Eindrapport
Merkbaarheidsscan
[Ont]Regel de Zorg
2020
Eindrapport
18.A1800015016

Juni 2020
kpmg.nl

[Ont]Regel de Zorg | 1

Inhoudsopgave
Managementsamenvatting

3

Inleiding

8

1.1 Achtergrond

9

1.2 Doelstelling

10

1.3 Onderzoeksaanpak

10

1.4 Begeleiding van het onderzoek

11

1.5 Scope onderzoek

11

1.6 Leeswijzer

12

Overzicht algemeen beeld regeldruk in de zorg		

13

2.1 Algemeen beeld ervaren regeldruk

14

2.2 Borging van een succesvol actieplan

16

Voortgang op het actieplan [Ont]Regel de Zorg per sector

18

3.1 Farmacie

19

3.2 Huisartsen

25

3.3 Paramedische zorg

31

3.4 Curatieve ggz

37

3.5 Medisch specialistische zorg

43

3.6 Wijkverpleging

48

3.7 Verpleeghuizen

53

3.8 Gehandicaptenzorg

57

3.9 Sociaal Domein

61

		

Bijlagen

68

Bijlage I

Onderzoeksaanpak in meer detail

69

Bijlage II

Bronnenlijst

72

Bijlage III

Samenstelling begeleidingscommissies

73

Bijlage IV

Vragenlijst enquête meetmoment twee

75

Bijlage V

Afkortingen- en begrippenlijst

79

Bijlage VI	Actiepunten die in overleg met begeleidingscommissie en ministerie
van VWS niet zijn meegenomen in dit onderzoek

81

Bijlage VII

Farmacie: onderzoekspopulatie

83

Bijlage VIII

Huisartsenzorg: onderzoekspopulatie

85

Bijlage IX

Paramedische zorg: onderzoekspopulatie

87

Bijlage X

Curatieve ggz: onderzoekspopulatie

89

Bijlage XI

Medisch specialistische zorg: onderzoekspopulatie

91

Bijlage XII

Wijkverpleging: onderzoekspopulatie

93

Bijlage XIII

Verpleeghuizen: onderzoekspopulatie

95

Bijlage XIV

Gehandicaptenzorg: onderzoekspopulatie

97

Bijlage XV

Sociaal domein: onderzoeksaanpak en onderzoeksopulatie

99

Bijlage XVI

Ervaren regeldruk naar functie per sector

101

Managementsamenvatting
Zorgverleners zijn veel tijd kwijt aan administratieve werkzaamheden1. Tijd die ze niet kunnen besteden aan zorg voor
de patiënt, terwijl dat is waarom ze voor hun vak gekozen hebben. Het gaat daarbij om administratie die in de ogen van
zorgprofessionals overmatig veel tijd kost of waarvan zij de toevoegde waarde voor het primaire proces niet zien. Dit
resulteert in ervaren regeldruk2.
De ervaren regeldruk in de zorg is de afgelopen jaren toegenomen3. Voortbouwend op bestaande initiatieven is het
ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport samen met het veld in 2018 daarom gestart met het programma
[Ont]Regel de Zorg met als doel om voor zorgprofessionals en patiënten de ervaren regeldruk merkbaar te verminderen. In dit programma is voor negen sectoren een actieplan met meer dan 150 actiepunten opgesteld.
Eén van de instrumenten om de uitvoering van het programma [Ont]Regel de zorg te monitoren is voorliggende merkbaarheidsscan: wat merkt de professional ervan? De merkbaarheidsscan meet de acties uit het actieplan, die onderdeel vormen van de maatwerkaanpak ‘Snappen of schrappen’ en maakt inzichtelijk in hoeverre deze acties tot dusver
hebben geleid tot merkbaar minder regeldruk4. Daarnaast zijn algemene beelden van ervaren regeldruk op sectorniveau opgehaald. In 2019 heeft het eerste meetmoment5 plaatsgevonden; de nulmeting. Deze rapportage bevat de
resultaten van het tweede meetmoment in 2020; de effectmeting. Van de 78 gemeten actiepunten waren per maart
2020 (ijkmoment) 46 actiepunten afgerond.
Over het algemeen tonen vijf sectoren tussen 2019 en 2020 een lichte vermindering in de ervaren regeldruk onder
professionals in de zorg (op een rapportcijfer van 1-9). De mate waarin de regeldruk is afgenomen varieert tussen de
sectoren. Relatief gezien ervaren respondenten in de paramedische zorg (i.e. fysiotherapie) gemiddeld de grootste
afname in regeldruk. Het rapportcijfer is in deze sector gedaald van een 7,5 naar een 6,7; een daling van 10,7%. De
wijkverpleging ervaart als enige sector geen verandering in de ervaren regeldruk. Deze sector hoort in beide jaren
echter wel bij de sectoren met gemiddeld de laagst ervaren regeldruk. Naast de ervaren regeldruk uitgedrukt in een
rapportcijfer, is ook de ervaren tijdsbesteding gemeten. Het gaat om de tijd die volgens professionals wordt besteed
aan administratie ten opzichte van hun totale werktijd. Daarop laten enkele sectoren een toename zien, namelijk de
farmacie (+ 0,7%), de huisartsenzorg (+1,7%) en de curatieve ggz (+ 2,7%).
In meetmoment één kwam al aan de orde dat administratieve werkzaamheden tot het dagelijkse werk behoren, zolang
de logica erachter en de waarde die zij toevoegen aan het primaire proces duidelijk zijn. Ook dit jaar wordt dit sectoroverstijgend beaamd door meerdere geïnterviewden; het ‘snappen’ van een regel leidt tot minder ervaren regeldruk.
Net als vorig jaar toont de enquête ook dit jaar in alle sectoren een vrij hoge mate van acceptatie van administratieve
tijd. De acceptatie is sectorbreed zelfs iets hoger dan vorig jaar.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. 2019. Kamervragen over het bericht dat de administratieve lasten in de zorg blijven stijgen.
Meurs, P. 2014. Van regeldruk naar passende regels. Vertrouwen, veerkracht, verantwoordelijke vrijheid. Den Haag: VWS
3
Q-Consult zorg. 2017. Begrippen, feiten en cijfers over (ervaren) regeldruk in de zorg.
4
Het actieplan [Ont]Regel de Zorg bestaat uit vijf actielijnen van circa 155 actiepunten. Voorliggende merkbaarheidsscan focust op actiepunten van de
actielijn maatwerkaanpak ‘Snappen of schrappen’.
5
KPMG. 2019. Statusrapport Merkbaarheidsscan [Ont]Regel de Zorg.
1
2

[Ont]Regel de Zorg | 3

Met een eerste lichte daling in ervaren regeldruk is verbetering in zicht. Tegelijkertijd laten de enquête- en
interviewresultaten zien dat ontregelen een taai vraagstuk is dat blijvend aandacht vraagt. Daarbij is er waarschijnlijk
ook meer tijd nodig om effecten van het actieplan te bemerken, omdat verschillende actiepunten nog in een
implementatie- of uitwerkingstraject zitten.
Tijdens de interviews zijn dan ook een aantal aanbevelingen gedaan om het actieplan succesvol te laten zijn en te
houden in de nabije toekomst. Sectorbreed worden daarin de volgende signalen gegeven:

1

Zorg dat het actieplan flexibel inspeelt op de ontwikkelingen in het veld.

2 Organisaties zelf hebben een belangrijke rol; voer (ont)regelen door tot in de haarvaten van de organisatie.
		
3 Voorkom dat het effect van het schrappen van regels teniet wordt gedaan door het toevoegen van nieuwe regels.
		
4 Ga met ketenpartners in gesprek om te voorkomen dat regeldruk wordt verschoven.
		
Verantwoording van onderzoeksmethodiek
Onderzoeksaanpak
Dit onderzoek heeft gebruikgemaakt van drie methoden:
1. groepsgesprekken met professionals;
2. enquête onder 4.500 professionals in 2019 en 3.500 professionals in 20206;
3. verdiepende interviews met professionals waarin de uitkomsten uit de enquête nader zijn geduid en verdiept.
KPMG bedankt alle deelnemers aan het onderzoek voor hun bijdrage en de tijd die ze hiervoor hebben vrijgemaakt.
Onderzoeksbeperking
Als onderdeel van de gevraagde onderzoeksmethodiek van de merkbaarheidsscan is ingezet op een openbare
enquête, uitgezet op twee momenten in tijd (2019 en 2020). Dit geeft een afhankelijkheid van bereidheid tot deelname
van respondenten en kan daarmee leiden tot onder- of oververtegenwoordiging van bepaalde doelgroepen in 2020 ten
opzichte van 2019. Daar waar twijfel bestond over sterke beïnvloeding van de resultaten door verschillen in steekproefsamenstelling is daarom getoetst op significantie en is dit expliciet aangegeven in de rapportage.

Ervaren regeldruk per sector: belangrijkste conclusies tweede meetmoment7
Farmacie
Professionals ervaren 33,3% van de werktijd in 2020 te besteden aan administratie. Vorig jaar was dit 32,6%.
In de farmacie zijn er nog geen actiepunten die bijdragen aan het verminderen van de ervaren regeldruk (rapportcijfer
1-9). Twee van de acht actiepunten laten daarentegen een significante toename zien in ervaren regeldruk. Zo blijkt
het beperken van de bijlage 2-voorwaarden een problematisch punt uit de enquête. Daarnaast merken respondenten
nog geen verbetering door het afschaffen van het uitgebreid beantwoorden van vergoedingsvragen in de apotheek.
Opvallend is dat de administratieve tijdsbesteding per actiepunt afneemt, terwijl de
administratieve tijdsbesteding op totaalniveau juist toeneemt in de sector. Dit valt
mogelijk te verklaren door regeldruk die wordt veroorzaakt door punten die buiten
het actieplan voor de farmacie vallen. Zo noemen geïnterviewden dat het actieplan
2019
7,5
nog niet volledig aansluit op hun huidige behoefte om regeldruk aan te pakken.
Ook geven geïnterviewden aan dat verschuiving van regeldruk binnen de keten een
belangrijk thema is.

7,4

Het veldwerk in meetmoment twee overlapt deels met de uitbraak van COVID-19 in Nederland. Gegeven dat aandacht en beschikbare capaciteit in
grote delen van de zorgsector op dat moment uitgingen naar COVID-19, is bewust minder frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname
aan dit onderzoek. Het niet extra willen belasten en beperkter promoten hebben logischerwijs een lagere respons gegeven. Desondanks is gedurende
het veldwerk voldoende respons behaald om betekenisvolle inzichten te kunnen geven.
7
In de managementsamenvatting zijn de actiepunten die worden benoemd allen afgerond (met uitzondering van het sociaal domein; in deze sector is
sprake van enkel één afgerond actiepunt van de actiepunten uit de maatwerkaanpak die zijn gemeten in dit onderzoek).
6

[Ont]Regel de Zorg | 4

Huisartsenzorg
Professionals ervaren 31,6% van de werktijd in 2020 te besteden aan administratie. Vorig jaar was dit 29,9%.
In de huisartsenzorg leiden drie van de elf actiepunten tot een lichte significante afname op de ervaren regeldruk
(rapportcijfer 1-9). Daarentegen neemt de ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden op de
meeste actiepunten toe (waarvan twee significant). Verschillende geïnterviewde huisartsen herkennen op bepaalde
actiepunten een lichte verbetering op de ervaren regeldruk, zoals het schrappen van de uitvoeringsverzoeken
voor risicovolle handelingen. Toch geven ze ook aan dat veel administratieve werkzaamheden, soms op nieuwe
manieren, blijven komen vanuit ketenpartners of andere instanties. Als gevolg van de
coördinerende rol van de huisarts binnen het zorgnetwerk, krijgen zij uiteenlopende
administratieve aanvragen van verschillende organisaties. Geïnterviewde huisartsen
2019
7,3
zien regeldrukvermindering daarom als een continue proces, waarin het cruciaal is
om ketenoverstijgend afspraken te maken over administratie. Die afspraken moeten
betrokken organisaties vervolgens helder communiceren richting alle functielagen,
zodat zowel management als uitvoerend medewerkers op de hoogte zijn.

7,1

Paramedische zorg (i.e. fysiotherapie)
Professionals ervaren 30,3% van de werktijd in 2020 te besteden aan administratie. Vorig jaar was dit 35,3%.
In de paramedische zorg dragen vier van de twaalf actiepunten bij aan een significante afname van de ervaren
regeldruk (rapportcijfer 1-9) én ervaren administratieve tijdsbesteding. Een deel van de geïnterviewde fysiotherapeuten
herkent een licht afgenomen regeldruk, bijvoorbeeld door de aanpassing van de begin- en eindmeting met invoering
van de nieuwe richtlijn fysiotherapeutische dossiervoering. Administratieve werkzaamheden in de fysiotherapie
lijken ook samen te hangen met verschillende zaken die behoren tot de inrichting
van een praktijk, zoals 1) al dan niet als pluspraktijk worden aangemerkt door de
zorgverzekeraar, 2) de inrichting van het EPD door softwareleveranciers en 3)
2019
lidmaatschap bij een vereniging (zoals Fysiotopics) met verplichting tot intensieve
7,5
data-aanlevering. Heldere communicatie richting het veld over afschaffing van
administratieve eisen blijft belangrijk in verdere regeldrukvermindering, aldus
geïnterviewde fysiotherapeuten.

6,7

Curatieve ggz
Professionals ervaren 39,3% van de werktijd in 2020 te besteden aan administratie. Vorig jaar was dit 36,6%.
In de curatieve ggz leidt het merendeel van de actiepunten tot een (lichte) significante afname op de ervaren
regeldruk (rapportcijfer 1-9). Opvallend genoeg neemt de ervaren tijdsbesteding
aan administratieve werkzaamheden op vijf actiepunten significant toe. De meeste
geïnterviewden herkennen een afname in de ervaren regeldruk niet en geven
aan dat er nog steeds slagen te maken zijn. Zij zien ook ontwikkelingen buiten
het actieplan, zoals de AVG en Wet Verplichte Ggz, die juist leiden tot nieuwe
administratieve werkzaamheden. Enkele geïnterviewden zien daarom het belang
van continue doorontwikkeling van het huidige actieplan.

7,1

2019

7,5

Medisch specialistische zorg
Professionals ervaren 41,9% van de werktijd in 2020 te besteden aan administratie. Vorig jaar was dit 42,1%.
In de medisch specialistische zorg laten zeven van de zestien actiepunten een lichte en significante afname zien in
de ervaren regeldruk (rapportcijfer 1-9). De tijdsbesteding neemt bij vijf van de zestien actiepunten significant af. Het
merendeel van de actiepunten toont nog geen afname in de ervaren regeldruk. Dit is een begrijpelijk resultaat, omdat
twaalf van de zestien actiepunten nog in uitvoer zijn. Er is een beperkt aantal
interviews uitgevoerd; de geïnterviewde medisch specialist en verpleegkundig
2019
specialist herkennen de daling van de ervaren regeldruk in beperkte mate. Zij
7,0
verklaren dit doordat het tijd kost voordat professionals de resultaten van het
schrappen of versimpelen van een administratieve handeling merken op de
werkvloer. Dit komt omdat dit over verschillende organisatorische lagen moet
worden doorgevoerd. Zij zien regeldrukvermindering daarom als een langdurig
proces waar continue aandacht voor nodig is.

6,7

[Ont]Regel de Zorg | 5

Wijkverpleging
Professionals ervaren 25,2% van de werktijd in 2020 te besteden aan administratie. Vorig jaar was dit 26,8%.
In de wijkverpleging leiden vijf van de elf actiepunten tot een significante afname op de ervaren regeldruk (rapportcijfer
1-9). De geïnterviewde wijkzorgprofessionals herkennen dat het actieplan tot
een verbetering heeft geleid, bijvoorbeeld doordat zij geen handtekening van
2019
6,6
de cliënt meer nodig hebben bij een wijziging van het zorgplan. Desondanks
ervaart de wijkverpleging op totaalniveau geen verandering in ervaren regeldruk;
het rapportcijfer blijft gelijk tussen 2019 en 2020. Hiervoor zijn uiteenlopende
verklaringen genoemd in de interviews. Naast nieuwe administratieve
werkzaamheden volgend uit de AVG en de nieuwe Wet zorg en dwang ervaren
wijkzorgprofessionals ook dat (ont)regelen sterk organisatie gebonden is.

6,6

Verpleeghuizen
Professionals ervaren 25,2% van de werktijd in 2020 te besteden aan administratie. In 2019 is dit niet
gemeten in dit onderzoek.
In de verpleeghuiszorg leidt de vereenvoudiging van de regeling meerzorg tot een lichte afname op de ervaren
regeldruk (rapportcijfer 1-9) van zowel administratief medewerkers als zorgprofessionals . Bovendien laat dit actiepunt
voor beide functies een ruime en significante daling zien in de ervaren tijdsbesteding. Het aanvraag-, machtigingsen declaratieproces voor mondzorg wordt nog steeds als administratief belastend
ervaren door mondzorgprofessionals in de Wlz; zowel de ervaren regeldruk als
2019
tijdsbesteding zijn toegenomen8. Dit actiepunt betreft niet enkel de verpleeghuiszorg,
geen meting
maar mondzorg in de gehele Wlz. Daarom gelden deze resultaten zowel voor de
verpleeghuiszorg als de gehandicaptenzorg. Uit de interviews blijkt dat - naast de
acties uit het actieplan – professionals in de verpleeghuiszorg ook veel last ervaren
van administratieve werkzaamheden die ontstaan door de nieuwe Wet zorg en
dwang.

6,6

Gehandicaptenzorg
Professionals ervaren 29,5% van de werktijd in 2020 te besteden aan administratie. In 2019 is dit niet
gemeten in dit onderzoek.
In de gehandicaptenzorg leidt de vereenvoudiging van de regeling meerzorg nauwelijks tot een afname op de ervaren
regeldruk (rapportcijfer 1-9) van zowel administratief medewerkers als zorgprofessionals8. Wel laat dit actiepunt
voor beide functies een ruime en significante daling zien in de ervaren tijdsbesteding. Het is opmerkelijk dat het
positieve effect op de ervaren tijdsbesteding groter is dan op de ervaren regeldruk. Daarnaast is het opvallend
dat de resultaten op deze actiepunten afwijken van de verpleeghuiszorg. Uit de interviews blijkt dat professionals
voornamelijk last ervaren omdat de vraag naar meerzorg in de gehandicaptensector vaak langdurig van aard is. Het
wordt daarom als onnodig ervaren om meerzorg jaarlijks opnieuw aan te moeten vragen. De geïnterviewden ervaren
de aanvraagprocedure veelal als formaliteit om financiering voor meerzorg te ontvangen, waardoor de ervaren last
groter is dan wanneer het wordt erkend als een gedegen inhoudelijk beoordelingsproces. Het aanvraag-, machtigingsen declaratieproces voor mondzorg wordt nog steeds als administratief belastend
ervaren door mondzorgprofessionals in de Wlz; zowel de ervaren regeldruk als
tijdsbesteding zijn toegenomen8. Dit actiepunt betreft niet enkel de verpleeghuiszorg,
2019
maar mondzorg in de gehele Wlz. Daarom gelden deze resultaten zowel voor de
geen meting
verpleeghuiszorg als de gehandicaptenzorg. Uit de interviews blijkt dat – naast
de acties uit het actieplan – professionals in de gehandicaptenzorg ook veel last
ervaren van het opstellen en evalueren van zorgplannen en de administratieve
werkzaamheden volgend uit de nieuwe Wet zorg en dwang.

6,6

8

Het gemeten resultaat van 2020 verschilt niet significant van het resultaat van 2019.

[Ont]Regel de Zorg | 6

Sociaal domein
Gegeven het decentrale karakter en de variatie in inrichtingskeuzes binnen de sector is de onderzoeksaanpak voor
het sociaal domein bewust afwijkend van de andere sectoren. Het streven was niet om tot een landelijk, representatief beeld te komen in deze sector, vanwege de onderzoeksomvang die dit zou vragen. Door de decentrale aard is
ook sprake van verschillende knelpunten en werkagenda’s per regio, dit in tegenstelling tot de andere sectoren. De
resultaten zijn daarom niet algemeen geldend of een-op-een vertaalbaar naar andere regio’s. Het geeft een impressie
van de ervaren regeldruk in twee regio’s: Noord-Holland (met focus op jeugdhulp) en Twente (met focus op Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)).

Jeugdhulp provincie
Noord-Holland9

Maatschappelijke ondersteuning
regio Twente10

Professionals in de regio Noord-Holland ervaren 37,5%
van de werktijd in 2020 te besteden aan administratie.
Vorig jaar was dit 41%.

Professionals in de regio Twente ervaren 30,3% van de
werktijd in 2020 te besteden aan administratie. Vorig jaar
was dit 43%.

Professionals werkzaam in de Jeugdhulp in NoordHolland ervaren in 2020 veel regeldruk: ze geven het
een 7,6 op een schaal van 1-9. De sector is vorig jaar
gestart met het aanpakken van verschillende oorzaken
van regeldruk per regio. Uit deze merkbaarheidsscan
blijkt dat de volgende actiepunten het belangrijkste zijn
voor regeldrukvermindering: afschaffen van tijdschrijven,
aanpassing van het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet
en de verschillen tussen gemeenten in bekostiging van
hulp. De tijdsregistratie stond vorig jaar ook in de top-3
knelpunten met meest ervaren regeldruk.

Professionals werkzaam in de Wmo in Twente geven de
ervaren regeldruk in 2020 een 7,0 op een schaal van 1-9.
De sector is vorig jaar gestart met het aanpakken van
verschillende oorzaken van regeldruk per regio. Uit deze
merkbaarheidsscan blijkt dat de volgende actiepunten
het belangrijkste zijn voor regeldrukvermindering:
duidelijke toelichting op i-standaarden (berichtenverkeer)
voor eenduidig gebruik, vereenvoudigen van het
aantal verschillende zorgproducten van gemeenten
en eenduidige werkwijze van gemeenten. Dit is niet
helemaal gelijk aan vorig jaar: alleen de verschillende
werkwijzen van gemeenten stond vorig jaar in de top-3
knelpunten met meest ervaren regeldruk.

Deze rapportage maakt deel uit van de bredere monitoringsinformatie binnen het programma [Ont]Regel de Zorg.
Het brengt daarmee ook inspiratie en legt een basis voor de vervolgstappen die het ministerie zal zetten samen met
zorginstellingen, brancheverenigingen, koepelorganisaties, toezichthouders en andere betrokken partijen.
Hoewel de merkbaarheidsscan laat zien dat een eerste daling in regeldruk zichtbaar is, blijft het een taai vraagstuk
dat blijvend aandacht vraagt. Tegelijkertijd is het een beweging die breed op gang komt en is het meer dan alleen een
meting op actiepunten. Bovendien geeft deze landelijke meting een gemiddelde; ze maakt variatie in ervaren regeldruk
niet inzichtelijk. Als je lokaal kijkt, zie je ook dat bepaalde organisaties verder zijn met ontregelen dan andere. Om recht
te doen aan deze initiatieven en breder inspiratie te bieden is aanvullend onderzoek gestart naar lokale ‘goede praktijken’, die aantonen dat het lukt om regeldruk te verminderen en inzicht te bieden in de wijze waarop je loskomt van
onnodige regels en hoe je regels kunt gebruiken als kaders. Kaders waarbinnen de zorgprofessional de ruimte ervaart
om vanuit de inhoud te handelen en daarvoor verantwoordelijkheid te nemen. Vanwege COVID-19 is dit onderzoek – in
lijn met andere activiteiten van het programma [Ont]Regel de Zorg – tot nader order opgeschort.

Voor de jeugdhulp is in de maatwerkaanpak van het actieplan nog geen sprake van afgeronde actiepunten. Voor deze regio zijn lopende actiepunten
genoemd.
10
Voor de Wmo is in de maatwerkaanpak van het actieplan sprake van één afgerond actiepunt. Dit actiepunt behoort voor deze regio echter niet tot de
top 3-actiepunten met meest ervaren regeldruk. Daarom zijn voor deze regio alleen lopende actiepunten genoemd.
9

[Ont]Regel de Zorg | 7

Inleiding
[Ont]Regel de Zorg | 8

1.1

Achtergrond
De afgelopen jaren bleken zorgverleners steeds meer
tijd kwijt te zijn aan administratieve werkzaamheden1; tijd
die ze niet kunnen besteden aan zorg voor de patiënt11,
terwijl dat is waarom ze voor hun vak gekozen hebben.
Het gaat daarbij om administratie die in de ogen van
zorgprofessionals12 overmatig veel tijd kost of waarvan zij
de toevoegde waarde voor het primaire proces niet zien.
Dit resulteert in ervaren regeldruk2. Ervaren regeldruk
komt voort uit een combinatie van formele regels (regels
die wettelijk verplicht zijn of als verplichting worden
opgelegd door landelijke instanties zoals de inspectie of
een zorgverzekeraar) en informele regels (regels die door
een organisatie zelf zijn ontwikkeld)2.
Vanuit verschillende hoeken zijn de afgelopen jaren
manifesten, experimenten en onderzoeken opgezet om
de ervaren regeldruk te verminderen. Ondanks mooie
initiatieven in verschillende sectoren met voorbeelden
zoals ‘Laat dokters dokteren’ in de medisch specialistische zorg, experiment ‘Anders verantwoorden’ in de
gehandicaptenzorg en in het sociaal domein en ‘Het Roer
Gaat Om’ in de huisartsenzorg13 is het een taai vraagstuk
dat blijvende aandacht vraagt.
Voortbouwend op de bestaande initiatieven is het
ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
samen met het veld in 2018 gestart met het programma
[Ont]Regel de Zorg met als doel om voor zorgprofessionals en patiënten de ervaren regeldruk merkbaar te
verminderen. Het actieplan laat zich kenmerken door
de betrokkenheid van belangrijke partijen vanuit negen
sectoren. Samen met deze partijen zijn per sector actieplannen opgesteld. Deze kennen elk een maatwerkaanpak om de voor de betreffende sector specifieke
knelpunten aan te pakken. Eén van de instrumenten om
de uitvoering van het programma te monitoren is voorliggende merkbaarheidsscan: wat merkt de professional
ervan?

(Ont)regelen in breder perspectief
Zorgprofessionals hebben (regel)ruimte nodig om samen
met de patiënt te bepalen wat goede en gepaste zorg
is in de context14. (Ont)regelen van zorg, met als doel
goede zorg en ondersteuning zonder onnodige administratieve lasten, vergt een omslag in denken en doen. Het
primaire proces moet leidend zijn, en niet de administratieve lasten eromheen. In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld regels niet simpelweg uitvoeren, maar gebruiken
als kader: de zorgprofessional ervaart de ruimte om
vanuit de inhoud te handelen en daarover verantwoordelijkheid te nemen.

In de praktijk zijn veel verschillen zichtbaar bij organisaties in het realiseren van het (ont)regelen van de zorg.
Enerzijds signaleren we in ons dagelijks werk succesvolle lokale initiatieven vanuit zorginstellingen die zelf
actief aan de slag zijn gegaan met het aanpakken van
hun administratieve lasten. Anderzijds horen we in
gesprekken met zorgprofessionals ook dat er nog steeds
een angst- en verantwoordingscultuur heerst en dat
het lastig blijkt om regels los te laten. Wat echter niet
werkt is regels simpelweg niet meer uitvoeren. Het is
belangrijk om te leren hoe je regels kunt gebruiken als
kaders en waar achterliggende doelen, mits deze waarde
toevoegen, met minder lasten tot stand kunnen komen.

(Ont)regelen in de praktijk
In de praktijk zien we mooie voorbeelden die hebben
geleid tot een merkbare verbetering. In het onderzoek
hebben we 78 actiepunten uit de maatwerkaanpak
gemeten, waarvan er per maart 2020 (ijkmoment) 46
zijn afgerond. Het merendeel van deze actiepunten laat
een merkbare verbetering zien op de ervaren regeldruk.
Hoewel de mate van verbetering nog varieert tussen
sectoren en actiepunten, is over het algemeen een
positieve lijn zichtbaar. Denk aan het vereenvoudigen van
de begin- en eindmeting in het EPD van de fysiotherapie
en het schrappen van de verplichting om de meting
altijd te doen. Deze stond in 2019 in de top 3-knelpunten
met grootste ervaren regeldruk onder fysiotherapeuten.
Echter, met vernieuwing van de richtlijn ‘Fysiotherapeutische dossiervoering’ is de ervaren regeldruk onder fysiotherapeuten op dit punt aanmerkelijk gedaald; zij ervaren
nu 45% minder tijd te besteden aan administratie die
hiermee gepaard gaat.
Uit het statusrapport van meetmoment één5 bleek dat
het begin er is, en dat (ont)regelen wél kan. De tweede
meting bevestigt dit beeld en laat verdere verbeteringen
zien. Desondanks blijft (ont)regelen een taai vraagstuk.
Hoewel een groot deel van de actiepunten leidt tot
minder regeldruk, wordt nog niet op elk actiepunt of in
elke sector eenzelfde positief effect gemerkt. In deze
fase van het actieplan is het daarom belangrijk om te
kijken hoe kan worden doorgegaan met het verminderen
van administratieve lasten en kan worden aangesloten
op actuele ontwikkelingen in het veld. In een kamerbrief15 over de voortgang van het actieplan wordt al
genoemd dat het ministerie van VWS zeer gemotiveerd
is om de komende jaren (ont)regelen in de zorgsector
aan te blijven pakken. De doelstelling is immers dat de
zorgprofessional verschil moet merken en zolang dat
onvoldoende het geval is, is (ont)regelen nog niet klaar.
Alleen door het actieplan te blijven doorontwikkelen en
in te spelen op de behoeften van de professional kan
duurzame verandering in de zorg bereikt worden.

In de verschillende sectoren van de zorg worden de termen patiënt en cliënt door elkaar gebruikt. Daar waar we spreken van patiënt kan ook cliënt
gelezen worden.
Verschillende typen professionals werkzaam in de zorg hebben deelgenomen aan het onderzoek, zoals artsen en verpleegkundigen, maar ook administratief medewerkers en kwaliteitsmedewerkers. Daar waar we in dit document spreken over ‘zorgprofessionals’ worden professionals werkzaam in
het primaire proces bedoeld. Daar waar we spreken over ‘professionals in de zorg’ refereren we aan professionals werkzaam in de zorg in de breedste
zin: dus zowel professionals werkzaam in het primaire proces als professionals daarbuiten.
13
Landelijke Huisartsen Vereniging (2015). Het Roer Gaat Om.
14
Raad Volksgezondheid en Samenleving. 2019. Blijk van vertrouwen.
15
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. 2019. Kamerbrief over voortgang programma [Ont]Regel de Zorg.
11

12

[Ont]Regel de Zorg | 9

Het (ont)regelen van de zorg en het verminderen van de
ervaren regeldruk vragen dus om blijvende aandacht.
Niet alleen vanuit het ministerie, financiers of beroepsen belangenverenigingen. Ook van de individuele zorgorganisaties en de professionals zelf. De ervaren regeldruk
komt namelijk niet alleen voort uit verantwoording of
wet- en regelgeving, maar ook uit interne regels van de
eigen organisatie. Dit betekent samen aan de slag met
het (ont)regelen van de zorg en het verminderen van de
regeldruk, zodat er meer tijd is voor de patiënt en meer
werkplezier voor de zorgprofessional.

1.2

Doelstelling
Met het instrument van de merkbaarheidsscan wil het
ministerie van VWS inzicht krijgen in de mate waarin de
actiepunten in het programma [Ont]Regel de Zorg een
merkbaar effect hebben (gehad) op de ervaren regeldruk
van professionals in de negen zorgsectoren16. Het betreft
de actiepunten van het onderdeel maatwerkaanpak
‘Snappen of schrappen’. Het onderzoek heeft op twee
meetmomenten (2019 en 2020) de ervaren regeldruk
per actiepunt in beeld gebracht middels een rapportcijfer
op een schaal van een tot negen en de ervaren tijdsbesteding. Voorliggend eindrapport bevat een vergelijking
van de onderzoeksuitkomsten uit de eerste en tweede
meting om per sector een effect inzichtelijk te maken17.

1.3

Onderzoeksaanpak
De gehanteerde onderzoeksmethodiek is gebruiksvriendelijk en beknopt van opzet. Het uitgangspunt van deze
aanpak is om professionals zo min mogelijk te belasten.
Tegelijkertijd biedt deze opzet oog voor maatwerk per
sector. Hieronder lichten we de onderzoeksaanpak nader
toe.

Een hypothesegedreven aanpak
Het onderzoek toetst in hoeverre de lopende en afgeronde actiepunten uit de maatwerkaanpak van het actieplan (al) hebben geleid tot een merkbare vermindering
van de ervaren regeldruk. Het onderzoek hanteert hiertoe
een hypothesegedreven aanpak. Concreet betekent dit
dat voorafgaand aan de enquête van zowel meetmoment één als meetmoment twee geformuleerd is wat
het verwachte effect van het actiepunt is op de ervaren
regeldruk van een professional. De geformuleerde
hypothesen zorgen voor focus tijdens het onderzoek
en maken dat sneller een compleet beeld is verkregen.
Onderstaande figuur geeft dit schematisch weer.
Vervolgens zijn de hypotheses in meetmoment één per
sector gevalideerd via de begeleidingscommissie (zie
paragraaf 1.4) en een focusgroep met zorgprofessionals
uit de betreffende sector. In meetmoment twee is in
focusgroepen en focusinterviews per sector getoetst
of deze knelpunten nog spelen en zijn deze waar nodig
aangescherpt.

Een combinatie van dataverzamelingsmethoden
De aanpak en onderzoeksmethodieken zijn op verzoek
van het ministerie van VWS gebaseerd op de generieke
en uniforme evaluatiemethodiek, ontwikkeld door Dröge
& Van Drimmelen18. Met dit instrument is de ervaren
regeldruk zowel met een door professionals gegeven
rapportcijfer op een schaal van 1 tot 9 als in tijdsbesteding per maatregel uitgedrukt. Door dit in 2019 en in
2020 te meten, is het (voorlopige) effect van het actiepunt bepaald. Hiervoor is een combinatie van methoden
(i.e. groepsgesprek, enquête en interviews) gehanteerd.
Door de uitkomsten van de verschillende methodieken
integraal en in samenhang te bekijken ontstaat een
robuuste en representatieve analyse.

FIGUUR 1 Hypothesegedreven aanpak van het meten van het effect van een actiepunt

Actiepunt

Effect
Inzicht in gewenste effect:
Verwachte effect van het
actiepunt op de ervaren
regeldruk van een professional
(bijvoorbeeld minder of geen
tijdsbesteding meer aan
administratieve handeling)

Knelpunt
Inzicht in achterliggende
knelpunt:

Hypothese

Knelpunt waarop het actiepunt
uit het actieplan [Ont]Regel de
Zorg zich richt

Medisch specialistische zorg, farmacie, paramedische zorg, huisartsenzorg, curatieve ggz, wijkverpleging, verpleeghuizen, gehandicaptenzorg en
sociaal domein.
Met uitzondering van de sector sociaal domein: in deze sector zijn geen effecten gemeten. Vanwege de decentrale aard en variatie in lokale inrichtingskeuzes van het sociaal domein is voor deze sector bewust gekozen voor een andere onderzoeksaanpak. Voor een uitgebreidere toelichting op de
afwijkende aanpak van het sociaal domein zie paragraaf 3.9.1. en bijlage XV.
18
Coomans, R. et al. 2016. Handreiking Merkbaarheidsscan. Den Haag: Droge & Van Drimmelen. De handreiking Merkbaarheidsscan is opgesteld
in samenwerking met de ministeries van Economische Zaken, Binnenlandse Zaken, Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Infrastructuur en Milieu,
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Financiën en met brancheorganisaties en ondernemers die betrokken zijn bij de maatwerkaanpak regeldruk voor
bedrijven.
16

17

[Ont]Regel de Zorg | 10

De enquête is uitgevoerd door Kantar Public. Zij hebben
de data verzameld, verwerkt, geanalyseerd en gerapporteerd aan KPMG. In de eerste meting (2019) zijn ruim
4.500 professionals bereikt en in de tweede meting
(2020) ruim 3.500 professionals19. Via deze weg willen wij
deze professionals nogmaals bedanken voor hun bijdrage
en de tijd die ze hiervoor hebben vrijgemaakt.

De onderzoeksaanpak heeft oog voor
maatwerk per sector
Bij het meten van het effect dat de actiepunten hebben
gehad, heeft de onderzoeksaanpak rekening gehouden
met verschillen in status van de actiepunten tussen de
sectoren en binnen de sectoren. Het ministerie van VWS
stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze
op de website van [Ont]Regel de Zorg20. Daarbij maakt
het onderscheid naar afgeronde en lopende actiepunten.
— Afgerond actiepunt: hiermee wordt bedoeld dat de
landelijke inspanning – om de administratieve lasten
rondom dit actiepunt te verminderen – is voltooid.
Deze landelijke inspanningen zijn verschillend van
aard en lopen uiteen van direct geschrapte formulieren tot gemaakte (samenwerkings)afspraken
tussen partijen over het schrappen van zaken in de
(nabije) toekomst. Afgeronde actiepunten die gaan
over deze laatstgenoemde afspraken kennen hoogstwaarschijnlijk nog in mindere mate een merkbaar
effect, omdat deze op dit moment veelal nog een
implementatietraject vereisen.
— Lopend actiepunt: hiermee wordt bedoeld dat de
landelijke inspanning – om de administratieve lasten
rondom dit actiepunt te verminderen – nog in uitvoer
is.
Gedurende de looptijd van het onderzoek heeft het
ministerie van VWS de voortgang op alle actiepunten
gemonitord en aangepast op de website. Van de 78
gemeten actiepunten zijn per maart 2020 (ijkmoment) 46
actiepunten afgerond.
Vanwege de verschillen in status van de actiepunten
hanteert het onderzoek per actiepunt verschillende typen
metingen:
— Nulmeting: van bijna alle actiepunten is de situatie
in 2019 inzichtelijk gemaakt tijdens meetmoment één.
— Eénmeting: van 78 actiepunten is ook de situatie in
2020 inzichtelijk gemaakt tijdens meetmoment twee.
Door de beschikbaarheid van resultaten uit 2019
en 2020 kon voor deze actiepunten vervolgens een
effect in kaart worden gebracht. Voor lopende actiepunten geldt dat dit een voorlopig effect is.
— Gecombineerde meting: voor enkele actiepunten
heeft in 2019 geen nulmeting plaatsgevonden. Als
gevolg daarvan zijn de nulmeting en de effectmeting
gecombineerd binnen het tweede meetmoment

in 2020. Daarin is op één moment retrospectief
gevraagd naar de situatie vorig jaar en naar de huidige
situatie. Zodoende is ook voor deze actiepunten een
(voorlopig) effect gemeten.
In bijlage I staat de onderzoeksaanpak in meer detail
toegelicht.

1.4

Begeleiding van het onderzoek

Het onderzoek in de negen zorgsectoren is begeleid door
drie commissies:
— Eerstelijnszorg;
— Cure Tweedelijnszorg;
— Care en Sociaal Domein.
Deelnemers van de begeleidingscommissies zijn de
organisaties waarmee de sectorplannen zijn opgesteld.
De commissies bestaan uit vertegenwoordigers van het
ministerie van VWS (in de rol van opdrachtgever), Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), Zorginstituut Nederland (ZiN),
Zorgverzekeraars Nederland (ZN), Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd (IGJ) en beroeps- en belangenverenigingen
van de betreffende zorgsectoren. In bijlage III staat een
totaaloverzicht van alle deelnemende organisaties in de
drie begeleidingscommissies. De begeleidingscommissies reflecteren inhoudelijk op de onderzoeksaanpak
en de (tussentijdse) onderzoeksresultaten. Daarnaast
hebben ze hun netwerk ingezet voor werving van deelnemers aan het onderzoek.

1.5

Scope onderzoek

Het onderzoek heeft zich gericht op de actiepunten van
de actielijn de maatwerkaanpak: ‘Snappen of schrappen’
beschreven in het actieplan [Ont]Regel de Zorg. In
overleg met de begeleidingscommissies en het ministerie van VWS is vastgesteld welke actiepunten van deze
actielijn wel en niet zijn meegenomen in dit onderzoek
(zie bijlage VI voor nadere informatie).
Het onderzoek richt zich op de ervaring van professionals
in de zorg. In het onderzoek is geen controle gedaan op
de feitelijke juistheid van deze ervaringen en in welke
omvang de beleving van professionals afwijkt van de
werkelijkheid. Het onderzoek heeft de ervaren regeldruk in kaart gebracht als gevolg van de administratieve
werkzaamheden die professionals hebben om te voldoen
aan de informatieverplichtingen. Dit omvat bijvoorbeeld
het verzamelen, bewerken, registreren, bewaren en ter
beschikking stellen van informatie. Ook toezichtlasten
vallen onder administratieve lasten. Dit onderzoek heeft
niet het doel om de effectiviteit van de informatieverplichtingen te beoordelen.

 et veldwerk in meetmoment twee overlapt deels met de uitbraak van COVID-19 in Nederland. Gegeven dat aandacht en beschikbare capaciteit in
H
grote delen van de zorgsector op dat moment uitgingen naar COVID-19, is bewust minder frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname
aan dit onderzoek. Het niet extra willen belasten en beperkter promoten hebben logischerwijs een lagere respons gegeven.
20
https://www.ordz.nl/
19

[Ont]Regel de Zorg | 11

Het actieplan [Ont]Regel de Zorg heeft daarnaast als
doel om de regeldruk bij patiënten en cliënten te verminderen. Patiënten en cliënten zijn niet meegenomen in dit
onderzoek.

1.6

Leeswijzer
Het rapport geeft in hoofdstuk 2 een algemeen beeld
van de ervaren regeldruk in 2020 ten opzichte van 2019.
Hoofdstuk 3 beschrijft per sector de effecten van de
actiepunten van het actieplan [Ont]Regel de Zorg. We
sluiten af met de bijlagen, waarin onder andere een
verantwoording van de onderzoeksaanpak staat opgenomen.

[Ont]Regel de Zorg | 12

Overzicht
algemeen
beeld
regeldruk
in de zorg
[Ont]Regel de Zorg | 13

Dit hoofdstuk geeft een overzicht van het algemene
beeld rondom ervaren regeldruk in de zorg. Daarnaast
bevat het sectoroverstijgende beelden om regeldrukvermindering te blijven borgen in de zorg.

2.1

ervaren regeldruk. Naast de ervaren regeldruk uitgedrukt
in een rapportcijfer is ook de ervaren tijdsbesteding
gemeten. Daarop laten enkele sectoren een toename
zien, namelijk farmacie (+0,7%), huisartsen (+1,7%) en
de curatieve ggz (+2,7%).

Algemeen beeld ervaren regeldruk
Figuur 2 geeft het rapportcijfer voor ervaren regeldruk en
de tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden
per sector weer inclusief de verandering tussen 2020 en
2019.

De ervaren regeldruk (rapportcijfer 1-9) daalt
licht in een deel van de sectoren
Onderstaand figuur schetst een eerste beeld weer van
de voortgang op ervaren regeldruk onder professionals
in de zorg. Over het algemeen ervaren professionals in
de zorg sectorbreed een lichte afname in de regeldruk
ten opzichte van 2019. De mate waarin de regeldruk is
afgenomen varieert tussen de sectoren. Voorafgaand
moet worden opgemerkt dat het in dit algemene beeld
gaat om gemiddelde ervaren regeldruk per sector. Binnen
de sectoren kan de gemiddelde ervaren regeldruk variëren
tussen subgroepen, zoals functie. Daarnaast zijn de onderzoeksgroepen in 2019 en 2020 niet exact gelijk geweest.
Bijlage XVI geeft een gedetailleerd beeld van de gemiddelde ervaren regeldruk per type functie in 2019 en 2020.
Relatief gezien ervaren respondenten in de paramedische
zorg (i.e. fysiotherapie) gemiddeld de grootste afname in
regeldruk. Het rapportcijfer is in deze sector gedaald van
een 7,5 naar een 6,7; een daling van 10,7%. De wijkverpleging ervaart als enige sector geen verandering in
de regeldruk21. Gemiddeld genomen hoort deze sector
echter in beide jaren wel bij de sectoren met de laagst

Inzoomend op de huidige situatie van regeldruk wordt
duidelijk dat professionals in de wijkverpleging, verpleeghuizen en gehandicaptenzorg momenteel de minste
regeldruk ervaren. Het rapportcijfer in deze sectoren
is gemiddeld een 6,6 in 2020. Daarbij tonen de wijkverpleging en verpleeghuizen ook relatief de laagste
administratieve tijdsbesteding ten opzichte van andere
sectoren (25,2% van de totale werktijd). In de curatieve
ggz, farmacie en de huisartsenzorg ervaren professionals
relatief gezien de hoogste regeldruk. In deze sectoren
varieert het rapportcijfer in 2020 van een 7,1 tot een 7,4.
De curatieve ggz en de farmacie toonden vorig jaar relatief gezien ook de hoogste regeldruk van alle sectoren.
Opvallend is dat de ervaren regeldruk in de sectoren
farmacie, huisartsenzorg en curatieve ggz afneemt,
terwijl de tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden toeneemt ten opzichte van 2019. Hoewel variatie
in steekproefsamenstelling tussen 2019 en 2020 hier
deels invloed op heeft (zie een nadere toelichting op
de onderzoeksaanpak en interpretatie van resultaten in
bijlage I), is de toename in acceptabele tijdsbesteding in
2020 voor zowel de farmacie, de huisartsenzorg als de
curatieve ggz mogelijk ook een deel van de verklaring.
Enkele geïnterviewden in de curatieve ggz geven aan dat
de regeldruk vermindert door gewenning met administratie en een andere interpretatie rondom regeldruk
terwijl er dezelfde (of misschien zelfs meer) tijd aan
wordt besteed.

FIGUUR 2 Ervaren regeldruk en tijdsbesteding administratieve werkzaamheden in 2020 ten opzichte van 2019
Ervaren regeldruk
(rapportcijfer 1-9)
-0,1

Tijdsbesteding administratieve
werkzaamheden (in %)
Farmacie

7,4

-0,2

7,1

Huisartsen

-0,4

7,1

Curatieve ggz

-0,3
-0,8
0,0

+0,7%

32,6%

+1,7%

29,9%

+2,7%

36,6%

6,7

Medisch specialistische zorg

6,7

Paramedische zorg

6,6

Wijkverpleging

25,2%

6,6

Verpleeghuizen

25,2%

6,6

Gehandicaptenzorg

41,9%
30,3%

-0,2%

-5,0%

-1,6%

29,5%

Een hoger rapportcijfer betekent meer ervaren regeldruk. Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden is uitgedrukt in het
percentage werktijd besteed aan administratie per week. Bij een toename in de ervaren tijdsbesteding staat het cijfer van
vorig jaar in de balk. Bij een afname in de ervaren tijdsbesteding staat het cijfer van dit jaar in de balk.
21

In de gehandicaptenzorg en verpleeghuizen is alleen de ervaren regeldruk in 2020 gemeten; daarmee is er geen inzicht beschikbaar in de ervaren
regeldruk ten opzichte van 2019. Zie nadere toelichting in paragraaf 3.7.1 en 3.8.1. Het sociaal domein is niet opgenomen in figuur 2, omdat deze sector
geen landelijk beeld, maar een regionaal beeld geeft. Deze cijfers zijn terug te lezen in paragraaf 3.9.1 met verdieping op de sector sociaal domein.

