Monitor Vaccinatiegraad Nationaal
Programma Grieppreventie 2018

Monitor Vaccinatiegraad
Nationaal Programma
Grieppreventie 2018
Marianne Heins
Mariëtte Hooiveld
Joke Korevaar

September 2019

ISBN 978-94-6122-576-4
http://www.nivel.nl
Nivel@Nivel.nl
Telefoon 030 2 729 700
Fax 030 2 729 729

Inhoud
Samenvatting

4

1

Inleiding
1.1
Influenza
1.2
Vaccinatie
1.3
Het Nationaal Programma Grieppreventie
1.4
Doelgroep voor griepvaccinatie
1.5
De monitor griepvaccinatie
1.6
Vraagstelling
1.7
Leeswijzer

5
5
5
5
6
6
6
7

2

Conclusies

8

3

Studiepopulatie en representativiteit
3.1
Huisartsenpraktijken
3.2
Studiepopulatie

9
9
12

4

Omvang doelgroepen en vaccinatiegraad
4.1
Omvang doelgroepen
4.2
Vaccinatiegraad

13
13
14

5

Trends
5.1
Trends in de omvang van de doelgroepen
5.2
Trends in de vaccinatiegraad

16
16
17

6

Lage vaccinatiegraad bij 60-64 jarigen

18

7

Dankwoord

21

Referenties

22

Bijlage A Methode van onderzoek
A.1
Studiepopulatie
A.2
Vaccinatiestatus
A.3
Identificatie van doelgroep voor vaccinatie
A.4
Analyses

23
23
24
24
25

Bijlage B Gedetailleerde resultaten

27

Bijlage C Medische indicaties vaccinatie

34

Bijlage D ATC-codes weerstandverlagende middelen

35

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

3

Samenvatting
Tijdens de jaarlijkse griepvaccinatie campagne van 2018 werd 18,0% van de Nederlandse bevolking
gevaccineerd. Van de doelgroep met een hoog risico op complicaties bij griep werd 51,3%
gevaccineerd. Er is voor het eerst sinds 2008 sprake van een lichte stijging in het aantal personen dat
gevaccineerd werd; in 2017 was de vaccinatiegraad in de doelgroep 49,9%. Binnen de doelgroep voor
griepvaccinatie is de vaccinatiegraad het hoogst bij mensen van 65 jaar en ouder met een medische
indicatie voor vaccinatie. De omvang van de doelgroep neemt sinds 2010 elk jaar licht toe.

Waarom de monitor griepvaccinatie?
In Nederland bestaat sinds 1997 het Nationaal Programma Grieppreventie (NPG). Het Centrum voor
Bevolkingsonderzoek (CvB) van het RIVM voert de landelijke regie over het NPG in opdracht van het
ministerie van VWS. Jaarlijks worden mensen met een hoog risico op complicaties door een influenzainfectie (griep) uitgenodigd voor vaccinatie. Met de jaarlijkse monitor wordt de vaccinatiegraad
nauwgezet gevolgd.

Over dit onderzoek
De monitor griepvaccinatie 2018 is uitgevoerd door het Nivel in opdracht van het RIVM. Voor de
monitor zijn gegevens gebruikt van meer dan 640.000 patiënten uit 163 huisartsenpraktijken. Deze
gegevens zijn routinematig verzameld door Nivel Zorgregistraties eerste lijn. Gepseudonimiseerde,
niet-herleidbare gegevens uit de elektronische medische dossiers van deelnemende huisartsenpraktijken zijn gebruikt om de doelgroep voor griepvaccinatie en het aantal mensen dat is
gevaccineerd in kaart te brengen.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

4

1

Inleiding

In Nederland worden elk jaar via het Nationaal Programma Grieppreventie kwetsbare
groepen uitgenodigd voor vaccinatie tegen influenza. Dit hoofdstuk beschrijft de
achtergrond van het programma en de jaarlijkse monitor.

1.1

Influenza

Influenza, ook wel ‘griep’ genoemd, is een veelvoorkomende besmettelijke infectie van de
luchtwegen. Influenza komt in Nederland het meest voor in de winter, met een jaarlijkse piek rond
februari 1. Deze piek valt in Nederland de laatste jaren steeds iets later 2. Het influenzavirus heeft
meerdere subtypes, ofwel virusstammen, die verschillen in besmettelijkheid en ernst. Welke
virusstam het meeste voorkomt verschilt per seizoen.
Bij gezonde personen is influenza meestal een kortdurende infectie die binnen één a twee weken
vanzelf over gaat. Bij kwetsbare personen, zoals ouderen of mensen met een chronische ziekte, kan
influenza leiden tot complicaties zoals een longontsteking, verergering van chronische ziekten en zelfs
overlijden.

1.2

Vaccinatie

Vanwege deze complicaties schrijft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor om kwetsbare
groepen jaarlijks te vaccineren tegen influenza. Vaccinatie moet jaarlijks herhaald worden omdat het
vaccin een half jaar werkzaam is en elk seizoen andere virusstammen actief zijn. Jaarlijks wordt in
februari de vaccinsamenstelling voor het noordelijk halfrond bepaald door de WHO. Van deze
stammen wordt een geïnactiveerd vaccin gemaakt. Hoe goed het vaccin influenza kan voorkomen
verschilt per jaar 3. De effectiviteit is hoger naarmate er een betere match is tussen de virussen in het
vaccin en de circulerende virussen. Daarnaast verschilt de werkzaamheid van het vaccin per
virusstam.

1.3

Het Nationaal Programma Grieppreventie

In Nederland is de aanbeveling van de WHO om kwetsbare groepen te vaccineren vertaald in het
Nationaal Programma Grieppreventie (NPG). Sinds 1997 worden mensen met een hoog risico op
complicaties, de zogeheten doelgroep, jaarlijks uitgenodigd voor influenzavaccinatie.
Uitnodiging en vaccinatie heeft het NPG ondergebracht bij de huisarts. Deze selecteert patiënten uit
zijn/haar praktijk die tot de doelgroep voor griepvaccinatie behoren en stuurt hen een schriftelijke
uitnodigingsbrief en informatiefolder. Daarnaast hangen bij huisartsen, apotheken, bibliotheken,
ziekenhuizen en GGD ’en posters over de jaarlijkse griepvaccinatie. Veel huisartsen sturen patiënten
die geen vaccinatie hebben gehaald na de eerste uitnodiging een herinnering.
De meeste huisartsen organiseren tussen half oktober en half november één of meer speciale
vaccinatiespreekuren. Ook buiten deze tijdstippen om kunnen patiënten gevaccineerd worden,
bijvoorbeeld tijdens een spreekuurbezoek. Vaccinatie is voor patiënten die tot de doelgroep behoren
gratis.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

5

1.4

Doelgroep voor griepvaccinatie

De doelgroep voor griepvaccinatie is gebaseerd op advies van de Gezondheidsraad en overgenomen
door de minister van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) 4-6. Het gaat hierbij om mensen met
een verhoogde kans op complicaties door medische aandoeningen en/of hogere leeftijd (60 jaar of
ouder).
Wat betreft medische aandoeningen zijn de volgende doelgroepen vastgesteld: personen met
cardiovasculaire aandoeningen (chronische stoornis van de hartfunctie), pulmonale aandoeningen
(afwijkingen en functiestoornissen van de luchtwegen en longen), diabetes mellitus, ernstige
nierinsufficiëntie (leidend tot dialyse of niertransplantatie), verminderde weerstand tegen infecties
(bijvoorbeeld door auto-immuunziekte, chemotherapie of levercirrose), HIV infectie en/of
ademhalingsstoornissen door neurologische aandoeningen.

1.5

De monitor griepvaccinatie

Om te zien hoe het NPG zich ontwikkelt en om verantwoording af te kunnen leggen over de besteding
van publieke middelen wordt een jaarlijkse monitor griepvaccinatie uitgevoerd. Met de jaarlijkse
monitor kunnen ontwikkelingen in de vaccinatiegraad (het percentage dat gevaccineerd is) nauwgezet
gevolgd worden.
Sinds 1996 is de vaccinatiegraad jaarlijks in kaart gebracht op basis van gegevens uit praktijken van
het Landelijk Informatienetwerk Huisartsenzorg (LINH). LINH was een samenwerkingsverband tussen
de afdeling IQ Healthcare van het Radboudumc Nijmegen en het Nivel. Sinds 2014 is LINH opgegaan in
Nivel Zorgregistraties eerste lijn, een geïntegreerde database met gegevens over verleende zorg
binnen de hele eerste lijn 7. Ongeveer 500 huisartsenpraktijken doen mee en leveren gegevens over
de zorg aan circa 1,5 miljoen ingeschreven personen. De gegevens in de database zijn vrijwel zonder
inspanning van huisartsen beschikbaar, omdat deze al routinematig worden vastgelegd voor de
dagelijkse zorgverlening.

