Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 121

Invoering van een bankenbelasting (Wet
bankenbelasting)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 2 februari 2012
De vaste commissie voor Financiën1 belast met het voorbereidend
onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

1

Samenstelling:
Leden: Aptroot, Ch.B. (VVD), Voorzitter,
Omtzigt, P.H. (CDA), Irrgang, E. (SP), Knops,
R.W. (CDA), Neppérus, H. (VVD), Blanksmavan den Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Dijck, A.P.C.
van (PVV), Ouwehand, E. (PvdD), Heijnen,
P.M.M. (PvdA), Ondervoorzitter, Bashir, F. (SP),
Sap, J.C.M. (GL), Harbers, M.G.J. (VVD),
Plasterk, R.H.A. (PvdA), Groot, V.A. (PvdA),
Bemmel, J.J.G. van (PVV), Braakhuis, B.A.M.
(GL), Vliet, R.A. van (PVV), Dijkgraaf, E. (SGP),
Verhoeven, K. (D66), Koolmees, W. (D66),
Huizing, M.E. (VVD) en Schouten, C.J. (CU).
Plv. leden: Broeke, J.H. ten (VVD), Koppejan,
A.J. (CDA), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Hijum,
Y.J. van (CDA), Leegte, R.W. (VVD), Haverkamp, M.C. (CDA), Graus, D.J.G. (PVV),
Hazekamp, A.A.H. (PvdD), Veen, E. van der
(PvdA), Vacature, SP (), Grashoff, H.J. (GL),
Schaart, A.H.M. (VVD), Vermeij, R.A. (PvdA),
Smeets, P.E. (PvdA), Beertema, H.J. (PVV),
Gent, W. van (GL), Jong, L.W.E. de (PVV),
Staaij, C.G. van der (SGP), Koşer Kaya, F.
(D66), Pechtold, A. (D66), Ziengs, E. (VVD) en
Slob, A. (CU).

kst-33121-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Algemeen
Inleiding
Algemene beschrijving van de voorgestelde bankenbelasting
Toetsing randvoorwaarden
Alternatieven voor bankenbelasting
Budgettaire aspecten
Uitvoeringsaspecten
Internationale aspecten
Overig
Artikelsgewijze toelichting
Artikel 3
Artikel 10
Artikel 11
Artikel 15

1
2
3
7
8
9
10
10
12
12
12
13
13
13

Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
en vragen nadere toelichting op een aantal onderdelen van het
wetsvoorstel.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden danken de regering voor de heldere
uiteenzetting over de in te voeren bankenbelasting en de uitgebreide
motivering van de daarbij gemaakte keuzes ten aanzien van de afbakening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