[Ont]Regel de Zorg | 14

De mate van acceptatie rondom administratieve werkzaamheden blijft sectorbreed
vrij hoog en neemt in de meeste sectoren
zelfs toe
Zorgprofessionals gaven vorig jaar in de enquête aan dat
administratieve werkzaamheden bij hun dagelijks werk
horen als deze een logisch onderdeel vormen van en
waarde toevoegen aan het primaire proces. Het leggen
van deze link helpt om draagvlak te vinden en draagt bij
aan het verminderen van de ervaren regeldruk. Ook dit
jaar wordt dit sectoroverstijgend beaamd door meerdere
geïnterviewden; het ‘snappen’ van een regel leidt tot
minder regeldruk. Daarom is in de enquête niet alleen
gekeken naar de werkelijke tijd die wordt besteed aan
administratieve werkzaamheden, maar ook naar het deel
daarvan dat (niet‑)acceptabel wordt bevonden. Net als
vorig jaar toont de enquête ook dit jaar in alle sectoren
een vrij hoge mate van acceptatie van administratieve
tijd. De acceptatie is sectorbreed zelfs gestegen ten
opzichte van vorig jaar. Variërend tussen sectoren vinden
respondenten 48-70% van de huidige administratieve tijd
acceptabel (ten opzichte van 45-54% vorig jaar). Waar
vorig jaar de paramedische zorg, curatieve ggz en de
farmacie het grootste deel van de administratieve tijd
niet-acceptabel achtten (respectievelijk 46%, 49% en
55%), zijn dat dit jaar de huisartsenzorg en de farmacie
(44% en 52%). De sectoren met de hoogste acceptabele
administratieve tijd zijn paramedische zorg, de curatieve
ggz en de medisch specialistische zorg (respectievelijk 70%, 62% en 68%). In deze sectoren blijkt relatief
gezien ook de grootste vermindering in ervaren regeldruk. Wel betreft het een lichte vermindering zoals
eerder in het hoofdstuk is toegelicht.

In alle sectoren wordt op landelijk niveau inspanning
verricht om de regeldruk te verminderen. Aan professionals in de zorg is gevraagd hoe bekend ze zijn met deze
inzet (zie figuur 3). De enquêteresultaten van vorig jaar
lieten zien dat het merendeel van de professionals in alle
sectoren beperkt tot niet bekend was met de landelijke
inspanningen op regeldrukvermindering. De enquêteresultaten in 2020 bevestigen dit sectorbrede beeld.
Sterker nog, de bekendheid met landelijke inspanningen
onder professionals ligt in alle sectoren zelfs lager dan
vorig jaar. De oorzaak van deze bevindingen ligt volgens
geïnterviewden bij de afgenomen landelijke aandacht
die er is voor het actieplan. Waar het actieplan vorig jaar
breed werd uitgelicht, signaleren geïnterviewden uit
verschillende sectoren dit jaar minder aandacht voor de
inhoud erachter. Ook tijdens het veldwerk van dit onderzoek bleek dat geïnterviewden niet altijd bekend zijn met
de acties in het actieplan van hun sector. Desondanks is
de landelijke beweging van (ont)regelen wel bekend en
noemen geïnterviewden dat dit goed wordt ontvangen
in het veld. Het vergroot bewustwording, bekendheid en
waardering naar de zorgprofessional toe.
Binnen de farmacie en de huisartsenzorg is men in 2020
net als in 2019 relatief gezien het beste bekend met
inspanningen op landelijk niveau. De bekendheid is dit
jaar gemiddeld genomen het laagst in de gehandicaptenzorg en verpleeghuizen. Er is geen nader onderzoek
gedaan naar de oorzaak van deze bevindingen.

FIGUUR 3
Bekendheid met inspanningen op landelijk niveau om de ervaren regeldruk terug te dringen in 2019 en 2020

38%

41%

34%

40%

31%

55%

51%
50%

21%

2019

15%
2020

Farmacie

Niet bekend

10%

14%

2019

2020

Huisartsen

29%

29%

23%

27%

20%

20%

18%

22%

14%

14%

12%

47%

53%

39%

35%

2019

2020

40%

51%

54%
53%

58%

63%

56%

52%

52%
53%

45%

15%
2019

20%

18%

2020

2019

Paramedische
zorg

Beperkt bekend

23%

2020

Wijkverpleging

15%

17%

2019

2020

Curatieve
ggz

25%

2019

30%

2020

Medisch
specialistische
zorg

25%

2019

34%

2020

Verpleeghuizen

Gehandicaptenzorg

(Heel) goed bekend

[Ont]Regel de Zorg | 15

2.2

Borging van een succesvol actieplan
Met een eerste lichte daling in ervaren regeldruk is
verbetering in zicht. Tegelijkertijd laten de enquête- en
interviewresultaten zien dat ontregelen een taai vraagstuk is dat blijvend aandacht vraagt. Daarbij is er waarschijnlijk ook meer tijd nodig om effecten van het actieplan te bemerken, omdat verschillende actiepunten nog
in een implementatie- of uitwerkingstraject zitten. Tijdens
de interviews zijn een aantal aanbevelingen gedaan om
het actieplan succesvol te laten zijn en te houden in de
nabije toekomst. Sectorbreed vallen daarin de volgende
signalen op.

1. Zorg dat het actieplan flexibel inspeelt op
de ontwikkelingen in het veld
Om te zorgen dat het actieplan effectief (ont)regelt, dient
het actueel te zijn en in te spelen op de veranderende
behoeften in het veld. In de ogen van respondenten
lossen de actiepunten niet altijd meer de kern van het
regeldrukprobleem op. Met de kennis en ontwikkelingen
van nu hebben zij een ander beeld van de prioriteiten
of knelpunten die spelen. Dit blijkt uit focusgroepen en
interviews in verschillende sectoren, zoals de farmacie,
gehandicaptenzorg, de curatieve ggz en de huisartsenzorg.
De meest recente ontwikkeling is bijvoorbeeld de
uitbraak van COVID-19. Het veldwerk van deze rapportage viel deels samen met de intrede van COVID-19 in
Nederland. In de interviews kwam naar voren dat de
situatie als gevolg van COVID-19 mogelijkheden biedt
op administratief gebied. Zo wordt volgens enkele
geïnterviewden bepaalde wet- en regelgeving tijdelijk
versoepeld, zodat de zorgprofessional zich kan focussen
op het verlenen van zorg. Privacy restricties die door de
Wet algemene verordening gegevensbescherming (AVG)
aan huisartsen werden opgelegd zijn tijdelijk opgeheven
en verantwoording van de financiële middelen mag op
een later moment dan normaal. Hieruit blijkt dat er veel
mogelijk is op het gebied van (ont)regelen. Tegelijkertijd
ontstaan met de introductie van de COVID-19-maatregelen ook twijfels in het veld over de wijze waarop de
verantwoording van extra coronakosten en gederfde
inkomsten straks wordt ingericht en de mogelijke impact
die dit gaat hebben op administratieve lasten22. Dit
zijn ervaringen en signalen die waardevol zijn om in de
toekomst mee te nemen in het actieplan (“Never let a
good crisis go to waste” – Winston Churchill).
Een ander voorbeeld die de behoefte van het veld tot
actualisering van het actieplan mooi concretiseert komt
uit de farmacie. In beide metingen wezen meerdere
geïnterviewde apothekers de (tijdelijke) niet-leverbaarheid
en de terugroepacties (recalls) van geneesmiddelen aan
als recente knelpunten die grotendeels bijdragen aan
de huidige ervaren regeldruk in de farmacie. Globale
ontwikkelingen in de beschikbaarheid van geneesmiddelen leiden ertoe dat geneesmiddelen steeds vaker niet

22

leverbaar zijn. Professionals in de farmacie ervaren hier in
toenemende mate regeldruk van, omdat zij dan op zoek
moeten naar alternatieven voor patiënten of nazendingen
moeten doen. Het is volgens de geïnterviewden van
belang dat het actieplan meebeweegt met zulke ontwikkelingen om regeldruk blijvend te verminderen.

2. Organisaties zelf hebben een belangrijke rol;
voer (ont)regelen door tot in de haarvaten van
de organisatie
Geïnterviewden in de sectoren wijkverpleging, gehandicaptenzorg, verpleeghuiszorg, curatieve ggz en huisartsenzorg geven aan dat er voor de organisatie zelf ook
een belangrijke rol is weggelegd bij het (ont)regelen. Het
landelijk schrappen van formulieren en verplichtingen is
een belangrijke stap. Echter, het effect wordt volgens de
geïnterviewden pas merkbaar als de organisatie dit tot
op de werkvloer implementeert. Ook wordt genoemd
dat de regeldruk in de praktijk niet altijd een-op-een te
koppelen is aan landelijk beleid. Het resultaat van de
landelijke acties garandeert dan ook niet direct succes
op lokaal niveau. Uit de interviews is gedestilleerd dat
twee vertaalslagen gemaakt moeten worden, voordat
de professional merkbaar minder regeldruk ervaart van
landelijke acties: 1) van landelijk naar de organisatie en 2)
van het bestuur van een organisatie tot op de werkvloer.
Deze vertaalslagen worden (nog) niet altijd goed gemaakt
volgens geïnterviewden in de sectoren wijkverpleging,
gehandicaptenzorg, verpleeghuiszorg, fysiotherapie en
curatieve ggz. Voornamelijk in de sectoren van wijkverpleging, gehandicaptenzorg en verpleeghuiszorg geeft het
merendeel van de geïnterviewden aan dat (ont)regelen
op organisatorisch niveau blijft hangen. Hierdoor worden
er landelijk wel regels geschrapt, maar worden deze
lokaal nog steeds uitgevoerd. Geïnterviewden noemen
hier twee verklaringen voor:
1.	Waarde die gehecht wordt aan regels: regels geven
houvast en zijn daarom moeilijk om los te laten. Uit
eerder advies van de Raad voor Volksgezondheid en
Samenleving (RVS) in 2019 blijkt al dat het loslaten
van regels vraagt om een cultuuromslag in organisaties en vertrouwen in elkaars handelen.14
2.	Onduidelijkheid in de regelgeving: geïnterviewden
geven aan dat het voor hen en hun organisatie niet
altijd duidelijk is welke regels verplicht zijn. Voor
professionals is het bovendien niet altijd duidelijk
welke regels zijn opgelegd door de organisatie en
welke door landelijk beleid. Het vraagt vaak eerst
analyse en verdieping en ook dat belemmert het (ont)
regelen. Voor de zorgprofessional zou laagdrempelig
navolgbaar moeten zijn wat wel en niet moet en mag.

3. Voorkom dat het effect van het schrappen van
regels teniet wordt gedaan door het toevoegen
van nieuwe regels
De beperkte afname in regeldruk valt deels te verklaren
door de dynamiek van de wet- en regelgeving binnen het
zorglandschap. Waar aan de ene kant regels verdwijnen,

Zorgvisie. (2020). Zorgaanbieders vrezen verantwoordingscircus over coronakosten.

[Ont]Regel de Zorg | 16

komen er aan de andere kant weer regels bij. Geïnterviewden uit bijvoorbeeld de sectoren curatieve ggz,
wijkverpleging, gehandicaptenzorg en verpleeghuiszorg
noemen hierbij de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd). Waar
het actieplan probeert de regeldruk op verschillende
punten te verminderen, maakt de recente inwerkingtreding van bovenstaande wetten dat er weer nieuwe
administratieve werkzaamheden voor in de plaats komen
volgens de geïnterviewden.

4. Voorkom dat regeldruk wordt verschoven, zowel
binnen organisaties als in de zorgketen; ga met
elkaar in gesprek
Uit de interviews kwam naar voren dat een deel van de
regeldruk lijkt te verschuiven, zowel binnen organisaties
als in de zorgketen. Deze verschuiving van regels werd
benoemd door geïnterviewden uit de sectoren farmacie,
huisartsen, verpleeghuizen en medisch specialistische
zorg. Het is volgens hen belangrijk om hierover met
elkaar in gesprek te gaan en de gehele keten in
oogschouw te nemen wanneer regels worden aangepast. Alleen dan kan worden geborgd dat de regeldruk in
de gehele keten afneemt.
Zo illustreert een geïnterviewde specialist ouderengeneeskunde in de verpleeghuiszorg dat haar ervaren
regeldruk is toegenomen, vanwege de taakverschuiving
die met ingang van de Wzd heeft plaatsgevonden binnen
de keten. Voorheen werden veel taken in het kader van
de wet Bopz uitgevoerd door de ggz. Nu worden deze
taken volgens haar ook uitgevoerd door artsen in de
verpleeghuiszorg. Voorbeelden zijn het aanvragen van
een rechterlijke machtiging en het beoordelen van het
zorgplan.
In de eerstelijnszorg noemen geïnterviewden bijvoorbeeld dat regeldruk wordt verschoven vanuit ketenpartners naar de farmacie. Zo moet de apotheek de
verwijzer bijvoorbeeld nabellen in het geval van medische
noodzaak op een recept zonder duidelijke reden of een
onvolledig ingevuld bijlage 2-formulier. Dit kan een verklaring zijn voor het verschil in daling van regeldruk in de
sectoren. Daarnaast noemen meerdere geïnterviewden
dat zij administratieve taken in hun praktijk doorschuiven
naar bijvoorbeeld praktijkondersteuners, apothekers- of
doktersassistentes. Dit illustreert waarom regeldruk voor
de ene functie daalt, terwijl deze voor de andere functie
toeneemt.

[Ont]Regel de Zorg | 17

Voortgang
op het
actieplan
[Ont]Regel
de Zorg per
sector
In dit hoofdstuk beschrijven we per sector
de impact van de actiepunten op de ervaren
regeldruk. Enkele actiepunten verkrijgen
nadere duiding op de voortgang. De
onderzoeksresultaten zijn weergegeven voor
de sectoren:
1. Farmacie		

19

2. Huisartsenzorg

25

3. Paramedische zorg		

31

4. Curatieve ggz		

37

5. Medisch specialistische zorg

43

6. Wijkverpleging		

48

7. Verpleeghuizen 		

53

8. Gehandicaptenzorg		

57

9. Sociaal domein

61
[Ont]Regel de Zorg | 18

3.1 Farmacie
3.1.1

combinatie met een lagere respons heeft dit op detailniveau
invloed op de significantie van sommige onderzoekresultaten. Waar relevant wordt dit benoemd. Bijlage I ‘Onderzoeksaanpak’ bevat een uitgebreidere toelichting hierop.

Inleiding

Dit hoofdstuk gaat in op de belangrijkste conclusies rondom
de regeldruk in de farmacie en de effecten van de actiepunten van het actieplan [Ont]Regel de Zorg hierop, inclusief duiding vanuit de sector. De sector farmacie bestaat
uit verschillende typen apotheken. Dit onderzoek richt
zich op de zelfstandige apotheek, de ketenapotheek en de
apotheekhoudende huisarts. De ziekenhuisapotheek en de
poliklinische apotheek vallen buiten dit onderzoek.
Tijdens zowel meetmoment één (in 2019) als meetmoment
twee (in 2020) is een enquête uitgezet onder professionals.
Het veldwerk in meetmoment twee overlapt deels met de
uitbraak van COVID-19 in Nederland. Gegeven dat aandacht
en beschikbare capaciteit in grote delen van de zorgsector
op dat moment uitgingen naar COVID-19, is bewust minder
frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname aan dit onderzoek. Het niet extra willen belasten
en beperkter promoten hebben logischerwijs een lagere
respons gegeven. Desondanks is gedurende het veldwerk
voldoende respons behaald om betekenisvolle inzichten te
kunnen geven. In 2020 hebben 137 respondenten meegedaan aan de enquête ten opzichte van 195 respondenten
in 2019. Om nadere kleuring te geven aan de enquêteresultaten zijn deze ook geduid via enkele verdiepende
interviews met professionals. Ook hiervan is de respons
in 2020 lager (n=2), met een apotheker en een apothekersassistente. In 2019 zijn acht interviews uitgevoerd. In
voorbereiding van meting twee zijn voor enkele sectoren
focusgroepen gehouden om de inhoud van de enquête aan
te scherpen. Tijdens de focusgroep van de farmacie hebben
deelnemers ook duiding gegeven op (het ervaren effect
van) de actiepunten. Door het beperkt aantal verdiepende
interviews in meting twee van de farmacie is daarom specifiek voor deze sector gekozen om ook opgedane inzichten
vanuit de focusgroep te rapporteren. Bijlage VII bevat een
uitgebreider beeld met achtergrondkenmerken van de
onderzoekspopulaties van meetmoment één en twee.
Vanwege de keuze voor een openbare enquête verschilt
de steekproefsamenstelling ten opzichte van vorig jaar. In

3.1.2

Algemeen beeld regeldruk

De figuur hieronder is gebaseerd op de enquêtes en geeft
een algemeen beeld van de verandering in regeldruk in de
farmacie aan de hand van de tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden. Respondenten geven aan in 2020
evenveel werktijd te besteden aan administratieve werkzaamheden als in 2019. Daarbij is de acceptabele tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden ook ongeveer
gelijk gebleven. Respondenten geven in de huidige situatie
aan dat zij 16% acceptabel vinden, terwijl zij in 2019 15%
acceptabel achtten. Deze stabiele resultaten duiden op een
beperkte verandering in ervaren en acceptabele tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in het afgelopen
jaar. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat het in dit
algemene beeld gaat om gemiddelden. De ervaren administratieve tijdsbesteding en mate van acceptatie kunnen
variëren tussen subgroepen, zoals functie. Daarnaast zijn
de onderzoeksgroepen in 2019 en 2020 niet exact gelijk
geweest. Bijlage XVI geeft een gedetailleerd beeld van de
gemiddelde ervaren tijdsbesteding en mate van acceptatie
per type functie in 2019 en 2020.

3.1.3

Ervaren regeldruk per actiepunt

In dit onderzoek is in kaart gebracht hoeveel regeldruk
professionals ervaren op elk van de actiepunten uit het
actieplan [Ont]Regel de Zorg. Dit is gedaan door de ervaren
regeldruk uit te vragen op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1
nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Daarnaast is uitgevraagd hoeveel tijd de professional per week
ervaart te besteden aan de administratieve werkzaamheden
waarop het actiepunt zich richt.
De volgende twee paragrafen tonen per actiepunt het
rapportcijfer op ervaren regeldruk en de gemiddelde ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in 2020,
inclusief de verandering ten opzichte van 2019. Daarbij is
onderscheid gemaakt tussen afgeronde actiepunten en
lopende actiepunten23. Dit geeft een totaalbeeld van het

FIGUUR 4
Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden farmacie in 2019 en 2020

33%

33%

33%
Administratieve tijd

2019
67%

23

2020

16%
67%

15%

Acceptabele administratieve tijd

16%

Niet-administratieve tijd

67%

 Zie paragraaf 1.3 voor de definitie van afgeronde en lopende actiepunten. Het ministerie van VWS stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze op
de website van [Ont]Regel de Zorg.

[Ont]Regel de Zorg | 19

FIGUUR 5
Verandering in ervaren regeldruk en tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van afgeronde
actiepunten in de farmacie in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

+0,1*

Stoppen met uitgebreide beantwoording van
vergoedingsvragen in de apotheek.

7,9

8,0

-12%*

+0,8

Beperken aantal en controle bijlage 2­voorwaarden.

6,2

7,0

+3%*

Toelichting op figuur 5: bovenstaande figuur toont aan de linkerkant actiepunten uit de maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg.
De staafdiagram geeft per actiepunt het gemiddelde rapportcijfer op ervaren regeldruk van vorig jaar en dit jaar weer, inclusief het verschil. Het
rapportcijfer is uitgedrukt op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Een afname in regeldruk is
weergegeven in groen; een toename in regeldruk is weergegeven in oranje. Aan de rechterzijde van de figuur staat de procentuele verandering in
administratieve tijdsbesteding ten opzichte van vorig jaar. Een toename in administratieve tijdsbesteding is weergegeven in rood, een afname in
administratieve tijdsbesteding is weergegeven in groen. Verder betekent een * dat de verandering in ervaren regeldruk of ervaren tijdsbesteding
niet significant is.

effect dat het actieplan heeft gehad binnen de sector. Het
effect op enkele actiepunten is nader geduid vanuit de
interviews. Bij de duiding is gefocust op actiepunten met
de grootste (significante) positieve of negatieve verandering
op ervaren regeldruk en actiepunten die verder ter sprake
zijn gekomen in de interviews.

Afgeronde actiepunten
Twee van de acht actiepunten uit de maatwerkaanpak van
het actieplan [Ont]Regel de Zorg van de farmacie zijn per
maart 2020 (ijkmoment) afgerond. Figuur 5 toont voor de
twee afgeronde actiepunten de verandering in het rapportcijfer op ervaren regeldruk in 2020 ten opzichte van 2019
middels het staafdiagram. Aan de rechterzijde van figuur 5
staat de procentuele verandering in de tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden van 2020 ten opzichte van
2019.
De enquêteresultaten laten zien dat respondenten in de
farmacie in 2020 bij beide afgeronde actiepunten geen
vermindering in regeldruk ervaren ten opzichte van 2019.
Rondom de bijlage 2-voorwaarden ervaren respondenten
zelfs een (significant) hogere regeldruk. De ervaren tijdsbesteding is niet significant veranderd op beide punten. Deze
resultaten tonen dat op deze twee afgeronde actiepunten
nog potentie ligt voor het verlagen van ervaren regeldruk.
Hieronder volgt een nadere toelichting op de twee afgeronde actiepunten: “stoppen met uitgebreide beantwoording van vergoedingsvragen in de apotheek” en “beperken
aantal en controle bijlage 2-voorwaarden”.
Stoppen met uitgebreide beantwoording van
vergoedingsvragen in de apotheek
Uit de enquête blijkt dat door het afgeronde actiepunt
“stoppen met uitgebreide beantwoording van vergoedingsvragen in de apotheek” de ervaren regeldruk nauwelijks is
veranderd. Opvallend is dat de gemiddelde ervaren administratieve tijdsbesteding wel lijkt te dalen. Deze gemiddelde

(niet significante) daling is mogelijk te verklaren door de relatief grotere groep apothekersassistenten die dit jaar heeft
deelgenomen aan de enquête. De onderzoekspopulatie van
2020 bevat namelijk 14% meer apothekersassistenten (wat
50% uitmaakt van de totale respons) ten opzichte van 2019,
tegenover 14% minder apothekers (wat uitkomt op 42%
van de totale respons). Apothekersassistenten hebben een
lagere administratieve tijdsbesteding ingevuld in 2020 dan in
2019, terwijl de deelnemende apothekers juist een hogere
tijdsbesteding hebben aangegeven in 2020. Geïnterviewde
apothekers bevestigen dat het aantal vragen aan de balie en
daarmee de hieraan bestede tijd toenemen.
Het beantwoorden van vergoedingsvragen stond in 2019 al
op nummer één van de knelpunten waarvan respondenten
de meeste regeldruk ervaren. Zowel de geïnterviewde
apotheker als de apothekersassistente herkent het beantwoorden van vragen van de patiënt dit jaar nog steeds als
een grote oorzaak van regeldruk. Vorig jaar is tijdens de
interviews benoemd dat apothekers vaak zien dat patiënten
onvoldoende op de hoogte zijn van de polisvoorwaarden
van de zorgverzekering over vergoedingen van medicatie.
Als gevolg daarvan komen patiënten met vragen bij de
apotheek. Deze vragen ontstaan onder andere bij veranderingen in het voorkeursbeleid van de zorgverzekeraar (i.e.
een ander merk geneesmiddel wordt nu vergoed) en bij
veranderingen in de samenstelling van het basispakket (i.e.
medicatie wordt niet meer vergoed). Uit de beide interviews en uit de focusgroep van dit jaar blijkt dat deze zaken
nog steeds spelen. Hieraan voegt zowel de apotheker als
de apothekersassistente in de interviews toe dat vragen
rondom vergoedingen ook ontstaan door verschillen in
informatieverstrekking tussen de zorgverzekeraar en de
apotheek. Zo noemt de apothekersassistente als voorbeeld dat nota’s vanuit de verzekeraar en nota’s vanuit de
apotheek weleens afwijken van elkaar, waardoor bij de
patiënt verwarring ontstaat. Als gevolg daarvan stelt de
patiënt zijn vergoedingsvragen hierover aan de apotheek.
Patiënten zien de apotheek namelijk vaak als een laagdrempelige plek in de zorgketen om gemakkelijk vragen aan te
[Ont]Regel de Zorg | 20

		
Sommige geneesmiddelen worden 		
		
niet vergoed vanuit de basisverzekering.
		
Aan de balie krijgen we vaak de vraag van
mensen waarom ze een eigen bijdrage moeten
betalen voor deze geneesmiddelen. Zij denken dat
ze het geneesmiddel niet hoeven te betalen, omdat
ze een recepte hebben. Ook bij een verandering
van de eigen bijdrage krijgen we vragen. Zo
veroorzaakte de prijsverhoging van lithium door
een fabrikant bijvoorbeeld onduidelijkheid onder
gebruikers. Zij zijn afhankelijk van dit geneesmiddel
en komen dan met vragen over de prijs bij ons.
“Waarom declareren jullie meer?”. “Waarom
heb ik meer kosten?”. Wij mogen dat vervolgens
uitleggen, want via de zorgverzekeraar krijgen ze
niet de juiste informatie.
Apothekersassistente

stellen. Desalniettemin blijkt uit zowel de focusgroep als de
interviews dat apothekers en assistenten de patiënt graag
helpen bij vragen en dat het ook past bij hun rol als zorgverlener. De focusgroepdeelnemers benoemen echter dat zij
het beantwoorden van vragen ervaren als regeldruk, omdat
er momenteel geen waardering tegenover staat. Het kost
namelijk veel tijd; tijd die ten koste gaat van andere zorgverlening. Deelnemers van de focusgroep geven dan ook aan
dat het belangrijk is erkenning te krijgen voor deze activiteit
om regeldruk te verminderen.
Beperken aantal en controle bijlage 2-voorwaarden
In bijlage-2 van de Regeling zorgverzekering staan de
geneesmiddelen waaraan aanvullende vergoedingsvoorwaarden worden gesteld. Voorschrijvers moeten bij het
voorschrijven van deze medicijnen een formulier invullen
waarin ze aangeven dat aan de voorwaarden is voldaan.
Apothekers controleren en bewaren deze formulieren. Naar
aanleiding van de schrap- en verbetersessies van [Ont]
Regel de Zorg besloten de zorgverzekeraars gezamenlijk
om de formulieren voor geneesmiddelen te schrappen. In
oktober 2019 bracht het Zorginstituut een inhoudelijk advies
aan het ministerie van VWS uit voor de actualisatie van de
bijlage 2-formulieren met als doel om regeldruk te verminderen. Dit advies is overgenomen, waarop vervolgens de
Regeling zorgverzekering is gewijzigd. Vervolgens zijn in
totaal 23 formulieren bijlage-2 geneesmiddelen geschrapt24.
Het actiepunt “beperken aantal en controle bijlage 2-voorwaarden“ draagt echter van alle actiepunten in de farmacie
het meest bij aan een toegenomen ervaren regeldruk. Het
rapportcijfer is namelijk (significant) gestegen van een 6,2
in 2019 naar een 7,0 in 2020. Deze verandering is te zien bij
zowel apothekers als apothekersassistenten. Hoewel beide
geïnterviewden op dit punt zelf geen toename ervaren in
regeldruk, is deze volgens hen wel gelijk gebleven.

24

De toename in ervaren regeldruk rondom bijlage 2-voorwaarden verklaart één geïnterviewde mogelijk door een
toename in werkdruk verderop in de keten. Ze ervaart dat
artsen door de toegenomen werkdruk vaker vergeten het
recept van de juiste codering te voorzien. Enerzijds geeft
dit regeldruk voor de apotheker, omdat deze de arts moet
bellen voor het aanpassen van het recept met de juiste
codering. Anderzijds ervaart de apothekersassistente
daar last van, want bij een onjuiste codering op het recept
vergoedt de zorgverzekeraar niet en moet de patiënt zelf
betalen. Dit roept vaak (vergoedings)vragen op bij de patiënt
en leidt daarmee soms tot discussies aan de balie.
Vorig jaar is door geïnterviewden aangegeven dat de relatieve impact van dit actiepunt op de totale ervaren regeldruk
beperkt is. Ook dit jaar geeft de geïnterviewde apotheker
aan dat hij hier minder tijd mee kwijt is dan aan andere
vormen van regeldruk. Daarbij benoemt hij dat hij het
proces rondom het verstrekken en controleren van bijlage
2-voorwaarden geautomatiseerd heeft door bij patiënten
met een bijlage 2-indicatie een permanente notitie in het
systeem te zetten. Hierdoor is het niet meer nodig per
herhaalrecept een controle uit te voeren.

Lopende actiepunten
Zes van de acht actiepunten uit de maatwerkaanpak van
het actieplan [Ont]Regel de Zorg binnen de farmacie zijn
momenteel nog in uitvoer. Aangezien voor de meeste actiepunten al enige tijd inspanningen worden verricht, toont
figuur 6 op de volgende pagina ook voor deze actiepunten
de (voorlopige) verandering in het rapportcijfer op ervaren
regeldruk en de procentuele verandering in de tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden.
De enquêteresultaten laten zien dat respondenten in 2020
bij alle nog lopende actiepunten beperkte (en geen significante) verandering ervaren in de regeldruk ten opzichte

Zorginstituut Nederland. 2019. Actualisering bijlage 2 Regeling zorgverzekering.

[Ont]Regel de Zorg | 21

van 2019. Het gemeten resultaat rondom deze actiepunten
kan deels worden verklaard door het feit dat het merendeel
van de actiepunten uit het actieplan voor de farmacie nog
niet zijn afgerond. Opvallend is dat de ervaren tijdsbesteding wel (insignificant) afneemt op het merendeel van de
lopende actiepunten. Hier is geen verklaring voor gegeven
vanuit de interviews.

de geïnterviewde apotheker richten huidige indicatoren
zich meer op doelmatigheid in plaats van op kwaliteit. Een
andere apotheker die werkzaam is bij een keten geeft
bijvoorbeeld aan dat één van zijn locaties een pluscontract
heeft met een bepaalde zorgverzekeraar, terwijl een andere
ketenlocatie met precies hetzelfde beleid een basiscontract
heeft gekregen van dezelfde zorgverzekeraar. Deze locatie
kwam niet in aanmerking voor een pluscontract, omdat de
PREM-meting door te weinig respondenten was ingevuld.
De deelnemers zien dan ook potentie in de doorontwikkeling van deze kwaliteitsmetingen.

Uit de enquête blijkt dat de volgende vier lopende actiepunten de hoogste rapportcijfers krijgen op ervaren regeldruk: “schrappen ongelijke kwaliteitsmetingen en -weging
voor inkoop”, “inkorten termijn materiële controles met als
intentie een jaar”, “beperken controle machtigingsformulieren bij het verstrekken van hulpmiddelen” en “schrappen
administratie als gevolg van beslissen over medische noodzaak door de voorschrijver”. Hieronder volgt een nadere
toelichting op deze actiepunten.

Inkorten termijn materiële controles met als intentie
een jaar
Rondom het actiepunt “inkorten termijn materiële controles
met als intentie een jaar” is de ervaren regeldruk ook ongeveer gelijk aan vorig jaar. Dit actiepunt krijgt dan ook het
rapportcijfer 7,5 in 2020. Zorgverzekeraars hebben recent
pas besloten om vanaf 2021 een ingekorte controletermijn van twee kalenderjaren te hanteren25. Dit vooruitzicht
is volgens beide geïnterviewden positief, aangezien zij
regeldruk ervaren door de huidige controletermijn van vijf
jaar. Met het inkorten van de termijn vermindert volgens
hen de tijdbesteding van de apotheek aan het terugzoeken
van recepten binnen diezelfde termijn. Als bijkomend
voordeel wordt genoemd dat de apotheek eventuele
fouten eerder recht kan zetten, waardoor terugvorderingen
rondom verkeerd gedeclareerde recepten minder hoog
oplopen. Desalniettemin geven beide geïnterviewden aan
een controletermijn van één jaar nog optimaler te vinden
voor verminderde ervaren regeldruk. Vanuit de focusgroep

Schrappen ongelijke kwaliteitsmetingen en -weging
voor inkoop
Uit de enquête blijkt dat de ervaren regeldruk door het
actiepunt “schrappen ongelijke kwaliteitsmetingen en
-weging voor inkoop” ongeveer gelijk blijft. Het rapportcijfer
ligt daarbij aan de hoge kant, namelijk op een 8 in 2020. Dit
actiepunt geldt alleen voor apothekers. Eén geïnterviewde
apotheker geeft aan weinig verschil te ervaren in regeldruk door het schrappen van ongelijke kwaliteitsmetingen
en -wegingen. De geïnterviewde apotheker en enkele
focusgroepdeelnemers geven aan dat de huidige kwaliteitsindicatoren nog steeds een beperkte weerspiegeling
geven van de daadwerkelijk geleverde kwaliteit. Volgens

FIGUUR 6
Verandering in ervaren regeldruk en tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van lopende
actiepunten in de farmacie in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

+0,1*

Schrappen ongelijke kwaliteitsmetingen en -weging
voor inkoop.

7,9

-2%*

8,0

+0,1*

Inkorten termijn materiële controles met als intentie
één jaar.

7,4

-21%*

7,5

+0,2*

Beperken controle machtigingsformulieren bij het
verstrekken van hulpmiddelen.

7,0

-8%*

7,2

+0,2*

Beperken administratie rond het verstrekken van
opiaten.

6,1

-18%*

6,3
+0,2*

Vereenvoudigen HKZ-kwaliteitscontrole.

6,6

+2%*

6,8
+0,3*

Schrappen administratie als gevolg van beslissen over
medische noodzaak door de voorschrijver.

7,8

8,1

+12%*

Voor leeswijzer van deze figuur, zie toelichting bij figuur 5
25

Zorgverzekeraars Nederland. 2020. Zorgverzekeraars verkorten maximale controletermijnen farmacie, paramedische zorg en ggz.

[Ont]Regel de Zorg | 22

blijkt dat er variatie is in het financiële risico dat apothekers
willen lopen bij materiële controles. Waar de één veel tijd
besteedt aan de bijbehorende administratie om dit risico
te verkleinen, besteedt een ander liever meer tijd aan de
zorgverlening met als gevolg een grotere kans op terugvorderingen.
Beperken controle machtigingsformulieren bij het
verstrekken van hulpmiddelen
Respondenten merken weinig verandering in de ervaren
regeldruk door het actiepunt “beperken controle op machtigingsformulieren bij het verstrekken van hulpmiddelen”. Uit
de enquête blijkt een verschil in de verandering van ervaren
regeldruk tussen apothekers en apothekersassistenten;
voor apothekers blijft de regeldruk rondom dit actiepunt
gelijk, voor apothekersassistenten neemt deze toe. Dit
blijkt ook uit de interviews. De geïnterviewde apothekersassistente ziet de bijbehorende administratieve werkzaamheden van dit actiepunt als een belangrijke oorzaak van
regeldruk. Dit is in lijn met meetmoment één; toen stond
het bijbehorende knelpunt in de top 3-knelpunten die het
meeste bijdragen aan ervaren regeldruk. De geïnterviewde
apotheker ervaart daarentegen minder regeldruk bij het
controleren van machtigingsformulieren. Wel ervaart hij
het als prettig dat machtigingsformulieren geschrapt zijn.
Geïnterviewden en focusgroepdeelnemers geven aan dat
het verstrekken van hulpmiddelen in toenemende mate is
verschoven naar landelijke leveranciers. Vorig jaar is door
geïnterviewden aangegeven dat de regeldruk afnam door
het uitbesteden van de levering van hulpmiddelen aan
een landelijke leverancier. Zowel de geïnterviewden als
de focusgroepdeelnemers benoemen dat regeldruk door
landelijke leveranciers voor hulpmiddelen ook kan leiden tot
meer regeldruk. Patiënten moeten het nu vaak zelf regelen,
vooral voor de kwetsbare patiënten blijkt dit lastiger. Zij
komen dan met hulpvragen bij de apotheek. Daarnaast
benoemen de geïnterviewde apotheker en enkele focusgroepdeelnemers dat landelijke leveranciers vaak in acute
situaties niet kunnen leveren. Als gevolg hiervan bieden

sommige apothekers een tussenoplossing, wat voor hen
extra regelwerk vergt, vooral bij het verkrijgen van vergoeding achteraf.
Schrappen van administratie als gevolg van beslissen
over medische noodzaak door de voorschrijver
Als laatste blijkt uit de enquête dat respondenten de
meeste verslechtering ervaren op de ervaren regeldruk
door het schrappen van administratie als gevolg van
beslissen over medische noodzaak door de voorschrijver.
Zowel de ervaren regeldruk als de ervaren tijdsbesteding
op dit actiepunt neemt relatief gezien het meeste toe.
Deze resultaten zijn echter niet significant. Het controleren van medische noodzaak stond in 2019 ook in de top
3‑knelpunten waarvan respondenten de meeste regeldruk
ervaren. Beide geïnterviewden ervaren dat de bijbehorende
administratie gelijk is gebleven ten opzichte van vorig jaar.
Zij geven aan nog steeds te maken te hebben met dezelfde
administratieve werkzaamheden op dit punt. Voor de geïnterviewde apotheker gaat het hierbij onder andere om de
benodigde besluitvorming over medische noodzaak en het
nabellen van de voorschrijvend arts. Voor de geïnterviewde
apothekersassistente ligt de ervaren regeldruk vooral bij
de discussies die zij met patiënten moet voeren over deze
besluitvorming. Verbetering is volgens één geïnterviewde
lastig, omdat er volgens hem geen heldere definitie bestaat
voor medische noodzaak. Hierdoor staat de apotheker
vaak voor arbitraire en moeilijke keuzes rondom de afgifte
van medische noodzaak. Ook is verbetering afhankelijk
van het voorschrijfgedrag van verschillende artsen binnen
de keten. Een genoemde oplossing vanuit de focusgroep
voor regeldruk bij medische noodzaak is de besluitvorming neer te leggen bij de apotheker in plaats van bij de
voorschrijver. Samenwerking met huisartsen in de regio is
hiervoor een randvoorwaarde. Een andere focusgroepdeelnemer probeert de (regel)druk bij medische noodzaak op te
lossen door alle patiënten zelf te laten betalen indien zij een
niet-preferent geneesmiddel willen. Het kost echter ook tijd
om dit beleid uit te leggen aan de patiënt.

		
Controle is van belang, enerzijds
		
zodat iedereen de zorg krijgt waar
		
hij of zij recht op heeft en anderzijds
om misbruik te voorkomen. Ik vind tot één
jaar terug controles uitvoeren een stuk reëler
dan de termijn van vijf jaar. Bij de termijn van
één jaar ontdekken we sneller fouten, die
we vervolgens kunnen herstellen. Dan lopen
terugvorderingen niet zo op.
Apothekersassistente

[Ont]Regel de Zorg | 23

3.1.4	Algemene ervaren regeldruk ten
opzichte van ervaren regeldruk per
actiepunt
Hoewel beperkt en niet-significant neemt de ervaren
regeldruk op bijna elk gemeten actiepunt uit de maatwerkaanpak licht toe, terwijl eerder in het hoofdstuk bleek dat
de algemene regeldruk in de farmacie licht afneemt van een
7,5 in 2019 naar een 7,4 in 2020 (zie figuur 2, paragraaf 2.1).
Vice versa neemt de ervaren tijdsbesteding per actiepunt af,
terwijl de totale ervaren administratieve tijdsbesteding juist
toeneemt. Dit is opmerkelijk, en is mogelijk te verklaren
door regeldruk die wordt veroorzaakt door punten die buiten
het actieplan voor de farmacie vallen. Zo noemen geïnterviewden dat het actieplan nog niet volledig aansluit op hun
huidige behoefte om regeldruk aan te pakken. Zowel in
de focusgroepen als in de interviews werd genoemd dat
zaken zoals het preferentiebeleid vanuit de zorgverzekeraar
en leverbaarheid van medicatie een grote rol in ervaren
regeldruk spelen.

[Ont]Regel de Zorg | 24

3.2 Huisartsen
3.2.1

Inleiding

Dit hoofdstuk gaat in op de belangrijkste conclusies rondom
de regeldruk in de huisartsenzorg en de effecten van de
actiepunten van het actieplan [Ont]Regel de Zorg hierop,
inclusief duiding vanuit de sector.
Tijdens zowel meetmoment één (in 2019) als meetmoment
twee (in 2020) is een enquête uitgezet onder professionals
in deze sector. Het veldwerk in meetmoment twee overlapt
deels met de uitbraak van COVID-19 in Nederland. Gegeven
dat aandacht en beschikbare capaciteit in grote delen van
de zorgsector op dat moment uitgingen naar COVID-19, is
bewust minder frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname aan dit onderzoek. Het niet extra willen
belasten en beperkter promoten hebben logischerwijs een
lagere respons gegeven. Desondanks is gedurende het
veldwerk voldoende respons behaald om betekenisvolle
inzichten te kunnen geven. In 2020 hebben 312 respondenten meegedaan aan de enquête ten opzichte van 448
respondenten in 2019. Om nadere kleuring te geven aan de
enquêteresultaten zijn deze ook geduid via enkele verdiepende interviews met huisartsen. Ook hiervan is de respons
in 2020 lager (n=5). In 2019 zijn acht interviews uitgevoerd.
Bijlage VIII bevat een uitgebreider beeld met achtergrondkenmerken van de onderzoekspopulaties van meetmoment
één en twee. Vanwege de keuze voor een openbare enquête
verschilt de steekproefsamenstelling ten opzichte van vorig
jaar. In combinatie met een lagere respons heeft dit op detailniveau invloed op de significantie van sommige onderzoekresultaten. Waar relevant wordt dit benoemd. Bijlage I ‘Onderzoeksaanpak’ bevat een uitgebreidere toelichting hierop.

3.2.2

Algemeen beeld regeldruk

De figuur hieronder is gebaseerd op de enquêtes en geeft
een algemeen beeld van de verandering in regeldruk in de
huisartsenzorg aan de hand van de tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden. Het totaal aantal respondenten
in de huisartsenzorg geeft in 2020 aan gemiddeld 32% van
hun werktijd te besteden aan administratieve werkzaamheden. Dit is 2 procentpunten meer dan vorig jaar (30%).

De lichtelijk hogere administratieve tijdsbesteding in 2020
wordt niet per se ervaren als een negatieve ontwikkeling.
De acceptabele tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden is gemiddeld namelijk ook licht toegenomen (1
procentpunt). Respondenten geven in de huidige situatie
aan dat zij 18% acceptabel vinden, terwijl zij in 2019 17%
acceptabel achtten. Zowel in de meting van 2019 als in die
van 2020 achten respondenten dus de helft van hun administratieve tijdsbesteding acceptabel.
Daarbij moet wel worden opgemerkt dat het in dit algemene beeld gaat om gemiddelden. De ervaren administratieve tijdsbesteding en mate van acceptatie kunnen
variëren tussen subgroepen, zoals functie. Daarnaast zijn
de onderzoeksgroepen in 2019 en 2020 niet exact gelijk
geweest. Bijlage XVI geeft een gedetailleerd beeld van de
gemiddelde ervaren tijdsbesteding en mate van acceptatie
per type functie in 2019 en 2020.

3.2.3

Ervaren regeldruk per actiepunt

In dit onderzoek is in kaart gebracht hoeveel regeldruk
professionals ervaren op elk van de actiepunten uit het
actieplan [Ont]Regel de Zorg. Dit is gedaan door de ervaren
regeldruk uit te vragen op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1
nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Daarnaast is uitgevraagd hoeveel tijd de professional per week
ervaart te besteden aan de administratieve werkzaamheden
waarop het actiepunt zich richt.
De volgende twee paragrafen tonen per actiepunt het
rapportcijfer op ervaren regeldruk en de gemiddelde ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in 2020,
inclusief de verandering ten opzichte van 2019. Daarbij is
onderscheid gemaakt tussen afgeronde actiepunten en
lopende actiepunten26. Dit geeft een totaalbeeld van het
effect dat het actieplan heeft gehad binnen de sector. Het
effect op enkele actiepunten is nader geduid vanuit de
interviews. Bij de duiding is gefocust op actiepunten met de
grootste (significante) positieve of negatieve verandering op
ervaren regeldruk en actiepunten die verder ter sprake zijn
gekomen in de interviews.

FIGUUR 7
Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden huisartsenzorg in 2019 en 2020

30%

30%
17%

2019

32%

32%
Administratieve tijd

17%

2020

18%

18%

Acceptabele administratieve tijd
Niet-administratieve tijd

70%

70%

26

68%

68%

 Zie paragraaf 1.3 voor de definitie van afgeronde en lopende actiepunten. Het ministerie van VWS stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze op
de website van [Ont]Regel de Zorg.

[Ont]Regel de Zorg | 25

FIGUUR 8
Verandering in ervaren regeldruk en ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van afgeronde
actiepunten in de huisartsenzorg in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-0,5

Volledig implementeren van de afspraken die in het
Roer Gaat Om gemaakt zijn, zoals geen formulieren bij
medische noodzaak en niet meer jaarlijks aanvragen
van hulpmiddelen bij chronische aandoeningen.

6,4

Schrappen van de uitvoeringsverzoeken voor
risicovolle handelingen in de wijkverpleging en de
verzorgingshuizen.

6,5

6,9

+7%*

7,0

+5%*

7,0

-5%*

-0,5

-0,4

Afschaffen van jaarlijkse machtigingen bij chronische
aandoeningen.

6,6

-0,3*

Schrappen van de terugverwijzing van patiënten door
de volwassenen-ggz.

7,2

Schrappen van de herhaling van de verwijsbrieven
voor de behandeling van chronische aandoening door
paramedici.

+23%*

-0,2*

Schrappen van alle verklaringen voor het
verantwoorden van vergoedingen uit het aanvullende
pakket.
Vereenvoudigen van de formulieren die het
CAK vraagt voor het vergoeden van zorg aan
onverzekerden.

