Overzicht reacties consultatie accountancy
Inhoudsopgave
Achtergrond
Thema 1: Onafhankelijkheid van de accountant
- Samenloop tussen de controle van de jaarrekening en overige
dienstverlening
- Zakelijke relaties en sponsoring
- Verplichte roulatie en joint audits
- De selectie en aansturing van de externe accountant
Thema 2: Informatievoorziening
- Vergroten transparantie over kwaliteit
- Vergroten transparantie over onafhankelijkheid
- Informatiebehoefte van de gebruiker
- Informatie over het controleproces
- Een frequenter gebruik van toelichtende paragrafen
- Rapportering over bevindingen van de accountant aan de raad van commissarissen en de
doorvertaling naar het verslag van de raad van commissarissen
- Verbetering informatie in het directieverslag en controle daarop door de accountant

Thema 3: Europese harmonisatie en toezicht

Achtergrond
De consultatie accountancy is tot stand gekomen in overleg met de AFM en de
Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) en is gericht op een
drietal thema’s: onafhankelijkheid van de accountant, informatievoorziening,
en Europese harmonisatie en toezicht. De consultatie heeft in totaal 43 reacties
opgeleverd.1 Naast reacties van diverse belanghebbende organisaties
(Eumedion, VEB, VNO-NCW/MKB-Nederland, Verbond van Verzekeraars,
VEUO) zijn reacties ontvangen van de grootste vier accountantsorganisaties in
Nederland (Deloitte, Ernst & Young, KPMG en PwC), van meerdere andere
accountantsorganisaties en individuele accountants al dan niet in
georganiseerd verband (waaronder SRA, Ledengroepbestuur Accountants in
business NBA en Limperg-overleg), van diverse grotere ondernemingen, van
een viertal universiteiten (Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode Business
Universiteit, Universiteit Maastricht en Vrije Universiteit Amsterdam), van de
toezichthouder AFM en van enkele overige belanghebbenden. Bij de weergave
1

De openbare consultatiereacties zijn raadpleegbaar via:
http://internetconsultatie.nl/consultatiedocument_accountancy/reacties

van de ontvangen reacties worden waar nodig de verschillende
belangengroepen onderscheiden (met ‘ondernemingen’ worden in dit verband
de opstellers van jaarrekeningen bedoeld) en waar relevant en mogelijk (niet
alle reacties zijn openbaar) worden individuele reacties aangehaald.

Thema 1: Onafhankelijkheid van de accountant
Onafhankelijkheid van externe accountants is één van de steunpilaren van de
externe accountantsfunctie. Het maatschappelijk verkeer wil een onafhankelijk
oordeel horen over de kwaliteit van de jaarlijkse financiële verslaggeving van
ondernemingen. Dit oordeel moet afkomstig zijn van een onafhankelijke
deskundige, de externe accountant. Relaties met cliënten, bijvoorbeeld het
houden van financiële en zakelijke belangen, kunnen een bedreiging vormen
voor de onafhankelijkheid van de accountant. Verschillende vormen van
dienstverlening die de externe accountant naast de wettelijke controle verricht
kunnen risico’s met betrekking tot de onafhankelijkheid met zich meebrengen.
Een ander aspect dat de onafhankelijkheid van de accountant kan beïnvloeden
is door wie hij wordt benoemd en aangestuurd.
Alle respondenten zijn het er over eens dat het maatschappelijk verkeer niet is
overtuigd van de onafhankelijkheid van de accountant vandaag de dag.
Accountants zelf wijzen erop dat het dichten van deze vertrouwenskloof niet
per se moet gebeuren door meer regelgeving, maar door een versterking van
de naleving van bestaande regelgeving. Ook wordt er voor gewaarschuwd dat
de gedane voorstellen niet moeten gaan leiden tot schijnzekerheid. Ook vanuit
ondernemingen wordt aangegeven dat het dichten van de vertrouwenskloof
meer een zaak is van cultuur dan van regelgeving. Daar waar accountants en
ondernemingen de vertrouwenskloof vooral wijten aan de maatschappelijke
perceptie, wordt er vanuit andere kanten op gewezen dat de accountancy de
afgelopen decennia ook wel is vercommercialiseerd: beloning is een deel van
de winst van de organisatie en daarmee heeft de accountant zo mogelijk
belang bij een softe opstelling tijdens de controle om zoveel mogelijk
(winstgevende) adviesdiensten binnen te halen. Volgens Eumedion heeft het er
vaak veel van weg dat accountants zich meer vereenzelvigen met het bestuur
van de onderneming dan met de beleggers en andere gebruikers van de
verslaggeving. De VEB wijst erop dat de bestaande waarborgen onvoldoende
vertrouwen geven aan de gebruiker van de jaarrekening dat deze afdoende
zijn. Al met al vindt de noodzaak voor het versterken van de bestaande

onafhankelijkheidswaarborgen voldoende bevestiging in de ontvangen
consultatiereacties.
Samenloop tussen de controle van de jaarrekening en overige dienstverlening
De voorstellen van de Europese Commissie bevatten een aantal maatregelen
om de onafhankelijkheid van de accountant te versterken. Het gaat hierbij
onder meer om een (vrijwel volledig) verbod op het leveren van nietcontrolediensten aan wettelijke controlecliënten: niet-controlediensten zijn niet
toegestaan, met uitzondering van een aantal in de betreffende
ontwerpverordening gespecificeerde aan de wettelijke controle gerelateerde
diensten, die zijn toegestaan tot een plafond van 10% van de totale omzet bij
dezelfde controlecliënt, en van een aantal in de ontwerpverordening
gespecificeerde niet-controlediensten, die alleen zijn toegestaan met
voorafgaande goedkeuring van de toezichthouder of de auditcommissie van de
betreffende onderneming. Hierbij geldt voor de allergrootste
accountantsorganisaties een totaalverbod op het verlenen van nietcontrolediensten.
Alle consultatiereacties wijzen erop dat het passend is een onderscheid te
maken tussen aan controle gerelateerde diensten en overige dienstverlening bij
de vraag welke diensten een accountantsorganisatie mag leveren bij een OOB
naast de wettelijke controle. Slecht een enkeling oppert dat accountants zich
uitsluitend met controlewerkzaamheden moeten gaan bezighouden en dat er
een onderscheid moet komen tussen organisaties die slechts de wettelijk aan
de accountant toegewezen diensten verrichten en organisaties die slechts de
overige diensten verrichten.
De AFM beveelt aan de diensten die accountantsorganisaties verlenen te
onderscheiden in twee hoofdcategorieën: 1) diensten gericht op het
verstrekken van zekerheid over de door de controlecliënt verstrekte informatie
ten behoeve van externe gebruikers van deze informatie en 2) diensten ten
behoeve van de controlecliënt zelf. Diensten uit de eerste categorie, die
gelijktijdig met de wettelijke controle worden verricht, zijn doorgaans
gerelateerd aan die controle en vormen volgens de AFM zelden een bedreiging
voor de onafhankelijkheid. De AFM ziet daarom geen noodzaak om de
verlening van deze diensten te beperken tot een bepaald percentage van de
omzet bij dezelfde controlecliënt. In het door de AFM gemaakte onderscheid
kan een overeenkomst worden gezien met het door accountants gemaakte
onderscheid tussen assurance en non assurance. Een ‘assurance-opdracht’