1

van de belastingplichtigen, de omschrijving van de belastinggrondslag en
de hoogte van het tarief. Deze leden zijn voorstander van het heffen van
een belasting op banken, maar hebben bij de voorgestelde maatregelen
nog wel aanvullende opmerkingen en vragen.
De leden van de fractie van de PVV hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel. Daarbij hebben deze leden echter wel enige
vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden hebben dan ook nog wel een aantal vragen over
de uitwerking van de bankenbelasting.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
De leden van de fractie van D66 hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden hebben begrip voor de doelstellingen van het
wetsvoorstel, maar zetten vraagtekens bij de middelen die worden
gekozen om deze doelen te bereiken.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met belastingstelling
kennisgenomen van voorliggend wetsvoorstel.
Inleiding
De leden van de VVD-fractie delen de visie van de regering dat banken
een maatschappelijk belangrijke functie vervullen als geldscheppende
instanties die tevens een centrale rol spelen in het betalingsverkeer. De
overheid heeft deze maatschappelijke functie getracht te borgen door
middel van interventies op de financiële markten tijdens de financiële
crisis 2007–2009. Hoewel deze leden voortdurend streven naar het
terugdringen van het aantal belastingen, achten de leden van de
VVD-fractie het rechtvaardig dat de kosten van deze interventies middels
een bankenbelasting worden doorberekend aan de bancaire sector. De
gehele bancaire sector heeft immers geprofiteerd van de overheidsinterventies ten gunste van de stabiliteit van de financiële sector als geheel.
Voor de leden van de VVD-fractie waren voor de invoering van een
bankenbelasting in ieder geval twee criteria van belang. Enerzijds diende
de bankenbelasting dusdanig gericht te worden dat balansrisico’s – en
daarmee de kans op toekomstige overheidsinterventies – daadwerkelijk
worden beperkt, waarbij rekening zou worden gehouden met de stapeling
van wetgeving. Anderzijds diende de bankenbelasting rekening te houden
met het internationale speelveld om de Nederlandse economie niet
disproportioneel te schaden. In dit kader hebben de leden van de
VVD-fractie ook aandacht gevraagd voor de gevolgen voor de kredietverlening, bijvoorbeeld bij de bepaling van de tariefstructuur. Deze leden
danken de regering voor de heldere toelichting op deze punten.
Voor de leden van de CDA-fractie is een aantal voorwaarden bij de
invoering van belang. De bankenbelasting mag niet ten koste gaan van de
kredietverlening, er dient een gelijk speelveld te blijven bestaan en de
belasting mag niet worden afgewenteld op de spaarder. De leden van de
CDA-fractie hechten eraan dat aan deze voorwaarden wordt voldaan.
De leden van de SP-fractie zijn verheugd dat Nederland in navolging van
alle omliggende landen nu eindelijk ook een bankenbelasting krijgt. Toen
deze leden daar in 2009 om vroegen werd het nog door de regering
weggezet als contraproductief. Zelfs een vraag om een onderzoek naar de
mogelijkheden werd toen afgewezen. Wat is er volgens de regering in de
tussentijd gebeurd dat de regering van gedachten heeft doen veranderen?
De leden van de fractie van D66 constateren dat de regering het gerechtvaardigd vindt om een bijdrage te vragen voor de kosten die de interventies in de financiële sector met zich meebrengen. Het belangrijkste
doel van het wetsvoorstel is het beprijzen van de impliciete overheidsga-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

2

rantie. De leden zijn bezorgd over de mogelijke moral hazard die hier
vanuit kan gaan. Door een financiële bijdrage te vragen wordt ook voor
komende problemen de suggestie gewekt dat de regering bereid is om
noodlijdende banken te hulp te schieten. Op welke manier wordt met dit
risico rekening gehouden?
De leden van de fractie van de ChristenUnie delen de mening van de
regering dat van banken een bijdrage gevraagd mag worden, onder meer
gelet op de impliciete overheidsgarantie en de impact van overheidsingrijpen op de maatschappij in geval van ingrijpen. Deze leden hebben
wel vragen over de verantwoording en uitwerking. De regering stelt dat
het beprijzen van de impliciete overheidsbijdrage de hoofddoelstelling is
van dit wetsvoorstel. Hoewel de leden van de fractie van de ChristenUnie
dit doel onderschrijven, menen deze leden dat een uitgebreidere
onderbouwing gewenst is, onder meer gelet op feit dat actieve ondersteuning van de financiële sector van overheidswege al weer enige tijd
geleden is en er door betreffende banken volop wordt gewerkt aan
terugbetaling van de overheidsschuld. Kan de regering hier nader op
ingaan? Kan tevens worden ingegaan op de relatie tussen de voorgestelde bankenbelasting en eventueel ingrijpen in de toekomst? Heeft de
regering overwogen, gelet op het doel van de belasting om overheidsgarantie te beprijzen, om de opbrengst van de bankenbelasting te reserveren
voor maatregelen gericht op bevorderen van de financieel-economische
stabiliteit? Is bijvoorbeeld overwogen de opbrengst in te zetten voor
crisismaatregelen om de economie te versterken, zo vragen de leden van
de fractie van de ChristenUnie.
Deze leden lezen in de memorie van toelichting dat de bankenbelasting
niet kan worden gezien als verzekeringspremie voor moeilijke tijden. Hoe
wordt deze verwachting getemperd, aangezien de belasting wordt
ingevoerd onder verwijzing naar eerdere steunverlening?
Algemene beschrijving van de voorgestelde bankenbelasting
Belastingplichtige
In de beschrijving bij Figuur 1 wordt aangegeven dat ook de buitenlandse
vennootschappen V en VI in de heffing worden betrokken. Dat blijkt niet
uit Figuur 1, zo merken de leden van de PvdA-fractie op. Kan een nadere
toelichting worden gegeven?
Kan de regering aangeven hoeveel banken op basis van de balans van
2011 onder de bankenbelasting gaan vallen, zo vragen de leden van de
CDA-fractie.
De banken zijn niet alleen de belastingplichtige, maar ook de belastingdrager, zo constateren de leden van de CDA-fractie. De bankenbelasting is
geen indirecte belasting en de banken kunnen ook niet als inhoudingsplichtige worden gekwalificeerd. Voor de leden van de CDA-fractie is het
heel belangrijk dat dit ook zo wordt uitgevoerd: de bankenbelasting mag
niet worden afgewenteld op de spaarder. De bankenbelasting wordt ook
expliciet niet geheven over de spaartegoeden die de bank onder zich
heeft, want daarvoor geldt het depositogarantiestelsel. Deelt de regering
de mening dat het niet de bedoeling is dat de bankenbelasting wordt
afgewenteld op de spaarder? Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat dit
niet gebeurt? Is de regering bereid hierover afspraken te maken met de
banken die de bankenbelasting moeten gaan betalen?
De situatie op de financiële markten in Europa en ook in Nederland is
momenteel gespannen. Banken zijn momenteel bovendien druk bezig om
hun buffers verder op orde te brengen. De leden van de CDA-fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