1.6

Vraagstelling

De hoofdvraag van de monitor is: ‘Wat is de vaccinatiegraad voor de campagne 2018 in de totale
populatie en bij mensen met een indicatie voor vaccinatie op basis van leeftijd of medische
aandoeningen?’
Om na te gaan of de geïncludeerde huisartsenpraktijken en onderzoekspopulatie representatief zijn
voor Nederland zijn deze vergeleken met landelijke cijfers. Vervolgens is gekeken hoeveel mensen tot
de doelgroep voor griepvaccinatie behoren en wat de vaccinatiegraad is in deze doelgroep in
vergelijking met de totale populatie. Om de cijfers te kunnen duiden is de vaccinatiegraad vergeleken
met resultaten uit voorgaande jaren.
De vaccinatiegraad is al jaren relatief laag bij mensen van 60-64 jaar oud. Een verklaring zou kunnen
zijn dat een groot deel van deze mensen werkzaam is en mogelijk de griepprik krijgt aangeboden via
de werkgever. Daarnaast zou het kunnen zijn dat zij anders denken over de werkzaamheid en/of het
nut van griepvaccinatie. Dit riep bij het Nivel de volgende vragen op:
• Hoeveel mensen in de leeftijd van 60-64 jaar hebben de griepvaccinatie via hun werkgever
gehaald? En wat is de mogelijke onderschatting van de vaccinatiegraad in deze groep?
• Wat is de achterliggende reden voor mensen in de leeftijd 60-64 om de griepvaccinatie niet te
halen en verschilt dit van mensen van 65 jaar of ouder?

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

6

1.7

Leeswijzer

In dit rapport wordt influenzavaccinatie kortweg vaccinatie genoemd. Met de term vaccinatiegraad
wordt het percentage mensen dat gevaccineerd is tegen influenza bedoeld.
Hierna worden achtereenvolgens de conclusies en aanbevelingen van dit onderzoek gepresenteerd
(hoofdstuk 2), gevolgd door drie hoofdstukken over de studiepopulatie (hoofdstuk 3), de omvang van
de doelgroep en vaccinatiegraad in 2018 (hoofdstuk 4) en de vergelijking met eerdere jaren
(hoofdstuk 5). Dit jaar zijn extra analyses verricht naar vaccinatie binnen de leeftijdsgroep 60-64 jaar.
Details over de methode en resultaten van het onderzoek zijn te vinden in de bijlagen van dit rapport.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

7

2

Conclusies

Hieronder volgen de belangrijkste conclusies met interpretatie.
In 2018 was de vaccinatiegraad onder de algemene bevolking 18,0%. Bij de doelgroep voor vaccinatie,
zoals gedefinieerd door het NHG, was deze 51,3%. De hoogste vaccinatiegraad (69,9%) werd gezien
onder personen van 65 jaar of ouder die naast hun leeftijd ook een medische indicatie voor vaccinatie
hadden. Onder personen tussen 60 en 64 jaar zonder medische indicatie was de vaccinatiegraad het
laagst (26,8%). Bij de medische indicatiegroepen was de vaccinatiegraad het hoogst in de populatie
met cardiovasculaire aandoeningen (62,7%) en het laagst onder mensen met HIV (45,8%).
Sinds 2008 is er een dalende trend van de vaccinatiegraad in de doelgroep 8. Dit jaar was er echter
een lichte stijging van 49,9% naar 51,3%.
Vooral bij mensen in de leeftijdsgroep 60-64 jaar is de vaccinatiegraad al jaren relatief laag. Dit jaar
zijn op initiatief van het Nivel vragen over de griepprik aan het Nivel Consumenten Panel Gezondheidszorg gesteld om meer inzicht te krijgen in de achterliggende reden hiervoor. 125 deelnemers
tussen de 60 en 64 jaar hebben vragen over de griepprik ingevuld, onder andere waar zij de griepprik
hebben gehaald, en zo niet, waarom zij hem niet hebben gehaald.
Uit de resultaten blijkt dat bijna alle gevaccineerden van 60-64 jaar de griepprik bij hun huisarts halen.
Er is dus geen sprake van een onderschatting van de vaccinatiegraad doordat mensen de griepprik op
hun werk of ergens anders halen en deze dus niet bij de huisarts geregistreerd wordt. Mensen van 6064 jaar die de griepvaccinatie niet halen zijn voornamelijk mensen met een goede gezondheid en
hoog opleidingsniveau. Als reden voor niet-vaccineren geven zij aan dat zij de vaccinatie niet nodig of
zinvol vinden. Ze zijn niet bang dat het vaccin niet veilig is en ook een principiële houding tegen
vaccineren is geen reden voor het niet-vaccineren in deze groep. Ook bij mensen boven de 65 jaar is
de belangrijkste reden om geen griepvaccinatie te halen dat het niet als nuttig/zinvol wordt gezien.
Concluderend is er voor het eerst sinds 2008 weer een lichte stijging in de vaccinatiegraad. Komende
jaren zullen moeten uitwijzen hoe de trend zich voortzet.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

8

3

Studiepopulatie en representativiteit

Dit hoofdstuk beschrijft de geïncludeerde praktijken en personen en vergelijkt deze
met beschikbare gegevens over de totale Nederlandse populatie.
Zie bijlage A voor een uitgebreide beschrijving van de methode van werving van praktijken,
dataverzameling en exclusiecriteria.

3.1

Huisartsenpraktijken

3.1.1
Inclusie praktijken
Voor de analyses van de monitor 2018 waren gegevens van 440 huisartsenpraktijken beschikbaar. Op
deze gegevens is een kwaliteitscheck gedaan, waarbij werd beoordeeld of voldoende gegevens over
verrichtingen, aandoeningen en prescripties aanwezig waren. Zesenzestig praktijken met onvolledige
gegevens werden geëxcludeerd.
Om de volledigheid van de registratie van de influenzavaccinatie te controleren is het totaal aantal
gevaccineerde personen op basis van de gegevens van Nivel Zorgregistraties vergeleken met het
aantal bij SNPG gedeclareerde vaccins (zie bijlage A voor meer informatie). Voor 325 praktijken waren
gegevens over het aantal gedeclareerde influenzavaccins beschikbaar. Bij 163 praktijken was de
overeenkomst tussen de gegevens van Nivel Zorgregistraties en het aantal bij SNPG gedeclareerde
vaccins 90% of hoger en deze praktijken zijn in de analyses betrokken.

Figuur 3.1 Stroomdiagram geïncludeerde huisartsenpraktijken, 2018
Praktijken met
beschikbare
gegevens (n=440)
Onvolledige
gegevens (n=66)

Gegevens volledig
en van voldoende
kwaliteit (n=374)
Geen SNPG
gegevens
beschikbaar (n=49)
SNPG
declaratiegegevens
beschikbaar (n=325)
<90% overeenkomst
geregistreerde en
gedeclareerde
vaccins (n=162)
Inclusie
(n=163)

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

9

3.1.2
Representativiteit huisartsenpraktijken
Van de 163 geïncludeerde huisartsenpraktijken was bijna de helft een duo praktijk, ongeveer de helft
was gevestigd in een (zeer) sterk stedelijk gebied en 3% was apotheekhoudend (Tabel 3.1).
Geïncludeerde huisartsenpraktijken waren verspreid over het hele land (Figuur 3.2).
Net als in eerdere jaren verschillen de praktijkvorm en stedelijkheid van de geïncludeerde praktijken
iets van de landelijke cijfers. Vergeleken met cijfers uit de landelijke registratie van huisartsen van het
Nivel waren groepspraktijken oververtegenwoordigd en solopraktijken ondervertegenwoordigd.
Praktijken uit sterk stedelijke gebieden waren ondervertegenwoordigd en praktijken uit nietstedelijke gebieden oververtegenwoordigd.
Praktijkvorm en mate van stedelijkheid waren niet van invloed op de vaccinatiegraad (cijfers niet
getoond). We kunnen dus aannemen dat de samenstelling van praktijken in deze monitor niet van
invloed was op de resultaten.

Tabel 3.1 Representativiteit van de geïncludeerde huisartsenpraktijken, 2018
Praktijkkenmerken

Praktijkvorm
Solo
Duo
Groep

Praktijken in monitor
N = 163
(n)
(%)

Alle Nederlandse praktijken
N = 5.020
(%)

1

38
60
65

23
37
40

34
43
23

38
35
34
29
27

23
21
21
18
17

23
30
17
21
9

2

Stedelijkheid
Zeer sterk stedelijk
Sterk stedelijk
Matig stedelijk
Weinig stedelijk
Niet stedelijk
1

Bron: Versteeg et al. Cijfers uit de registratie van huisartsen - Peiling 2017. Nivel, 2019.

