Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 848

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 november 2015
Bijgaand ontvangt u, mede namens de Minister van Veiligheid en Justitie,
de stand van zaken met betrekking tot een aantal toezeggingen en moties
uit het
Algemeen Overleg van 23 juni jl. en 9 september jl. (Kamerstuk 28 286,
nr. 817) en het Verslag Algemeen Overleg Dierenwelzijn van 22 september
jl. (Handelingen II 2015/16, nr. 4, item 31).
Daarnaast zal ik ingaan op de laatste stand van zaken van de huisdierenlijst zoogdieren en op een toezegging uit het Verslag Schriftelijk Overleg
van 14 april jl. (Handelingen II 2014/15, nr. 75, item 29) over de opvang van
dieren als gevolg van het verbod op wilde dieren in het circus. Tevens ga
ik in op een toezegging uit mijn beleidsbrief Dierenwelzijn (Kamerstuk
28 286, nr. 651, d.d. 4 oktober 2013) om de gezelschapsdierensector
opnieuw in kaart te brengen, ter uitvoering van de motie Ouwehand en
Van Dekken (Kamerstuk 28 286, nr. 601).
Zwanendriften
In mijn brief van 1 mei 2015 (Kamerstuk 29 446, nr. 91) heb ik toegezegd
op korte termijn de wettelijke mogelijkheden te bezien om het zwanendriften te verbieden waarbij het houden van gehouden dieren in de vrije
natuur verboden wordt.
Ik heb besloten om het verbod op zwanendriften vorm te geven door in
het kader van de natuurwetgeving niet langer vrijstelling te verlenen van
het verbod om vogels – ook gefokte vogels – onder zich te houden, voor
zover het gaat om zwanen die in het veld gehouden worden. Hierbij geldt
als definitie van veld: «een voor de uitoefening van de jacht bestemd of
geschikt terrein» zoals die door de Hoge Raad is geformuleerd.
Het verbod zal worden geregeld in de uitvoeringsregelgeving op grond
van de toekomstige Wet natuurbescherming en zal gelijktijdig ingaan met
de inwerkingtreding van de Wet natuurbescherming. In de Wet natuurbe-

kst-28286-848
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 286, nr. 848

1

scherming staat het verbod op het onder zich houden van wilde vogels. In
het Besluit natuurbescherming is een verbod op het onder zich houden
van gefokte vogels opgenomen en in de Regeling natuurbescherming
wordt vervolgens vrijstelling verleend voor het onder zich hebben van
gefokte en in gevangenschap geboren vogels. Bij het houden van zwanen
in het veld is het vangen en verstoren van wilde soortgenoten een groot
risico. Vanwege de gebleken misstanden bij het zwanendriften heb ik
besloten om de vrijstelling voor gefokte vogels niet langer van toepassing
te laten zijn op het houden van zwanen in het veld.
Het onderzoeksinstituut Alterra is gevraagd inzicht te verschaffen over de
te verwachte ontwikkelingen in de omvang van de populatie knobbelzwanen als gevolg van het in te stellen verbod en mogelijk te nemen
beheersmaatregelen waarbij dierenwelzijnsaspecten expliciet worden
meegenomen. Dit rapport zal binnenkort worden afgerond, waarna ik de
resultaten met de gemeenten zal bespreken.
Huisdierenlijst zoogdieren
In mijn brief van 30 maart 2015 (TK 28 286, nr. 799) heb ik u geïnformeerd
over de inwerkingtreding per 1 februari 2015 van de regeling inzake de
huisdierenlijst (positieflijst). Bij deze informeer ik u over het verloop van
de beoordeling van de in Nederland gehouden diersoorten en de daarop
volgende aanwijzing van de diersoorten op de huisdierenlijst.
Tijdens het proces van beoordeling van de in Nederland voorkomende
zoogdiersoorten zijn, met een schrijven van 9 juni 2015 namens enkele
stakeholders, vragen aan de voorzitter van de Positieflijst Advies
Commissie (PAC) gesteld en bezwaren geuit ten aanzien van de advisering
door de Positieflijst Expert Commissie (PEC) en de PAC, dit onder
verwijzing naar het toepasselijke beoordelingskader. Ten algemene is de
vraag gesteld of de huidige procedure strookt met het Andibel-arrest1. De
opgeworpen bezwaren en vraagpunten betroffen met name de toepassing
van het «nee, tenzij beginsel» dat besloten ligt in artikel 2.2, eerste lid, van
de Wet dieren, de toepassing van het voorzorgsbeginsel en de referentie
van de beoordeling (professionele dierhouder of een ieder). In afwachting
van de beantwoording van de gestelde vragen hebben de PEC en de PAC
besloten het beoordelen van de in Nederland gehouden zoogdiersoorten
op te schorten.
Op verzoek van de PAC is het juridisch kader van de beoordeling en
plaatsing van diersoorten op een positieflijst verduidelijkt en de daarvoor
vastgestelde procedure getoetst aan het genoemde Andibel-arrest. Deze
nadere beschrijving en beoordeling is zorgvuldigheidshalve ter toetsing
voorgelegd aan de Landsadvocaat. De Landsadvocaat heeft geoordeeld
dat het opgestelde kader juridisch correct is. De voorzitter van de PAC en
de leden van het Bestuurlijk Overleg zijn hierover schriftelijk geïnformeerd
(zie bijlage 12); daarbij zijn ook inzet, werkwijze en onderlinge verhouding
van de PEC en de PAC meegenomen. Ik heb de voorzitter van de PAC
verzocht om het werk van de commissie te hervatten en mij een nieuwe
planning te doen toekomen.
Als de PEC en de PAC adviezen hebben gegeven, kan ik besluiten tot
aanwijzing van de in Nederland gehouden of te houden zoogdiersoorten
op de huisdierenlijst (of op de negatieflijst). Op de voorbereiding van deze
aanwijzingsbesluiten is de uniforme openbare voorbereidingsprocedure
van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing. Volgens deze
procedure neem ik in eerste instantie een ontwerpbesluit tot aanwijzing.
1
2

