2018D38814

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond er
bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de
brief van 12 juni 2018 inzake de uitwerking regeling gratis Verklaring
Omtrent Gedrag (VOG) (Kamerstuk 34 775 VI, nr. 106).
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

nds-tk-2018D38814

1

Inhoudsopgave
I.
II.

Blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Minister

2
7

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voorliggende uitwerking regeling gratis Verklaring Omtrent Gedrag (VOG).
Vrijwilligerswerk is belangrijk voor Nederland. Het past binnen onze
cultuur om zich in te zetten voor een ander. Zeker in het licht van de
vergrijzing is het een opgave om ook in de toekomst vrijwilligerswerk
overeind te houden. Daarom vinden deze leden dat mogelijkheden om
vrijwilligerswerk te stimuleren serieus moeten worden opgepakt. Het
stimuleren van vrijwilligerswerk mag echter nooit ten koste gaan van de
veiligheid. Het gaat bij vrijwilligerswerk vaak over ondersteuning van
kwetsbare, afhankelijke mensen. Niemand moet zich zorgen maken of de
persoon die ze ondersteunt of de persoon waarmee ze werken wel deugt.
De regeling zoals voorgesteld is nog niet definitief. Het is daardoor lastig
om nu precies inzicht te hebben in de regeling. Op basis van deze brief
hebben de leden van de VVD-fractie nog enkele vragen.
Resultaten tot nu toe
Sinds 1 januari 2015 bestaat er reeds een regeling Gratis VOG. In deze
regeling kunnen enkel organisaties zonder winstoogmerk, die staan
ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en die voor 70% of meer uit
vrijwilligers bestaan, in aanmerking komen voor een gratis VOG. De leden
van de VVD-fractie vragen de Minister voor hoeveel vrijwilligers gebruikmakend van deze regeling een VOG is aangevraagd en in hoeveel
situaties deze verstrekt is. Kan de Minister aangeven of het aantal
vrijwilligers sinds de invoering van het gratis verstrekken van de VOG is
toegenomen en of daarmee het vooraf gestelde doel behaald is? Graag
ontvangen deze leden een toelichting waarom wel of waarom niet. Het
verstrekken van een VOG kan ook bijdragen aan de veiligheid. Kan de
Minister aangeven of het aantal meldingen en incidenten sinds de
invoering van het gratis verstrekken van de VOG inderdaad is afgenomen?
Het kader
De Minister geeft aan dat hij een kader zal opstellen om organisaties te
ondersteunen in het beargumenteren waarom volgens hen sprake is van
vrijwilligerswerk met mensen in een afhankelijkheidssituatie. De leden van
de VVD-fractie zouden graag van de Minister horen of het kader gaat
voorzien in een definitie van wat een vrijwilliger is en of hij daarbij
aansluit bij een bestaande definitie. Zo ja, welke definitie? Gaat het kader
in op wat een afhankelijkheidsrelatie betekent en gaat het kader duidelijkheid bieden op mogelijke grensvlakken tussen vrijwilligerswerk en
professionele zorg? Genoemde leden vinden dat de Minister moet
voorkomen dat het kader misbruikt kan worden als goedkope manier voor
(kwaadwillende) zorgorganisaties om professionele zorg in te wisselen
voor vrijwilligerswerk.