3

benadrukken het belang hiervan. In hoeverre zijn banken financieel wel in
staat om aan de verplichtingen van de bankenbelasting te voldoen?
Wanneer wordt deze bankenbelasting ingevoerd? Welke overwegingen
spelen hierbij een rol?
De bankenbelasting past volgens de toelichting in het rijtje van andere
maatregelen die genomen zijn om het financiële stelsel gezonder te
maken en de risico’s die banken lopen te beheersen, zoals Basel III en
introductie van een ex ante depositogarantiestelsel. Heeft de regering een
inschatting gemaakt van het effect van de bankenbelasting op het
terugdringen van de risico’s die banken nemen en zo ja, wat is de
verwachte impact, zo vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie.
Is de verwachting dat de opbrengst af zal nemen als gevolg van het pakket
aan maatregelen dat wordt geïntroduceerd ter verkleining van het risico
dat banken nemen? En in hoeverre zijn deze verwachtingen verwerkt in de
verwachte opbrengst van de belasting, ook gelet op de «structurele
budgettaire opbrengst» waar de regering vanuit gaat?
De leden van de fractie van de ChristenUnie horen graag meer over
voorliggend voorstel in perspectief tot andere maatregelen die genomen
worden om de financiële sector te verduurzamen. Hoe past deze wet in de
totaalaanpak? Is deze wet daarvoor van belang, onder andere voor het
terugdringen van de risico’s? Kan hetzelfde effect worden bereikt met
slechts juridische maatregelen, of is voorliggend wetsvoorstel toch ook
vooral een uiting van de gedachte «de vervuiler betaalt» en genoegdoening voor risico’s die de staat loopt?
Belastinggrondslag
De leden van de CDA-fractie willen graag weten waarom de regering
uiteindelijk gekozen heeft voor een heffing over de passiva van de bank en
niet voor een heffing over de activa. De leden van de CDA-fractie vinden
het een zeer belangrijk uitgangspunt van de bankenbelasting dat geen
stapeling van cumulerende regelgeving plaatsvindt. Kan de regering
aangeven waarom geen sprake is van cumulatie van maatregelen die op
de sector afkomen?
Om de belastbare som te bepalen wordt het toetsingsvermogen
afgetrokken van het balanstotaal. Bestaat het toetsvermogen uit het
gehele eigen vermogen van een bank? Of is het ook mogelijk dat er
bankenbelasting wordt geheven over een deel van het eigen vermogen
van de bank?
Sinds de crisis van 2008 is duidelijk geworden dat banken te weinig
kapitaalbuffers hebben aangehouden. Sindsdien is er een duidelijke
consensus ontstaan dat banken meer buffers moeten aanhouden. Dit
vloeit ook voort uit Basel III. In hoeverre vormt de invoering van deze
bankenbelasting nu een tegengestelde prikkel voor banken om minder
eigen kapitaal aan te houden?
Klopt het dat banken met een hoge kredietwaardigheid, die op basis van
de kapitaalseisen voortvloeiende uit de Baselse akkoorden minder eigen
vermogen hoeven aan te houden, een hogere belastbare som zullen
hebben en dus meer bankenbelasting moeten betalen, zo vragen de leden
van de CDA-fractie. Hoe rechtvaardigt de regering dit gezien het doel van
de bankenbelasting om een bijdrage te vragen van de bancaire sector
aangezien de staat noodlijdende banken in het verleden heeft geholpen
ten behoeve van de financiële stabiliteit?
Belastingtarief
De leden van de VVD-fractie zijn content dat ter beperking van het risico
op eventuele liquiditeitstekorten de bankenbelasting door middel van de
tariefstelling de ongedekte kortlopende schulden zwaarder belast ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

