
In het schadegebied bevinden zich mogelijk ook nog andere vergelijkbare
gedupeerden die zich, wellicht indachtig de regels van de Wts, niet
hebben gemeld. Het kabinet vindt het wenselijk dat deze particulieren zich
alsnog kunnen melden. RVO heeft hierover op hun website gecommuniceerd en er is een persbericht uitgegaan. RVO zal deze meldingen door
toepassing van de hardheidsclausule op grond van de Wts in behandeling
nemen. De termijn hiervoor is gesloten met ingang van 1 juli 2022.
Voor de volledigheid: de bovenstaande afspraak geldt zowel voor de
gedupeerden die onder de Regeling tegemoetkoming waterschade in
Limburg en het onbedijkte gebied langs de Maas in Noord-Brabant in juli
2021 (hierna: de Regeling) vallen als voor gedupeerden die onder de
Beleidsregel coulance wateroverlast in juli 2021 (hierna: de Beleidsregel
coulance) vallen.
Naast deze herstelactie heeft het kabinet de volgende twee stappen gezet
om te proberen het financiële leed te verzachten.
Nationaal Rampenfonds
Op ambtelijk niveau is aan de getroffen regio in het kader van de
schadeafhandeling verzocht om samen met het Nationaal Rampenfonds
te bekijken op welke manier gedupeerden vanuit het fonds financieel
kunnen worden ondersteund. Het Nationaal Rampenfonds is een
particuliere stichting die ten doel heeft het bijeenbrengen van gelden en
goederen, bij te (doen) dragen aan leniging van de noden, ontstaan door
rampen, die de bevolking van enig deel van het Koninkrijk der Nederlanden treffen en die van zodanige aard en omvang zijn, dat zij, naar het
oordeel van het bestuur, als nationale rampen moeten worden
beschouwd. In overleg met de betrokken Limburgse gemeenten wordt
thans al het programma «lokale fondsen» van het Nationaal Rampenfonds
ingezet ten behoeve van de zwaarst gedupeerden van de wateroverlast.
Verruiming Regeling voor gedupeerde verenigingen en stichtingen die
een zorginstelling in stand houden
Met ingang van 29 juni jl. is een wijziging van de Regeling in werking
getreden die ziet op de maximering van het eigen risico voor verenigingen en stichtingen die een zorginstelling of onderneming in stand
houden. Voor verenigingen en stichtingen die een zorginstelling of
onderneming in stand houden, geldt op grond van artikel 7, 1e en 2e lid,
van de Regeling dat zij maximaal 65% van de schade aan vaste en
vlottende activa vergoed krijgen en derhalve een eigen risico hebben van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 698, nr. 71