wordt wel gedefinieerd als een opdracht waarbij de accountant een conclusie
formuleert die is bedoeld om het vertrouwen van de beoogde gebruiker met
betrekking tot het object van onderzoek te versterken. Deze ‘assurance
diensten’ zouden geen bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de
accountant, omdat deze in het verlengde liggen van zijn taak als controleur van
de jaarrekening en de accountant bij het uitvoeren van deze diensten niet in
een positie komt dat hij zijn eigen werkzaamheden controleert of besluiten
neemt voor zijn cliënt. Hieraan wordt door accountants en ondernemingen
toegevoegd dat aan controle gerelateerde diensten ook kunnen bijdragen aan
de kwaliteit van de audit en in dat geval ook het meest efficiënt kunnen
worden verleend door de controlerend accountant.
De vraag of er een maximum moet worden gesteld aan het percentage van de
aan controle gerelateerde dienstverlening, respectievelijk overige
dienstverlening ten opzichte van de omzet uit de wettelijke controle leidt bij de
meeste respondenten tot weinig enthousiasme. Het stellen van percentages
wordt gezien als arbitrair en weinig principieel. Daarbij wordt gewaarschuwd
voor verschuivingsgevaar en allerhande noodzakelijk controlemaatregelen. De
meeste respondenten lijken in ieder geval geen percentage te willen stellen aan
de verlening van aan de controle gerelateerde diensten. Een enkeling doet nog
de suggestie van een percentage van 50% ten opzichte van de omzet voor de
wettelijke controle. Wat betreft de overige diensten lopen de meningen wat
uiteen. Door respondenten genoemde percentages variëren van 0% tot 10% en
30%. Vooral vanuit accountants en ondernemingen wordt erop gewezen dat de
beperking naar de aard van de diensten belangrijker is dan een puur
kwantitatieve beperking en wordt er meer belang gehecht aan een rol voor de
auditcommissie die non assurance diensten vooraf moet goedkeuren. Volgens
de AFM vergroten de diensten uit de door haar aangegeven tweede categorie
het risico op zelftoetsing, eigenbelang, belangenverstrengeling, vertrouwdheid
en/of intimidatie. De AFM acht het dan ook gepast dat de Europese
Commissie voorstelt om deze diensten naast het verrichten van de wettelijke
controle in beginsel geheel te verbieden. Ook Eumedion en de VEB hebben
hierin een duidelijk standpunt: dienstverlening van accountants moet zijn
gericht op het verschaffen van zekerheid aan de gebruikers over de
jaarrekening, jaarverslag en andere informatie van de uitgevende instelling en
overige diensten moeten in het geheel niet worden verschaft. De VEB voegt
hier nog aan toe dat door het gebruik van standaard uurtarieven de
commerciële prikkel van het verkopen van winstgevende nevenactiviteiten
grotendeels kan worden voorkomen.

Ook over het toepassen van lijsten met respectievelijk toegestane, verboden en
overige diensten zijn respondenten niet onverdeeld enthousiast. Er wordt door
meerdere respondenten op gewezen dat dergelijke lijsten altijd weer
onvolledig blijken te zijn en dat de toepassing ervan kan leiden tot veel
discussies tussen accountants, ondernemingen en toezichthouders. Uit de
reacties blijkt in ieder geval dat het lastig is om alle dienstverlening van
accountants op eenduidige wijze te definiëren en vervolgens te categoriseren.
Zo wordt er door verschillende respondenten op gewezen dat de
Belastingdienst in het kader van ‘horizontaal toezicht’ convenanten sluit met
OOB’s en dat daarmee wordt gesteund op het werk van accountants op basis
van gerechtvaardigd vertrouwen. Niet duidelijk is bijvoorbeeld in hoeverre
deze dienstverlening van accountants valt onder de in de voorstellen van de
Europese Commissie aan de wettelijke controle gerelateerde “verstrekking van
certificering inzake de naleving van belastingvoorschriften” of onder de niet
toegestane “diensten inzake belastingadvies”.
Veel respondenten pleiten dan ook voor een principle based benadering
waarmee het beste kan worden ingespeeld op specifieke situaties en waarbij
het publieke belang bepaalt welke overige dienstverlening verboden dan wel is
toegestaan. Ook wordt door meerdere respondenten benadrukt dat zoveel
mogelijk moet worden aangehaakt bij Europese en/of mondiale regelgeving.
De AFM geeft aan zich te kunnen vinden in de wijze waarop controle
gerelateerde diensten en overige diensten zijn gecategoriseerd in de
voorstellen van de Europese Commissie. Door andere respondenten wordt ook
wel verwezen naar de internationale definitie van controleopdrachten,
beoordelingsopdrachten, assurance-opdrachten en aan assurance verwante
opdrachten die wordt gehanteerd door de IFAC en naar de begrippenlijst van
de IAASB.
In de voorstellen van de Europese Commissie blijft een beperkt aantal nietcontrolediensten toegestaan na goedkeuring door de auditcommissie of na
goedkeuring door de toezichthouder. De AFM toont zich voorstander van een
situatie waarin uitzonderingen op het algemene verbod worden voorgelegd aan
de auditcommissie die kan beoordelen over de onafhankelijkheid van de
accountantsorganisatie. Ook de meeste andere respondenten wijzen de
auditcommissie aan als orgaan dat de beslissing moet nemen over het verlenen
van toelaatbare overige diensten aan een controlecliënt in een specifiek geval.
Eumedion voegt hieraan toe dat hierover verantwoording zou moeten worden
afgelegd in het verslag van de raad van commissarissen en dat het beleid ten
aanzien van het goedkeuren van diensten vooraf openbaar moet worden

