Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 000 IV

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2015

Nr. 29

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 19 december 2014
De vaste commissie voor Koninkrijksrelaties, de vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken en de vaste commissie voor Financiën hebben op
6 november 2014 overleg gevoerd met Minister Plasterk van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties over:
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 21 juli 2014 met het Tussenrapport onderzoek
financiële positie Aruba (Kamerstuk 33 750-IV, nr. 50);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 22 september 2014 met de Stand van zaken
overheidsfinanciën Aruba (Kamerstuk 34 000 IV, nr. 4);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 3 oktober 2014 met de Reactie op het
eindrapport van het College Financieel Toezicht (Cft) overheidsfinanciën Aruba (Kamerstuk 34 000 IV, nr. 16);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 14 augustus 2014 met de Aanbieding
halfjaarrapportage College financieel toezicht BES eerste helft
van 2014 (Kamerstuk 33 750 IV, nr. 51);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 16 juni 2014 over de Internationaal Monetair
Fonds (IMF) rapportage Curaçao en Sint-Maarten (Kamerstuk
26 234, nr. 159);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 5 september 2014 met de Aanbieding
eindrapport IMF consultatie Curaçao en Sint-Maarten (Kamerstuk 26 234, nr. 167);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 10 september 2014 met de Aanbieding van de
Halfjaarrapportage College financieel toezicht Curaçao en
Sint-Maarten januari tot en met juni 2014 (Kamerstuk 33 750
IV. nr. 55).

kst-34000-IV-29
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties,
Recourt
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Berndsen-Jansen
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Duisenberg
De griffier van de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties,
De Lange

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

2

Voorzitter: Recourt
Griffier: De Lange
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Recourt, Bosman, Van Raak,
Hachchi en Van Laar,
en Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die
vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 11.32 uur.
De voorzitter: Ik heet iedereen van harte welkom bij dit algemeen
overleg. Een bijzonder hartelijk welkom aan de heer Boekhoudt, gevolmachtigd Minister van Aruba. Ik wilde een spreektijd van vijf minuten
voorstellen, maar gezien het geringe aantal woordvoerders zal ik niet al te
kritisch zijn.
De heer Bosman (VVD): Voorzitter. Voor Nederland speelt vooral het
economische argument een rol. In het Statuut is, naast in de
waarborgtaak, ook voorzien in de bijstandsregeling. Volgens artikel 36 van
het Statuut maakt deze regeling het vrijwel onbespreekbaar dat Den Haag
niet bijspringt als een van de Caraïbische landen in financiële problemen
geraakt. De laatste grote saneringsronde leverde voor Nederland een
schadepost op van bijna 2,5 miljard euro. Naar het zich laat aanzien zullen
ook de Arubaanse overheidsfinanciën een groot financieel offer van Den
Haag vergen. Die situaties hadden hoogstwaarschijnlijk deels kunnen
worden voorkomen wanneer de Koninkrijksregering in de voorafgaande
periode actief invulling had gegeven aan de waarborgfunctie.
Daarnaast levert de internationale aansprakelijkheid van Nederland voor
de Caraïbische rijksdelen een aanvullend argument op voor een actieve
invulling van de taakstelling van de Koninkrijksregering. Nederland wordt
steeds vaker door het buitenland aangesproken op ontoelaatbare
toestanden in een of meer van de Caraïbische landen van het Koninkrijk.
Het welzijn van de bewoners van de eilanden is echter de belangrijkste
reden om een actieve invulling van de waarborgfunctie te bepleiten. Zoals
bekend is de relatie tussen goed bestuur en gezonde sociaaleconomische
ontwikkelingen bijzonder sterk. Er is geen reden om aan te nemen dat die
relatie niet ook voor Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zou gelden. Het
waarborgen van goed bestuur betekent daarom ook het direct en actief
bijdragen aan de maatschappelijke ontwikkeling van de entiteiten.
Afgaand op de sociaaleconomische indicatoren van de eilanden lijkt mij
dat ook geen overbodige luxe. Bovendien is het naar het oordeel van de
Verenigde Naties vrijwel onmogelijk de fundamentele menselijke rechten
en vrijheden te verwezenlijken zonder goed bestuur te waarborgen.
Op basis van bovenstaande argumenten kan worden geconcludeerd dat
het tolereren van slecht bestuur door de Koninkrijksregering de bevolking
in de Caraïbische rijksdelen en de Nederlandse belastingbetaler op
structurele wijze benadeelt. Daarmee wordt een sterk argument gevonden
om, in lijn met de visie van de nationale Rekenkamer, een actieve invulling
van de waarborgfunctie voor te staan. Dit zijn niet mijn woorden, maar die
van Oberon Nauta. Ze staan in het Nederlands Juristenblad. De VVD kan
zich hier helemaal in vinden. Wij zijn dan ook zeer blij met de aanwijzingen die de Koninkrijksregering heeft gegeven aan Aruba, Curaçao en
Sint-Maarten. Het risico blijft namelijk bij de Nederlandse belastingbetaler
liggen. Ik heb dan ook het teleurgestelde gevoel dat de andere landen in
het Koninkrijk hard roepen dat ze autonoom zijn, maar geen invulling
geven aan de verantwoordelijkheden. De andere landen doen alsof ze
onafhankelijk zijn, maar wel onder de paraplu van de Nederlandse
belastingbetaler. Het is alsof je als student op kamers gaat en je moeder
meeneemt. Maar het is kiezen of delen. Take it or leave it. Neem als land je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

3

verantwoordelijkheid; dan hoef je je geen zorgen te maken. Doe je dat
niet, dan komt de aanwijzing vanzelf. We zitten in het Statuut; daar
houden we ons aan of we passen het Statuut aan. En van dat laatste is de
VVD een groot voorstander. Niet zoals een journalist in een niet nader te
noemen krant schreef: «Van Minister-President Mark Rutte en diens VVD is
bekend dat zij weinig ophebben met het Caraïbische deel van het
Koninkrijk sinds de voormalige koloniën zich niet langer gewillig als
wingewest laten exploiteren». Zoiets heet «Calimero». Vervolgens: «De
VVD doet daar overigens niet geheimzinnig over; in het partijprogramma
wordt er openlijk voor gepleit de in het Statuut vastgelegde lotsverbondenheid in te ruilen voor een zoek-het-zelf-maar-uit-gemenebestmodel».
Dit waren citaten.
Nederland is een van de vier autonome landen in het Koninkrijk. Dat zou
de basis moeten zijn van de gelijkwaardigheid. Alleen krijgt de Nederlandse belastingbetaler uiteindelijk altijd de rekening gepresenteerd,
waarmee die gelijkwaardigheid dus per definitie niet bestaat. De VVD kiest
voor echte gelijkwaardigheid binnen een gemenebest; lees daar de
initiatiefnota nog maar eens op na. De landen moeten dan echter wel hun
eigen broek op gaan houden.
Mevrouw Hachchi (D66): We hebben het vandaag over het financieel
toezicht. Volgende week zullen we het hebben over Koninkrijksaangelegenheden. Ik wil de heer Bosman de volgende vraag stellen, omdat hij de
woorden «ontoelaatbare toestanden» voor de eilanden gebruikt. De
VVD-fractie voelt zich geroepen om de zaken vanuit Nederland aan te
kaarten en op de agenda te zetten, en om te bekijken wat Nederland kan
doen. Ik moet dan denken aan het voorbeeld van de Isla-raffinaderij op
Curaçao. Is dat ook geen ontoelaatbare toestand op de eilanden, waarvan
Nederland ook niet kan zeggen dat het een probleem van Curaçao is?
De heer Bosman (VVD): Mevrouw Hachchi moet goed begrijpen dat er
vier autonome landen in het Koninkrijk zijn. Deze vraag gaat dus niet op.
Dit is een aangelegenheid van het land Curaçao. Waar belangen, zaken,
verantwoordelijkheden, misstanden het Koninkrijk raken, zijn ze zaak van
de Koninkrijksregering. Maar zoals zij weet, is Curaçao een democratie. Er
zijn stemmingen geweest; de mensen daar hebben kunnen kiezen of ze de
Isla wel of niet wilden hebben. Ik ben zelf bijvoorbeeld wel een
voorstander van de optie van Greentown, maar ik ga daar niet over.
Mensen hebben daar dus voor gekozen.
De voorzitter: Meneer Bosman en mevrouw Hachchi, dit is een specifiek
onderwerp voor volgende week.
Mevrouw Hachchi (D66): Dat weet ik, voorzitter, en daarom heb ik dat ook
aangehaald voordat ik mijn vraag stelde aan de heer Bosman. Inderdaad
gaan we daar volgende week over spreken. Maar als de VVD ook weer in
deze inbreng heel erg op de toer van misstanden gaat en vindt dat
Nederland moet optreden, dan denk ik bijvoorbeeld ook aan de Isla. Ik
hoop dat ik op de VVD kan rekenen als wij daarover voorstellen zullen
doen. Dat is namelijk een misstand binnen ons Koninkrijk die we niet
kunnen laten voortduren.
De voorzitter: Ik stel voor dat de VVD volgende week haar standpunt
over de Isla-raffinaderij duidelijk maakt.
Mevrouw Hachchi (D66): Daar kijk ik naar uit.
De heer Bosman (VVD): Dat gaat zeker gebeuren!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

4

De heer Van Raak (SP): Voorzitter. Volgende week gaan we het niet alleen
hebben over de Isla, maar ook over de vraag hoe het toch komt dat de
maffia zo gemakkelijk het bestuur van eilanden of landen als Curaçao en
Sint-Maarten kan overnemen. Maar vandaag hebben we het over de
financiën. Dit laat zien hoe knellend dat korset van het Koninkrijk is. We
zijn allemaal minimaal één keer op bezoek geweest in Aruba, sommigen
meermalen. We kregen daar van de premier dan een presentatie van de
cijfers. Ik weet bijna zeker dat alle Kamerleden die niet geloofden, omdat
die cijfers een werkelijkheid presenteerden die niet bestond en dus een
papieren werkelijkheid waren. Ik snap het grote dilemma van Aruba wel:
er is een crisis geweest; het gaat slecht met de overheidsfinanciën; het
ging slecht met de economie van het eiland, met de raffinaderij en met
het toerisme. Voor Aruba is het ontzettend moeilijk om zelf de broek op te
houden en om als eiland voldoende inkomsten te krijgen. Vanaf de jaren
negentig hebben Aruba en ook Nederland gekozen voor casino’s, hotels,
belastingvrije zones, witwaspraktijken en fiscalisten aldaar; een heel
financieel systeem ten dienste van rijke buitenlanders en multinationals.
Datzelfde financiële systeem is vanaf de jaren negentig ook op Curaçao en
Sint-Maarten georganiseerd, onder de medeverantwoordelijkheid van
Nederland. Nu wordt dit door de maffia gebruikt voor het witwassen van
geld en voor criminele praktijken. Op Aruba is dat wat anders. Ik heb het
idee dat de verwevenheid met de onderwereld daar veel minder groot is,
of in ieder geval anders. De financiële problemen zijn er echter heel groot.
We zitten gewoon met een dilemma: wat doen we binnen het Koninkrijk?
Zeggen we tegen Aruba: ga je gang, ga voort met die papieren werkelijkheid? Dat is dan met de idee dat men daar uit de schulden kan groeien.
Of zeggen we dat wij verantwoordelijkheid willen nemen voor de mensen
op Aruba en ervoor willen zorgen dat zij financieel een toekomst hebben?
Dat is echt een dilemma, dus daar komen we niet zomaar uit. Je merkt dat
er bij het toezicht van Nederland op Aruba altijd ontzettend veel kritiek is.
Ik snap de positie van Aruba wel; als het gaat om de autonome positie en
het financiële toezicht wil het niet op gelijke voet worden gesteld met
Curaçao en Sint-Maarten. Maar financieel gaat het daar helemaal niet
goed. Wij Kamerleden weten dat al jaren, de regering weet dat ook al
jaren en ook de regering van Aruba weet dat al vele jaren. Er wordt niet
opgetreden, behalve als het te laat is. Nu moet er dus met harde hand
worden ingegrepen, wat leidt tot een hoop gedoe, spektakel en politiek
theater.
Hoe kunnen we dat in de toekomst voorkomen? Denkt de Minister daarbij
aan financieel toezicht? Hoe wordt daar op Aruba over gedacht? Of
zeggen wij tegen Aruba: gaat uw gang, probeert u eruit te komen, en als
het niet lukt, dan lukt het maar niet? Is dat binnen het Koninkrijk de
houding die wij moeten hebben? En stel dat het misgaat – en op Aruba
gaat het mis – wie moet dat dan uiteindelijk betalen? Die vraag heb ik wel
vaker gesteld. Dat is niet Sint-Maarten, en ook niet Curaçao. In 2010
hebben we op Curaçao en Sint-Maarten kunnen zien dat uiteindelijk
Nederland dan moet saneren. We hebben op Curaçao en Sint-Maarten
ook kunnen zien dat dit bijzonder weinig effect heeft gehad. We hebben bij
Curaçao zeker ook gezien dat we weliswaar financieel toezicht kunnen
hebben, maar dat de schulden daar desalniettemin weer bijna even groot
zijn. Daarin zien we een knellend aspect van het Koninkrijk. We hebben
financieel toezicht. Dat is dan wel toezicht op de financiën van de landen,
maar feitelijk kan er geen toezicht op de financiën van de landen zijn
omdat die financiën niet op orde zijn. Er zijn bijvoorbeeld onvoldoende
mensen, en er zijn geen cijfers of die komen veel te laat. Het proces van
begrotingen en jaarverslagen is daar een rommeltje. Op dit moment is het
gewoon onmogelijk om daar het toezicht te houden dat we in Nederland
en Europa gewend zijn. Maar het is ook onmogelijk om dit te laten lopen.
Daarom probeert het College financieel toezicht (Cft) ook heel erg om mee
te denken: hoe kunnen we wél goede cijfers krijgen; hoe kunnen we wél