2

Beschikbaarheid experts
Het kan voor organisaties een hele klus zijn om een goed en breder
integriteitsbeleid op te stellen en vervolgens ook uit te voeren en te
handhaven. De leden van de VVD-fractie juichen het instellen van een
regionale en/of lokale pool van experts dus toe. Graag zouden genoemde
leden zien dat deze pool van experts ook beschikbaar is in het geval van
integriteitsproblemen om ze bij te staan in het volgen en handhaven van
hun eigen integriteitsbeleid. Graag ontvangen deze leden een reactie van
de Minister.
Voorbereiding
Voor het kunnen slagen van de regeling is het belangrijk dat Justis goed
voorbereid is. Kan de Minister aangeven of Justis voldoende voorbereid is
op de uitbreiding van deze regeling? Op de website www.gratisvog.nl valt
te lezen dat Justis acht weken de tijd heeft om een organisatie te laten
weten of zij in aanmerking komt voor de regeling, maar dat er zo snel
mogelijk geprobeerd wordt om uitsluitsel te geven. Heeft Justis genoeg
capaciteit om dit na te komen en wat zijn de extra kosten aan hun kant om
dit te organiseren? Worden deze kosten betaald uit de zeven miljoen euro
die beschikbaar is vanuit het regeerakkoord? Zo ja, wat blijft er dan nog
over voor de daadwerkelijke gratis VOG’s en zo nee, wie neemt die kosten
dan voor zijn rekening?
Monitoring
Er wordt gesteld dat de regeling Gratis VOG bijdraagt aan de veiligheid
van vrijwilligerswerk. De leden van de VVD-fractie krijgen hier graag
inzicht in. Deze leden horen graag van de Minister hoe hij de effecten van
deze regeling gaat monitoren en wanneer zij kunnen controleren of het
doel van deze regeling behaald is. Daarnaast zijn de leden van de
VVD-fractie benieuwd of deze regeling financieel haalbaar is binnen het
gestelde budget en wat er gebeurt als er meer aanvragen zijn dan dat er
budget is. Graag ontvangen genoemde leden een reactie van de Minister.
Proces
De leden van de VVD-fractie blijven graag betrokken bij het voorstel om
VOG’s gratis te verstrekken. Tot slot hebben deze leden dus de vraag aan
de Minister of er nog momenten komen voor het stellen van vragen voor
het in werking treden van dit voorstel.
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de uitwerking
regeling gratis Verklaring Omtrent Gedrag (VOG). Genoemde leden staan
positief tegenover deze regeling. De VOG draagt bij aan een veilige inzet
van vrijwilligers. Deze leden zouden dan ook graag zien dat alle vrijwilligers verplicht een VOG zouden moeten overleggen alvorens zij ingezet
worden. De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister dit met hen
eens is, aangezien hij in zijn brief ook aangeeft het belangrijk te vinden dat
vrijwilligerswerk plaatsvindt in een veilige omgeving en risico’s op
grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers zoveel mogelijk moeten
worden beperkt. Deze leden willen weten waarom de Minister niet kiest
voor een verplichte VOG voor alle vrijwilligers die werken met mensen in
een afhankelijkheidssituatie.

3

Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met grote belangstelling kennisgenomen van de uitbreiding van de regeling gratis Verklaring Omtrent
Gedrag (VOG) naar alle vrijwilligers die werken met mensen in een
afhankelijkheidssituatie. Deze leden constateren dat het kabinet hiermee
voortvarend aan de slag is gegaan met een wens die genoemde leden
hebben uitgesproken in de initiatiefnota «Vrijwilligers zijn kampioenen»
van het Kamerlid Bruins Slot1 en in de motie-Keijzer2. Vrijwilligers zijn van
onschatbare waarde voor de samenleving en verdienen optimale steun en
zo min mogelijk onnodig knellende regelgeving. Genoemde leden zijn van
mening dat het aanvragen van een VOG voor vrijwilligers een belangrijke
maatregel is in het bieden van een veilige omgeving voor kwetsbare
mensen. Het is daarom goed dat het kabinet de knellende voorwaarden
die momenteel nog worden gesteld bij de aanvraag voor een gratis VOG
wegneemt. Deze leden hebben wel nog een enkele vraag bij de uitwerking
van de regeling.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat met het laten vallen
van het criterium van minimaal 70% vrijwilligers onder andere speeltuinverenigingen en welzijnsorganisaties in het vervolg niet meer uitgesloten
zijn van de regeling Gratis VOG voor vrijwilligers.
De leden van de CDA-fractie vragen of de bestaande servicepunten van
NOC*NSF, Nederlandse Organisaties Vrijwilligers (NOV) en Interkerkelijk
Contact in Overheidszaken (CIO) hun rol blijven houden om in de eigen
branche als herkenbare en nabij staande organisaties hun diensten te
verlenen.
Genoemde leden vragen of het klopt dat het Ministerie van Justitie en
Veiligheid de beoordelende rol van de aanvragen van een VOG in het
najaar van 2017 heeft overgedragen aan Justis. Klopt het daarnaast ook
dat Justis op zijn beurt heeft aangegeven deze taak niet passend te vinden
in de eigen primaire rol en taakstelling? Hoe gaat de Minister hiermee
om? Wordt een andere organisatie gezocht om de beoordelende rol uit te
voeren? Zo ja, hoe wordt geborgd dat met de overdracht van deze taak de
continuïteit en dienstverlening niet in gevaar komt?
De leden van de CDA-fractie vragen welke investeringen naast de gratis
VOG gedaan worden in het activeren van verenigingen, koepelorganisaties, sportbonden en gemeenten om te investeren in een veilige
omgeving. Worden hierover door VWS afspraken gemaakt met NOV,
NOC*NSF en CIO?
De leden van de CDA-fractie vragen of naast financiële drempels ook
andere drempels voor het aanvragen van VOG’s voor vrijwilligers worden
weggenomen. Wordt de aanvraagprocedure bijvoorbeeld ook versimpeld?
Zo ja, hoe? Is het bijvoorbeeld mogelijk voor verenigingen om de VOG
voor haar vrijwilligers aan te vragen, zodat vrijwilligers ontlast worden
van een ingewikkelde aanvraagprocedure? Zo niet, wat zijn hierin de
belemmeringen?
Genoemde leden vragen waarom kerkelijke organisaties niet kunnen
deelnemen via de website www.gratisvog.nl, terwijl ook vrijwilligers bij
deze organisaties onder de regeling Gratis VOG komen te vallen. Kan de
Minister aangeven waarom het systeem hiervoor nog niet gereed is,