gemaakt bijvoorbeeld op de website van de onderneming. De VEB benadrukt
dat alleen zeer nauw aan de controle gerelateerde diensten moeten zijn
toegestaan en dat bij twijfel de aandeelhoudersvergadering zou moeten
beslissen. Vrijwel niemand ziet hier een rol weggelegd voor de publieke
toezichthouder. Dit met het oog op de onafhankelijkheid van de
toezichthouder en het gescheiden houden van regelgeving en toezicht.
De meeste respondenten zijn van mening dat onafhankelijkheidswaarborgen
proportioneel moeten worden toegepast en gezien het maatschappelijk belang
voor OOB’s stringenter zouden moeten zijn dan voor niet-OOB’s. Zo pleit de
SRA ten aanzien het MKB-segment voor handhaving van de huidige
regelgeving en ook VNO-NCW/MKB-Nederland ziet geen enkele aanleiding
om niet-OOB’s met meer of strengere regelgeving te belasten dan op dit
moment van toepassing.
Zakelijke relaties en sponsoring
De ontwerpverordening van de Europese Commissie bevat een expliciet
verbod op het ontvangen van geld, geschenken of gunsten van personen met
wie de externe accountant of de accountantsorganisatie een contractuele relatie
heeft. In het rapport ‘Prikkels voor kwaliteit accountantscontrole’ van 5
oktober 2011 heeft de AFM geconstateerd dat accountants(organisaties) ook
geld, giften en gunsten verstrekken aan controlecliënten, bijvoorbeeld in het
kader van sponsoring, marketing en relatiebeheer.
Vrijwel alle respondenten zijn van mening, dat zakelijke relaties tussen
accountantsorganisaties en hun OOB-controlecliënten toelaatbaar zijn, mits
deze passen binnen de gewone bedrijfsuitoefening en geen bedreiging van
niet te verwaarlozen betekenis vormen voor de onafhankelijkheid. Een aantal
specifieke relaties wordt door meerdere respondenten al gauw als
ontoelaatbaar beschouwd. Het gaat dan om zakelijke leningen, autolease, huur
en verzekeringen. Ook pleiten meerdere partijen in dit kader voor de nodige
transparantie bijvoorbeeld door vermelding van de omvang van de relaties in
de jaarrekeningen van de accountantsorganisatie en de controlecliënt.
De meeste respondenten staan daarentegen sceptisch tegenover het sponsoren
van OOB-controlecliënten, al was het maar omdat hierdoor een schijn van
betrokkenheid en het zich identificeren met de OOB-controlecliënt ontstaat.
Zo geeft KPMG onomwonden aan dat accountantsorganisaties hun OOBcontrolecliënten niet mogen sponsoren, maar dat bij een eventueel verbod wel

een eenduidige definitie noodzakelijk is om het onderscheid tussen zakelijke
relatie en sponsorrelatie duidelijk te maken.
Als het gaat om de te treffen waarborgen verwijzen vooral accountants naar de
bestaande Verordening gedragscode accountants (VGC) en de Nadere
voorschriften onafhankelijkheid accountant (NVO). Ernst&Young geeft
specifiek aan dat accountantsorganisaties voor het aangaan van dit soort
relaties beleidsregels moeten ontwikkelen, waaronder een consultatie- en
goedkeuringsprotocol, en dat over zakelijke relaties en sponsoring met de
auditcommissie/raad van commissarissen moet worden gecommuniceerd. Ook
ondernemingen geven aan, dat in geval van twijfel het oordeel moet worden
gelaten aan de auditcommissie en dat hierover transparantie moet worden
betracht. Eumedion geeft aan, dat zakelijke relaties met of sponsoring van
controlecliënten bij hoge uitzondering mogelijk zouden moeten zijn en dat het
toezichthoudend orgaan en/of de commissie publiek belang in de zin van de
conceptcode accountantsorganisaties in voorkomend geval zou moet
beoordelen of een uitzondering passend is. De VEB geeft aan dat het oordeel
niet bij de accountant moet liggen, maar bij het orgaan dat de accountant
benoemt en bij OOB’s is dit in het algemeen de algemene
aandeelhoudersvergadering.
De meeste respondenten zijn van mening dat er in beginsel geen onderscheid
is tussen OOB-controlecliënten en niet-OOB-controlecliënten op het gebied
van het aangaan van zakelijke relaties en sponsorrelaties met betrekking tot de
onafhankelijkheid. Opvallend is overigens wel dat de een hierbij aangeeft dat
onafhankelijkheid in schijn bij een niet-OOB minder zwaar weegt dan bij een
OOB, terwijl een ander aangeeft dat bij kleinere organisaties de
toezichtstructuren minder adequaat zijn en de risico’s op
belangenverstrengeling mede daardoor groter.
Verplichte roulatie en joint audits
Met de voorstellen van de Europese Commissie wordt een verplichte roulatie
van accountantsorganisaties bij OOB-controlecliënten geïntroduceerd. Hierbij
is de maximale loopduur van een opdracht voor de wettelijke controle negen
jaar wanneer sprake is van een zogenaamde joint audit door twee
accountants(kantoren) en anders zes jaar. Wat de joint audit betreft volgt uit de
ontwerpverordening dat lidstaten mogen besluiten dat in bepaalde gevallen een
minimum aantal accountants(organisaties) moet worden benoemd voor de
controle van een OOB.

Vrijwel alle respondenten achten een kantoorroulatie niet noodzakelijk. Enkel
Nyenrode Business Universiteit en de VEB scharen zich in hun reacties achter
deze maatregel. Nyenrode geeft hierbij aan dat uit onderzoek is gebleken dat
een langere termijn alvorens over te gaan tot roulatie de voorkeur geniet en
stelt daarnaast de vraag of een kantoor na het aflopen van de controletermijn
wel direct adviesdiensten zou mogen uitvoeren bij dezelfde onderneming.
In veel reacties worden vooral de nodige nadelen van een verplichte
kantoorroulatie genoemd waarbij wordt gewaarschuwd voor een negatieve
invloed op de kwaliteit van de controle. Zo zou een gedwongen
kantoorroulatie ontijdig en daarmee schadelijk kunnen zijn bijvoorbeeld ten
tijde van een economische recessie, reorganisatie of overname. De ervaring
van een controlerend accountant zou met name dan van belang zijn. Ook
wordt gewezen op een verwachte kostenstijging voor het bedrijfsleven.
Daarnaast zou de bereidheid worden beperkt tot investeren in de controle bij
complexe organisaties vanwege de vooraf bekende zeer beperkte
terugverdientijd. Verder wordt gewezen op het verhoogde risico van
onzekerheid en het niet ontdekken van onjuistheden in de eerste pakweg twee
jaar van het controlemandaat, omdat het nieuwe kantoor dan nog niet
vertrouwd is met alle bijzonderheden van de betreffende onderneming.
De SRA geeft nog aan dat met deze maatregel de (door ondernemingen)
gepercipieerde deskundigheid van de grote kantoren en het daardoor ontstane
oligopolie niet wordt opgelost. VNO-NCW/MKB-Nederland wijst erop dat
een verplichte kantoorroulatie, waarbij het ‘zittende’ kantoor zijn diensten
gedurende een bepaalde periode niet mag aanbieden, in feite leidt tot een
vermindering van het aantal accountantsorganisaties waaruit een onderneming
kan kiezen. Ledengroepbestuur Accountants in business NBA geeft nog aan
dat het in de praktijk blijkt voor te komen dat wanneer een cliënt overstapt
naar een ander kantoor, het controleteam ook overstapt van het ene naar het
andere accountantskantoor.
Enkele respondenten geven aan dat in aanvulling op de bestaande verplichte
roulatie van externe accountants een kantoorroulatie niet noodzakelijk is en
volgens vijf middelgrote kantoren zou dit zelfs niet werkbaar zijn. Daarnaast
wijzen meerdere respondenten op de wenselijkheid van een periodieke
heroverweging van de accountant door de auditcommissie van de raad van
commissarissen. Dit sluit aan bij de reactie van Eumedion, die aangeeft dat
een periodieke verplichte aanbesteding van de controleopdracht waaraan ook