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

5

zorgen voor de goede mensen en voldoende capaciteit; hoe kunnen we er
überhaupt voor zorgen dat er voldoende belasting wordt betaald? Dat
laatste geldt zeker voor Sint-Maarten, maar volgens mij ook voor Curaçao.
Ook is het een knellende zaak dat de eilanden rijk zijn; rijker dan veel
landen in het oosten van Europa. Die rijkdom is echter verschrikkelijk
scheef verdeeld. Ik heb het dan niet alleen over maffiose figuren, maar
ook over de Nederlanders, buitenlanders en multinationals die daar rijk
zitten te zijn en de belasting zitten te ontduiken. Ondertussen komt het
IMF (Internationaal Monetair Fonds) langs, dat zegt: de pensioenleeftijd
moet omhoog en er moet minder aan zorg en uitkeringen worden
besteed. Op die manier moeten de armen op het eiland het weer betalen.
En zo groeien de tegenstellingen op het eiland, komt er minder saamhorigheid en valt de samenleving er nog verder uiteen. Ik spreek hier de
regering op aan, maar ook de collega’s. Nederland heeft daar een eigen
verantwoordelijkheid voor. Wij hebben het vanaf de jaren negentig zelf
laten gebeuren dat de eilanden belastingparadijzen werden. Ik bedoel
daarmee niet paradijzen voor de gewone of de arme bevolking; nee, die
moet juist de rekening betalen voor het feit dat rijke buitenlanders,
multinationals, witwassers en ontduikers op een legale manier daar de
boel bedriegen.
De voorzitter: Meneer Van Raak, ik heb gezegd dat ik niet streng zou zijn,
maar ik ga u nu herinneren aan uw spreektijd van vijf minuten.
De heer Van Raak (SP): Ik heb voldoende vragen gesteld. De Minister kan
volgens mij wel even voort met deze voorraad tot de tweede termijn.
Mevrouw Hachchi (D66): Voorzitter. De gebeurtenissen stapelen zich op
bij Koninkrijksrelaties. Vandaag hebben we het over het financiële
toezicht. Op de agenda staan rapporten over de drie landen Aruba,
Curaçao en Sint-Maarten, maar ook over Bonaire, Saba en Statia. Ik wil
me vooral richten op het financiële toezicht op Aruba, want de begrotingsproblematiek maar vooral ook de discussie over de gang van zaken waren
en zijn daar het grootst.
Deze zomer heeft Minister Plasterk de ruzie met Aruba volledig uit de
hand laten lopen, met bekvechten in de media, verwijten over en weer en
zelfs een hongerstaking van de Arubaanse premier. De inzet van de
discussie was de instructie van de rijksministerraad aan de gouverneur
van Aruba om de Arubaanse begroting nog niet te tekenen. Deze
begroting van Aruba was volgens het College financieel toezicht (Cft) niet
op orde: de ramingen waren onduidelijk, de ontvangsten niet realistisch
en de tekorten te hoog. Dat zijn ernstige zaken die om een oplossing
vragen, maar die oplossing moet vooral voor en door de eilanders zelf
worden geboden. De begroting is immers in eerste instantie een zaak van
Aruba. Dit land is een autonoom land binnen het Koninkrijk, het heeft een
eigen budgetrecht en een eigen verantwoordelijkheid om orde op zaken te
stellen. Pas als alle wegen zijn bewandeld ligt ingrijpen in de rede. Aruba
werkte al mee aan een aanpassing van de begroting. Ik lees dat terug in
de stukken op de agenda. Ik betwijfel dan ook of al dat moddergooien echt
nodig was. Daarom is mijn eerste vraag aan de Minister: wat heeft hij
gedaan om een escalatie te voorkomen?
De heer Bosman (VVD): Collega Hachchi is al langer lid van de commissie
voor Koninkrijksrelaties. Wij hebben dus wel vaker met Aruba gesproken
en wij hebben die begrotingen al veel vaker gezien. Gaat mevrouw
Hachchi mij nu vertellen dat zij de begrotingen in de jaren hiervoor altijd
wel prima vond en dat het allemaal opeens is misgegaan, of heeft zij toch
het idee dat dit probleem er al veel langer is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

6

Mevrouw Hachchi (D66): Ik heb helemaal niet gezegd dat het allemaal
prima was en dat alle begrotingen perfect op orde waren. Ik heb zelfs de
woorden van het Cft aangehaald over waar de probleempunten zitten. Ik
benadruk dat primair de verantwoordelijkheid van het eiland ter discussie
staat. U noemt die zelf ook een aantal keren, maar naar mijn mening meet
u af en toe met twee maten. Pas als alle wegen zijn bewandeld en Aruba
zelf aangeeft dat het er helemaal niets aan gaat doen, kunnen we praten
over ingrijpen. Ik vind dat deze Minister van Koninkrijksrelaties er zeker
voor moet zorgen dat de zaken niet escaleren. Hij moet hard zijn op de
inhoud, maar zacht op de relatie. Dat heb ik ook bij de begrotingsbehandeling gezegd.
De heer Bosman (VVD): Mevrouw Hachchi wacht op het woord van
Aruba dat het niets meer gaat doen, maar je kunt dat ook zien aan de
daden. Aan de begroting kun je zien dat er niks gebeurt; sterker nog, die
gaat alleen maar nog verder uit het lood. Je kunt dan wachten tot de
financiële put enorm groot is, en daarmee het risico voor de Nederlandse
belastingbetaler. Dat is volgens mij een feit. Zegt D66 dat die put maar
eerst moet worden gegraven en dat we daarna wel verder zullen zien? De
rekening ligt dan uiteindelijk bij de Nederlandse belastingbetaler, maar dat
vindt D66 dus geen probleem.
Mevrouw Hachchi (D66): Dat laatste is lariekoek. Ik zou de heer Bosman
echt willen wijzen op het rapport van het Cft, waarin het aangeeft dat
Aruba zelf ook maatregelen neemt. Ik vind dat je het totale verhaal moet
vertellen. Ook ik heb de zorgpunten aangehaald over de begroting, maar
het is wel heel erg zwart-wit om te zeggen dat Aruba er een potje van
maakt en helemaal niet bereid is om maatregelen te nemen, en dat we
«dus» maar gaan ingrijpen. Daar is mijn kritiek op gericht. Als de heer
Bosman naar het Cft-rapport zou kijken, zou hij genoeg kunnen lezen over
de stappen die Aruba zelf heeft gezet. Ik vraag daar aandacht voor. Je kunt
dan nog steeds wel het punt maken dat het allemaal beter kan, maar ik
vind dat we in dit debat het hele verhaal moeten vertellen als we het
financiële toezicht bespreken.
De heer Van Raak (SP): Ik vind mevrouw Hachchi ook wel erg hoog te
paard zitten. De houding die zij aanneemt, is namelijk de oorzaak van de
problemen. Wij zitten in het Koninkrijk. Wij hebben een verantwoordelijkheid. Mevrouw Hachchi schuift die verantwoordelijkheid af. Dus als
landen failliet gaan, als ze door de onderwereld worden overgenomen, als
daar een ongelooflijke tweedeling, armoede en onderdrukking ontstaan,
zegt mevrouw Hachchi: dat is dan jammer voor de bevolking. De houding
van mevrouw Hachchi leidt er juist toe dat de rekening terechtkomt bij de
gewone mensen op Sint-Maarten, Curaçao en Aruba. Met deze houding
en politiek zijn de eilanden ooit uitgeleverd aan de multinationals, de
consultants en de adviseurs.
De voorzitter: Uw vraag is?
De heer Van Raak (SP): Waarom levert mevrouw Hachchi de gewone
bewoners van de eilanden uit aan mensen die schulden maken en niet
willen deugen?
Mevrouw Hachchi (D66): De heer Van Raak gaat over zijn eigen inbreng,
over zijn eigen verhaal en ook over de verbanden die hij legt. Hij doet
alsof mevrouw Hachchi de problemen op Aruba heeft gecreëerd. Ik wil
tegen collega Van Raak zeggen dat dat allemaal wat te ver gaat. Ik wil hem
ook vragen om goed te luisteren naar de woorden die ik gebruik en naar
waar ik precies mijn kritiek op uit. Het is onzin om te beweren dat in dit
huis een partij zit die vindt dat het op de eilanden allemaal wel fout mag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

7

gaan. Sterker nog, ik denk dat wij allemaal vinden dat de zaken daar op
orde moeten zijn. Ik denk wel dat we in ogenschouw moeten nemen dat
het autonome landen zijn, en dat de bevolking op de eilanden zelf aan zet
is om haar eigen bestuurders aan te pakken als het niet goed gaat. Ik zal
zo meteen meer woorden wijden aan het Statuut voor het Koninkrijk,
maar ik vind dat we conform de met elkaar afgesproken regels met elkaar
moeten omgaan. Ik vraag de heer Van Raak om naar die woorden te
luisteren. Ik hoop dat ik ook op de SP kan rekenen als ik stel dat we ons
binnen het Koninkrijk moeten blijven houden aan het Statuut.
De heer Van Raak (SP): Ik erger me toch aan dat hoog te paard zitten.
Mevrouw Hachchi (D66): Ik zit niet op een paard.
De heer Van Raak (SP): Mevrouw Hachchi gaat volledig voorbij aan de
onmogelijke situatie waar we nu in zitten: dat wij binnen het Koninkrijk
een verantwoordelijkheid hebben, maar eigenlijk geen middelen om die
waar te maken, behalve met heel veel conflicten, gedoe en ruzie. Het
enige wat mevrouw Hachchi zegt is: laat het maar lopen, laat de
bestuurders op de eilanden het maar uitzoeken. Ik weet dan waar de
rekening komt te liggen, namelijk bij de gewone mensen op Aruba,
Curaçao en Sint-Maarten. De arme bevolking kan dan de rekening gaan
betalen voor het feit dat de consultants, die D66-consultants, al 25 jaar de
macht hebben op de eilanden.
De voorzitter: Ik hoorde weer geen vraag, maar mevrouw Hachchi mag
er wel op reageren.
Mevrouw Hachchi (D66): Tja, dit was de zendtijd voor de heer Van Raak.
Af en toe is het een beetje een theaterstuk. Maar goed, dat is aan de heer
Van Raak.
Mijn eerste vraag was wat de Minister eraan heeft gedaan om de escalatie
te voorkomen. Ik zou echter ook willen weten wat hij nú doet, in zijn rol als
Minister van Koninkrijksrelaties. In de media lees ik dat de manier waarop
het in de zomer ging – maar dat geldt ook voor nu – niet per se de manier
was van deze Minister van PvdA-huize, maar vooral de lijn was van
VVD-premier Rutte. Ik hoor graag een reactie van de Minister op deze
berichten in de media. De Minister mag dan wel in een kabinet onder
leiding van premier Rutte zitten, maar hij is toch echt de bewindspersoon
die gaat over de relaties binnen ons Koninkrijk. Ik wil benadrukken dat ik
er signalen over krijg dat de inwoners van Aruba, in de afgelopen zomer
maar nu nog steeds, het gevoel hebben dat Nederland over hen heen
walst en de regels aan zijn laars lapt. Ik stipte het net al aan: het is
onduidelijk of de aanwijzing wel rechtmatig was en of de rijksministerraad
het Statuut voor het Koninkrijk correct heeft nageleefd. D66 wil dat deze
onduidelijkheid snel uit de wereld gaat, want de rechtmatigheid van
ingrijpen in een autonoom land moet boven alle twijfel zijn verheven.
Onzekerheid daarover is niet alleen schadelijk voor de verhoudingen
binnen het Koninkrijk; men zet daarmee ook de rechtsstatelijkheid onder
druk en schept een precedent voor nieuwe conflicten. Met de steun van
alle collega’s hier ben ik daarom bezig met vragen aan de Raad van State,
in de hoop dat deze ons kan voorlichten over de vraag of de rijksministerraad conform het Statuut heeft gehandeld met betrekking tot Aruba. De
Tweede Kamer kan om die duidelijkheid vragen. De Raad van State kan,
als onafhankelijke deskundige partij, die duidelijkheid geven. Om in de
toekomst zulke conflicten over het Statuut te voorkomen, hebben we een
geschillenregeling nodig. De Minister heeft op mijn verzoek tijdens de
begrotingsbehandeling toegezegd dat een dergelijke regeling in 2015 zal
worden voorgelegd. Ik kijk daarnaar uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