2

Omgevingsadressendichtheid van de gemeente: 2500 adressen of meer per km , 1500 tot 2500 adressen per km ,

2

2

2

2

2

1000 tot 1500 adressen per km , 500 tot 1000 adressen per km of minder dan 500 adressen per km .
Bron: Peiling 2018, Centraal Bureau voor de Statistiek.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

10

Figuur 3.2 Aantal geïncludeerde huisartsenpraktijken per gemeente, 2018

Nivel,

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

11

3.2

Studiepopulatie

In de 163 praktijken stonden in totaal 638.483 personen ingeschreven. Dit is bijna 4% van de totale
Nederlandse bevolking. Het aantal mannen en vrouwen binnen de studiepopulatie was gelijk verdeeld
en de grootste groep was 40 tot 65 jaar oud. Dit is vergelijkbaar met de totale Nederlandse bevolking.
Ook het percentage dat in een achterstandswijk woont was vergelijkbaar met landelijke cijfers. Er
kwamen minder mensen uit een gemeente met een relatief lage vaccinatiegraad tegen bof, mazelen
en rodehond (BMR) dan in de algemene Nederlandse bevolking. De meeste gemeenten met een
relatief lage vaccinatiegraad concentreren zich in de zogeheten ‘Bible belt’, waar van oudsher veel
mensen wonen die zich om godsdienstige redenen niet laten vaccineren 9.

Tabel 3.2 Representativiteit van de geïncludeerde studiepopulatie, 2018
Populatiekenmerken

Geslacht
Man
Vrouw
Leeftijd
0 tot 20 jaar
20 tot 40 jaar
40 tot 65 jaar
65 tot 80 jaar
80 jaar en ouder
2
Woonachtig in achterstandswijk
Ja
Nee
3
BMR vaccinatiegraad gemeente
Minder dan 90%
90% of hoger

Studiepopulatie
N = 638.483
(n)
(%)

Nederlandse bevolking
N = 17.811.084
(%)

315.947
322.536

49
50

50
50

142.837
149.299
228.389
92.798
25.160

22
23
36
15
4

22
25
34
14
5

30.499
607.984

5
95

5
95

10.457
628.026

2
98

4
96

1

1

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, bevolking op 1 januari 2018.

2

Bron: Devillé W., Wiegers, T. Herijking stedelijke achterstandsgebieden 2012. Nivel, Utrecht: 2012.

3

BMR = bof, mazelen, rode hond. Bron: Van Lier E.A., et al. Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma Nederland,
Verslagjaar 2018. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Bilthoven, RIVM: 2019.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

12

4

Omvang doelgroepen en vaccinatiegraad

Dit hoofdstuk beschrijft de omvang van de verschillende groepen die op basis van
leeftijd of aandoeningen een indicatie voor vaccinatie hebben. Ook wordt de
vaccinatiegraad, zowel in de totale bevolking als in de verschillende doelgroepen,
beschreven.
Zie bijlage B voor gedetailleerde tabellen met resultaten. Zie bijlage C en D voor een uitgebreide
beschrijving van het vaststellen van de doelgroep met een medische indicatie.

4.1

Omvang doelgroepen

In totaal behoorde ongeveer een derde (36%) van de studiepopulatie tot de doelgroep, dat wil zeggen
dat zij op basis van leeftijd of aandoeningen een indicatie voor vaccinatie hadden. De meesten van
hen waren 60 jaar of ouder en hadden dus een indicatie voor vaccinatie op basis van hun leeftijd (27%
van de totale populatie). De helft van de 60-plussers had naast een indicatie voor leeftijd ook een
medische indicatie (12% van de totale populatie). Een kleine minderheid was onder de 60 jaar en had
alleen een medische indicatie (7% van de populatie, zie Figuur 4.1). Voor absolute aantallen en andere
leeftijdsgroepen, zie bijlage B.
In totaal hadden 123.034 personen (19%) een indicatie voor vaccinatie op basis van een medische
aandoening. De meest voorkomende medische indicaties waren cardiovasculaire aandoeningen (7%),
pulmonale aandoeningen (6%) en diabetes mellitus (6%).

Figuur 4.1 Omvang doelgroep naar leeftijd en medische indicatie, 2018

0-59 jaar met medische indicatie
60 jaar en ouder
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
60 t/m 64 jaar
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
65 jaar en ouder
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
Totale doelgroep
0%

10%

20%

30%

40%

Percentage van totale populatie

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

13

4.2

Vaccinatiegraad

Van de totale studiepopulatie was 18,0% gevaccineerd door de huisarts (n=116.284). In de doelgroep
met een indicatie voor vaccinatie was de vaccinatiegraad 51,3%. De vaccinatiegraad in de doelgroep
varieerde aanzienlijk tussen huisartsenpraktijken, van 25,7% tot 63,6%.
In de groep met een indicatie op basis van leeftijd (60 jaar en ouder) was de vaccinatiegraad 53,8%. In
de groep 60-64 jarigen was de vaccinatiegraad lager (34,9%) dan in de groep van 65 jaar en ouder
(60,3%). In beide groepen was de vaccinatiegraad 20 tot 25 procentpunt hoger wanneer mensen
naast een leeftijdsindicatie ook een medische indicatie hadden (Figuur 4.2).

Figuur 4.2 Vaccinatiegraad (met 95% betrouwbaarheidsinterval) naar leeftijd en medische indicatie, 2018

0-59 jaar met medische indicatie
60 jaar en ouder
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
60 t/m 64 jaar
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
65 jaar en ouder
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
Totale doelgroep
0%

20%

40%

60%

80%

Vaccinatiegraad

In de totale groep met een zekere medische indicatie* was de vaccinatiegraad 59,3%. De hoogste
vaccinatiegraad werd gevonden bij mensen met cardiovasculaire aandoeningen (62,7%), diabetes
mellitus (61,8%) en chronische nierinsufficiëntie (61,8%). Bij mensen met verminderde weerstand en
HIV werd een lagere vaccinatiegraad gevonden (47,6% en 45,8%) (Figuur 4.3). Hierbij moet wel
opgemerkt worden dat de absolute aantallen - in het bijzonder voor HIV - klein waren, waardoor de
schatting minder betrouwbaar was.
De vaccinatiegraad was hoger wanneer er sprake was van aandoeningen met een ‘zekere indicatie’
voor vaccinatie ten opzichte van een ‘mogelijke indicatie’. Een uitzondering was de groep met
verminderde weerstand, waarbij net als in eerdere jaren een hogere vaccinatiegraad bij mensen met
een mogelijke indicatie gevonden werd.

*

Van een ‘zekere indicatie’ is sprake wanneer een aandoening eenduidig terug te vinden is in de onderzoeksgegevens. Wanneer aandoeningen

onder een restcategorie vallen of wanneer alleen een indicatie bestaat bij een bepaalde ernst of duur wordt gesproken van een ‘mogelijke
indicatie’.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

14

Figuur 4.3 Vaccinatiegraad (met 95% betrouwbaarheidsinterval) naar medische indicatie, 2018

Cardiovasculaire aandoeningen
Pulmonale aandoeningen
Diabetes mellitus
Verminderde weerstand
Chronische nierinsufficiëntie
Ademhalingsstoornissen door neurol. aand.
HIV
0%

20%

40%

60%

80%

100%

Vaccinatiegraad

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

15

5

Trends

Dit hoofdstuk beschrijft de trends in omvang van de doelgroepen en de vaccinatiegraad
over de periode 2012-2018.
Zie bijlage B voor uitgebreide tabellen met resultaten.

5.1

Trends in de omvang van de doelgroepen

De omvang van de doelgroep is ten opzichte van 2018 licht toegenomen (35,5% ten opzichte van
35,1% in 2017). Het aandeel met een indicatie op basis van leeftijd (60 jaar en ouder) steeg ook licht
(27,0% ten opzichte van 26,0% in 2017) (Figuur 5.1).
Het aandeel van de totale populatie dat een medische indicatie voor vaccinatie had is ten opzichte
van 2017 licht gedaald (19,3% ten opzichte van 20,3% in 2017). Ook bij de verschillende specifieke
medische indicaties zijn de veranderingen ten opzichte van 2017 klein.