2

35%. Voor bedrijven geldt ook een eigen risico van 35%, maar dit eigen
risico wordt in artikel 14 van de Regeling gemaximeerd tot € 6.014. Uit de
toelichting op de Regeling blijkt dat de hier bedoelde verenigingen en
stichtingen bij het bepalen van de omvang van de schade net zo worden
behandeld als bedrijven, maar bij de maximering van het eigen risico
worden deze verenigingen en stichtingen ten onrechte niet genoemd. Dit
leidt tot een substantiële achterstelling ten opzichte van bedrijven die een
gemaximeerd eigen risico hebben en ten opzichte van reguliere stichtingen die een tegemoetkoming krijgen van 90% van de schade aan
vaste/vlottende activa in plaats van 65%.
2. Motie van het lid Mutluer c.s.
De extreme wateroverlast in Limburg en langs het onbedijkte deel van de
Maas in Noord-Brabant van afgelopen zomer heeft grote gevolgen gehad
voor de inwoners van het getroffen gebied. Gevolgen die, nu bijna een
jaar later, nog steeds voelbaar zijn voor veel inwoners. Hoewel inmiddels
veel schademeldingen naar tevredenheid van de gedupeerden door
verzekeraars en door de overheid zijn afgehandeld, zijn er gedupeerden
die (nog) geen of een gedeeltelijke tegemoetkoming hebben ontvangen
voor de door hen geleden schade. De aangenomen motie van het lid
Mutluer c.s. beoogt voor de particulieren die van hun verzekeraar niet alle
schade vergoed krijgen, een oplossing te creëren door de regering te
verzoeken de Wts van toepassing te verklaren op die gevallen waar de
schade-uitkering van de verzekeraar achterblijft op de Wts-uitkering van
90% van de geleden schade.1
Het kabinet voelt mee met de intentie van deze motie om alle
gedupeerden (ongeacht of ze wel, niet of deels verzekerd zijn) financieel
tegemoet te komen voor hun schade. In dit licht benadrukt het kabinet dat
diverse extra maatregelen zijn getroffen om zo veel mogelijk gedupeerden
zo goed mogelijk te helpen. Zo heeft het kabinet niet alleen het vangnet
van de Wts ingezet, maar zijn ook eenmalig en met name vanwege de
uitzonderlijke situatie door de coronacrisis aanvullende maatregelen
hierop genomen. Voor, in het bijzonder, particuliere gedupeerden die niet
verzekerd waren voor schade als gevolg van de wateroverlast terwijl de
schade wel redelijkerwijs verzekerbaar was, is de Beleidsregel coulance
tot stand gekomen. Voorts is er een regeling teeltplanschade gekomen
voor landbouwers met schade aan gewassen in de uiterwaarden. Voor
ondernemers wordt gewerkt aan een tegemoetkoming voor geleden
omzetderving en voor een aantal zwaar getroffen gemeenten aan de
verstrekking van een specifieke uitkering. Het kabinet beoogt met het
maatregelenpakket van de Wts en de genoemde aanvullende regelingen
gedupeerden maximaal te helpen. De uitvoering daarvan is in volle gang.
Bij de uitvoering van de maatregelen wordt een balans gezocht tussen de
menselijke maat, zorgvuldigheid en snelheid.
Het kabinet leeft mee met de gedupeerden van de wateroverlast. De
uitvoering van de motie verstoort echter de systematiek van de verzekeringen en de opzet van de Wts. Het is namelijk de verantwoordelijkheid
van eenieder om zorg te dragen voor een niveau van verzekeren dat past
bij een persoonlijke risicoafweging. Bovendien is met uitvoering van de
motie het risico aanzienlijk dat burgers in de toekomst onvoldoende of
geen prikkel meer ervaren omzich adequaat te verzekeren. De uitvoering
van de motie heeft derhalve maatschappelijke consequenties die naar
mening van het kabinet niet te overzien zijn.

1

Kamerstuk 29 517, nr. 212.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 698, nr. 71

3

Uitvoering van de motie bovenop de al genomen maatregelen zou
bovendien leiden tot een complex en langdurig traject. Zo moeten
dossiers opnieuw worden beoordeeld. Daarnaast is voor RVO in veel
gevallen niet of niet zonder uitgebreid dossieronderzoek te achterhalen
voor welke schade een tegemoetkoming is verstrekt door de verzekeraars
en voor welke schade niet (en waarom niet). Het is daarmee nagenoeg
onmogelijk om vanuit een overeenkomst tussen een individuele burger en
zijn verzekeraar te komen tot een eenduidige, gelijke behandeling van de
gedupeerden door de overheid.
Het kabinet heeft al een groot aantal maatregelen getroffen om
gedupeerden zo goed mogelijk te helpen. Bovengeschetste negatieve
gevolgen van de uitvoering van de motie zouden deze aanpak frustreren,
hetgeen het kabinet niet in het belang acht van gedupeerden. Het
voorgaande maakt de motie, waarin wordt gevraagd de Wts van
toepassing te verklaren op die gevallen waar de schade-uitkering van de
verzekeraar achterblijft op de Wts-uitkering van 90% van de geleden
schade, onuitvoerbaar.
3. Voortgang afhandeling schade
Afhandeling Wts-meldingen op grond van de Regeling en Beleidsregel
coulance
Op peildatum 4 juli 2022 zijn er bij RVO 2.950 meldingen gedaan op grond
van de Regeling en de Beleidsregel coulance. Van deze 2.950 meldingen
zijn 223 meldingen ingetrokken en 263 meldingen bleken dubbel te zijn
gedaan. In totaal zijn nu 2.464 meldingen in behandeling genomen. De
sluitingstermijn voor het doen van meldingen op grond van de Wts was
gesteld op 16 december 2021. Echter, ook daarna konden nog meldingen
worden gedaan op grond van bijvoorbeeld de Beleidsregel coulance. Het
loket om meldingen te doen vanwege de herstelactie is met ingang van
1 juli 2022 gesloten. Het melden van vervolgschade blijft overigens ook na
sluiting van het loket mogelijk.
Een melding wordt gevolgd door een schade-expertise die vervolgens
leidt tot een schaderapport. RVO heeft 1.879 schaderapporten aan
gedupeerden aangeboden. De resterende 585 meldingen zullen binnen
afzienbare tijd worden afgedaan. Verschillende, voor RVO
niet-beïnvloedbare factoren spelen hierbij een rol. Zo zijn er gedupeerden
die nog in afwachting zijn van een besluit van hun verzekeraar. Bij enkele
zakelijke contracten kan dit leiden tot juridische procedures, waarbij
meerdere, waaronder buitenlandse partijen zijn betrokken. Ook een gang
naar de rechter is hierbij een mogelijkheid. Pas wanneer er een definitief
besluit over de verzekeringsuitkering is, kan RVO een melding verder in
behandeling nemen. In gezamenlijkheid met het Verbond van Verzekeraars wordt onderzocht hoe de afhandeling van deze zaken kan worden
versneld.
Daarnaast zijn er nog gedupeerden in afwachting van een offerte van een
aannemer, welke soms ook nodig is om het verzekeringsdossier te sluiten.
Bovendien worden veel gedupeerden geconfronteerd met stijgende
prijzen, waardoor achteraf kan blijken dat de herstelkosten hoger uitvallen
dan in het schaderapport is berekend. Dit kan leiden tot vertraging in het
akkoord gaan met de schaderapporten.
Na ondertekening van een schaderapport door de gedupeerde, wordt het
schaderapport als aanvraag bij RVO ingediend. RVO heeft 1.768 van deze
aanvragen ontvangen op genoemde peildatum en er zijn 1.518 aanvragen
van gedupeerden afgehandeld. Op dit moment zijn er dus nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 698, nr. 71