de huidige controlerende accountantsorganisatie kan deelnemen, te prefereren
valt. Ook de AFM geeft aan dat de risico’s van vertrouwdheid of vertrouwen
kunnen worden gemitigeerd door een prominente evaluerende rol van de
auditcommissie en een verplichte periodieke aanbesteding van de
controleopdracht. PwC geeft in dit verband aan dat de toezichthouder wettelijk
verplicht zou moeten worden om onderzoeksrapporten per
accountantsorganisatie openbaar te maken. Dit laatste zou een effectievere
maatregel zijn ter bevordering van de kwaliteit.
Vooral Eumedion en de VEB lijken uitgesproken voorstander te zijn van een
verplichte periodieke aanbesteding van de accountantscontrole voor OOBcontrolecliënten. Eumedion acht een aanbesteding elke zes jaar opportuun
waarbij ook het ‘zittende’ kantoor kan meedingen. Volgens de VEB zou een
aanbesteding elke vier jaar moeten plaatsvinden waarbij het contract met het
‘zittende’ kantoor eenmaal met vier jaar mag worden verlengd. De
aanbesteding zou volgens de VEB overigens moeten geschieden door de
auditcommissie, waarbij de aandeelhoudersvergadering als benoemend orgaan
inzage krijgt in de gevolgde procedure. De meeste andere respondenten zijn
van mening dat een aanbesteding van de accountantscontrole eerder een vrije
keuze moet zijn van een onderneming. Zo schrijft de Nederlandse Code
Corporate Governance voor dat het bestuur en de auditcommissie elke vier
jaar een grondige beoordeling van het functioneren van de externe accountant
maken waarbij de belangrijkste conclusies worden gedeeld met de algemene
vergadering van aandeelhouders. KPMG toont zich in dit kader voorstander
van een actievere en uitgebreidere rapportage door de raad van
commissarissen aan de aandeelhouders over dit proces, zodat marktwerking
wordt geborgd en transparant verslag wordt gedaan van de accountantskeuze
waarbij kwaliteit een belangrijke rol zou moeten spelen. Andere respondenten,
waaronder de SRA en het Limperg-overleg, wijzen erop dat een verplichte
aanbesteding vooral zal leiden tot een neerwaartse druk op de tariefstelling
waardoor de kwaliteit van de controle niet zal toenemen. Een respondent
voorziet dat de verplichte aanbesteding enkel leidt “tot een rondtrekkend
circus van de ene Big 4 naar de andere Big 4”.
Vrijwel niemand spreekt zich uit voor het verplichten van joint audits voor de
controle van OOB’s. Enkel een vijftal middelgrote accountantsorganisaties is
van mening dat een verplichte joint audit bij OOB’s met de mogelijkheid om
de betrokken kantoren op verschillende momenten te wisselen een aanzienlijk
betere waarborg biedt voor de kwaliteit en onafhankelijkheid van de controle
dan een verplichte kantoorroulatie. Volgens de betreffende kantoren wordt
door het verplicht betrekken van minimaal één niet Big 4-kantoor bij de

controle van een OOB, de marktwerking bevorderd en ontstaat er geleidelijk
een verbreding van de keuzemogelijkheden voor OOB’s.
Respondenten voeren meerdere nadelen aan van een verplichte joint audit. De
AFM wijst erop dat in de praktijk taken en werkzaamheden zullen worden
verdeeld, waardoor geen van beide partijen meer het volledige overzicht heeft
en geen van de partijen de volledige verantwoordelijkheid draagt voor de
kwaliteitsbeheersing van de gehele controle. De meeste respondenten hebben
de verwachting dat, mede gelet op het verhoogde risico van gaten in het
controleproces als gevolg van coördinatieproblemen tussen de betrokken
accountantsorganisaties, joint audits niet leiden tot een verbetering van de
kwaliteit van de controle, maar eerder tot een stijging van de kosten en
daarmee tot een stijging van de lasten voor het bedrijfsleven. Door KPMG
wordt erop gewezen dat het aantal joint audits de laatste jaren is gedaald
vooral, omdat de effectiviteit en efficiency niet is aangetoond en PwC voegt
nog toe dat in Denemarken de verplichting tot joint audits in het recente
verleden is afgeschaft. Volgens respondenten bestaat er dan ook geen objectief
aantoonbare reden waarom in geval van een joint audit de voorgestelde
verplichte kantoorroulatie pas na een langere periode zou moeten plaatsvinden
dan wanneer er geen sprake is van een joint audit. Volgens de meeste
respondenten zouden joint audits overigens ook niet door regelgeving
verhinderd moeten worden.
Op de vraag voor welke periode een accountantsorganisatie bij OOBcontrolecliënten telkens moet worden benoemd binnen de maximale termijn
van aanbesteding lopen de meningen uiteen. De AFM acht het in het belang
van de kwaliteit van de accountantscontrole dat de duur van de relatie tussen
de accountantsorganisatie en de OOB-controlecliënt niet zodanig lang wordt
dat die de onafhankelijkheid van de accountantsorganisatie bedreigt. Een
totale gecombineerde opdrachtperiode van maximaal zes jaar lijkt daarom
redelijk. De AFM is echter vooralsnog niet overtuigd van de noodzaak om de
totale opdrachtperiode te allen tijde te beperken tot maximaal zes jaar: “Vanuit
het oogpunt van het maatschappelijk verkeer kan het zinvol zijn een meer
langdurige betrokkenheid na te streven van de kwalitatief beste
accountantsorganisatie, zeker als alternatieven niet voorhanden zijn en een
open aanbesteding en kritische beoordeling heeft plaatsgevonden”. Andere
respondenten noemen verschillende opties zoals: geen termijn,
minimumtermijn van één controlecyclus ofwel één jaar, minimumtermijn van
benoeming gelijk aan de termijn van de aanbesteding om het terugverdienen
van de gemaakte kosten voor de aanbesteding mogelijk te maken, een termijn