4

opzichte van de langlopende schulden, zonder dat de kortlopende
schuldfinanciering onmogelijk wordt gemaakt.
De regering, zo constateren de leden van de PvdA-fractie, gaat wel in op
de kritiek op het zwaarder belasten van kortlopende schulden van de Raad
van State, maar maakt niet duidelijk waarom dan de grens bij één jaar
wordt getrokken. Natuurlijk moet ergens een grens worden getrokken,
maar waarom bij één jaar en niet bij een kortere periode, zo vragen deze
leden.
Zou het mogelijk zijn en zou het niet beter zijn het tarief te koppelen aan
de rating van een bank, zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Dat zou
kunnen gebeuren vanaf het moment dat Europees toezicht wordt
gehouden op de ratingbureau’s.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten wat het verwachte effect
is van de bankenbelasting op de elasticiteit van financiering met vreemd
vermogen en met kortlopend vreemd vermogen in het bijzonder. Heeft de
regering hier onderzoek naar gedaan en wat zijn de conclusies van dit
onderzoek? Indien dit niet onderzocht is, op basis waarvan zijn de tarieven
dan vastgesteld?
De leden van de SP-fractie zijn positief over het onderscheid dat wordt
gemaakt tussen kort- en langlopende schulden, waarbij langlopende
schulden minder zwaar worden belast dan kortlopende schulden. Hoeveel
van de opbrengst komt voort uit de belasting van 0,011% en hoeveel komt
voort uit de belasting van 0,022%?
De Raad van State geeft aan dat de systematiek van de twee tarieven voor
kortlopende en langlopende schulden niet aansluit op de risico’s, omdat
ook langfinanciering risico’s met zich kan meebrengen, zo lezen de leden
van de fractie van de ChristenUnie. Kan de regering nog eens ingaan op
argument van de Raad van State dat langfinanciering uit oogpunt van
risicomanagement niet altijd de voorkeur heeft?
De bank die bonussen uitbetaalt die hoger zijn dan het vaste salaris van
die bestuurder betaalt een hoger tarief voor de bankenbelasting. Indien de
variabele beloning van een van de bestuurders meer bedraagt dan 100%
van de vaste beloning worden de tarieven vermenigvuldigd met een
factor 1,05.
De leden van de PvdA-fractie delen de opvatting dat de bonuscultuur
moet worden aangepakt. Bij de voorgestelde maatregel hebben deze
leden toch nog enkele vragen. Is het waar dat deze maatregel bestuurders
van banken die onder de belastingvrije som van € 20 miljard blijven
buiten schot laat?
Klopt het bovendien dat de bonussen van bankmedewerkers buiten de
Raad van Bestuur buiten schot blijven? Zal deze maatregel er toe leiden
dat de bank niet alleen de kosten van de bonus, maar óók nog eens de
«boete» in rekening gaat brengen bij de klanten? Hoe is dat te voorkomen,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Klopt het, zo vragen de leden van de PVV-fractie, dat een kleine bank zich
weinig van deze bepaling hoeft aan te trekken. Immers als deze onder de
doelmatigheidsvrijstelling valt hoeft er toch niet betaald te worden en is
de opslag als instrument ineffectief. Wat denkt de regering hier aan te
doen?
De leden van de PVV-fractie vragen of het klopt dat het verschuldigde
bedrag aan belasting hooguit met 5% omhoog kan gaan ongeacht het
aantal bestuurders dat de salarisnorm overschrijdt. Is het niet beter de
opslag te stellen op een verhoging van 5% per bestuurder die de
salarisnorm overschrijdt?
De leden van de CDA-fractie vinden het in principe verstandig om ook een
overmatige beloning extra te belasten. Deze leden vragen wat het verband
is tussen een hoge bonus en de omvang van de verplichtingen van een
bank. Is het wel effectief dat de te hoge bonus extra wordt belast naar rato