Arrest van het Hof van Justitie EU van 19 juni 2008, zaak C-219/07.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 286, nr. 848

2

Van het ontwerpbesluit wordt kennis gegeven in de Staatscourant, het
wordt ter inzage gelegd en belanghebbenden kunnen, binnen een termijn
van 6 weken, zienswijzen met betrekking tot het ontwerp naar voren
brengen. Vervolgens neem ik het besluit tot plaatsing. Na het doorlopen
van deze voorbereidingsprocedure staat er tegen het besluit alleen beroep
open bij de rechter voor diegenen die een zienswijze hebben ingediend.
Inmiddels is ook de inventarisatie van de op de dag van invoering van de
huisdierenlijst in Nederland gehouden en nog te beoordelen zoogdiersoorten afgerond. Het opnemen van deze lijst van 249 diersoorten in de
regeling is noodzakelijk om de uitgangssituatie te bepalen. Met het
vaststellen van deze lijst van zoogdiersoorten kan het houdverbod voor de
overige diersoorten worden geactiveerd. Dit verbod dient echter vóór
vaststelling te worden genotificeerd bij de Europese Commissie. Daarbij
moet in ieder geval een termijn van 3 maanden in acht worden genomen,
de zogenoemde standstill-termijn. Ook voor de besluiten tot plaatsing van
een diersoort op de negatieflijst geldt deze notificatieplicht.
Ter versterking van het stelsel van de huisdierenlijst is een wijziging van
het Besluit houders van dieren in procedure gebracht, waarbij enerzijds
wordt voorzien in de mogelijkheid om bij ministeriële regeling bijzondere
houderijvoorschriften vast te stellen voor bepaalde aangewezen
diersoorten en anderzijds wordt voorzien in een fokverbod voor dieren die
niet op de positieflijst zijn geplaatst. Over dit ontwerpbesluit is advies
gevraagd van de Raad van State. Zo spoedig mogelijk na ontvangst van
het advies, wordt de ontwerp-AMvB aan de Koning aangeboden. De
AMvB zal niet eerder dan 1 juli 2016 in werking kunnen treden.
Circusdieren
Tijdens het VSO circusdieren op 14 april jl. (Handelingen TK 2014–2015,
nr. 75, item 29) heb ik toegezegd de Kamer te informeren over de opvang
van wilde dieren in het circus. Het is niet nodig gebleken om wilde
zoogdieren uit circussen op te vangen. Van de laatste drie circussen met
wilde zoogdieren die nog in Nederland verblijven, hebben er twee een
ontheffing gekregen om hun dieren, in totaal vier olifanten en twee
zebra’s, tot het einde van hun tournee op 3 januari 2016 te mogen
vervoeren, het laatste verzoek is nog in behandeling. Het optreden blijft
verboden. Beide circussen met een ontheffing vertrekken na hun tournee
naar Duitsland. De ontheffing is verstrekt naar aanleiding van de uitspraak
van de voorzieningenrechter (College van Beroep voor het bedrijfsleven)
dat er onvoldoende rekening was gehouden met de belangen van
circussen op tournee. Een dierentuin en een dierenbeschermingsorganisatie hebben aangegeven voor opvangplaatsen van circusdieren te
kunnen zorgen, maar er zijn geen dieren voor opvang aangeboden door
circusbedrijven.
Feiten en Cijfers gezelschapsdierensector
In bijlage 23 treft u het rapport Feiten en cijfers van de gezelschapsdierensector 2015 van de HAS Hogeschool, HAS Kennistransfer & Bedrijfsopleidingen, Den Bosch en de Faculteit Diergeneeskunde, Utrecht.
Bijtincidenten
Het lid Heerema (VVD) heeft gevraagd om cijfermatige informatie over
bijtincidenten en de invoering van het landelijk protocol bijtincidenten