7,5

6,4

6,2

+12%*

+0,1*

5,1

+7%*

5,2
+0,2*

6,4

6,6

+34%

Toelichting op figuur 8: bovenstaande figuur toont aan de linkerkant actiepunten uit de maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg.
De staafdiagram geeft per actiepunt het gemiddelde rapportcijfer op ervaren regeldruk van vorig jaar en dit jaar weer, inclusief het verschil. Het
rapportcijfer is uitgedrukt op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Een afname in regeldruk is
weergegeven in groen; een toename in regeldruk is weergegeven in oranje. Aan de rechterzijde van de figuur staat de procentuele verandering in
administratieve tijdsbesteding ten opzichte van vorig jaar. Een toename in administratieve tijdsbesteding is weergegeven in rood, een afname in
administratieve tijdsbesteding is weergegeven in groen. Verder betekent een * dat de verandering in ervaren regeldruk of ervaren tijdsbesteding
niet significant is.

Afgeronde actiepunten
Zeven van de elf gemeten actiepunten uit de maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg van de
huisartsenzorg zijn per maart 2020 (ijkmoment) afgerond.
Figuur 8 toont voor de zeven afgeronde actiepunten de
verandering in het rapportcijfer op ervaren regeldruk in 2020
ten opzichte van 2019 middels een staafdiagram. Aan de
rechterzijde van figuur 8 staat de procentuele verandering
in de ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van 2020 ten opzichte van 2019.
Uit de enquête blijkt dat respondenten in de huisartsenzorg
in 2020 bij ongeveer drie vierde van de afgeronde actiepunten een verminderde regeldruk ervaren ten opzichte
van 2019. De afnames in ervaren regeldruk variëren tot
maximaal 7%. Opvallend is dat de ervaren tijdsbesteding
daarentegen bij het merendeel van de afgeronde actiepunten toeneemt in 2020. Op één na verschillen alle veranderingen in tijdsbesteding echter niet significant van die
in 2019. Daarnaast is de hoger gemiddelde tijdsbesteding
in 2020 deels te verklaren door een andere steekproefsamenstelling. Bij de ervaren regeldruk is dit effect minder
zichtbaar dan bij de tijdsbesteding, omdat de respondenten
bij de regeldruk in hun antwoord beperkt waren tot een
schaal van 1-9. Bij de tijdsbesteding is geen sprake van een

antwoordschaal. Dat leidt tot meer afwijkende waarden van
de tijdsbesteding en daarmee tot een hoger gemiddelde.
Denk bijvoorbeeld aan een hogere deelname van doktersassistenten in 2020, die relatief meer administratieve taken
vervullen vanwege de aard van hun functie en daarmee de
gemiddelde tijdsbesteding omhoog brengen.
Van alle landelijke afgeronde actiepunten blijkt uit de
enquête dat actiepunten “volledig implementeren van
de afspraken die in het Roer Gaat Om gemaakt zijn”,
“schrappen van de uitvoeringsverzoeken voor risicovolle
handelingen in de wijkverpleging en de verzorgingshuizen”
en “afschaffen van jaarlijkse machtigingen bij chronische
aandoeningen” gemiddeld het meest bijdragen aan het
verminderen van de regeldruk. Hieronder staan deze drie
actiepunten toegelicht.
Volledig implementeren van de afspraken die in het
Roer Gaat Om gemaakt zijn, zoals geen formulieren bij
medische noodzaak en niet meer jaarlijks aanvragen
van hulpmiddelen bij chronische aandoeningen
In ‘Het Roer Gaat Om’ zijn 16 acties geformuleerd om
regeldruk te verminderen. Op enkele van deze acties is, in
afstemming met de begeleidingscommissie, een meting
gedaan op ervaren regeldruk.

[Ont]Regel de Zorg | 26

Respondenten ervaren minder regeldruk door het implementeren van de afspraken die in het Roer Gaat Om
gemaakt zijn: het rapportcijfer van dit actiepunt is gezakt
van gemiddeld een 6,9 in 2019 naar een 6,4 in 2020. Dit
is een positieve beweging, vooral omdat respondenten in
2019 aangaven het onderliggende knelpunt als nummer
twee te zien in de top 3-knelpunten met de meest ervaren
regeldruk. Het merendeel van de geïnterviewden herkent
de vermindering van regeldruk op dit punt. Verschillende
geïnterviewde huisartsen verklaren dit door de afspraak die
is gemaakt over de vermindering van formulieren bij medische noodzaak. Verschillende geïnterviewden geven aan dat
regeldruk rondom deze formulieren is afgenomen. Ook is
regeldruk bij medische noodzaak verminderd voor sommige
huisartsen door op lokaal niveau goede afspraken te maken
met apotheken. Zo maken sommige apotheken de beslissing over medische noodzaak, in plaats van de huisarts.
De huisarts schrijft in dat geval alleen een geneesmiddel
voor, zonder medische noodzaak op het recept te zetten.
De apotheker beslist vervolgens of er medische noodzaak
is voor een niet-preferent middel. In geval van twijfel vindt
afstemming tussen apotheek en huisarts plaats. Als gevolg
hiervan zijn de volgende administratieve werkzaamheden
die vorig jaar zijn benoemd verminderd of weggenomen:
discussies met patiënten over vergoedingsvragen, overleg
met de apotheek over medische noodzaak en het schrijven
van recepten voor medische noodzaak.
Schrappen van de uitvoeringsverzoeken voor
risicovolle handelingen in de wijkverpleging en de
verzorgingshuizen
Ook blijkt uit de enquêteresultaten dat professionals in de
huisartsenzorg een verbetering bemerken op de ervaren
regeldruk door het schrappen van de uitvoeringsverzoeken
voor risicovolle handelingen in de wijkverpleging en de
verzorgingshuizen. Het rapportcijfer op ervaren regeldruk
is namelijk gezakt van gemiddeld een 7,0 in 2019 naar een
6,5 in 2020. Uit de enquête blijkt dat het rapportcijfer voor

huisartsen iets hoger ligt, maar ook daalt van een 7,2 naar
een 6,9. Deze afname voor huisartsen is echter niet significant. Dit komt mogelijk doordat huisartsen verschillende
ervaringen hebben met de mate waarin de uitvoeringsverzoeken nog lokaal worden toegepast. Een deel van de geïnterviewde huisartsen herkent de vermindering in ervaren
regeldruk op dit punt namelijk wel. Zij zien de uitvoeringsverzoeken voor risicovolle handelingen (bijna) niet meer
langskomen. Een ander deel van de huisartsen benoemt
in de interviews echter dat thuiszorgorganisaties hun nog
steeds om deze uitvoeringsverzoeken vragen. Eén van deze
geïnterviewden geeft aan dat enkele thuiszorgorganisaties
het verzoek zelfs dubbel willen ontvangen: via Zorgdomein
en per telefoon. Twee geïnterviewde huisartsen denken
dat de regeldruk nog niet verminderd is op dit punt, omdat
niet alle thuiszorgorganisaties de geschrapte regel hebben
geïmplementeerd. Ze merken namelijk dat wijkverpleegkundigen hier vaak onvoldoende over geïnformeerd zijn,
omdat zij bij de huisarts aangeven de verzoeken echt nodig
te hebben.
Afschaffen van jaarlijkse machtigingen bij chronische
aandoeningen
Het laatste afgeronde actiepunt met een verminderde
ervaren regeldruk in de huisartsenzorg is het afschaffen
van jaarlijkse machtigingen bij chronische aandoeningen.
Uit de enquête blijkt dat de ervaren regeldruk is gezakt
van een 7,0 in 2019 naar een 6,6 in 2020. Inzoomend op de
huisartsen blijkt dat het rapportcijfer ook onder deze groep
is gedaald, van een 7,2 in 2019 naar een 6,9 in 2020. Ook op
dit actiepunt is de verandering in regeldruk onder huisartsen
niet significant en ligt ook hier de verklaring mogelijk in
een gevarieerde mate van (lokale) implementatie. Geïnterviewden delen namelijk wisselende ervaringen over de
ervaren regeldruk bij dit punt. De ene helft van de geïnterviewde huisartsen merkt een aanzienlijke verbetering op
de herhaalverwijzingen bij chronische aandoeningen vanuit
ziekenhuizen, terwijl de andere helft van de huisartsen nog

		
Als je iets schrapt in één sector, maar
		
de keten werkt er niet aan mee, dan krijg
		
je vaak alleen maar meer problemen. Zo
hebben we te maken met polikliniekassistentes
die met ons de discussie aangaan omdat ze
toch een briefje nodig denken te hebben.
Ontregelen moet ketenbreed in alle instellingen
geïmplementeerd worden, tot aan de
baliemedewerker toe.
Huisarts

[Ont]Regel de Zorg | 27

		
Ziekenhuizen vragen vaak nog om briefjes
		
voor structurele controles. Dan bel je de
		
polikliniek op, omdat de patiënt al onder
controle is bij dat ziekenhuis en dus geen verwijzing
nodig heeft. Dan zegt de polikliniekmedewerker dat
ze het alsnog willen hebben, omdat het ‘handig’ is.
Huisartsen krijgen zoveel op hun bordje dat ze het dan
toch maar doen, want de discussie aangaan kost meer
moeite.
Huisarts
steeds verwijsbrieven schrijft voor patiënten die op jaarlijkse controle moeten komen. Daarbij merken enkele geïnterviewde huisartsen op dat wanneer ze de ketenpartner
(bijvoorbeeld een polikliniekassistente) erop attenderen
dat deze verwijsbrief niet nodig is, de aanvragen verminderen. Net als bij het vorige actiepunt geeft ook hier één
geïnterviewde huisarts aan dat de impact van een actiepunt
afhankelijk is van de implementatiegraad binnen ketenpartners. Volgens haar is het van groot belang alle lagen van de
organisatie mee te nemen in het schrappen van een regel.
Het onderliggende knelpunt van het actiepunt “schrappen
van de terugverwijzing van patiënten door de volwassenen-ggz” stond in 2019 op nummer één in de top 3-knelpunten met de meest ervaren regeldruk. Ook dit actiepunt
kent een lichte afname in de ervaren regeldruk en krijgt
nadere toelichting.
Schrappen van de terugverwijzing van patiënten door
de volwassenen-ggz
Dit jaar zien respondenten de terugverwijzing van patiënten
door de volwassenen-ggz nog steeds als een belangrijke
bron van ervaren regeldruk. Het rapportcijfer is van alle
actiepunten het hoogst: namelijk gemiddeld een 7,2. Wel is
het rapportcijfer licht gedaald; in 2019 was het rapportcijfer
een 7,5. Deze afname zit vooral bij de praktijkondersteuners (POH): zij geven de regeldruk momenteel een 5,5 ten
opzichte van een 5,8 in 2019. Voor de huisartsen specifiek is
de ervaren regeldruk daarentegen licht (en niet significant)
toegenomen (7,6 -> 7,7). Dit is in lijn met de gemiddelde
ervaren tijdsbesteding: die is namelijk toegenomen, ook
specifiek voor huisartsen. Verschillende geïnterviewden
herkennen de grote last bij dit actiepunt en merken geen
verbetering in de ervaren regeldruk. Sinds 1 april 2017 is de
huisarts niet meer nodig voor een doorverwijzing tussen
de generalistische basis-ggz (gb-ggz) en de specialistische
ggz (s-ggz). Volwassenen-ggz-aanbieders mogen zonder
tussenkomst van de huisarts verwijzen naar elkaar bij op- of
afschaling (van gb-ggz naar s-ggz en vice versa). In de interviews geven verschillende huisartsen echter aan dat zij nog
steeds terugverwijzingen krijgen vanuit de ggz. Eén huisarts
denkt dat dat komt doordat niet alle ggz-zorgverleners (zoals
psychologen) op de hoogte zijn van de nieuwe regel. Eén
andere huisarts verklaart dat de terugverwijzingen vanuit
de ggz samenhangen met de wachtlijsten in de ggz. Net
als vorig jaar naar voren kwam geven verschillende geïnterviewden aan veel tijd te besteden aan zorgcoördinatie
om de patiënt op de juiste plek te krijgen in de ggz. Deze

geïnterviewde huisarts ziet de administratieve werkzaamheden rondom de ggz dan ook als ‘verwijsdruk’ en ervaart
daarin een toename.
Enkele geïnterviewde huisartsen merken wel een lichte
verbetering door de nieuwe regel wanneer een grote
ggz-organisatie zowel gb-ggz als s-ggz biedt en binnen
de eigen organisatie doorverwijst. Huisartsen ontvangen
kennisgeving van de instelling per brief in geval van op- of
afschaling van de zorg voor een patiënt. Geïnterviewde
huisartsen ervaren dit als prettig. Echter, wanneer ggz-aanbieders naar elkaar doorverwijzen merken geïnterviewden
dus dat de patiënt toch weer terugkomt bij hen.
		
Veel psychologen zijn niet bekend met die
		
nieuwe regel. Zij zeggen tegen de patiënt:
		
“Je moet een verwijzing halen bij de
huisarts”. Als gevolg worden die patiënten
teruggestuurd naar ons. Ik moet vervolgens uitzoeken
waar ze terecht kunnen en ben veel tijd kwijt aan
iemand vinden die de patiënt kan helpen. Dat
gebeurt zelfs voor iemand die suïcidaal is. Dus die
formulieren worden misschien minder, maar er is
meer verwijsdruk. De verbetering in de formulieren
wordt teniet gedaan, omdat we meer tijd kwijt zijn aan
het coördineren van de zorg.
Huisarts
Naast de actiepunten met een verminderde ervaren regeldruk kent één afgerond actiepunt in de enquête juist een
significante verslechtering in de ervaren tijdsbesteding:
namelijk “schrappen van de herhaling van de verwijsbrieven
voor de behandeling van chronische aandoening door paramedici”.
Schrappen van de herhaling van de verwijsbrieven
voor de behandeling van chronische aandoening door
paramedici
Het afgeronde actiepunt waarop respondenten in de
huisartsenzorg de grootste verslechtering hebben bemerkt
in de ervaren tijdsbesteding is het punt “schrappen van de
herhaling van de verwijsbrieven voor de behandeling van
chronische aandoening door paramedici”. De ervaren regeldruk die hiermee gepaard gaat is niet significant veranderd.
Echter, respondenten geven aan 34% meer tijd te besteden
aan de herhaalverwijzingen voor chronische patiënten naar
paramedici. Deze toename is groter voor praktijkondersteuners dan voor huisartsen, zo blijkt uit de enquête. Ondanks
dat er uiteenlopende beelden uit de interviews komen
op dit punt, herkennen de geïnterviewde huisartsen deze
toename niet en kunnen ze deze ook niet verklaren. Voor
verschillende huisartsen zijn de herhaalverwijzingen voor
chronische aandoeningen afgenomen. Enkele andere huisartsen geven aan dat sommige paramedici nog wel vragen
om een herhaalverwijzing. Dit is echter niet toegenomen
tussen 2019 en 2020. Eén geïnterviewde huisarts geeft
daarbij aan dat het om een kleine groep patiënten gaat, dus
dat de regeldruk relatief beperkt is.

[Ont]Regel de Zorg | 28

FIGUUR 9
Verandering in ervaren regeldruk en ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van lopende
actiepunten in de huisartsenzorg in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-0,3*

Vereenvoudigen van de aanvraagprocedure van
hulpmiddelen (bij de afstemming met verschillende
leveranciers en verschillende werkwijzen die zij
hanteren bij de aanvraagprocedure).
Vereenvoudigen van de aanvraagprocedure van
hulpmiddelen (bij het invullen van een machtigingsformulier of het schrijven van een verwijzing bij de
aanvraagprocedure).

6,8

6,5

+26%

-0,2*

7,0

+29%

6,7

+19%*

6,8
-0,2*

Beperken medewerking aan indicatiestelling tot het
leveren van de medische grondslag.

6,5
+0,6*

Vereenvoudigen van de administratie die nodig is om
als waarnemer te werken bij een huisartsenpost.
Verminderen frequentie van de
NHG-praktijkaccreditering.
Vereenvoudigen en verbeteren van de
NHG-praktijkaccreditering.

5,1

5,7

+433%

6,2

6,6

Voor leeswijzer van deze figuur, zie toelichting bij figuur 8.

Lopende actiepunten
Vier van de elf actiepunten uit de maatwerkaanpak van
het actieplan [Ont]Regel de Zorg binnen de huisartsenzorg
zijn momenteel nog in uitvoer. Aangezien voor de meeste
actiepunten al enige tijd inspanningen worden verricht,
toont figuur 9 ook voor deze actiepunten de (voorlopige)
verandering in het rapportcijfer op ervaren regeldruk en de
procentuele verandering in de tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden27.
De enquêteresultaten laten zien dat respondenten in de
huisartsenzorg een beperkte verbetering merken van
lopende actiepunten op de ervaren regeldruk. Dit is waarschijnlijk omdat deze actiepunten nog niet (volledig) zijn
afgerond. Opvallend is dat de ervaren tijdsbesteding juist
toeneemt.
De actiepunten met een significante toename in ervaren
tijdsbesteding zijn “vereenvoudigen van de aanvraagprocedure van hulpmiddelen” en “vereenvoudigen van de
administratie die nodig is om als waarnemer te werken bij
een huisartsenpost”. Deze actiepunten staan hieronder
nader toegelicht.
Vereenvoudigen van de aanvraagprocedure van
hulpmiddelen
In meetmoment één bleek dat de aanvraagprocedure van
hulpmiddelen in de huisartsenzorg leidde tot regeldruk door
1) het moeten invullen van een machtigingsformulier of het
schrijven van een verwijzing bij de aanvraagprocedure en 2)
27

de benodigde afstemming met verschillende leveranciers
en verschillende werkwijzen die zij hanteren in de aanvraagprocedure. De ervaren regeldruk op beide punten is licht
gedaald (echter niet significant). Daarentegen blijkt de
ervaren tijdsbesteding op beide knelpunten juist (significant)
toegenomen: namelijk met respectievelijk 26% en 29%. Uit
de enquête blijkt dat beide toenames in de tijdsbestedingen
gelden voor doktersassistenten. De tijdsbestedingen voor
huisartsen zijn namelijk ongeveer hetzelfde is gebleven.
De vermindering in ervaren regeldruk bij het invullen van
een machtigingsformulier of het schrijven van een verwijzing bij de aanvraagprocedure is herkend door enkele geïnterviewde huisartsen. Eén van hen geeft aan dat er minder
sprake is van machtigingen en dat in sommige gevallen één
code op het recept volstaat, zoals b4 bij verbandmiddelen.
In de interviews is niet gesproken met doktersassistenten,
dus is er geen verklaring opgehaald voor de toename in
ervaren tijdsbesteding op dit punt.
De meeste geïnterviewden herkennen geen vermindering
in ervaren regeldruk bij de afstemming met verschillende
leveranciers en verschillende werkwijzen die zij hanteren
bij de aanvraagprocedure. Zij geven aan nog steeds veel
regeldruk te ervaren door de administratieve werkzaamheden die hiermee gepaard gaan. Hiervoor zijn de volgende
verklaringen genoemd:
— Het verschilt per zorgverzekeraar bij welke leverancier
hulpmiddelen besteld mogen worden. Weten bij welke
leverancier een hulpmiddel moet worden besteld van

 oor de NHG-praktijkaccreditering is in overleg met het ministerie van VWS besloten nog geen effectmeting uit te voeren, omdat de vereenvoudiging van de
V
normen voor de NHG-praktijkaccreditering heeft plaatsgevonden, maar nog niet is geïmplementeerd.

[Ont]Regel de Zorg | 29

verschillende zorgverzekeraars, de afstemming met
deze verschillende leveranciers en het werken met hun
verschillende werkwijzen kost tijd.
— Portalen van leveranciers zijn niet gebruiksvriendelijk, en
indien een patiënt het zelf moet regelen komen ze als
gevolg daarvan vaak met hulpvragen bij de apotheek, die
het vervolgens soms bij de doktersassistente neerlegt.
— Hulpmiddelen zijn in acute situaties niet altijd op tijd
leverbaar door de leverancier waarmee de zorgverzekeraar afspraken heeft. Het kost de huisarts dan tijd om
hulpmiddelen uit de eigen voorraad achteraf vergoed te
krijgen door de zorgverzekeraar.

Vereenvoudigen van de administratie die nodig is om
als waarnemer te werken bij een huisartsenpost
Dit actiepunt is ingevuld door een kleine groep respondenten (n=32). Uit de enquête blijkt dat professionals
in de huisartsenzorg gemiddeld meer regeldruk ervaren
door administratie om als waarnemer te werken bij een
huisartsenpost. Dit resultaat is echter niet significant. De
tijdsbesteding is daarentegen wel significant toegenomen.
Uit de resultaten voor specifiek de groep huisartsen (n=24)
blijkt hetzelfde beeld. Uitgesplitst naar type setting blijkt dat
de zelfstandige huisartsen en de wisselende waarnemers
de grootste toename ervaren. Het punt is niet ter sprake
gekomen in de interviews en kan daardoor niet nader
worden geduid.

Een andere huisarts benoemt in de interviews daarentegen
juist een goede ervaring met een landelijke leverancier. Zij
heeft gekozen voor één leverancier die bij alle zorgverzekeraars gecontracteerd is en heeft goede afspraken gemaakt
met deze leverancier. Zo voorkomt zij laatstgenoemde
problematiek door een noodvoorraad van verbandmiddelen
van deze specifieke leverancier in de praktijk te hebben voor
acute situaties.

		

In de hele stad kunnen patiënten
de wondbox gebruiken die ik
		
heb opgezet. Dat is één protocol
met een bepaald verbandmiddel voor
de hele stad. Eén zorgverzekeraar doet
daar niet aan mee, waardoor er aparte
verbandmiddelen gebruikt moeten worden
voor patiënten die daar verzekerd zijn.
Die mensen mogen niet deelnemen
aan de wondbox en die moeten naar
de apotheek. Deze zorgverzekeraar
vereist dat alle apotheken die specifieke
verbandmiddelen in huis hebben.
Deze middelen gaan vaak over datum
omdat alleen hun patiënten het mogen
gebruiken. Stel volgend jaar wisselen er
veel mensen naar die zorgverzekeraar, dan
moeten we een nieuwe wondbox maken,
met een ander protocol, want dan moet
het een ander verbandmiddel bevatten van
de zorgverzekeraar.
Huisarts

[Ont]Regel de Zorg | 30

3.3 Paramedische zorg
3.3.1

3.3.2

Inleiding

Dit hoofdstuk gaat in op de belangrijkste conclusies rondom
de regeldruk in de paramedische zorg en de effecten van
de actiepunten van het actieplan [Ont]Regel de Zorg hierop,
inclusief duiding vanuit de sector. De paramedische zorg
bestaat uit verschillende zorgsoorten, waaronder oefentherapie, ergotherapie, diëtetiek, huidtherapie, fysiotherapie en
logopedie. In overleg met de begeleidingscommissie wordt
binnen dit onderzoek de scope voor deze sector beperkt tot
de fysiotherapie.
Tijdens zowel meetmoment één (in 2019) als meetmoment
twee (in 2020) is een enquête uitgezet onder professionals.
Het veldwerk in meetmoment twee overlapt deels met de
uitbraak van COVID-19 in Nederland. Gegeven dat aandacht
en beschikbare capaciteit in grote delen van de zorgsector
op dat moment uitgingen naar COVID-19, is bewust minder
frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname aan dit onderzoek. Het niet extra willen belasten
en beperkter promoten hebben logischerwijs een lagere
respons gegeven. Desondanks is gedurende het veldwerk
voldoende respons behaald om betekenisvolle inzichten te
kunnen geven. In 2020 hebben 79 respondenten meegedaan aan de enquête ten opzichte van 219 respondenten in
2019. Om nadere kleuring te geven aan de enquêteresultaten zijn deze ook geduid via enkele verdiepende interviews. In zowel 2019 als 2020 zijn acht interviews met fysiotherapeuten uitgevoerd. Bijlage IX bevat een uitgebreider
beeld met achtergrondkenmerken van de onderzoekspopulaties van meetmoment één en twee. Vanwege de keuze
voor een openbare enquête verschilt de steekproefsamenstelling ten opzichte van vorig jaar. In combinatie met een
lagere respons heeft dit op detailniveau invloed op de significantie van sommige onderzoekresultaten. Waar relevant
wordt dit benoemd. Bijlage I ‘Onderzoeksaanpak’ bevat een
uitgebreidere toelichting hierop.

Algemeen beeld regeldruk

De figuur hieronder is gebaseerd op de enquêtes en geeft
een algemeen beeld van de verandering in regeldruk in
de fysiotherapie aan de hand van de tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden. Respondenten geven
aan in 2020 gemiddeld 5 procentpunten minder van hun
werktijd te besteden aan administratieve werkzaamheden
dan in 2019. Bovendien is de acceptabele tijdsbesteding
aan administratieve werkzaamheden toegenomen. Respondenten geven in de huidige situatie aan dat zij 21% acceptabel vinden, terwijl zij in 2019 19% acceptabel achtten. Dit
duidt op een toename van de tolerantie ten aanzien van
administratieve werkzaamheden in de fysiotherapie. Met de
afgenomen totale gemiddelde ervaren regeldruk (-0,8, zie
figuur 2 in paragraaf 2.1), de afgenomen ervaren tijdsbesteding en de gestegen acceptatie toont deze sector een
positief beeld op de gemiddelde vermindering van ervaren
regeldruk.
Daarbij moet wel worden opgemerkt dat het in dit algemene beeld gaat om gemiddelden. De ervaren administratieve tijdsbesteding en mate van acceptatie kunnen
variëren tussen subgroepen, zoals functie. Daarnaast zijn
de onderzoeksgroepen in 2019 en 2020 niet exact gelijk
geweest. Bijlage XVI geeft een gedetailleerd beeld van de
gemiddelde ervaren tijdsbesteding en mate van acceptatie
per type functie in 2019 en 2020.

3.3.3

Ervaren regeldruk per actiepunt

In dit onderzoek is in kaart gebracht hoeveel regeldruk
professionals ervaren op elk van de actiepunten uit de
maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg. Dit
is gedaan door de ervaren regeldruk uit te vragen op een
schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is
en 9 veel regeldruk. Daarnaast is uitgevraagd hoeveel tijd de
professional per week ervaart te besteden aan de administratieve werkzaamheden waarop het actiepunt zich richt.
De volgende twee paragrafen tonen per actiepunt het
rapportcijfer op ervaren regeldruk en de gemiddelde ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in 2020,
inclusief de verandering ten opzichte van 2019. Daarbij is
onderscheid gemaakt tussen afgeronde actiepunten en
lopende actiepunten28. Dit geeft een totaalbeeld van het

FIGUUR 10
Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden fysiotherapie in 2019 en 2020

30%

35%

30%

21%

19%

2019
65%

28

2020

19%

Administratieve tijd
21%
Acceptabele administratieve tijd
Niet-administratieve tijd

70%

70%

 Zie paragraaf 1.3 voor de definitie van afgeronde en lopende actiepunten. Het ministerie van VWS stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze op
de website van [Ont]Regel de Zorg.

[Ont]Regel de Zorg | 31

FIGUUR 11
Verandering in ervaren regeldruk en ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van afgeronde
actiepunten in de fysiotherapie in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-1,0

Vereenvoudigen van de begin- en eindmeting in het
EPD en schrappen van de verplichting de meting altijd
te doen.

7,5

6,5

-47%

-0,7

Uniformeren items verwijzing in paramedische zorg.
Verbeteren van ICT-ondersteuning:
Doorontwikkeling declaratiestandaard PM304. /
Afspraken met softwareleveranciers over
functionaliteiten die ondersteund moeten worden in
declaratieverkeer.
Afschaffen van de herhaalverwijzing voor
behandelingen die langer duren dan 12 maanden.
Diagnosecoderingssysteem paramedische hulp
(DCSPH):Uniformeren gebruik van DCSPH­codes
(oplossings­en implementatievoorstel).

-13%*

6,9

6,2
-0,5*

-34%*

6,4

5,9
-0,3*

-26%*

5,9

5,6

-0,3*

-11%*

6,5

6,2

-0,3*

Schrappen van de verplichting polisvoorwaarden
van de aanvullende verzekering aan de patiënt uit te
leggen.

6,7

6,4

-33%

-0,3*

Versimpelen van richtlijn voor het invullen van
bepaalde velden in het patiëntendossier en de
tussenmeting.

7,0

6,7

-35%

+0,8*

Uniformeren opzet van zorginkoopcontracten
(algemene bepalingen en declaratieparagraaf) (voor
inkoop 2019).

6,7

7,5

+3%*

+1,0*

Schrappen verplichte beleids- en jaarplannen, met
uitzondering van Plusovereenkomsten.

5,9

6,9

+30%*

Toelichting op figuur 11: bovenstaande figuur toont aan de linkerkant actiepunten uit de maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg.
De staafdiagram geeft per actiepunt het gemiddelde rapportcijfer op ervaren regeldruk van vorig jaar en dit jaar weer, inclusief het verschil. Het
rapportcijfer is uitgedrukt op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Een afname in regeldruk is
weergegeven in groen; een toename in regeldruk is weergegeven in oranje. Aan de rechterzijde van de figuur staat de procentuele verandering in
administratieve tijdsbesteding ten opzichte van vorig jaar. Een toename in administratieve tijdsbesteding is weergegeven in rood, een afname in
administratieve tijdsbesteding is weergegeven in groen. Verder betekent een * dat de verandering in ervaren regeldruk of ervaren tijdsbesteding
niet significant is.

effect dat het actieplan heeft gehad binnen de sector. Het
effect op enkele actiepunten is nader geduid vanuit de
interviews. Bij de duiding is gefocust op actiepunten met
de grootste (significante) positieve of negatieve verandering
op ervaren regeldruk en actiepunten die verder ter sprake
zijn gekomen in de interviews.

Afgeronde actiepunten
Negen van de twaalf actiepunten uit de maatwerkaanpak
van het actieplan [Ont]Regel de Zorg van de paramedische
zorg – specifiek gericht op fysiotherapie – zijn per maart
2020 (ijkmoment) afgerond. Figuur 11 toont voor de negen
afgeronde actiepunten de verandering in het rapportcijfer
op ervaren regeldruk in 2020 ten opzichte van 2019 middels
een staafdiagram. Aan de rechterzijde van figuur 11 staat
de procentuele verandering in de ervaren tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden van 2020 ten opzichte van
2019.

De enquêteresultaten laten zien dat respondenten in 2020
bij het merendeel van de afgeronde actiepunten uit de
maatwerkaanpak een vermindering ervaren in de regeldruk
ten opzichte van 2019. Deze afname varieert van 4% tot
15%. Ook de ervaren tijdsbesteding aan administratie daalt
voor bijna alle actiepunten, variërend van 11% tot 47%.
Ondanks dat de daling in ervaren regeldruk en administratieve tijdsbesteding niet bij elk actiepunt significant is, toont
de figuur wel een positieve trend over het merendeel van
de actiepunten. De ervaren tijdsbesteding is daarbij harder
afgenomen dan de ervaren regeldruk. Met deze positieve
resultaten onderscheidt de paramedische zorg zich van de
andere sectoren op verminderde ervaren regeldruk.
Van alle landelijke afgeronde actiepunten blijkt uit de
enquête dat actiepunten “vereenvoudigen van de begin- en
eindmeting in het EPD en schrappen van de verplichting de
meting altijd te doen” en “uniformeren items verwijzing in

[Ont]Regel de Zorg | 32

paramedische zorg” gemiddeld het meest bijdragen aan het
verminderen van de ervaren regeldruk in de fysiotherapie.
Hieronder volgt een toelichting op deze twee actiepunten.
Vereenvoudigen van de begin- en eindmeting in het
EPD en schrappen van de verplichting de meting altijd
te doen
Het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie
(KNGF) heeft in 2019 een nieuwe versie van de Richtlijn
fysiotherapeutische dossiervoering gepubliceerd. Deze
richtlijn is per 1 januari 2020 in werking getreden. De richtlijn had onder andere tot doel om de verplichting de meting
altijd te doen te schrappen. In de nieuwe richtlijn is onder
andere bepaald dat fysiotherapeuten alleen de begin- en
eindmeting doen wanneer mogelijk en klinisch relevant. Uit
de enquête blijkt dan ook dat respondenten minder regeldruk ervaren op dit punt. Het rapportcijfer van dit actiepunt
is gezakt van een 7,5 in 2019 naar een 6,5 in 2020. Deze
ontwikkeling is positief, want het uitvoeren van de begin- en
eindmeting stond in 2019 in de top 3-knelpunten waarvan
respondenten de meeste regeldruk ervaren. Ook de ervaren
tijdsbesteding aan bijbehorende administratieve werkzaamheden is significant verminderd op dit punt, namelijk met
47% (-39 minuten/week). Het merendeel van de geïnterviewden herkent de verminderde ervaren regeldruk door
dit actiepunt. De meeste geïnterviewde fysiotherapeuten
vinden het prettig dat de begin- en eindmeting niet meer
verplicht is voor alle behandeltrajecten. Desalniettemin
doen verschillende geïnterviewden de begin- en eindmeting bij veel trajecten alsnog, omdat zij het nuttig achten
om resultaten van behandelingen inzichtelijk te krijgen.
Vorig jaar gaven enkele fysiotherapeuten aan het najagen
van patiënten op het invullen van de verplichte eindmeting
belastend te vinden, vooral in geval van spontane beëindiging van het behandeltraject. Dit jaar vinden enkele geïnterviewden het een verlichting dat dit niet meer hoeft. Ook is
vorig jaar benoemd dat het afnemen van vragenlijsten voor

de begin- en eindmeting bij kortdurende behandeltrajecten
in verhouding met langdurige behandeltrajecten meer tijd
kost. Ook dit punt is niet meer van toepassing volgens
één geïnterviewde fysiotherapeut: volgens hem volstaat
nu een korte beschrijving van het resultaat van de behandeling. De afgenomen tijdsbesteding door dit actiepunt is
dan ook onder andere te verklaren door bovengenoemde
voorbeelden: het niet meer nabellen van patiënten voor de
eindmeting en de minimale eisen bij kortdurende trajecten.
Ondanks deze positieve ontwikkelingen geven geïnterviewde fysiotherapeuten aan dat sommige zorgverzekeraars
de begin- en eindmeting wel verplichten indien een praktijk
wil differentiëren. Dit geldt voor de pluspraktijken; praktijken die een stapje extra willen doen – bijvoorbeeld op het
gebied van kwaliteit, servicegerichtheid en samenwerking
met andere zorgverleners – in ruil voor betere contractvoorwaarden van zorgverzekeraars. Sommige geïnterviewden
werkzaam bij een pluspraktijk zijn ook aangesloten bij
Fysiotopics, een vereniging van fysiotherapiepraktijken die
zich focust op zorgplansystematiek en dataverzameling met
als doel kwaliteitsverbetering. Fysiotopics baseert zich op
de theorie van value-based healthcare en onderhandelt voor
leden met zorgverzekeraars. Om de positie van leden te
versterken heeft Fysiotopics veel data nodig met als gevolg
dat zij juist extra vragenlijsten verplichten voor leden. Hierdoor ervaren pluspraktijken aangesloten bij een vereniging
zoals Fysiotopics weer extra administratieve werkzaamheden bij de begin- en eindmeting.
Uniformeren van de items van de verwijzing in de
paramedische zorg
Daarnaast merken respondenten een verbetering op de
ervaren regeldruk door het uniformeren van de items van
de verwijzing in de paramedische zorg. Het gemiddelde
rapportcijfer op ervaren regeldruk is namelijk gedaald van
een 6,9 naar een 6,2. Opvallend is dat deze afname in

		
Je probeert creatief om te gaan
		
met alle eisen van de zorgverzekeraar
		
en de vereniging van zorgplansystematiek, om zo min mogelijk tijd kwijt te
zijn. Bijvoorbeeld door voorgeprogrammeerde
gegevens in het dossier te zetten; dit zijn
afsnijroutes in je systemen om niet constant
met administratieve druk bezig te zijn.
Declareren laten we over aan iemand die
specifiek in dienst is, zodat het niet op het
bordje van de fysiotherapeuten komt.
Fysiotherapeut

[Ont]Regel de Zorg | 33

ervaren regeldruk geldt voor niet-praktijkhoudende fysiotherapeuten (rapportcijfer 2020: 6,7 en rapportcijfer 2019: 5,6).
Praktijkhoudende fysiotherapeuten gaven in de enquête
juist aan meer regeldruk te ervaren (rapportcijfer 2020: 7,6
en rapportcijfer 2019: 7,2). Hoewel de ervaren regeldruk
onder deze subgroep niet significant is, komt de toegenomen regeldruk ook naar voren in interviews met twee
praktijkhoudende fysiotherapeuten. Zij ervaren meer regeldruk dan voorheen. In deze interviews wordt het verschil in
regeldruk vooral verklaard door variatie in controle en afkeuring van verwijzingen door verschillende zorgverzekeraars.
Bij de twee praktijkhoudende fysiotherapeuten controleert
een bepaalde zorgverzekeraar volgens hen steeds strenger
op verwijzingen en declaraties en keurt deze in toenemende mate af. Ze benoemen dat het bij afkeuringen vaak
gaat om een onjuist of niet ingevuld veld of vinkje. Hierdoor
zijn ze bij deze zorgverzekeraar aan de achterkant meer
tijd kwijt aan het corrigeren van verwijzingen (inclusief het
nabellen van verwijzers) en declaraties om het financiële
risico van afkeuringen te beperken. Het vereenvoudigen van
verwijzingen en meenemen van verwijzers bij dit actiepunt
is volgens hen dan ook van groot belang voor het verminderen van de regeldruk.
Hoewel ze niet leiden tot een significante afname in de
ervaren regeldruk tonen twee andere afgeronde actiepunten wel een significante afname in de ervaren tijdbesteding: namelijk “schrappen van de verplichting polisvoorwaarden van de aanvullende verzekering aan de patiënt uit
te leggen” en “versimpelen van richtlijn voor het invullen
van bepaalde velden in het patiëntendossier en de tussenmeting”. Hieronder volgt een toelichting op deze twee
actiepunten.
Schrappen van de verplichting om de polisvoorwaarden
van de aanvullende verzekering aan de patiënt uit te
leggen
Als onderdeel van het actiepunt “schrappen van de
verplichting om de polisvoorwaarden van de aanvullende
verzekering aan de patiënt uit te leggen” is eerst onderzocht of er sprake is van een verplichting tot uitleg van
polisvoorwaarden. Dit bleek niet het geval en is vervolgens
gecommuniceerd aan het veld. Daarmee is dit actiepunt
afgerond. Uit de enquête blijkt dat de gemiddelde ervaren
regeldruk door dit actiepunt licht (en niet significant) is afgenomen. De gemiddelde tijdsbesteding aan administratie
is daarentegen wel aanmerkelijk (en significant) gedaald
met 33%. Het merendeel van de geïnterviewden herkent
deze positieve ontwikkeling echter niet en geeft aan dat dit
punt één van de grootste oorzaken van regeldruk is in de
praktijk. In de polisvoorwaarden van de zorgverzekering van
de patiënt staan afspraken over de vergoeding van fysiotherapie. Echter, tijdens de interviews geven fysiotherapeuten
aan te ervaren dat een patiënt vaak onvoldoende op de
hoogte is van deze voorwaarden. Ondanks dat er geen
sprake is van een verplichting tot uitleg van de polisvoorwaarden, voelen fysiotherapeuten zich in de praktijk vaak
wel gedwongen dit te doen. Bijvoorbeeld om klachten van
patiënten te voorkomen en/of patiënten uit goede wil te
helpen die er zelf niet uitkomen. De bijbehorende administratie varieert volgens geïnterviewden dan ook van het

uitzoeken, bijhouden en uitleggen van de verzekering van
een patiënt en het aantal behandelingen waar hij recht op
heeft, tot het nader uitleggen van (soms onjuiste) informatie gedeeld door de zorgverzekeraar, meedenken met
de patiënt over nieuwe verzekeringen en het najagen van
betalingen. Sommige geïnterviewde fysiotherapeuten
zetten lokale oplossingen in om de regeldruk op dit punt
te verminderen, bijvoorbeeld door de werkzaamheden te
verschuiven naar administratief medewerkers, patiënten
voorafgaand aan het behandeltraject extra informatie toe te
sturen of software aan te schaffen voor het EPD dat weergeeft op welke wijze een patiënt verzekerd is.
		
Het uitleggen van polisvoorwaarden en
		
beantwoorden van vergoedingsvragen
		
van patiënten blijft een groot punt. Het is
dan wel afgeschaft, maar in de praktijk zijn we er
alsnog veel tijd aan kwijt. Als je mensen niet zelf
vertelt hoeveel behandelingen ze vergoed krijgen,
dan krijg je veel klachten. Bij de zorgverzekeraar
krijgen ze niet altijd de juiste informatie over de
vergoeding van behandelingen, waardoor ze dan bij
ons terecht komen. Bij chronische indicaties zegt de
zorgverzekeraar bijvoorbeeld tegen de patiënt dat
het in de basisverzekering zit, terwijl de patiënt de
eerste twintig behandelingen zelf moet betalen. Het
zou fijn zijn als zorgverzekeraars duidelijk bij patiënten
aangeven wat er in hun polis zit.
Fysiotherapeut

Versimpelen van richtlijn voor het invullen van bepaalde
velden in het patiëntendossier en de tussenmeting
Ook door het versimpelen van de Richtlijn Fysiotherapeutische dossiervoering voor het invullen van bepaalde
velden in het patiëntendossier en de tussenmeting is de
gemiddelde ervaren regeldruk licht (en niet significant)
afgenomen. Daarentegen is ook op dit punt de gemiddelde
tijdsbesteding wel aanmerkelijk (en significant) gedaald met
35% (‑57 minuten/week). Dit is extra positief, omdat het
uitvoeren van de Richtlijn Fysiotherapeutische dossiervoering in 2019 op nummer één stond in de top 3-knelpunten
met de meest ervaren regeldruk. Het merendeel van de
geïnterviewden herkent het positieve effect op de ervaren
administratieve tijdsbesteding door aanpassing van de
Richtlijn Fysiotherapeutische dossiervoering. Zij vinden de
richtlijn simpeler en duidelijker. Ze geven aan dat de dossiervorming hierdoor praktischer en makkelijker is geworden
met meer vrijheid in registreren van wat belangrijk en nodig
is; minder (onduidelijke) invulvelden; minder (verplicht)
afvinken en minder doorklikken. Enkele geïnterviewden
geven aan dat de verbetering op dit punt ook afhankelijk is
van de voortgang van implementatie van de nieuwe richtlijn
door de EPD-leverancier.
In de interviews noemen fysiotherapeuten verschillende
verklaringen voor de beperkte afname in ervaren regeldruk.
Eén geïnterviewde denkt dat dit komt doordat sommige
zorgverzekeraars alsnog extra aanvullende registraties
vereisen in het dossier van pluspraktijken. Een andere

[Ont]Regel de Zorg | 34

geïnterviewde fysiotherapeut geeft als mogelijke verklaring
dat sommige fysiotherapeuten onvoldoende op de hoogte
zijn van de exacte veranderingen van de richtlijn en bijbehorende verwachtingen van zorgverzekeraars op dossiervoering. Als gevolg hiervan registreren deze fysiotherapeuten
mogelijk meer dan nodig. Deze fysiotherapeut ziet dan ook
kansen in heldere communicatie vanuit bijvoorbeeld de
branchevereniging over de precieze aanpassingen van de
richtlijn en verminderde eisen vanuit zorgverzekeraars.
Naast de actiepunten met een verminderde ervaren
regeldruk lijken twee afgeronde actiepunten juist een
verslechtering te kennen in de ervaren regeldruk: namelijk
“uniformeren opzet van zorginkoopcontracten (algemene
bepalingen en declaratieparagraaf) (voor inkoop 2019)”en
“schrappen van verplichte beleids- en jaarplannen, met
uitzondering van plusovereenkomsten”. Hieronder volgt een
toelichting op deze actiepunten
Uniformeren opzet van zorginkoopcontracten
(algemene bepalingen en declaratieparagraaf) (voor
inkoop 2019)
Uit de enquête blijkt dat de ervaren regeldruk onder
administratief medewerkers (niet significant) is toegenomen door verschillen in de opzet en inhoud van de
zorginkoopcontracten tussen de zorgverzekeraars: het
rapportcijfer is gestegen van een 6,7 in 2019 naar een 7,5 in
2020. Dit resultaat is niet significant door de lage respons
(n=4). De toegenomen regeldruk op dit punt voor administratief medewerkers in de fysiotherapie is niet nader
geduid, omdat zij niet zijn gesproken tijdens de interviews.
Hoewel de meeste geïnterviewde fysiotherapeuten de
toename in ervaren regeldruk op dit punt niet herkennen,
is de regeldruk ook niet minder geworden volgens hen.
De meeste geïnterviewden geven aan geen uniformering
van contracten te herkennen. Enkele andere fysiotherapeuten merken wel op hoofdlijnen meer uniformering
van contracten tussen zorgverzekeraars. Desondanks
hanteert elke zorgverzekeraar alsnog eigen uitzonderingen
volgens de geïnterviewde fysiotherapeuten, waardoor zij
de contracten nog steeds volledig moeten doorlezen en
hierdoor geen verandering ervaren in regeldruk door dit
actiepunt.

Schrappen van verplichte beleids- en jaarplannen, met
uitzondering van plusovereenkomsten
Uit de enquête blijkt dat de ervaren regeldruk onder praktijkhoudende fysiotherapeuten bij het onderliggende knelpunt
“het opstellen en aanleveren van beleids- en jaarplannen
vanwege de basiscontracten met zorgverzekeraars” (niet
significant) is gestegen. Het gemiddelde rapportcijfer
is namelijk toegenomen van een 5,9 naar een 6,9. Dit
resultaat is niet significant door de lage respons (n=10).
Daarnaast is het actiepunt ook beperkt ter sprake gekomen
tijdens de interviews. Eén geïnterviewde fysiotherapeut
ervaart variatie tussen zorgverzekeraars in de verplichting
van een jaarplan. Daardoor is de regeldruk volgens haar niet
veranderd, omdat ze toch één jaarplan schrijft dat ze naar
meerdere zorgverzekeraars toestuurt. Daarbij benoemt ze
ook dat de Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling-certificering
(HKZ) momenteel ook nog verplicht een jaarplan aan te
leveren. Aangezien enkele zorgverzekeraars de HKZ-certificering vereisen, vereisen deze zorgverzekeraars ook indirect
een jaarplan.

Lopende actiepunten
Drie van de twaalf actiepunten uit de maatwerkaanpak
van het actieplan [Ont]Regel de Zorg binnen de paramedische zorg zijn momenteel nog in uitvoer. Aangezien voor
de meeste actiepunten al enige tijd inspanningen worden
verricht, toont figuur 12 op de volgende pagina ook voor
deze actiepunten de (voorlopige) verandering in het rapportcijfer op ervaren regeldruk en de procentuele verandering
in de ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden.
De enquêteresultaten laten zien dat hoewel inspanningen
op deze actiepunten nog lopen, respondenten in de
fysiotherapie al verbetering bemerken op de bijbehorende
regeldruk. Respondenten geven aan bij twee van de drie
lopende actiepunten een significante afname in de regeldruk te ervaren in 2020 ten opzichte van 2019. Net als bij de
afgeronde actiepunten lijkt de ervaren tijdsbesteding hier
in mee te bewegen. Hieruit blijkt dat lopende actiepunten
al merkbaar effect kunnen hebben terwijl ze nog in uitvoer
zijn.