8

Ondertussen moet Aruba snel weer een sluitende begroting krijgen, zodat
de mensen weten waar zij aan toe zijn en het eiland verder kan. Ik vraag
de Minister wanneer de nieuwe begroting openbaar wordt. Ik lees in het
Cft-rapport dat de vertraging en onzekerheden toenemen en dat de
liquiditeitspositie van het eiland nijpend is. Deelt de Minister deze zorgen?
De schade kan voor zo’n eiland enorm zijn. Kan de Minister het traject
toelichten? En wat gebeurt er als de begroting niet voldoet aan alle
voorstellen van het College financieel toezicht? Kunnen we dan een nieuw
conflict met Aruba verwachten? Wat gaat de Minister doen om dat soort
escalaties te voorkomen?
Ik laat het hierbij, want ik zie dat ik door mijn tijd heen ben.
De heer Bosman (VVD): Mijn broek zakt nu toch een heel klein beetje af.
Er is enorm veel boosheid over het ingrijpen op Aruba. Mevrouw Hachchi
van D66 vindt Aruba een autonoom land, dat alles zelf moet regelen. Aan
het eind van haar betoog komt zij toch nog even met opmerkingen over
liquiditeitsproblemen en over haar zorgen over de begroting. Daar komt
dan opeens een verhaal over. Deze rijksministerraad en Koninkrijksregering hebben ingegrepen, omdat zij vonden dat die begroting finaal de
mist in ging. Mevrouw Hachchi vindt dat dat niet zomaar kan, maar aan
het einde van haar betoog komt ze met haar zorgen over de financiën van
Aruba en vraagt ze de Minister wat hij daaraan gaat doen. Hoe rijmt zij die
twee zaken?
Mevrouw Hachchi (D66): Dit zijn twee losse zaken. In eerste instantie gaat
het om het handelen van de rijksministerraad. Ik zei daarover dat we het
Statuut hebben, dat we elkaar daaraan zouden moeten houden en dat
daar helderheid over moet komen. Verder lees ik in het Cft-rapport dat het
feit dat de begroting nog niet is getekend, dus dergelijke onzekerheden en
vertragingen, heel desastreus kunnen uitwerken voor het eiland. Daarop
zijn mijn vragen gericht. Het kabinet heeft voor deze route gekozen, maar
dat betekent niet dat de D66-fractie geen vragen kan stellen over de
inhoud.
De heer Bosman (VVD): Dan heb ik nog één vraag: is mevrouw Hachchi
van D66 tevreden over het ingrijpen en heeft dat volgens haar tot goede
resultaten geleid?
Mevrouw Hachchi (D66): Ik ben niet voor niets bezig met het vragen van
voorlichting aan de Raad van State met betrekking tot het ingrijpen van de
rijksministerraad. De heer Bosman kan nu wel nee schudden, maar dit is
een cruciaal punt dat volgens mij ook de VVD niet in de lucht moet willen
laten hangen. Het gaat daarbij om het ingrijpen en het handelen. Verder
heb ik bij de begrotingsbehandeling, maar ook vandaag weer genoeg
woorden gespendeerd aan de escalatie. Hard op de inhoud, zacht op de
relaties; daarvoor kijk ik echt deze Minister, de Minister van Koninkrijksrelaties, aan. Ik wil ook bekijken hoe we er nu voorstaan, dus waar we met
deze manier van handelen zijn gekomen. Ik wil ook kijken naar de inhoud,
waar ik mijn vragen bij heb, en die stel ik aan de Minister. Volgens mij is
dat mijn goed recht.
De heer Van Raak (SP): Ik vind dit een raar en onbegrijpelijk verhaal.
Mevrouw Hachchi zegt eerst in een heel boos verhaal dat de manier
waarop de Koninkrijksregering en de Nederlandse regering hebben
ingegrepen, een schande is. Vervolgens eindigt ze met een alarmistisch
verhaal, waarin ze stelt dat het financieel helemaal misgaat op Aruba. Hoe
wil mevrouw Hachchi dat rijmen? Wat is haar alternatief? Hoe gaat zij
ervoor zorgen dat de mensen op Aruba, en met name de niet-rijken op
Aruba, een fatsoenlijke toekomst hebben?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

9

Mevrouw Hachchi (D66): De heer Van Raak zou er goed aan doen om te
luisteren naar wat ik zeg, want anders verval ik steeds in herhalingen en
dat is volgens mij voor iedereen vervelend, want zo komen we geen stap
verder. Ik heb net aangegeven waar mijn kritiek op is gericht: op het
handelen, op het ingrijpen. In mijn inbreng heb ik ook benadrukt dat op
het eiland Aruba, waar mijn hele inbreng over ging, de mensen in eerste
instantie zelf aan zet zijn. De heer Van Raak kan niet ontkennen dat het Cft
aangeeft dat Aruba zelf stappen heeft gezet. Ik hoor de heer Van Raak daar
niet over. Er blijven vragen liggen en die wil ik graag door de Minister
beantwoord zien. Ik snap werkelijk niet waar de heer Van Raak het
vandaan haalt dat mijn inbreng onduidelijk zou zijn, maar ik ga nu niet
herhalen wat ik net al tegen de heer Bosman zei.
De heer Van Raak (SP): Omdat de lijn van D66 echt desastreus is.
Wanneer heeft Aruba maatregelen genomen? Nadat er ophef was
ontstaan. Mevrouw Hachchi is er ook op bezoek geweest. Wij kregen
jarenlang cijfers voorgeschoteld waarbij wij allemaal grote vraagtekens
moesten zetten. Als het aan mevrouw Hachchi ligt, zeggen we dat het een
schande is dat de financiën uit de hand lopen, maar wordt er geen enkele
oplossing aangedragen en geen enkele mogelijkheid aangegrepen om die
financiën weer op orde te krijgen. Dat vindt zij wel goed. Ik vind dit
eigenlijk niet eens zo heel erg, omdat deze analyse van mevrouw Hachchi
precies het knellende korset laat zien waarin we nu met het Koninkrijk
zitten.
Mevrouw Hachchi (D66): Ik vind het altijd fantastisch om te horen hoe de
heer Van Raak verschillende verbanden weet te leggen. Nog even en hij
weet te concluderen dat een gemenebest de enig echte oplossing zou zijn.
Bij mijn opmerkingen over de liquiditeitspositie, de vertragingen en de
onzekerheden heb ik niet voor niets ook die vraag gesteld. Als de
begroting niet wordt getekend, heeft dat gevolgen voor zo’n eiland. Dit is
de zoveelste poging van de heer Van Raak om mijn betoog tekort te doen
en om er het etiket «raar» op te plakken. Volgens mij is het echter heel
helder. Maar laat ik ook iets positiefs zeggen over de heer Van Raak: ik ben
in ieder geval blij dat ook hij vindt dat er helderheid moet komen over het
handelen van de rijksministerraad. Met die positieve noot zouden we
verder kunnen.
De heer Van Laar (PvdA): Mevrouw Hachchi begon haar betoog met de
opmerking dat deze Minister het conflict enorm uit de hand heeft laten
lopen. Even later zei ze: maar we moeten wel het héle verhaal vertellen. Ik
vraag me af of zij net het hele verhaal heeft verteld. Is het hele verhaal dat
Aruba goed bezig was, dat men daar prima op weg was en dat deze
Minister daardoorheen is gaan banjeren, er daardoor van alles kapot is
gegaan en dat dat zijn schuld is? Of is er in haar ogen ook nog een
verantwoordelijkheid voor de Arubaanse regering?
Mevrouw Hachchi (D66): De kritiek die ik geuit heb, was bedoeld voor de
Minister van Koninkrijksrelaties. Het is ook de verantwoordelijkheid van
deze Minister om ervoor te zorgen dat een discussie over de inhoud niet
zodanig escaleert dat er zeer ontwrichte verhoudingen ontstaan. Sterker
nog, dat levert niet alleen de eilanden schade op, maar ook voor ons hier
en voor het gehele Koninkrijk. De omgang daarmee ligt primair bij deze
Minister. Ik heb begrepen dat de escalatie in deze zomer met name ging
over het punt dat het ingrijpen door de rijksministerraad niet conform het
Statuut is verlopen. De heer Van Laar weet dat ook. Ik zou verwachten dat
de Partij van de Arbeid mijn voorstel zou steunen om een onafhankelijke
scheidsrechter zoals de Raad van State om opheldering hierover te
vragen. Je hoeft dan geen partij te kiezen voor Nederland of Aruba, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

10

zo wordt wel duidelijk dat we het Statuut hebben en dat wij ons daar
allemaal aan houden.
De heer Van Laar (PvdA): Natuurlijk moeten we ons allemaal aan het
Statuut houden. Nu gaat het erom dat dit conflict volgens mevrouw
Hachchi is ontstaan door de aanwijzing, maar misschien was de reden
voor het conflict wel het feit dat er al jaren discussies zijn over de
begroting en de financiën, en dat er op Aruba maar niks gebeurt om die
daadwerkelijk te verbeteren. De begroting lag dit jaar zes maanden te laat
bij de Staten. Je kunt wel zeggen dat we nu een probleem hebben door
die paar maanden vertraging vanwege de rijksministerraad, maar de
eerste vertraging zat natuurlijk al in het feit dat dat kabinet al acht
maanden te laat was met het aanleveren van zijn eigen begroting. Die had
aan het einde van vorig jaar namelijk allang goedgekeurd moeten zijn. Ik
ben er heel erg voor om het hele verhaal te vertellen, maar laten we
daarbij wel kijken naar de rollen die beide regeringen hebben gespeeld.
Mevrouw Hachchi (D66): Als de VVD en de SP kort door de bocht gaan
en zeggen dat er niks is gebeurd, dat Aruba het helemaal fout heeft
gedaan, denk ik: oké, zij kijken redelijk selectief naar dit dossier. Maar van
de Partij van de Arbeid mag ik toch hopen dat zij wel oog heeft voor de
stappen die Aruba heeft gezet? Daar kun je de ogen toch niet voor sluiten?
Je gaat anders wel heel erg kort door de bocht. Ik hoef alleen maar te
verwijzen naar het Cft-rapport, waarin staat dat Aruba in de afgelopen
jaren wel degelijk stappen heeft gezet. Het enige wat ik vraag is om dat
ook in het oog te houden. Zo vertellen we het gehele verhaal. Ik verwacht
zoiets in ieder geval van mijn collega van de Partij van de Arbeidsfractie.
De heer Bosman (VVD): Voorzitter, ik wil nu een punt van orde maken.
Mevrouw Hachchi zegt dat er een fout zou zijn gemaakt bij de aanwijzing
en dat er op basis daarvan steun van alle partijen zou zijn voor een
onderzoek door de Raad van State. De VVD vindt niet dat er een fout is
gemaakt, maar ze steunt het verzoek.
De voorzitter: Dit is geen punt van orde, maar een inhoudelijk punt.
De heer Van Laar (PvdA): Voorzitter. Ik denk dat de laatste woorden van
mevrouw Hachchi goed aansluiten bij het begin van mijn betoog. Daarom
denk ik dat een tweede interruptie niet nodig is.
In april van dit jaar was de Partij van de Arbeid nog voorzichtig optimistisch over de door Aruba ingeslagen weg. Het leek erop dat het land
serieuze vooruitgang boekte op alle aspecten van het financiële beheer: er
stonden grote bezuinigingen op de rol, het beheer en de rapportage
waren al jaren een speerpunt en er zou een begrotingsplafond komen. Nu,
een half jaar later, kunnen we concluderen dat de grote bezuinigingen niet
zijn gehaald, dat het beheer en de rapportage niet op orde zijn en dat het
begrotingstekort voor dit jaar zeker boven 9% uitkomt. Vorig jaar zeiden
we nog: 8%, maar het is een verkiezingsjaar, dus duur jaar voor Aruba.
Maar dit jaar ligt het tekort dus boven 9%.
Ons voorzichtige vertrouwen is niet beloond, integendeel. De rijksministerraad besloot deze zomer tot een aanwijzing, om ervoor te zorgen dat de
begroting van Aruba op orde komt. Na de nodige strubbelingen wordt
daar inmiddels hard aan gewerkt. Dat is goed. Hopelijk komen de
aanvullende begroting voor 2014, de begroting voor 2015 en de meerjarenbegroting nog dit jaar door de Staten. Hopelijk bieden die ook het
perspectief dat het eiland zo hard nodig heeft. Goed bestuur en degelijke
financiën zijn namelijk een voorwaarde voor sociale vooruitgang en voor
welvaart in de toekomst, ook al doet het nu soms pijn.
Bezuinigen is op Aruba niet moeilijk. Op Aruba worden arbeidscontracten
als uitkeringen gebruikt. Er staan honderden ambtenaren op de loonlijst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