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

5

van de schuldpositie van de bank en niet naar rato van de bovenmatigheid van de bonus?
Ook vragen deze leden waarom de regering heeft gekozen voor deze
norm van 100% van het vaste salaris. Het tarief wordt bij een hogere
bonus dan vast salaris vermenigvuldigd met een factor 1,05. De leden van
de CDA-fractie constateren dat dit slechts tot een zeer beperkte tariefsverhoging van maximaal 0,0011% leidt. Kan de regering aangeven hoe hoog
deze tariefsopslag in te betalen belasting bedraagt bij de Nederlandse
bank met het hoogste balanstotaal? Waarom heeft de regering voor de
factor 1,05 gekozen?
De leden van de fractie van D66 hebben ook vragen over de koppeling van
de tariefstructuur aan het beloningsbeleid. Deze leden zetten er hun
vraagtekens bij of een fiscale boete de juiste weg is om dwingende
afspraken te maken over beloningsbeleid. Kan de regering toelichten
waarom zij van mening is hier het fiscale instrument het meest geëigend
is?
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben ook enkele vragen
over de variabele beloningen. Kan de regering aangeven hoe dit
onderdeel van het wetsvoorstel samenhangt met het wetsvoorstel Wet
aansprakelijkheidsbeperking DNB en AFM en bonusverbod staatsgesteunde ondernemingen1? In hoeverre is hier sprake van overlap, onder
andere ten aanzien van het beboeten van overtredingen?
De regering geeft in reactie op het advies van de Raad van State aan dat
de voorgestelde bonusinperking geldt voor bestuurders, zo lezen de leden
van de fractie van de ChristenUnie. Maar op wat voor manier wordt
bewerkstelligd dat dit effect heeft op de door Raad van State genoemde
groep «handelaren dealing room»? Daar is immers de meeste kans op het
nemen van (te) grote risico’s, gestimuleerd door de bonuscultuur? De
leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering ook in te
gaan op het mogelijke risico dat dit bonusverbod een tegengesteld effect
kan hebben, namelijk dat betrokkenen hun (netto-)inkomen op peil willen
houden en dus juist meer risico gaan lopen, zoals aangeven in een artikel
van Kavelaars «Bankenbelasting: panacee voor de financiële crisis?» (WFR
2012/116).
Doelmatigheidsvrijstelling
De door de regering voorgestelde «doelmatigheidsvrijstelling» van € 20
miljard lijkt aan de forse kant, zo stellen de leden van de PvdA-fractie.
Welke banken zouden onder de heffing vallen als de wet nu van kracht zou
zijn? Hoeveel Nederlandse en hoeveel buitenlandse banken zouden dan
buiten de heffing blijven en hoe groot is de budgettaire derving bij
benadering als gevolg daarvan? In hoeverre leidt de vrijstelling tot een
materieel concurrentievoordeel van in Nederland gevestigde dochters van
buitenlandse banken?
Deposito’s die daadwerkelijk worden vergoed op grond van het depositogarantiestelsel mogen in aftrek worden gebracht. Gaat het hierbij, zo
vragen de leden van de PvdA-fractie, ook om de ex-ante stortingen.

1

Kamerstukken II 2011/12, 33 058.

De leden van de PVV-fractie constateren dat de doelmatigheidsvrijstelling
een vermindering is op de grondslag die per definitie wordt gegeven.
Volgens de website banken.nl zijn er 65 banken in Nederland. Deze leden
zouden zeggen dat 65 leden in een club toch wel valt onder de kwalificatie
«een beperkt aantal belastingplichtigen». De leden van de PVV-fractie
hebben een aantal vragen over de vrijstelling. Klopt het dat er daadwerkelijk 65 banken onder het wetsvoorstel vallen als de zogenoemde
doelmatigheidsvrijstelling niet toepassing zou zijn? Van hoeveel banken,
van die 65, wordt er dankzij deze vrijstelling geen bankenbelasting
geheven op grond van het wetsvoorstel? Klopt het dat de doelmatigheids-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