		
Wat ik merk is dat elke
		
zorgverzekeraar ieder jaar zijn eigen
		
inkoopbeleid heeft. Hier passen wij
ons beleid voor dossiervorming elk jaar op aan.
“Hoe gebruik je als praktijk bepaalde codes?”,
“Welke codes declareer je?”, etcetera. Dat zijn
keuzes die je ieder jaar maakt.
Fysiotherapeut

[Ont]Regel de Zorg | 35

FIGUUR 12
Verandering in ervaren regeldruk en ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van lopende
actiepunten in de fysiotherapie in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

Beperken van de (beheers)audits door externe
partijen, door deze zoveel mogelijk onderdeel te laten
worden van het kwaliteitssysteem van beroepsgroep.

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-1,3

7,1

5,8

-39%

-0,9

Onderzoeken hoeveel uitzonderingen er zijn op de
prestatielijst fysiotherapie.

6,4

5,5

-24%*

+0,2*

Onderzoeken welke service-aspecten geschrapt of
geüniformeerd kunnen worden.

6,6

6,8

-48%*

Voor leeswijzer van deze figuur, zie toelichting bij figuur 11.

Van alle lopende actiepunten blijkt uit de enquête dat
actiepunten “beperken van de (beheers)audits door externe
partijen, door deze zoveel mogelijk onderdeel te laten
worden van het kwaliteitssysteem van beroepsgroep” en
“onderzoeken hoeveel uitzonderingen er zijn op de prestatielijst fysiotherapie” gemiddeld het meest bijdragen aan de
vermindering van ervaren regeldruk. Hieronder staan deze
actiepunten nader toegelicht.
Beperken van de (beheers)audits door externe partijen,
door deze zoveel mogelijk onderdeel te laten worden
van het kwaliteitssysteem van beroepsgroep
Respondenten ervaren minder regeldruk door het
“beperken van de (beheers)audits door externe partijen,
door deze zoveel mogelijk onderdeel te laten worden van
het kwaliteitssysteem van beroepsgroep”: het rapportcijfer
van dit actiepunt is gezakt van een 7,1 in 2019 naar een 5,8
in 2020. Ook de ervaren administratieve tijdsbesteding is
afgenomen met 39%. Dit is veelbelovend, vooral omdat
het voorbereiden van (beheers)audits in 2019 ook in de
top 3-knelpunten stond met de meest ervaren regeldruk.
Uit de interviews blijkt dat het gaat om audits in het kader
van een pluspraktijk. Geïnterviewden met een pluspraktijk
herkennen zich in deze ontwikkeling. Zij geven aan dat
enkele zorgverzekeraars zijn afgestapt van de plusaudit
en dat visitaties van de beroepsgroep of het keurmerk
tegenwoordig voldoen. De betreffende geïnterviewde
fysiotherapeuten ervaren dit als prettig, omdat de visitatie
gericht is op leren en verbeteren op basis van een dialoog.
Andere zorgverzekeraars eisen voor een plusaanmerking
het aantoonbaar werken met zorgplannen, bijvoorbeeld
door aan te sluiten bij een vereniging die zicht focust op
zorgplansystematiek zoals Fysiotopics. Fysiotopics heeft
zijn eigen, datagedreven audit. Ondanks dat enkele geïnterviewden veel overeenkomsten zien tussen bepaalde zorgverzekeraars op dit punt, blijkt dus dat sommige zorgverzekeraars toch nog verschillende strategieën hanteren voor
audits in het kader van een pluspraktijk. Eén geïnterviewde
fysiotherapeut – die zelf ook auditor en visitator is – voorziet
dat alle zorgverzekeraars in de toekomst naar eenzelfde
audit gaan.

Onderzoeken hoeveel uitzonderingen er zijn op de
prestatielijst fysiotherapie
Ondanks dat het actiepunt nog loopt, ervaren respondenten
gemiddeld (significant) minder regeldruk (-0,9) door het
actiepunt “onderzoeken hoeveel uitzonderingen er zijn
op de prestatielijst fysiotherapie”. Uit de enquête blijkt
dat deze afname vooral geldt voor niet-praktijkhoudende
fysiotherapeuten. De ervaren regeldruk en tijdsbesteding
liggen hoger voor praktijkhoudende fysiotherapeuten, zo is
het rapportcijfer in 2020 een 7,0 ten opzichte van een 6,6
in 2019. In de interviews wordt een verminderde ervaren
regeldruk niet herkend: deze is voor het merendeel van de
geïnterviewden gelijk gebleven. Eén geïnterviewde praktijkhoudende fysiotherapeut geeft aan geen verandering
te hebben gemerkt, omdat hij nog steeds ieder jaar moet
uitzoeken welke zorgverzekeraar welke prestatie heeft
gekocht. Voor één fysiotherapeut zit de ervaren last op dit
punt vooral bij het verkrijgen van vergoedingen bij behandelingen die niet op de prestatielijst staan, zoals zeldzame
neurologische aandoeningen die niet op de prestatielijst
staan maar wel in aanmerking komen voor vergoeding van
chronische aandoeningen. Als laatste benoemt één fysiotherapeut dat hij het heeft uitbesteed aan zijn administratief
medewerker(s).
Bij het lopende actiepunt “onderzoeken welke service-aspecten geschrapt of geüniformeerd kunnen worden”,
is zowel de ervaren regeldruk als de tijdsbesteding niet
significant veranderd. Aangezien dit actiepunt onvoldoende
ter sprake is gekomen tijdens de interviews, krijgt dit geen
nadere duiding.

[Ont]Regel de Zorg | 36

3.4 Curatieve ggz
3.4.1

Inleiding

Dit hoofdstuk gaat in op de belangrijkste conclusies rondom
de regeldruk in de curatieve ggz en de effecten van de
actiepunten van het actieplan [Ont]Regel de Zorg hierop,
inclusief duiding vanuit de sector. Het onderzoek richt zich
binnen de curatieve ggz op de generalistische basis-ggz
(gb-ggz) en gespecialiseerde ggz (s-ggz), gefinancierd vanuit
de Zorgverzekeringswet.
Tijdens zowel meetmoment één (in 2019) als meetmoment
twee (in 2020) is een enquête uitgezet onder professionals.
Het veldwerk in meetmoment twee overlapt deels met de
uitbraak van COVID-19 in Nederland. Gegeven dat aandacht
en beschikbare capaciteit in grote delen van de zorgsector
op dat moment uitgingen naar COVID-19, is bewust minder
frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname aan dit onderzoek. Het niet extra willen belasten
en beperkter promoten hebben logischerwijs een lagere
respons gegeven. Desondanks is gedurende het veldwerk
voldoende respons behaald om betekenisvolle inzichten te
kunnen geven. In 2020 hebben 312 respondenten meegedaan aan de enquête ten opzichte van 448 respondenten
in 2019. Om nadere kleuring te geven aan de enquêteresultaten zijn deze ook geduid via enkele verdiepende interviews met professionals. Ook hiervan is de respons in 2020
lager (n=6), met functies zoals psychiater, psycholoog (GZ
en klinisch), verpleegkundige en verpleegkundig specialist.
Bijlage X bevat een uitgebreider beeld met achtergrondkenmerken van de onderzoekspopulaties van meetmoment één en twee. Vanwege de keuze voor een openbare
enquête verschilt de steekproefsamenstelling ten opzichte
van vorig jaar. In combinatie met een lagere respons, heeft
dit op detailniveau invloed op de significantie van sommige
onderzoekresultaten. Waar relevant wordt dit benoemd.
Bijlage I ‘Onderzoeksaanpak’ bevat een uitgebreidere
toelichting hierop.

3.4.2

Algemeen beeld regeldruk

De figuur hieronder is gebaseerd op de enquêtes en geeft
een algemeen beeld van de verandering in regeldruk in de

curatieve ggz aan de hand van de tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden. Respondenten geven aan in
2020 gemiddeld 2,7 procentpunten meer van hun werktijd
te besteden aan administratieve werkzaamheden dan in
2019. De acceptabele tijdsbesteding aan administratieve
werkzaamheden is toegenomen. Respondenten geven
in de huidige situatie aan dat zij 24% acceptabel vinden,
terwijl zij in 2019 19% acceptabel achtten. Dit duidt op een
toegenomen tolerantie ten aanzien van administratieve
werkzaamheden in de curatieve ggz.
Daarbij moet wel worden opgemerkt dat het in dit algemene beeld gaat om gemiddelden. De ervaren administratieve tijdsbesteding en mate van acceptatie kunnen
variëren tussen subgroepen, zoals functie. Daarnaast zijn
de onderzoeksgroepen in 2019 en 2020 niet exact gelijk
geweest. Bijlage XVI geeft een gedetailleerd beeld van de
gemiddelde ervaren tijdsbesteding en mate van acceptatie
per type functie in 2019 en 2020.

3.4.3

Ervaren regeldruk per actiepunt

In dit onderzoek is in kaart gebracht hoeveel regeldruk
professionals ervaren op elk van de actiepunten uit de
maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg. Dit
is gedaan door de ervaren regeldruk uit te vragen op een
schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is
en 9 veel regeldruk. Daarnaast is uitgevraagd hoeveel tijd de
professional per week ervaart te besteden aan de administratieve werkzaamheden waarop het actiepunt zich richt.
De volgende twee paragrafen tonen per actiepunt het
rapportcijfer op ervaren regeldruk en de gemiddelde ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in 2020,
inclusief de verandering ten opzichte van 2019. Daarbij is
onderscheid gemaakt tussen afgeronde actiepunten en
lopende actiepunten29. Dit geeft een totaalbeeld van het
effect dat het actieplan heeft gehad binnen de sector. Het
effect op enkele actiepunten is nader geduid vanuit de
interviews. Bij de duiding is gefocust op actiepunten met de
grootste (significante) positieve of negatieve verandering op
ervaren regeldruk en actiepunten die verder ter sprake zijn
gekomen in de interviews.

FIGUUR 13
Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden curatieve ggz in 2020 ten opzichte van 2019

39%

37%

39%
Administratieve tijd

2019

19%
63%

29

19%

2020
61%

24%

Acceptabele administratieve tijd
24%
61%Niet-administratieve tijd

 Zie paragraaf 1.3 voor de definitie van afgeronde en lopende actiepunten. Het ministerie van VWS stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze op
de website van [Ont]Regel de Zorg.

[Ont]Regel de Zorg | 37

FIGUUR 14
Verandering in ervaren regeldruk en ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van afgeronde
actiepunten in de curatieve ggz in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-1,5

We uniformeren (verdergaand) de non-concurrentiële
elementen van de inkoopcontracten.

5,6

We bevorderen meerjarige contracten.

5,7

We passen een handtekening van de patiënt onder
het behandelplan toe, indien de situatie daartoe van
toepassing is. Een vorm van ‘informed consent’
(overeenstemming over het behandelplan) blijft van
toepassing conform de WGBo.
We schrappen de inhoudelijke aanvullende eisen die
zorgverzekeraars stellen aan een verwijsbrief.

+51%

-1,1

We inventariseren het gebruik van de
uitzonderingsmogelijkheid bij controles, zoals
geformuleerd in de brief van de NZa en bezien of
extra maatregelen nodig zijn.

We inventariseren de administratieve lasten bij
kwaliteitsvisitatie van psychiaters om te komen tot
herregistratie. Uit de inventarisatie moet blijken of en
waar mogelijkheden zijn de administratieve lasten te
beperken. In dat geval maken we in 2019 een plan
van aanpak op welke wijze we denken te komen tot
reductie van deze administratieve lasten.

7,5

6,0

6,7

+43%

6,8

+35%*

7,0

+136%

-1,1

-0,9

6,1

-0,6

5,8

6,4

+11%*

6,4

+7%*

6,5

+50%

-0,2*

6,2
+0,6

We schrappen de verplichting om bij urenregistratie
het type behandelcontact te specificeren.

5,9

Toelichting op figuur 14: bovenstaande figuur toont aan de linkerkant actiepunten uit de maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg.
De staafdiagram geeft per actiepunt het gemiddelde rapportcijfer op ervaren regeldruk van vorig jaar en dit jaar weer, inclusief het verschil. Het
rapportcijfer is uitgedrukt op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Een afname in regeldruk is
weergegeven in groen; een toename in regeldruk is weergegeven in oranje. Aan de rechterzijde van de figuur staat de procentuele verandering in
administratieve tijdsbesteding ten opzichte van vorig jaar. Een toename in administratieve tijdsbesteding is weergegeven in rood, een afname in
administratieve tijdsbesteding is weergegeven in groen. Verder betekent een * dat de verandering in ervaren regeldruk of ervaren tijdsbesteding
niet significant is.

Afgeronde actiepunten
Zeven van de twaalf actiepunten uit de maatwerkaanpak
van het actieplan [Ont]Regel de Zorg van de curatieve ggz
zijn per maart 2020 (ijkmoment) afgerond. Figuur 14 toont
voor de zeven afgeronde actiepunten de verandering in het
rapportcijfer op ervaren regeldruk in 2020 ten opzichte van
2019 middels een staafdiagram. Aan de rechterzijde van
figuur 14 staat de procentuele verandering in de ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van
2020 ten opzichte van 2019.

een werkelijke toename gaat in ervaren tijdsbesteding. De
hogere gemiddelde tijdsbesteding in 2020 is daarnaast ook
deels te verklaren door een andere steekproefsamenstelling met onder- en oververtegenwoordiging van bepaalde
subgroepen. Bij de ervaren regeldruk is dit effect minder
zichtbaar dan bij de tijdsbesteding, omdat de respondenten
bij de regeldruk in hun antwoord beperkt waren tot een
schaal van 1-9. Bij de tijdsbesteding is geen sprake van een
antwoordschaal, wat leidt tot meer afwijkende waarden van
de tijdsbesteding en daarmee tot een hoger gemiddelde.

De enquêteresultaten laten zien dat respondenten in
2020 over bijna alle afgeronde actiepunten een vermindering ervaren in de regeldruk ten opzichte van 2019. Deze
significante afname in ervaren regeldruk varieert van 8%
tot 20%. De afname in ervaren regeldruk laat zien dat
respondenten in de curatieve ggz een positieve beweging
ervaren. De ervaren tijdsbesteding neemt daarentegen
bij het merendeel van de afgeronde actiepunten significant toe. Het is echter niet bekend of professionals nu
anders tegen de tijdsbesteding aan kijken of dat het om

Van alle landelijke afgeronde actiepunten blijkt uit de
enquête dat actiepunten “we uniformeren (verdergaand) de
non-concurrentiële elementen van de inkoopcontracten”,
“we bevorderen meerjarige contracten” en “we inventariseren het gebruik van de uitzonderingsmogelijkheid
bij controles” gemiddeld het meest bijdragen aan het
verminderen van de regeldruk. Hieronder staan alleen
de eerste twee actiepunten toegelicht, omdat het derde
actiepunt tijdens de interviews niet (voldoende) ter sprake
is gekomen of niet wordt herkend.

[Ont]Regel de Zorg | 38

		
Ik zie weinig verandering. Bij drie
		
zorgverzekeraars gaat het wel beter,
		
maar dan zijn er twee anderen die
nieuwe zaken introduceren. Dat kost me
vervolgens weer meer tijd om uit te zoeken. De
inhoud van de contracten is dus niet uniformer
geworden.
Vrijgevestigde psychiater

We uniformeren (verdergaand) de non-concurrentiële
elementen van de inkoopcontracten
Respondenten ervaren minder regeldruk door het uniformeren van non-concurrentiële elementen van inkoopcontracten van zorgverzekeraars: het rapportcijfer van dit
actiepunt is gezakt van een 7,5 in 2019 naar een 6,0 in
2020. Daarbij stond het onderliggende knelpunt “het lezen,
beoordelen en vergelijken van verschillende contracten van
verschillende zorgverzekeraars” in 2019 ook op nummer
één van knelpunten waarvan respondenten de meeste
regeldruk ervaren. Zorgverzekeraars hebben verschillende
stappen gezet in het uniformeren van de inkoopvoorwaarden, zo bleek ook uit de Monitor contractering ggz
2020 van de NZa30. Tegelijkertijd komen deze ontwikkelingen in de praktijk niet altijd even goed over. Enkele
geïnterviewde vrijgevestigden geven namelijk aan de daling
in ervaren regeldruk op dit punt niet te herkennen. Duiding
vanuit instellingen op dit actiepunt is niet opgehaald;
geïnterviewden werkzaam in instellingen gaven aan niet
in aanraking te komen met contracten. De vrijgevestigde
geïnterviewden gaven aan nog steeds verschillen te ervaren
in de contracten en bijbehorende voorwaarden tussen
zorgverzekeraars. Sommige zorgverzekeraars stellen minder
voorwaarden in 2020 ten opzichte van 2019, dit geldt echter
nog niet voor alle zorgverzekeraars. Ook ervaren enkele
geïnterviewden dat zorgverzekeraars sommige voorwaarden wel uniform maken, maar deze vervolgens niet op
een uniforme wijze weergeven in de contracten. Als gevolg
hiervan moeten geïnterviewden de contracten alsnog
volledig doorlezen, waardoor zij op dit punt geen vermindering ervaren in administratieve werkzaamheden.
Opvallend is de toename in de ervaren tijdsbesteding (51%)
onder respondenten op dit actiepunt ten opzichte van 2019.
Meerdere geïnterviewden herkennen de toename in de
ervaren tijdsbesteding echter niet. Ze geven aan dat deze
onveranderd is en erkennen dat hier nog winst te behalen
valt. Eén geïnterviewde verklaart de tegengestelde bewe30

ging van de tijdsbesteding ten opzichte van de verminderde
regeldruk in de enquête mogelijk door een hogere tolerantie
richting administratieve werkzaamheden. Zij geeft aan dat
tolerantie richting regeldruk kan stijgen door een toegenomen handigheid in de uitvoer van administratie. Een
mogelijke verklaring voor de observatie dat vrijgevestigde
geïnterviewden dit beeld niet herkennen is dat zij zijn ondervertegenwoordigd in de enquête. Waar in 2019 178 vrijgevestigde professionals deelnamen, zijn dat er dit jaar 22.
We bevorderen van meerjarige contracten
Daarnaast merken respondenten een verbetering op de
ervaren regeldruk door het bevorderen van meerjarige
contracten. Het rapportcijfer op ervaren regeldruk is dan
ook gezakt van een 6,8 naar een 5,7. Enkele vrijgevestigde
geïnterviewden geven aan bij twee zorgverzekeraars een
meerjarig contract te hebben. Het beeld van instellingen
op dit punt is niet opgehaald tijdens de interviews. Uit de
monitor van de NZa blijkt dat twee derde van alle instellingen en vrijgevestigden minimaal één meerjarig contract
heeft30. De vrijgevestigde geïnterviewden ervaren meerjarenovereenkomsten als prettig in de vermindering van
de regeldruk en hopen dat deze ontwikkeling zich doorzet
bij andere zorgverzekeraars. Daarnaast bieden dergelijke
contracten volgens één geïnterviewde ook ruimte voor innovatie. De tijd die professionals nu jaarlijks besteden aan het
doorlezen van contracten kunnen ze vervolgens gebruiken
voor zorgvernieuwing.
Naast de actiepunten met een verminderde ervaren regeldruk kent één afgerond actiepunt juist een verslechtering in
de ervaren regeldruk, namelijk “we schrappen de verplichting om bij urenregistratie het type behandelcontact te
specificeren”. Daarbij toont een ander actiepunt een opvallend grote stijging in de ervaren tijdsbesteding, namelijk
“we inventariseren de administratieve lasten bij kwaliteitsvisitatie van psychiaters om te komen tot herregistratie”. Ook
deze twee actiepunten krijgen hieronder nadere duiding.

Nederlandse Zorgautoriteit. 2020. Monitor contractering ggz

[Ont]Regel de Zorg | 39

FIGUUR 15
Verandering in ervaren regeldruk en ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van lopende
actiepunten in de curatieve ggz in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-1,0

We schrappen de stapeling van keurmerken.

6,5

5,5

+34%

-1,0

We minimaliseren onnodige administratieve lasten
bij de doorontwikkeling van de indicatoren voor de
Benchmark-ROM.

7,1

6,1

+9%*

-0,9

We harmoniseren de (eisen tot de)
verenigingsregisters van P3NL.
We schrappen de verplichting om
dwangtoepassingen zowel in Argus als in het
EPD te registreren.
We stroomlijnen de gegevensuitwisseling bij
ICT toepassingen (e-overdracht informatiestandaard implementeren (toegelaten tot de
basisinfrastructuur d.d. 26 maart 2018).

6,2

5,3

+3%*

+0,1*

5,6

+14%*

5,7
+0,2*

6,2

6,4

+20%*

Voor leeswijzer van deze figuur, zie toelichting bij figuur 14.

We schrappen de verplichting om bij urenregistratie het
type behandelcontact te specificeren
Het afgeronde actiepunt waarop respondenten in de ggz
de grootste verslechtering hebben bemerkt in de ervaren
regeldruk is het punt “we schrappen de verplichting om
bij urenregistratie het type behandelcontact te specificeren”. De ervaren regeldruk die hiermee gepaard gaat
is verslechterd van een 5,9 in 2019 naar een 6,5 in 2020.
Ook geven respondenten aan 50% meer tijd te besteden
aan urenregistratie. Daarbij stond het specificeren van het
type behandelcontact bij de urenregistratie in 2019 ook
in de top 3‑knelpunten met de meest ervaren regeldruk.
Enkele geïnterviewden geven aan dat zij nog steeds het
type behandelcontact moeten specificeren bij registratie.
Ze herkennen de toegenomen ervaren regeldruk op dit punt
echter niet. De bijbehorende administratieve werkzaamheden zijn volgens hen gelijk gebleven. Wel ervaren deze
geïnterviewden tijdsregistratie in het algemeen nog steeds
als een groot knelpunt. Een geïnterviewde noemt dat het in
aantocht zijnde nieuwe prestatiemodel voor de ggz mogelijk
verandering kan brengen in dit knelpunt.
We inventariseren de administratieve lasten bij
kwaliteitsvisitatie van psychiaters om te komen tot
herregistratie
Ook bij het actiepunt over de administratieve lasten bij
kwaliteitsvisitatie van psychiaters om te komen tot herregistratie is de regeldruk afgenomen met 0,9 punt. Opvallend
is dat dit actiepunt daarentegen de grootste significante
toename in de ervaren tijdsbesteding toont onder respondenten, namelijk een stijging van 136%. Dit actiepunt is
echter te beperkt ter sprake gekomen tijdens de interviews
om voldoende duiding te geven aan deze resultaten. Eén
geïnterviewde psychiater heeft toelichting gegeven op dit
actiepunt. Deze persoon geeft echter aan geen verandering
te bemerken in zowel de ervaren regeldruk als de tijdsbe-

steding van bijbehorende administratieve werkzaamheden.
Wel geeft ze aan enkele positieve veranderingen te hebben
bemerkt in de laatste visitatie ten opzichte van het jaar
ervoor, namelijk verbeterde gebruiksvriendelijkheid van de
software en de inzet van andere vragenlijsten. Desalniettemin is er volgens haar nog potentie om meer winst te
behalen op het verminderen van de regeldruk en tijdsbesteding op dit punt. Aanvullend benoemt ze dat psychiaters
sinds 2020 ook aan de eisen van het IFMS moeten voldoen.
Dit draagt volgens haar juist bij aan de ervaren regeldruk,
omdat dit aanvullende verplichtingen betreft. Mogelijk is
deze ontwikkeling een verklaring voor de toegenomen tijdsbesteding op dit actiepunt onder andere respondenten.

Lopende actiepunten
Vijf van de twaalf actiepunten uit de maatwerkaanpak van
het actieplan [Ont]Regel de Zorg binnen de curatieve ggz
zijn momenteel nog in uitvoer. Aangezien voor de meeste
actiepunten al enige tijd inspanningen worden verricht,
toont figuur 15 ook voor deze actiepunten de (voorlopige)
verandering in het rapportcijfer op ervaren regeldruk en de
procentuele verandering in de ervaren tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden.
De enquêteresultaten laten zien dat hoewel inspanningen
op deze actiepunten nog lopen, respondenten in de
curatieve ggz al verbetering bemerken op de bijbehorende
regeldruk. Respondenten geven aan bij drie van de vijf
lopende actiepunten een significante afname in de regeldruk te ervaren in 2020 ten opzichte van 2019. Hieruit blijkt
dat lopende actiepunten al merkbaar effect kunnen hebben
terwijl ze nog in uitvoer zijn. Opvallend is dat, net als bij de
afgeronde actiepunten, de ervaren tijdsbesteding daarin
niet meebeweegt. Vanuit de interviews is hier geen duidelijke verklaring voor gegeven.

[Ont]Regel de Zorg | 40

Van alle lopende actiepunten blijkt uit de enquête dat
actiepunten “we schrappen de stapeling van keurmerken”
en “we minimaliseren onnodige administratieve lasten bij
de doorontwikkeling van de indicatoren voor de Benchmark-ROM” gemiddeld het meest bijdragen aan de vermindering van ervaren regeldruk. Deze twee actiepunten staan
hieronder nader toegelicht.
We schrappen de stapeling van keurmerken
Respondenten ervaren minder regeldruk door het
schrappen van de stapeling van keurmerken: het rapportcijfer van dit actiepunt is gezakt van een 6,5 in 2019 naar
een 5,5 in 2020. Eén geïnterviewde vrijgevestigde GZ-psycholoog herkent de afname die in regeldruk die gemeten is
rondom keurmerken. Dit verklaart ze doordat het Keurmerk
Basis GGZ van de stichting Kwaliteit in Basis GGZ (KIBG)
tegenwoordig realistische eisen stelt richting vrijgevestigden. Zo lukt het haar al twee jaar om in één keer aan de
normen van het KIBG te voldoen en dat scheelt tijd.
Hoewel keurmerken in mindere mate van toepassing
zijn voor psychiaters komt de daling in ervaren regeldruk
volgens één geïnterviewde psychiater mogelijk doordat
andere kwaliteitsmetingen momenteel minder tijd kosten,
zoals het kwaliteitsstatuut en de ROM. Het kwaliteitsstatuut heeft bijvoorbeeld eenmalig veel werk gevraagd voor
het invoeren van de gegevens, maar vergt op dit moment
geen jaarlijkse werkzaamheden. Dit wordt bevestigd door
de eerder genoemde vrijgevestigde psycholoog. Daarnaast is de branche momenteel bezig met een andere
invulling voor het aantonen van kwaliteit, bijvoorbeeld voor
de ROM. Aangezien verschillende brancheverenigingen
en ggz-organisaties (zoals Alliantie kwaliteit in de Geestelijke Gezondheidszorg (Akwa GGZ)) momenteel nog bezig
zijn met de concrete uitwerking hiervan, kan het veld de
regeldruk behorend tot kwaliteitsmetingen momenteel als
relatief rustig ervaren. Daarbij is er de verwachting dat deze
ontwikkeling in de toekomst juist wel weer kan leiden tot
nieuwe eisen en daarmee tot meer administratieve werkzaamheden voor professionals in de ggz.
We minimaliseren onnodige administratieve lasten
bij de doorontwikkeling van de indicatoren voor de
Benchmark-ROM
Het doorontwikkelen van indicatoren voor de Benchmark-ROM heeft de ervaren regeldruk met één punt
verlaagd: van een 7,1 in 2019 naar een 6,1 in 2020. Dit is
een positieve ontwikkeling, vooral omdat respondenten in
2019 aangaven de indicatoren van de Benchmark-ROM als
één van de knelpunten te ervaren met de meeste regeldruk. Dit knelpunt stond vorig jaar namelijk op nummer
twee in de top 3-knelpunten met de meest ervaren
regeldruk. Naast de eerder genoemde inspanningen van
de branche om over te gaan naar een andere invulling van
kwaliteitsmetingen geven enkele andere geïnterviewden
aan dat het niet meer verplicht aanleveren van ROM-gegevens aan de Stichting Benchmark GGZ (SBG) ook heeft
geleid tot minder regeldruk. Dit was voorheen de organisatie die de ROM-gegevens verzamelde en verwerkte voor
het vergelijken van instellingen op behandelresultaten. Door
gebrek aan dataprivacy is de verplichting om individuele

behandelresultaten aan te leveren aan SBG voor ggz-aanbieders afgeschaft. Het afschaffen van deze verplichting leidt
in organisaties onder andere tot minder meldingen in het
systeem ter herinnering aan het afnemen van een ROM-vragenlijst. Desondanks ervaren meerdere geïnterviewden
dat zorgverzekeraars het afnemen van ROM-vragenlijsten
alsnog eisen. Deze geïnterviewden geven daarnaast aan
dat de ROM-vragenlijsten niet zijn veranderd. Daarbij geven
ze aan dat indicatoren soms onvoldoende aansluiten op de
klinische praktijk, bijvoorbeeld bij specifieke patiëntenpopulaties. Deze bevinding is ook in 2019 gedaan. Wel vinden
geïnterviewden het van belang om resultaten van behandelingen inzichtelijk te maken om de kwaliteit van zorg in
kaart te brengen en te verbeteren. Ze zien het invoeren van
de Benchmark-ROM als een goed middel hiervoor, mits
vragenlijsten aansluiten op de klinische praktijk.
		
Het verplichte ‘ROMmen’ is stopgezet. Ik
		
doe het nu nog wel eens voor mijn eigen
		
inzicht. We worden niet meer gehandhaafd
op cijfers en er wordt niet meer berekend hoeveel
procent van de patiënten ik heb ‘geROMd’. Dat is
prettig.
Vrijgevestigde psycholoog

Andere lopende actiepunten laten zien dat inspanningen
nog steeds nodig zijn om de ervaren regeldruk verder te
verminderen. Bij twee lopende actiepunten blijft de ervaren
regeldruk namelijk ongeveer gelijk en neemt de ervaren
administratieve tijdsbesteding toe. Hoewel deze resultaten
niet significant zijn, herkennen geïnterviewden dit wel en
hebben zij dit nader geduid. Dit lichten we hieronder nader
toe.
We schrappen de verplichting om dwangtoepassingen
zowel in Argus als in het EPD te registreren
Uit de interviews blijkt dat de voortgang op een actiepunt
vaak nog afhankelijk is van de implementatie ervan binnen
organisaties. Een voorbeeld hiervan is het actiepunt “we
schrappen de verplichting om dwangtoepassingen zowel in
Argus als in het EPD te registreren“. Uit de enquête blijkt
dat respondenten weinig effect merken van dit actiepunt op
de ervaren regeldruk. Uit de interviews blijken verschillende
geluiden over het dubbel registreren van dwangtoepassingen. Eén geïnterviewde geeft aan dwangtoepassingen
niet meer te hoeven registreren in het EPD met als gevolg
minder ervaren regeldruk. Enkele andere geïnterviewden
geven daarentegen aan dit nog wel in zowel Argus als het
EPD te moeten doen. De ontwikkelingen op dit actiepunt
lijken samen te hangen met de implementatie van de
nieuwe wetgeving rondom dwangtoepassingen in de ggz.
De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)
en de Wet zorg en dwang (Wzd) zijn de opvolger van de
Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
(Bopz), waarin de regels en procedures bij het voorkomen
en toepassen van dwang in de zorg zijn vastgesteld. Uit de
interviews blijkt namelijk dat de implementatie van deze
nieuwe wetgeving – en aanpassing van de systemen hierop
– verschilt tussen organisaties. Zo geeft de geïnterviewde

[Ont]Regel de Zorg | 41

die geen dwangtoepassingen meer dubbel registreert aan
dat zijn organisatie tijdig heeft ingespeeld op de nieuwe
wetgeving, met minder registratie van dwangtoepassingen
als gevolg. Eén geïnterviewde die nog wel dubbel registreert geeft juist aan dat dit mede komt door de nieuwe
wetgeving. Haar organisatie moet de systemen hier nog op
aanpassen. Momenteel geeft zij aan dwangtoepassingen
drie keer te registreren door de nieuwe wetgeving31.
We stroomlijnen de gegevensuitwisseling bij
ICT-toepassingen tussen zorgaanbieders
Als laatste blijkt uit de enquête dat respondenten nog
weinig verandering ervaren in de regeldruk op het actiepunt
“we stroomlijnen de gegevensuitwisseling bij ICT-toepassingen”. Geïnterviewden zien de bijbehorende administratieve werkzaamheden van dit actiepunt als een belangrijke
oorzaak van regeldruk. Zij verklaren dit mede doordat EPD’s
van verschillende zorgaanbieders veelal niet met elkaar
communiceren. Dit bemoeilijkt gegevensuitwisseling. Als
gevolg hiervan moeten professionals verschillende handelingen verrichten om informatie uit te kunnen wisselen met
andere organisaties. Geïnterviewden geven bijvoorbeeld
aan dat zij informatie van andere organisaties moeten
overtypen in het eigen EPD en andersom informatie voor
andere organisaties uit eigen systemen moeten trekken en
moeten e-mailen. Geïnterviewden zien de wet- en regelgeving rondom de AVG als een belangrijke oorzaak voor
de onveranderde regeldruk op dit punt. Deze wetgeving
bemoeilijkt de inzage in EPD’s tussen zorgaanbieders en
heeft geleid tot het gebruik van extra formulieren zoals de
toestemmingsverklaringen die nodig zijn van patiënten.

31

Interoperabiliteit is een onderwerp dat breed aandacht blijft krijgen in de zorg en biedt kansen om dit soort dubbele registraties te verminderen.

[Ont]Regel de Zorg | 42

3.5	Medisch specialistische
zorg
3.5.1

Inleiding

Dit hoofdstuk gaat in op de belangrijkste conclusies rondom
de regeldruk in de medisch specialistische zorg en de
effecten van de actiepunten van het actieplan [Ont]Regel
de Zorg hierop, inclusief duiding vanuit de sector. Medisch
specialistische zorg wordt geleverd door verschillende
typen organisaties, waaronder universitaire medische
centra, topklinische ziekenhuizen, algemene ziekenhuizen
en zelfstandige behandelcentra. Dit onderzoek betreft
medisch specialistische zorg geleverd binnen alle bovenstaande typen instellingen.
Tijdens zowel meetmoment één (in 2019) als meetmoment
twee (in 2020) is een enquête uitgezet onder professionals.
Het veldwerk in meetmoment twee overlapt deels met de
uitbraak van COVID-19 in Nederland. Gegeven dat aandacht
en beschikbare capaciteit in grote delen van de zorgsector
op dat moment uitgingen naar COVID-19, is bewust minder
frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname aan dit onderzoek. Het niet extra willen belasten
en beperkter promoten heeft logischerwijs een lagere
respons gegeven. Desondanks is gedurende het veldwerk
voldoende respons behaald om betekenisvolle inzichten te
kunnen geven. In 2020 hebben 958 respondenten meegedaan aan de enquête ten opzichte van 1228 respondenten
in 2019. Om nadere kleuring te geven aan de enquêteresultaten zijn deze ook geduid via enkele verdiepende interviews met professionals. Ook hiervan is de respons in 2020
lager (n=2), met functies zoals een medisch specialist en
een verpleegkundig specialist. In 2019 zijn acht interviews
uitgevoerd. Bijlage XI bevat een uitgebreider beeld met
achtergrondkenmerken van de onderzoekspopulaties van
meetmoment één en twee. Vanwege de keuze voor een
openbare enquête verschilt de steekproefsamenstelling
ten opzichte van vorig jaar. In combinatie met een lagere
respons heeft dit op detailniveau invloed op de significantie
van sommige onderzoekresultaten. Waar relevant wordt dit
benoemd. Bijlage I ‘Onderzoeksaanpak’ bevat een uitgebreidere toelichting hierop.

3.5.2

Algemeen beeld regeldruk

De figuur hieronder is gebaseerd op de enquêtes en geeft
een algemeen beeld van de verandering in regeldruk in de
medisch specialistische zorg aan de hand van de tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden. Respondenten
geven aan in 2020 evenveel van hun werktijd te besteden
aan administratieve werkzaamheden als in 2019. De acceptabele tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden
is toegenomen. Respondenten geven in de huidige situatie
aan dat zij 29% acceptabel vinden, terwijl zij in 2019 27%
acceptabel achtten. Gemiddeld genomen lijkt de acceptabele tijdsbesteding dus toegenomen binnen de sector.
Daarbij moet wel worden opgemerkt dat het in dit algemene beeld gaat om gemiddelden. De ervaren administratieve tijdsbesteding en mate van acceptatie kunnen
variëren tussen subgroepen, zoals functie. Daarnaast zijn
de onderzoeksgroepen in 2019 en 2020 niet exact gelijk
geweest. Bijlage XVI geeft een gedetailleerd beeld van de
gemiddelde ervaren tijdsbesteding en mate van acceptatie
per type functie in 2019 en 2020.

3.5.3

Ervaren regeldruk per actiepunt

In dit onderzoek is in kaart gebracht hoeveel regeldruk
professionals ervaren op elk van de actiepunten uit de
maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg. Dit
is gedaan door de ervaren regeldruk uit te vragen op een
schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is
en 9 veel regeldruk. Daarnaast is uitgevraagd hoeveel tijd de
professional per week ervaart te besteden aan de administratieve werkzaamheden waarop het actiepunt zich richt.
De volgende twee paragrafen tonen per actiepunt het
rapportcijfer op ervaren regeldruk en de gemiddelde ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in 2020,
inclusief de verandering ten opzichte van 2019. Daarbij is
onderscheid gemaakt tussen afgeronde actiepunten en
lopende actiepunten32. Dit geeft een totaalbeeld van het
effect dat het actieplan heeft gehad binnen de sector. Waar
mogelijk, is het effect op een actiepunt nader geduid vanuit
de interviews. Bij de duiding is gefocust op actiepunten met
de grootste (significante) positieve of negatieve verandering
op ervaren regeldruk en actiepunten die verder ter sprake
zijn gekomen in de interviews.

FIGUUR 16
Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden medisch specialistische zorg in 2020 ten opzichte van 2019

42%

42%

42%
Administratieve tijd

2019

27%

58%

32

27%

2020
58%

29%

Acceptabele administratieve tijd
29%
58%Niet-administratieve tijd

 Zie paragraaf 1.3 voor de definitie van afgeronde en lopende actiepunten. Het ministerie van VWS stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze op
de website van [Ont]Regel de Zorg.

[Ont]Regel de Zorg | 43

FIGUUR 17
Verandering in ervaren regeldruk en tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van afgeronde
actiepunten in de medisch specialistische zorg in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-0,5*

Doorontwikkeling machtigingenportaal VECOZO.
Inventariseren van knelpunten voortvloeiend uit weten regelgeving in sessies met betrokken partijen en
professionals. (Regeldruk door onduidelijke wet- en
regelgeving rondom de mogelijkheid tot het openen
van parallelle DBC’s)

-43%

-0,4

6,0

6,4

-7%*

6,2

+1%*

-0,2*

Terugdringen stapeling van keurmerken.

Reduceren werklast uit lokale invulling van de
IFMS.

5,8

5,3

6,0
+0,1*

5,3

5,4

+4%*

Toelichting op figuur 17: bovenstaande figuur toont aan de linkerkant actiepunten uit de maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg.
De staafdiagram geeft per actiepunt het gemiddelde rapportcijfer op ervaren regeldruk van vorig jaar en dit jaar weer, inclusief het verschil. Het
rapportcijfer is uitgedrukt op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Een afname in regeldruk is
weergegeven in groen; een toename in regeldruk is weergegeven in oranje. Aan de rechterzijde van de figuur staat de procentuele verandering in
administratieve tijdsbesteding ten opzichte van vorig jaar. . Een toename in administratieve tijdsbesteding is weergegeven in rood, een afname in
administratieve tijdsbesteding is weergegeven in groen. Verder betekent een * dat de verandering in ervaren regeldruk of ervaren tijdsbesteding
niet significant is.

Afgeronde actiepunten
Vier van de zestien actiepunten uit de maatwerkaanpak van
het actieplan [Ont]Regel de Zorg van de medisch specialistische zorg zijn per maart 2020 (ijkmoment) afgerond.
Figuur 17 toont voor de vier afgeronde actiepunten de
verandering in het rapportcijfer op ervaren regeldruk in 2020
ten opzichte van 2019 middels een staafdiagram. Aan de
rechterzijde van figuur 17 staat de procentuele verandering
in de ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van 2020 ten opzichte van 2019.
De enquêteresultaten laten zien dat volgens professionals
in de medisch specialistische zorg de meeste afgeronde
actiepunten een lichte positieve bijdrage leveren aan de
vermindering van regeldruk. Deze afname in ervaren regeldruk (rapportcijfer 1-9) varieert namelijk van 3% tot 8%. De
verminderde ervaren regeldruk op deze actiepunten is niet
altijd significant. Geïnterviewden lichten toe dat hun niet is
opgevallen dat de regeldruk veranderd is sinds de eerste
meting in 2019.
Van alle afgeronde actiepunten blijkt uit de enquête
dat “doorontwikkeling machtigingenportaal VECOZO”,
“inventariseren van knelpunten voortvloeiend uit wet- en
regelgeving in sessies met betrokken partijen en professionals” en het “terugdringen stapeling van keurmerken”
gemiddeld het meest bijdragen aan het verminderen van
de regeldruk. Deze afnames zijn echter van beperkte mate.
We lichten hieronder alle drie de actiepunten kort toe,
waarbij alleen het laatstgenoemde actiepunt wordt geduid
vanuit de interviews. Voor de eerste twee actiepunten
ontbreekt een verdere duiding, omdat deze tijdens de
interviews niet (voldoende) ter sprake zijn gekomen of niet
werden herkend. Het actiepunt rondom het reduceren van

de werklast uit de lokale invulling van de IFMS is recentelijk afgerond. Dit is een belangrijke stap, maar het effect
ervan op de ervaren regeldruk is afhankelijk van de mate
waarin organisaties dit op de werkvloer implementeren.
Pas wanneer ziekenhuizen de methodiek daadwerkelijk
vereenvoudigen en de lokale invulling van de IFMS inrichten
conform de nieuwe Leidraad IFMS, zullen medisch specialisten de effecten van dit actiepunt bemerken. Dit verklaart
waarom de verandering in de door medisch specialisten
ervaren regeldruk op dit actiepunt nog minimaal is. Naar
verwachting wordt de verminderde werklast de komende
jaren ervaren, namelijk zodra organisaties de methodiek
hebben geïmplementeerd en medisch specialisten de IFMS
opnieuw dienen in te vullen.
Doorontwikkeling machtigingenportaal VECOZO
Professionals ervaren minder regeldruk bij gebruik van
het machtigingsportaal VECOZO: het rapportcijfer op dit
actiepunt is (niet-significant) gedaald van een 5,8 in 2019
naar een 5,3 in 2020. Bovendien is de tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden die samengaat met dit
actiepunt (significant) gedaald met 43%. Het is opmerkelijk
dat de positieve verandering in de tijdsbesteding aanzienlijk
groter is dan de verandering in het rapportcijfer. Op basis
van de interviews is hiervoor geen verklaring gevonden.
Deels speelt de mogelijkheid om in de enquête een vrije
waarde in te vullen voor de ervaren tijdsbesteding een rol.
Door deze vrije schaal liggen de ingevoerde waarden in
de ervaren tijdsbesteding verder uit elkaar, waardoor het
gemiddelde tussen 2019 en 2020 meer van elkaar afwijkt.
Zie voor nadere toelichting bijlage I ’Onderzoeksaanpak’.

[Ont]Regel de Zorg | 44

Inventariseren van knelpunten voortvloeiend uit weten regelgeving in sessies met betrokken partijen en
professionals
Tijdens meetmoment één is hierbij gefocust op regeldruk door (onnodig) controle- en herstelwerk bij parallelle
DBC’s vanwege de voor professionals onduidelijke wet- en
regelgeving rondom de mogelijkheid van het openen van
parallelle diagnose behandel combinaties (DBC’s). Uit de
enquête blijkt dat professionals hierop minder regeldruk
ervaren in 2020. Het rapportcijfer op dit punt is licht gezakt
van een 6,4 in 2019 naar een 6,0 in 2020. De ervaren
tijdsbesteding is (niet significant) afgenomen met 7%. De
gemiddelde verandering in ervaren regeldruk uit de enquête
kan worden verklaard door de variatie in de onderzoekspopulatie. Nader inzoomend op de groep medisch specialisten, basisartsen en artsen in opleiding tot specialist
(AIOS) wordt duidelijk dat het achterliggende knelpunt bij
dit actiepunt nog steeds speelt onder deze groep. In de
enquête van 2020 geeft 80% van de medisch specialisten
en 90% van de aiossen aan dit knelpunt te herkennen.
Deze functies hebben dus veel te maken met controle- en
herstelwerk bij parallelle DBC’s. De medisch specialisten en
aiossen geven daarbij aan minder regeldruk te ervaren: voor
de medisch specialisten is het rapportcijfer op dit actiepunt gezakt van een 7,0 in 2019 naar een 6,6 in 2020. Voor
aiossen is het rapportcijfer licht gezakt van een 6,5 in 2019
naar een 6,2 in 2020.
Terugdringen stapeling van keurmerken
Het derde actiepunt dat lijkt bij te dragen aan een daling in
de ervaren regeldruk, betreft het terugdringen van de stapeling van keurmerken. De ervaren regeldruk die hiermee
gepaard gaat is voor respondenten licht (en niet significant)
gedaald van een 6,2 in 2019 naar een 6,0 in 2020. Ook blijkt
uit de enquête een kleine (niet significante) toename in de
ervaren administratieve tijdsbesteding, namelijk 1%. Het
knelpunt speelt voornamelijk bij kwaliteitsmedewerkers
(90% van hen herkent dit knelpunt), medisch specialisten
(91% van hen herkent dit knelpunt) en managers van het
primaire proces (89% van hen herkent dit knelpunt). De
lichte daling van de regeldruk is ook herkend in de twee
interviews. Beide geïnterviewden zien in hun eigen omgeving dat ziekenhuizen er steeds vaker bewust voor kiezen
om te stoppen met een keurmerk, omdat het de administratieve tijd en de kosten niet waard is volgens hen. Tegelijkertijd geeft één van de geïnterviewden ook aan dat ziekenhuizen bang zijn om hun concurrentiepositie te verzwakken
wanneer zij stoppen met een keurmerk. Ziekenhuizen
stoppen daarom niet zomaar met een keurmerk, maar
kijken veel naar elkaar voordat zij deze keuze maken.

Lopende actiepunten
Twaalf van de zestien actiepunten uit de maatwerkaanpak
van het actieplan [Ont]Regel de Zorg binnen de medisch
specialistische zorg zijn momenteel nog in uitvoer. Aangezien voor de meeste actiepunten al enige tijd inspanningen
worden verricht, toont figuur 18 op de volgende pagina
ook voor deze actiepunten de (voorlopige) verandering in
het rapportcijfer op ervaren regeldruk en de procentuele
verandering in de ervaren tijdsbesteding aan administratieve
werkzaamheden.