11

van wie niemand weet welk werk ze doen. Niemand ziet erop toe dat deze
ambtenaren wel werken, solliciteren en niet bijverdienen. Het is tijd voor
een grote schoonmaak van het apparaat op Aruba. De grootste bezuiniging zal echter de herfinanciering van de schuld zijn tegen het rentepercentage dat Nederland betaalt. Dat kan de rentelasten met meer dan de
helft verminderen en zo het Arubaanse tekort in één keer oplossen. Dat
zou Aruba heel veel geld kunnen schelen. Daarvoor moeten de financiën
wel op orde worden gebracht. Wij roepen Aruba op om dat zo snel
mogelijk te doen.
Deze zomer is het conflict totaal uit de hand gelopen. De communicatie
van de regering van Aruba noch die van de rijksministerraad was
vlekkeloos. Dat leidde over en weer tot spanningen en irritaties, die
uiteindelijk uitmondden in een aanwijzing en een hongerstaking. Dat
betreuren wij. Voor zover dit communicatieproblemen tussen personen
betrof, hopen wij dat de zaak inmiddels is uitgepraat. Over de rechtmatigheid van de aanwijzing en de gevolgde procedure daaromtrent
ontvangen we te zijner tijd graag een advies van de Raad van State.
Het is belangrijk om vooruit te kijken: hoe kunnen we een dergelijke
escalatie in de toekomst voorkomen? Volgens de Partij van de Arbeid door
in te zetten op gezamenlijk bestuur. We moeten ons binnen het Koninkrijk
meer laten leiden door waar we gezamenlijk voor staan dan door wat ons
verdeelt. Niet wie iets zegt maar wat we zeggen moet centraal komen te
staan. De ratio moet het winnen van de emotie, ook in Nederland. Wij
horen graag de visie van de Minister op dit gezamenlijke bestuur.
Mevrouw Hachchi (D66): Ik kan me wel vinden in een aantal punten die
de heer Van Laar aandraagt namens de PvdA-fractie. Ik zie daarin steun
voor mijn vraag om voorlichting door de Raad van State over het
handelen, of in ieder geval over de aanwijzing die aan Aruba is gegeven.
Toch wil ik hem een vraag stellen over de escalatie. Vindt hij dat het nodig
was om het zodanig te laten escaleren met Aruba?
De heer Van Laar (PvdA): Dat was precies de kern van mijn betoog.
Aruba zegt altijd dat het orde op zaken gaat stellen. Dat zegt het al jaren.
In het voorjaar was ik echt nog geneigd om te denken dat een nieuw
kabinet, na nieuwe verkiezingen, dat echt zou gaan doen. Zelfs tot in de
zomer, tot na het conflict, heb ik echt nog met sympathie gekeken naar de
positie van Aruba. Maar toen las ik de Cft-rapportages. De Minister van
Financiën zat bij mij aan tafel en zei: we hebben een uitgavenplafond, elke
uitgave wordt door mij persoonlijk getekend en het kan niet zo zijn dat wij
dit jaar door het begrotingsplafond heen gaan. Nu zie ik 9,1% tekort,
mevrouw Hachchi! Hij moet dan toch een paar keer zijn handtekening
hebben gezet zonder goed te hebben bekeken waar de optelling precies
op uitkwam. Dit zegt echt iets over het bestuur. Tegen een andere politicus
van Aruba die tegenover mij zat, zei ik dat hij orde op zaken moest stellen
in het financiële beheer, dat hij daarin moest investeren en dat hij daar de
juiste mensen neer moest zetten. Dan zegt men dat dat niet kan; dat de
mensen die daar zitten inderdaad onvoldoende in staat zijn om het te
doen, maar dat die op straat zouden komen te staan als er voor hen
andere mensen zouden worden aangenomen. Op die manier lever je het
financiële beheer van je eiland uit aan de belangen van de paar mensen
die daar de financieelbeheerafdeling vormen. Ik vind dat geen rationele
besluiten. Ik vind dat geen goed bestuur. De regering is gewoon onvoldoende in staat om daar zelf doorheen te breken. We zien die procedure
nu ook in de Staten: er wordt meer gepraat over welke handtekening eerst
moet worden gezet – moet nu eerst de begroting worden getekend
voordat de suppletoire begroting kan, of andersom? – in plaats van dat
daadwerkelijk over de inhoud van de suppletoire begroting wordt
gesproken. We zien dit op de eilanden voortdurend: men vlucht in
procedures.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

12

De voorzitter: Mijnheer Van Laar, uw inbreng was kort, maar nu lokt u
weer wat uit.
De heer Van Laar (PvdA): Ik had toch nog wat tijd over. Er wordt daar
voortdurend gezocht naar de procedures en er worden problemen
gemaakt. Ik vind het van belang dat dingen als rechtmatigheid worden
uitgezocht als daarover problemen spelen, maar ook dat is vluchtgedrag
en een manier om geen verantwoordelijkheid te nemen en niet de
financiën van je eiland op orde te brengen, wat een regering gewoon
behoort te doen.
Mevrouw Hachchi (D66): Mijn vraag was met name gericht op de rol die
de Minister van Koninkrijksrelaties hierin heeft gespeeld. Ik herhaal mijn
vraag kort: vindt de heer Van Laar dat deze Minister, in zijn hoedanigheid
van de Minister van relaties, goed heeft opgetreden? Het gaat mij dus om
de relaties en niet om de inhoud, want de inhoud die de heer Van Laar net
schetste, kan ik volgen.
De heer Van Laar (PvdA): We kunnen nu al concluderen dat de aanwijzing
terecht is. Kijk naar het werk dat sindsdien is gedaan en dat nu door de
Arubaanse regering zelf wordt opgepakt, kijk naar de suppletoire
begroting en naar de hoeveelheid wijzigingen daarin; je ziet dan dat dit
terecht is en dat dit een goede zaak is geweest. Ik heb ook gezegd: als een
conflict uit de hand loopt, hebben beide partijen schuld. Ik was echter niet
bij die gesprekken aanwezig, ik zat ook niet met de mensen aan de
telefoon. Ik heb niet gezien wie wat tegen wie heeft gezegd. Ik heb alleen
de dingen in de media erover gezien. Waar een conflict ontstaat, hebben
beide partijen schuld. Ik heb de Minister gevraagd of hij inmiddels een
poging heeft gedaan om de persoonlijke relaties weer goed te maken. Het
kan in een relatie immers gebeuren dat er zaken uit de hand lopen.
De voorzitter: We zijn nu toegekomen aan het antwoord van de Minister
in eerste termijn. Het woord is aan hem.
Minister Plasterk: Voorzitter. Voordat ik toekom aan het specifieke
onderwerp van de financiën van Aruba, waarover net het meest is
gesproken, wil ik wat algemene opmerkingen maken, met name omdat de
eerste twee sprekers op dat onderwerp doorgingen.
Ik wil mijn positie toelichten. We zitten met vier landen in het Koninkrijk.
Bij andere gelegenheden is wel gezegd dat deze constellatie er niet een is
die je, na een blik op de wereldkaart, nog een keer zou verzinnen. Ze is
een gevolg van de manier waarop de geschiedenis is gegaan. Die brengt
een lotsverbondenheid mee tussen de vier landen, evenals een verantwoordelijkheid over en weer. We leven in een rechtsstaat. Uiteindelijk is
een en ander vastgelegd in het Statuut en in een aantal wetten. Voor mij
zijn die het uitgangspunt. Dat betekent niet dat ze voor eeuwig in steen
zijn gebeiteld en dat ze nooit zouden kunnen veranderen. In het Statuut en
in de wetten staat hoe ze eventueel zouden kunnen worden veranderd.
Maar goed, het is wel belangrijk dat er consensus moet zijn over een
aantal essentiële punten voordat er verandering kan optreden. Ik wil
benadrukken dat ik geheel sta voor die constellatie.
Ik deel veel elementen uit het betoog van de heer Bosman, maar een
uitdrukking als «take it or leave it» neem ik niet over. In een statelijk
verband moet iedereen zich vanzelfsprekend houden aan de regels die
eraan ten grondslag liggen. Ik woon thuis niet in een statelijk verband,
maar daar is toch wel degelijk sprake van een constellatie met een zekere
stabiliteit. Als ik thuis om de dag «take it or leave it» zou zeggen, zou het
daar niet goed gaan. Dat is niet de manier waarop je met elkaar moet
omgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

13

De heer Bosman (VVD): Ik ga natuurlijk niet over de huiselijke situatie van
de Minister spreken, maar binnen het Koninkrijk is de verantwoordelijkheid wel erg eenzijdig verdeeld. Dat is het probleem. Laat ik het zo
zeggen: de verantwoordelijkheid van de belastingbetaler van Nederland is
echt de reddingboei van het Koninkrijk. Zolang dat het geval is en zolang
de rekening voor alle putten die binnen het Koninkrijk worden geslagen,
uiteindelijk terechtkomen bij de belastingbetaler in Nederland, hebben we
volgens mij echt een probleem. Daarom zeg ik: als je in het systeem zit,
moet je je aan de regels houden; maar je mag er ook uit. Daarom zei ik:
«take it or leave it». Als je echt in een gelijkwaardige positie zit, is zoiets
heel anders.
Minister Plasterk: Dat snap ik. Er is sprake van een grote asymmetrie, die
voortvloeit uit de omvang van de landen en het aantal inwoners. Aan
beide kanten van de oceaan is daar weleens onvrede over. Aan de andere
kant van de oceaan zegt men namelijk dat Nederland in de rijksministerraad relatief veel invloed heeft. De heer Bosman stelt daartegenover
dat Nederland relatief grote consequenties moet aanvaarden als er
financieel iets misgaat. Beide zaken zijn waar. Laten we het erop houden
dat we het in ieder geval over de conclusie eens zijn dat eenieder zich
moet houden aan de gestelde regels. Daaraan wil ik toevoegen dat ik dit
niet alleen maar wil beladen met de juridische plicht, maar ook met de
overtuiging dat het goed is dat wij die wederzijdse verantwoordelijkheid
ervaren. Juist de casus-Aruba laat zien dat dit goed is. Sinds het
wegvallen van het land Nederlandse Antillen een paar jaar geleden, is de
relatie tussen de eilanden daar en Den Haag nauwer geworden, omdat die
bufferende tussenlaag eruit is gevallen. Dat kan er inderdaad weleens toe
leiden dat we Curaçao een aanwijzing geven; althans, daar werd vanwege
de financiën in ieder geval op aangekoerst. De begroting is daar nu in
evenwicht. Sint-Maarten is een aanwijzing gegeven op het gebied van
integriteit. Daar komen we bij een andere gelegenheid over te spreken.
Aan Aruba is ook een aanwijzing gegeven. Dat kan gebeuren. Er werden
termen als «ruzie» gebruikt, maar die passen daar niet bij. Het is een
onderdeel van ons bestel dat er, als daar aanleiding toe is, weleens een
aanwijzing kan worden gegeven. Daar moet natuurlijk wel een grondslag
voor zijn, maar die moet dan wel worden uitgevoerd. Ik kom hier zo op
terug. Dit is dus een onderdeel van ons bestel. Ik denk dat we er uiteindelijk beter van worden als we in dat kader de toekomst tegemoet treden.
Ik zal zo reageren op de punten die door de sprekers naar voren zijn
gebracht, maar tot zover deze algemene inleiding.
Ik ga eerst in op Aruba. Ik wil benadrukken dat ik zeer grote waardering
heb voor wat Minister-President Eman in de afgelopen jaren met zijn team
heeft gedaan, bijvoorbeeld op het terrein van duurzaamheid en voor het
streven naar een voorbeeldfunctie in de Caraïben en in de wereld. Je ziet
dat het streven om er een duurzaam eiland van te maken, werkt. Ik was
erbij toen een vertegenwoordiger van Philips ter plekke een verdrag kwam
tekenen om te proberen om van Aruba hét ledland te maken door het
volledig op ledverlichting over te laten gaan. Ik heb toen gezien dat men
op een verstandige manier omgaat met de relatief kleine schaal. Voor een
heel groot land zou dit waarschijnlijk niet kunnen, maar juist voor zo’n
klein land, waar de politieke wil daartoe aanwezig is, is zoiets een
overzichtelijk project dat als voorbeeld kan dienen. Iets dergelijks geldt
voor de hubfunctie. Ik vind dus dat men zijn voordelen op een verstandige
manier uitbuit. Aruba was ook een van de eerste binnen het Koninkrijk om
te zeggen dat we van het conflictmodel moesten afstappen en dat er
moest worden geprobeerd om in harmonie op te trekken, met Den Haag
maar ook met de andere landen binnen het Koninkrijk. Ik wil dat echt
benadrukken.
Dat laat onverlet dat de financiële situatie uit de rails is gelopen. Onder de
regering-Eman is de staatsschuld verdubbeld van 40% naar meer dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