6

vrijstelling bij een 50–50 verhouding lange en korte financiering een
verlies van belasting geeft van € 33 000, met een range van € 22 000€ 44 000, afhankelijk van de wijze van financiering? Indien de doelmatigheidsvrijstelling zou worden geschrapt, hoeveel zou de budgettaire
opbrengst dan zijn van het wetsvoorstel? Hoe verhoudt de doelmatigheidsvrijstelling zich tot het gelijkheidsbeginsel?
Het lijkt de leden van de PVV-fractie of het de Belastingdienst niet de
moeite loont om van een grote groep bankinstellingen de bankenbelasting te heffen omdat de opbrengst onder de € 33 000 komt, en het niet
loont om voor zulke geringe bedragen belasting te heffen. Mag daar uit
afgeleid worden dat de kosten voor het opleggen van een aanslag
bankenbelasting hoger zijn dan een modaal jaarsalaris?
Is het niet beter om de doelmatigheidsvrijstelling maar te laten vervallen
en een heffingskorting op de te betalen belasting in te voeren, zo vragen
de leden van de PVV-fractie.
Als gevolg van de doelmatigheidsvrijstelling is het aantal banken waar
daadwerkelijk een bankenbelasting wordt geheven beperkt, zo constateren de leden van de SP-fractie. Om hoeveel banken gaat het? Hoe is de
regering tot de hoogte van € 20 miljard voor de doelmatigheidsvrijstelling
gekomen?
Toetsing randvoorwaarden
De leden van de PvdA-fractie vragen om een nadere toelichting bij de
overweging van de regering dat bij de tariefstelling rekening is gehouden
met het «level playing field» in Europa. Waarom zijn Duitse en Franse
banken grotere concurrenten van de Nederlandse banken dan Britse
banken? Is de bankenbelasting in Nederland hoger of lager dan in
omliggende landen, of met andere woorden, hoe hoog zijn precies de
geraamde opbrengsten van de bankenbelastingen in Duitsland, Frankrijk
en het Verenigd Koninkrijk in relatie tot de omvang van desbetreffende
economieën en hoe verhoudt zich dat tot Nederland?
Gaat Nederland, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, zich in Europees
verband hard maken voor een uniforme bankbelasting?
In meerdere Europese landen is inmiddels een bankenbelasting ingevoerd
of zijn er plannen om een bankenbelasting in te voeren. De leden van de
CDA-fractie vragen de regering aan te geven hoe de Nederlandse
bankenbelasting zich verhoudt tot de (toekomstige) bankenbelastingen
van andere EU-landen, zowel met betrekking tot de grondslag als tot het
tarief.
Een van de drie randvoorwaarden voor introductie van een bankenbelasting was Europese coördinatie, zo lezen de leden van de fractie van de
ChristenUnie. Aangegeven wordt dat is gekeken naar initiatieven voor een
bankenbelasting in andere Europese landen. Is er actief afstemming
gezocht door de regering met andere EU-lidstaten, zodat wetgeving in de
diverse lidstaten zoveel mogelijk op elkaar lijkt? Is er in andere
EU-lidstaten bijvoorbeeld ook sprake van het hanteren van twee tarieven,
voor lang- en kortlopende schulden, en vergelijkbare hoogte? Kan de
regering ingaan op de Duitse invoering van een bankenfonds in plaats van
een bankenbelasting, en aangeven wat de redenen zijn waarom de
regering hier niet voor kiest?
De leden van de CDA-fractie lezen dat pas sprake kan zijn van de invoering
van een bankenbelasting als onder andere de gevolgen voor de kredietverlening worden overwogen. Als voorwaarde geldt dat de bankenbelasting geen substantiële negatieve invloed mag hebben. DNB schat in dat
de bankenbelasting kan leiden tot een afname van het uitstaande
kredietvolume aan de private sector met € 0,5 miljard. Kan de regering
nader toelichten hoe deze schatting tot stand is gekomen? Is de afname

