Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 842

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 juli 2018
Zoals iedere zomer studeren er de komende maanden vele duizenden
jongeren af en stromen zij richting de arbeidsmarkt. In de overgang van
onderwijs naar werk gaat een deel aan de slag als stagiair. Een stage na
opleiding kan helpen voor het vinden van een passende baan door het
ontwikkelen van vaardigheden en het opbouwen van relevant werkervaring en een professioneel netwerk. Voorwaarde is wel dat de spelregels
van de stage worden gerespecteerd en dat er bij stage geen sprake is van
verkapt werk. Zoals aangekondigd in de Kamerbrief van 1 december 2016
is er een onderzoek uitgevoerd om inzicht te krijgen in de omvang en
functie van stage na opleiding en om te achterhalen in welke sectoren er
veel stage wordt gelopen.1
Het onderzoek laat zien dat een stage na de opleiding met name in een
aantal branches voorkomt en meestal een nuttige opstap is om in die
branches aan het werk te gaan. Tegelijkertijd signaleert het onderzoek dat
er in veel gevallen een dunne grens is tussen een echte stage en regulier
werk. In deze brief ga ik verder in op de uitkomsten van het onderzoek en
roep ik branches met veel stageplaatsen op om maatregelen te nemen om
stagemisbruik te voorkomen. In het geval van stagemisbruik blijven
stappen in de handhaving het sluitstuk. Bijgaande bij deze brief ontvangt
u ook het onderzoek zelf2.
Stage na opleiding is met name een sectoraal fenomeen...
De aanleiding voor het onderzoek was het beperkte zicht op het fenomeen
van stage na opleiding. Behalve meldingen over stagemisbruik die bij de
Inspectie SZW en het meldpunt FNV Jong binnenkomen, was tot nu toe
onvoldoende duidelijk op welke schaal en in welke branches stages na
opleiding voorkomen.
1
2

kst-29544-842
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 29 544, nr. 759.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 842

1

Bijgaande onderzoek laat zien dat in vergelijking met stages tijdens de
opleiding er na afstuderen relatief weinig stage wordt gelopen. Slechts
een van de tien stages vond na afstuderen plaats. Daarnaast valt op dat
niet in alle sectoren en branches stages na opleiding gebruikelijk zijn.
Afgezet tegen de totale werkgelegenheid in de branche vallen met name
de «geestelijke gezondheids- en verslavingszorg» en in de sector
advisering en dienstverlening de branches «research», «architecten en
ingenieurs» en «reclame en design» op vanwege het relatief hoge aandeel
stages na opleiding. Hoewel een hoog aandeel stages nog niet betekent
dat er sprake is van stagemisbruik kan worden geconstateerd dat deze
branches, met uitzondering van «research», overeenkomen met de
branches waaruit de Inspectie SZW en FNV Jong de meeste meldingen
van vermeend stagemisbruik ontvingen.3
...dat voor veel afgestudeerden een nuttige opstap is richting werk...
Voor het merendeel van de respondenten heeft de stage positief bijgedragen aan een betere positie op de arbeidsmarkt doordat relevante
werkervaring is opgedaan, kennis en vaardigheden zijn vergroot en het
professionele netwerk is uitgebreid. Maar liefst 61% heeft door de stage
een betaalde baan gevonden en bij 31% heeft de stage geholpen bij het
vinden van een vervolgopleiding. Op het moment van onderzoek was een
derde in dienst bij het stagebedrijf, ruim een derde aan het werk bij een
andere werkgever en was de rest gestart met een vervolgopleiding of nog
bezig met de stage. Van de respondenten was 5% momenteel nog op zoek
naar een baan of vervolgstageplek.
...maar waarbij kenmerken van stage en regulier werk door elkaar lopen...
Een mogelijke keerzijde kan zijn dat een stageplaats niet is te onderscheiden van een betaalde (starters)functie en er in feite sprake zou
moeten zijn van een arbeidsovereenkomst. Bij een stage moeten de
activiteiten bij uitstek gericht zijn op leren en zijn werkzaamheden van
additionele aard. Stagiairs die feitelijk arbeid verrichten hebben recht op
een bijbehorende beloning. Daarnaast leidt stagemisbruik tot verdringing
van betaald werk.
Indicatoren die in het onderzoek in de richting van regulier werk wijzen
zijn de uitkomsten dat bij 55% van de stagiairs de focus niet op leren maar
op werken lag, 51% het idee had dat ze een werkplek innamen die
normaal gesproken door een betaalde werknemer zou worden bezet en
dat volgens 32% in feite sprake was van een reguliere baan. De uitkomst
dat 75% het idee had dat ze eigenlijk hetzelfde werk als reguliere
medewerkers doen, hoeft echter niet direct in de richting van stagemisbruik te wijzen. Tijdens een stage kan een stagiair wel in beperkte mate
reguliere werkzaamheden uitvoeren als onderdeel van de stage, zolang
het leeraspect voorop staat en voldoende begeleiding wordt geboden.
Naast de signalen die wijzen in de richting van regulier werk, zijn er ook
indicaties die passen bij stages. Van de respondenten was 74% van
mening dat er voldoende begeleiding werd geboden en de stage
aantoonbare leerervaring heeft opgeleverd. Volgens twee op de vijf
respondenten was er deels sprake van werk en deels sprake van stage.
Het onderzoek laat zien dat er in veel gevallen sprake is van een stage
waarin leren en werken samengingen. Het onderzoek biedt echter geen
uitsluitsel of in deze gevallen het accent te veel komt te liggen op het
3