van drie tot vier jaar om voldoende tijd te hebben om de business van de
controlecliënt te doorgronden met het oog op een goede controle of in het
algemeen een benoemingstermijn van de helft van de maximale termijn met
een verlengingsmogelijkheid.
De meeste respondenten geven aan, dat de bestaande roulatietermijn van
externe accountants bij OOB-controlecliënten van zeven jaar voldoet. Een
paar respondenten geven in overweging om deze termijn terug te schroeven
naar vijf jaar en weer anderen geven aan dat moet worden aangesloten bij een
termijn in internationaal verband. Zo oppert Eumedion, dat als er een
verplichte aanbesteding komt iedere zes jaar, het logisch is om ook de termijn
van de partnerroulatie naar zes jaar te brengen. Wat betreft de wenselijkheid
van een verplichte roulatietermijn voor externe accountants bij niet-OOBcontrolecliënten lopen de meningen uiteen. Meerdere respondenten achten de
huidige regelgeving op dit terrein adequaat, respondenten uit de wetenschap
zien op dit punt geen noodzaak voor het maken van een onderscheid tussen
OOB en niet-OOB, anderen benadrukken dat maatregelen proportioneel
moeten zijn in verhouding tot het te dienen publieke belang en dat de groep
van niet-OOB’s te groot en te divers is om een vuistregel aan te kunnen geven
en enkele accountantsorganisaties (zowel Big 4 als niet-Big 4) noemen een
concrete roulatietermijn van tien jaar.
De selectie en aansturing van de externe accountant
De ontwerpverordening van de Europese Commissie vergroot de rol van de
auditcommissie en stelt hogere (wettelijke) eisen aan diens onafhankelijkheid,
deskundigheid en betrokkenheid bij de OOB. Zo is de auditcommissie
verantwoordelijk voor de aanbestedingsprocedure van de controleopdracht aan
een accountantsorganisatie, monitort zij het werk van de
accountantsorganisatie die de wettelijke controle verricht en kan zij
toestemming geven voor het verrichten van bepaalde overige diensten.
Daarnaast is in de voorstellen van de Europese Commissie neergelegd dat in
het geval van een kredietinstelling of verzekeringsonderneming het voorstel
voor de beoogde accountantsorganisatie wordt ingediend bij de toezichthouder
die hier vervolgens een veto over kan uitspreken.
De meeste respondenten geven aan dat het in de Nederlandse Corporate
Governance Code opgenomen model waarbij de (auditcommissies van) raden
van commissarissen meer het voortouw nemen in de relatie met de accountant
nu niet zozeer onvoldoende tot uiting komt als wel dat de uitwerking hiervan

in de praktijk nog beter kan. Door een aantal respondenten wordt aangegeven,
dat dit samenhangt met de wijze waarop de leden van auditcommissies/raden
van commissarissen hun taak opvatten en de kwaliteit en bemensing van de
auditcommissie. Ook worden in dit kader genoemd de dominante rol van de
CFO en de informatiekloof tussen leden van de auditcommissie en de leden
van de raad van bestuur. De VEB wijst er in dit verband op dat zij van
commissarissen een proactieve houding verwacht op het moment dat een
kennisachterstand wordt geconstateerd of tegenwerking vanuit de raad van
bestuur wordt ervaren. In dergelijke gevallen moeten zij zo vaak als zij dat
nodig achten voor een adequate invulling van hun taken externe opleidingen
volgen, extern advies inwinnen of met functionarissen van de interne
financiële afdeling van gedachten kunnen wisselen.
Een groot aantal respondenten geeft aan zich te kunnen vinden in de strekking
van het door de NBA gepubliceerde adviesrapport ‘De raad van
commissarissen als opdrachtgever van de accountant’. Volgens Eumedion zou
aan de sturende rol van de auditcommissie nog meer invulling kunnen worden
gegeven door de in het adviesrapport opgenomen aanbevelingen in wetgeving
en beroepsregelgeving te implementeren. Daarnaast is Eumedion van mening
dat de raad van commissarissen over het opdrachtgeverschap, het proces van
de accountantscontrole en haar overige taken op het terrein van verslaggeving
en risicobeheersing goed verantwoording dient af te leggen in het verslag van
de raad van commissarissen als onderdeel van het jaarverslag. En dient het
bestuur of de raad van commissarissen de hoofdpunten uit het verslag van de
accountant (management letter) in het jaarverslag te bespreken en aan te geven
op welke wijze men gevolg heeft gegeven aan de management letter. Ook de
VEB staat achter het doel van de voorgestelde maatregelen in het
adviesrapport: “…de accountant heeft direct contact met de auditcommissie en
wordt minder vatbaar voor de druk vanuit het bestuur”. Wel wordt door enkele
accountants(organisaties) benadrukt dat de auditcommissie zich niet met de
inhoud van de controle zou moeten bemoeien: het controleplan zou wel met de
raad van commissarissen kunnen worden gedeeld, maar zou niet aan zijn
goedkeuring onderhevig mogen zijn.
Over de vraag welke rol de toezichthouder AFM en/of DNB zou moeten
vervullen bij de benoeming van de accountant zijn de meningen verdeeld.
KPMG toont zich voorstander van een meldingsplicht door financiële
instellingen van een voorgenomen besluit tot benoeming van de accountant bij
DNB en een vetorecht door DNB gegeven de specifieke expertise die vereist is
bij de controle van financiële instellingen. Ook Eumedion kan zich voorstellen

dat er, naast de raad van commissarissen en de aandeelhoudersvergadering, bij
de benoeming ook een rol toekomt aan DNB. Deze zou dan een soort van
proces- en geschiktheidstoets kunnen uitvoeren. De meeste andere
respondenten lijken huiverig te staan tegenover een rol van de toezichthouders
bij de benoeming van de accountant, vooral omdat hiermee de
onafhankelijkheid van de AFM als toezichthouder op de
accountantsorganisaties onder druk zou komen te staan. Voor zover
respondenten een meldplicht of veto aanvaardbaar achten, is overigens niet
voor iedereen duidelijk wat hiermee concreet wordt beoogd.
Thema 2: Informatievoorziening
Vergroten transparantie over kwaliteit
Het transparantieverslag dat de accountantsorganisaties jaarlijks op grond van
de huidige auditrichtlijn moeten publiceren is een belangrijk instrument om
inzicht te verkrijgen in de kwaliteit van de dienstverlening van de
accountantsorganisatie. Deze bepalingen worden overgenomen in de
ontwerpverordening van de Europese Commissie. Daaraan worden twee
elementen toegevoegd, die met name betrekking hebben op de
onafhankelijkheid: een beschrijving van het beleid van roulatie van de key
audit partners en een corporate governance verklaring indien de
accountantsorganisatie meer dan een derde van de omzet behaalt uit wettelijke
controles bij OOB-cliënten. Daarnaast kan ook de toezichthouder inzicht
bieden in de kwaliteit van accountantsorganisaties. Zo is in de voorstellen van
de Europese Commissie opgenomen dat de toezichthouder de bevindingen en
conclusies van individuele inspecties actief openbaar moet maken.
Onder de respondenten leeft breed de opvatting dat transparantie over de
kwaliteit van de dienstverlening door een accountantsorganisatie bijdraagt aan
de keuze voor een bepaalde accountantsorganisatie. Verder wordt opgemerkt
dat ook andere criteria zoals de kosten en wijze van de dienstverlening een
grote rol spelen bij de keuze voor een accountantsorganisatie. Daarnaast wordt
opgemerkt dat het nog niet eenvoudig is om de kwaliteit van de
accountantsorganisatie inzichtelijk te maken.
In veel reacties wordt het transparantieverslag genoemd als middel om de
kwaliteit inzichtelijk te maken. Zowel de grote accountantsorganisaties en
Eumedion geven aan dat de kwaliteit van de transparantieverslagen de
afgelopen jaren sterk verbeterd is. Als gevolg van de door de NBA