Figuur 5.1 Omvang van de doelgroep (%) in de periode 2012-2018
40%
totale doelgroep
35%
30%

65 jaar en ouder
met medische indicatie

25%
60 t/m 64 jaar
met medische indicatie

20%
15%

65 jaar en ouder
zonder medische indicatie

10%
5%

60 t/m 64 jaar
zonder medische indicatie

0%
2010

0-59 jaar
met medische indicatie

Nivel

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

16

5.2

Trends in de vaccinatiegraad

De vaccinatiegraad in de totale studiepopulatie is ten opzichte van 2018 licht gestegen, van 17,4%
naar 18,0%. Ook binnen de doelgroep die een indicatie heeft voor vaccinatie steeg de vaccinatiegraad,
van 49,9% naar 51,3%. In de periode 2008-2017 daalde de vaccinatiegraad juist.
De stijging in vaccinatiegraad wordt in alle indicatiegroepen gezien (Figuur 5.2).
Er zijn geen duidelijke verschillen in de trends bij de specifieke medische indicaties. De grootste
procentuele stijging is te zien in de groep met een indicatie vanwege verminderde weerstand, van
44,8% naar 47,6% (zie bijlage B). Vorig jaar was in deze groep juist een grote daling te zien.

Figuur 5.2 Trends in vaccinatiegraad naar leeftijd en medisch indicatie in de periode 1996-2018

100%

80%

60%

40%

20%

totale doelgroep *

65+ jr, met med. ind.

60 t/m 64 jr, met med. ind.

65+ jr, zonder med. ind.

60 t/m 64 jr, zonder med. ind.

0-59 jr, met med. ind.

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

0%

Bron cijfers 1996-2013: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013.
Nijmegen, IQ Healthcare: 2014.
* In 2008 is de leeftijdsgrens voor de indicatie voor influenzavaccinatie verlaagd van 65 jaar naar 60 jaar. Daardoor is
de vaccinatiegraad van de totale doelgroep in de jaren 1996 t/m 2007 niet goed vergelijkbaar met die van latere jaren.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

17

6

Lage vaccinatiegraad bij 60-64 jarigen

De vaccinatiegraad bij mensen van 60-64 jaar (35%, 95%-bthi 29-42) is lager dan die bij
mensen van 65 jaar of ouder (60%, 95%-bthi 53-67). Met behulp van gegevens van het
Consumentenpanel Gezondheidszorg heeft het Nivel uitgezocht of de cijfers voor de
60-64 jarigen compleet zijn en wat de redenen zijn om zich niet te laten vaccineren.

Nauwelijks griepvaccinaties via werkgever
Naast de huisartsen bieden ook sommige werkgevers de griepprik aan. Aangezien het aantal
werkende mensen boven 60 jaar de laatste jaren is toegenomen zou een deel van de mensen tussen
de 60 en 64 jaar de griepprik bij hun werkgever kunnen halen. Deze vaccinaties worden niet
meegenomen in de huisartsendata van de monitor vaccinatiegraad NPG en daardoor zou de
vaccinatiegraad een onderschatting kunnen zijn. Dit blijkt niet zo te zijn, want maar 2% van de 125
ondervraagde mensen van 60-64 jaar gaf aan dat zij de griepvaccinatie op het werk hadden gehaald
(Tabel 6.1). Bij mensen tussen de 18 en 60 jaar was dit 4%.
Tabel 6.1 Uitnodiging en plaats van vaccinatie per leeftijdsgroep, Nivel Consumentenpanel 2018
18-59 jaar
n

(%)

60-64 jaar
n

65 jaar en ouder

(%)

125

n

(%)

Aantal respondenten

283

Uitnodiging van huisarts

43

(15%)

94

(75%)

212
179

(84%)

Nee

244

(86%)

70

(56%)

59

(28%)

Ja, bij huisarts

27

(9%)

52

(42%)

148

(70%)

Ja, op werk

12

(4%)

2

(2%)

1

(0,5%)

Ja, ergens anders

0

1

(1%)

4

(2%)

Vaccinatie

Griepvaccinatie als niet nodig beschouwd
In de groep 60-64 jarigen die aangaf dat zij zich niet hadden laten vaccineren was de belangrijkste
reden daarvoor dat mensen de griepvaccinatie niet nodig of zinvol vonden (88%). Een klein deel was
verhinderd of was het vergeten (2%), dacht (ten onrechte) niet in aanmerking te komen voor de
griepprik (2%) of het werd door de specialist afgeraden (2%). Angst dat de griepvaccinatie niet veilig is
of uit principe niet willen laten vaccineren werden niet als reden genoemd door deze respondenten.
Ook bij de groep van 65 jaar en ouder die aangaf dat zij zich niet had laten vaccineren was de
belangrijkste reden dat zij griepvaccinatie niet nodig/zinvol vonden. Ook waren er een paar
respondenten die griepvaccinatie niet veilig vonden.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

18

Figuur 6.2 Belangrijkste reden bij mensen van 60 jaar en ouder om zich niet te laten vaccineren, Nivel
Consumentenpanel 2018

Griepprik niet nodig/zinvol
60 t/m 64 jaar

Kom niet in aanmerking

65 jaar en ouder
Verhinderd/vergeten
Afgeraden door arts
Griepprik niet veilig
Onbekend
0%

20%

40%

60%

80%

100%

Lagere vaccinatiegraad bij goede gezondheid
Mensen van 60-64 jaar met een goede ervaren gezondheid of met een hoog opleidingsniveau gaven
minder vaak aan dat zij zich niet hebben laten vaccineren (verschil statistisch significant, p<0,05). Het
percentage dat aangaf dat zij zich hebben laten vaccineren verschilde niet wat betreft geslacht,
burgerlijke staat of etniciteit (Tabel 6.2). Bij mensen van 65 jaar en ouder waren er geen verschillen
tussen subgroepen.

Tabel 6.2 Vaccinatiegraad bij 60-64 jaar en 65 en ouder, Nivel Consumentenpanel 2018
60-64 jaar

65 jaar en ouder

(n=125)

(n=212)

Mannen

41%

75%

Vrouwen

47%

69%

Matig/slecht

63%

72%

Goed/uitstekend

40%

73%

Laag

68%

81%

Gemiddeld

41%

67%

Hoog

36%

70%

Gehuwd

45%

72%

Gescheiden

53%

68%

Weduwe/weduwnaar

33%

76%

Nooit gehuwd geweest

30%

71%

Autochtoon

44%

72%

Allochtoon

50%

73%

Geslacht

Gezondheid

Opleidingsniveau

Burgerlijke staat

Etniciteit

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

19

Eerder onderzoek
Deze bevindingen komen overeen met eerder onderzoek. Voordat het NPG in 1997 startte, is
vragenlijstonderzoek gedaan onder mensen van 65 jaar en ouder (zowel gezonde als mensen met een
hoog risico) naar de motivatie om zich al dan niet te laten vaccineren tegen influenza. Hieruit bleek
dat niet-gevaccineerden als belangrijkste motivatie gaven dat zij nooit griep kregen.10,11 Ook uit meer
recent onderzoek bleek dat de ervaren vatbaarheid voor griep de belangrijkste factor was op grond
waarvan mensen zich al dan niet lieten vaccineren.12 Nederland is hierin geen uitzondering.
Onderzoek uit Duitsland, Zweden, Spanje en Polen liet zien dat ook daar de ervaren vatbaarheid een
belangrijke factor was voor influenzavaccinatie.13 Wat nieuw is aan de huidige resultaten is dat er
specifiek is gekeken naar de groep 60-64 jarigen. De redenen waarom zij zich niet laten vaccineren
blijken nauwelijks af te wijken van mensen boven 65 jaar.

Consumentenpanel
De cijfers in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op gegevens van het Consumentenpanel Gezondheidszorg
van het Nivel. Dit panel bestaat uit 12.000 personen van 18 jaar of ouder. Aan deze personen wordt
aan de hand van schriftelijke of online vragenlijsten, via interviews of focusgroepen gevraagd hoe
zij denken over de gezondheidszorg en wat hun ervaringen zijn met die zorg. Meer informatie over
het Consumentenpanel is te vinden op www.nivel.nl/consumentenpanel en de publicatie:
Consumentenpanel Gezondheidszorg: basisrapport met informatie over het panel (2015).
Eind 2018 hebben 1.500 deelnemers een uitnodiging gehad voor een vragenlijst, waarin onder andere
vragen over de griepvaccinatie waren opgenomen. Hiervan hebben 645 mensen (43%) de vragenlijst
ingevuld.