De enquêteresultaten laten zien dat professionals in de
medisch specialistische zorg bij alle lopende actiepunten al
een positieve verandering ervaren op de regeldruk in 2020
ten opzichte van 2019. Van alle landelijke actiepunten blijkt
uit de enquête dat de drie actiepunten “afvinklijstjes voor
werkprocessen niet meer vastleggen in het EPD”, “het
schrappen van handmatige dubbele registraties” en “doorontwikkeling en toepassing in de cure van de methode
‘Weet wat je meet’ en de toolkit ‘Minder papier meer tijd
voor zorg’” gemiddeld het meest bijdragen aan de vermindering van ervaren regeldruk. Deze drie actiepunten zijn
hieronder verder toegelicht.
Afvinklijstjes voor werkprocessen niet meer vastleggen
in het EPD
Het niet meer vastleggen van afvinklijstjes in het EPD
heeft geleid tot een afname in de ervaren regeldruk onder
respondenten: het rapportcijfer is (significant) gedaald van
een 6,5 in 2019 naar een 5,9 in 2020. Ook is de ervaren
tijdsbesteding (significant) gedaald met 20%. Dit is een
positieve ontwikkeling, omdat het vastleggen van afvinklijstjes vorig jaar op nummer twee in de top 3-knelpunten
stond met de meest ervaren regeldruk. De geïnterviewde
personen herkennen de daling in verschillende mate. De
geïnterviewde verpleegkundig specialist herkent dat het
aantal afvinklijstjes inderdaad is gedaald. De geïnterviewde
medisch specialist ervaart daarentegen juist dat het aantal
afvinklijstjes nog steeds erg hoog is. De geïnterviewde licht
toe dat het aantal afvinklijstjes drastisch is toegenomen
met de komst van het EPD. Daarbij benoemt hij specifieke
veiligheidslijstjes, die volgens de medisch specialist geen
bijdrage leveren aan de kwaliteit van zorg en bovendien de
leesbaarheid van het dossier vervuilen. De ervaren regeldruk wordt dus voornamelijk veroorzaakt doordat het als
onnuttig wordt ervaren. Dit leidt er volgens hem toe dat de
professional er zelf voor kiest om afvinklijstjes niet op te
nemen in de statusvoering.
Handmatige dubbele registraties schrappen
Voor het schrappen van handmatige dubbele registraties is
de ervaren regeldruk met een half punt verlaagd: van een
6,6 in 2019 naar een 6,1 in 2020. Voor de ervaren tijdsbesteding geldt ook een (significante) daling met 16%. Ook dit
is een positieve ontwikkeling, vooral omdat respondenten
in 2019 aangaven de handmatige dubbele registraties te
ervaren als het knelpunt waarvan zij het meeste regeldruk
ervaren. Beide geïnterviewde personen herkennen deze
ontwikkeling. Zij geven aan dat zij inderdaad merken dat
ingevoerde gegevens worden overgenomen naar andere
plekken in het EPD, waardoor zij vaker gegevens slechts
één keer hoeven in te voeren. Verbetering is volgens
hen dus goed merkbaar wanneer het gaat om hetzelfde
systeem. Wanneer het verschillende systemen betreft,
merken de geïnterviewden minder verbetering, vanwege de
beperkte interoperabiliteit tussen deze systemen. Daarnaast geeft de verpleegkundig specialist aan dat er ook
meer bewustzijn is rondom de dubbele registraties. Deze
merkbare verbetering geeft aan dat verandering mogelijk is
en dat lopende actiepunten met succes worden uitgerold.

[Ont]Regel de Zorg | 45

FIGUUR 18
Verandering in ervaren regeldruk en tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van lopende
actiepunten in de medisch specialistische zorg in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-0,6

Afvinklijstjes voor werkprocessen niet meer
vastleggen in het EPD.

6,5

-20%

6,6

-16%

6,4

-15%*

5,9
-0,5

Handmatige dubbele registraties schrappen.

6,1
-0,5

Doorontwikkeling en toepassing in de cure van de
methode ‘Weet wat je meet’ en de toolkit ‘Minder
papier meer tijd voor zorg’.

5,9
-0,5

Schrappen van het standaard registreren van
verpleegkundige routinehandelingen.

5,6

6,1

-5%*

6,3

-20%

-0,5

Niet langer registreren van de medicatiecheck door
een tweede verpleegkundige.

5,8
-0,5

Vereenvoudigen lokale omgang met het convenant
medische technologie.

-33%*

5,8

5,3

-0,4

Beperken orders via het ICT-systeem.

6,3

5,9

-18%

-0,3

Verbeteren machtigingenprocedure hulpmiddelen
en waar mogelijk afschaffen machtigingen.
Handelingen die de patiënt zelf kan doen, zoals het
invullen van pijnscore of voedingsinname, worden niet
langer uitgevoerd door een ziekenhuisverpleegkundige.

5,9

5,6

-8%*

-0,3

-18%*

5,6

5,3

-0,2*

De informatieoverdracht per fax vanuit het ziekenhuis
uitfaseren.

6,0

-7%*

5,9

-1%*

5,8
-0,1*

Frequentie, omvang en overlap van informatie-,
controle- en accreditatiecycli terugbrengen.

5,8
-0,1*

Verminderen omvang rapportages voor opleidingsen kwaliteitsvisitatie.

5,5

5,6

0%

Voor leeswijzer van deze figuur, zie toelichting bij figuur 17.

Doorontwikkeling en toepassing in de cure van de
methode ‘Weet wat je meet’ en de toolkit ‘Minder
papier meer tijd voor zorg’
Dit actiepunt is van toepassing op verpleegkundigen.
Het ministerie van VWS en V&VN hebben zich samen
ingezet om de hulpmiddelen die voor de langdurige zorg
beschikbaar zijn door te ontwikkelen naar de medisch
specialistische zorg. Bij de uitvoering van dit actiepunt is
met betrokken partijen afgesproken om ‘Weet wat je meet’
bij nader inzien niet apart te ontwikkelen voor de medisch
specialistische zorg, aangezien de praktijk van de langdurige
zorg leert dat deze bijna niet gebruikt wordt. Dit actiepunt betreft dus enkel de doorontwikkeling van de toolkit
‘Minder papier meer tijd voor zorg’, die is gericht op het
schrappen van onnodige registraties.

De ervaren regeldruk als gevolg van het uitvoeren van
onnodige registraties is (significant) gedaald van een 6,4 in
2019 naar een 5,9 in 2020. Ondanks dat de toolkit bij het
uitzetten van de enquête nog niet was gepubliceerd, ervaart
de geïnterviewde verpleegkundig specialist binnen haar
organisatie al vooruitgang op het gebied van onnodige registraties. Zij geeft aan dat onnodige registraties zijn verminderd en dat steeds meer registraties enkel digitaal plaatsvinden, in plaats van digitaal én op papier. Een voorbeeld
hiervan is het voorschrijven van medicijnrecepten. Omdat
het actiepunt nog niet is afgerond, zijn deze positieve ervaringen het gevolg van inspanningen die op lokaal niveau zijn
verricht om onnodige registraties te schrappen.

[Ont]Regel de Zorg | 46

Andere lopende actiepunten laten zien dat inspanningen
nog steeds nodig zijn om de ervaren regeldruk verder
te verminderen. Uit de enquête blijkt dat professionals
nog weinig verandering bemerken van de actiepunten
‘frequentie, omvang en overlap van informatie-, controleen accreditatiecycli terugbrengen’ en ‘verminderen van de
omvang van rapportages voor opleidings- en kwaliteitsvisitaties’. Van beide actiepunten ervaren respondenten
een beperkt effect op de regeldruk en administratieve
tijdsbesteding. Hoewel deze resultaten niet significant zijn,
herkent één geïnterviewde dit wel op de werkvloer. Dit
wordt hieronder verder geduid.
Frequentie, omvang en overlap van informatie-,
controle- en accreditatiecycli terugbrengen
Wat betreft het terugbrengen van de frequentie, omvang
en overlap van informatie-, controle- en accreditatiecycli is
de regeldruk volgens respondenten beperkt afgenomen
van een 5,9 in 2019 naar een 5,8 in 2020. Ook de afname
in tijdsbesteding is nihil (1%). Hoewel beide resultaten
niet significant zijn, herkennen beide geïnterviewden deze
beperkte verandering; ook zij merken weinig verandering op
dit punt. Zij geven aan nog steeds regeldruk te ervaren van
de verschillende cycli. Wel merkt de geïnterviewde medisch
specialist op dat er wordt geëxperimenteerd met het hergebruiken van gegevens uit andere informatie-uitvragen (zie
quote).

Verminderen omvang van rapportages van opleidingsen kwaliteitsvisitaties
Het tweede actiepunt waarop respondenten nauwelijks
effect bemerken, betreft het verminderen van de omvang
van rapportages van opleidings- en kwaliteitsvisitaties. Het
rapportcijfer voor de ervaren regeldruk is voor dit actiepunt
(niet significant) afgenomen van een 5,6 in 2019 naar een
5,5 in 2020. De tijdsbesteding is niet veranderd. De geïnterviewde medisch specialist vertelt dat medisch specialisten
nog steeds regeldruk ervaren van de visitaties. Wel merkt
hij dat momenteel kritischer wordt bekeken welke informatie voor de visitaties ook daadwerkelijk bijdraagt aan het
verbeteren van de kwaliteit van zorg. Volgens hem ervaren
medisch specialisten deze ontwikkeling als een verbetering, omdat in het verleden de benodigde informatie voor
de visitaties simpelweg ‘droog’ werd aangeleverd door het
ziekenhuis, zonder dat die informatie bijdroeg aan kwaliteit
en zonder dat daarvan geleerd werd. Doordat veel normen
en instrumenten zijn herzien, kost een visitatie medisch
specialisten minder werk en wordt er bovendien meer
geleerd van de aangeleverde gegevens. Daardoor ervaren
zij de werkzaamheden als nuttiger, aldus de medisch specialist. Dat deze verbeteringen nog niet terug te zien zijn in
het rapportcijfer voor de ervaren regeldruk wordt mogelijk
verklaard doordat deze werkzaamheden eens per 3-5 jaar
plaatsvinden, waardoor de resultaten van de inspanning nog
niet voor iedereen merkbaar zijn.

		
Ons ziekenhuis heeft van de
		
zorgverzekeraar de mogelijkheid
		
gekregen om boven het
budgetplafond uit te stijgen, mits we informatie
registreren die voldoet aan bepaalde criteria.
Eigenlijk wordt het ziekenhuis dus beloond om
extra te registreren. Door dat slim te doen en
te koppelen aan registraties die we al hadden,
is het ons gelukt.
Medisch specialist

[Ont]Regel de Zorg | 47

3.6 Wijkverpleging
3.6.1

Inleiding

Dit hoofdstuk gaat in op de belangrijkste conclusies rondom
de regeldruk in de wijkverpleging en de effecten van de
actiepunten van het actieplan [Ont]Regel de Zorg hierop,
inclusief duiding vanuit de sector.
Tijdens zowel meetmoment één (in 2019) als meetmoment
twee (in 2020) is een enquête uitgezet onder professionals. Het veldwerk in meetmoment twee overlapt deels
met de uitbraak van COVID-19 in Nederland. Gegeven dat
aandacht en beschikbare capaciteit in grote delen van de
zorgsector op dat moment uitgingen naar COVID-19, is
bewust minder frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname aan dit onderzoek. Het niet extra willen
belasten en beperkter promoten heeft logischerwijs een
lagere respons gegeven. Desondanks is gedurende het
veldwerk voldoende respons behaald om betekenisvolle
inzichten te kunnen geven. In 2020 hebben 262 respondenten meegedaan aan de enquête ten opzichte van 343
respondenten in 2019. Om nadere kleuring te geven aan de
enquêteresultaten zijn deze ook geduid via enkele verdiepende interviews met professionals (n=8), met functies
begeleider, verzorgende en verpleegkundige (zowel mbo als
hbo opgeleid). Bijlage XII bevat een uitgebreider beeld met
achtergrondkenmerken van de onderzoekspopulaties van
meetmoment één en twee. Vanwege de keuze voor een
openbare enquête verschilt de steekproefsamenstelling
ten opzichte van vorig jaar. In combinatie met een lagere
respons heeft dit op detailniveau invloed op de significantie
van sommige onderzoekresultaten. Waar relevant wordt dit
benoemd. Bijlage I ‘Onderzoeksaanpak’ bevat een uitgebreidere toelichting hierop.

3.6.2

Algemeen beeld regeldruk

De figuur hieronder is gebaseerd op de enquêtes en geeft
een algemeen beeld van de verandering in regeldruk in de
wijkverpleging aan de hand van de tijdsbesteding aan admi-

nistratieve werkzaamheden. Respondenten geven aan in
2020 gemiddeld 1,6 procentpunten meer van hun werktijd
te besteden aan administratieve werkzaamheden dan in
2019. De acceptabele tijdsbesteding aan administratieve
werkzaamheden is toegenomen. Respondenten geven
in de huidige situatie aan dat zij 15% acceptabel vinden,
terwijl zij in 2019 16% acceptabel achtten. Dit duidt erop
dat de tolerantie ten aanzien van administratieve werkzaamheden in de wijkverpleging gelijk blijft.
Daarbij moet wel worden opgemerkt dat het in dit algemene beeld gaat om gemiddelden. De ervaren administratieve tijdsbesteding en mate van acceptatie kunnen
variëren tussen subgroepen, zoals functie. Daarnaast zijn
de onderzoeksgroepen in 2019 en 2020 niet exact gelijk
geweest. Bijlage XVI geeft een gedetailleerd beeld van de
gemiddelde ervaren tijdsbesteding en mate van acceptatie
per type functie in 2019 en 2020.

3.6.3

Ervaren regeldruk per actiepunt

In dit onderzoek is in kaart gebracht hoeveel regeldruk
professionals ervaren op elk van de actiepunten uit de
maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg. Dit
is gedaan door de ervaren regeldruk uit te vragen op een
schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is
en 9 veel regeldruk. Daarnaast is uitgevraagd hoeveel tijd de
professional per week ervaart te besteden aan de administratieve werkzaamheden waarop het actiepunt zich richt.
De volgende twee paragrafen tonen per actiepunt het
rapportcijfer op ervaren regeldruk en de gemiddelde ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in 2020,
inclusief de verandering ten opzichte van 2019. Daarbij is
onderscheid gemaakt tussen afgeronde actiepunten en
lopende actiepunten33. Dit geeft een totaalbeeld van het
effect dat het actieplan heeft gehad binnen de sector. Het
effect op enkele actiepunten is nader geduid vanuit de
interviews. Bij de duiding is gefocust op actiepunten met de
grootste (significante) positieve of negatieve verandering op
ervaren regeldruk en actiepunten die verder ter sprake zijn
gekomen in de interviews.

FIGUUR 19
Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden wijkverpleging in 2020 ten opzichte van 2019

25%

27%

6%

25%
15%

16%

2019

2020

Administratieve tijd
15%
Acceptabele administratieve tijd
Niet-administratieve tijd

73%

33

75%

75%

 Zie paragraaf 1.3 voor de definitie van afgeronde en lopende actiepunten. Het ministerie van VWS stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze op
de website van [Ont]Regel de Zorg.

[Ont]Regel de Zorg | 48

FIGUUR 20
Verandering in ervaren regeldruk en tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van afgeronde
actiepunten in de wijkverpleging in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

Ontwikkelen van een programma van eisen voor het
elektronisch cliëntendossier (ECD) in de verpleeg- en
verzorgingshuizen- en thuiszorgsector, o.a. gericht op
het beter ondersteunen van de wijkverpleegkundige
bij de uitvoering van het zorgproces.
Schrappen van het verplicht vragen van een
‘uitvoeringsverzoek’ van artsen voor risicovolle handeling.
Schrappen van de verplichting om bij elke wijziging van
het zorgplan opnieuw een handtekening van de cliënt
nodig te hebben.

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-1,3

5,8

4,5

-2%*

-0,8

6,0

5,2

-16%*

-0,7

5,0

5,7

-4%*

5,7

-2%*

5,7

+16%*

-0,6

Schrappen dat de cliënt de verpleegkundige moet
machtigen voor het toedienen van medicatie.

5,1
-0,5

Schrappen van de verplichting om elk half jaar zorg te
evalueren.

5,2

-0,4*

Uniformering (deel van de) algemene bepalingen en
declaratieparagraaf van zorginkoopcontracten.

5,9

5,5

+105%*

-0,4*

Schrappen van het standaard invullen van de
arbochecklist bij iedere cliënt.
Schrappen van de minutenregistratie, inclusief:
a. Schrappen van het registreren van zorg die verleend
is conform het zorgplan.
b. Verminderen van registraties in het kader van
accountantscontrole.
Betere implementatie van het niet meer standaard
afvinken risicosignalering.

5,6

5,2

-16%*

-0,3*

6,0

5,7

+5%*

0,0

5,4

5,4

+7%*

0,0

Schrappen van de verplichting de zelfredzaamheidsmatrix standaard in te vullen bij elke cliënt.

5,1

5,1

+40%*

Toelichting op figuur 20: bovenstaande figuur toont aan de linkerkant actiepunten uit de maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg.
De staafdiagram geeft per actiepunt het gemiddelde rapportcijfer op ervaren regeldruk van vorig jaar en dit jaar weer, inclusief het verschil. Het
rapportcijfer is uitgedrukt op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Een afname in regeldruk is
weergegeven in groen; een toename in regeldruk is weergegeven in oranje. Aan de rechterzijde van de figuur staat de procentuele verandering in
administratieve tijdsbesteding ten opzichte van vorig jaar. Een toename in administratieve tijdsbesteding is weergegeven in rood, een afname in
administratieve tijdsbesteding is weergegeven in groen. Verder betekent een * dat de verandering in ervaren regeldruk of ervaren tijdsbesteding
niet significant is.

Afgeronde actiepunten
Tien van de elf actiepunten uit de maatwerkaanpak van het
actieplan [Ont]Regel de Zorg van de wijkverpleging zijn per
maart 2020 (ijkmoment) afgerond. Figuur 20 toont voor de
tien afgeronde actiepunten de verandering in het rapportcijfer op ervaren regeldruk in 2020 ten opzichte van 2019
middels het staafdiagram. Aan de rechterzijde van figuur 20
staat de procentuele verandering in de tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden van 2020 ten opzichte van
2019.
De enquêteresultaten laten zien dat professionals in de
wijkverpleging van bijna alle afgeronde actiepunten een
positieve bijdrage ervaren aan de vermindering van regeldruk in 2020 ten opzichte van 2019. Deze afname in ervaren
regeldruk varieert van 5% tot 22%. De verminderde ervaren

regeldruk op deze actiepunten is voor het merendeel van
de actiepunten ook significant. Bij twee actiepunten is de
ervaren regeldruk gelijk gebleven ten opzichte van 2019.
De ontwikkeling in de tijdsbesteding laat geen eenduidige
beweging zien; deze neemt bij enkele actiepunten toe en bij
enkele actiepunten af. Enkel bij het invullen van de zelfredzaamheidsmatrix is sprake van een aanzienlijke verhoging
van de tijdsbesteding. De verandering in tijdsbesteding
is echter in geen van de gevallen significant. Dit wordt
verklaard doordat de ervaren regeldruk is uitgevraagd op
een schaal van 1 tot 9, en de ervaren tijdsbesteding op een
vrije schaal. Hierdoor liggen de ingevoerde waarden in de
ervaren tijdsbesteding verder uit elkaar. Deze grotere variatie leidt ertoe dat er minder snel een significant verschil
aantoonbaar is. Ondanks dat de verschillen in tijdbesteding
niet significant zijn, is het aantal respondenten hoog genoeg
om betekenisvolle inzichten te bieden.

[Ont]Regel de Zorg | 49

Van alle landelijke actiepunten blijkt uit de enquête dat de
actiepunten “ontwikkelen van een programma van eisen
voor het ECD ter ondersteuning van het zorgproces”,
“schrappen van het verplicht vragen van een ‘uitvoeringsverzoek’ van artsen voor risicovolle handeling” en
“schrappen van de verplichting om bij elke wijziging van het
zorgplan opnieuw een handtekening van de cliënt nodig te
hebben” gemiddeld het meest bijdragen aan het verminderen van de regeldruk. We lichten hieronder deze drie
actiepunten verder toe.
Ontwikkelen van een programma van eisen voor het
elektronisch cliëntendossier (ECD) in de verpleeg- en
verzorgingshuizen- en thuiszorgsector, o.a. gericht op
het beter ondersteunen van de wijkverpleegkundige bij
de uitvoering van het zorgproces
Professionals ervaren minder regeldruk bij het gebruik van
het elektronisch cliëntendossier (ECD) tijdens het uitvoeren
van het zorgproces; het rapportcijfer op dit actiepunt is
gezakt van een 5,8 in 2019 naar een 4,5 in 2020. De tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden die samengaat met het gebruik van het ECD is met 2% licht gedaald.
Vooral mbo-wijkverpleegkundigen ervaren hierop een
significante verbetering: voor hen is het rapportcijfer gezakt
van een 6,3 in 2019 naar een 4,4 in 2020.
Uit de interviews komen uiteenlopende beelden; de mate
waarin geïnterviewden minder regeldruk ervaren bij het
gebruik van het ECD verschilt per organisatie. Enkele
geïnterviewde wijkverpleegkundigen bevestigen dat zij
inderdaad kleine verbeteringen hebben gemerkt in het
gebruik van het ECD. Zo geeft een wijkverpleegkundige
als voorbeeld dat de melding incidenten cliëntenzorg en
melding incidenten (MIC- en MIM-meldingen) geïntegreerd
zijn in het ECD en daardoor eenvoudig te verwerken zijn.
Een ander deel van de geïnterviewden geeft daarentegen
juist aan weinig verandering te hebben gemerkt in de
digitale werkomgeving. Zij vinden deze niet gebruiksvriendelijk. Zo beschrijven zij dat ze erg veel moeten ‘klikken’
in het ECD, dat verschillende ICT-systemen niet goed met
elkaar geïntegreerd zijn en dat ze veel gegevens dubbel in
moeten voeren. Ook de overdracht van een cliënt naar het
verpleeghuis of ziekenhuis vraagt om veel handelingen in
digitale systemen. Denk aan digitaal ‘knip en plakwerk’ bij
het meesturen van informatie.
De vraag bestaat in hoeverre het actiepunt direct heeft
bijgedragen aan de daling in ervaren regeldruk, die ook in
een deel van de interviews wordt bevestigd. Bij uitvoering
van dit actiepunt is namelijk gefocust op het ontwikkelen
van een handleiding met de grondbeginselen, de principes
voor de werking en het ontwerp van een professionele
digitale werkomgeving. Deze handleiding is kort voor het
uitzetten van de enquête gepubliceerd (eind 2019) en vraagt
eerst om lokale implementatie voordat effect merkbaar
is. De daling in ervaren regeldruk is daarmee mogelijk het
gevolg van lokale inspanningen die al eerder zijn verricht
door enkele organisaties om het eigen ECD te verbeteren.

Schrappen van het verplicht vragen van een
‘uitvoeringsverzoek’ van artsen voor risicovolle
handelingen
Daarnaast merken respondenten een verbetering op de
ervaren regeldruk doordat verduidelijkt is dat het aanvragen
van een uitvoeringsverzoek niet noodzakelijk is voor risicovolle handelingen. Het rapportcijfer is dan ook gezakt van
een 6,0 naar een 5,2 en de tijdsbesteding is (niet significant) gedaald met 16%. Verschillende geïnterviewden (voornamelijk hbo-wijkverpleegkundigen) geven aan de verduidelijking over wanneer een uitvoeringsverzoek wel of niet
noodzakelijk is te hebben gemerkt op de werkvloer. Deze
wijkverpleegkundigen benoemen minder vaak de huisarts
te hoeven bellen. In het verleden deden zij dat bijvoorbeeld
wanneer de informatie op het verzoek niet volledig was of
wanneer de risicovolle handeling wijzigde. De toepassing is
volgens hen echter nog niet eenduidig; één geïnterviewde
vertelt dat de organisatie waar zij kort daarvoor werkzaam
was nog met regelmaat de huisarts om een uitvoeringsverzoek vraagt voor een risicovolle handeling, ook nadat zij
aangaf dat dit niet meer noodzakelijk was. Toch vraagt zij de
uitvoeringsverzoeken aan om te voldoen aan de wens van
de organisatie.
Schrappen van de verplichting om bij elke wijziging van
het zorgplan opnieuw een handtekening van de cliënt
nodig te hebben
Ten derde vinden respondenten dat het niet meer hoeven
vragen van een handtekening van de cliënt bij elke wijziging van het zorgplan tot merkbaar minder regeldruk leidt.
In 2019 gaven zij deze handeling het rapportcijfer 5,7 en in
2020 geven ze een 5,0. Daarnaast is de tijdsbesteding (niet
significant) afgenomen met 4%. Dit is een positieve ontwikkeling, vooral omdat respondenten in 2019 aangaven het
vragen van een handtekening als één van de knelpunten te
ervaren met de meeste regeldruk. Dit knelpunt stond vorig
jaar namelijk op nummer twee in de top 3-knelpunten met
de meest ervaren regeldruk. Vooral hbo-wijkverpleegkundigen ervaren een verbetering; voor hen is het rapportcijfer
gezakt van een 5,8 naar een 4,6. Geïnterviewden herkennen
dit, omdat hbo-wijkverpleegkundigen meer betrokken zijn
bij het opstellen van het zorgplan en het onderhouden
ervan. Zij waren in het verleden dus meer belast met het
aanvragen van de handtekening van de cliënt en vinden het
prettig dat dit niet meer nodig is.
Naast deze drie actiepunten met een verminderde ervaren
regeldruk, is er een actiepunt dat geen effect heeft op de
ervaren regeldruk, maar wel een aanzienlijke verhoging van
de administratieve tijdsbesteding laat zien, namelijk het niet
meer verplicht invullen van de zelfredzaamheidsmatrix. Dit
lichten we hieronder nader toe.
Schrappen van de verplichting de
zelfredzaamheidsmatrix standaard in te vullen bij elke
cliënt.
Het niet meer hoeven invullen van de zelfredzaamheidsmatrix lijkt op basis van de enquête het minst positieve
effect op de regeldruk te hebben. De ervaren regeldruk
die hiermee gepaard gaat is voor respondenten hetzelfde

[Ont]Regel de Zorg | 50

gebleven, namelijk een 5,1. Een groot deel van de geïnterviewden geeft aan de zelfredzaamheidsmatrix in het
verleden ook niet altijd ingevuld te hebben maar dit enkel
deden wanneer zij dit zelf nodig achtten. Het schrappen
van de verplichting om dit document in te vullen heeft dus
beperkt effect. Daarnaast is de tijdsbesteding (niet significant) toegenomen met 40%. Absoluut gezien is deze
stijging echter beperkt, namelijk nog geen 10 minuten per
week. Wanneer er specifiek gefocust wordt op de ervaren
tijdsbesteding onder zorgprofessionals, blijkt dat het merendeel ervaart hier minder tijd te besteden aan het invullen
van de zelfredzaamheidsmatrix, namelijk: mbo-wijkverpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden.
Hbo-wijkverpleegkundigen ervaren hier gemiddeld meer
tijd aan te besteden, waarbij een grote spreiding wordt
gezien in de resultaten. Dit wordt verklaard in de interviews. Hbo-wijkverpleegkundigen gaven aan dat zij enkel
de zelfredzaamheidsmatrix invullen wanneer zij dit nodig
achten. Meestal is dit volgens hen niet het geval. Echter,
wanneer ze de zelfredzaamheidsmatrix wel gebruiken, kost
het invullen van de matrix veel tijd omdat het een omvangrijk document is. Daarnaast geven geïnterviewden aan dat
– door de omvang van het document – het invoeren van de
resultaten in het ECD ook enige tijd kost, wat mogelijk ook
deels de toename in de ervaren tijdsbesteding verklaart.
Tot slot wordt een aparte toelichting gegeven op de
effecten van het afschaffen van de tijdsregistratie. Dit
wordt gedaan omdat de tijdsregistratie al jaren zorgt voor
onvrede bij wijkverpleegkundigen en omdat dit actiepunt
in de meting van 2019 naar voren kwam als het actiepunt
waarvan professionals de meeste regeldruk ervaren,
ondanks dat het actiepunt destijds al was afgerond. Hierop
is dan ook de meeste behoefte aan verbetering.
Schrappen van de tijdsregistratie, inclusief: (a)
Schrappen van het registreren van zorg die verleend
is conform het zorgplan en (b) Verminderen van
registraties in het kader van accountantscontrole.
Uit de enquête blijkt dat het rapportcijfer voor ervaren regeldruk bij de tijdsregistratie (niet significant) is afgenomen van
een 6,0 in 2019 naar een 5,7 in 2020. De ervaren tijdsbesteding is daartegen (niet significant) toegenomen met 5%.
Vooral hbo-wijkverpleegkundigen ervaren veel regeldruk van
de tijdsregistratie; deze respondenten geven de regeldruk
rondom tijdsregistratie een 6,9 in 2019 en een 6,5 in 2020.
Deze geringe afname in de ervaren regeldruk komt ook
terug in de acht interviews; alle geïnterviewde hbo-wijkverpleegkundigen geven aan evenveel regeldruk te ervaren
als vorig jaar als gevolg van tijdsregistratie. Zij herkennen
de afname in regeldruk dan ook niet. Eén geïnterviewde
mbo-wijkverpleegkundige heeft een verbetering ervaren.
Deze geïnterviewde geeft aan nog wel tijd te registreren,
echter niet meer per vijf minuten. Binnen de organisatie
waar de geïnterviewde werkzaam is, wordt de tijd geregistreerd door een wijkverpleegkundige op basis van de
registratiestandaard ‘zorgplan = planning = realisatie, tenzij’.
Wanneer een zorgprofessional afwijkt van de planning,
corrigeert diegene dit handmatig. De geïnterviewde ziet dit
als een grote verbetering.

Geïnterviewden die geen verbetering op de regeldruk
ervaren, geven aan dat hun organisaties de tijdsregistratie
in stand houden om inzicht te hebben in de hoeveelheid
tijd die ze besteden aan zorg. Uit de interviews blijkt dat
de regeldruk die zij ervaren, voortkomt uit een combinatie
van twee factoren. Enerzijds ervaren zij regeldruk doordat
zij veel tijd besteden aan de tijdsregistratie. Anderzijds
benoemen deze geïnterviewden dat deze ervaren last wordt
versterkt door de algemene werkdruk die de tijdsregistratie
met zich meebrengt.
De hoge tijdsbesteding komt volgens sommige geïnterviewden doordat het veel werk vraagt om handmatig de
tijdsbesteding bij te houden en vervolgens in te voeren in
de ICT-systemen. Enkele geïnterviewden geven aan dat ze
de cliëntgebonden tijd vooraf registreren op basis van de
registratiestandaard ‘zorgplan = planning = realisatie, tenzij’.
Dit ervaren zij als prettig. Wel geven enkele geïnterviewden
aan dat bij deze systematiek achteraf nog veel correcties
moeten worden gemaakt, en dat ze niet-cliëntgebonden
tijd (zoals reistijd) nog steeds handmatig moet registreren.
De geringe toename in tijdsbesteding kan dan ook worden
verklaard doordat de tijdsbesteding gelijk is gebleven, maar
professionals zich wel bewuster zijn van deze tijdsbesteding
doordat het afschaffen van de tijdsregistratie veel aandacht
en publiciteit heeft ontvangen. Dit leidt ertoe dat de tijdsbesteding hoger wordt ingeschat.
De algemene werkdruk die geïnterviewden ervaren, komt
volgens hen doordat de tijdsregistratie samengaat met
het sturen op productiviteit door de organisatie. Eén van
de geïnterviewden gaf aan dat dit leidt tot een gebrek aan
ruimte in de indicaties, waardoor zij niet altijd de flexibiliteit
voelen om maatwerk te leveren voor de cliënt. Eén geïnterviewde geeft aan dat haar organisatie een productiviteitsnorm van 82% nastreeft, terwijl de respondenten uit de
wijkverpleging in de enquête hebben aangegeven gemiddeld 30% van hun tijd te besteden aan (niet-productieve)
administratieve handelingen. Reeds genoemde inzichten
zijn gebaseerd op basis van acht interviews.

Lopende actiepunten
Eén van de elf actiepunten uit de maatwerkaanpak van het
actieplan [Ont]Regel de Zorg binnen de wijkverpleging is
momenteel nog in uitvoer. Aangezien voor dit actiepunt al
enige tijd inspanningen worden verricht, toont figuur 21 op
de volgende pagina ook voor dit actiepunt de (voorlopige)
verandering in het rapportcijfer op ervaren regeldruk en de
procentuele verandering in de ervaren tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden.
Hoewel het actiepunt nog lopend is en de enquêteresultaten niet significant zijn, geven de resultaten de indicatie
dat al een kleine positieve verandering wordt ervaren in de
regeldruk in 2020 ten opzichte van 2019. Het actiepunt is
hieronder toegelicht.

[Ont]Regel de Zorg | 51

FIGUUR 21
Verandering in ervaren regeldruk en tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van het lopende
actiepunt in de wijkverpleging in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-0,1*

Vereenvoudigen van machtigingen/
aanvraagprocedure voor hulpmiddelen.

5,8

5,9

+18%*

Voor leeswijzer van deze figuur, zie toelichting bij figuur 20.

Vereenvoudigen van machtigingen/aanvraagprocedure
voor hulpmiddelen
Uit de enquête blijkt dat professionals nog weinig verandering merken van het vereenvoudigen van machtigingen/
aanvraagprocedures voor hulpmiddelen; het rapportcijfer is
(niet significant) afgenomen van een 5,9 in 2019 naar een
5,8 in 2020. De tijdsbesteding is daarnaast (niet significant) toegenomen met 18% ten opzichte van 2019. Deze
enquêteresultaten kunnen we niet bevestigen vanuit de
interviews. Wel geeft een geïnterviewde hbo-wijkverpleegkundige aan dat zij tot grote tevredenheid minder tijd kwijt
is aan het aanvragen van bijvoorbeeld een rolstoel doordat
de aanvraagprocedure erg versimpeld is.

[Ont]Regel de Zorg | 52

3.7 Verpleeghuizen
3.7.1

Inleiding

Dit hoofdstuk gaat in op de belangrijkste conclusies rondom
de regeldruk in de verpleeghuizen en de effecten van de
actiepunten van de maatwerkaanpak uit het actieplan [Ont]
Regel de Zorg hierop, inclusief duiding vanuit de sector.
Binnen dit onderzoek wordt de scope voor deze sector
beperkt tot de intramurale verpleeghuiszorg, waarmee we
aansluiten bij de acties van de maatwerkaanpak uit het actieplan [Ont]Regel de Zorg. In overleg met de begeleidingscommissie en het ministerie van VWS zijn voor de verpleeghuiszorg de actiepunten rondom meerzorg en mondzorg
meegenomen in de enquête. Dit zijn dezelfde actiepunten
die in meetmoment één (in 2019) zijn onderzocht. Bijlage VI
geeft het overzicht van actiepunten die in overleg met de
begeleidingscommissie en het ministerie van VWS niet zijn
meegenomen in dit onderzoek, inclusief toelichting.
Bij meetmoment één (in 2019) is voor het algemene beeld
van de regeldruk gebruikgemaakt van de resultaten uit
onderzoek van Berenschot34. Voor de ervaringen rondom
de specifieke actiepunten is in dit onderzoek tijdens zowel
meetmoment één (in 2019) als meetmoment twee (in 2020)
een enquête uitgezet onder professionals uit de intramurale verpleeghuiszorg. Het veldwerk in meetmoment twee
overlapt deels met de uitbraak van COVID-19 in Nederland.
Gegeven dat aandacht en beschikbare capaciteit in grote
delen van de zorgsector op dat moment uitgingen naar
COVID-19, is bewust minder frequent aandacht gevraagd
bij professionals voor deelname aan dit onderzoek. Desondanks is gedurende het veldwerk voldoende respons
behaald om betekenisvolle inzichten te kunnen geven.
In 2020 hebben 725 respondenten meegedaan aan de
enquête ten opzichte van 641 respondenten in 2019. Om
nadere kleuring te geven aan de enquêteresultaten zijn deze
ook geduid via enkele verdiepende interviews. Ook hiervan
is de respons lager (n=7), met functies zoals verzorgende,
behandelaar, verpleegkundige (zowel mbo als hbo opgeleid)
en een specialist ouderengeneeskunde. Bijlage XIII bevat
achtergrondkenmerken van de onderzoekspopulatie van
meetmoment één en twee. Vanwege de keuze voor een

openbare enquête verschilt de steekproefsamenstelling ten
opzichte van vorig jaar. In sommige gevallen heeft dit op
detailniveau invloed op de onderzoekresultaten. Waar relevant wordt dit benoemd. Bijlage I ‘Onderzoeksaanpak’ bevat
een uitgebreidere toelichting hierop. Het actiepunt rondom
mondzorg hebben we niet kunnen duiden in de interviews,
omdat we geen mondzorgprofessionals zoals tandartsen
hebben gesproken. Andere professionals in de verpleeghuiszorg hebben hier minder goed tot geen zicht op.
Hierna leest u voor de verpleeghuiszorg de enquêteresultaten rondom de tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden en de ervaren regeldruk en tijdsbesteding voor
elk van de actiepunten. Daarnaast wordt – ondanks dat dit
onderwerp niet direct relateert aan één van de actiepunten
– in paragraaf 3.7.4 kort stilgestaan bij de administratieve
werkzaamheden die volgen uit de Wzd, omdat uit de interviews is gebleken dat deze wet een belangrijke rol speelt in
de ervaren regeldruk in de verpleeghuiszorg.

3.7.2

Algemeen beeld regeldruk

De figuur hieronder is gebaseerd op de enquêtes en geeft
een algemeen beeld van de verandering in regeldruk in
de verpleeghuizen aan de hand van de tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden. Respondenten ervaren
in 2020 gemiddeld 25% van hun werktijd te besteden aan
administratieve werkzaamheden. Zij geven aan dat zij 18%
acceptabel vinden.
Vorig jaar is voor de verpleeghuiszorg gebruikgemaakt van
resultaten uit het onderzoek van Berenschot34. Daarin gaven
professionals in de intramurale verpleeghuiszorg aan dat zij
gemiddeld 35% van hun werktijd besteedden aan administratieve werkzaamheden, terwijl zij 23% acceptabel vonden.
Deze gegevens zijn niet één-op-één vergelijkbaar met de
resultaten uit dit onderzoek vanwege andere meetmethoden, en zijn daarom niet meegenomen in figuur 22. Wel
geven deze gegevens een indicatie van de ontwikkeling.
Op basis van de beschikbare gegevens lijkt het erop dat
professionals in de verpleeghuiszorg gemiddeld minder tijd
besteden aan administratieve werkzaamheden, en daarnaast minder administratieve belasting accepteren dan in
2019. Echter gaat het in dit algemene beeld wel om gemiddelden. De ervaren administratieve tijdsbesteding en mate

FIGUUR 22
Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden verpleeghuizen in 2020

25%
18%

2020
75%

34

Administratieve tijd
Acceptabele administratieve tijd
Niet-administratieve tijd
* In 2019 is gebruikgemaakt van de resultaten van Berenschot34. De resultaten van Berenschot zijn
niet meegenomen in bovenstaande figuur, omdat deze niet een-op-een te vergelijken zijn met de
resultaten uit dit onderzoek.

Berenschot (2019). Administratieve belasting langdurige zorg – concept uitkomsten 2019.

[Ont]Regel de Zorg | 53

FIGUUR 23
Verandering in ervaren regeldruk en tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van afgeronde
actiepunten in de verpleeghuizen in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

Administratief medewerker: We vereenvoudigen de
regeling meerzorg: deze kan nu meerjarig worden
toegekend en bij zorg in natura is verantwoording op
uurbasis niet meer nodig. De aanvraagprocedures
worden momenteel opnieuw bekeken en waar mogelijk
vereenvoudigd
Zorgprofessioneel: We vereenvoudigen de regeling
meerzorg: deze kan nu meerjarig worden toegekend
en bij zorg in natura is verantwoording op uurbasis
niet meer nodig. De aanvraagprocedures worden
momenteel opnieuw bekeken en waar mogelijk
vereenvoudigd.
Tandarts: We vereenvoudigen en digitaliseren het
aanvraag-, machtiging- en declaratieproces voor
mondzorg professionals in de Wlz.

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-0,5*

5,9

5,4

-51%

-0,2*

6,0

6,2

-48%

6,3

+16%*

+0,7*

5,6

Toelichting op figuur 23: bovenstaande figuur toont aan de linkerkant actiepunten uit de maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg.
De staafdiagram geeft per actiepunt het gemiddelde rapportcijfer op ervaren regeldruk van vorig jaar en dit jaar weer, inclusief het verschil. Het
rapportcijfer is uitgedrukt op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Een afname in regeldruk is
weergegeven in groen; een toename in regeldruk is weergegeven in oranje. Aan de rechterzijde van de figuur staat de procentuele verandering in
administratieve tijdsbesteding ten opzichte van vorig jaar. Een toename in administratieve tijdsbesteding is weergegeven in rood, een afname in
administratieve tijdsbesteding is weergegeven in groen. Verder betekent een * dat de verandering in ervaren regeldruk of ervaren tijdsbesteding
niet significant is.

van acceptatie kunnen variëren tussen subgroepen, zoals
functie. Bijlage XVI geeft een gedetailleerd beeld van de
gemiddelde ervaren tijdsbesteding en mate van acceptatie
per type functie in 2020.

3.7.3

Ervaren regeldruk per actiepunt

In de enquête is aan professionals in de verpleeghuiszorg de
ervaren regeldruk van drie achterliggende knelpunten voor
de volgende twee actiepunten uitgevraagd: 1) we vereenvoudigen de regeling meerzorg, en 2) we vereenvoudigen en
digitaliseren het aanvraag-, machtiging- en declaratieproces
voor mondzorg professionals in de Wlz. Omdat de regeling
meerzorg voor zorgprofessionals andere administratieve
werkzaamheden met zich meebrengt dan voor administratief medewerkers, zijn voor het eerste actiepunt twee
verschillende knelpunten geformuleerd; één specifiek voor
zorgprofessionals en één specifiek voor administratief medewerkers. De ervaren regeldruk is uitgevraagd op een schaal
van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks regeldruk is en 9 heel erg
veel regeldruk. Daarnaast is uitgevraagd hoeveel tijd de
professional per week ervaart te besteden aan de administratieve werkzaamheden waarop het actiepunt zich richt.
De volgende paragraaf toont per actiepunt het rapportcijfer
op ervaren regeldruk en de gemiddelde ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in 2020, inclusief
de verandering ten opzichte van 2019. Het effect op de
actiepunten is nader geduid vanuit de interviews. Beide
gemeten actiepunten van de maatwerkaanpak uit het
actieplan [Ont]Regel de Zorg van de verpleeghuizen zijn per
maart 2020 (ijkmoment) afgerond35.
35

Afgeronde actiepunten
Alle twee de actiepunten uit de maatwerkaanpak van het
actieplan [Ont]Regel de Zorg van de verpleeghuiszorg zijn
per maart 2020 (ijkmoment) afgerond. Figuur 23 toont voor
deze twee afgeronde actiepunten de verandering in het
rapportcijfer op ervaren regeldruk in 2020 ten opzichte van
2019 middels een staafdiagram. Aan de rechterzijde van
figuur 23 staat de procentuele verandering in de ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van
2020 ten opzichte van 2019. Daarbij wordt het effect op het
actiepunt rondom de regeling meerzorg nader geduid vanuit
de zorgprofessionals die zijn geïnterviewd.
We vereenvoudigen de regeling meerzorg
De enquêteresultaten laten zien dat zowel administratief
medewerkers als zorgprofessionals in de intramurale
verpleeghuiszorg ervaren dat het vereenvoudigen van de
regeling meerzorg een positieve bijdrage levert aan de
vermindering van regeldruk in 2020 ten opzichte van 2019.
Bij de regeling meerzorg dient opgemerkt te worden dat
niet alle zorgaanbieders meerzorg bieden, en dat de administratieve lasten dus alleen liggen bij de zorgaanbieders die
een aanvraag doen. Van de respondenten die het knelpunt
herkennen, ervaart bijna de helft er ook daadwerkelijk last
van. Dit was in de meting in 2019 ook het geval.
Het rapportcijfer op dit actiepunt is voor administratief
medewerkers (niet significant) gedaald van een 5,9 naar een
5,4. Voor zorgprofessionals is het (niet significant) gedaald
van een 6,2 naar een 6,0. Voor beide functiegroepen
is de tijdsbesteding met ongeveer 50% afgenomen.

 Zie paragraaf 1.3 voor de definitie van afgeronde actiepunten. Het ministerie van VWS stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze op de website
van [Ont]Regel de Zorg

[Ont]Regel de Zorg | 54

Het is opmerkelijk dat de positieve verandering in de
tijdsbesteding aanzienlijk groter is dan de verandering in
het rapportcijfer. Deze grotere toename in de tijdsbesteding
wordt verklaard door de mogelijkheid om in de enquête
een vrije waarde in te vullen voor de ervaren tijdsbesteding.
Door deze vrije schaal liggen de ingevoerde waarden in
de ervaren tijdsbesteding verder uit elkaar, waardoor het
gemiddelde stijgt.
De interviews zijn afgenomen met verschillende zorgprofessionals. Helaas hebben we geen administratief medewerkers kunnen interviewen. Om die reden kan het knelpunt
niet verder worden geduid vanuit het oogpunt van de
administratief medewerkers. Wel hebben we de ervaringen
van zorgprofessionals kunnen ophalen. De meeste van hen
geven in de interviews aan dit actiepunt niet te herkennen.
Dit wordt verklaard door het feit dat niet alle aanbieders meerzorg bieden. Een klein aantal geïnterviewden
herkent het knelpunt wel. Zij geven aan geen verschil te
bemerken in de administratieve werkzaamheden rondom
het aanvragen van meerzorg. Er wordt door hen veel last
ervaren van de aanvraagprocedure. Zorgprofessionals
maken daarom een afweging om de meerzorg wel of niet
aan te vragen. (“pick your battles”). Soms kiezen zij er om
die reden voor om het aanvraagproces niet te doorlopen, en
daarmee de extra zorg onbetaald uit te voeren. Eén geïnterviewde geeft aan dat zij meerzorg op groepsniveau heeft
aangevraagd. Zij ervaart daarbij een gelijke regeldruk, omdat
bij groepsmeerzorg op individueel niveau verantwoording
plaatsvindt. Wel ziet zij het aanvragen van groepsmeerzorg
als een veelbelovende ontwikkeling. De regeldruk wordt
voornamelijk veroorzaakt door de benodigde verantwoording, die wordt ervaren als uitgebreid en niet objectief.
Geïnterviewden herkennen de afname in tijdsbesteding op
dit actiepunt ook niet.