geconsulteerde ontwerpcode accountantsorganisaties zijn er verdere
verbeteringen te verwachten. In de code wordt geregeld dat interne en externe
onderzoeken over de kwaliteit van de accountantsorganisatie, geconstateerde
overtredingen van de onafhankelijkheidsregels, klachten van externen en de
daarop getroffen maatregelen en voorzieningen zullen worden opgenomen in
het transparantieverslag. De AFM is voorstander van meer transparantie door
de accountantsorganisaties en is dus ook voor de uitbreiding van het
transparantieverslag.
Er zijn ook meer sceptische opmerkingen over de bruikbaarheid van het
transparantieverslag om de kwaliteit te beoordelen. Onder meer de VEB,
Nyenrode en Erasmus Universiteit Rotterdam geven aan dat de
transparantieverslagen meer specifiek en concreet zouden moeten zijn. Deze
zouden minder succesverhalen en meer informatie over de daadwerkelijke
follow up van geconstateerde gebreken moeten bevatten. Volgens enkele
accountants zou de vergelijkbaarheid van de transparantieverslagen erg lastig
zijn, omdat ze nu vormvrij worden opgesteld door de accountantsorganisatie.
Een uniforme opzet zou daarom voorgeschreven moeten worden. Enkele
accountants zijn van mening dat de waarde van het transparantierapport
beperkt is, omdat dit is opgesteld door de accountantsorganisatie zelf. Om de
onafhankelijkheid te bevorderen stellen enkele accountants dat het
transparantierapport door de toezichthouder zou moeten worden
gecertificeerd.
Naast opmerkingen over het transparantieverslag hebben respondenten de
volgende suggesties gedaan om de transparantie te verbeteren:
• laat stakeholders jaarlijks aangeven wat zij van de kwaliteit van de
desbetreffende accountantsorganisatie vinden;
• stel een onafhankelijke Raad van Toezicht in bij de
accountantsorganisatie die het bestuur kritisch bevraagd;
• de management letter, het SAS 70 rapport en het verslag van
belangenconflicten van de accountantsorganisatie zelf zouden moeten
worden gedeeld met controlecliënten. Controlecliënten zouden tevens
toegang moeten hebben tot de internal audit afdeling van de
accountantsorganisatie;
• maak zichtbaar hoe de controle tot stand is gekomen door een
overzicht van het controledossier openbaar te maken;
• creëer naar Brits voorbeeld een dialoog tussen de aandeelhouders en de
controlerende accountant.

Alle respondenten zijn van mening dat kantoorspecifieke onderzoeksrapporten
van de toezichthouder gedeeld moeten worden met de (auditcommissie van)
de raad van commissarissen van de desbetreffende controlecliënt. Een grote
meerderheid van de respondenten vindt dat de kantoorspecifieke rapporten van
de AFM openbaar moeten worden gemaakt, evenals in Groot-Brittannië en de
Verenigde Staten. Volgens een aantal accountantsorganisaties moet
voorafgaand aan de openbaarmaking wel hoor en wederhoor met de
desbetreffende accountantsorganisatie plaatsvinden en ondernemingen zijn
van mening dat de onderzoeksrapporten niet herleidbaar mogen zijn tot de
controlecliënten.
De AFM plaatst zelf de kanttekening, dat publicatie kan leiden tot
verdergaande juridisering van het controleproces en meer discussie over de
verwoording en gebruikte voorbeelden in het onderzoeksrapport. Naar de
mening van onder meer de SRA en het Limperg-overleg voegt
openbaarmaking van de onderzoeksrapporten weinig toe aan de transparantie,
maar voedt dit eerder juridische procedures tussen de AFM en de
accountantsorganisaties.
Ten aanzien van de transparantie van de niet-OOB-kantoren zijn de meningen
verdeeld. De grote accountantsorganisaties zijn van mening dat de niet-OOBkantoren aan dezelfde transparantieregels moeten voldoen als de OOBkantoren. Een vijftal middelgrote kantoren stelt dat de niet-OOB-kantoren
vrijwillig een transparantierapport kunnen opstellen. Erasmus Universiteit stelt
voor om ook de kantoorspecifieke onderzoeksrapporten van de SRA en NBA
openbaar te maken. Ook in andere reacties wordt gesteld dat interne en externe
onderzoeksrapporten moeten worden gepubliceerd op de website van het
desbetreffende kantoor. Enkele respondenten, waaronder de SRA, zijn van
mening dat de huidige transparantieregelgeving geen wijziging behoeft.
Vergroten transparantie over onafhankelijkheid
In de ontwerpverordening van de Europese Commissie is, evenals in de
bestaande auditrichtlijn, opgenomen dat het transparantieverslag van de
accountantsorganisaties een verklaring betreffende de praktijken op het gebied
van de onafhankelijkheid moet bevatten. Ook wordt in de ontwerpverordening
van de Europese Commissie voorgeschreven dat accountantsorganisaties
incidenten die ernstige gevolgen hebben of kunnen hebben voor de integriteit
van de wettelijke controlewerkzaamheden moeten melden bij de
toezichthouder.