G. De griepprik
25. Heeft u dit najaar een uitnodiging voor uzelf ontvangen van uw huisarts voor de griepprik van
2018?

 Nee
 Ja
 Weet ik niet

26. Heeft u de griepprik 2018 gehaald of bent u van plan deze te gaan halen?






Nee
Ja, bij mijn huisarts  ga door naar vraag 28
Ja, op mijn werk  ga door naar vraag 28
Ja, ergens anders namelijk:
 ga door naar vraag 28

27. Wat is de belangrijkste reden dat u de griepprik in 2018 niet heeft gehaald of niet gaat halen?









Nivel

Ik kom niet in aanmerking voor een griepprik (geen uitnodiging ontvangen)
Mijn huisarts vindt de griepprik niet nodig
Ik vind de griepprik niet nodig of niet zinvol
Ik denk dat de griepprik niet veilig is
Ik wil mij principieel niet laten vaccineren
Ik was/ben verhinderd of was het vergeten
Andere reden:
Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

20

7

Dankwoord

Wij zijn de huisartsen die deelnemen aan Nivel Zorgregistraties eerste lijn dankbaar voor hun
medewerking. We danken de Stichting Nationaal Programma Grieppreventie (SNPG) voor het
beschikbaar stellen van gegevens.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

21

Referenties
1.
Caini S, Alonso WJ, Seblain CE, Schellevis F, Paget J. The spatiotemporal characteristics of influenza
A and B in the WHO European Region: can one define influenza transmission zones in Europe? Euro Surveill
2017; 22(35).
2.
Caini S, Schellevis F, El-Guerche Seblain C, Paget J. Important changes in the timing of influenza
epidemics in the WHO European Region over the past 20 years: virological surveillance 1996 to 2016. Euro
Surveill 2018; 23(1).
3.
Darvishian M, Dijkstra F, van Doorn E, et al. Influenza Vaccine Effectiveness in the Netherlands
from 2003/2004 through 2013/2014: The Importance of Circulating Influenza Virus Types and Subtypes.
PLoS One 2017; 12(1): e0169528.
4.
Vrieze H, Van Haaren K, De Wit R, Drenthen T, Bayan M. NHG/SNPG-Praktijkhandleiding
Griepvaccinatie herziening 2018. Utrecht: Nederlands Huisartsen Genootschap, 2018.
5.
Gezondheidsraad. Griepvaccinatie: herziening van de indicatiestelling. Publicatienr. 2007/09. Den
Haag: Gezondheidsraad, 2007.
6.
Gezondheidsraad. Grip op griep. Publicatienr. 2014/16. Den Haag: Gezondheidsraad, 2014.
7.
Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn. https://www.nivel.nl/nl/nivel-zorgregistraties-eerste-lijn/nivelzorgregistraties-eerste-lijn.
8.
Tacken MA, Jansen B, Mulder J, Campbell SM, Braspenning JC. Dutch influenza vaccination rate
drops for fifth consecutive year. Vaccine 2015; 33(38): 4886-91.
9.
van Lier EA, Geraedts JL, Oomen PJ, et al. Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogamma Nederland,
verslagjaar 2018. Bilthoven: RIVM, 2019.
10.
van Essen GA, Kuyvenhoven MM, de Melker RA. Compliance with influenza vaccination. Its
relation with epidemiologic and sociopsychological factors. Arch Fam Med 1997; 6(2): 157-62.
11.
van Essen GA, Kuyvenhoven MM, de Melker RA. Why do healthy elderly people fail to comply with
influenza vaccination? Age Ageing 1997; 26(4): 275-9.
12.
Eilers R, Krabbe PF, de Melker HE. Motives of Dutch persons aged 50 years and older to accept
vaccination: a qualitative study. BMC Public Health 2015; 15: 493.
13.
Kroneman M, van Essen GA, John Paget W. Influenza vaccination coverage and reasons to refrain
among high-risk persons in four European countries. Vaccine 2006; 24(5): 622-8.
14.
Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-richtlijn adequate dossiervorming met het elektronisch
patiëntendossier (ADEPD), derde versie. Utrecht: NHG, 2013.
15.
Lamberts H, Wood M. ICPC, International Classification of Primary Care. Oxford: Oxford University
Press, 1987.
16.
World Health Organization collaborating center for drug statistics methodology. Guidelines for
ATC cliassification and DDD assignment 2010. Oslo: WHO, 2009.
17.
Sloot R, Hooiveld M, ter Veen P, Korevaar J. Vaccinatiegraad nationaal Programma Grieppreventie
2014. Utrecht: NIVEL, 2015.
18.
Gezondheidsraad. Briefadvies vaccinatie tegen seizoensgriep. Publicatienr 2011/21. Den Haag:
Gezondheidsraad, 2011.
19.
Tacken MA, et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2007-2008.
Nijmegen: UMC St. Radboud, 2008.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

22

Bijlage A Methode van onderzoek
A.1 Studiepopulatie
Dataverzameling
Huisartsen registeren gezondheidsinformatie van hun patiënten in het elektronisch medisch dossier
(EMD). Hiervoor gebruiken zij een Huisartsen Informatie Systeem (HIS) 9. Morbiditeitsgegevens
(symptomen en aandoeningen) worden daarin gecodeerd volgens de International Classification of
Primary Care (ICPC), versie 1 14,15. Voor medicatie wordt de Anatomisch Therapeutisch Chemisch (ATC)
classificatie gebruikt 16.
Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van gegevens van huisartsenpraktijken die deelnemen aan
Nivel Zorgregistraties eerste lijn. In deze praktijken worden periodiek gegevens over morbiditeit en
medicatie uit de EMD’s uit het HIS-en geëxtraheerd en geanonimiseerd overgebracht naar de
database van het Nivel 9.

Selectie van praktijken
Voordat gegevens voor dit onderzoek zijn gebruikt, heeft er een check op de volledigheid en kwaliteit
van de geëxtraheerde gegevens plaatsgevonden. Alleen praktijken met voldoende geregistreerde
gegevens over verrichtingen, morbiditeit en prescripties in 2017 en 2018 zijn geselecteerd. Daarnaast
moest voor een goede kwaliteit van registreren minimaal 70% van de morbiditeitsgegevens voorzien
zijn van een betekenisvolle ICPC-code, zoals door het NHG beschreven14.
Van de deelnemende huisartsenpraktijken waren de volgende kenmerken beschikbaar: de
praktijkvorm, of een praktijk apotheekhoudend is, de stedelijkheidsgraad (het aantal adressen per
km2) van de geografische locatie van de praktijk, BMR vaccinatiegraad in de gemeente van de praktijk
en het percentage hoog opgeleiden in de gemeente van de praktijk.
Selectie van personen
Bij de geïncludeerde praktijken zijn vervolgens alle personen geselecteerd die het hele kalenderjaar
2018 bij de praktijk stonden ingeschreven en waarvan het geboortejaar bij Nivel Zorgregistraties
eerste lijn bekend was. Gegevens over aandoeningen en voorgeschreven medicatie in de periode 1
juni 2017 tot en met 31 december 2018 zijn gebruikt voor de analyses.
Van de ingeschreven personen was informatie beschikbaar over geslacht, leeftijd, de door de huisarts
gestelde diagnoses en voorgeschreven medicatie. Op basis van het inschrijftarief werd afgeleid of
mensen in een achterstandsgebied wonen, waar de vaccinatiegraad vaak relatief hoog is. De
gemeente van de praktijk werd gebruikt voor localisering van de zogeheten ‘Bible belt’, waar van
oudsher veel mensen zich om godsdienstige redenen niet laten inenten en waar wij verwachtten dat
de vaccinatiegraad relatief laag is. Als proxy voor de ‘Bible belt’ zijn gemeenten gebruikt waarin
minder dan 90% van de kinderen voor bof, mazelen en de rode hond (BMR) zijn gevaccineerd 9.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

23

A.2 Vaccinatiestatus
Vaststellen van vaccinatiestatus
Voor het bepalen van de vaccinatiestatus is gekeken naar registratie van de ICPC-code voor
influenzavaccinatie (R44) of het influenza vaccin als prescriptie (ATC-code J07BB02). Een persoon is
gevaccineerd bij registratie van een van deze codes in de periode 1 september tot en met 31
december 2018.
Volledigheid registratie vaccinatiestatus
Om de volledigheid van de registratie van de influenzavaccinatie in het HIS te controleren is een extra
check uitgevoerd. Huisartsen declareren influenzavaccins bij de SNPG. Het aantal bij SNPG
gedeclareerde vaccins hebben we daarom vergeleken met het totaal aantal gevaccineerde personen
op basis van de HIS-data. Informatie over het aantal gedeclareerde vaccins bij de SNPG werd pas
verkregen na toestemming van de huisartsen.
A priori is gesteld dat het aantal gevaccineerde personen in de HIS-data maximaal 10 procent mocht
verschillen van het aantal gedeclareerde vaccins bij de SNPG. Eerder is via een sensitiviteitsanalyse
gebleken dat de vaccinatiegraad nauwelijks veranderde wanneer de selectie van praktijken gebaseerd
werd op een overeenkomst van 80, 85 of 95 procent 17.