4

250 aanvragen in behandeling door RVO. Het streven is om deze
aanvragen op korte termijn af te doen, maar ook hier geldt dat RVO vaak
in afwachting is van aan te leveren documenten (waaronder afwijzingen
van verzekeraars) alvorens een besluit te kunnen nemen.
Van de 1.518 aanvragen zijn 1.251 gedupeerden in aanmerking gekomen
voor een tegemoetkoming en inmiddels is aan hen in totaal € 34,3 miljoen
uitbetaald. Dit is inclusief tegemoetkomingen op grond van de Wts aan
agrariërs voor de schade aan gewassen buiten de uiterwaarden. De
verwachting is dat de kosten van de tegemoetkomingen in de schade op
grond van de Wts, de Beleidsregel coulance en de Wet veiligheidsregio’s
(Wvr) uiteindelijk zullen uitkomen op € 261 miljoen. De totale schade van
de wateroverlast in Limburg en in delen van Noord-Brabant wordt nu
geraamd op ongeveer 0,5 miljard (zie ook hierna, onder «Stand van zaken
omvang schade»). Dit aangepaste voorlopige schadebeeld is op 5 april jl.
ook gedeeld met de Europese Commissie in het kader van de aanvraag
van Nederland bij het Europees Solidariteitsfonds.
Beleidsregel tegemoetkoming teeltplanschade uiterwaarden Maas juli
2021
Ten aanzien van de schade voor landbouwers in de uiterwaarden van de
Maas kan worden gemeld dat er, sinds de publicatie op 18 februari 2022
van de beleidsregel van de Minister van LNV voor de tegemoetkoming
teeltplanschade uiterwaarden Maas juli 2021, 223 individuele meldingen
zijn binnengekomen en dat alle taxaties zijn ingepland. Zonder deze
beleidsregel zouden landbouwers niet voor een tegemoetkoming in
aanmerking komen omdat uiterwaarden, buitendijks van een primaire
kering, zijn uitgezonderd van een tegemoetkoming in de Wts. Met deze
informatie en de informatie die aan uw Kamer is gestuurd in de Kamerbrief van 21 maart 20222 wordt voldaan aan het verzoek van de vaste
commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 11 februari
2022 om informatie over de stand van zaken van de tegemoetkoming voor
agrariërs met teeltplanschade in de uiterwaarden van de bedijkte Maas.
Specifieke uitkering aan gemeenten
Het kabinet heeft toegezegd een aantal gemeenten dat zwaar getroffen is
door de wateroverlast met een specifieke uitkering tegemoet te komen,
aangezien de Wts en de Wvr slechts voorzien in een deel van deze kosten.
Daarnaast bieden de relatief beperkte jaarlijkse baten en lasten van de
gemeenten in deze regio en de omvang van de (bestemmings-)reserves
onvoldoende ruimte om de schade volledig te dragen. Het betreft in ieder
geval de gemeenten Valkenburg aan de Geul, Gulpen-Wittem en
Meerssen. Op dit moment is het Rijk met de drie meest getroffen
gemeenten in gesprek. In overleg met RVO en met ondersteuning door
schade-experts zijn gemeenten op dit moment druk bezig de schade als
gevolg van de wateroverlast in kaart te brengen.
Omzetderving
Er wordt thans, samen met de provincie Limburg, gewerkt aan een
tegemoetkoming voor omzetderving, waarbij invulling wordt gegeven aan
de motie van de leden Graus en Van Kent.3 Met deze motie wordt de
regering verzocht de getroffen ondernemers middels een ruimhartige
omzetdervingsregeling tegemoet te komen. Ten aanzien van de tegemoetkoming is het uitgangspunt dat de staat een specifieke uitkering verstrekt
2
3