In de Kamerbrief van 1 december 2016 (Kamerstuk 29 544, nr. 759) worden GGZ, architectuur
en communicatie/marketing genoemd als branches waaruit opvallend meer signalen van
stagemisbruik worden ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 842

2

verrichten van productieve werkzaamheden en er sprake is van stagemisbruik. Het onderzoek is uitsluitend gebaseerd op opvattingen van de
stagiairs. Om vast te stellen of er sprake is van een dienstbetrekking
waarvoor WML moet worden betaald, onderzoekt de Inspectie meldingen
waarbij het geheel van feiten en omstandigheden wordt meegewogen.
Zoals door mijn voorganger reeds is aangegeven, is de bereidheid onder
stagiairs om bij misbruik melding bij de Inspectie SZW te doen beperkt.4
Alle ontvangen meldingen worden door de Inspectie SZW beoordeeld en
kunnen leiden tot een onderzoek. Hoewel anonieme meldingen bijdragen
aan het beeld van de situatie bij een werkgever of in een branche en
daarmee aan de risico-analyse van de Inspectie, kunnen alleen
niet-anonieme meldingen leiden tot WML-onderzoek.
... en het helpt als de stagiair hierover zelf een signaal afgeeft
Het onderzoek laat zien dat stagiairs zelf ook een rol kunnen spelen om tot
een passende invulling van de stage te komen. Een aanzienlijk deel van de
stagiairs dat aangeeft dat er (gedeeltelijk) sprake zou kunnen zijn van
regulier werk, is hierover het gesprek aangegaan met de werkgever. In de
meeste gevallen heeft dit geleid tot aanpassing van de stage, de verbetering van de begeleiding of zelfs tot omzetting van de stage in een
betaalde baan. Slechts in 5% van de gevallen heeft een gesprek met de
werkgever niets opgeleverd. Dit laat zien dat stagemisbruik niet altijd met
opzet plaatsvindt of dat er wellicht vaker dan gedacht ruimte is om een
stage op een passende manier in te vullen. Uiteraard neemt dit niet weg
dat in sommige gevallen opzettelijk stagemisbruik voorkomt. Daar waar
werkgevers niet weten, wordt ingezet op voorlichting en gesprekken; daar
waar werkgevers niet willen, op toezicht en handhaving.
Vervolg
Over het algemeen vervullen stages een nuttige rol in de overgang van
onderwijs naar werk. Het helpt jongeren om vaardigheden op te doen en
hun professionele netwerk uit te breiden. Het lopen van een stage na
afstuderen kan nuttig zijn, maar alleen als het leeraspect voorop staat en
voldoende begeleiding wordt geboden. Een stage mag geen verkapte
proefperiode zijn. Stagemisbruik is ontoelaatbaar. Meldingen van
stagemisbruik kunnen voor de Inspectie SZW aanleiding zijn voor
onderzoek en als er sprake is van overtreding van de WML, kan dit leiden
tot boetes. Handhaving blijft het sluitstuk om stagemisbruik terug te
dringen.
Voor de groep werkgevers die onbewust niet aan de criteria van een stage
voldoet, zal in de eerste plaats betere informatievoorziening tot meer
bewustwording moeten leiden. Deze suggestie wordt ook door de
respondenten van het onderzoek gedaan. Werkgevers- en werknemersorganisaties hebben hierbij een belangrijke rol om ervoor te zorgen dat
jongeren een eerlijke start op de arbeidsmarkt krijgen. Aangezien stages
na opleiding met name in een aantal branches voorkomen, roep ik
brancheorganisaties, beroepsverenigingen en sectorale sociale partners
op om te stimuleren dat in die branches stages op een passende manier
worden ingevuld. Hierbij kan gedacht worden aan het vastleggen van
afspraken in de cao, betere informatievoorziening of het beschikbaar
stellen van hulpmiddelen zoals voorbeeldleerplannen aan stagebedrijven
en stagiairs. Wanneer het leeraspect onvoldoende voorop staat kan het
gesprek tussen de stagiair en het bedrijf worden gestimuleerd om
passende afspraken te maken over de invulling van de stage.