A.3 Identificatie van doelgroep voor vaccinatie
Medische indicatie voor vaccinatie
De indicaties voor influenzavaccinatie zijn vastgesteld door de minister van VWS op advies van de
Gezondheidsraad 4,5,18.
Het NHG heeft de medische indicatie voor vaccinatie verder uitgewerkt aan de hand van ICPC- en/of
ATC-codes, waarbij onderscheid gemaakt wordt naar de mate van zekerheid waarmee deze codes
overeenkomen met de geïndiceerde aandoeningen 4 (zie bijlage B en C). Aandoeningen die eenduidig
te coderen zijn met ICPC codes (bijvoorbeeld COPD) behoren tot gezondheidsproblemen met een
‘zekere indicatie’: de ICPC-code met zijn omschrijving komt overeen met de aandoening zoals
genoemd in de NHG-Standaard ‘Influenza en Influenzavaccinatie’. Aandoeningen waarbij de
omschrijving een nadere aanduiding is van tijd of ernst (b.v. doorgemaakt hartinfarct), of die binnen
de ICPC systematiek onder een verzamelklasse van aandoeningen vallen behoren tot
gezondheidsproblemen met een ‘mogelijke indicatie’.
Om de doelgroep met een medische indicatie voor vaccinatie te identificeren is gekeken naar het
voorkomen van de door het NHG geselecteerde ICPC-codes in de deelcontacten en prescripties in de
periode van 1 juni 2017 tot en met 30 november 2018. Deze periode is gekozen met de
achterliggende gedachte dat wanneer een gezondheidsprobleem actueel is, iemand hiervoor
minimaal één keer per jaar de huisarts zal raadplegen. Door een iets ruimere periode van anderhalf
jaar te nemen zouden deze contacten zeker gevonden moeten worden. De einddatum van 30
november is genomen omdat de vaccinatiecampagne doorgaans tussen medio oktober en medio
november plaatsvindt. Voor de subgroepen die mede op basis van medicatie worden vastgesteld
(weerstandverlagende medicatie en corticosteroïden bij astma/COPD) is gekeken naar registratie van
relevante ATC-codes van 1 juni 2018 tot en met 30 november 2018. Hier is voor een kortere periode
van een half jaar gekozen omdat medicatie voor maximaal drie maanden door de huisarts verstrekt
wordt. Een actueel gezondheidsprobleem zou dus drie maanden voor het eind van de
vaccinatiecampagne zichtbaar moeten zijn in de prescriptie gegevens. Ook hier is een iets ruimere
periode genomen om geen relevante voorschriften te missen.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

24

Huisartsen kunnen ook specifieke labels (ruiters) voor aandoeningen aan personen toekennen.
Hoewel deze ruiters niet langer door het NHG ondersteund worden (14), maken sommige huisartsen
hier nog wel gebruik van. In dit onderzoek is daarom naast het gebruik van ICPC- en ATC-codes, ook
gebruik gemaakt van relevante ruiters voor identificatie van de doelgroep voor vaccinatie: CV
(cardiovasculaire ziekten), LO (CARA, longziekte), DM (diabetes mellitus) en RI (renale insufficiëntie).

Leeftijdsindicatie voor vaccinatie
Naast personen met een medische indicatie komen alle – ook gezonde – 60-plussers in aanmerking
voor vaccinatie. Hiertoe behoren alle personen van 60 jaar of ouder vóór 1 mei 2019, zoals
vastgesteld door het NHG 4. Omdat In Nivel Zorgregistraties niet de exacte geboortedatum, maar
alleen het geboortejaar en geboortekwartaal bekend zijn is de leeftijd op 1 april 2019 aangehouden.
Hierdoor kunnen enkele 59-jarigen op de peildatum wel tot de doelgroep van 60-plussers behoren.
Wanneer het geboortekwartaal onbekend waren is hiervoor 1 juni aangenomen. Personen van 105
jaar en ouder zijn niet meegenomen in het onderzoek omdat de kans groot is dat dit een fout in de
data betreft.
Wel vaccinatie, geen indicatie
Bij registratie van R44 of J07BB02, in afwezigheid van een indicatie voor vaccinatie, zijn we ervan
uitgegaan dat de indicatie niet uit de data op te maken was. Zodoende is de totale geïndiceerde
populatie vastgesteld door de aanwezigheid van een medische- of leeftijdsindicatie en/of bij
registratie van één van deze codes voor griepvaccinatie (ook bij afwezigheid van zowel een medischeen leeftijdsindicatie).

A.4 Analyses
Clustering binnen praktijken
De vaccinatiegraad hangt niet alleen af van de bereidheid van mensen om zich te laten vaccineren;
ook de huisarts speelt hierin een rol. Met de richtlijn in gedachten bepaalt de huisarts uiteindelijk
welke personen een indicatie voor vaccinatie hebben. Daarnaast kan ook de organisatie van de
vaccinatiecampagne binnen een huisartsenpraktijk en het informeren en motiveren van personen
door de huisarts van invloed zijn. Patiënten binnen een huisartspraktijk kunnen hierdoor een hogere
of juist lagere kans op vaccinatie hebben. Door gebruik van multilevel logistische regressie analyse is
rekening gehouden met deze clustering op praktijkniveau (zie Box A1).
Trend omvang doelgroep en vaccinatiegraad
Om een trend in de tijd weer te geven is een vergelijking gemaakt tussen de resultaten van dit
onderzoek met de uitkomsten van de campagnes 2012-2013 zoals gerapporteerd door IQ Healthcare
(Nijmegen) 19.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

25

Box A1

Berekening van uitkomstmaten

Ruw %
Totaal aantal personen met kenmerk als percentage van het totaal aantal personen in de populatie.
Range praktijken
Kleinste en grootste waarde van de uitkomstmaat (ruw percentage) bij de verschillende praktijken.
Multilevel %
Percentage voor de populatie, rekening houdend met de clustering binnen praktijken (multilevel
analyse).
95%-betrouwbaarheidsinterval
Geeft aan (met 95 procent zekerheid) tussen welke waarden het gemiddelde waarschijnlijk zal zitten
(in de tekst en tabellen weergegeven als bthi).

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

26

Bijlage B Gedetailleerde resultaten
Tabel B1 Omvang en vaccinatiegraad van de totale populatie en doelgroep, 2018
Aantal / percentage
Studiepopulatie:
Aantal praktijken (n)

163

Totale populatie (n)

638.483

Omvang doelgroep:
Totaal doelgroep (n)

226.424

Als percentage van populatie (%)

35,5

1

Vaccinatiegraad populatie:
Totaal gevaccineerd (n)

116.284

Als percentage van populatie (ruw %)

18,2

Range praktijken (min-max %)
Multilevel gemiddeld percentage (%)

4,7-32,3
2

95%-bthi

18,0
13,8-23,2

Vaccinatiegraad doelgroep:
Als percentage van doelgroep (ruw %)

51,4

Range praktijken (min-max %)

25,7-63,6

Multilevel gemiddeld percentage (%)

51,3

95%-bthi

44,6-57,9

1

Voor 9.496 (4%) van de 226.424 mensen uit de doelgroep stond wel een toegediende vaccinatie geregistreerd, maar

was de medische indicatie niet te herleiden uit de data.
2

Multilevel %: houdt rekening met de variatie tussen praktijken (multilevel analyse);

bthi = betrouwbaarheidsinterval bij het multilevel gemiddelde percentage

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

27

Tabel B2a Omvang en vaccinatiegraad naar leeftijd en medische indicatie, 2018
Absolute aantallen

Vaccinatiegraad

Totaal

Gevaccineerd

Ruw %

Range praktijken

Multilevel %

95%-bthi

44.742

13.701

30,6

14,3-47,8

30,8

25,1-37,2

Totaal

172.186

93.087

54,1

23,0-68,4

53,8

46,9-60,6

Zonder medische indicatie

93.894

40.724

43,4

16,1-61,0

43,0

36,3-49,9

Met medische indicatie

78.292

52.363

66,9

31,0-80,3

67,0

60,0-73,3

Totaal

43.405

15.139

34,9

11,8-50,2

34,9

28,7-41,5

Zonder medische indicatie

29.905

8.039

26,9

7,1-43,7

26,8

21,2-33,3

Met medische indicatie

13.500

7.100

52,6

25,6-71,4

52,6

45,2-60,0

Totaal

128.781

77.948

60,5

27,2-75,2

60,3

53,3-66,8

Zonder medische indicatie

63.989

32.685

51,1

21,6-69,4

50,6

43,5-57,6

Met medische indicatie

64.792

45.263

69,9

31,9-86,0

69,9

63,1-76,0

Totale doelgroep:

226.424

116.284

51,4

25,7-63,6

51,3

44,6-57,9

Leeftijdsgroep
0-59 jaar:
Met medische indicatie
60 jaar en ouder:

60 t/m 64 jaar:

65 jaar en ouder:

Multilevel %: houdt rekening met de variatie tussen praktijken (multilevel analyse); bthi = betrouwbaarheidsinterval bij
het multilevel gemiddelde percentage

Tabel B2b Omvang en vaccinatiegraad naar leeftijd (18+), 2018
Absolute aantallen

Vaccinatiegraad

Totaal

Gevaccineerd

Ruw %

Range praktijken

Multilevel %

95%-bthi

Totaal

393.445

40.978

10,4

3,5-16,4

10,4

8,1-13,2

Met medische indicatie

102.285

40.978

41,0

16,0-55,2

40,1

34,0-46,6

Totaal

511.403

114.257

22,3

6,4-36,8

22,1

17,1-27,9

Met medische indicatie

220.243

114.257

52,7

24,0-67,7

51,8

45,1-58,4

Leeftijdsgroep
18 t/m 64 jaar:

18 jaar en ouder:

Multilevel %: houdt rekening met de variatie tussen praktijken (multilevel analyse); bthi = betrouwbaarheidsinterval bij
het multilevel gemiddelde percentage

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

28

Tabel B3 Omvang en vaccinatiegraad naar medische indicatie en mate van zekerheid van indicatie, 2018
Absolute aantallen
Totaal

Gevaccineerd

Vaccinatiegraad
Ruw %

Medische indicatie

Range

Multilevel

praktijken

%

95%-bthi

Cardiovasculaire aandoeningen:
Totaal

43.582

27.257

62,5

28,0-79,2

62,7

55,0-69,9

11.858

6.884

58,1

21,1-80,0

57,4

49,0-65,3

31.724

20.373

64,2

27,8-81,0

64,9

56,9-72,2

41.207

20.945

50,8

28,4-69,2

51,5

43,6-59,3

16.477

7.080

43,0

15,4-67,3

42,3

34,6-50,4

24.730

13.865

56,1

30,2-90,9

59,8

50,1-68,7

39.624

24.329

61,4

24,9-83,3

61,8

54,0-69,1

13.610

6.484

47,6

10,8-67,6

47,6

39,3-56,0

11.902

5.772

48,5

5,9-75,9

48,4

39,9-56,9

1.708

712

41,7

0,0-100

41,9

31,1-53,5

10.118

6.316

62,4

12,5-79,8

61,8

53,3-70,7

8.585

5.264

61,3

0,0-80,0

60,1

52,5-68,8

1.533

1.052

68,6

0,0-100

66,7

51,5-79,1

11.302

6.230

55,1

20,4-76,9

55,3

46,5-63,7

Zeker indicatie

396

181

45,7

0,0-100

45,8

29,0-63,6

Totaal zeker medische indicatie:

83.759

49.092

58,6

25,5-74,0

59,3

51,3-66,9

Mogelijk indicatie

1

Zeker indicatie
Pulmonale aandoeningen:
Totaal
Mogelijk indicatie

1

Zeker indicatie
Diabetes mellitus:
Zeker indicatie
Verminderde weerstand:
Totaal
Mogelijk indicatie

1

Zeker indicatie
Chronische nierinsufficiëntie:
Totaal
Mogelijk indicatie

1

Zeker indicatie
Ademhalingsstoornissen door
neurol. aand.:
Mogelijk indicatie

1

HIV

Multilevel %: houdt rekening met de variatie tussen praktijken (multilevel analyse); bthi = betrouwbaarheidsinterval bij
het multilevel gemiddelde percentage.
1

Om te bepalen of iemand een medische indicatie heeft wordt gebruik gemaakt van ICPC codes. Soms wordt hierbij

een nadere aanduiding van tijd of ernst gegeven die alleen door de behandelaar kan worden bepaald, of valt een
aandoening in de ICPC systematiek binnen een verzamelklasse van aandoeningen. In deze gevallen heeft iemand een
‘mogelijke indicatie’.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

29

Tabel B4 Omvang en vaccinatiegraad van doelgroep, 2012-2018
1

1

2012

Studiepopulatie:
Aantal praktijken
Totale populatie
Omvang doelgroep:
% van populatie
Vaccinatiegraad:
% van populatie
% van doelgroep
% verandering t.o.v.
voorgaand jaar

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verschil

Gem.

2018-

jaarlijks

2017

verschil

61
45
190
189
179
205
163
222.594 177.631 727.571 685.744 645.436 822.222 638.483
31,8

32,1

32,6

34,5

35,3

35,1

35,5

0,4

0,6

19,8
62,4

19,1
59,6

19,6
57,3

19,3
55,9

18,4
52,3

17,4
49,9

18,0
51,3

0,6
1,4

-0,3
-1,9

-2,8

-2,3

-1,4

-3,6

-2,4

1,4

1

Bron: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen, IQ
Healthcare: 2014

Tabel B5a Omvang (%) naar leeftijd en medische indicatie, 2012-2018
Leeftijdsgroep

2012

0-59 jaar
Met medische indicatie
60 jaar en ouder
Totaal
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
60 t/m 64 jaar
Totaal
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
65 jaar en ouder
Totaal
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
Totaal doelgroep

1

1

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verschil

Gem.

2018-

jaarlijks

2017

verschil

9,7

10,2

8,4

8,2

8,2

7,8

7,0

-0,8

-0,4

22,1
7,8
14,3

21,9
7,6
14,3

24,3
12,3
12,0

24,9
12,3
12,5

26,1
12,5
12,2

26,0
13,4
12,5

27,0
14,7
12,3

1,0
1,3
-0,3

0,8
1,2
-0,3

5,8
2,9
2,9

5,7
2,8
2,8

6,3
4,1
2,2

6,5
4,2
2,3

6,6
4,2
2,3

6,7
4,5
2,2

6,8
4,7
2,1

0,1
0,2
-0,1

0,2
0,3
-0,1

16,2
6,7
9,6
31,8

16,2
6,5
9,7
32,1

18,0
8,2
9,8
32,7

18,3
8,1
10,2
33,1

19,5
8,3
9,9
35,3

19,2
9,0
10,3
35,1

20,2
10,0
10,1
35,5

0,9
1,1
-0,1
1,4

0,7
0,6
0,1
0,6

1

Bron: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen, IQ
Healthcare: 2014

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

30

Tabel B5b Omvang(%) naar medische indicatie en mate van zekerheid van indicatie, 2012-2018
Medische indicatie

Cardiovasculaire
aandoeningen:
Totaal
2
Mogelijk indicatie
Zeker indicatie
Pulmonale aandoeningen:
Totaal
2
Mogelijk indicatie
Zeker indicatie
Diabetes mellitus:
Zeker indicatie
Verminderde weerstand:
Totaal
2
Mogelijk indicatie
Zeker indicatie
Chronische
nierinsufficiëntie:
Totaal
2
Mogelijk indicatie
Zeker indicatie
Ademhalingsstoornissen
door neurol. aand.:
2
Mogelijk indicatie
HIV
Zeker indicatie
1

1

1

2012 2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verschil

Gem.

2018-

jaarlijks

2017

verschil

14,6
9,0
5,6

14,4
8,6
5,8

8,0
1,7
6,3

8,6
1,8
6,9

7,6
1,9
5,8

7,7
1,9
5,8

6,8
1,9
5,0

-0,8
0,0
-0,8

-1,3
-1,2
-0,1

8,1
4,0
4,1

8,5
3,7
4,8

6,9
2,6
4,3

6,8
2,6
4,2

7,1
2,5
4,6

6,9
2,5
4,3

6,5
2,6
3,9

-0,4
0,0
-0,5

-0,3
-0,2
0,0

5,3

5,3

6,3

6,3

6,2

6,2

6,2

0,0

0,2

1,6
1,5
0,1

1,6
1,5
0,1

2,0
1,7
0,2

2,1
1,8
0,3

2,1
1,9
0,3

2,2
1,9
0,3

2,1
1,9
0,3

-0,1
-0,04
0,0

0,1
0,06
0,03

0,8
0,0
0,8

0,8
0,0
0,8

1,7
1,4
0,2

1,8
1,5
0,3

1,9
1,6
0,3

1,9
1,6
0,3

1,6
1,3
0,2

-0,3
-0,3
-0,04

0,1
0,2
-0,09

0,3

0,3

1,8

1,8

1,9

1,9

1,8

-0,1

0,2

0,05

0,04

0,06

0,10

0,06

0,10

0,06

-0,01

0,00

Bron: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen, IQ

Healthcare: 2014
2

Om te bepalen of iemand een medische indicatie heeft wordt gebruik gemaakt van ICPC codes. Soms wordt hierbij

een nadere aanduiding van tijd of ernst gegeven die alleen door de behandelaar kan worden bepaald, of valt een
aandoening in de ICPC systematiek binnen een verzamelklasse van aandoeningen. In deze gevallen heeft iemand een
‘mogelijke indicatie’.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