Alle respondenten zijn van mening dat accountantsorganisaties transparant
moet zijn over hun onafhankelijkheid. Er is is echter wel verschil van
opvatting tussen de respondenten of dit dan ook verbeterd moet worden en op
welke wijze dat dient te geschieden. Op de vraag hoe de transparantie over de
onafhankelijkheid kan worden verbeterd antwoorden accountants(organisaties)
en Eumedion dat dit onderdeel moet worden opgenomen in het
transparantieverslag. Enkele grote accountantsorganisaties geven aan dat zij
hun beleid en de genomen maatregelen om de onafhankelijkheid te
waarborgen nu al opnemen in het transparantieverslag. Ondernemingen zijn
echter van mening dat terughoudendheid is geboden met het publiceren van
gegevens omtrent de onafhankelijkheid in het onafhankelijkheidsverslag,
omdat deze gegevens mogelijk te herleiden zijn naar de controlecliënt.
Mogelijk komen hierdoor bedrijfsvertrouwelijke gegevens op straat te liggen
en leidt dit tot een negatieve uitstraling naar de jaarrekening van de
desbetreffende controlecliënt. Het Limperg-overleg is van mening dat
publicatie van gegevens over de onafhankelijkheid op gespannen voet staat
met het beginsel dat niemand gehouden is belastende verklaringen over
zichzelf te verstrekken. Enkele accountants geven aan dat niet de
accountantsorganisatie, maar de AFM gegevens over de onafhankelijkheid van
accountantsorganisaties moet publiceren.
In enkele reacties wordt de suggestie gedaan om melding te maken van grote
relaties, belangenconflicten en getroffen maatregelen op de website, aan de
auditcommissie of de AFM. De VEB geeft aan dat zij transparantie wil krijgen
over de winstgevendheid van bepaalde diensten die de accountantsorganisatie
aan de controlecliënt verleent.
Veruit de meeste respondenten zijn van mening dat er ten aanzien van de
transparantie over de onafhankelijkheid geen verschil zou moeten zijn in de
regelgeving voor OOB-kantoren en niet-OOB-kantoren. Enkele accountants
zijn van mening dat een lichter regime voor de niet-OOB-kantoren passend is,
omdat de maatschappelijke impact van deze controles kleiner is.
Informatiebehoefte van de gebruiker
De Europese Commissie heeft in de ontwerpverordening bepalingen
opgenomen over de inhoud van de controleverklaring. Dit betreft onder meer
voorschriften over de wijze waarop de controle is uitgevoerd en de intensiteit
van de controle. Maar ook zaken als risico’s met betrekking tot afwijkingen
van materieel belang, essentiële schattingen en meetonzekerheden, continuïteit

van de onderneming, interne beheersing en een verklaring omtrent de
consistentie van het oordeel over de controle met het verslag aan de
auditcommissie dienen in de controleverklaring te worden opgenomen. Naast
de elementen die de controleverklaring moet bevatten voorziet de
ontwerpverordening in een regeling voor een aanvullende verklaring voor de
auditcommissie. In deze verklaring moet de accountant meer gedetailleerde
informatie verschaffen over de uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De AFM is een voorstander van meer informatieverstrekking (in de
controleverklaring) over bijvoorbeeld het controleproces en de
onafhankelijkheid van de accountant(sorganisatie) aan de gebruikers van
jaarrekeningen. Voor de precieze reikwijdte van de informatie zou moeten
worden aangesloten bij de informatiebehoefte van de gebruiker. De AFM is
eveneens voorstander van adequate informatieverstrekking aan de
auditcommissie.
Met uitzondering van de VEB en Eumedion geven alle overige respondenten
aan dat de accountant in principe geen inhoudelijke informatie mag
verstrekken over de controlecliënt. Eumedion ziet het verschaffen van
informatie wel primair als de taak van het bestuur of de raad van
commissarissen van de onderneming. Maar als zij de vereiste informatie niet
verschaffen, dan zou de accountant dit moeten verstrekken in de toelichtende
paragrafen bij de controleverklaring. De VEB is van mening dat de
geheimhouding van de accountant uitsluitend geldt voor bedrijfsgeheimen en
concurrentiegevoelige informatie. Voor de overige informatie prevaleert
volgens de VEB het maatschappelijk belang van de openbaarmaking boven
het belang van de controlecliënt.
Over het vergroten van de kwaliteit van de huidige controleverklaring lopen de
meningen sterk uiteen. KPMG en Eumedion wijzen erop dat de waarde van de
huidige verklaring juist erg groot is wanneer deze niet geheel goedkeurend is.
Vanwege de reactie van investeerders heeft dit een sterk disciplinerend effect
op de controlecliënt. Het komt echter niet vaak voor dat een controleverklaring
niet geheel goedkeurend is. Verbeteringen moeten daarom voornamelijk
gezocht worden in de informatieve waarde van de goedkeurende verklaring.
Met nadruk wordt door respondenten uit diverse geledingen opgemerkt dat in
ieder geval moet worden vermeden dat accountants in de controleverklaring en
de toelichtende paragrafen gebruik maken van standaardformuleringen
(boilerplate teksten). Deze zijn doorgaans nietszeggend en maken de

controleverklaring ontoegankelijk. Men zou daarvoor beter kunnen verwijzen
naar een website of iets dergelijks.
Informatie over het controleproces

Met betrekking tot de informatie over de controlewerkzaamheden merken de
VEB en Eumedion en de grote accountantsorganisaties op dat accountants
meer informatie zouden moeten verstrekken over de verrichtte controle.
Enkele accountants zijn echter van mening dat aanvullende informatie eerder
leidt tot meer verwarring en onduidelijkheid, dan dat het een toegevoegde
waarde heeft.
Ondernemingen zijn juist van mening dat de accountant geen aanvullende
informatie over de controle hoeft te verstrekken. Overigens ziet de VEUO wel
ruimte om meer inzicht te geven in de materialiteit van mogelijke afwijkingen,
reikwijdte en intensiteit van de controle. Nyenrode en Erasmus Universiteit
pleiten ervoor dat de accountant meer informatie verschaft over de significante
risico’s en continuïteit. De VEB wenst dat er een dialoog ontstaat tussen de
accountant en de aandeelhouders op de aandeelhoudersvergadering. De
accountant zou daar een uitgebreide toelichting kunnen geven over de wijze
waarop hij de controle heeft verricht. De SRA is van mening dat het
verschaffen van aanvullende informatie over de jaarrekening principieel een
taak is van de desbetreffende onderneming. De accountants moeten de
verantwoordelijkheden van de raad van bestuur en de raad van commissarissen
niet doorkruisen door zelf de benodigde informatie te verstrekken. Wanneer
dit wel zou moeten, dan is er volgens de SRA een wettelijke grondslag nodig,
omdat het verstrekken van informatie gevoelig ligt bij de controlecliënt.
Publicatie van een eigen rapportage van de accountant over zijn controle in de
vorm van een Auditor Discussions & Analysis bij de jaarrekening stuit op
weerstand van ondernemingen, de grote en middelgrote
accountantsorganisaties en de SRA. Volgens hen is het de taak van de
onderneming om informatie te verschaffen over de jaarrekening. Wel is het
volgens de SRA mogelijk dat de raad van commissarissen een Auditor
Discussions & Analysis publiceert, al dan niet voorzien van een eigen
commentaar. Ook Eumedion acht het publiceren van een Auditor Discussions
& Analysis niet noodzakelijk wanneer de accountant meer aanvullende
informatie verstrekt door gebruik te maken van de toelichtende paragrafen. De
VEB acht het publiceren van een Auditor Discussions & Analysis wel
wenselijk.
Een frequenter gebruik van toelichtende paragrafen