14

80%. Ook dit jaar is het tekort met 9% zo groot dat de staatsschuld groeit
in plaats van afneemt. Er is weleens druk op de politieke leiding van een
land om in een jaar van verkiezingen wat meer aardige dingen voor de
mensen te doen, maar juist na herverkiezing moet er een traject in beeld
komen; dan is men immers in de positie om zoiets te doen, dus dat zou
dan echt moeten gebeuren. Ik wil me niet te veel met de landsaangelegenheden bemoeien, maar dit zou moeten gebeuren zonder de belangrijke
projecten waar ik net op doelde, te ondergraven. Het ambtenarenbestand
is op Aruba twee keer zo groot als op Curaçao. Er is sprake van veel
politiek benoemde ambtenaren. De omzetbelasting is 1,5%. In de naburige
landen is die drie à vier maal hoger. Ik weet dat daarover een verkiezingsbelofte is gedaan, maar achteraf gezien is het misschien geen verstandige
verkiezingsbelofte geweest om die zo laag te houden. Op dat gebied zijn
er dus mogelijkheden. Maar nogmaals, ik wil daar niet in treden. Ik wil
alleen maar het punt hebben gemaakt dat datgene wat ik zeer waardeer,
bijvoorbeeld het beleid op het gebied van duurzaamheid, kan worden
doorgezet terwijl tegelijkertijd kan worden gestreefd naar een begroting
die in balans is. Zoiets signaleer je vanzelfsprekend niet zomaar.
Mevrouw Hachchi vroeg naar het traject: wat heeft de Minister gedaan en
zijn alle wegen bewandeld? Ik heb dit al bij de begrotingsbehandeling
benoemd, dus ik zal hierop niet in extenso antwoorden. Bij de
toestemming voor de geldlening in 2012 is Aruba aangesproken op de
oplopende staatsschuld. Op 28 maart 2013 is er een financieel protocol
getekend waarin dit aan de orde kwam. Het IMF heeft in april van dat jaar
zijn voorlopige conclusies getrokken, en die waren zorgelijk. Ten behoeve
van de besluitvorming in de rijksministerraad over een nieuwe lening is in
juni 2013 wederom informatie gevraagd. Er is gewaarschuwd over het
realiteitsgehalte van de begrotingscijfers. In augustus 2013 heeft het IMF
het definitieve rapport uitgebracht. Daarin stond dat de staatsschuld
onhoudbaar dreigde te worden. Met andere woorden: de financiële
stabiliteit van het land zou in het geding komen. In de periode daarna –
september 2013 tot februari 2014 – is er van alles gebeurd. Ik ben zelf op
bezoek geweest, de secretaris-generaal is op bezoek geweest en Minister
Eman is hier geweest. We hebben voortdurend over die zorgen
gesproken. In de rijksministerraad van 7 februari 2014 is er besloten tot
een geldlening met een aantal kanttekeningen, waaronder het feit dat er
een vastgestelde begroting zou moeten zijn voor 1 mei met een meerjarenperspectief in evenwicht. Kortom, er waren allerlei waarschuwingen
aan de orde. Dat heb ik ook aan de Kamer gemeld. Daar hebben we een
AO over gehad. Al die inspanningen ten spijt, zijn die afspraken niet
nagekomen en lag er dus een begroting waarvan zowel de adviesraad van
Aruba als het IMF, de centrale bank van Aruba en de rijksministerraad op
basis van zijn eigen oordeel zei: die begroting voldoet niet aan het in
evenwicht brengen van de financiën op enige termijn en er zit een aantal
niet-realistische cijfers in. Dat heeft toen geleid tot die aanwijzing. Ik ben
inderdaad blij dat we die aanwijzing hebben uitgebracht, want anders
waren we niet geweest waar we nu zijn.
Vanochtend stond er ook een opvallend afgewogen analyse in het
Antilliaans Dagblad. Daar heb ik waardering voor; dat mag ook weleens
gezegd worden. «Eman was gewaarschuwd» was geloof ik de kop. Daarin
werd de kwestie uiteengezet en werd ook verwezen naar de lange
geschiedenis.
Ik voeg er nog aan toe dat in het hele traject de relaties nooit vertroebeld
zijn geweest, wat mij betreft. Ik heb voortdurend contact gehouden met
Minister-President Eman. Er is gesproken over moddergooien. Er zijn
inderdaad vanuit Aruba wel grote woorden gesproken over kolonialisme
en over Nederland. Ik heb echter altijd gezegd dat ik de hongerstaking een
onwenselijke situatie vond. Verder heb ik die niet gekwalificeerd. Ik heb
altijd benadrukt dat we met elkaar verder moeten. Ik heb natuurlijk niet in
de hand wanneer iemand een dergelijke drastische stap zet. Ik heb daar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

15

echter nooit enig oordeel over gegeven. De kanalen zijn dus altijd open
gebleven. Inmiddels is er een nieuwe Minister van Financiën aangetreden,
Minister Bermudez. Er wordt nu hard gewerkt aan de begroting 2014,
inclusief een meerjarenbeeld voor zicht op de toekomst en afspraken over
een onafhankelijk onderzoek naar de volgende begrotingen. Dat pakket is
nog niet compleet, maar er wordt hard aan gewerkt. Ik hoop dat dit
spoedig tot een vastgestelde begroting zal leiden. Ik denk dat dat goed is
voor het land Aruba. Hopelijk is daarmee ook uitvoering gegeven aan die
aanwijzing.
De heer Bosman (VVD): Ik heb een vraag over dat pakket. Ik zag laatst dat
Aruba nu een lening krijgt van Curaçao. Volgens mij vallen beide landen
binnen hetzelfde systeem waarin uiteindelijk de Nederlandse belastingbetaler garant staat. Kan Aruba zomaar lenen bij Curaçao?
Minister Plasterk: Ja, dit is geen buitenlandse lening en dus geen
aangelegenheid voor de rijksministerraad. Dit kan op die manier
gebeuren. Het is overigens wel eindig en niet voor herhaling vatbaar, is
mijn taxatie. Dat zou geen soelaas bieden. Uiteindelijk moet men op de
financiële markten terecht. Dan is er natuurlijk ook toestemming van de
rijksministerraad nodig. Wanneer werkelijk zou worden voldaan aan een
begroting die in balans is en er een langetermijnperspectief zou zijn, zoals
de heer Van Laar al zei, dan is er met Nederland te praten over de vraag of
ze in aanmerking komen voor de lopende inschrijving. Dat heeft natuurlijk
een sterk drukkende werking op het renteniveau, omdat men dan tegen
Nederlandse renteniveaus kan lenen.
De heer Bosman (VVD): Even voor mijn beeldvorming: dat betekent dus
dat Aruba, Curaçao en Sint-Maarten binnen het Koninkrijk elkaar
onderling ongelimiteerd geld kunnen lenen?
Minister Plasterk: Het is gewoon een binnenlandse lening in staatsrechtelijke zin.
Ik rond mijn algemene deel over Aruba af. In het huidige bestel is het
laatste woord aan de rijksministerraad. Ik ben ervan overtuigd dat wij een
rechtmatig, juist en verstandig besluit hebben genomen. Ik neem er
kennis van dat de Kamer zegt dat dit zich leent voor het vragen van
voorlichting. Dat kan ik me heel goed voorstellen, zeker ook als dat
gebeurt nadat dit traject is afgerond. Ik waardeer het dat de Kamer dat zo
doet. Dan breng je de Raad van State niet in de oneigenlijke positie van
een beroepsinstantie, want die rol heeft hij niet in het bestel. Ik waardeer
het dat de raad die terughoudendheid betracht. Daarna vind ik het prima
dat er voorlichting over wordt gevraagd. Daar kunnen we allemaal weer
van leren. Dat geldt zowel voor de vraag of het inhoudelijk een wijze
aanwijzing was, en ook voor de vraag over de procedurele aspecten. Dat
zullen we dan bezien.
Dan kom ik op de geschillenregeling. Het Statuut, artikel 12a, is
glashelder: er moet een geschillenregeling zijn. In zekere zin hebben de
juristen er destijds niet erg goed over nagedacht, want die geschillenregeling moet worden ingevuld en dat gebeurt bij consensus. Maar als er
geen consensus ontstaat, heb je nog steeds een geschil. En wie lost dat
dan op? In die vicieuze cirkel draaien we nu al een paar jaar rond. Die
discussie spitst zich natuurlijk toe op de vraag welke besluiten onderwerp
zijn van de geschillenregeling, welke instantie die geschillen zou moeten
beslechten en wat de aard van het beslechten is: een zwaarwegend advies
of een finaal besluit? Over die drie onderwerpen is door een werkgroep
onder voorzitterschap van Mito Croes getracht vorig jaar tot consensus te
komen. Dat is toen niet gelukt. Omdat we invulling moeten geven aan het
Statuut heb ik toen al tegen de Kamer gezegd dat we dat hernieuwd gaan
proberen. Ik wil voor de volgende Koninkrijksconferentie een concept

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

16

neerleggen van iets waarover we het eens kunnen worden, dan wel de
Nederlandse positie kunnen geven. Ik kan mij alleen maar inspannen. Ik
kan niet toezeggen dat we tot consensus komen, maar dat die wenselijk is,
is evident.
De voorzitter: Als voorzitter vraag ik u om dat te doen voordat wij
afreizen naar Aruba in de eerste week van januari, want ik denk dat dit ook
tussen de parlementen onderwerp van gesprek zal worden.
Minister Plasterk: Ik kan dat niet helemaal overzien. Die Koninkrijksconferentie is in april. In het traject daarnaartoe worden dingen vaak pas op het
laatste moment vloeibaar. Als het lukt zal ik het doen. Ik zal mijn best
doen, maar we zijn met z’n vieren. Bovendien zie ik mijn juristen fronsen.
De voorzitter: Het zou ons helpen, maar anders gaat het inderdaad per
partij.
De heer Van Laar (PvdA): Deze toezegging heeft de Minister ook tijdens
de begrotingsbehandeling gedaan. Toen heb ik hem uitgedaagd daar nog
wat verder in te gaan. Als het niet lukt om overeenstemming te bereiken,
dan vraag ik hem om vanuit de rijksministerraad met een rijkswet te
komen. Dan kunnen we dat gaan behandelen en de verschillende Staten
daar hun inbreng over laten geven. Zo kunnen we bekijken of we op die
manier uiteindelijk tot een gezamenlijk gedragen geschillenregeling
kunnen komen. Dat is iets meer dan alleen de Nederlandse positie
markeren. Dan komt er echt een rijkswet waarin wij ons zouden moeten
kunnen vinden in de ogen van de rijksministerraad.
Minister Plasterk: Dat heb ik goed verstaan en in mijn oren geknoopt. Het
zou natuurlijk fraaier zijn als dat niet nodig is. Daar zijn we het allemaal
wel over eens, denk ik.
Er zijn niet heel veel vragen aan mij gesteld, eerlijk gezegd. Het betoog
van de heer Bosman geeft nog eens goed weer dat we in de balans zoals
we die nu in ons bestel hebben, aan de ene kant moeten kunnen
accepteren dat er een aanwijzing gegeven kan worden en aan de andere
kant gemak kunnen hebben van het feit dat er binnen het Koninkrijk ook
een aantal voordelen zijn. Die gaan overigens verder dan alleen maar het
financieel garant staan. Ik ben ervan overtuigd dat het bedrijfsleven het
feit dat er in het juridisch bestel een aantal banden lopen, extra vertrouwenwekkend vindt als vestigingsfactor. Natuurlijk heb je de paspoorten.
Gelukkig kunnen we studenten van daar hier een opleiding bieden
waardoor een deel van hen terug kan om daar aan de samenleving bij te
dragen. Dat is een groot goed. In dat geheel denk ik dat er toch grote
voordelen zijn, en die hangen natuurlijk met elkaar samen. Als we
volgende week over de rijkswet financieel toezicht praten, zullen we zien
dat die met zich meebrengt dat er weliswaar een toezichthouder is die
soms lastig kan zijn, maar dat je ook voor de lopende inschrijving kunt
lenen als je aan de eisen voldoet. Dat kan grote voordelen hebben, maar
daar praten we binnenkort nog over door. Die samenhang is er; dat ben ik
met de heer Bosman eens.
De heer Van Raak schildert eigenlijk hetzelfde dilemma. Ik wil niet aan
uitlokking doen, maar hij sprak over de eigen verantwoordelijkheid van
Nederland en hij sprak ook warme woorden over de armoedebestrijding
in andere landen van het Koninkrijk, maar de vraag is natuurlijk hoe dat
zich verhoudt tot het lossere verband van een gemenebest waarnaar hij
samen met de heer Bosman streeft. Daar zou een discrepantie tussen
kunnen zitten.
De heer Van Raak (SP): Die discussie gaan we voeren. Als we uit dat
knellende verband zijn, kunnen we met alle eilanden afspraken maken. Die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