31

Tabel B6a Vaccinatiegraad (%) naar leeftijd en medische indicatie, 2012-2018
Leeftijdsgroep

2012

1

1

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verschil

Gem,

2018-

jaarlijks

2017

verschil

0-59 jaar:
50,1

46,6

37,0

35,3

31,7

29,4

30,8

1,4

-3,2

Totaal

67,8

65,7

61,3

60,0

56,1

53,6

53,8

0,2

-2,3

Zonder medische indicatie

51,8

48,7

49,6

47,3

44,0

41,8

43,0

1,2

-1,5

Met medische indicatie

76,5

74,7

73,0

72,1

68,8

66,3

67,0

0,7

-1,6

Totaal

49,8

47,1

43,0

40,3

35,6

34,4

34,9

0,5

-2,5

Zonder medische indicatie

37,4

34,3

33,4

30,5

26,4

25,9

26,8

0,9

-1,8

Met medische indicatie

62,4

60,0

60,4

58,3

53,7

51,3

52,6

1,3

-1,6

Totaal

74,3

72,2

67,8

66,5

62,9

60,4

60,3

-0,1

-2,3

Zonder medische indicatie

63,9

60,8

57,9

55,9

52,4

49,8

50,6

0,8

-2,2

Met medische indicatie

81,5

79,8

75,9

75,2

71,8

69,6

69,9

0,3

-1,9

Totale doelgroep:

62,4

59,6

57,3

55,9

52,3

49,9

51,3

1,4

1,9

Met medische indicatie
60 jaar en ouder:

60 t/m 64 jaar:

65 jaar en ouder:

1

Bron: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen, IQ

Healthcare: 2014

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

32

Tabel B6b Vaccinatiegraad (%) naar medische indicatie en mate van zekerheid van indicatie, 2012-2018
Medische indicatie

Cardiovasculaire
aandoeningen:
Totaal
2
Mogelijk indicatie
Zeker indicatie
Pulmonale
aandoeningen:
Totaal
2
Mogelijk indicatie
Zeker indicatie
Diabetes mellitus:
Zeker indicatie
Verminderde weerstand:
Totaal
2
Mogelijk indicatie
Zeker indicatie
Chronische
nierinsufficiëntie:
Totaal
2
Mogelijk indicatie
Zeker indicatie
Ademhalingsstoornissen
door neurol. aand.:
2
Mogelijk indicatie
HIV:
Zeker indicatie
1

2012

1

1

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verschil

Gem.

2018-

jaarlijks

2017

verschil

74,5
72,1
78,5

72,7
70,9
75,5

66,7
60,2
68,7

65,8
58,7
68,1

63,7
56,2
66,3

61,1
53,8
63,6

62,7
57,4
64,9

1,6
3,6
1,3

-2,0
-2,5
-2,3

66,4
63,4
69,3

64,2
61,0
66,8

55,6
44,1
64,5

55,4
43
64,6

51,5
39,5
60

49,7
39,0
57,7

51,5
42,3
59,8

1,8
3,3
2,1

-2,5
-3,5
-1,6

76,3

74,7

69

68,4

65,2

61,9

61,8

-0,1

-2,4

70,8
71,2
64,3

68,9
69,5
56,7

49,9
50,1
47,8

49,5
50
45,4

47,4
48,1
42,5

44,8
45,3
41,5

47,6
48,4
41,9

2,8
3,1
0,4

-3,9
-3,8
-3,7

79,5
74,5
79,6

77,7
83,3
77,4

65,3
64,9
67,6

66,2
65
73,2

63,8
62,4
69,4

61,0
59,8
66,2

61,8
60,1
66,7

0,8
0,3
0,5

-3,0
-2,4
-2,2

71,2

68,4

60,9

60,3

57,3

54,8

55,3

0,5

-2,7

65,1

57,9

52,6

53,3

48,9

47,1

45,8

-1,3

-3,2

Bron: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen, IQ

Healthcare: 2014
2

Om te bepalen of iemand een medische indicatie heeft wordt gebruik gemaakt van ICPC codes. Soms wordt hierbij

een nadere aanduiding van tijd of ernst gegeven die alleen door de behandelaar kan worden bepaald, of valt een
aandoening in de ICPC systematiek binnen een verzamelklasse van aandoeningen. In deze gevallen heeft iemand een
‘mogelijke indicatie’.

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

33

Bijlage C Medische indicaties vaccinatie
Gebaseerd op Tacken, M.A., et al. Monitoring Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen,
IQ Healthcare: 2014
Groep

Mogelijke indicatie

a

Zekere indicatie

ICPC

ICPC

Ruiter

Cardiovasculaire

K71 (behalve K71.01)

K74

CV

aandoeningen

K73

K77

K75

K78

K76

K80.03

K80 (behalve K80.03)

K82

K84 (behalve K84.01, K84.02, K84.03, K84.07)

K83

b

K84.01
K84.02
K84.03
K84.07
Longaandoeningen

K93

R84

L82

R85

L85

R91

R70

R95

LO

R82
R86
R89
R96 (in combinatie met ATC corticosteroïden)
R99 (behalve R99.01 t/m R99.05)
Diabetes mellitus

-

Chronische nierinsufficiëntie

U85

c

T90

DM
RI

U88
U99
‘Verminderde weerstand’

B72

D97.04

B73

T99.08

B74

T99.09

B76

T99.10

d

B78
T99 (behalve T99.08, T99.09, T99.10)
HIV

-

B90

Ademhalingsstoornissen door

N86

-

neurologische aandoeningen

N87
N99

K90
Medische indicatie wordt bepaald van ICPC codes. Soms wordt hierbij een nadere aanduiding van tijd of ernst
gegeven, die alleen door de behandelaar kan worden bepaald, of valt een aandoening in de ICPC systematiek binnen
een verzamelklasse van aandoeningen. In deze gevallen heeft iemand een ‘mogelijke indicatie’. Patiënten kunnen per
indicatiegroep slechts 1 keer meegeteld worden; als een patiënt in beide groepen geselecteerd zou worden (bijv.
patiënt heeft zowel ICPC-code K71 als K74), dan tellen we alleen de ‘zekere’ indicatie (op basis van K74) en wordt deze
patiënt niet meegeteld bij de groep met mogelijk een indicatie (op basis van K71).
b
Bij een ruiter CV, LO, DM of RI wordt de patiënt ingedeeld in de groep met een zekere indicatie.
c
De code D97 had in 2014 mogelijk indicatie, met uitzondering van D97.04 (levercirrose) die al zeker indicatie had.
a

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

34

Bijlage D ATC-codes weerstandverlagende middelen
Gebaseerd op Bijzondere Kenmerken: Grieprisico van de G-Standaard IR V-2-1-1 Grandia L en Verheijen E. KNMP, Den
Haag: 2009
ATC-codes
A07EC01

L01DB06

L01XX34

L04AC08

D06BB10

L01DB07

L01XX35

L04AD01

L01AA01

L01DC01

L01XX41

L04AD02

L01AA02

L01DC03

L03AB03

L04AX01

L01AA03

L01XA01

L03AB04

L04AX02

L01AA06

L01XA02

L03AB05

L04AX03

L01AA09

L01XA03

L03AB07

L04AX04

L01AB01

L01XB01

L03AB08

M01CB01

L01AB02

L01XC02

L03AB10

M01CC01

L01AC01

L01XC03

L03AB11

R03DX05

L01AD01

L01XC06

L03AC01

L01AD02

L01XC07

L03AX10

L01AX03

L01XC08

L03AX13

L01AX04

L01XC09

L04AA

L01BA01

L01XC10

L04AA01

L01BA04

L01XC11

L04AA04

L01BB02

L01XD03

L04AA05

L01BB03

L01XD04

L04AA06

L01BB04

L01XE01

L04AA09

L01BB05

L01XE02

L04AA10

L01BB07

L01XE03

L04AA11

L01BC01

L01XE04

L04AA12

L01BC02

L01XE05

L04AA13

L01BC05

L01XE06

L04AA14

L01BC06

L01XE07

L04AA17

L01BC07

L01XE08

L04AA18

L01BC53

L01XE09

L04AA23

L01CA01

L01XE10

L04AA24

L01CA02

L01XE11

L04AA26

L01CA04

L01XE12

L04AA27

L01CA05

L01XX01

L04AA28

L01CB01

L01XX02

L04AB01

L01CB02

L01XX05

L04AB02

L01CD01

L01XX11

L04AB04

L01CD02

L01XX17

L04AB05

L01CD04

L01XX19

L04AB06

L01DA01

L01XX23

L04AC02

L01DB01

L01XX27

L04AC03

L01DB02

L01XX28

L04AC05

L01DB03

L01XX32

L04AC07

Nivel

Monitor Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2018

35