Het voorstel van Commissie de Wit2 om frequenter gebruik te maken van
toelichtende paragrafen door de accountant heeft niet de onverdeelde steun
van de respondenten. Eumedion en de VEB, alsmede Nyenrode en Erasmus
Universiteit zijn hiervan voorstander. Ondernemingen reageren hierop ronduit
negatief. De accountants(organisaties) zijn verdeeld over het frequenter
gebruik van toelichtende paragrafen. Een aantal grote accountantsorganisaties
en individuele accountants vinden het wenselijk dat de accountant in de
toelichting bij de controleverklaring meer informatie verstrekt over de
waarderingsgrondslagen, schattingen en andere zaken die de bijzondere
aandacht hebben gekregen tijdens de controle. KPMG, de SRA en het
Limperg-overleg vinden het frequenter gebruik van de toelichtende paragraaf
onwenselijk.
Rapportering over bevindingen van de accountant aan de raad van commissarissen en de doorvertaling naar het
verslag van de raad van commissarissen

Het voorstel in het consultatiedocument om de accountant meer uitvoerig te
laten rapporteren aan de raad van commissarissen en dat deze de informatie al
dan niet voorzien van eigen commentaar publiceert heeft brede steun onder de
accountants(organisaties). Alleen het Limperg-overleg merkt op dat de raad
van commissarissen niet verplicht zou moeten zijn om alle bevindingen van de
accountant openbaar te moeten maken. Zij zien de management letter als
communicatiemiddel tussen de accountant en de controlecliënt. De
controleverklaring is volgens hen bedoeld voor de communicatie met het
maatschappelijk verkeer.
De vraag of de accountant zou moeten rapporteren over het verslag van de
raad van commissarissen wordt vooral door ondernemingen negatief
beantwoord. De VEUO en VNO/NCW zijn van mening dat de accountant niet
moet rapporteren over het verslag van de raad van commissarissen. Eumedion
en de VEB zijn hier juist wel een voorstander van. De accountants en
accountantsorganisaties zijn hierover verdeeld. De grote en middelgrote
accountantsorganisaties zijn van mening dat de accountant kan rapporteren
over het verslag van de raad van commissarissen. Maar dan zou wel aan
enkele randvoorwaarden moeten worden voldaan, zoals een wettelijke
grondslag in het Burgerlijk Wetboek en inhoudsvereisten waaraan het verslag
wordt beoordeeld.

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 31 980, nr. 4, p. 24, Aanbeveling 27: Verbetering taak van accountants

Ten aanzien van de vraag of de accountant in de management letter verplicht
aandacht moet besteden aan de risicobeheersing, financiering, continuïteit,
schattingen en waarderingsgrondslagen die de onderneming hanteert in de
jaarrekening en het jaarverslag wordt door accountantsorganisaties opgemerkt
dat deze zaken nu al onderdeel zijn van de management letter. Zij hebben
hiertegen dan ook geen bezwaar, evenals Eumedion en de VEB. Een
accountant merkt op dat het nu niet zinvol is om deze verplichting te
introduceren, omdat het opstellen van een management letter niet verplicht is.
Van ondernemingen zijn de reacties wisselend. Enkele ondernemingen stellen
dat het bedrijf zelf beter in staat is om een inschatting over de risico’s te
maken. Volgens VNO/NCW is het al vanzelfsprekend dat de accountant
hierover rapporteert aan de raad van bestuur.
Verbetering informatie in het directieverslag en controle daarop door de accountant

Op de vraag naar welke elementen van het jaarverslag de controle van de
accountant zou moeten worden uitgebreid, wordt door ondernemingen
terughoudend gereageerd. Zij geven aan dat de accountant over de nietfinanciële informatie zoals toekomstscenario’s en de risico’s van de
onderneming geen assurance kan verstrekken. Eumedion en de VEB zijn van
mening dat de gebruikers juist behoefte hebben aan betrouwbare nietfinanciële informatie. Volgens hen moet de accountant ook controleren of het
jaarverslag evenals de jaarrekening een betrouwbaar beeld geeft. De VEB
geeft daarbij aan dat de huidige wettelijke plicht in artikel 2:293 van het
Burgerlijk Wetboek er al toe leidt dat de accountant het hele jaarverslag moet
toetsen. Volgens de VEB past hierbij geen terughoudende houding van de
accountant.
De grote accountantsorganisaties stemmen in grote lijnen in met een
uitbreiding van de controle naar het jaarverslag. Deloitte en het netwerk van
MKB-accountantsorganisaties SRA vinden dat dit alleen gedaan kan worden
op verzoek van de controlecliënt. KPMG en Nyenrode Business Universiteit
zijn van mening dat dit meegenomen moet worden in internationale
ontwikkelingen omtrent integrated audit en het Corporate Reporting
Framework. De SRA en het Limperg-overleg willen niet dat de controleplicht
wordt uitgebreid, omdat de juiste kengetallen niet of nauwelijks bestaan.
Bovendien moet volgens het Limperg-overleg voorkomen worden dat de
accountant een oordeel gaat geven over de kwaliteit van de raad van bestuur.
Thema 3: Europese harmonisatie en toezicht

In de voorstellen van de Europese Commissie wordt verdergaande
harmonisatie van de accountancyregelgeving voorgesteld. Zo wordt in de
ontwerpverordening geregeld dat de samenwerking tussen de nationale
toezichthouders wordt belegd bij ESMA. ESMA neemt daartoe de taken van
de European Group of Auditor's Oversight Bodies (EGAOB)over. Daarnaast
wordt voorgesteld dat ESMA richtsnoeren vaststelt met betrekking tot
verschillende kwesties, waaronder de vorm en inhoud van de
controleverklaring, de aanvullende verklaring aan de auditcommissie en de
kwaliteitsbeoordelingen.
Vrijwel alle respondenten zijn voor een verdergaande harmonisatie van het
toezicht op accountants binnen de Europese Unie. Met name de grote
accountantsorganisaties die deel uitmaken van een internationaal netwerk, zien
de voordelen van een pan-Europese aanpak. Ook ondernemingen hebben
behoefte aan een verdergaande harmonisatie van de regelgeving, zodat er een
meer gelijk speelveld ontstaat binnen de Europese Unie.
De meningen zijn verdeeld over de wijze waarop de harmonisatie moet
worden vormgegeven en welke bevoegdheden de Europese toezichthouder zou
moeten krijgen. In de consultatiereacties worden de volgende suggesties
gedaan:
• het bevorderen van consistentie en coördinatie tussen de nationale
toezichthouders;
• toezicht houden op nationale toezichthouders;
• geschillenbeslechting tussen nationale toezichthouders;
• afstemming met toezichthouders uit derdelanden, zoals de PCAOB;
• in plaats van de nationale toezichthouders toezicht houden op de
internationale netwerken van accountantsorganisaties;
• normen stellen inzake de kwaliteit en onafhankelijkheid van de
accountants;
• het verlenen van vergunningen aan accountantsorganisaties;
• geen toezichthoudende of normerende bevoegdheden voor de EUtoezichthouder.
Tot slot wordt er in verschillende reacties voor gewaarschuwd dat EU-toezicht
niet moet leiden tot een extra toezichtlaag naast het bestaande toezicht van de
AFM.