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

7

van het kredietvolume structureel of incidenteel? Met welke elasticiteit
wordt gerekend? Zijn er bepaalde categorieën kredietafnemers die extra
getroffen worden door het voorstel? Wat vindt de regering van de
berekening van VNO-NCW en MKB-Nederland dat als gevolg van de
bankenbelasting de kredietverlening tot € 3 miljard zou kunnen afnemen?
De leden van de fractie van D66 lezen dat de regering van mening is dat
aan de drie randvoorwaarden is voldaan. De leden vragen of, wanneer na
invoering van de belasting blijkt dat toch niet aan de randvoorwaarden
wordt voldaan – bijvoorbeeld doordat de kredietverlening meer daalt dan
geraamd – dit nog consequenties zal hebben voor de vormgeving of
eventueel handhaving van de belasting?
Deze leden constateren dat de regering van mening is dat er geen
onnodige stapeling mag optreden. De leden constateren tegelijkertijd dat
banken de komende jaren moeten voldoen aan de afspraken van Basel-III
en het nieuwe, ex ante gefinancierde, depositogarantiestelsel. Daarnaast
wordt binnen de Europese Unie gesproken over invoering van een
Financial Transaction Tax (FTT). Hoe verhoudt het uitgangspunt van «geen
onnodige stapeling» zich tot de bovengenoemde afspraken?
De leden constateren dat de regering de effecten op de kredietverlening te
verwaarlozen acht. Volgens de schattingen daalt de kredietverlening met
€ 500 miljoen. Dit is € 200 miljoen meer dan totale opbrengst van de
belasting. Daarnaast is hier nog geen rekening gehouden met dalende
kredietvraag door een toenemende leenspread. De leden van de fractie
van D66 constateren dat bij de berekening is uitgegaan van een factor van
1,67. Kan de regering toelichten waarom voor deze factor gekozen is? Kan
de regering hierbij ingaan op de relatie met de leverage-ratio’s die
gehanteerd worden? De leden vragen de regering voorst om inzicht te
geven in de effecten van de geraamde daling van de kredietverlening op
de reële economie.
Alternatieven voor bankenbelasting
Indien de Financial Transaction Tax (FTT) wordt ingevoerd, is de regering
dan voornemens de bankenbelasting aan te passen om stapeling van
wetgeving te voorkomen, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Dat mondiale invoering van een FTT de voorkeur verdient behoeft geen
betoog, aldus de leden van de PvdA-fractie, die mondiale invoering
vooralsnog een theoretisch idee vinden. Concreter zijn de plannen waar
de Europese Commissie aan werkt. Een dergelijke FTT creëert het
gewenste level playing field en voorkomt dat elk Europees land eigen
belastingsystemen optuigt. De definitieve reactie van het kabinet op de
voorgestelde FTT-richtlijn en het rapport van het CPB wachten de leden
van de PvdA-fractie dan ook met belangstelling af.
De regering, zo lezen de leden van de PvdA-fractie, is van mening dat de
bankenbelasting en de FTT in beginsel niet naast elkaar zouden moeten
bestaan. Hoe verhoudt zich dit met eerdere opmerkingen van ministerpresident Rutte in de Tweede Kamer dat het kabinet zich niet in Europees
verband zal verzetten tegen een Europees ingevoerde FTT? Het
voornemen tot invoering van onderhavige bankenbelasting was immers
al eerder door de regering aangekondigd. Is het standpunt van de
regering over de FTT gewijzigd?
De FTT heeft een hele andere vormgeving dan de Nederlandse bankenbelasting en de regering geeft aan bewust niet gekozen te hebben voor een
FTT, zo lezen de leden van de CDA-fractie. Deelt de regering de mening
van deze leden dat het voorstel van de Europese Commissie tot gevolg
zou hebben dat de financiële transacties in Europa verplaatst zullen
worden naar landen buiten Europa? De regering schrijft in de memorie
van toelichting dat de bankenbelasting en de FTT niet naast elkaar zouden
moeten bestaan. Betekent dit dat de regering afstand neemt van de FTT?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