1
2

Kamerstukken II, vergaderjaar 2015–2016, 34 369, nr. 2.
Kamerstukken II, vergaderjaar 2016–2017, 34 369, nr. 7.

4

welke acties er ondernomen worden om dit wel goed te regelen en op
welke termijn het systeem wel gereed kan zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Kamer tijdig geïnformeerd kan
worden over de definitieve voorwaarden om gebruik te kunnen maken
van de nieuwe regeling Gratis VOG.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief over de uitwerking regeling gratis Verklaring Omtrent Gedrag
(VOG). Genoemde leden hebben nog een aantal vragen over het
voornemen van de Minister.
De Minister schrijft in zijn brief over vrijwilligersorganisaties die moeten
voldoen aan een aantal eisen voordat ze gebruik kunnen maken van de
nieuwe regeling, zoals het beargumenteren van de afhankelijkheidssituatie en het aantonen van beleid gericht op integriteit. Toch leidt dit,
aldus de Minister, wellicht niet tot een sluitende aanpak. Hoe gaat de
Minister deze aanpak wel sluitend maken? Komen er bijvoorbeeld
publiekscampagnes of heeft de Minister andere middelen voor ogen? Ook
stelt de Minister dat ongeveer de helft van alle Nederlanders boven de 15
jaar als vrijwilliger actief is, al dan niet in de vorm van een afhankelijkheidssituatie. Kan de Minister aangeven hoeveel van de vrijwilligers van
15 jaar of ouder een afhankelijkheidsrelatie met een persoon heeft en
actief is bij een organisatie die in aanmerking komt voor de toekomstige
gratis VOG-regeling? En kan de Minister aangeven hoeveel van deze
mensen al een gratis VOG hebben gekregen binnen de huidige regeling?
KWINK groep heeft onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden van een
gratis VOG voor alle vrijwilligers. Het onderzoek ging uit van een
nul-variant, een uitbreiding naar alle vrijwilligers met een afhankelijkheidsrelatie en een situatie waarin specifieke groepen vrijwilligers werden
toegelaten tot de regeling. In het onderzoek wordt aangestipt dat de
vrijwilligersorganisaties in de categorieën scholen en verzorging die
buiten de huidige regeling vallen ongeveer 21,1% van de bevolking van
Nederland van 15 jaar of ouder betreft. Mocht deze groep worden
toegelaten tot de regeling, dan komen er tussen de 88.000 en 117.000
aanvragen bij in het eerste jaar na uitbreiding.3 Is de Minister bereid
onderzoek uit te laten voeren naar de totale animo van vrijwilligers die
vrijwilligerswerk doen bij organisaties die werken in een afhankelijkheidsrelatie om zo meer inzicht te krijgen in het totale aantal vrijwilligers die
mogelijk een VOG gaan aanvragen binnen de nieuwe regeling? Kan de
Minister de Kamer informeren over de totale omvang van het potentiële
aantal vrijwilligers voordat de nieuwe regeling ingaat? En kan de Minister
de eventuele kosten die dit met zich meebrengt inzichtelijk maken?
Uit het onderzoek van KWINK groep komt naar voren dat de huidige
regeling, de nul-variant, nog niet het volledige potentieel heeft benut. Kan
de Minister aangeven waarom dit, drie jaar na invoering, nog steeds het
geval is? In datzelfde onderzoek wordt gesteld dat het bepalen of een
situatie een afhankelijkheidssituatie betreft «maatwerk is, waarbij vele
factoren een rol spelen en een onderscheid naar groepen afhankelijken
alleen niet volstaat». Kan de Minister toelichten hoe hij de verruiming van
de huidige regeling gaat beoordelen? Is er sprake van een algemeen
geldend criterium waaraan alle organisaties moeten voldoen, of bestaat er
ruimte voor maatwerk binnen de verruiming?
3