4

Kamerstuk 29 544, nr. 712; Kamerstuk 29 544, nr. 759.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 842

3

Vanuit de rijksoverheid wordt deze partijen ondersteuning geboden door
het samenstellen van een informatiepakket over de regels rondom stage,
het delen van goede voorbeelden van een passende invulling van stage
na opleiding5en het vergroten van de bekendheid van het meldpunt van
de Inspectie SZW. Extra aandacht wordt besteed aan de GGZ-sector. Dit
onderzoek onderbouwt eerdere signalen dat stage na opleiding op grote
schaal voorkomt in deze sector. Hoewel dit onderzoek alleen indicatoren
van vermeend stagemisbruik laat zien, valt deze sector ook op in
meldingen die binnenkomen bij de Inspectie SZW en FNV Jong en eerder
onderzoek onder startende psychologen en orthopedagogen.6
De Inspectie SZW en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd hebben ten
tijde van een onderzoek naar een specifieke GGZ-instelling signalen
uitgewisseld waarmee de basis is gelegd voor verdere samenwerking.
Daarnaast is in het «Onderhandelaarsakkoord GGZ 2019 t/m 2022» dat het
Ministerie van VWS op 3 juli jl. met partijen uit de GGZ heeft gesloten,
afgesproken dat partijen zich in zullen zetten voor een directe aansluiting
tussen de universitaire psychologische opleidingen en de vervolgopleiding tot GZ-psycholoog.7 Hierdoor zullen psychologen in opleiding in
toekomst meer ervaring en kwalificaties opdoen voordat ze als behandelaar in de praktijk worden ingezet en zal het behoefte aan stage- of
werkervaringsplekken naar verwachting afnemen. Het realiseren van een
goede verhouding tussen het aantal initiële, universitaire opleidingsplaatsen voor psychologen en pedagogen en het aantal opleidingsplaatsen voor de vervolgopleiding tot GZ-psycholoog is in dit kader een
belangrijk aandachtspunt. Daarnaast is in hetzelfde akkoord afgesproken
dat partijen zullen zorgen voor de juiste beloning van professionals
werkzaam in de GGZ.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

5

Zoals toegezegd tijdens het AO Handhaving van 29 november 2017 op verzoek van lid
Raemakers (Kamerstukken 25 883 en 17 050, nr. 312).
https://demonitor.kro-ncrv.nl/artikelen/driekwart-van-startende-psychologen-enorthopedagogen-voelt-zich-uitgebuit.
7
Kamerstuk 25 424, nr. 419.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 842

4