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 286, nr. 848

3

door de Minister van Veiligheid en Justitie (hierna: V&J), vergezeld van
een tijdpad.
Een volledig cijfermatig inzicht in het aantal bijtincidenten is niet te geven.
Politie en het Openbaar Ministerie (OM) registreren bijtincidenten niet als
zodanig. Bijtincidenten kunnen onder verschillende maatschappelijke
klassen worden geregistreerd door politie, en het OM registreert op het
overtreden wetsartikel. Bijtincidenten kunnen vallen onder diverse
strafbepalingen.
Het aantal honden dat door Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO.nl) is geplaatst bij een opslaghouder naar aanleiding van een
strafrechtelijke inbeslagname op grond van een bijtincident betreft: 110
honden in 2013, 80 honden in 2014 en 60 honden t/m september 2015.
De Faculteit diergeneeskunde (FD) test op aanvraag van het OM,
gemeenten of RVO.nl of de honden die betrokken zijn geweest bij een
bijtincident of in bewaring zijn genomen, agressief gedrag vertonen bij de
opslaghouder.
Dit betreft de volgende aantallen:
jaar

strafrechtelijk

bestuursrechtelijk

2012
2013
2014

72
55
55

17
18
16

De cijfers van de FD kunnen afwijken van de cijfers van RVO.nl omdat niet
alle honden die in beslag zijn genomen, ook worden getest, bijvoorbeeld
indien de rechter besluit tot een snelle teruggave van de hond. Daarnaast
kan RVO.nl ook honden laten testen die agressief gedrag vertonen tijdens
de opslag, maar vanwege een andere reden in beslag of bewaring zijn
genomen, bijvoorbeeld verwaarlozing.
De Minister van V&J heeft eerder aangegeven dat de politie bezig is met
een landelijk protocol voor bijtincidenten. Het doel hiervan is politiemedewerkers te attenderen op alle strafbepalingen die relevant kunnen zijn.
Daarnaast worden richtsnoeren gegeven voor een goede verslaglegging
van bijtincidenten zodat de bevoegde instanties op grond van de vereiste
informatie beslissingen kunnen nemen over een eventuele strafrechtelijke
of bestuurlijke afdoening. Het protocol wordt afgestemd met de betrokken
partijen. De afstemming start dit jaar.
Werkgroep «Forensische Diergeneeskunde»
Naar aanleiding van de aangehouden motie van het lid Graus (PVV) met
het verzoek een werkgroep forensische diergeneeskunde in het leven te
roepen (Kamerstuk 28 286, nr. 824) heb ik aangegeven dat de aangedragen deskundigen in de gelegenheid zullen worden gesteld hun
voorstel te delen. De deskundigen zijn benaderd en hen is gevraagd om
een nadere uiteenzetting van hun ideeën. Na deze te hebben ontvangen,
zal met hen gesproken worden, ook namens mijn collega van V&J. Ik
merk hierbij op dat ook de Faculteit Diergeneeskunde werkt aan een
voorstel op dit terrein en dat ik hecht aan inbedding in bestaande
structuren bij het eventueel steunen van initiatieven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 286, nr. 848