We vereenvoudigen en digitaliseren het aanvraag-,
machtiging- en declaratieproces voor mondzorg
professionals in de Wlz
Dit actiepunt geldt voor mondzorg in de Wlz. De enquêteresultaten en bijbehorende duiding vanuit de interviews zijn
daarmee ook van toepassing op de gehandicaptenzorg (zie
paragraaf 3.8). Uit de enquête blijkt dat mondzorgprofessionals meer regeldruk ervaren als gevolg van het aanvraag-,
machtiging- en declaratieproces voor mondzorg in de Wlz.
Het rapportcijfer op dit actiepunt is gestegen van een 5,6
in 2019 naar een 6,3 in 2020. Ook is de tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden die samengaan met dit
actiepunt gestegen met 16%. Deze afwijkende resultaten
kunnen worden verklaard door het lage aantal respondenten
dat dit actiepunt heeft herkend (n=22), waardoor afwijkende
waarden een groter effect hebben op het gemiddelde. Deze
resultaten zijn dan ook onvoldoende representatief om te
concluderen wat de effecten zijn van dit actiepunt. Door
het lage aantal respondenten zijn de resultaten dan ook
niet significant. Wel geeft dit een betekenisvol inzicht dat
de ervaren regeldruk onder tandartsen lijkt toe te nemen.
Dit beeld wordt ondersteund door het feit dat tandartsen
in meetmoment één aangaven dat zij in 2018 de regeldruk
rondom de mondzorgprocedure een 5,4 gaven. Daarmee
lijkt de regeldruk twee jaar op rij toe te nemen. Helaas
hebben we het actiepunt rondom mondzorg niet kunnen
duiden in de interviews, omdat we geen mondzorgprofessionals zoals tandartsen hebben gesproken. Andere professionals in de verpleeghuiszorg hebben hier minder goed tot
geen zicht op.

		
Vooral het verantwoorden van meerzorg
		
is een pijnpunt. We moeten de
		
geleverde zorg verantwoorden in een
rekenmodel. Dat is lastig, omdat elke dag anders
is met onze cliënten. We spelen daarom wat met
het rekenmodel en vullen het op zo’n manier in
dat de verantwoording rond is. Dit is een kunstje
dat we uitvoeren, daarna kijken we er niet meer
naar. En dat is zonde van de tijd. […] Rondom de
aanvraag voor meerzorg hangt een angstcultuur.
Iedereen is bang dat we het na veel werk alsnog
moeten terugbetalen, dus doen we het soms
niet.
Behandelaar

[Ont]Regel de Zorg | 55

3.7.4	Ervaren regeldruk op de Wet zorg en
dwang
De Wet zorg en dwang (Wzd) is een onderwerp dat niet aan
bod komt in de enquête, omdat het actieplan [Ont]Regel de
Zorg hierop geen actiepunt bevat. De Wzd is wel meermaals benoemd in de interviews als een onderwerp waarop
regeldruk wordt ervaren. Daarom staat dit onderzoek kort
stil bij de Wzd. Deze wet heeft betrekking op onvrijwillige
zorg, en is vanaf 1 januari 2020 ingegaan. Daarbij is het jaar
2020 een overgangsjaar van de Wet Bopz naar de Wzd.
Net als bij de gehandicaptenzorg, ervaren verschillende
geïnterviewden veel regeldruk van de administratieve
werkzaamheden die volgen uit de nieuwe Wzd. Per zorgverlener leidt dit volgens de geïnterviewden tot enkele uren
per week extra aan administratieve werkzaamheden. De
ervaren lasten betreffen enerzijds de eenmalige voorbereidende werkzaamheden in het overgangsjaar en anderzijds
de doorlopende administratieve lasten als gevolg van een
verschuiving van de lasten van de ggz naar de verpleeghuiszorg.
Bij de voorbereidende werkzaamheden wordt gewerkt aan
een goede implementatie van de Wzd. Geïnterviewden die
nog bezig zijn met implementatie geven aan dat zij diverse
administratieve werkzaamheden uitvoeren. Zo zijn zij bezig
geweest met het nalopen van de cliëntendossiers om te
controleren op een juiste toepassing van de Wzd. Daarnaast geven geïnterviewden aan dat zij regeldruk ervaren
omdat zij nog onbekendheid ervaren met de toepassing van
de Wzd. Zij volgen trainingen zodat zij weten welke stappen
zij dienen te doorlopen om de Wzd correct toe te passen.
Deze voorbereidende werkzaamheden zijn tijdelijk van aard.
Naast de tijdelijke werkzaamheden geven geïnterviewden
aan dat de administratieve werkzaamheden - volgend uit de
Wzd - ook tot structurele regeldruk leidt. Een geïnterviewde
specialist ouderengeneeskunde illustreert dat haar regeldruk is toegenomen, omdat er een taakverschuiving heeft
plaatsgevonden binnen de keten met de Wzd. Voorheen
werden veel taken in het kader van de Wet Bopz uitgevoerd
door de ggz. Nu voeren artsen in de verpleeghuiszorg deze
taken ook uit. Voorbeelden zijn het aanvragen van een rechterlijke machtiging en het beoordelen van het zorgplan.
Ook in de gehandicaptenzorgsector leiden de administratieve werkzaamheden volgend uit de Wzd tot regeldruk (zie
paragraaf 3.8).

[Ont]Regel de Zorg | 56

3.8 Gehandicaptenzorg
3.8.1

Inleiding

Dit hoofdstuk gaat in op de belangrijkste conclusies rondom
de regeldruk in de gehandicaptenzorg en de effecten van de
actiepunten van de maatwerkaanpak uit het actieplan [Ont]
Regel de Zorg hierop, inclusief duiding vanuit de sector. In
overleg met de begeleidingscommissie en het ministerie
van VWS zijn voor de gehandicaptenzorg de actiepunten
rondom meerzorg en mondzorg meegenomen in de
enquête. Dit zijn dezelfde actiepunten die in meetmoment
één (in 2019) zijn onderzocht. Bijlage VI geeft het overzicht
van actiepunten die in overleg met de begeleidingscommissie en het ministerie van VWS niet zijn meegenomen in
dit onderzoek, inclusief toelichting.
Bij meetmoment één (in 2019) is voor het algemene beeld
van de regeldruk gebruikgemaakt van de resultaten uit
onderzoek van Berenschot34. Voor de ervaringen rondom
de specifieke actiepunten is in dit onderzoek tijdens zowel
meetmoment één (in 2019) als meetmoment twee (in 2020)
een enquête uitgezet onder professionals uit de gehandicaptenzorg. Het veldwerk in meetmoment twee overlapt
deels met de uitbraak van COVID-19 in Nederland. Gegeven
dat aandacht en beschikbare capaciteit in grote delen van
de zorgsector op dat moment uitgingen naar COVID-19,
is bewust minder frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname aan dit onderzoek. Desondanks is
gedurende het veldwerk voldoende respons behaald om
betekenisvolle inzichten te kunnen geven. In 2020 hebben
520 respondenten meegedaan aan de enquête ten opzichte
van 533 respondenten in 2019. Daarmee is in de eerste
week van het veldwerk voldoende respons behaald om
betekenisvolle inzichten te kunnen geven. Om nadere
kleuring te geven aan de enquêteresultaten zijn deze ook
geduid via enkele verdiepende interviews met professionals
(n=8) met functies zoals verpleegkundige, verzorgende,
agogisch medewerker, begeleider en maatschappelijk
werker. Bijlage XIV bevat achtergrondkenmerken van de
onderzoekspopulatie van meetmoment één en twee.
Vanwege de keuze voor een openbare enquête verschilt
de steekproefsamenstelling ten opzichte van vorig jaar. In
sommige gevallen heeft dit op detailniveau invloed op de
onderzoekresultaten. Waar relevant wordt dit benoemd.

Bijlage I ‘Onderzoeksaanpak’ bevat een uitgebreidere
toelichting hierop. Het actiepunt rondom mondzorg hebben
we niet kunnen duiden in de interviews, omdat we geen
mondzorgprofessionals zoals tandartsen hebben gesproken.
Andere professionals in de gehandicaptenzorg hebben hier
minder goed tot geen zicht op.
Hierna leest u voor de gehandicaptenzorg de enquêteresultaten rondom de tijdsbesteding aan administratieve
werkzaamheden en de ervaren regeldruk en tijdsbesteding
voor elk van de actiepunten. Daarnaast wordt – ondanks dat
dit onderwerp niet direct relateert aan één van de actiepunten – in paragraaf 3.8.4 kort stilgestaan bij de Wet zorg
en dwang (Wzd), omdat uit de interviews is gebleken dat
deze wet een belangrijke rol speelt in de ervaren regeldruk
in de gehandicaptenzorg.

3.8.2

Algemeen beeld regeldruk

De figuur hieronder is gebaseerd op de enquêtes en geeft
een algemeen beeld van de verandering in regeldruk in de
gehandicaptenzorg aan de hand van de tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden. Respondenten ervaren
in 2020 gemiddeld 30% van hun werktijd te besteden aan
administratieve werkzaamheden. Zij geven aan dat zij 19%
acceptabel vinden.
Vorig jaar is voor de gehandicaptenzorg gebruikgemaakt van
resultaten uit het onderzoek van Berenschot34. Daarin gaven
professionals in de gehandicaptenzorg aan dat zij gemiddeld 33% van hun werktijd besteedden aan administratieve
werkzaamheden, terwijl zij 22% acceptabel vonden. Deze
gegevens zijn niet één-op-één vergelijkbaar met de resultaten uit dit onderzoek vanwege andere meetmethoden, en
zijn daarom niet meegenomen in figuur 24. Wel geven deze
gegevens een indicatie van de ontwikkeling. Op basis van
de beschikbare gegevens lijkt het erop dat professionals in
de gehandicaptenzorg minder tijd besteden aan administratieve werkzaamheden, en daarnaast minder administratieve
belasting accepteren dan in 2019. Echter gaat het in dit
algemene beeld wel om gemiddelden. De ervaren administratieve tijdsbesteding en mate van acceptatie kunnen
variëren tussen subgroepen, zoals functie. Bijlage XVI geeft
een gedetailleerd beeld van de gemiddelde ervaren tijdsbesteding en mate van acceptatie per type functie in 2020.

FIGUUR 24
Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden gehandicaptenzorg in 2020

30%
Administratieve tijd

19%

2020
71%

Acceptabele administratieve tijd
Niet-administratieve tijd
* In 2019 is gebruikgemaakt van de resultaten van Berenschot34. De resultaten van Berenschot zijn
niet meegenomen in bovenstaande figuur, omdat deze niet een-op-een te vergelijken zijn met de
resultaten uit dit onderzoek.

[Ont]Regel de Zorg | 57

FIGUUR 25
Verandering in ervaren regeldruk en tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van afgeronde
actiepunten in de gehandicaptenzorg in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk per actiepunt: nu & vorig jaar
0

1

Administratief medewerker: We vereenvoudigen de
regeling meerzorg: deze kan nu meerjarig worden
toegekend en bij zorg in natura is verantwoording op
uurbasis niet meer nodig. De aanvraagprocedures
worden momenteel opnieuw bekeken en waar mogelijk
vereenvoudigd.
Zorgprofessional: We vereenvoudigen de regeling
meerzorg: deze kan nu meerjarig worden toegekend
en bij zorg in natura is verantwoording op uurbasis
niet meer nodig. De aanvraagprocedures worden
momenteel opnieuw bekeken en waar mogelijk
vereenvoudigd.
Tandarts: We vereenvoudigen en digitaliseren het
aanvraag-, machtiging- en declaratieproces voor
mondzorg professionals in de Wlz.

2

3

4

5

6

7

8

9

Verandering in
administratieve
tijdsbesteding (in %)

-0,1*

5,4

-50%*

5,5

+0,3*

5,8

6,1

-41%

6,3

+16%*

+0,7*

5,6

Toelichting op figuur 25: bovenstaande figuur toont aan de linkerkant actiepunten uit de maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg.
De staafdiagram geeft per actiepunt het gemiddelde rapportcijfer op ervaren regeldruk van vorig jaar en dit jaar weer, inclusief het verschil. Het
rapportcijfer is uitgedrukt op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Een afname in regeldruk is
weergegeven in groen; een toename in regeldruk is weergegeven in oranje. Aan de rechterzijde van de figuur staat de procentuele verandering in
administratieve tijdsbesteding ten opzichte van vorig jaar. Een toename in administratieve tijdsbesteding is weergegeven in rood, een afname in
administratieve tijdsbesteding is weergegeven in groen. Verder betekent een * dat de verandering in ervaren regeldruk of ervaren tijdsbesteding
niet significant is.

3.8.3

Ervaren regeldruk per actiepunt

In de enquête is aan professionals in de gehandicaptenzorg
de ervaren regeldruk van drie achterliggende knelpunten
voor de volgende twee actiepunten uitgevraagd: 1) we
vereenvoudigen de regeling meerzorg, en 2) we vereenvoudigen en digitaliseren het aanvraag-, machtiging- en declaratieproces voor mondzorg professionals in de Wlz. Omdat de
regeling meerzorg voor zorgprofessionals andere administratieve werkzaamheden met zich meebrengt dan voor
administratief medewerkers, zijn voor het eerste actiepunt
twee verschillende knelpunten geformuleerd; één specifiek
voor zorgprofessionals en één specifiek voor administratief
medewerkers. De ervaren regeldruk is uitgevraagd op een
schaal van 1 tot 9, waarbij 1 nauwelijks regeldruk is en 9
heel erg veel regeldruk. Daarnaast is uitgevraagd hoeveel
tijd de professional per week ervaart te besteden aan de
administratieve werkzaamheden waarop het actiepunt zich
richt.
De volgende paragraaf toont per actiepunt het rapportcijfer
op ervaren regeldruk en de gemiddelde ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in 2020, inclusief
de verandering ten opzichte van 2019. Het effect op de
actiepunten is nader geduid vanuit de interviews. Beide
gemeten actiepunten van de maatwerkaanpak uit het actieplan [Ont]Regel de Zorg van de gehandicaptenzorg zijn in
maart 2020 (ijkmoment) afgerond36.

Afgeronde actiepunten
Alle twee de actiepunten uit de maatwerkaanpak van het
actieplan [Ont]Regel de Zorg van de gehandicaptenzorg zijn
36

in maart 2020 (ijkmoment) afgerond. Figuur 25 toont voor
deze twee afgeronde actiepunten de verandering in het
rapportcijfer op ervaren regeldruk in 2020 ten opzichte van
2019 middels een staafdiagram. Aan de rechterzijde van
figuur 25 staat de procentuele verandering in de ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van
2020 ten opzichte van 2019. Daarbij wordt het effect op het
actiepunt rondom de regeling meerzorg nader geduid vanuit
de zorgprofessionals die zijn geïnterviewd.
Bovenstaande figuur toont het afgeronde actiepunt van de
maatwerkaanpak uit het actieplan [Ont]Regel de Zorg. De
staafdiagram toont per actiepunt het rapportcijfer op ervaren
regeldruk van vorig jaar en dit jaar, inclusief het verschil.
Een hoger rapportcijfer betekent meer ervaren regeldruk.
Een afname in regeldruk is weergegeven in groen, een
toename in regeldruk is weergegeven in oranje. Aan de
rechterzijde van de figuur staat de procentuele verandering
in administratieve tijdsbesteding ten opzichte van vorig jaar.
Een toename in administratieve tijdsbesteding is weergegeven in rood, een afname is weergegeven in groen. Verder
betekent een * dat de verandering in ervaren regeldruk of
ervaren tijdsbesteding niet significant is.
We vereenvoudigen de regeling meerzorg
De enquêteresultaten laten zien dat het vereenvoudigen
van de regeling meerzorg een beperkt effect heeft op de
ervaren regeldruk in 2020 ten opzichte van 2019. Bij de
regeling meerzorg dient opgemerkt te worden dat niet
alle zorgaanbieders meerzorg bieden, en dat de administratieve lasten dus alleen liggen bij de zorgaanbieders die
een aanvraag doen. Van de respondenten die het knelpunt

 Zie paragraaf 1.3 voor de definitie van afgeronde actiepunten. Het ministerie van VWS stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze op de website
van [Ont]Regel de Zorg.

[Ont]Regel de Zorg | 58

herkennen, ervaart bijna de helft regeldruk. Dit is hetzelfde
beeld als bij de meting in 2019.
De verandering in de ervaren regeldruk op dit actiepunt is
voor zowel administratief medewerkers als zorgprofessionals beperkt en niet significant. Het vereenvoudigen van de
regeling meerzorg lijkt voor administratief medewerkers bij
te dragen aan minder regeldruk, echter geldt dit niet voor
de zorgprofessionals. Het rapportcijfer op dit actiepunt is
voor administratief medewerkers gedaald van een 5,5 naar
een 5,4. Voor zorgprofessionals is het gestegen van een
5,8 naar een 6,1. Voor beide functiegroepen is de tijdsbesteding ruim afgenomen, waarbij voor de zorgprofessionals
deze afname ook significant is. Het is opmerkelijk dat de
positieve verandering in de tijdsbesteding aanzienlijk groter
is dan de verandering in het rapportcijfer. Deze grotere
toename in de tijdsbesteding wordt verklaard door de
mogelijkheid om in de enquête een vrije waarde in te vullen
voor de ervaren tijdsbesteding. Door deze vrije schaal liggen
de ingevoerde waarden in de ervaren tijdsbesteding verder
uit elkaar, waardoor het gemiddelde stijgt.
De interviews zijn afgenomen met verschillende zorgprofessionals. Helaas hebben we geen administratief medewerkers kunnen interviewen. Om die reden kan het knelpunt
niet verder worden geduid vanuit het oogpunt van de
administratief medewerkers. Wel hebben we de ervaringen
van zorgprofessionals kunnen ophalen. De meeste van hen
geven in de interviews aan dit actiepunt niet te herkennen.
Dit wordt verklaard door het feit dat niet alle aanbieders
meerzorg bieden. Drie geïnterviewden herkennen het
knelpunt wel. Daarvan geven twee geïnterviewden (een
verpleegkundige en een agogisch medewerker) aan geen
verbetering te merken op dit actiepunt, en dus net zo veel
regeldruk te ervaren als voorheen. In lijn met wat de geïnterviewden vorig jaar aangaven, wordt de last voornamelijk
ervaren doordat de zorgvraag in de gehandicaptensector
vaak langdurig van aard is. Dit geldt ook voor meerzorg. Het
wordt daarom als onnodig ervaren om meerzorg jaarlijks
opnieuw aan te moeten vragen. De geïnterviewden ervaren
de aanvraagprocedure veelal als formaliteit om financiering
voor meerzorg te ontvangen, waardoor de ervaren last
groter is. Echter, wanneer de aanvraagprocedure wordt
erkend als een gedegen inhoudelijke beoordeling om
financiering te kunnen ontvangen, zal de ervaren last naar
verwachting dalen omdat het als meer nuttig wordt gezien.
Eén geïnterviewde ervaart een lichte vermindering van de
regeldruk door de mogelijkheid om voor de periode van
twee jaar meerzorg aan te vragen. Daarbij geeft zij echter
aan dat er behoefte is om meerzorg ook voor langer dan
twee jaar aan te vragen. Ook geeft zij aan dat de zorgvraag
van cliënten complexer wordt, waardoor ze voor een toenemend aantal cliënten meerzorg moeten aanvragen. Omdat
zorgprofessionals voor meerdere cliënten de aanvraagprocedure dienen te doorlopen, is er aanvullende behoefte aan
het vereenvoudigen van deze procedure.
We vereenvoudigen en digitaliseren het aanvraag-,
machtiging- en declaratieproces voor mond
professionals in de Wlz
Dit actiepunt geldt voor mondzorg in de Wlz. De enquête-

resultaten en bijbehorende duiding vanuit de interviews zijn
daarmee ook van toepassing op de verpleeghuiszorg (zie
paragraaf 3.7). Uit de enquête blijkt dat mondzorgprofessionals meer regeldruk ervaren als gevolg van het aanvraag-,
machtiging- en declaratieproces voor mondzorg in de Wlz.
Het rapportcijfer op dit actiepunt is gestegen van een 5,6
in 2019 naar een 6,3 in 2020. Ook is de tijdsbesteding aan
administratieve werkzaamheden die samengaan met dit
actiepunt gestegen met 16%. Deze afwijkende resultaten
kunnen worden verklaard door het lage aantal respondenten
dat dit actiepunt heeft herkend (n=22), waardoor afwijkende
waarden een groter effect hebben op het gemiddelde. Door
het lage aantal respondenten zijn de resultaten dan ook
niet significant. Wel geeft dit een betekenisvol inzicht dat
de ervaren regeldruk onder tandartsen lijkt toe te nemen.
Dit beeld wordt ondersteund door het feit dat tandartsen
in meetmoment één aangaven dat zij in 2018 de regeldruk
rondom de mondzorgprocedure een 5,4 gaven. Daarmee
lijkt de regeldruk twee jaar op rij toe te nemen. Helaas
hebben we het actiepunt rondom mondzorg niet kunnen
duiden in de interviews, omdat we geen mondzorgprofessionals zoals tandartsen hebben gesproken. Andere professionals in de gehandicaptenzorg hebben hier minder goed tot
geen zicht op.

3.8.4	Ervaren regeldruk op het zorgplan en
de Wet zorg en dwang
De regeldruk rondom het opstellen en evalueren van zorgplannen en de Wzd zijn onderwerpen die voor de gehandicaptenzorg niet aan bod kwamen in de enquête, omdat het
actieplan [Ont]Regel de Zorg hierop geen actiepunt bevat.
Beide onderwerpen zijn wel meermaals benoemd in de
interviews als onderwerpen waar een ontwikkeling in de
regeldruk wordt ervaren. Daarom staat dit onderzoek ook
kort stil bij het opstellen en evalueren van het zorgplan en
de Wzd.
Opstellen en evalueren zorgplan
Verschillende geïnterviewden geven aan dat het opstellen
en het evalueren van de zorgplannen enkele van de werkzaamheden zijn waarvan zij relatief veel regeldruk ervaren.
Het merendeel van hen geeft echter aan dat er verbeteringen hebben plaatsgevonden in de methodieken voor het
opstellen en evalueren van het zorgplan.
		
		
		
		

We missen de relevantie van het constant
herzien van het zorgplan. Als iemand
meervoudig gehandicapt is, dan verandert het
zorgplan nauwelijks.

Verpleegundige
De ervaren regeldruk is het gevolg van twee aspecten.
Enerzijds geven geïnterviewden aan dat het opstellen en
evalueren van een zorgplan veel tijd kost, omdat er veel
partijen betrokken moeten worden, zoals zorgprofessionals
uit verschillende disciplines, familie en de cliënt. Daarnaast
ervaren geïnterviewden het vragen van een handtekening
als tijdrovende activiteit. Eén professional noemde dit de
‘handtekeningenjacht’. Anderzijds ervaren geïnterviewden
de regeldruk, omdat ze de activiteiten niet altijd als nuttig
[Ont]Regel de Zorg | 59

zien. Dit betreft voornamelijk het evalueren van het zorgplan, omdat het een doelgroep betreft waar nauwelijks tot
niets verandert en waar de zorgvraag langdurig is.
Een mooi signaal is het feit dat geïnterviewden ook
aangeven hier verandering in bemerkt te hebben. Halfjaarlijks evalueren van zorg is vaak niet meer nodig, en wanneer
ze de zorg evalueren gebeurt dit in een beknoptere vorm
zodat dit minder tijd kost. Eén geïnterviewde benoemt als
voorbeeld dat zij één keer per jaar een uitgebreide evaluatie uitvoeren (met o.a. familie) en daarnaast één keer per
jaar een evaluatie doen op basis van een kort verslag dat
wordt opgesteld met de bewoner zelf. Geïnterviewden zien
daarmee het evalueren als nuttiger en ervaren het daarom
minder als een last.
Komst nieuwe Wet zorg en dwang
De Wzd heeft betrekking op onvrijwillige zorg, en is op
1 januari 2020 ingegaan. Daarbij is het jaar 2020 nog een
overgangsjaar van de Wet Bopz naar de Wzd.
Net als bij de verpleeghuiszorg, ervaren verschillende
geïnterviewden veel regeldruk van de administratieve werkzaamheden volgend uit de Wzd. In de gehandicaptenzorg
ervaren geïnterviewden vooral regeldruk omdat ze de wet
niet goed vinden aansluiten bij de praktijk. Wanneer volgens
de Wzd middelen of maatregelen worden ingezet, wordt
een stappenplan gevolgd dat is gericht op afbouw van deze
middelen en maatregelen. Geïnterviewden geven aan dat er
bij chronisch zieke cliënten in zeer beperkte mate sprake is
van verbetering, waardoor het afbouwen van middelen en
maatregelen niet altijd reëel is en ze de bijkomende administratie dus ook als onnuttig ervaren. Wanneer onvrijwillige
zorg niet kan worden afgebouwd, is het bovendien erg
confronterend voor cliënt en familie om herhaaldelijk na een
evaluatie bevestigd te krijgen dat de onvrijwillige zorg wordt
voortgezet.

		
Het is alsof je voor een diabetes type 1-patiënt
		
elke keer opnieuw moet aantonen dat de
		
cliënt insuline nodig heeft. Voor sommige
cliënten is het heel moeilijk om steeds opnieuw
te horen dat het vinkje is gezet, en ze niet van hun
onvrijwillige zorg af zijn. Dat is niet leuk.
Verpleegkundige

Ook ervaren geïnterviewden een grote last doordat het
stappenplan voor het afbouwen van onvrijwillige zorg erg
complex is wanneer er tijdelijk extra middelen of maatregelen worden ingezet (soms bovenop de vaste maatregelen). Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer cliënten
een cyclus doormaken waarin zij zich afwisselend beter of
slechter voelen. Wanneer voor deze cliëntengroep onvrijwillige zorg wordt toegepast, weet men dat het tijdelijk
nodig is, maar dat deze behoefte wel herhaaldelijk blijft
terugkeren na een bepaalde tijd (bijvoorbeeld elk halfjaar).
Wanneer de onvrijwillige zorg is afgebouwd, schrijft de Wzd
voor dat het stappenplan opnieuw moet worden doorlopen
wanneer de noodzaak tot onvrijwillige zorg terugkeert
(bijvoorbeeld halfjaarlijks). Een geïnterviewde licht toe dat
zij er daarom soms voor kiest om voor de cliënten die een
dergelijke cyclus doorlopen de onvrijwillige zorg langer
aangemeld te laten, zodat niet steeds opnieuw het stappenplan hoeft te worden doorlopen.
Een belangrijk aspect van de Wzd is de focus op het
afbouwen van onvrijwillige zorg. Geïnterviewden geven
echter aan dat zij veel administratieve tijd kwijt zijn om te
voldoen aan de Wzd. Tijd die ze niet kunnen besteden aan
de zorg, en niet aan het afbouwen van de onvrijwillige zorg.
Zij geven daarmee aan dat de Wzd zijn doel voorbijschiet.

Het idee van de Wzd is die frisse externe blik
		
erbij; dat is goed! Maar de wet is gericht op
		
het feit dat als je het schema goed volgt,
je het kunt afbouwen. Dat klopt ook wel als je een
maatregel eenmalig toepast, maar wij hebben veel
cliënten die chronisch ziek zijn, waarbij die maatregelen
steeds opnieuw terugkomen.
Begeleider

		
Cliënten met een verstandelijke handicap
		
hebben vaak een verstandelijke leeftijd van 1-3
		
jaar, waardoor ze veel sturing nodig hebben en
ze niet alles zelf kunnen bepalen. Iemand vroeger naar
bed brengen dan dat hij/zij wil, valt al snel onder de
Wzd. Dat is geen doen.
Verpleegkundige

[Ont]Regel de Zorg | 60

3.9

Sociaal Domein

3.9.1

Inleiding

Het sociaal domein omvat de zorg en ondersteuning die
gemeenten bieden aan hun inwoners op het gebied van
zorg, participatie en zelfredzaamheid, werk en jeugdhulp.
Deze taken zijn vastgelegd in de volgende wetten: Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015), Participatiewet en Jeugdwet. Dit onderzoek betreft de zorg en
ondersteuning die wordt geleverd vanuit de Wmo en de
Jeugdwet.
De onderzoeksaanpak voor het sociaal domein is bewust
afwijkend van de andere sectoren. Naast de uiteenlopende
ondersteuningstaken van gemeenten binnen de Wmo en
jeugdhulp kent het sociaal domein vanwege zijn decentrale karakter ook variatie in gemeentelijke uitvoering.
Vanwege die aard zijn er ook verschillende knelpunten en
werkagenda’s per regio, in tegenstelling tot in de andere
sectoren. Een landelijk representatief onderzoek binnen dit
domein zou vragen om een omvangrijk onderzoek, waarin
recht wordt gedaan aan deze variatie en verschillende
subgroepen. Dit bleek niet mogelijk binnen de reikwijdte
van dit onderzoek. Als gevolg daarvan heeft het ministerie
van VWS ervoor gekozen om een ‘foto’ te maken van de
ervaren regeldruk binnen de domeinen jeugd en Wmo
in twee regio’s. Zodoende is in de onderzoeksaanpak
aangesloten bij twee regio’s (provincie Noord-Holland en
regio Twente) waar schrapsessies zijn georganiseerd37. Dit
rapport laat zien wat er speelt op het gebied van ervaren
regeldruk in deze regio’s in 2019 en 2020. Het geeft een
indruk van welke knelpunten van regeldruk zij ervaren en
met welke lokale actiepunten ze deze aanpakken. Dit biedt
inspiratie voor andere regio’s. Deze onderzoeksresultaten
geven echter geen landelijk representatief beeld en zijn dan
ook niet een-op-een te vertalen naar andere regio’s.

Het veldwerk in meetmoment twee overlapt deels met de
uitbraak van COVID-19 in Nederland. Gegeven dat aandacht
en beschikbare capaciteit in grote delen van de zorgsector
op dat moment uitgingen naar COVID-19, is bewust minder
frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname aan dit onderzoek. Het niet extra willen belasten
en beperkter promoten hebben logischerwijs een lagere
respons gegeven. In 2020 hebben 11 respondenten in het
jeugddomein (Noord-Holland) deelgenomen aan de enquête
ten opzichte van 67 respondenten in 2019. Daarbij zijn in
2020 drie interviews uitgevoerd in Noord-Holland binnen de
jeugdhulp ten opzichte van zes interviews in 2019. Tot de
drie geïnterviewden in 2020 behoren één pleegzorgbegeleider en één ambulant jeugdzorgwerker die werkzaam zijn
in dezelfde organisatie en één ambulant jeugdzorgwerker
van een andere organisatie. In 2020 hebben 7 respondenten in het Wmo-domein (Twente) deelgenomen aan de
enquête ten opzichte van 16 respondenten in 2019. Op het
moment van intrede van COVID-19 moesten de interviews
voor het tweede meetmoment nog worden ingepland
in deze regio; er is besloten om dit niet door te zetten.
Daarom zijn in 2020 geen interviews uitgevoerd in de regio
Twente. In 2019 zijn wel drie interviews uitgevoerd in deze
regio. Ondanks de lagere respons in 2020 in beide regio’s
en beperkingen in zeggingskracht is er in overleg met VWS
voor gekozen om de beschikbare inzichten over beide
jaren wel te rapporteren, omdat het een eerste indicatie
geeft van wat er op lokaal niveau speelt. Bijlage XV bevat
een uitgebreider beeld met achtergrondkenmerken van
de onderzoekspopulaties van meetmoment één en twee
in beide regio’s en een nadere toelichting op de onderzoeksaanpak.

Onderdeel van het actieplan [Ont]Regel de Zorg zijn de
schrapsessies die het afgelopen jaar hebben plaatsgevonden in Noord-Holland en Twente. Tijdens deze sessies
hebben professionals een selectie gemaakt van regionale
knelpunten om de regeldruk te verminderen. Deze knelpunten zijn vervolgens in besluitvorming met wethouders
en bestuurders van zorgaanbieders verder uitgewerkt tot
actiepunten. In Noord-Holland zijn actiepunten voor regeldrukvermindering binnen de jeugdhulp geformuleerd en in
Twente voor de Wmo38.
In dit onderzoek zijn in meetmoment één (in 2019) en meetmoment twee (in 2020) enquêtes en interviews gehouden
in beide regio’s. Tijdens de enquêtes en interviews zijn
zowel de landelijke actiepunten uit de maatwerkaanpak van
het actieplan [Ont]Regel de Zorg als regionale actiepunten
uit de schrapsessies uitgevraagd.

37
38

In 2020 is besloten om de scope van de regio Alkmaar (onderzoeksregio jeugd in 2019) te verbreden naar de provincie Noord-Holland.
Deze komen overeen met De Paarse Lijnen uit de Landelijke Schrapdag Jeugd die zijn opgesteld op 12 juni 2019.

[Ont]Regel de Zorg | 61

3.9.2 Jeugdhulp in de
provincie Noord-Holland

3.9.2.2 Ervaren regeldruk per actiepunt
In dit onderzoek is in kaart gebracht hoeveel regeldruk
professionals ervaren op de landelijke actiepunten uit de
maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg en
de regionaal vastgestelde actiepunten in de schrapsessies van de provincie Noord-Holland. Dit is gedaan door
de ervaren regeldruk uit te vragen op een schaal van 1
tot 9, waarbij 1 nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel
regeldruk. Daarnaast is uitgevraagd hoeveel tijd de professional per week ervaart te besteden aan de administratieve
werkzaamheden waarop het actiepunt zich richt.

3.9.2.1 Algemeen beeld regeldruk jeugdhulp
in Noord-Holland
Uit de enquête blijkt dat de algemeen ervaren regeldruk
(rapportcijfer op een schaal van 1-9) voor de jeugdhulp in
de provincie Noord-Holland momenteel gemiddeld een 7,6
krijgt. Respondenten gaven dit in 2019 gemiddeld een 7,4.
De figuur hieronder is gebaseerd op de enquêtes en geeft
een algemeen (niet representatief) beeld van de ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden voor
respondenten werkzaam in de jeugdhulp in Noord-Holland.
Respondenten besteden in 2020 gemiddeld 38% van hun
werktijd aan administratieve werkzaamheden, terwijl zij 16%
acceptabel vinden. Dit is een verschil van 22 procentpunten.
Respondenten in 2019 besteedden 41% van hun werktijd
aan administratieve werkzaamheden, terwijl zij 21% acceptabel vonden. Dit is een verschil van 20 procentpunten.

De volgende twee paragrafen tonen per actiepunt het
rapportcijfer op ervaren regeldruk en de gemiddelde ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in
2020 en 2019. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen de
landelijke actiepunten en regionale actiepunten. Enkele
actiepunten krijgen nadere duiding met bevindingen vanuit
de interviews.

Landelijke actiepunten voor jeugdhulp in
Noord-Holland

In de interviews is gevraagd of de ervaren regeldruk is
veranderd tussen 2019 en 2020. In alle drie de interviews
is aangegeven dat de ervaren regeldruk nog niet is verbeterd. Eén pleegzorgbegeleider benoemt dat deze gelijk is
gebleven en twee ambulant jeugdzorgwerkers ervaren zelfs
dat de regeldruk het afgelopen jaar is toegenomen.

In Noord-Holland zijn drie van de vier landelijke actiepunten
uit de maatwerkaanpak gemeten, omdat deze zich richten
op de jeugdhulp. Deze actiepunten zijn nog niet afgerond
per maart 2020 (ijkmoment)39.

FIGUUR 26
Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden jeugdhulp in Noord-Holland in 2019 en 2020

41%

38%

38%
Administratieve tijd

59%

1%

2019

21%

2020
63%

16%

Acceptabele administratieve tijd
16%
63%Niet-administratieve tijd
* De uitkomsten in deze figuur zijn niet significant
vanwege de lage respons en zijn daarmee indicatief

FIGUUR 27
Bekendheid met landelijke inspanningen op regeldrukvermindering onder professionals in de jeugdhulp in
Noord-Holland in 2019 en 2020
2020
(n=11)

18%

55%

27%

2019
(n=67)

16%

52%

31%

Niet bekend

Beperkt bekend

(Heel) goed bekend

* Deze resultaten zijn niet opgenomen in figuur 2 in paragraaf 2.1, die de bekendheid met landelijke inspanningen van de andere acht sectoren
weergeeft. Dit komt doordat de andere sectoren een landelijk beeld schetsen en het sociaal domein enkel een regionaal beeld geeft. Daarbij lijkt
het regionale beeld op de landelijke trend: een licht afgenomen bekendheid met landelijke inspanningen. De uitkomsten in deze figuur zijn echter
niet significant vanwege de lage respons en zijn daarmee indicatief.
39

 Zie paragraaf 1.3 voor de definitie van afgeronde en lopende actiepunten. Het ministerie van VWS stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze op
de website van [Ont]Regel de Zorg.

[Ont]Regel de Zorg | 62

FIGUUR 28
Rapportcijfer ervaren regeldruk en ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van landelijke
actiepunten voor jeugdhulp in Noord-Holland in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk
per actiepunt: vorig jaar & nu
(op een schaal van 1-9)

Verandering in administratieve
tijdsbesteding
(in min/week)

2019

2020

2019

2020

Onderzoeken van de mogelijkheid voor aanpassing van het verplichte
cliëntervaringsonderzoek in de Jeugdwet en de Wmo 2015 in relatie
tot andere cliëntonderzoeken (2019: n=33, 2020: n=6)

6,1

5,2

65

20

Aanpassing van het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet zodat het
eenvoudiger bepalen is welke gemeente de kosten van jeugdhulp
moet financieren (2019: n=41, 2020: n=3)

6,6

8,3

79

54

Onderzoek naar de landelijke verantwoording voor jeugdhulpaanbieders
(jaardocument zorg) en op basis hiervan voorstellen over de
vermindering van regeldruk40 (2019: n=4, 2020: n=0)

7,5

Figuur 28 toont per actiepunt het rapportcijfer op ervaren
regeldruk in 2019 en in 2020. Aan de rechterzijde van figuur
28 staat de ervaren tijdsbesteding aan administratieve
werkzaamheden in 2019 en 2020.40 41
Onderzoeken van de mogelijkheid voor aanpassing van
het verplichte cliëntervaringsonderzoek in relatie tot
andere cliëntonderzoeken
Ondanks dat dit actiepunt nog niet afgerond is, is geïnterviewden gevraagd of het actiepunt het afgelopen jaar heeft
geleid tot een verandering in ervaren regeldruk. Dit actiepunt lijkt in beperkte mate van toepassing op de geïnterviewde ambulant jeugdzorgwerkers, omdat zij aangeven dat
de organisatie waar zij werken hen niet verplicht om cliëntervaringsonderzoeken af te nemen. Deze geïnterviewden
ervaren dan ook geen tot weinig regeldruk op dit punt en
geven aan dat dit niet is veranderd ten opzichte van 2019.
Wanneer zij het zelf nuttig achten halen ze feedback op bij
ouders, bijvoorbeeld aan de hand van exit-lijsten of andere
vragenlijsten. Eén geïnterviewde ambulant jeugdzorgwerker
herkent daarentegen wel dat er verschillen zijn tussen
gemeenten in cliëntervaringsonderzoeken. Volgens haar
vereist de ene gemeente een uitgebreider onderzoek dan
de andere. Zij ziet dan ook kansen in uniformering van deze
cliëntervaringsonderzoeken. De geïnterviewde pleegzorgbegeleider neemt wel structureel elk jaar cliëntervaringsonderzoeken af. Ook zij ervaart echter beperkte regeldruk op dit
punt en heeft hier geen verandering op bemerkt. Volgens
haar is er geen verandering geweest in deze onderzoeken:
de frequentie en de inhoud is in 2020 hetzelfde als in
2019. Zij geeft daarbij aan dat dit vanuit het initiatief van de
organisatie zelf komt en herkent de verplichting vanuit de
gemeente niet.

40

41
42

14341

		
Ik zou regeldruk zeker een 8 of 8,5 geven op
		
een schaal van 1-9. Als gezinnen verhuizen
		
dan is het vaak niet duidelijk welke gemeente
verantwoordelijk is. Zo begeleidde ik een gezin in
vechtscheiding, waarbij de moeder verhuisde naar
[naam gemeente]. Die gemeente had geen zorg bij ons
gecontracteerd, dus moesten ze zich daar opnieuw
aanmelden voor de zorg. Dat vind ik een slechte zaak.
Ambulant jeugdzorgwerker

Aanpassing van het woonplaatsbeginsel in de
Jeugdwet, zodat het eenvoudiger te bepalen is welke
gemeente de kosten van jeugdhulp moet financieren
De ervaren regeldruk door het woonplaatsbeginsel is voor
twee geïnterviewden van toepassing. Beiden geven aan
dit een belangrijke oorzaak van regeldruk te vinden. De
geïnterviewde ambulant jeugdzorgwerker ervaart dat de
regeldruk door het woonplaatsbeginsel is toegenomen in
2020. Een duidelijke verklaring voor deze toename heeft
ze echter niet. Net zoals benoemd werd in 2019, verklaart
de geïnterviewde pleegzorgbegeleider dat de regeldruk op
dit punt vooral zit in de afstemming met gemeenten over
het aanvragen en financieren van zorg. Dit is volgens haar
vooral tijdrovend in het geval dat het een gemeente betreft
waar de jeugdhulpaanbieder geen contract mee heeft.
De pleegzorgbegeleider herkent dit ook. Zij geeft aan dat
jeugdhulpaanbieders ook vaak moeten werken met hoofden onderaannemerschap. Dit leidt tot extra administratieve
werkzaamheden, omdat ze dan met een andere aanbieder
afspraken moeten maken over de inhoud en financiering
van jeugdhulp. De aanpassing van het woonplaatsbeginsel
gaat per 2021 in, maar zou eigenlijk per 2020 in gaan42.
Deze wetswijziging vraagt daarom veel (en wellicht zelfs
dubbele aandacht) van de branche en gemeenten ter voorbereiding en implementatie.

 it actiepunt heeft geen respons in 2020. Dit punt geldt voor administratief medewerkers, die niet hebben deelgenomen aan de enquête in 2020. Als gevolg
D
daarvan is er geen resultaat van 2020. Aangezien deze functiegroep ook niet is geïnterviewd, volgt er ook geen duiding vanuit de interviews.
Dit resultaat heeft een andere eenheid: uren per jaar.

Tweede kamer der Staten-Generaal. 2020. Wet wijziging woonplaatsbeginsel.

[Ont]Regel de Zorg | 63

FIGUUR 29
Rapportcijfer ervaren regeldruk en ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van regionale
actiepunten voor jeugdhulp in Noord-Holland in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk
per actiepunt: vorig jaar & nu
(op een schaal van 1-9)

Verandering in administratieve
tijdsbesteding
(in min/week)

2019

2020

2019

2020

Schrap overbodige verantwoordingsprocessen (zorg)aanbieders
(2019: n=8, 2020: n=7)

7,4

7,1

159

139

Afschaffen tijdschrijven
(2019: n=43, 2020: n=6)

8,3

8,2

172

138

Controle van indicatiestellen door gemeente
(2019: n=6, 2020: n=7)

7,3

7,3

120

89

Controlerende instanties: accountants, Inspectie en SKJ
(2019: n=6, 2020: n=6)

7,3

7,5

67

68

Verschillen tussen gemeenten in aanvraag van hulp
(2019: n=53, 2020: n=7)

7,2

7,7

91

111

Verschillen tussen gemeenten in bekostiging van hulp
(2019: n=5, 2020: n=5)

7,2

7,8

92

94

Regionale actiepunten voor jeugdhulp in Noord-Holland
In Noord-Holland zijn zes actiepunten uit de regionale
schrapsessies voor Jeugd gemeten. Al deze actiepunten
zijn recent vastgesteld en momenteel in uitvoer. Figuur 29
toont per actiepunt de rapportcijfers op ervaren regeldruk
en de ervaren tijdsbestedingen aan administratieve werkzaamheden van 2019 en 202043.
Schrap overbodige verantwoording(processen) van
zorgaanbieders
Ondanks dat dit actiepunt nog in uitvoer is, is geïnterviewden gevraagd of het actiepunt het afgelopen jaar heeft
geleid tot een veranderde ervaren regeldruk. Twee geïnterviewden uit de regio merken nog geen effect van het
schrappen van overbodige verantwoordingsprocessen van
zorgaanbieders. De regeldruk komt volgens hen vooral door
de beperkte gebruiksvriendelijkheid en interoperabiliteit
van registratiesystemen van organisaties. Dit leidt tot meer
administratieve werkzaamheden dan nodig, omdat zaken
moeilijk te registreren of op te zoeken zijn, of juist dubbel
geregistreerd moeten worden. Zo noemt de geïnterviewde
pleegzorgbegeleider het onhandig dat ze in verschillende
systemen moet registreren (o.a. een apart reiskostensysteem). Ze ziet dan ook kansen in het gebruik van één
overzichtelijk, makkelijk en efficiënt systeem voor alles. Een
ander verantwoordingsproces is het invullen van verplichte
veiligheidslijsten. De geïnterviewde pleegzorgbegeleider
ervaart de regeldruk door deze lijsten niet als hoog. Desondanks ziet zij niet altijd de meerwaarde van deze veiligheidslijsten. Ze ervaart deze vaak als verplichte afvinklijstjes die
niet altijd passend zijn bij de cliëntsituatie.
43

		
Ons huidige administratiesysteem werkt
		
onprettig. Registreren is lastig en veel
		
zaken zijn niet te vinden in het ECD. Voor
de reiskostenregistratie hebben we weer een ander
systeem; een onhandig systeem waar je telkens uit
gegooid wordt. Het liefst willen we dat alles in één
systeem staat. We gaan daarom een nieuw systeem
aanschaffen, ik hoop dat dat veel gaat verbeteren.
Ambulant jeugdzorgwerker

Het afschaffen van tijdschrijven
Het tijdschrijven stond in 2019 onder respondenten in de
top 3-knelpunten met de meest ervaren regeldruk. Beide
geïnterviewde ambulant jeugdzorgwerkers ervaren een
toegenomen regeldruk door tijdschrijven. Net als vorig
jaar naar voren kwam, komt de ervaren regeldruk volgens
hen onder andere voort uit het registreren van directe en
indirecte tijd en de mate van detail van registreren. Beide
geïnterviewde ambulant jeugdzorgwerkers voelen daarnaast ook een druk vanuit de organisatie om goed tijd te
schrijven. Zij moeten namelijk een bepaalde productiviteit
(percentage directe cliëntentijd) behalen. Dit komt volgens
hen voort uit het feit dat de organisatie bang is om niet
genoeg betaald te krijgen door gemeenten en vervolgens
in financieel zwaar weer te geraken. Eén ambulant jeugdzorgwerker geeft daarbij aan dat de organisatie het belang
van tijdschrijven extra benadrukt tijdens de ontwikkelingen
rondom corona, omdat er minder directe cliënttijd is, waar-

 wee van de zes actiepunten (“het afschaffen van tijdschrijven” en “verschillen tussen gemeenten in de aanvraag van hulp”) zijn in 2019 ook gemeten.
T
Daarom is in 2020 een één-meting gedaan voor deze actiepunten. Met verbreding van de scope van de regio Alkmaar naar de provincie Noord-Holland zijn
vier nieuwe actiepunten gemeten. Aangezien deze vier actiepunten vorig jaar niet zijn onderzocht is in 2020 een gecombineerde meting gedaan voor deze
actiepunten.