Kamerstukken II, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 5; bijlage, rapport KWINK groep:
Mogelijkheden gratis VOG voor alle vrijwilligers.

5

KWINK groep geeft in zijn rapport ook aan dat vraag en aanbod bij een
verruiming zeer waarschijnlijk niet op elkaar gaan aansluiten. Het
maximale aanbod van gratis VOG’s is in de huidige regeling vastgesteld
op 100.000 per jaar. Uit het rapport blijkt echter dat bij zowel de
nul-variant als de uitgebreide varianten het aantal aanvragen de 100.000
waarschijnlijk gaat overstijgen wanneer meer organisaties aanspraak
kunnen maken op de regeling in de komende jaren. Hoe gaat de Minister
ervoor zorgen dat, bij een grotere vraag, organisaties wel de mogelijkheid
behouden om een gratis VOG aan te vragen? Het verschil, zeker in
combinatie met het principe «first come, first serve» dat gehanteerd wordt
bij de aanvragen, roept een vraag op bij de leden van de D66-fractie.
Kleine, minder professioneel georganiseerde organisaties kunnen door dit
principe buiten de boot gaan vallen. Hoe wil de Minister borgen dat niet
alleen grote, maar ook kleine vrijwilligersorganisaties de kans krijgen en
de mogelijkheid behouden om een gratis VOG aan te vragen voordat het
maximum bereikt is?
De leden van de D66-fractie hebben ook nog een aantal vragen over de
kosten van een gratis VOG. In het regeerakkoord is afgesproken dat er
zeven miljoen euro per jaar beschikbaar is voor de regeling. Kan de
Minister toelichten hoe het beschikbare budget tot nu toe is ingezet? En
kan de Minister toelichten hoe het resterende budget voor 2018 en de
jaren daarna gebruikt wordt?
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de uitwerking regeling gratis Verklaring Omtrent Gedrag (VOG).
Desalniettemin hebben zij een aantal vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd hoe de betrokken
organisaties staan ten opzichte van de extra bureaucratie om een gratis
VOG aan te vragen. Worden de (vrijwilligers)organisaties voldoende
ondersteund in de aanvraag? Is de Minister het met genoemde leden eens
dat veel bureaucratie een afschrikkende werking heeft, waardoor
sommige organisaties geen gebruik willen maken van de regeling? Kan de
Minister aangeven waarom de extra bureaucratische lasten noodzakelijk
zijn, zo vragen deze leden.
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen dat de regeling beter werkt
als er reeds preventiebeleid is opgesteld. Hoe worden echter de
doorgaans kleinere verenigingen zonder dit beleid aangemoedigd en
ondersteund om dergelijk beleid op te stellen en gebruik te maken van de
regeling? Moeten zij zelf contact zoeken met de pool experts of worden zij
benaderd, zo vragen deze leden.
Genoemde leden vragen of de Minister het met hen eens is dat deze
regeling alleen effectief is, indien zij in voldoende mate bekend is bij de
organisaties. Deze leden vragen daarom of het mogelijk is dat verenigingen die niet vallen onder de koepelorganisaties proactief worden
geïnformeerd in plaats van dat zij zelf actief op een website informatie
moeten zoeken.
Tevens constateren de leden van de GroenLinks-fractie dat maar liefst 43%
van de sportbestuurders in 2017 niet bekend was met de regeling Gratis
VOG. Daarom vragen deze leden of de huidige informatievoorziening
richting de leden van de koepelorganisatie wel voldoende effectief is.
Tot slot vragen de leden van de GroenLinks-fractie of de jongeren die
meedoen aan de maatschappelijke diensttijd ook in aanmerking komen
voor deze regeling.

6

II. REACTIE VAN DE MINISTER

7