4

Verplichte meldcode
De aangehouden motie van het lid Graus (PVV) verzoekt de regering een
verplichte meldcode op te stellen ten behoeve van dierenartsen bij
constatering van dierenmishandeling (Kamerstuk 28 286, nr. 826).
Ten eerste merk ik op dat ik de meerwaarde van een meldcode, waarmee
dierenartsen worden ondersteund bij het herkennen en reageren op
dierenmishandeling, ten volle onderschrijf. Met de Koninklijke
Maatschappij voor Diergeneeskunde (KNMvD) is daarom afgesproken dat
de huidige code volgend jaar opnieuw onder de aandacht zal worden
gebracht van dierenartsen, om zo de bekendheid verder te vergroten.
Om een aantal redenen wil ik een wettelijke verplichting echter ontraden.
Een wettelijke verplichting creëren is een zwaar instrument. Indien, zoals
het geval is, bij de vertegenwoordigers van de beroepsgroep de
bereidheid bestaat actief mee te werken aan het verspreiden en hanteren
van een code, acht ik wettelijk afdwingen een te zwaar middel. Ik prefereer
samenwerking waarmee ik het zelfde doel bereik. Voorts verhoudt het
opleggen van een dergelijke verplichting zich minder goed met de huidige
systematiek waarmee invulling wordt gegeven aan het bewaken en
bevorderen van het kwalitatieve praktiseren van dierenartsen. Het als
dierenarts professioneel omgaan met situaties waarin sprake is van
dierenmishandeling vormt onderdeel van goede beroepsuitoefening. De
criteria om te bepalen wat een goede en zorgvuldige uitoefening van de
diergeneeskunde is, zijn moeilijk te vangen in strikte begripsomschrijvingen of voorschriften. De Wet dieren voorziet om die reden in de
omschrijving van een algemene zorgplicht van hetgeen van een
dierenarts verwacht mag worden ten aanzien van het dier waarvoor zijn
zorg wordt ingeroepen of dat zijn zorg behoeft. In de gevallen waarin zij
tekort te schieten in wat van een dierenarts mag worden verwacht, kan
zijn doen of laten overeenkomstig deze zorgplicht worden getoetst door
de tuchtrechter.
Verplichte module «herkenning dierenmishandeling»
Met de aangehouden van het lid Graus (PVV) wordt de regering verzocht,
een module «Herkenning Dierenmishandeling» op te laten nemen in de
opleiding tot dierenarts (Kamerstuk 28 286, nr. 828).
Dierenartsen krijgen in de masteropleiding aan de Faculteit Diergeneeskunde standaard één dagdeel over de relatie tussen huiselijk geweld en
dierenmishandeling. Ook kunnen studenten een keuzevak forensische
diergeneeskunde volgen, waarin aandacht wordt besteed aan het
herkennen van dierenmishandeling en de relatie tussen dierenmishandeling en geweld tegen mensen. Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI)
participeert tijdens deze keuzeweken, en ook de taakaccenthouders
dierenwelzijn van de politie delen hun kennis met de studenten. Een
uitgebreidere beschrijving van het programma is opgenomen in
bijlage 34. Tot slot zal tijdens de komende voorjaarsdagen van de KNMvD
opnieuw de aandacht worden gevestigd op deze onderwerpen.
Ik merk hierbij nog op dat het dwingend regelen van een bepaalde
keuzemodules niet strookt met het beginsel van academische vrijheid dat
is neergelegd in de Wet hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
(artikel 1.6). Ik teken daarbij aan dat instellingen voor hoger onderwijs een
wettelijke verantwoordelijkheid hebben voor responsief en zelfvernieuwend onderwijs. Zij worden geacht wetenschappelijke of profes4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 286, nr. 848

5

sionele ontwikkelingen een plek te geven in hun onderwijsaanbod en
daarnaast te reageren op ontwikkelingen in de samenleving.
Met de ontwikkeling van het dagdeel en het uitgebreidere keuzevak zoals
hierboven beschreven geeft de Faculteit Diergeneeskunde er mijns inziens
juist blijk van alert reageren op een maatschappelijke behoefte om
dierenmishandeling beter te kunnen onderzoeken en vervolgen.
Lesmodule dierenmishandeling en huiselijk geweld voor politie
Met de aangehouden motie van het lid Graus (PVV) wordt verzocht om
een (verkorte) lesmodule «Dierenmishandeling en Huiselijk Geweld»
standaard op te nemen in de opleiding tot algemeen opsporingsambtenaar van de Nationale Politie (Kamerstuk 28 286, nr. 827). De
Minister van V&J ontraadt u deze motie. De basisopleiding besteedt
aandacht aan huiselijk geweld en aan de relatie tussen huiselijk geweld en
dierenmishandeling.
Dierenmishandeling als indicator bij huiselijk geweld
Met de aangehouden motie van het lid Graus (PVV) wordt de regering
verzocht, eventuele aanwezigheid van dieren dan wel dierenmishandeling
mee te nemen als indicator op de vragenlijsten ten behoeve van slachtoffers van huiselijk geweld en de diverse meldcodes in dezen (Kamerstuk
28 286, nr. 829). De Minister van V&J ontraadt ook deze motie. Tijdens het
AO huiselijk geweld en dierenwelzijn van 16 oktober 2014 is uw Kamer
toegezegd dat bij de herziening van het risicotaxatie-instrument huiselijk
geweld ook zal worden onderzocht of er een meer expliciete koppeling
kan komen met dierenmishandeling. Het onderzoek wordt in de eerstvolgende voortgangsrapportage Geweld in Afhankelijkheidsrelaties aan uw
Kamer verzonden. De Minister van V&J verzoekt u de rapportage af te
wachten.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 286, nr. 848

6