17

kunnen wat mij betreft over alles gaan. Het initiatief komt dan echter
vanuit de eilanden zelf. Zij kunnen aangeven wat ze nodig hebben en
waarmee Nederland hen kan helpen, zonder dat Nederland verantwoordelijk is en voortdurend op een ruzieachtige manier dingen moet
afdwingen. Dan draaien we de situatie eigenlijk om. Dan kan het
misschien wel zo zijn dat er wat de SP betreft juist meer geïnvesteerd
wordt in plaats van minder. Ik denk dat we daarin verschillen van mijn
mede-initiatiefnemer die dat wellicht wat anders ziet.
Minister Plasterk: Ja, daar ben ik ook bang voor. Kijk, de asymmetrie die
nu in het stelsel besloten zit, die voortvloeit uit het koloniale verleden en
die vastligt in het Handvest van de Verenigde Naties, brengt met zich mee
dat Nederland niet zomaar de handen ervan af kan trekken. Nederland kan
niet zomaar artikel 36 waarnaar werd verwezen en waarin staat dat je
aanspreekbaar bent op problemen in andere landen, buiten haken zetten.
Dat gaat niet. Als dat niet langer de situatie is, kun je af en toe wat dingen
samen doen, maar waarom zou het Nederlandse parlement zich dan nog
betrokken voelen bij de stabiliteit van de financiën van een ander land?
Dat zou het hooguit zijn vanuit de goedheid van zijn hart. De banden
worden dan toch aanmerkelijk losser. Dat lijkt mij tenminste de intentie
van diegenen die naar een gemenebest streven. Zo heb ik het in ieder
geval altijd begrepen. Men streeft naar een losser verband met minder
verantwoordelijkheden over en weer.
De heer Bosman (VVD): Het gaat om de eindverantwoordelijkheid. Je
kunt nog steeds heel veel verantwoordelijkheden delen of overdragen.
Maar dit Statuut kent maar één eindverantwoordelijke en dat is de
Nederlandse belastingbetaler. Dat is onze zorg. Artikel 36 is de free for all
om te eindigen bij de Nederlandse belastingbetaler. Dat is het probleem.
Dat is ook wat Oberon Nauta aangeeft: uiteindelijk komt het probleem hier
te liggen. Als we dat in het Statuut zo hebben afgesproken, vind ik dat
prima, maar als men zich dan niet houdt aan goed bestuur, financiële
degelijkheid en dat soort zaken, dan komt die aanwijzing er. Ik vind het
teleurstellend – en dan zeg ik het nog netjes – dat andere landen dan heel
boos worden en opeens de boom in schieten en zeggen: maar ik ben toch
autonoom? Ja, ze zijn zeker autonoom, namelijk als zij zich aan de regels
van het Statuut houden. Uiteindelijk is artikel 36 de free for all om hier in
Den Haag te eindigen, en dat is de zorg van de verantwoordelijkheid. In
een gemenebest zijn er nog steeds verantwoordelijkheden. Nederland kan
dan nog steeds verantwoordelijk zijn voor defensie of voor buitenlandse
posten; geen probleem.
Minister Plasterk: Ik zei al dat het uitlokking was. De Kamer zal natuurlijk
ook uitgebreid met elkaar in gesprek gaan over de initiatiefnota.
Misschien moet het daar eerst maar even blijven liggen. De leden hadden
mij zo weinig vragen gesteld dat ik toch het gesprek moest zoeken, zal ik
maar zeggen.
Ik ga snel verder. Mevrouw Hachchi heeft wel enkele vragen gesteld. De
wegen die ik bewandeld heb, heb ik uitgebreid besproken. Haar tweede
vraag was welke weg ik nu bewandel. Daar ben ik net in mijn algemene
deel ook al wel op ingegaan. We hebben goed contact met Minister van
Financiën Bermudez en met de regering. We hebben ook expertise ter
beschikking gesteld waar men die verlangt, om op die manier uitvoering
te kunnen geven aan de aanwijzing om te komen tot een goede begroting.
Dat loopt. It ain’t over till the fat lady sings. We zijn serieus in gesprek.
Nogmaals, de persoonlijke contacten zijn goed. Mevrouw Hachchi zei dat
zij er dingen over las in de media. Ik zou haar willen adviseren niet alles te
geloven wat zij in de media leest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

18

Mevrouw Hachchi (D66): Ik begrijp dat de Minister mij op die manier
beantwoordt, maar daar ging het mij niet om. Ik vind ook zijn beantwoording over de manier waarop het nu gaat niet heel erg duidelijk. Ik zou
graag willen weten, en daarom heb ik daar ook naar gevraagd, hoe het nu
is met de verhoudingen. Verwacht de Minister dat er weer een escalatie
komt? Ik heb het niet over de inhoud, maar over de contacten en de
manier waarop er richting een oplossing gewerkt wordt. Ik wil graag
heldere antwoorden van de Minister, in plaats van de bewoordingen die
hij tot nu toe gebruikt heeft.
Minister Plasterk: De verhoudingen zijn goed. Ik verwacht niet dat er
weer een escalatie komt. Ik zeg er echter bij dat ik dat de vorige keer, toen
er een hongerstaking werd gestart, ook niet verwachtte. Ik heb dat niet in
de hand. Ik ben niet verantwoordelijk voor besluiten die anderen nemen.
Nogmaals, de verhoudingen zijn goed en er wordt stevig in geïnvesteerd.
Mijn secretaris-generaal is nu hier, maar hij is ook regelmatig op Aruba
om zijn licht te laten schijnen over de zaak, en anderen doen dat ook.
Mevrouw Hachchi (D66): Uiteraard is de Minister niet verantwoordelijk
voor besluiten of stappen die anderen nemen, maar de Minister is als
Minister van Koninkrijksrelaties verantwoordelijk voor de gang van zaken,
dus ook voor hoe de verhoudingen lopen. Als ik hem hoor zeggen dat zijn
sg daar vaak is, vraag ik me af in hoeverre de Minister zelf betrokken is bij
de contacten en de verhoudingen die nu lopen om een oplossing te
vinden voor Aruba.
Minister Plasterk: Wat een eigenaardige vraag is dit. De sg handelt
volledig namens mij. Meer kan ik er eigenlijk niet over zeggen. Op
persoonlijk niveau heb ik regelmatig bij allerlei gelegenheden contact. Ik
hoop dat u morgenavond allemaal aanwezig bent bij de viering van
Sint-Maartensdag, want dat wordt weer een feestelijke aangelegenheid.
Misschien zie ik mevrouw Hachchi daar in ieder geval. Ik hoop daar te zijn
en ook met de mensen van Sint-Maarten contact te hebben. Daar gebeurt
dus van alles aan en het is ook buitengewoon plezierig om te doen.
De voorzitter: Mevrouw Hachchi, ik zie dat u nog een vraag zou willen
stellen, maar u bent al twee keer geweest. Ik geef het woord aan de heer
Van Laar, want die heeft ook een vraag.
De heer Van Laar (PvdA): Ik vraag me toch af of de Minister iets meer kan
zeggen over de stand van zaken met betrekking tot de financiën. Het is nu
5 november. Effectief hebben we nog een week of zes, zeven tot kerst en
dan is eigenlijk het jaar voorbij. Het zou toch fijn zijn als de begroting voor
2014 nog in dit jaar kan worden vastgesteld, al is het dan twee weken voor
het einde van het jaar. Hetzelfde geldt voor de begroting voor 2015 en de
meerjarenbegroting. Is er al zicht op overeenstemming met de regering
van Aruba over de vraag hoe dat pad eruit gaat zien? Ik kan me
voorstellen dat zij nog niet precies weten hoe die maatregelen ingevuld
moeten worden, maar over het pad zou toch zes weken voor het einde
van het jaar wel overeenstemming moeten zijn, denk ik.
Minister Plasterk: Met dat laatste ben ik het eens. De reden dat ik er wat
omfloerst over spreek, is dat we nog in gesprek zijn. Mevrouw Hachchi
wees daar ook op. Dat gesprek wordt niet altijd geholpen door er in het
openbaar nog meer over te zeggen. Het goede nieuws is dat als we het
eens worden over de begroting voor 2014, daarin ook een meerjarenpad
besloten ligt voor de begroting van 2015 en 2016. Ik hoop dus dat er ook
een begroting voor 2015 kan worden vastgesteld voordat het jaar
aanvangt. Dat is overigens conform het Statuut, want daarin staat dat je in
september van het jaar voorafgaand aan een begrotingsjaar een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

19

begroting moet vaststellen. Eigenlijk komt de begroting voor 2015 dus ook
al te laat. Het streven zou ook wat mij betreft nadrukkelijk moeten zijn om
voor het einde van dit jaar de begroting van dit jaar en die van volgend
jaar vast te stellen, conform een verantwoord meerjarenpad.
De punten van de heer Van Laar hebben we eigenlijk al bij interruptie
besproken. Hij vroeg wat we in de toekomst zouden moeten doen om
ervoor te zorgen dat er een oplossing komt bij geschillen. Daar ben ik in
het algemene deel op ingegaan. Hetzelfde geldt voor het advies van de
Raad van State. Ik denk dat ik alle vragen heb beantwoord.
De heer Van Laar (PvdA): Ik had de Minister gevraagd naar het gezamenlijke bestuur en naar hoe we dat kunnen versterken. We hebben het
daarover bij de begrotingsbehandeling ook gehad, maar dat was de eerste
keer dat ik het opbracht. Inmiddels zijn we een paar weken verder, dus
wellicht heeft de Minister al een visie in zijn hoofd of heeft hij daar
gedachten over. Het gaat erom dat je gezamenlijk werkt aan het uitwerken
van de bepalingen uit het Statuut en daar gezamenlijk invulling aan geeft.
Nu lijkt het alsof de rijksministerraad altijd de invulling verzint. Daar
komen de eilanden tegen in verzet als er een conflict is, terwijl je veel
meer samen zou moeten doen aan het vormgeven van die bepalingen.
Minister Plasterk: Ik ben het daar helemaal mee eens. We praten nu over
het meningsverschil van deze zomer. Parallel daaraan werken we
buitengewoon goed samen op een aantal terreinen. Een daarvan is mede
door de heer Van Laar en anderen op de agenda gezet, namelijk de
kinderrechten. Je ziet dat alle vier de landen zeggen dat dit een onderwerp
is dat je zou moeten oppakken en waarbij je constructief zou moeten
samenwerken. Het tweede onderwerp is de economie en de economische
groei, waar natuurlijk ook een groot en wederzijds belang ligt. Op die
terreinen werken we goed samen met werkgroepen ter voorbereiding van
de Koninkrijksconferentie waar een aantal spijkers met koppen geslagen
kunnen worden. Ik denk dat we het op dat soort terreinen zullen moeten
vinden: waar het zichtbaar is en waarvan iedereen het belang ziet om met
elkaar mooie dingen tot stand te brengen voor de inwoners. Daar moeten
we in harmonie en gezamenlijkheid aan werken.
Mevrouw Hachchi (D66): Ik had nog een vraag liggen. Ik heb er nog een
paar, maar die zal ik meenemen in mijn tweede termijn. Het Cft onderstreept ook de zorgen over de onzekerheden en de vertraging omtrent de
begroting. Dat kan behoorlijke schade opleveren voor zo’n eiland. Deelt de
Minister die zorgen?
Minister Plasterk: Ja, nou wordt-ie mooi! Ik zit me hier voortdurend te
verdedigen tegen mevrouw Hachchi die kritisch is vanwege het feit dat er
een aanwijzing is gegeven, wat volgens haar niet had moeten gebeuren.
Ik heb net uiteengezet dat er een traject is van anderhalf jaar waarin we
hebben geprobeerd om dat op een andere manier op de rails te krijgen.
Daar krijg ik dan geen reactie op, dus kennelijk wordt dat geaccepteerd.
Natuurlijk leidt dat tot vertraging. Het had anderhalf jaar geleden of al
eerder moeten gebeuren. Nu is het jaar bijna voorbij en dat is absoluut
niet de bedoeling. Natuurlijk is dat niet goed. Daarom was het ook
hoognodig dat deze zomer die aanwijzing werd gegeven, want als we dat
toen niet hadden gedaan, waren we nu nog verder in de vertraging
geschoten.
De voorzitter: We zijn toegekomen aan de tweede termijn.
De heer Bosman (VVD): Voorzitter. Het feit dat er niet veel vragen gesteld
zijn, wil niet zeggen dat het niet belangrijk is. Ik ben blij dat we hier van
gedachten kunnen wisselen over de toekomst van het Koninkrijk en over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