[Ont]Regel de Zorg | 64

door jeugdhulpverleners ook minder tijd kunnen schrijven.
Voor de pleegzorgbegeleider is tijdschrijven bijna niet aan
de orde, omdat pleegzorg in principe een aparte financiering
krijgt vanuit de gemeente. Zij heeft dan ook geen verandering bemerkt op ervaren regeldruk bij dit actiepunt ten
opzichte van vorig jaar. Op 12 februari 2020 maakte minister
van VWS Hugo de Jonge tijdens de landelijke schrapweek
Jeugd bekend dat hij samen met de Federatie Nederlandse
Vakbeweging (FNV), Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV),
branchevereniging Jeugdzorg Nederland en de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG) een convenant gaat
opmaken om afspraken vast te leggen voor het afschaffen
van vermijdbare tijdsregistratie. Het principeakkoord is
op 11 maart 2020 bereikt en na enige afstemming is per
23 april 2020 een onderhandelaarsakkoord opgesteld dat
momenteel aan leden wordt voorgelegd44. Geïnterviewden
zijn hier positief over en zien de afschaffing graag doorgevoerd, maar zien deze maatregel niet spoedig gebeuren.
Het tijdschrijven vormt namelijk de basis voor bekostiging
en verantwoording richting veel gemeenten, aldus enkele
geïnterviewden. Bovendien heeft de organisatie waarvoor
zowel de pleegzorgbegeleider als een ambulant jeugdzorgwerker werkzaam zijn de tijdsregistratie pas sinds ongeveer
1,5 jaar ingevoerd, ook voor interne sturing.

Verschillen tussen gemeenten in de aanvraag van hulp
Verschillen tussen gemeenten in de aanvraag van hulp
stond in 2019 in de top 3-knelpunten met de meest ervaren
regeldruk. Dit actiepunt is vooral van toepassing op de
ambulant jeugdzorgwerkers. Eén geïnterviewde ambulant
jeugdzorgwerker geeft aan dat de ervaren regeldruk op dit
punt voor haar gelijk is gebleven ten opzichte van 2019. Net
als in 2019 is benoemd ervaart zij dat gemeenten verschillende werkwijzen, aanmeldformulieren en productcodes
hanteren. Zo werkt zij in vijftien gemeenten met ieder een
eigen aanmeldformulier, waardoor zij te maken heeft met
vijftien aanmeldformulieren. De andere geïnterviewde
ambulant jeugdzorgwerker benoemt dat ze in de organisatie
een administratief medewerker hebben aangenomen om de
administratieve werkzaamheden bijbehorend aan dit punt
uit te voeren, omdat het veel tijd kost en ze de jeugdhulpwerkers hiermee willen ontlasten. Ministers De Jonge en
Dekker hebben op 20 maart 2020 een kamerbrief verstuurd
over het Perspectief voor de jeugd met voorstellen om de
organisatie van de jeugdzorg te verbeteren45. Hierin staat
onder andere dat de verschillen tussen gemeenten leiden
tot hoge administratieve lasten voor aanbieders met impact
op de zorg voor kinderen en gezinnen. De ministers pleiten
mede daarom voor een sterke regionale samenwerking
tussen gemeenten, door onder andere een regionale
agenda, bovenregionale afstemming, stabiele jeugdhulpregio’s en de Norm voor Opdrachtgeverschap van het VNG.
Zodoende hopen ze de diversiteit tussen gemeenten weg
te nemen.

		
Tijdschrijven doen we nu 1,5 jaar. Ik dacht destijds: “Gaan
		
wij daar nu nog mee beginnen?”. Het werd ons eigenlijk
		
vanuit de gemeenten verplicht. We moeten precies
opschrijven wat we hebben gedaan om betaald te krijgen. Er
wordt soms bijna gezegd: “Als je niet goed registreert, dan gaat de
organisatie (financieel gezien) ten onder”. […] Tijdschrijven gaat
onhandig ons in systeem. Ik ben vaak vijf minuten aan het bellen met
cliënten. In principe moet ik dan op sommige dagen wel vijftig keer
iets wegschrijven. Dit leidt heel erg af van de inhoud, omdat ik toch
weer elke dag aan het tellen ben hoeveel minuten ik heb geschreven.
Ik moet 80% van mijn tijd aan direct cliëntcontact kunnen schrijven.
Ik krijg een vervelend gevoel als ik dat niet haal, omdat ik er voor mijn
gevoel op af wordt gerekend, terwijl ik wel hele mooie dingen heb
gedaan die dag.
Ambulant jeugdzorgwerker

 inisterie van VWS, VNG, Jeugdzorg Nederland, FNV, CNV. 2020. Convenant stoppen met tijdschrijven voor jeugd en opvoedhulp, jeugdbescherming en
M
jeugdreclassering.
45
Ministerie van VWS. 2020. Perspectief voor de Jeugd.
44

[Ont]Regel de Zorg | 65

6%

3.9.3 Wmo in de regio
Twente

3.9.3.2 Ervaren regeldruk per actiepunt

3.9.3.1 Algemeen beeld regeldruk Wmo in
Twente
Uit de enquête blijkt dat de algemeen ervaren regeldruk
(rapportcijfer op een schaal van 1-9) voor de Wmo in de
regio Twente momenteel gemiddeld een 7,0 krijgt. Respondenten gaven dit in 2019 gemiddeld een 7,5. De figuur hieronder is gebaseerd op de enquêtes en geeft een algemeen
(niet representatief) beeld van de ervaren tijdsbesteding
aan administratieve werkzaamheden voor respondenten
werkzaam in de Wmo in Twente. Respondenten in 2020
besteden gemiddeld 30% van hun werktijd aan administratieve werkzaamheden, terwijl zij 20% acceptabel vinden.
Dit is een verschil van 10 procentpunten. Respondenten in
2019 besteedden 43% van hun werktijd aan administratieve
werkzaamheden, terwijl zij 26% acceptabel vonden. Dit is
een verschil van 17 procentpunten.

In dit onderzoek is in kaart gebracht hoeveel regeldruk
professionals ervaren op de landelijke actiepunten uit de
maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg en
de regionaal vastgestelde actiepunten in de schrapsessies van de regio Twente. Dit is gedaan door de ervaren
regeldruk uit te vragen op een schaal van 1 tot 9, waarbij 1
nauwelijks tot geen regeldruk is en 9 veel regeldruk. Daarnaast is uitgevraagd hoeveel tijd de professional per week
ervaart te besteden aan de administratieve werkzaamheden
waarop het actiepunt zich richt.
De volgende twee paragrafen tonen per actiepunt het
rapportcijfer op ervaren regeldruk en de gemiddelde ervaren
tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden in 2020
en 2019. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen de landelijke actiepunten en regionale actiepunten.

FIGUUR 30
Tijdsbesteding administratieve werkzaamheden Wmo in Twente in 2019 en 2020

30%

43%

30%

20%
57%

2019

2020

26%

Administratieve tijd
20%
Acceptabele administratieve tijd
Niet-administratieve tijd
70%
* De uitkomsten in deze figuur zijn niet significant
vanwege de lage respons en zijn daarmee indicatief

70%

FIGUUR 31
Bekendheid met landelijke inspanningen op regeldrukvermindering onder professionals in de Wmo in Twente
in 2019 en 2020
2020
(n=7)
2019
(n=16)

43%

6%

Niet bekend

57%

56%

Beperkt bekend

37%

(Heel) goed bekend

* Deze resultaten zijn niet opgenomen in figuur 2 in paragraaf 2.1, die de bekendheid met landelijke inspanningen van de andere acht sectoren
weergeeft. Dit komt doordat de andere sectoren een landelijk beeld schetsen en het sociaal domein enkel een regionaal beeld geeft. Daarbij lijkt
dit regionale beeld niet op de landelijke trend. De uitkomsten in deze figuur zijn echter niet significant vanwege de lage respons en zijn daarmee
indicatief.

[Ont]Regel de Zorg | 66

Landelijke actiepunten voor de Wmo in Twente

Regionale actiepunten voor de Wmo in Twente

In Twente zijn twee van de vier landelijke actiepunten uit
de maatwerkaanpak gemeten, omdat deze zich richten op
de Wmo. Van deze actiepunten is één afgerond per maart
2020 (ijkmoment)46. Figuur 32 toont per actiepunt het
rapportcijfer op ervaren regeldruk in 2019 en 2020. Aan de
rechterzijde van figuur 32 staat de ervaren tijdsbesteding
aan administratieve werkzaamheden in 2019 en 2020.47

In Twente zijn vijf actiepunten uit de regionale schrapsessies voor Wmo gemeten. Al deze actiepunten zijn recent
vastgesteld en momenteel in uitvoer. Figuur 33 toont per
actiepunt de rapportcijfers op ervaren regeldruk en de
ervaren tijdsbestedingen aan administratieve werkzaamheden van 2019 en 2020.

Voor deze regio is geen nadere duiding beschikbaar, omdat
er geen interviews hebben plaatsgevonden. De gesignaleerde ervaren tijdsbesteding wekt daarbij wel enige
nieuwsgierigheid. Nader onderzoek voor context bij dit
positieve beeld is dan ook wenselijk.

Voor deze regio is geen nadere duiding beschikbaar, omdat
er geen interviews hebben plaatsgevonden

FIGUUR 32
Rapportcijfer ervaren regeldruk en ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van landelijke
actiepunten voor Wmo in Twente in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk
per actiepunt: vorig jaar & nu
(op een schaal van 1-9)

Verandering in administratieve
tijdsbesteding
(in min/week)

2019

2020

2019

2020

Vereenvoudigen van de eigen bijdrage-regeling in de Wmo 2015
(abbonnementstarief)47 (2019: n=3, 2020: n=1)

7,0

7,0

100

15

Onderzoeken van de mogelijkheid voor aanpassing van het verplichte
cliëntervaringsonderzoek in de Jeugdwet en de Wmo 2015 in relatie
tot andere cliëntonderzoeken (2019: n=12, 2020: n=3)

6,0

7,3

91

45

FIGUUR 33
Rapportcijfer ervaren regeldruk en ervaren tijdsbesteding aan administratieve werkzaamheden van regionale
actiepunten voor de Wmo in Twente in 2020 ten opzichte van 2019
Rapportcijfer op ervaren regeldruk
per actiepunt: vorig jaar & nu
(op een schaal van 1-9)

Verandering in administratieve
tijdsbesteding
(in min/week)

2019

2020

2019

2020

Schrappen van kortdurende beschikkingen
(2019: n=13, 2020: n=5)

7,4

5,8

91

36

Afschaffen van afsprakenformulier en mogelijkheid tot tussentijdse
aanpassing van afspraken door zorgaanbieder
(2019: n=12, 2020: n=4)

7,2

6,3

74

34

Vereenvoudigen van het aantal verschillende zorgproducten van
gemeenten
(2019: n=10, 2020: n=3)

6,6

7,7

95

43

Duidelijke toelichting op i-standaarden (berichtenverkeer) om tot
eenduidig gebruik te komen
(2019: n=8, 2020: n=3)

6,7

8,0

38

42

Eenduidige werkwijze van gemeentes
(2019: n=12, 2020: n=3)

5,8

7,7

45

60

 Zie paragraaf 1.3 voor de definitie van afgeronde en lopende actiepunten. Het ministerie van VWS stelt de status van actiepunten vast en publiceert deze op
de website van [Ont]Regel de Zorg.
47
Dit actiepunt is afgerond op moment van meten per maart 2020 (ijkmoment).
46

[Ont]Regel de Zorg | 67

Bijlagen

[Ont]Regel de Zorg | 68

Bijlage I

Onderzoeksaanpak in meer detail
Onderzoeksmethodiek
De onderzoeksmethodiek is gebaseerd op de generieke
en uniforme evaluatiemethodiek, ontwikkeld door Dröge
& Van Drimmelen. De aanpak bestaat uit een viertal
fases. Fase 1 en 2 zijn afgerond. Fase 3 en 4 vinden
plaats in het voorjaar van 2020.

Afstemmen
Begeleidingscommissie

Quickscan
sector

Groepsgesprek

1
Voorbereiding
Opstellen plan
van aanpak

Afstemmen
BC

Groepsgesprek

Enquête

Enquête

2

3

1e meting

2e meting

Opstellen
statusrapport

Afstemmen
BC

Diepteinterviews

Fase 1
Voorbereiding
Deze fase had als doel om de sector in kaart te brengen,
de onderzoekspopulatie te bepalen en inzicht te
verkrijgen in de knelpunten die de regeldruk veroorzaken.
In deze fase is informatie uit diverse openbare bronnen
verzameld, bestudeerd en geanalyseerd. Zo is een eerste
beeld geschetst van de gebieden waar regeldruk wordt
ervaren, de ervaren knelpunten, de opgestelde actiepunten (inclusief status), het aantal en type professionals
werkzaam in de sector en de belangrijkste stakeholders.
Deze informatie is vastgelegd in een plan van aanpak
per sector. Dit plan van aanpak is afgestemd met het
ministerie van VWS en de begeleidingscommissies (zie
paragraaf 1.4).



Fase 2

Eerste meting op merkbaarheid vermindering
regeldruk
De tweede fase van het onderzoek had tot doel het in
kaart brengen van de ervaren regeldruk. Deze fase heeft
plaatsgevonden medio 2019. Er zijn een drietal onderzoeksmethodieken toegepast:
— Groepsgesprek: in een groepsgesprek met professionals is vastgesteld of de knelpunten herkend worden
en wat de status per knelpunt is.
-	Per sector was het doel om circa 10-12 professionals deel te laten nemen aan het groepsgesprek.

Opstellen
statusrapport

Diepteinterviews

Analyse
op merkbaarheid

Terugkoppeling

Bevindingen
en mogelijke
verklaringen

4
Analyse
effecten

Opstellen
eindrapport

Afstemmen
BC

Ondanks verschillende wervingsinspanningen is dit
niet in alle sectoren gelukt, en hebben interviews
plaatsgevonden. Deze gesprekken vonden plaats in
mei.
-	In de sectoren verpleeghuizen en gehandicaptenzorg hebben geen groepsgesprekken plaatsgevonden. In beide sectoren is aangesloten op
lopende onderzoeken, en heeft een aanvullende
bijeenkomst plaatsgevonden met de beroeps- en
belangenverenigingen.
-	In het sociaal domein hebben geen groepsgesprekken plaatsgevonden, omdat er is aangesloten
op bestaande schrapsessies. Deze vonden plaats
in juni 2019 (regio Alkmaar) en juli 2019 (regio
Twente).
— Enquête: in de enquête is professionals gevraagd
naar de ervaren regeldruk en de perceptie van tijdsbesteding. De enquête is afgenomen in juni 2019. Voor
het sociaal domein is de enquête afgenomen in de
periode van medio juli tot begin augustus 2019.
— Semigestructureerde diepte-interviews: in interviews
met professionals zijn de uitkomsten uit de enquête
nader geduid en verdiept. Er vonden per sector circa
acht gesprekken plaats met professionals. De interviews zijn afgenomen in juli 2019. Voor het sociaal
domein vonden de interviews medio augustus plaats.
De belangrijkste bevindingen van deze fase zijn vastgelegd in een tussentijds statusrapport.

[Ont]Regel de Zorg | 69

Fase 3
Tweede meting op merkbaarheid vermindering
regeldruk
In fase 3 heeft de tweede meting plaatsgevonden. Deze
is van start gegaan in het voorjaar van 2020. De tweede
meting heeft tot doel de effecten van de (afgeronde)
actiepunten voor de professional in kaart te brengen.
De tweede meting is qua uitvoering gelijk aan de eerste
meting, waarbij de ‘nieuwe’ situatie is gemeten ten
opzichte van de ‘oude’ situatie:
— Groepsgesprek: in een groepsgesprek met professionals is vastgesteld of de knelpunten merkbaar zijn
opgelost. Per sector was het doel om circa 10-12
professionals deel te laten nemen aan het groepsgesprek. Ondanks verschillende wervingsinspanningen
is dit net als in meting één niet in alle sectoren gelukt,
en zijn vervangende interviews uitgevoerd.
— Enquête: in de enquête is professionals opnieuw
gevraagd naar de ervaren regeldruk en tijdsbesteding
(per actiepunt uit de maatwerkaanpak). De vragenlijst
is opgenomen in bijlage IV.
— Semigestructureerde diepte-interviews: in interviews
met professionals zijn de uitkomsten uit de enquête
nader geduid en verdiept. Er zijn per sector meerdere
gesprekken gevoerd met professionals. Bijlagen VII
tot en met XV bevatten een uitgebreider beeld met
de achtergrondkenmerken van de onderzoekspopulatie. De interviews zijn afgenomen in maart 2020.

Fase 4
Merkbaarheidsanalyse
Met de resultaten uit de groepsgesprekken, enquêtes
en diepte-interviews uit beide metingen is een analyse
uitgevoerd naar de verschillen tussen de ervaren regeldruk in de ‘nieuwe’ situatie ten opzichte van de ‘oude’
situatie.
De uitkomsten zijn beschreven in voorliggend eindrapport
en geven antwoord op de onderzoeksvraag: heeft het
actieplan (Ont)Regel de Zorg geleid tot merkbaar minder
regeldruk voor de professional?

Selectie en werving van de doelgroep
Goed onderzoek valt of staat met een representatief
deelnemersveld. Dit vraagt om de juiste doelgroepselectie en een goede werving om voldoende respons te
behalen. Hieronder staat de selectie en werving van de
doelgroep nader toegelicht en de mate waarin dit impact
heeft gehad op de onderzoeksresultaten.

Doelgerichte inzet van openbare enquête voor
omvangrijk en representatief deelnemersveld
Het steekproefkader vraagt om een omvangrijk netwerk
van zorgprofessionals. Om in korte tijd een grote groep
zorgprofessionals te bereiken is daarom ingezet op
een openbare, landelijke enquête, uitgezet op twee
momenten in tijd (2019 en 2020). Beperking van deze
onderzoeksmethodiek is de afhankelijkheid die dit geeft

van bereidheid tot deelname van respondenten. Dit kan
leiden tot onder- of oververtegenwoordiging van bepaalde
doelgroepen in 2020 ten opzichte van 2019. Om dit risico
te mitigeren is de enquête met bundeling van krachten
van het ministerie van VWS, KPMG, Kantar Public en de
begeleidingscommissies op doelgerichte wijze aanvullend uitgezet onder specialisten- en huisartsenpanels van
Kantar en de achterban van de branche- en beroepsverenigingen.

Werving in tijden van COVID-19
Het veldwerk in meetmoment twee overlapte deels met
de uitbraak van COVID 19 in Nederland. Gegeven dat
aandacht en beschikbare capaciteit in grote delen van de
zorgsector op dat moment uitgingen naar COVID-19, is
bewust minder frequent aandacht gevraagd bij professionals voor deelname aan dit onderzoek. Het niet extra
willen belasten en beperkter promoten hebben logischerwijs een lagere respons gegeven dan in meetmoment
één. De lagere respons was vooral merkbaar in sectoren
die het meeste merkten van COVID-19, waaronder
bijvoorbeeld de medisch specialistische zorg en de
huisartsenzorg. Bovendien is minder gebruikgemaakt van
externe steekproefbronnen, zoals de achterban van begeleidingscommissies. In meetmoment twee blijkt 92%
van de response afkomstig uit panels van Kantar ten
opzichte van 86% in meetmoment één. Deze ontwikkeling heeft de kans op onder- of oververtegenwoordiging
van bepaalde groepen in 2020 ten opzichte van 2019
daardoor versterkt.

Impact van COVID-19 op onderzoeksresultaten
meetmoment twee (2020)
Ondanks dat de enquête niet actief onder de aandacht is
gebracht, is gedurende het veldwerk voldoende respons
behaald om betekenisvolle inzichten te kunnen geven
over 2020. In 2020 hebben ruim 3.500 respondenten
meegedaan aan de enquête ten opzichte van ruim 4.500
respondenten in 2019.
Wel is het zo dat onder- en oververtegenwoordiging
van bepaalde doelgroepen in combinatie met de lagere
respons ten opzichte van 2019 op detailniveau invloed
heeft op de significantie van sommige onderzoeksresultaten. Bijvoorbeeld op het niveau van actiepunten. Bij het
analyseren van verandering in regeldruk per actiepunt
tussen 2019 en 2020 hebben we daarom getoetst op
significantie om te beoordelen in hoeverre de verschillen
kunnen zijn veroorzaakt door steekproefafwijkingen. Daar
waar de resultaten niet significant zijn, wordt dit aangegeven in het rapport.
Deze effecten zijn voornamelijk zichtbaar in resultaten
van de gemiddelde tijdsbesteding per actiepunt. Bij de
vraag naar ervaren regeldruk is gebruikgemaakt van een
overzichtelijke schaal van 1 tot 9. Bij de vraag naar tijdsbesteding kon een respondent echter elk getal invullen
(tot een maximum van 999). Hierdoor liggen de ingevulde
waarden voor tijdbesteding meer uit elkaar en treedt
sneller variatie op.

[Ont]Regel de Zorg | 70

Fictief voorbeeld ter illustratie:
Een administratief medewerker besteedt gegeven de aard van zijn functie gemiddeld meer tijd aan administratie
en ervaart relatief minder regeldruk dan een zorgprofessional, omdat hij/zij administratie beschouwt als
onderdeel van het werk. Wanneer sprake is van een relatief hogere deelname van administratief medewerkers
in 2020 ten opzichte van 2019, stijgt daardoor de gemiddelde tijdsbesteding en daalt de gemiddelde ervaren
regeldruk.

Data-analyse: toelichting correctieanalyse meetmoment één
Tijdens de analyse van de enquêteresultaten van meetmoment één bleek dat er voor drie knelpunten in twee
sectoren onverwachte waarden naar voren kwamen bij
de vraag naar de tijdsbesteding in het voorgaande jaar.
Het ging hier om de volgende knelpunten:
— Sector paramedische zorg:
1)	Administratieve last bij de uitvoering van de
‘Richtlijn Fysiotherapeutische dossiervoering’
door de informatie die conform deze richtlijn
moet worden ingevuld in het patiëntendossier en
de niet altijd duidelijke invulvelden.
— Sector verpleeghuizen:
2)	Administratieve last van de regeling meerzorg
door het registeren van uren voor het verantwoorden van de geleverde meerzorg bij zorg in
natura.
3)	Administratieve last van de regeling meerzorg
door het invullen van het aanvraagformulier, het
registreren van indirecte kosten en het declareren
van de meerzorg. Eventueel volgen er nog werkzaamheden in het kader van materiële controles.

Ter correctie is het volgende uitgevoerd:
De gemiddelde (procentuele) verandering in tijdsbesteding tussen het voorgaande en huidige jaar is berekend
voor de personen die wel de gewenste waarde konden
invullen. Deze gemiddelde verandering is toegepast voor
de personen die de waarde 333 hebben ingevuld, door
hun antwoord op de huidige tijdsbesteding hiermee te
vermenigvuldigen. Vervolgens is opnieuw de gemiddelde
tijdsbesteding in minuten berekend voor de totale groep.
Hier is voor gekozen om twee redenen:
— Doordat er geen personen zijn uitgesloten, blijft de
gemiddelde tijdsbesteding van het huidige jaar onveranderd en hierdoor het meest realistisch.
— Het verschil tussen de tijdsbesteding van het huidige
jaar en het voorgaande jaar kan nog steeds berekend
worden met dezelfde groep respondenten.

Voor deze knelpunten is in de enquête in 2019 naar zowel
de huidige tijdsbesteding als de tijdsbesteding in het
voorgaande jaar gevraagd. Die kon worden uitgedrukt
in minuten per week. Bij de vraag naar het voorgaande
jaar was het maximaal aantal minuten dat ingevuld kon
worden 333. Echter, dit had de waarde 999 moeten zijn
(999 was ook het maximum bij de vraag naar de huidige
tijdsbesteding). Een relatief groot aantal respondenten
heeft bij de vraag naar het voorgaande jaar 333 ingevuld,
wat naar alle waarschijnlijkheid een hogere waarde had
moeten zijn, maar die door de maximering niet ingevuld kon worden. Hierdoor kwam het gemiddeld aantal
minuten dat de ondervraagde groep in het voorgaande
jaar had besteed aan het knelpunt lager uit dan het in
werkelijkheid had moeten zijn.

[Ont]Regel de Zorg | 71

Bijlage II

Bronnenlijst
— Berenschot (2019). Administratieve belasting langdurige zorg – concept uitkomsten 2019.
— Coomans, R. et al. (2016). Handreiking Merkbaarheidsscan. Den Haag: Droge & Van Drimmelen.
— KPMG. 2019. Statusrapport Merkbaarheidsscan [Ont]Regel de Zorg.
— Landelijke Huisartsen Vereniging (2015). Het Roer Gaat Om.
— Meurs, P. (2014). Van regeldruk naar passende regels. Vertrouwen, veerkracht, verantwoordelijke vrijheid.
Den Haag: VWS.
— Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2018). Actieplan [Ont]Regel de Zorg.
— Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2019). Kamerbrief over voortgang programma [Ont]Regel de
Zorg.
— Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2019). Kamervragen over het bericht dat de administratieve
lasten in de zorg blijven stijgen.
— Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020). Perspectief voor de Jeugd.
— Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, VNG, Jeugdzorg Nederland, FNV, CNV (2020).
Convenant stoppen met tijdschrijven voor jeugd en opvoedhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering.
— Landelijke website [Ont]Regel de Zorg.
— Nederlandse Zorgautoriteit (2020). Monitor contractering ggz.
— [Ont]Regel de Zorg (2019). De Paarse Lijnen uit de Landelijke Schrap dag Jeugd.
— Q-Consult zorg (2017). Begrippen, feiten en cijfers over (ervaren) regeldruk in de zorg.
— Raad Volksgezondheid en Samenleving (2019). Blijk van vertrouwen.
— Tweede kamer der Staten-Generaal (2020). Wet wijziging woonplaatsbeginsel.
— Zorgverzekeraars Nederland (2020). Zorgverzekeraars verkorten maximale controletermijnen farmacie,
paramedische zorg en ggz.
— Zorginstituut Nederland (2019). Actualisering bijlage 2 regeling zorgverzekering.
— Zorgvisie (2020). Zorgaanbieders vrezen verantwoordingscircus over coronakosten.

[Ont]Regel de Zorg | 72

Bijlage III

Samenstelling begeleidingscommissies
Cure – eerste lijn
1.

Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd (IGJ)

2.

Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF)

3.

Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP)

4.

Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV)

5.

Nederlands Huisartsengenootschap (NHG)

6.

Nederlandse Apothekers Coöperatie (NAPCO)

7.

Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)

8.

Stichting Keurmerk Fysiotherapie

9.

Zorginstituut Nederland (ZiN)

10.

Zorgverzekeraars Nederland (ZN)

Cure – tweede lijn
1.

Federatie Medisch Specialisten (FMS)

2.

Federatie van psychologen, psychotherapeuten en pedagogen (P3NL)

3.

Geestelijke gezondheidszorg Nederland (GGZ Nederland)

4.

Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd (IGJ)

5.

Landelijke Vereniging van Vrijgevestigde Psychologen (LVVP)

6.

Nederlands Instituut van Psychologen (NIP)

7.

Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU)

8.

Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ)

9.

Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVVP)

10.

Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)

11.

Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN)

12.

Zelfstandige Klinieken Nederland (ZKN)

13.

Zorginstituut Nederland (ZiN)

14.

Zorgverzekeraars Nederland (ZN)

[Ont]Regel de Zorg | 73

Care en Sociaal domein
1.

ActiZ

2.

Beroepsvereniging van Professionals in Sociaal Werk (BPSW)

3.

Geestelijke gezondheidszorg Nederland (GGZ Nederland)

4.

Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd (IGJ)

5.

Jeugdzorg Nederland

6.

Ketenbureau i-Sociaal Domein

7.

Nederlands Instituut van Psychologen (NIP)

8.

Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)

9.

Netwerk Directeuren Sociaal Domein (NDSD)

10.

Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN)

11.

Vereniging van Artsen voor Verstandelijk Gehandicapten (NVAVG)

12.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)

13.

Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN)

14.

Zorginstituut Nederland (ZiN)

15.

Zorgthuisnl

16.

Zorgverzekeraars Nederland (ZN)

17.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)

[Ont]Regel de Zorg | 74

Bijlage IV

Vragenlijst enquête meetmoment twee
Blok 0. Algemene informatie
Vraag

Type vraag

Antwoordcategorieën

1.

Wat is uw leeftijd?

Meerkeuzevraag

— jonger dan 25 jaar
— 25-35 jaar
— 36-45 jaar
— 46-55 jaar
— 56-65 jaar
— ouder dan 65 jaar

2.

Hoeveel jaar werkervaring
heeft u in de zorg?

Meerkeuzevraag

— Minder dan één jaar
— 1-5 jaar
— 6-10 jaar
— 11-15 jaar
— 16-20 jaar
— meer dan 20 jaar

Vraag

Type vraag

Antwoordcategorieën

3.

In welke sector bent u nu
werkzaam?

Meerkeuzevraag

— Farmacie
— Huisartsen
— Tandartsen
— Fysiotherapie
— Medisch specialistische zorg (werkzaam in
ziekenhuis of zelfstandig behandelcentrum)
— Curatieve ggz
— Wijkverpleging
— Gehandicaptenzorg
— Verpleeghuizen (werkzaam in intramurale
verpleeghuiszorg)
— Sociaal domein

4.

In welk domein bent u nu
werkzaam?

Meerkeuzevraag

— Jeugd
— Wmo
— Beide

5.

In welke regio/gemeente bent u
voornamelijk werkzaam?

Meerkeuzevraag

Regio Twente
— [naam gemeente]
Regio Noord-Holland
— [naam gemeente]

6.

Wat is uw huidige functie binnen
de sector waar u werkzaam bent?

Meerkeuzevraag

[Diverse antwoordcategorieën per sector]

7.

Voor welk type organisatie bent u
werkzaam?48

Meerkeuzevraag

Indien wijkverpleging:
— Open antwoordmogelijkheid
— Wil niet zeggen

Blok 1. Introductie

Indien curatieve ggz:
— Ggz-zorginstelling
— Ziekenhuis
— Vrijgevestigd
48

 et ministerie van VWS wil graag lokaal inzicht in de ervaren regeldruk in de wijkverpleging en medisch specialistische zorg om verschillen tussen
H
organisaties nader te kunnen duiden en in samenwerking met het veld te leren en te kijken waar verdere acties nodig zijn om regeldruk te verminderen. Respondenten in deze sectoren is daarom gevraagd of zij hun antwoord op de vraag ‘Bij welke organisatie bent u werkzaam?’ willen delen met
het ministerie van VWS. De antwoorden zijn hiermee herleidbaar naar de organisatie, maar verdere informatie is geanonimiseerd. Indien respondenten hun organisatie niet willen delen, kunnen zij de vraag beantwoorden met ‘Wil niet zeggen’.

[Ont]Regel de Zorg | 75

Blok 1. Introductie
Vraag

Type vraag

Antwoordcategorieën

8.

Bij welke organisatie bent u
werkzaam?48

Meerkeuzevraag

Antwoordcategorieën MSZ:
— Bij een ziekenhuis, namelijk: [naam]
— Bij een ziekenhuis, maar de naam van
het ziekenhuis deel ik liever niet in dit
onderzoek.
— Bij een ZBC
— Bij overig
— Wil niet zeggen

9.

Welke zorgvorm(en) levert uw
organisatie?

Meerkeuzevraag

[Diverse antwoordcategorieën per sector]

10.

Werkt u intramuraal, extramuraal
of beide?

Meerkeuzevraag

— Intramuraal
— Extramuraal
— Beide

11.

Welke setting is voor u van
toepassing?

Meerkeuzevraag

[Diverse antwoordcategorieën per sector]

12.

Hoeveel uren per week werkt u
gemiddeld binnen deze sector?

13.

Wordt u binnen uw organisatie
ondersteund bij de uitvoer van
administratieve werkzaamheden,
bijvoorbeeld door een
ondersteunende medewerker of
afdeling?

Meerkeuzevraag

— Ja
— Nee
[Ruimte voor toelichting]

Blok 2. Bekendheid met beleid / ervaring met het onderwerp regeldruk

48

Vraag

Type vraag

Antwoordcategorieën

14.

In hoeverre bent u bekend met
de inspanningen die brancheen beroepsverenigingen,
verzekeraars, toezichthouders,
VWS en andere betrokkenen op
landelijk niveau plegen om de
ervaren regeldruk in de zorg terug
te dringen, zoals het actieplan
[Ont]Regel de Zorg?

Meerkeuzevraag

— Niet bekend
— Beperkt bekend
— Goed bekend
— Heel goed bekend

15.

Waar vindt u informatie over
het programma [Ont]Regel de
Zorg en de voortgang van de
actiepunten binnen uw sector?

Meerkeuzevraag

— Ik ben niet bekend met deze inspanningen
— Ik ben bekend met deze inspanningen via:
— de website van [Ont]regel de Zorg
— interne nieuwsbrief
— collega’s
— social media, zoals LinkedIn
— een beroepsvereniging
— anders, namelijk...

16.

Is uw organisatie actief aan de
slag met het terugdringen van
administratieve lasten?

Meerkeuzevraag

— Ja
— Nee
[Ruimte voor toelichting]

 et ministerie van VWS wil graag lokaal inzicht in de ervaren regeldruk in de wijkverpleging en medisch specialistische zorg om verschillen tussen
H
organisaties nader te kunnen duiden en in samenwerking met het veld te leren en te kijken waar verdere acties nodig zijn om regeldruk te verminderen. Respondenten in deze sectoren is daarom gevraagd of zij hun antwoord op de vraag ‘Bij welke organisatie bent u werkzaam?’ willen delen met
het ministerie van VWS. De antwoorden zijn hiermee herleidbaar naar de organisatie, maar verdere informatie is geanonimiseerd. Indien respondenten hun organisatie niet willen delen, kunnen zij de vraag beantwoorden met ‘Wil niet zeggen’.

[Ont]Regel de Zorg | 76

Blok 3. Algemeen beeld regeldruk
Vraag

Type vraag

Antwoordcategorieën

17.

In hoeverre ervaart u
tegenwoordig regeldruk?

Meerkeuzevraag

Rapportcijfer van 1 tot 9

18.

Hoeveel tijd besteedt u
tegenwoordig gemiddeld per
week aan het uitvoeren van
administratieve werkzaamheden?

Open vraag

Aan het uitvoeren van administratieve
werkzaamheden besteed ik tijdens mijn huidige
werkzaamheden gemiddeld...

19.

Wat vindt u een acceptabele
tijdsbesteding voor het
uitvoeren van administratieve
werkzaamheden?

Open vraag

Blok 4. Inzoomen op specifieke knelpunten
20.

21.

Vraag

Type vraag

Antwoordcategorieën

Hieronder staan verschillende
knelpunten beschreven.
Wilt u per knelpunt aangeven in
hoeverre u deze herkent binnen
uw eigen werkzaamheden?

Meerkeuzevraag

— Ik herken het knelpunt volledig
— Ik herken het knelpunt deels
— Ik herken het knelpunt niet
— Niet van toepassing voor mijn functie

Type meting per actiepunt

Vraag

Antwoordcategorieën

Enkele meting
(één- óf nulmeting)

In hoeverre heeft u
in de huidige situatie
last van dit knelpunt?

Rapportcijfer van 1 tot 9

Hoeveel tijd bent u
in de huidige situatie
gemiddeld kwijt aan
de administratieve
werkzaamheden?

Aan het uitvoeren van deze administratieve
werkzaamheden besteed ik op dit moment
gemiddeld...

In hoeverre heeft u
in de huidige situatie
last van dit knelpunt?

Rapportcijfer van 1 tot 9

In hoeverre had u
vorig jaar last van dit
knelpunt?

Rapportcijfer van 1 tot 9

Hoeveel tijd bent u
in de huidige situatie
gemiddeld kwijt aan
de administratieve
werkzaamheden?

Aan het uitvoeren van deze administratieve
werkzaamheden besteed ik op dit moment
gemiddeld...

Hoeveel tijd was u
vorig jaar gemiddeld
kwijt aan de
administratieve
werkzaamheden?

Aan het uitvoeren van deze administratieve
werkzaamheden besteedde ik vorig jaar
gemiddeld...

Gecombineerde meting
(één- óf nulmeting)

[Ont]Regel de Zorg | 77

Blok 5. Afsluitende vragen
Vraag

Type vraag

Antwoordcategorieën

22.

Mogen we u per e-mail
benaderen voor een verdiepend
telefonisch interview?
Zo ja, dan wordt u mogelijk
benaderd per e-mail. (gelieve uw
e-mailadres in te voeren bij laatste
vraag

Meerkeuzevraag

— Ja u mag mij benaderen voor een
verdiepend telefonisch interview
— Ik geef geen toestemming om mij opnieuw
te benaderen

23.

Wilt u per e-mail op de hoogte
gehouden worden van de
resultaten van deze enquête?

Meerkeuzevraag

— Ja, ik wil op de hoogte worden gehouden
— Nee, ik wil niet op de hoogte worden
gehouden

24.

Ik kan via het volgende e
mailadres bereikt worden:

[Ont]Regel de Zorg | 78

Bijlage V

Afkortingen- en begrippenlijst
ActiZ

Organisatie van zorgondernemers

AIOS

Arts in opleiding tot specialist

Akwa GGZ

Alliantie kwaliteit in de Geestelijke Gezondheidszorg

Argus

Gegevensset voor vrijheidsbeperkende interventies

AVG 	Algemene Verordening gegevensbescherming
Benchmark-ROM 	Benchmark Routine Outcome Monitoring, een landelijke benchmark in de ggz voor
kwaliteitsverbetering.
Gb-ggz

Generalistische basis geestelijke gezondheidszorg

BPSW

Beroepsvereniging van Professionals in Sociaal

Bopz

Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische

CAK

Centraal Administratie Kantoor

CIZ

Centrum Indicatiestelling Zorg

CNV

Christelijk Nationaal Vakbond

DBC

Diagnose Behandel Combinatie

DCSPH

Diagnose Code Systematiek Paramedische Hulp

ECD

Elektronisch cliëntendossier

EPD

Elektronisch Patiëntendossier

FMS

Federatie Medisch Specialisten

FNV

Federatie Nederlandse Vakbeweging

GGZ

Geestelijke gezondheidszorg

GGZ Nederland

Brancheorganisatie voor instellingen in de geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg

Hbo

Hoger beroepsonderwijs

HKZ

Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector

IGJ

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd i.o.

IFMS

Individueel Functioneren Medisch Specialisten

ICT

Informatie- en communicatietechnologie

i-Sociaal Domein	Een overeenkomst tussen brancheorganisaties van
ministerie van VWS

zorggaanbieders, de VNG en

KIBG

Stichting Kwaliteit in Basis GGZ

KNMP

Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie

KNGF

Koninklijke Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie

LHV

Landelijke Huisartsen Vereniging

LVVP

Landelijke Vereniging van Vrijgevestigde Psychologen

Mbo

Middelbaar beroepsonderwijs

MIC

Meldingen Incidenten Cliëntenzorg

MIM

Melding Incidenten.

Ministerie van VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

MSZ

Medisch specialistische zorg

NAPCO

Nederlandse Apothekers Coöperatie

NDSD

Netwerk Directeuren Sociaal Domein

NFU

Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra

NHG

Nederlands Huisartsengenootschap

NIP

Nederlands Instituut van Psychologen

NVAVG

Vereniging van Artsen voor Verstandelijk Gehandicapten

NVVP

Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie
[Ont]Regel de Zorg | 79

NVZ

Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen

NZa

Nederlandse Zorgautoriteit

PM304

Prestatiecodelijst paramedische hulp

P3NL

Federatie van psychologen, psychotherapeuten en pedagogen

OPAZ

Ondersteuning Passend Zorgaanbod, een programma van het ministerie van VWS

PREM

Patiënt reported experience measure

RVS

Raad voor Volksgezondheid en Samenleving

SBG

Stichting Benchmark GGZ

S-ggz

Specialistische geestelijke gezondheidszorg

SKJ

Stichting Kwaliteitsregister Jeugd

UMC

Universitair Medisch Centrum

VECOZO	Een internetportaal voor administratieve berichtenverkeer tussen alle zorgverzekeraars,
zorgkantoren, gemeenten en meer dan 44.000 zorgaanbieders.
VGN

Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland

VNG

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

V&VN

Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

Wlz

Wet langdurige zorg

Wmo

Wet maatschappelijke ondersteuning

Wvggz

Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg

Wzd

Wet zorg en dwang

ZBC

Zelfstandig Behandelcentrum

ZiN

Zorginstituut Nederland

ZKN

Zelfstandige Klinieken Nederland

ZN

Zorgverzekeraars Nederland

[Ont]Regel de Zorg | 80

Bijlage VI

Actiepunten die in overleg met begeleidingscommissie
en ministerie van VWS niet zijn meegenomen in dit
onderzoek
Medisch specialistische zorg
Actiepunten

Toelichting

Inventariseren van tegenstrijdige eisen door middel
van patiëntenreizen.

In overleg met het ministerie van VWS is besloten om dit
schrappunt niet te meten in de voorliggende merkbaarheidsscan.

Aan de hand van twee casus mogelijkheden voor
vereenvoudiging of schrappen van NZa-regelgeving in
kaart brengen.

Het actiepunt is in het huidige onderzoek gecombineerd met het
gemeten actiepunt “Inventariseren van knelpunten voortvloeiend
uit weten regelgeving in sessies met betrokken partijen en
professionals”.

Paramedische zorg
Actiepunten

Toelichting

Uniformering aanvraagprocedure hulpmiddelen.

Dit actiepunt is niet gemeten omdat uit focusinterviews met
fysiotherapeuten en raadpleging van eerder onderzoek blijkt dat
dit knelpunt vooral van toepassing is op andere paramedische
beroepen zoals ergotherapeuten. Deze functiegroepen vallen
buiten de scope van de merkbaarheidsscan.

Verminderen van hoeveelheid informatie die moet
worden aangeleverd bij terug- en doorverwijzingen.

Bij meting is aangesloten op actiepunt “Uniformeren items
verwijzing in paramedische zorg”.

Verbeteren van de toepassing van het
patiënttevredenheidsonderzoek.

Dit actiepunt is niet gemeten tijdens meetmoment twee, omdat
de nieuwe PREM nog niet ontwikkeld is. Hierdoor valt nog geen
effect op de ervaren last te bemerken. Daarnaast is eind 2017 een
nulmeting gedaan op dit actiepunt door Q-Consult die nog volstaat.

Curatieve ggz
Actiepunten

Toelichting

We decimeren het aantal effectiviteits- en
patiëntervaringsindicatoren.

Het actiepunt wordt onderzocht door een werkgroep van
psychiaters via de tafel “Gepast gebruik en transparantie”. Deze
werkgroep gaat inventariseren of en welke knelpunten gepaard
gaan met effectiviteits- en patiëntervaringsindicatoren en welke
vervolgens geschrapt kunnen worden. Tijdens meetmoment twee
wordt mogelijk een meting gedaan.

Wijkverpleging
Actiepunten

Toelichting

Onderzoeken van registratielasten
wijkverpleegkundigen veroorzaakt door
zorginkoopcontracten, incl. ruimte voor onderscheid
in kwaliteit bij zorginkoop (product: plan van aanpak
verbeterpunten inkoop 2020).

Het actiepunt betreft een onderzoek waardoor een meting op
regeldruk niet mogelijk is.

[Ont]Regel de Zorg | 81

Verpleeghuizen
Actiepunten

Toelichting

We verminderen externe verantwoordingslast door gebruik
te maken van een vastgesteld uniform kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg. Bij de uitvoering van dit kader kijken we de
komende jaren naar een verdere reductie van administratieve
lasten.

Het actiepunt is te breed van omvang om concrete
onderliggende knelpunten en maatregelen te meten.

We verminderen de administratieve lasten voor cliënten met een
complexe zorgvraag die uit meer domeinen zorg krijgen. Hiernaar
doen wij onderzoek in het project OPAZ (ondersteuning passend
zorgaanbod).

Het actiepunt wordt meegenomen in het onderzoek
van OPAZ. Voorliggend onderzoek baseert zich op de
resultaten van het OPAZ-onderzoek met betrekking
tot dit actiepunt.

We verminderen de administratieve lasten bij de zorginkoop door
het stimuleren van meerjarige contracten en het voorkomen van
dubbele uitvragen.

Het actiepunt wordt meegenomen in het onderzoek
van de inkoopmonitor. Voorliggend onderzoek baseert
zich op de resultaten van de inkoopmonitor met
betrekking tot dit actiepunt.

We schrappen interne regelgeving. Door het programma
Waardigheid en Trots op locatie worden tweemaal per jaar
alle verpleeghuiszorglocaties die dat willen bezocht. Met hen
wordt gekeken naar het verbeteren van het werkproces en het
verminderen van interne regels. Veel goede voorbeelden zijn
reeds beschikbaar, waaronder ook vereenvoudigingen in het
zorgleefplan.

Het actiepunt is niet meetbaar op landelijk niveau.

Naast de aanpak Waardigheid en Trots ondersteunen wij
zorgaanbieders die dat willen intensief bij het zelf aanpakken van
regeldruk. Dit doen we door aanvullend onderzoek te doen bij
deze aanbieders naar de onderliggende herkomst van regelgeving
en door ondersteuning bij het reduceren van de regeldruk.

Het actiepunt wordt meegenomen in het aanvullende
onderzoek naar de herkomst van regelgeving en het
reduceren van regeldruk. Voorliggend onderzoek
baseert zich op de resultaten van dit onderzoek met
betrekking tot dit actiepunt.

Wij investeren samen met veldpartijen in het permanent
schrappen van overbodige regelgeving door het organiseren van
schrapsessies in het land.

In overleg met het ministerie van VWS is besloten
om dit schrappunt niet te meten in de voorliggende
merkbaarheidsscan.

Gehandicaptenzorg
Actiepunten

Toelichting

We verminderen externe verantwoordingslast door gebruik
te maken van een vastgesteld uniform kwaliteitskader
Gehandicaptenzorg. Bij de uitvoering van dit kader kijken we de
komende jaren naar een verdere reductie van administratieve
lasten.

Het actiepunt is te breed van omvang om
onderliggende knelpunten en maatregelen te meten.