Kamerstuk 29 517, nr. 211.
Kamerstuk 35 420, nr. 429.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 698, nr. 71

5

aan de provincie met een maximale omvang van € 24 mln. De
voorziening wordt deze zomer uitgewerkt. Na de vaststelling en
vervolgens openstelling van de voorziening, zal met snelheid en zorgvuldigheid gewerkt worden aan de beoordeling van de aanvragen, waarna
een tegemoetkoming kan worden uitgekeerd aan de getroffen ondernemers.
Stand van zaken omvang schade
In juli vorig jaar is, kort na de ramp, door middel van een Quick scan een
prognose gemaakt van de totale schade en van de schade waarin op
grond van de Wts tegemoet moet worden gekomen. Op basis van deze
Quick scan werd de totale schade toen geschat op € 1,9 miljard.
Er is inmiddels een geactualiseerd beeld van de totale schade van de
wateroverlast in Limburg en in delen van Noord-Brabant; de kosten van
de schade worden nu geraamd op ongeveer 0,5 miljard. Deze raming is
aanzienlijk lager dan de raming op grond van de Quick scan. Belangrijkste
reden voor dit aanzienlijke verschil is dat bij de raming op grond van de
Quick scan uitgegaan is van een zo groot mogelijk schadegebied, zodat de
uiteindelijke schade niet onderschat zou worden. Bij nadere bepaling, met
name op grond van gedetailleerde informatie uit luchtfoto’s die zijn
gemaakt tijdens de wateroverlast, blijkt het gebied waar daadwerkelijke
wateroverlast was, beduidend kleiner te zijn. Daarnaast is het aantal
meldingen op grond van de Wts lager dan verwacht.
De geraamde kosten van de schade van 0,5 miljard bestaan uit:
− de kosten van de tegemoetkoming in de schade op grond van de Wts,
de Beleidsregel coulance en de Wet veiligheidsregio’s. Deze worden
thans geraamd op € 261 miljoen;
− de kosten van de schade voor gemeenten die niet worden vergoed
door de Wts en de Wvr en de herstelkosten van infrastructuur door
Rijkswaterstaat. Deze kosten zijn op dit moment nog niet inzichtelijk;
− de kosten van de beleidsregel tegemoetkoming teeltplanschade
uiterwaarden. Deze worden geraamd op rond de € 6 miljoen;
− de totale verzekerde schade. Het Verbond van Verzekeraars schat dit op
€ 160 miljoen.
4. Tot slot
De verschillende vraagstukken die naar boven zijn gekomen bij de
afhandeling van de schade als gevolg van deze wateroverlast zijn
aanleiding om te laten onderzoeken of, en zo ja hoe, een instrument zoals
de Wts een meerwaarde kan blijven hebben. Zo zal de invulling van het
begrip inboedel hierbij worden meegenomen en ook zal worden gekeken
naar de reikwijdte van de Wts, waaronder de schadeposten die nu niet
voor tegemoetkoming in aanmerking komen, zoals schade aan bijvoorbeeld tuinen (groen of bestrating), caravans en tuinhuisjes.
Dit onderzoek zal worden vormgegeven in samenhang met de bredere
verkenning door het kabinet naar een klimaatrobuust stelsel van verzekeringen en tegemoetkoming van schade door natuurrampen dat wordt
opgezet naar aanleiding van de Beleidstafel wateroverlast en hoogwater.
Dit onderzoek komt naast de evaluatie van de uitvoering van de Wts. Deze
evaluatie wordt uitgevoerd in opdracht van het WODC en is inmiddels
gestart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 698, nr. 71

6

De evaluatie heeft tot doel om inzicht te krijgen in de wijze van toepassing
van de Wts op de wateroverlast in juli 2021 en de verbetermogelijkheden
en leerpunten die betrokken partijen daarbij zien. Naar verwachting zal uw
Kamer in het eerste kwartaal van 2023 worden geïnformeerd over de
uitkomsten van de evaluatie.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 698, nr. 71

7