20

de verschillende zienswijzen. We praten niet alleen met de Minister; ook
andere mensen zullen meeluisteren en meedenken over de vraag hoe dat
Koninkrijk eruitziet en wat de rollen en verhoudingen daarbinnen zijn. Ik
krijg weleens de indruk dat mensen denken dat de Nederlandse regering
moet ingrijpen als er problemen zijn op Aruba, Curaçao of Sint-Maarten.
Dat kan nooit waar zijn. We praten hier weliswaar met de Minister van
Koninkrijksrelaties, maar dat is niet automatisch de man die het even
komt oplossen op Aruba, Curaçao en Sint-Maarten; dat is niet zijn
verantwoordelijkheid. Dat moeten we met z’n allen goed beseffen. Iedere
keer als Aruba, Curaçao, Sint-Maarten en Nederland met elkaar spreken, is
er een horizontale gelijkwaardigheid. Daarboven zit een rijksministerraad
die alle belangen moet afwegen. De belangen zijn verschillend, en ik denk
dat het heel belangrijk is om dat iedere keer te benadrukken. Ik heb
namelijk soms het idee – en dan zeg ik het heel netjes – dat mensen die
verhoudingen soms vergeten. Het is heel makkelijk om dat te vergeten en
te zeggen: dit is niet eerlijk want ik ben een autonoom land en we zijn toch
allemaal gelijk? Nee, die verhouding is anders. Kijk maar naar artikel 36
van het Statuut. Als mensen dezelfde verantwoordelijkheid en gelijkwaardigheid willen, dan zeg ik: er komt zo meteen een naheffing van de EU; ik
neem aan dat Aruba, Curaçao en Sint-Maarten gaan meebetalen. Dan zou
het gelijkwaardig zijn. Zolang de financiële verantwoordelijkheid en
problematiek in Den Haag eindigt, hebben we een uitdaging en zijn de
verhoudingen anders. Ik ben ontzettend blij met de manier waarop de
rijksministerraad de zaken op de rails zet. Ik hoop van harte dat de landen
Aruba, Curaçao en Sint-Maarten actief meewerken aan al datgene wat van
belang is voor het land en voor de mensen van het land, of dat nou
integriteit, goed bestuur of financiële degelijkheid is. De landen worden er
namelijk alleen maar beter van. Ik heb tijdens een interview over
Sint-Maarten weleens gezegd dat het een rijk land is en dat het het
Monaco van de Cariben kan zijn. Dan is het echt ontzettend teleurstellend
dat daar kinderen zonder eten naar school gaan, dat scholen niet goed zijn
en dat de infrastructuur niet goed is. Ik ben daarom ontzettend blij met het
actief begeleiden van de rijksministerraad in het wegen van de belangen
en het zorgen voor de mensen.
Ik sluit af met de geschillenregeling. Het heeft mijn voorkeur om die niet
per rijkswet te doen. Dit is namelijk bij uitstek iets wat je gezamenlijk zou
moeten doen.
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. Ik heb de gelegenheid aangegrepen
om een bredere analyse te maken. Ik heb gevraagd of de Minister daarop
wil reageren. Het zijn namelijk veelal rijke eilanden met ontzettend veel
armoede. Er is een heel professionele infrastructuur om belasting te
ontduiken en geld wit te wassen, maar er is nog steeds een armetierige
structuur om belasting te innen en begrotingen te maken. Ik vraag me af
of er een verantwoordelijkheid is voor Nederland. Wij hebben vanaf de
jaren negentig toegestaan dat de eilanden een neoliberaal paradijs zijn
geworden voor buitenlanders, terwijl mensen op het eiland zelf in
armoede moeten leven. Deelt de Minister deze analyse? Deelt de Minister
ook het gevoel van verantwoordelijkheid? Wat is in dat geval de visie van
de Minister om dit te veranderen en te verbeteren?
Mevrouw Hachchi (D66): Voorzitter. Aan het begin van zijn beantwoording gaf de Minister er blijk van dat hij oog heeft voor alle kanten
van de eilanden, dus niet alleen voor de problemen maar ook voor de
zaken die goed gaan. Dat is belangrijk. Ik zeg dit niet om problemen te
bagatelliseren – laat ik dat nog even onderstrepen – meer het is belangrijk
om het hele verhaal voor ogen te houden. Het is ook van belang om de
fatsoenlijke verhoudingen binnen ons Koninkrijk te bewaken. Daarin heeft
deze Minister als Minister van Koninkrijksrelaties een cruciale rol. Ik ben
niet gerust op de invulling van die rol. Hij kan wel zeggen dat we elkaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

21

morgen bij een viering gaan zien, maar dat is natuurlijk niet genoeg. Ik
geloof de media ook niet zomaar als ik dingen lees. Als de Minister echter
zegt dat zijn secretaris-generaal die rol vervult in de verhoudingen en de
contacten, rijst bij mij toch de vraag wat deze Minister zelf doet in het
kader van de contacten en gesprekken om tot een oplossing te komen
samen met Aruba. Ik wil echt weten of deze Minister invulling geeft aan
zijn verantwoordelijkheid als Minister van Koninkrijksrelaties.
De heer Bosman (VVD): Ik heb er moeite mee dat D66 steeds benadrukt
dat de Minister van Koninkrijksrelaties een cruciale rol heeft. Als ik D66
goed begrijp zijn we allemaal gelijk. Dan is de rol van de MinisterPresident van Aruba, Curaçao of Sint-Maarten net zo belangrijk als die van
deze Minister van Koninkrijksrelaties. Door iedere keer te benadrukken dat
deze Minister een cruciale rol heeft, onderkent D66 niet het feit dat de
andere landen net zo veel verantwoordelijkheid hebben om te komen tot
goed bestuur en goede afspraken. Dat stelt mij enorm teleur. Ik snap niet
waarom D66 zegt dat juist deze Minister een cruciale rol heeft, terwijl het
op de eilanden niet goed gaat.
Mevrouw Hachchi (D66): Het is goed dat de heer Bosman deze vraag
stelt. Dan kan ik het helderder uitleggen, want kennelijk was ik niet helder
genoeg. Deze Minister treedt op vanuit Nederland in de contacten met de
landen binnen het Koninkrijk. In dit geval hebben we het over Aruba.
Vanuit die hoedanigheid van de Minister stel ik vragen. Daarom onderstreep ik ook steeds zijn rol als Minister van Koninkrijksrelaties. Ik heb in
de media een schets gelezen van de manier waarop de Minister zijn rol
invult. Ook vandaag geeft de Minister zelf aan dat zijn secretaris-generaal
namens hem de gesprekken voert en de contacten onderhoudt om met
Aruba tot oplossingen te komen. Daar heb ik vragen over. Ik controleer
immers de Minister. Ik vind het belangrijk dat hij zelf betrokken is. Ik denk
dat dat een legitieme vraag is. De invulling die de heer Bosman eraan
geeft, namelijk dat de andere eilanden geen rol te spelen hebben in de
oplossingen die nu gezocht worden, deel ik niet. Die rol spelen zij
uiteraard wel.
De heer Bosman (VVD): Ik vind het belangrijk dat D66 dan aangeeft dat
het ook een verantwoordelijkheid is van de Minister-Presidenten van
Aruba, Curaçao en Sint-Maarten om op die manier het gesprek te voeren.
Het is wel heel makkelijk voor D66 om continu richting deze Minister te
spreken zonder daarbij te zien wat er op Aruba, Curaçao en Sint-Maarten
gebeurt, of wat er niet gebeurt, want dat is misschien nog wel veel
belangrijker. Dat stelt me heel erg teleur.
Mevrouw Hachchi (D66): We praten langs elkaar heen op deze manier. Ik
heb het over de manier waarop deze Minister zijn rol oppakt. Ik lees het in
de krant en ik haal het uit de beantwoording van de Minister. Hij geeft zelf
aan dat zijn secretaris-generaal de rol van Minister van Koninkrijksrelaties
vanuit Nederland invult. Ik zou graag willen dat de Minister helder
aangeeft hoe hij zélf betrokken is. Hoe vaak is hij bijvoorbeeld zelf op de
eilanden geweest? Nou wil ik dat niet als graadmeter nemen, maar ik wil
wel het gevoel hebben dat deze Minister er zelf persoonlijk bij betrokken
is. Het is mijn taak als volksvertegenwoordiger om de Minister hierop te
controleren. Ik heb er in mijn inbreng veel woorden aan gewijd: de gang
van zaken is, naast de inhoud, ook van groot belang. Uiteindelijk wil je
namelijk tot oplossingen komen die gedragen worden binnen het hele
Koninkrijk.
Ik wil ook even onderstrepen dat ik hier niet zit om Aruba of welk eiland
dan ook te verdedigen, maar om het beeld, waar het eenzijdig is,
vollediger te maken. Dat wil ik toch benadrukken. Ik zal dit blijven doen als
woordvoerder Koninkrijksrelaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

22

Ik ben het met de Minister eens dat de Raad van State geen beroepsinstantie is, maar als er onduidelijkheid ontstaat en die onduidelijkheid een
aanleiding is om contacten te laten escaleren, dan vind ik dat er zo
spoedig mogelijk duidelijkheid moet komen. Als de Minister met
stelligheid zegt dat de rijksministerraad gewoon conform het Statuut heeft
gehandeld, dan is er toch niets aan de hand? Dan hadden we het ook in de
zomer meteen uit de lucht kunnen halen. Dit wilde ik nog even als reactie
geven op de beantwoording van deze Minister.
De heer Van Laar (PvdA): Er is wel iets blijven liggen uit de eerste
termijn. Mevrouw Hachchi is er heel hard ingegaan. Zij heeft gezegd: deze
Minister heeft het conflict uit de hand laten lopen. Mevrouw Hachchi zei
letterlijk: ik betwijfel of al dat moddergooien nou echt wel nodig was.
Daarmee heeft zij een beeld geschetst van een Minister die moddergooiend het conflict heeft gezocht. De Minister heeft daar duidelijk
antwoord op gegeven. Ik vraag mevrouw Hachchi nu wel om dat beeld uit
de eerste termijn recht te zetten of gestand te doen. Waaruit bestond dat
moddergooien dan precies? Hoe heeft dat plaatsgevonden? Waar spreekt
mevrouw Hachchi de Minister op aan?
Mevrouw Hachchi (D66): Zowel bij de begrotingsbehandeling als
vandaag heb ik niet gezegd dat de Minister zelf aan het moddergooien
was. Sterker nog, ik miste deze Minister. Als ik het heb over escaleren en
zeg dat ik de Minister van Koninkrijksrelaties daarin gemist heb, dan zit
daar mijn punt. Ik kan in verband met dat moddergooien wel namen gaan
noemen, maar dat lijkt mij niet nodig. Het is niet zo dat de inhoud van de
discussie binnen het Koninkrijk onbelangrijk is, maar ik wil dat zaken op
een fatsoenlijke manier aangepakt worden. Als er problemen zijn en ruzies
ontstaan, moeten die niet zo escaleren als we afgelopen zomer hebben
gezien. Ik heb daarin de Minister van Koninkrijksrelaties gemist. Ik hoop
dat nu ook voor de heer Van Laar duidelijk is waar mijn pijnpunt zit.
De heer Van Laar (PvdA): Wat mevrouw Hachchi stelt is helder, maar de
Minister was heel zichtbaar. Hij heeft namelijk de aanwijzing gegeven via
de rijksministerraad. Dat is heel duidelijk handelen. Het is mij niet zo
duidelijk welk handelen D66 had voorgestaan. Hoe had volgens D66 deze
zaak opgelost moeten worden? Hoeveel maanden of jaren had Aruba nog
moeten krijgen om zelf orde op zaken te stellen? Wat had de Minister
anders moeten doen dan hij heeft gedaan? Dat is niet duidelijk, terwijl in
de eerste termijn heel zware kritiek is geuit. Ik zou dat graag nog horen.
Mevrouw Hachchi (D66): Die kritiek zit «m hierin. Als er oplossingen
gezocht worden voor problemen op welk vlak dan ook – we hebben het nu
over financiën, maar er zijn nog veel meer problemen binnen het
Koninkrijk – kun je alleen maar tot gedragen oplossingen komen als je het
ook samen weet op te pakken. En ja, dan kun je de confrontatie met elkaar
aangaan, maar je zorgt er in ieder geval voor dat zaken niet zodanig
escaleren dat verhoudingen ontwricht raken en je dus eigenlijk nog veel
verder van huis bent. Dat is mijn kritiek geweest, zowel bij de begrotingsbehandeling als vandaag.
De heer Van Raak (SP): Ik zit verwonderd bij mezelf te denken of ik nu de
Minister moet gaan verdedigen. Tja, ik ga het toch maar doen. De positie
van mevrouw Hachchi snap ik namelijk werkelijk niet. Dit is zwijgen en
wegkijken. Als er een conflict is, zegt ze: we moeten praten en er samen
uitkomen. Maar wat is dan het alternatief van mevrouw Hachchi als er wel
gesproken wordt en we er samen niet uitkomen? De financiën lopen
volledig uit de klauwen, er dreigen heel foute figuren aan de macht te
komen en de mensen op Aruba, Curaçao en Sint-Maarten krijgen de
rekening gepresenteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