We verminderen de administratieve lasten voor PGB-houders
door te investeren in een nieuw budgethouders portaal (PGB
2.0-systeem).

Het actiepunt betreft administratieve lasten voor
budgethouders en niet voor (zorg)professionals.

We verminderen de administratieve lasten voor cliënten met een
complexe zorgvraag die uit meer domeinen zorg krijgen. Hiernaar
doen wij onderzoek in het project OPAZ (ondersteuning passend
zorgaanbod).

Het actiepunt wordt meegenomen in het onderzoek
van OPAZ. Het huidige onderzoek baseert zich op de
resultaten van het OPAZ-onderzoek met betrekking
tot dit actiepunt.

We verminderen de administratieve lasten bij de zorginkoop door
het stimuleren van meerjarige contracten en het voorkomen van
dubbele uitvragen.

Het actiepunt wordt meegenomen in het onderzoek
van de inkoopmonitor. Het huidige onderzoek baseert
zich op de resultaten van de inkoopmonitor met
betrekking tot dit actiepunt.

We schrappen regelgeving op het terrein van interne en externe
verantwoording in de gehandicaptenzorg. Samen met de VGN,
veldpartijen, zorgaanbieder JP van den Bent en aanbieders in de
sector willen we een beweging tot stand brengen in de sector
waardoor er meer ruimte en verantwoordelijkheid ontstaat op
de werkvloer. Ook stimuleren we dat zorgaanbieders van elkaar
kunnen leren. Dit wordt ook onderdeel van het programma
gehandicaptenzorg.

Het betreft een lopend experiment met een
doorlooptijd van 5-jaar. Het actiepunt wordt
meegenomen in een meerjarig wetenschappelijk
onderzoek.

Wij investeren samen met veldpartijen in het permanent
schrappen van overbodige regelgeving door het organiseren van
schrapsessies in het land.

In overleg met VWS is besloten om deze
schrappunten niet te meten in de voorliggende
merkbaarheidsscan.

[Ont]Regel de Zorg | 82

Bijlage VII

Farmacie: onderzoekspopulatie
i.

Onderzoekspopulatie

Achtergrondkenmerken farmacie (2019: n=195, 2020: n=137 )
2019

2020

Leeftijd

%

n

%

n

Jonger dan 25 jaar

1%

1

1%

1

25-35 jaar

17%

33

19%

26

36-45 jaar

35%

69

36%

50

46-55 jaar

22%

42

23%

31

56-65 jaar

23%

45

20%

27

Ouder dan 65 jaar

3%

5

1%

2

Aantal jaar werkervaring

%

n

%

n

Minder dan één jaar

3%

5

1%

2

1-5 jaar

5%

9

6%

8

6-10 jaar

10%

19

13%

18

11-15 jaar

18%

35

15%

20

16-20 jaar

19%

37

19%

26

Meer dan 20 jaar

46%

90

46%

63

Functie

%

n

%

n

Administratief medewerker binnen farmacie

2%

3

1%

2

Apotheker

48%

94

42%

58

Apothekersassistent

43%

84

50%

69

Apotheekhoudende huisarts

3%

5

0%

0

Apotheekmanager

3%

5

6%

8

Andere functie binnen farmacie

2%

4

0%

0

Type zorgaanbieder

%

n

%

n

Apotheekhoudende huisarts

3%

6

1%

2

Ketenapotheek

31%

61

31%

42

Zelfstandige apotheek

60%

117

65%

89

Overig

6%

11

3%

4

Setting

%

n

%

n

Ik ben geen praktijkhouder binnen farmacie

58%

113

42%

30

Ik ben praktijkhouder binnen farmacie

33%

65

51%

36

Overig

9%

17

7%

5

[Ont]Regel de Zorg | 83

2019

2020

Aantal uren werkzaam per week

%

n

%

n

1-16 uur

3%

6

7%

9

17-24 uur

24%

47

19%

26

25-32 uur

30%

58

31%

42

33-40 uur

28%

55

31%

43

41 uur of meer

15%

29

12%

17

Gemiddeld

32,7

32,3

%

n

%

n

Ja

65%

127

67%

90

Nee

35%

68

33%

45

Ondersteuning of hulp bij administratieve
werkzaamheden

Groepsgesprek
2019

Interviews

2020

2019

2020

Administratief medewerker

0

0

1

0

Apotheker

1

7

7

1

Apothekersassistent

0

1

0

1

Totaal

1

8

8

2

[Ont]Regel de Zorg | 84

Bijlage VIII

Huisartsenzorg: onderzoekspopulatie
i.

Onderzoekspopulatie

Achtergrondkenmerken huisartsenzorg (2019: n=509, 2020: n=301)
2019

2020

Leeftijd

%

n

%

n

Jonger dan 25 jaar

0%

1

1%

3

25-35 jaar

10%

51

14%

43

36-45 jaar

32%

161

32%

95

46-55 jaar

28%

140

29%

87

56-65 jaar

26%

131

22%

65

Ouder dan 65 jaar

5%

25

3%

8

Aantal jaar werkervaring

%

n

%

n

Minder dan één jaar

0%

0

1%

2

1-5 jaar

3%

14

6%

17

6-10 jaar

8%

43

11%

33

11-15 jaar

21%

108

21%

62

16-20 jaar

17%

85

17%

51

Meer dan 20 jaar

51%

259

45%

136

Functie

%

n

%

n

Administratief medewerker binnen huisartsenzorg

1%

6

2%

6

Aio binnen huisartsenpraktijk

3%

17

2%

5

Huisarts

64%

325

48%

145

Doktersassistent

14%

69

19%

56

Kwaliteit- en/of beleidsmedewerker binnen huisartsenzorg

0%

1

0%

1

Praktijkondersteuner Huisarts (POH)

14%

72

22%

65

Praktijkmanager

2%

9

2%

7

Verpleegkundige / verpleegkundig specialist binnen
huisartsenzorg

2%

10

5%

14

Andere functie binnen huisartsenzorg

0%

0

1%

2

Type zorgaanbieder

%

n

%

n

Groepspraktijk (met drie of meer huisartsen)

42%

212

39%

118

Duopraktijk (met twee huisartsen)

23%

17

27%

82

Solopraktijk (met één huisarts)

25%

127

21%

63

Overig

10%

53

13%

38

[Ont]Regel de Zorg | 85

2019
Setting

2020

%

n

%

n

Ik werk als huisarts in dienst van een huisarts
(HIDHA) of als vaste waarnemer

10%

49

15%

22

Ik werk als wisselende waarnemer

5%

25

8%

12

Ik werk als zelfstandig gevestigde huisarts

51%

260

68%

100

Overig

34%

175

9%

13

Aantal uren werkzaam per week

%

n

%

n

1-16 uur

5%

24

10%

31

17-24 uur

15%

74

17%

51

25-32 uur

23%

116

27%

81

33-40 uur

21%

105

21%

62

41 uur of meer

37%

190

25%

76

Gemiddeld

38,4

Ondersteuning of hulp bij administratieve
werkzaamheden

33,7

%

n

%

n

Ja

62%

318

52%

155

Nee

38%

191

48%

141

Groepsgesprek
2019

Interviews

2020

2019

2020

Huisarts

4

4

8

5

Praktijkverpleegkundige

0

1

0

0

Totaal

4

5

8

5

[Ont]Regel de Zorg | 86

Bijlage IX

Paramedische zorg: onderzoekspopulatie
i.

Onderzoekspopulatie

Achtergrondkenmerken paramedische zorg (2019: n=219, 2020: n=79)
2019

2020

Leeftijd

%

n

%

n

Jonger dan 25 jaar

1%

3

3%

2

25-35 jaar

28%

62

35%

28

36-45 jaar

23%

50

35%

28

46-55 jaar

26%

57

18%

14

56-65 jaar

20%

44

6%

5

Ouder dan 65 jaar

1%

3

3%

2

Aantal jaar werkervaring

%

n

%

n

Minder dan één jaar

0%

0

5%

4

1-5 jaar

11%

23

10%

8

6-10 jaar

17%

38

19%

15

11-15 jaar

21%

46

32%

25

16-20 jaar

10%

22

8%

6

Meer dan 20 jaar

41%

90

27%

21

%

n

%

n

Administratief medewerker binnen paramedische
zorg

16%

35

14%

11

Fysiotherapeut

84%

184

86%

68

%

n

%

n

Ik ben geen praktijkhouder binnen paramedische
zorg

56%

123

75%

58

Ik ben praktijkhouder binnen paramedische zorg

39%

86

21%

16

Overig

5%

10

4%

5

Functie

Setting

[Ont]Regel de Zorg | 87

2019

2020

Aantal uren werkzaam per week

%

n

%

n

1-16 uur

8%

18

10%

8

17-24 uur

18%

39

19%

15

25-32 uur

26%

58

44%

35

33-40 uur

26%

58

20%

16

41 uur of meer

21%

46

6%

5

Gemiddeld

33,9

29,6

%

n

%

n

Ja

58%

128

63%

44

Nee

42%

91

37%

26

Ondersteuning of hulp bij administratieve
werkzaamheden

Groepsgesprek
2019

Interviews

2020

2019

2020

Fysiotherapeut

5

3

8

8

Totaal

5

3

8

8

[Ont]Regel de Zorg | 88

Bijlage X

Curatieve ggz: onderzoekspopulatie
i.

Onderzoekspopulatie

Achtergrondkenmerken curatieve ggz (2019: n=448, 2020: n=302)
2019

2020

Leeftijd

%

n

%

n

Jonger dan 25 jaar

0%

2

2%

7

25-35 jaar

12%

52

22%

67

36-45 jaar

22%

99

23%

70

46-55 jaar

28%

124

24%

72

56-65 jaar

34%

153

24%

73

Ouder dan 65 jaar

4%

18

4%

13

Aantal jaar werkervaring

%

n

%

n

Minder dan één jaar

0%

0

2%

7

1-5 jaar

3%

14

12%

36

6-10 jaar

8%

37

13%

40

11-15 jaar

18%

79

18%

54

16-20 jaar

15%

68

13%

39

Meer dan 20 jaar

56%

250

42%

126

Functie

%

n

%

n

Administratief medewerker binnen curatieve ggz

6%

28

11%

33

Basispsycholoog

4%

16

10%

30

Begeleider binnen curatieve ggz

3%

12

6%

18

GZ-psycholoog

21%

94

15%

44

Klinisch psycholoog

12%

52

1%

4

Kwaliteitsmedewerker binnen curatieve ggz

2%

11

1%

4

Manager primair proces binnen curatieve ggz

1%

3

2%

7

Psychiater

10%

44

8%

24

Psychotherapeut

14%

62

2%

7

Sociaal pedagogisch, agogisch en/of maatschappelijk
werker

4%

16

13%

40

Verpleegkundige binnen curatieve ggz

13%

60

21%

64

Verpleegkundig specialist binnen curatieve ggz

4%

18

4%

13

Verzorgende binnen curatieve ggz

1%

3

1%

3

Andere functie binnen curatieve ggz

6%

29

4%

11

[Ont]Regel de Zorg | 89

2019
Type zorgaanbieder

2020

%

n

%

n

Ggz-zorginstelling

57%

256

88%

265

Vrijgevestigd

40%

181

7%

22

Ziekenhuis

0%

2

1%

4

Overig

2%

9

4%

11

Echelon

%

n

%

n

Beide

46%

205

45%

135

Specialistische ggz

38%

169

44%

133

Basis-ggz

17%

74

11%

34

Setting

%

n

%

n

Ik werk ambulant of poliklinisch

65%

293

48%

146

Ik werk in een kliniek

15%

67

27%

83

Beide

8%

38

14%

42

Overig

11%

50

10%

31

Aantal uren werkzaam per week

%

n

%

n

1-16 uur

3%

15

7%

21

17-24 uur

16%

71

20%

60

25-32 uur

43%

193

43%

131

33-40 uur

33%

149

28%

84

41 uur of meer

4%

20

2%

6

Gemiddeld

31,6

Ondersteuning of hulp bij administratieve
werkzaamheden

29,7

%

n

%

n

Ja

50%

224

61%

165

Nee

50%

224

39%

106

Groepsgesprek
2019

Interviews

2020

2019

2020

Basispsycholoog

0

1

1

0

GZ-psycholoog

1

1

2

2

Klinisch psycholoog

0

1

2

1

Psychotherapeut

1

0

1

0

Psychiater

1

0

2

1

Verpleegkundige werkzaam in de curatieve ggz

0

0

2

2

Overige functies werkzaam in de curatieve ggz

2

0

1

0

Totaal

5

3

11

6

[Ont]Regel de Zorg | 90

Bijlage XI

Medisch specialistische zorg: onderzoekspopulatie
i.

Onderzoekspopulatie

Achtergrondkenmerken medisch specialistische zorg (2019: n=1.228, 2020: n=958)
2019

2020

Leeftijd

%

n

%

n

Jonger dan 25 jaar

1%

13

4%

37

25-35 jaar

18%

223

19%

178

36-45 jaar

23%

278

23%

223

46-55 jaar

30%

368

29%

276

56-65 jaar

26%

321

23%

223

Ouder dan 65 jaar

2%

25

2%

21

Aantal jaar werkervaring

%

n

%

n

Minder dan één jaar

0%

3

1%

12

1-5 jaar

6%

79

9%

90

6-10 jaar

13%

162

12%

119

11-15 jaar

15%

180

14%

131

16-20 jaar

16%

196

15%

148

Meer dan 20 jaar

50%

608

48%

458

%

n

%

n

Administratief medewerker

12%

148

21%

197

Aio

7%

89

1%

13

Basisarts

0%

4

1%

10

Co-assistent

0%

0

1%

9

Manager primair proces

2%

19

3%

24

Medisch specialist

27%

327

17%

165

Kwaliteitsmedewerker

4%

48

2%

23

Paramedicus in ziekenhuis

9%

106

9%

86

Physician assistant

2%

21

2%

17

Verpleegkundige

34%

419

30%

289

Zorgassistent

1%

12

9%

83

Andere functie binnen medisch specialistische zorg

3%

35

4%

42

Functie

[Ont]Regel de Zorg | 91

2019

2020

Type zorgaanbieder

%

n

%

n

Algemeen ziekenhuis

37%

457

30%

291

Topklinisch ziekenhuis

31%

382

35%

339

Universitair Medisch Centrum (UMC)

20%

246

19%

181

Zelfstandig Behandelcentrum (ZBC)

6%

77

3%

26

Overig

5%

66

0%

4

Wil niet zeggen

0%

0

12%

117

Aantal uren werkzaam per week

%

n

%

n

1-16 uur

5%

61

8%

72

17-24 uur

21%

263

23%

222

25-32 uur

28%

341

32%

302

33-40 uur

27%

329

27%

262

41 uur of meer

19%

234

10%

100

Gemiddeld

34,0

Ondersteuning of hulp bij administratieve
werkzaamheden

31,4

%

n

%

n

Ja

56%

689

56%

457

Nee

44%

539

44%

361

Groepsgesprek
2019

Interviews

2020

2019

2020

Medisch specialisten

1

1

3

1

Verpleegkundig specialist

0

0

3

1

Ziekenhuisverpleegkundigen

1

2

3

0

Overige functies werkzaam in de medisch
specialistische zorg

3

1

0

0

Totaal

5

4

9

2

[Ont]Regel de Zorg | 92

Bijlage XII

Wijkverpleging: onderzoekspopulatie
i.

Onderzoekspopulatie

Achtergrondkenmerken wijkverpleging (2019; n=343, 2020; n=262)
2019

2020

Leeftijd

%

n

%

n

Jonger dan 25 jaar

3%

12

5%

14

25-35 jaar

16%

54

15%

38

36-45 jaar

21%

71

22%

57

46-55 jaar

29%

101

29%

76

56-65 jaar

29%

98

28%

73

Ouder dan 65 jaar

2%

7

2%

4

Aantal jaar werkervaring

%

n

%

n

Minder dan één jaar

1%

2

2%

6

1-5 jaar

9%

31

11%

30

6-10 jaar

12%

41

10%

26

11-15 jaar

16%

56

16%

41

16-20 jaar

15%

53

15%

38

Meer dan 20 jaar

47%

160

46%

121

Functie

%

n

%

n

Administratief medewerker binnen wijkverpleging

3%

10

2%

6

Begeleider binnen wijkverpleging

1%

2

3%

7

Helpende binnen wijkverpleging

0%

1

6%

17

Kwaliteit- en/of beleidsmedewerker binnen
wijkverpleging

1%

2

1%

3

Manager primair proces binnen wijkverpleging

2%

6

3%

8

Verzorgende binnen wijkverpleging

48%

165

42%

111

Verpleegkundige (mbo opgeleid) binnen
wijkverpleging

20%

67

19%

50

Verpleegkundig specialist binnen wijkverpleging

3%

11

3%

7

Wijkverpleegkundige (hbo opgeleid)

20%

69

20%

52

Andere functie binnen wijkverpleging

3%

10

0%

1

[Ont]Regel de Zorg | 93

2019
Aantal uren werkzaam per week

2020

%

n

%

n

1-16 uur

18%

63

21%

54

17-24 uur

37%

126

37%

97

25-32 uur

34%

118

32%

85

33-40 uur

9%

32

10%

25

41 uur of meer

1%

4

0%

1

Gemiddeld

24,5

23,8

%

n

%

n

Ja

42%

144

47%

121

Nee

58%

199

53%

136

Ondersteuning of hulp bij administratieve
werkzaamheden

Groepsgesprek
2019

Interviews

2020

2019

2020

Case manager dementie

0

0

1

2

Verpleegkundig specialist werkzaam in de
wijkverpleging

0

0

1

0

Verzorgende werkzaam in de wijkverpleging

1

0

0

1

Wijkverpleegkundige (hbo opgeleid)

6

6

6

4

Wijkverpleegkundige (mbo opgeleid)

0

0

0

1

Totaal

7

6

8

8

[Ont]Regel de Zorg | 94

Bijlage XIII

Verpleeghuizen: onderzoekspopulatie
i.

Onderzoekspopulatie

Achtergrondkenmerken verpleeghuizen (2019: n=641, 2020: n=725)
2019

2020

Leeftijd

%

n

%

n

Jonger dan 25 jaar

2%

16

5%

37

25-35 jaar

19%

121

18%

129

36-45 jaar

17%

108

19%

136

46-55 jaar

31%

201

28%

205

56-65 jaar

28%

179

27%

197

Ouder dan 65 jaar

2%

16

3%

21

Aantal jaar werkervaring

%

n

%

n

Minder dan één jaar

1%

4

4%

29

1-5 jaar

9%

60

18%

131

6-10 jaar

16%

100

13%

95

11-15 jaar

16%

101

15%

111

16-20 jaar

15%

93

12%

90

Meer dan 20 jaar

44%

283

37%

269

Functie

%

n

%

n

Administratief medewerker binnen verpleeghuis

9%

56

6%

47

Begeleider binnen verpleeghuis

7%

42

8%

56

Behandelaar binnen verpleeghuis

9%

60

5%

33

Helpende binnen verpleeghuis

5%

34

14%

103

Huishoudelijke hulp binnen verpleeghuis

1%

7

3%

25

Kwaliteit- en/of beleidsmedewerker binnen
verpleeghuis

1%

7

2%

11

Manager primair proces binnen verpleeghuis

2%

16

2%

17

Verzorgende binnen verpleeghuis

51%

328

42%

303

Verpleegkundige binnen verpleeghuis

13%

82

15%

108

Andere functie binnen verpleeghuis

1%

9

3%

22

[Ont]Regel de Zorg | 95

2019
Aantal uren werkzaam per week

2020

%

n

%

n

1-16 uur

13%

83

18%

128

17-24 uur

38%

241

37%

270

25-32 uur

39%

250

35%

255

33-40 uur

10%

66

10%

70

41 uur of meer

0%

1

0%

2

Gemiddeld

25,5

24,5

%

n

%

n

Ja

39%

252

37%

255

Nee

61%

389

63%

435

Ondersteuning of hulp bij administratieve
werkzaamheden

Interviews 2019

Interviews 2020

Arts werkzaam in verpleeghuis

0

1

Begeleider werkzaam in verpleeghuis

1

0

Behandelaar werkzaam in verpleeghuis

3

2

Verpleegkundige werkzaam in verpleeghuis

1

1

Verzorgende werkzaam in verpleeghuis

4

3

Totaal

9

7

Binnen de verpleeghuiszorg heeft geen groepsgesprek plaatsgevonden. Er is aangesloten op lopende onderzoeken.

[Ont]Regel de Zorg | 96

Bijlage XIV

Gehandicaptenzorg: onderzoekspopulatie
i.

Onderzoekspopulatie

Achtergrondkenmerken gehandicaptenzorg (2019: n=533, 2020: n=520)
2019

2020

Leeftijd

%

n

%

n

Jonger dan 25 jaar

3%

15

3%

17

25-35 jaar

21%

112

21%

107

36-45 jaar

20%

109

21%

107

46-55 jaar

28%

149

28%

146

56-65 jaar

26%

140

26%

133

Ouder dan 65 jaar

2%

8

2%

10

Aantal jaar werkervaring

%

n

%

n

Minder dan één jaar

0%

1

2%

10

1-5 jaar

6%

34

11%

56

6-10 jaar

16%

85

15%

76

11-15 jaar

17%

90

19%

98

16-20 jaar

18%

94

16%

85

Meer dan 20 jaar

43%

229

38%

195

%

n

%

n

Agogisch medewerker

17%

91

3%

16

Administratief medewerker binnen
gehandicaptenzorg

7%

39

7%

35

Begeleider binnen gehandicaptenzorg

26%

137

55%

284

Behandelaar binnen gehandicaptenzorg

6%

30

5%

25

Helpende binnen gehandicaptenzorg

1%

6

3%

17

Huishoudelijke hulp binnen gehandicaptenzorg

1%

7

3%

13

Kwaliteit- en/of beleidsmedewerker binnen
gehandicaptenzorg

1%

7

2%

12

Manager primair proces binnen gehandicaptenzorg

2%

13

3%

16

Verpleegkundige binnen gehandicaptenzorg

15%

80

10%

54

Verzorgende binnen gehandicaptenzorg

20%

109

8%

39

Andere functie binnen gehandicaptenzorg

3%

14

2%

9

Zorgvorm

%

n

%

n

Intramuraal

58%

303

Extramuraal

16%

83

Beide

26%

134

Functie

[Ont]Regel de Zorg | 97

2019

2020

Aantal uren werkzaam per week

%

n

%

n

1-16 uur

9%

47

12%

62

17-24 uur

31%

165

33%

170

25-32 uur

45%

241

39%

204

33-40 uur

15%

79

15%

80

41 uur of meer

0%

1

1%

4

Gemiddeld

26,7

26,2

%

n

%

n

Ja

41%

221

45%

219

Nee

59%

312

55%

271

Ondersteuning of hulp bij administratieve
werkzaamheden

Interviews 2019

Interviews 2020

Agogisch medewerker

3

3

Begeleider werkzaam in de gehandicaptenzorg

0

1

Verpleegkundige werkzaam in de gehandicaptenzorg

2

2

Verzorgende werkzaam in de gehandicaptenzorg

1

1

Overige functies werkzaam in de gehandicaptenzorg

1

1

Totaal

7

8

Binnen de gehandicaptenzorg heeft geen groepsgesprek plaatsgevonden. Voor de gehandicaptenzorg is aangesloten op lopende
onderzoeken.

[Ont]Regel de Zorg | 98

Bijlage XV

Sociaal domein: onderzoeksaanpak en
onderzoeksopulatie
i.

Onderzoeksaanpak sociaal domein

De onderzoeksaanpak voor het sociaal domein is bewust
afwijkend van de andere sectoren. Deze alternatieve,
regionale aanpak krijgt hieronder nadere toelichting.
De merkbaarheidsscan [Ont]Regel de Zorg onderzoekt
in hoeverre de acties uit de maatwerkaanpak van het
actieplan [Ont]Regel de Zorg leiden tot merkbaar minder
regeldruk onder professionals. Voor het sociaal domein is
het een uitdaging om dit effect te meten gedurende de
looptijd van het onderzoek, omdat de actiepunten voor
deze sector gaan over wijzigingen in landelijke wetgeving. De verwachting is dat deze actiepunten pas na de
looptijd van het onderzoek worden afgerond, waardoor
effecten pas op de langere termijn zichtbaar worden.
Naast de landelijke actiepunten spelen er op regionaal/
lokaal niveau specifieke uitdagingen rondom de regeldruk
in het sociaal domein. Vanwege de decentrale aard van
de sector spelen er namelijk verschillende knelpunten en
werkagenda’s per regio. Om beter inzicht te krijgen in de
knelpunten achter deze regeldruk en andere regio’s inspiratie te bieden met welke actiepunten deze knelpunten
lokaal worden aangepakt is met het ministerie van VWS
afgesproken om in twee regio’s de administratieve
uitdagingen te identificeren. Een landelijk representatief
onderzoek binnen dit domein zou namelijk vragen om
een omvangrijk onderzoek, waarin recht wordt gedaan
aan de variatie binnen het sociaal domein, vanwege de
uiteenlopende ondersteuningstaken en verschillende
inrichtingsvarianten van gemeenten. Dit bleek niet mogelijk binnen de reikwijdte van dit onderzoek. Als gevolg
daarvan heeft het ministerie van VWS ervoor gekozen om
een ‘foto’ te maken van de ervaren regeldruk binnen de
domeinen jeugd en Wmo in twee regio’s.
Voor het identificeren van de administratieve uitdagingen
is aangesloten bij de regionale ‘Snappen, Schrappen en
Kappen’-sessies, die onderdeel vormen van het actieplan
[Ont]Regel de Zorg. Voor de regio Alkmaar en Twente
stonden deze sessies in 2019 al gepland. Om die reden
is besloten het onderzoek te focussen op deze twee
regio’s. Tijdens de regionale schrapsessies hebben
professionals een selectie gemaakt van regionale knelpunten om de regeldruk te verminderen, die vervolgens
in besluitvorming met wethouders en bestuurders van
zorgaanbieders verder uitgewerkt zijn tot actiepunten.
Gedurende de looptijd van het onderzoek zijn de actiepunten voor regeldrukvermindering binnen de jeugdhulp
uiteindelijk geformuleerd voor de provincie Noord-Holland

(waar de regio Alkmaar onderdeel van vormt). Voor de
tweede meting (2020) is daarom met het ministerie van
VWS besloten om ook de onderzoeksscope van de regio
Alkmaar te verbreden naar de provincie Noord-Holland.
De actiepunten in deze provincie zijn gebaseerd op de
Paarse Lijnen, die zijn opgesteld naar aanleiding van de
landelijke schrapdag jeugd op 12 juni 2019.
De enquête heeft per regio zowel de actiepunten uit de
maatwerkaanpak van het actieplan [Ont]Regel de Zorg
gemeten, als de regionale actiepunten. De enquête is
uitgezet onder deelnemers van de regionale schrapsessies, die als zorgprofessional werkzaam zijn in de betreffende domeinen jeugdhulp of Wmo. Om de resultaten
van de enquête nader te duiden is conform meetmoment
één geprobeerd minimaal vier telefonische interviews per
regio uit te voeren. Vanwege de intrede van COVID-19
zijn in Noord-Holland in 2020 drie interviews uitgevoerd,
ten opzichte van zes interviews in 2019. Voor de regio
Twente moesten de interviews voor het tweede meetmoment nog worden ingepland op het moment dat
COVID-19 zijn intrede deed; er is besloten om dit niet
door te zetten. Daarom zijn in 2020 geen interviews
uitgevoerd in de regio Twente. In 2019 zijn wel drie interviews uitgevoerd in deze regio.

Aandachtspunten van het onderzoek binnen
het sociaal domein
De twee regio’s geven geen representatief, landelijk
beeld van de ervaren regeldruk in de domeinen jeugd
en Wmo. Door het decentrale karakter van deze sector
bestaat de mogelijkheid dat knelpunten die in deze
regio’s gedefinieerd zijn niet representatief zijn voor het
bredere/landelijke veld en onvoldoende de kern van de
uitdaging rondom regeldruk in het sociaal domein reflecteren. Ook reflecteert het onderzoek beperkt de variatie
in de wijze waarop verschillende gemeenten het sociaal
domein inrichten. Resultaten zijn daarom niet algemeen
geldend: een-op-een vertaling van de onderzoeksresultaten naar gemeenten met andere inrichtingskeuzes is
daardoor niet mogelijk.
Daarnaast geldt ook voor deze sector dat het veldwerk
in meetmoment twee deels overlapte met de intrede
van COVID-19 in Nederland. Gegeven dat aandacht en
beschikbare capaciteit in grote delen van de zorgsector
op dat moment uitgingen naar COVID-19, is bewust
minder frequent aandacht gevraagd bij professionals
voor deelname aan dit onderzoek. Het niet extra willen
belasten en beperkter promoten hebben ook voor deze
sector logischerwijs een lagere respons gegeven. Als

[Ont]Regel de Zorg | 99

gevolg van de lagere respons hebben ook niet alle
relevante typen functies binnen de Wmo en jeugdhulp
deelgenomen aan de enquête en interviews.
Ondanks de lagere respons in 2020 in beide regio’s en
beperkingen in zeggingskracht is er in overleg met VWS
voor gekozen om de beschikbare inzichten over beide
jaren wel te rapporteren, omdat het een eerste indicatie
geeft van wat er op lokaal niveau speelt.

[Ont]Regel de Zorg | 100

ii.

Provincie Noord-Holland - Onderzoekspopulatie

Achtergrondkenmerken sociaal domein (2019: n=83, 2020: n=18)
Jeugdhulp - Provincie Noord-Holland

2019

Leeftijd

%

n

%

n

Jonger dan 25 jaar

0%

0

0%

0

25-35 jaar

36%

24

27%

3

36-45 jaar

27%

18

45%

5

46-55 jaar

18%

12

27%

3

56-65 jaar

19%

13

8%

0

Ouder dan 65 jaar

0%

0

0%

0

Aantal jaar werkervaring

%

n

%

n

Minder dan één jaar

0%

0

9%

1

1-5 jaar

16%

11

18%

2

6-10 jaar

10%

7

9%

1

11-15 jaar

24%

16

9%

1

16-20 jaar

10%

7

18%

2

Meer dan 20 jaar

39%

26

36%

4

%

n

%

n

Jeugd

100%

67

73%

8

Wmo

0%

0

0%

0

Beide

0%

0

27%

3

Zorgvorm

%

n

%

n

Ambulante jeugdhulp

54%

36

82%

9

Jeugdhulp met verblijf

25%

17

18%

2

Jeugdbescherming

9%

6

18%

2

Jeugdreclassering

0%

0

9%

1

Jeugd-ggz

12%

8

27%

3

Functie

%

n

%

n

Administratief medewerker

7%

5

Ambulant hulpverlener jeugdzorg

31%

21

9%

1

27%

3

18%

2

9%

1

9%

1

9%

1

Domein

2020

Arts
Begeleider

3%

2

Begeleider pleegzorg

13%

9

Gezinsvoogd

3%

2

Gedragswetenschapper

12%

8

Educatiemedewerker

Helpende
Huishoudelijke medewerker
Jeugdbeschermer
Jongerenwerker

6%

4

[Ont]Regel de Zorg | 101

Achtergrondkenmerken sociaal domein (2019: n=83, 2020: n=18)
Jeugdhulp - Provincie Noord-Holland

2019

2020

Functie

%

n

Pedagogisch medewerker jeugdzorg

4%

3

Psychiater

1%

1

Psycholoog

4%

3

6%

4

Andere functie binnen het sociaal domein

7%

5

Aantal uren werkzaam per week

%

1-16 uur

%

n

18%

2

n

%

n

0%

0

18%

2

17-24 uur

13%

9

0%

0

25-32 uur

54%

36

64%

7

33-40 uur

31%

21

18%

2

41 uur of meer

1%

1

0%

0

Gemiddeld

31,3

Maatschappelijk werker
Manager

Sociaal werker
Therapeut
Wijkteammedewerker
Wmo-consulent

Ondersteuning of hulp bij administratieve
werkzaamheden

28,9

%

n

%

n

Ja

63%

42

64%

7

Nee

37%

25

36%

4

Interviews 2019

Interviews 2020

Jeugdbeschermer

3

0

Ambulant jeugdhulpverlener

2

3

Administratief medewerker

1

0

Totaal

6

3

Binnen het sociaal domein heeft geen groepsgesprek plaatsgevonden.

De provincie Noord-Holland kent 47 verschillende
gemeenten, waarvan enkelen binnen de Jeugdwet op
bepaalde gebieden een samenwerking met elkaar zijn
aangegaan. Binnen de provincie zijn verschillende uitvoeringsvarianten van kracht, waaronder de taakgerichte
uitvoeringsvariant, de inspanningsgerichte uitvoeringsvariant en de outputgerichte uitvoeringsvariant.

[Ont]Regel de Zorg | 102

iii. Regio Twente - Onderzoekspopulatie
Achtergrondkenmerken sociaal domein (2019: n=83, 2020: n=18)
Wmo - Regio Twente

2019

Leeftijd

%

n

%

n

Jonger dan 25 jaar

0%

0

0%

0

25-35 jaar

19%

3

0%

0

36-45 jaar

19%

3

29%

2

46-55 jaar

44%

7

43%

3

56-65 jaar

19%

3

29%

2

Ouder dan 65 jaar

0%

0

0%

0

Aantal jaar werkervaring

%

n

%

n

Minder dan één jaar

0%

0

14%

1

1-5 jaar

25%

4

14%

1

6-10 jaar

13%

2

14%

1

11-15 jaar

0%

0

29%

2

16-20 jaar

6%

1

0%

0

Meer dan 20 jaar

56%

9

29%

2

Domein

%

n

%

n

Jeugd

0%

0

0%

0

Wmo

63%

10

57%

4

Beide

38%

6

43%

3

%

n

%

n

%

n

%

n

Administratief medewerker

19%

3

Ambulant hulpverlener jeugdzorg

13%

2

44%

7

14%

1

14%

1

Zorgvorm

2020

Ambulante jeugdhulp
Jeugdhulp met verblijf
Jeugdbescherming
Jeugdreclassering
Jeugd-ggz
Functie

Arts
Begeleider
Begeleider pleegzorg
Educatiemedewerker
Gezinsvoogd
Gedragswetenschapper
Helpende
Huishoudelijke medewerker
Jeugdbeschermer
Jongerenwerker

[Ont]Regel de Zorg | 103

Achtergrondkenmerken sociaal domein (2019: n=83, 2020: n=18)
Jeugdhulp - Provincie Noord-Holland

2019

2020

Functie

%

n

%

n

Maatschappelijk werker

6%

1

43%

3

14%

1

14%

1

Manager
Pedagogisch medewerker jeugdzorg
Psychiater
Psycholoog
Sociaal werker

13%

2

Therapeut
Wijkteammedewerker
Wmo-consulent

6%

1

Aantal uren werkzaam per week

%

n

%

n

1-16 uur

6%

1

29%

2

17-24 uur

44%

7

29%

2

25-32 uur

31%

5

0%

0

33-40 uur

19%

3

43%

3

41 uur of meer

0%

0

0%

0

Gemiddeld

26,2

Andere functie binnen het sociaal domein

Ondersteuning of hulp bij administratieve
werkzaamheden

26,4

%

n

%

n

Ja

38%

6

57%

4

Nee

63%

10

43%

3

Interviews 2019

Interviews 2020

Zorgmanager

1

0

Zorgcoördinator

1

0

Begeleider

1

0

Totaal

3

0

In dit onderzoek omvat de regio Twente 14 gemeenten:
Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen,
Hellendoorn, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal, Rijssen-Holten, Tubbergen, Twenterand, Wierden.
Deze gemeenten werken samen in ‘Samen14’ voor
inkoop en contractering van jeugdhulp- en Wmo-voorzieningen.

Sinds 1 januari 2019 hanteren de Twentse gemeenten
een nieuwe werkwijze voor de inkoop en contractering
van jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning. Het
zogenaamde ‘Twents model’ streeft naar de outputgerichte uitvoeringsvariant, maar hanteert vooralsnog een
inspanningsvariant. Twee gemeenten, namelijk Almelo
en Hof van Twente, wijken op bepaalde onderdelen af
binnen dit model.
Uit de interviews is gebleken dat de gemeenten onder
‘Samen14’ ongeveer 310 zorgaanbieders in de regio een
aanbesteding hebben gegeven.

[Ont]Regel de Zorg | 104

Bijlage XVI

Ervaren regeldruk, administratieve tijdsbesteding en
acceptabele administratieve tijdsbesteding naar functie
per sector*
Ervaren regeldruk, administratieve tijdsbesteding en acceptabele administratieve tijdsbesteding naar functie
in de farmacie:
2019
Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

2020

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

Administratief
medewerker

8,0

75,9%

50,9%

3

7,0

72,7%

61.4%

2

Apotheekhoudend
huisarts

7,8

25,6%

15,9%

5

-

-

-

0

Apotheker

7,9

34,0%

12,9%

94

8,0

34,7%

11,9%

58

Apothekserassistent

7,0

30,0%

17,0%

84

6,9

31,0%

17,9%

69

Apotheekmanager

8,4

41,7%

22,4%

5

7,5

33,1%

11,2%

8

Andere functie binnen
de farmacie

7,0

6,9%

19,6%

4

-

0

-

0

Ervaren regeldruk, administratieve tijdsbesteding en acceptabele administratieve tijdsbesteding naar functie
in de huisartsenzorg:
2019
Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Administratief
medewerker

6,2

84,7%

Aios

6,9

30,2%

Doktersassistent

7,2

Praktijkmanager
Praktijkondersteuner
Huisarts

7,6

Kwaliteit en-/of
beleidsmedewerker

7,0

Verpleegkundige
Andere functie binnen
huisartsenzorg

2020
Aantal
respondenten

Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

6

6,5

84,2%

6

47,7%

17

6,6

25,6%

16,3%

5

47,9%

31,9%

69

7,2

45,3%

28,5%

56

7,2

80,1%

52,3%

9

7,9

61,0%

38,0%

7

6,7

25,9%

14,1%

72

6,7

27,4%

14,7%

65

24,5%

10,5%

325

7,2

25,3%

11,6%

145

46,9%

25,0%

1

6,0

22,2%

11,1%

1

6,8

31,1%

21,2%

10

6,6

28,2%

17,8%

14

-

-

-

0

6,5

13,4%

7,3%

2

*De functie-uitsplitsing voor het sociaal domein is niet opgenomen in deze bijlage. De respons in het sociaal domein was dermate laag dat waardes van
ervaren regeldruk, administratieve tijdsbesteding en geaccepteerde administratieve tijdsbesteding op functieniveau geen betrouwbaar inzicht geven.

[Ont]Regel de Zorg | 105

Ervaren regeldruk, administratieve tijdsbesteding en acceptabele administratieve tijdsbesteding naar functie
in de paramedische zorg:
2019
Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

2020

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

Administratief
medewerker

6,5

81%

62,2%

35

5,0

75,2%

75,9%

11

Fysiotherapeut

7,7

26,6%

10,7%

184

7,0

23,0%

12,3%

86

Ervaren regeldruk, administratieve tijdsbesteding en acceptabele administratieve tijdsbesteding naar functie
in de curatieve ggz:
2019
Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

2020

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

Administratief
medewerker

6,7

91,6%

63,6%

28

7,0

85,5%

74,8%

33

Basispyscholoog

7,0

31,9%

18,7%

16

7,0

31,9%

15,5%

30

Begeleider

7,2

33,8%

20,5%

12

7,1

37,1%

18,5%

18

GZ-psycholoog

7,8

30,8%

13,8%

94

7,2

26,1%

13,9%

44

Klinisch psycholoog

7,9

32,1%

15,8%

52

8,3

45,9%

21,5%

4

Kwaliteitsmedewerker

7,5

29,6%

16,3%

11

5,8

73,3%

67,7%

4

Manager primair
proces

8,0

31,5%

11,1%

3

8,3

62,3%

45,0%

7

Psychiater

7,8

38,7%

18,8%

44

7,2

47,7%

24,3%

24

Psychotherapeut

7,5

30,4%

13,8%

62

7,2

27,6%

16,7%

7

Sociaal pedagogisch
medewerker

6,9

33,1%

15,9%

16

6,6

25,5%

13,9%

40

Verpleegkundig
specialist

7,6

45,4%

25,2%

18

7,8

35,8%

13,7%

13

Verpleegkundige

7,3

33,3%

15,3%

60

7,1

30,0%

16,9%

64

Verzorgende

8,0

14,7%

7,5%

3

7,0

42,2%

15,0%

3

Andere functie binnen
curatieve ggz

7,3

32,7%

16,9%

29

6,3

20,8%

12,6%

11

[Ont]Regel de Zorg | 106

Ervaren regeldruk, administratieve tijdsbesteding en acceptabele administratieve tijdsbesteding naar functie
in de medisch specialistische zorg:
2019
Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

2020

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

Administratief
medewerker

6,6

83,0%

73,7%

148

6,2

73,6%

68,3%

197

Aios

7,0

61,1%

46,9%

89

6,8

40,1%

21,3%

13

Basisarts

7,3

-

30,5%

4

7,2

-

17,4%

10

-

-

-

0

5,9

-

25,9%

9

Kwaliteitsmedewerker

6,7

48,2%

31,3%

48

6,6

44,6%

28,1%

23

Medisch specialist

7,6

31,4%

12,8%

327

7,3

29,2%

12,0%

165

Paramedicus

6,6

29,4%

17,7%

106

6,4

26,2%

16,2%

86

Physician assistant

6,7

31,8%

19,1%

21

6,7

35,3%

21,4%

17

Manager in primair
proces

7,0

45,2%

28,0%

19

7,1

40,4%

22,7%

24

Verpleegkundige

7,0

35,3%

18,4%

419

6,8

35,3%

18,6%

289

Zorgassistent

6,4

34,8%

20,4%

12

6,4

40,2%

28,3%

83

Andere functie
binnen medisch
specialistische zorg

6,1

36,1%

26,9%

35

6,3

28,6%

16,0%

42

Co-assistent

Ervaren regeldruk, administratieve tijdsbesteding en acceptabele administratieve tijdsbesteding naar functie
in de wijkverpleging:
2019
Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

2020

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

Gemiddelde
ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Acceptabele administratieve
tijd t.o.v.
totale
werktijd
(in %)

Aantal
respondenten

Administratief
medewerker

7,0

71,0%

53,1%

10

6,5

38,8%

29,7%

6

Begeleider

8,0

30,4%

8,8%

2

6,1

45,2%

32,9%

7

Helpende

6,0

9,4%

6,3%

1

6,2

12,7%

7,8%

17

Wijkverpleegkundige

6,8

42,5%

23,0%

69

7,1

39,3%

22,9%

52

Kwaliteit- en/of
beleidsmedewerker

4,5

57,1%

53,6%

2

7,0

15,0%

11,3%

3

Manager primair
proces

7,3

59,1%

31,5%

6

6,9

49,6%

31,1%

8

Verpleegkundig
specialist

7,4

37,3%

19,3%

11

6,6

36,0%

24,0%

7

Verpleegkundige
(MBO)

6,7

20,7%

11,3%

67

6,7

23,1%

14,4%

50

Verzorgende

6,4

17,7%

12,6%

165

6,3

17,7%

9,8%

111

Andere functie binnen
wijkverpleging

6,8

28,4%

15,1%

10

6,0

6,3%

3,1%

1

[Ont]Regel de Zorg | 107

Ervaren regeldruk, administratieve tijdsbesteding en acceptabele administratieve tijdsbesteding naar functie
in de verpleeghuizen:
2020
Gemiddelde ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)
Administratief
medewerker

Administratieve tijd
t.o.v. totale werktijd
(in %)
6,6

Acceptabele adminisAantal respondenten
tratieve tijd t.o.v. totale
werktijd (in %)

75,2%

66,8%

47

Begeleider

5,8

20,3%

15,2%

56

Behandelaar

6,7

33,8%

18,4%

33

Helpende

6,4

12,6%

12,7%

103

Huishoudelijke hulp

5,2

13,8%

15,7%

25

Kwaliteit- en/of
beleidsmedewerker

6,9

39,5%

31,9%

11

Manager primair
proces

6,9

45,0%

25,5%

17

Verpleegkundige

6,9

26,5%

16,9%

108

Verzorgende

6,9

21,3%

11,4%

303

Andere functie binnen
verpleeghuizen

5,7

16,8%

17,7%

22

Ervaren regeldruk, administratieve tijdsbesteding en acceptabele administratieve tijdsbesteding naar functie
in de gehandicaptenzorg:
2020
Gemiddelde ervaren
regeldruk
(rapportcijfer 1-9)

Administratieve tijd
t.o.v. totale werktijd
(in %)

Acceptabele adminisAantal respondenten
tratieve tijd t.o.v. totale
werktijd (in %)

Administratief
medewerker

6,2

86,2%

79,3%

35

Agogisch
medewerker

7,2

25,3%

11,8%

16

Begeleider

6,6

23,4%

13,0%

284

Behandelaar

7,2

32,3%

18,8%

25

Helpende

5,2

19,8%

19,5%

17

Huishoudelijke hulp

6,1

22,8%

11,0%

13

Kwaliteit- en/of
beleidsmedewerker

7,2

45,7%

29,9%

12

Verpleegkundige

7,0

27,4%

14,1%

54

Verzorgende

6,4

16,4%

11,3%

39

Andere functie binnen
gehandicaptenzorg

6,6

41,5%

34,0%

9

[Ont]Regel de Zorg | 108

Contactpersonen
Arjan Ogink
T +31 6 48 26 35 03
E Ogink.Arjan@kpmg.nl
Marijke Bos
T +31 6 10 74 86 33
E Bos.Marijke@kpmg.nl

Onderzoeksteam
KPMG Health
Marijke Ploegman
Marijke Bos
Violette van Dijk
Petra Roeleveld
Arjan Ogink
Kantar Public
Sabine Hooijmans
Petra Kramer

kpmg.nl

Deze rapportage is tot stand gekomen met medewerking van
deelnemende professionals uit verschillende zorgorganisaties in
Nederland en in afstemming met ingestelde begeleidingscommissies. Alle rechten voorbehouden. KPMG aanvaardt geen aansprakelijkheid voor het gebruik van dit rapport anders dan waarvoor het
is opgesteld en aanvaardt geen aansprakelijkheid jegens andere
partijen dan het Ministerie van VWS als opdrachtgever. De aard
van de werkzaamheden houdt in dat wij geen accountantscontrole,
beoordelingsopdracht of andere assuranceopdracht hebben uitgevoerd op de aan ons aangeleverde cijfers. Daarom kan aan onze
rapportage geen zekerheid met betrekking tot de getrouwheid van
financiële of andere informatie worden ontleend.
Kenmerk: 19.A1800015797
© 2020 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het
KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn
aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een
Zwitserse entiteit. Alle rechten voor-behouden.
De naam KPMG en het logo zijn geregistreerde merken van KPMG
International.

[Ont]Regel de Zorg | 109