23

Mevrouw Hachchi (D66): De boel is geëscaleerd – dat heeft ook de heer
Van Raak meegekregen – omdat er discussie is ontstaan over het waarom
en de manier waarop van de aanwijzing. Aruba zegt dat het niet conform
het Statuut is en Nederland zegt van wel. Ik heb gezegd dat ik geen partij
kies. Ik denk dat niemand uit de Kamer dat zou moeten doen. Wel moeten
we die onduidelijkheid zo spoedig mogelijk uit de lucht hebben. Dat was
ook mijn insteek bij mijn vraag om voorlichting aan de Raad van State. Ik
snap wel dat de heer Van Raak zendtijd wil voor zijn eigen zienswijze. Daar
mag hij gebruik van maken, en dat doet hij dus ook.
De heer Van Raak (SP): Ik constateer dat we niets hadden gedaan als het
aan mevrouw Hachchi en aan D66 lag. Dan hadden we gewoon weer niets
gedaan. En dat is nou juist de houding waardoor de problemen zijn
ontstaan: we hebben een verantwoordelijkheid, we zien dingen misgaan,
maar als er iets misgaat moeten we vooral helemaal niets doen. Dat is wel
zo’n verschrikkelijk ouderwetse houding! Die kunnen wij ons in het
huidige Koninkrijk niet meer veroorloven, omdat heel veel gewone
mensen op de eilanden daar juist het slachtoffer van zijn. We moeten
praten en we moeten er samen uit zien te komen, maar het is niet mijn
keuze om zoals D66 te zwijgen en weg te kijken als we er samen niet
uitkomen en er op de eilanden dingen grandioos misgaan.
Mevrouw Hachchi (D66): Eerder dacht ik – toen ik vriendelijk probeerde
te eindigen – dat ik de SP aan mijn zijde had als het ging om het handelen
van de rijksministerraad, namelijk dat daar geen onduidelijkheid over mag
bestaan. Als de heer Van Raak zegt dat de problemen zo gigantisch zijn,
zegt hij dan dat we het Statuut overhoop kunnen gooien en dat Nederland
maar kan doen wat het wil binnen het Koninkrijk? Dat kan toch niet? In
eerste instantie had ik de SP naast me: die helderheid zouden we krijgen.
Daarom ben ik ook dat voorlichtingsverzoektraject gestart. Ik snap
werkelijk waar niet waarom de heer Van Raak in zijn laatste beoordelingen
aangeeft dat Nederland met die aanwijzing meteen goed heeft gehandeld
en dat hij zich niets van Aruba aantrekt. Ik dacht dat ik de SP naast me had
om die helderheid te krijgen. Dat is immers de reden waarom de
verhoudingen binnen het Koninkrijk verslechterd zijn.
De voorzitter: De standpunten lijken met redelijk helder. Het woord is aan
de heer Van Laar voor zijn tweede termijn. Alleen mevrouw Hachchi heeft
nog de mogelijkheid om te interrumperen, zeg ik er volledigheidshalve bij.
Ze hoeft daar natuurlijk geen gebruik van te maken.
De heer Van Laar (PvdA): Voorzitter. Ik ben eigenlijk wel blij met dit debat.
Daaruit blijkt dat er in het parlement brede steun is voor de aanwijzing die
de rijksministerraad heeft gegeven en voor de manier waarop er
opgetreden wordt. Er zit een belangrijk onderscheid in dat optreden. Ten
eerste is er de vraag of er een noodzaak en aanleiding zijn geweest voor
dat optreden. Ik denk dat we daarover, zelfs unaniem, wel kunnen zeggen
dat die er waren. Volgens mij kan zelfs D66 niet zeggen dat het voldoende
de goede kant op ging op Aruba. Daarnaast is het de vraag of we nu
voldoende zekerheid hebben over de vraag of de aanwijzing procedureel
juist tot stand is gekomen en over de inhoud van die aanwijzing. Daarover
vragen we voorlichting. We vragen geen voorlichting over de vraag of dat
nu terecht was of niet. Dat is een zaak voor politici. Voor juristen is het de
vraag of de juiste artikelen zijn gebruikt, of het juiste instrument is
gebruikt om een aanwijzing te geven aan de gouverneur om de begroting
niet te tekenen, en of daarbij de juiste procedure is gevolgd. Dit wil ik even
opmerken voor de helderheid in het debat. Dit is in ieder geval onze
insteek. Zoals gezegd ben ik dus blij met de steun, omdat die ook aangeeft
dat we goed bestuur en deugdelijke financiën op de eilanden serieus
nemen. Als mevrouw Hachchi zegt dat we alleen maar dingen moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

24

doen als we het er samen over eens kunnen worden, dan denk ik: ja, dat is
mooi voor de sociale thema’s, maar die staan niet in het Statuut, al had ik
dat ook wel anders willen zien. Mevrouw Hachchi had het over het milieu.
Ik heb het in eerste instantie over armoede, net als de heer Van Raak. Het
zou mooi zijn als die ook in het Statuut hadden gestaan zodat we daarin
meer gezamenlijk konden optrekken en soms eens konden ingrijpen. Het
is goed dat we op dat soort onderwerpen gezamenlijk optrekken, maar
wat betreft goed bestuur en deugdelijke financiën is het ook goed als de
rijksministerraad zijn verantwoordelijkheid neemt als het echt ontspoort.
Dat het echt ontspoord was, daar ben ik van overtuigd, en velen met mij
gelukkig.
Mevrouw Hachchi (D66): Het Statuut biedt juist ruimte om alle onderwerpen te bespreken die een autonoom land binnen het Koninkrijk zelf
niet goed genoeg oppakt. Sterker nog, een land moet ook echt
aantoonbaar aangeven dat het er zelf helemaal niets meer aan wil doen
en dan wordt het een koninkrijksverantwoordelijkheid. Dat geldt ook voor
thema’s als milieu, armoede of andere zaken. Dat wilde ik nog even
aangeven in reactie op de heer Van Laar. Hij schetst nu eigenlijk het beeld
dat het voorlichtingsverzoek alleen maar procedureel is, maar het
belangrijkste is dat het gekoppeld is aan die politieke keuze. Juristen
kunnen helderheid geven over de vraag hoe het Statuut geïnterpreteerd
moet worden. Zij kunnen helderheid verschaffen over het handelen
richting de aanwijzing en de rol die de gouverneur daar uiteindelijk in
heeft gespeeld. Dat soort helderheid is van cruciaal belang. Ik zou willen
onderstrepen dat het wat mij betreft al meteen in de zomer uit de lucht
geholpen had kunnen worden. Ook nu wordt door een aantal partijen
aangegeven dat ze daarmee willen wachten onder het mom van de
woorden van de Minister ...
De voorzitter: U interrumpeerde de heer Van Laar. Wat is dan uw vraag
aan hem?
Mevrouw Hachchi (D66): ... onder het mom dat de Raad van State geen
beroepsinstantie is. Ik denk dat we dit soort discussies moeten
voorkomen. Een geschillenregeling kan dat in de toekomst voorkomen,
maar op dit moment vind ik het ontzettend belangrijk dat de Raad van
State die helderheid gaat geven. Dit is inderdaad geen vraag, maar een
reactie op wat de heer Van Laar net geschetst heeft.
De heer Van Laar (PvdA): Mevrouw Hachchi is heel duidelijk. Ze zei in
haar eerste termijn al dat Nederland, de rijksministerraad, pas iets kan
doen als de landen zelf aangeven ergens helemaal niets aan te willen
doen. Ik kan mevrouw Hachchi beloven dat de landen dat nooit zo zullen
zeggen. Die zullen altijd een mooi plan hebben, die zullen altijd een
belofte doen, die zullen altijd zeggen dat ze van goede wil zijn en dat zij
hun uiterste best doen. Maar dan nog kunnen er door herhaaldelijk falen
of het niet halen van ambities situaties ontstaan waarin de rijksministerraad voor de keuze komt te staan of hij iets doet of niet. Dan kan
mevrouw Hachchi zeggen: ik pas, ik neem mijn verantwoordelijkheid niet
en laat ze het maar proberen, want zolang ze van goede wil zijn, mogen ze
doen wat ze willen. Wij zeggen dat niet. Als de situatie zo uit de hand
loopt – Aruba kan als het zo doorgaat binnen één à twee jaar niet meer
goed lenen op de internationale markt en dan heeft het een heel groot
probleem – dan is het echt een keer tijd om in te grijpen.
Mevrouw Hachchi (D66): De heer Van Laar begon met de opmerking dat
ik duidelijk was. Als het gaat om de goede verhoudingen die je uiteindelijk
nodig hebt om tot goede oplossingen te komen die ook echt werken, zijn
de contacten heel belangrijk. Het gaat dan om de positie die Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

25

inneemt en ook om de positie die de eilanden in de relatie innemen. Het
gaat er niet om dat je niets doet en daarmee de eilanden maar aan hun lot
overlaat, ook als dingen niet goed gaan. Het is belangrijk om te beseffen
dat je wel kunt ingrijpen – en dat klinkt ook stoer, zeker als we dat vanuit
Den Haag steeds roepen – maar dat je alleen tot resultaten kunt komen als
je samen die oplossingen draagt. Dat wilde ik nog even benadrukken in
reactie op de woorden die de heer Van Laar net gebruikte.
De heer Van Laar (PvdA): Dat heb ik in mijn eerste termijn ook benadrukt
en ik heb dat ook in mijn bijdrage bij de begrotingsbehandeling geschetst.
We moeten inzetten op gezamenlijk bestuur, maar daar hoort ook bij dat
de rijksministerraad zijn verantwoordelijkheid neemt als het niet lukt of
spaak loopt en als een land bijna failliet is. Het zou D66 sieren als zij dat
zou erkennen en zou steunen. Als mevrouw Hachchi aangeeft dat in de
voorlichting van de Raad van State ook de politieke keuze voor gaat liggen
– is het wel een goed moment om een dergelijke aanwijzing te geven? –
dan kan ik alvast zeggen dat we onze steun daarvan zullen laten afhangen.
Dat is namelijk niet het punt waarover de Raad van State zich moet
buigen. De Raad van State moet adviseren over de vraag of het op de
juiste manier gegaan en gedaan is, maar niet over de vraag of het het
juiste besluit was, want daar gaat de Raad van State gelukkig echt niet
over.
De voorzitter: Over dat laatste onderwerp komen wij nog nader te
spreken.
Minister Plasterk: Voorzitter. Ik dank in ieder geval drie van de vier
partijen, en daarmee een groot deel van de Kamer, voor de steun voor de
gekozen weg. We kijken niet weg en dragen er in het belang van Aruba
zelf zorg voor dat de financiën daar in het goede vaarwater komen, zoals
ook de heer Bosman benadrukte. Ik denk dat de financiële stabiliteit aan
de ene kant en de deugdelijkheid van het bestuur aan de andere kant, en
dan met name de integriteit en de rechtsstatelijkheid, de twee terreinen
zijn waarop de rijksministerraad grote meerwaarde heeft. Ik heb het
voornemen om, ook in de komende jaren, een actieve rol te houden. Het
is exact zoals de heer Van Laar schetste. Natuurlijk ligt voor al die taken
het voortouw bij de landen zelf, zoals in artikel 43 lid 1 staat. Maar lid 2
stelt dat dit gewaarborgd wordt door het Koninkrijk. Dat is juist de
meerwaarde die het Koninkrijk in dit verband oplevert voor de burgers in
de landen van het Koninkrijk zelf. Nogmaals dank voor de steun.
Ik heb mijn uiterste best gedaan. Mevrouw Hachchi vroeg welke weg is
bewandeld voordat we tot die aanwijzing zijn gekomen. Ik hoor mevrouw
Hachchi zeggen dat zij dat niet heeft gevraagd, maar dan moet zij dat nog
maar eens opzoeken in de Handelingen: dat was een van de twee vragen
die zij gesteld heeft. Ik heb daar uitgebreid antwoord op gegeven, maar
daar wordt dan niet op gereageerd, niet met de opmerking dat het niet
deugt noch met de opmerking dat ik daar meer over had moeten zeggen.
Dan zou je de conclusie kunnen trekken dat het wellicht een bevredigend
antwoord was, maar dat deed mevrouw Hachchi ook niet. Ik geef het dus
op. Ik kies ervoor om niet weg te kijken. Ik ben ervan overtuigd dat, als ik
het advies had gevolgd van D66 van deze zomer of van dit najaar met
betrekking tot Sint-Maarten, er geen aanwijzing zou zijn gegeven op het
gebied van de financiële stabiliteit of de bestuurlijke integriteit. Dat zou
ten nadele van die landen hebben uitgepakt. Anders kan ik het niet maken,
of ik heb haar inbreng niet begrepen. Hoe dan ook, ik dank de Kamer voor
haar steun.
Mevrouw Hachchi (D66): Ik heb in mijn tweede termijn niet gevraagd
naar de gang van zaken van afgelopen zomer. Ik heb in mijn tweede
termijn aangegeven hoe het nu gaat en gesproken over de betrokkenheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

26

en de rol van deze Minister van Koninkrijksrelaties. Wegkijken is het ene
uiterste, maar helemaal wegblijven en alleen maar de secretaris-generaal
het hele traject laten doorlopen is het andere uiterste. Ik wil van deze
Minister helder hebben wat zijn persoonlijke betrokkenheid is bij de
verhoudingen zoals ze nu zijn, en hoe die tot oplossingen gaan leiden. We
hebben het vandaag over Aruba, dus laten we ons daar even toe
beperken.
Minister Plasterk: Ik ga hier geen college staatsrecht geven. Mijn
persoonlijke betrokkenheid heb ik net geschilderd. Ik ben morgen bij de
Sint-Maartensdag. Verderop deze maand ben ik op Curaçao en Bonaire. Ik
vind overigens dat het aantal reisbewegingen niet de maat is voor de
betrokkenheid die je als bewindspersoon hebt. Dat wil ik ook nog wel eens
benadrukken, want er wordt eerder te veel dan te weinig gereisd. Ik ben
volledig politiek verantwoordelijk voor de secretaris-generaal. Ik ben
dolgelukkig dat ik zelf het gaatje heb gezien om hem los te krijgen bij het
Ministerie van Financiën. Het verbaasde hem dat ik hem hiervoor heb
gevraagd, maar ik ben blij dat hij dit is gaan doen. Ik ben zeer enthousiast
over zijn grote betrokkenheid hierbij. Ik ben daar volledig politiek
verantwoordelijk voor, en verder heb ik daar niets aan toe te voegen.
De voorzitter: Daarmee zijn we aan het einde gekomen van dit algemeen
overleg. Ik dank de Minister, de collega’s en alle anderen in de zaal en
daarbuiten.
Sluiting 13.06 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 29

27