8

De leden van de fractie van D66 vragen de regering toe te lichten hoe de
term «in beginsel» moet worden geduid in de memorie van toelichting
waarin de regering aangeeft dat «de bankenbelasting en de FTT in
beginsel niet naast elkaar zouden moeten bestaan».
Ook de leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar de
verhouding tussen voorliggend wetsvoorstel en de FTT.
De regering, zo constateren de leden van de PvdA-fractie, gaat in op wat
zij alternatieven noemt voor een bankenbelasting: FAT, FTT, VpB-opslag en
belasting op de activazijde. De leden van de PvdA-fractie willen hier direct
bij aantekenen dat zij deze maatregelen niet alleen zien als alternatieven,
maar ook als mogelijke aanvullende maatregelen. De FAT wordt een
theoretisch idee genoemd dat nadere uitwerking behoeft. De leden van de
PvdA-fractie stellen zich voor dat de regering die nadere uitwerking ter
hand neemt in plaats van mee te delen dat men bij het eerdere standpunt
blijft. Is de regering dat van plan en zo nee, waarom niet?
De leden van de fractie van D66 constateren dat er enkel naar fiscale
alternatieven wordt gekeken voor een bankenbelasting. Is de regering van
mening dat een belasting de meest geëigende vorm is om de geformuleerde doelstellingen te bereiken? Zo ja, kan dit nader worden toegelicht?
Kan de regering mogelijke niet-fiscale alternatieven in kaart brengen en
toelichten waarom hiervoor niet gekozen is? Kan de regering daarbij
specifiek ingaan op het opbouwen van kapitaalbuffers. De leden van de
fractie van D66 constateren dat het geld dat moet worden afgedragen niet
kan worden ingezet voor het versterken van de kapitaalbuffers, terwijl de
buffers essentieel zijn voor het verstevigen van de stabiliteit van de sector.
Kan de regering aangeven waarom dit niet de voorkeur geniet?
Budgettaire aspecten
De voorgestelde wet, zo lezen de leden van de PvdA-fractie, leidt tot een
structurele budgettaire opbrengst van € 300 miljoen. Die opbrengst, zo
nemen deze leden aan, is de resultante van grondslag en tarief en de
effecten van de voorgenomen voorkoming van dubbele belastingheffing.
Daarbij spelen diverse factoren een rol: de hoogte van de vrijstelling (€ 20
miljard), het tarief en de verhouding tussen langlopende en kortlopende
schulden van de bank. Kan worden aangegeven waarom juist deze mix
(doelmatigheidsvrijstelling, tarief, verhouding hoog-laag) is gemaakt? Wat
zijn de effecten (opbrengst, maar ook economisch) als een andere mix
wordt gekozen met dezelfde opbrengst? Waarom wordt gemikt op € 300
miljoen en niet op een ander bedrag?
De leden van de PvdA-fractie merken verder op dat de bankenbelasting
voor een aanzienlijk deel geheven zal gaan worden op banken die nu in
eigendom zijn van de overheid, in casu ABN Amro en de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Is er bij de raming van de budgettaire
opbrengst rekening mee gehouden dat deze opbrengst deels ten koste
gaat van de dividenduitkering van de betrokken banken aan de Staat
respectievelijk de gemeenten? Zo nee, welk deel van de bankenbelasting
valt vanuit de overheid (rijk en lagere overheden) te beschouwen als een
vestzak-broekzaktransactie? Is de regering bereid om de gemeenten te
compenseren voor de te verwachten lagere dividenduitkering van BNG als
gevolg van de invoering van de bankenbelasting?
Is de regering het eens met de stelling van de leden van de PvdA-fractie
dat de BNG relatief zwaar wordt getroffen door de bankenbelasting
aangezien BNG een relatief bescheiden eigen vermogen heeft en geen
spaargelden die onder het depositogarantiestelsel vallen, waardoor –
anders dan bij andere banken – het overgrote deel van het balanstotaal
onder de heffing komt te vallen? Deelt de regering de mening dat dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

9

onrechtvaardig is omdat de BNG vanuit de aard van zijn bedrijf –
langlopende gegarandeerde kredietverlening aan overheden – niet
bijdraagt aan het systeemrisico van banken? Zijn deze effecten door de
regering bedoeld? Zo nee, ziet de regering mogelijkheden om die
negatieve effecten te voorkomen, bijvoorbeeld door een correctie op de
heffingsgrondslag aan te brengen zodanig dat kredietverlening aan
overheden en aan instellingen die lenen onder garantie van overheden uit
hoofde van de publieke taak buiten de bankenbelasting vallen of worden
gecompenseerd?
De opbrengst – geraamd op € 300 miljoen – is al uitgegeven aan de
(praktisch ineffectief gebleken) tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting, zo constateren de leden van de PvdA-fractie. Welke alternatieve
dekking gaat de regering voorstellen indien de opbrengst niet tijdig wordt
gerealiseerd? Welke bestemming, zo voegen deze leden daar aan toe,
krijgt de opbrengst na de tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting?
Ook de leden van de SP-fractie hebben vragen over de besteding van de
opbrengst aan de verlaging van de overdrachtsbelasting. Hoe is dat
begrotingtechnisch verantwoord? Op welk moment zal de bankenbelasting daadwerkelijk voor de eerste keer worden geïnd? Hoe dicht de
regering het gat wanneer achteraf blijkt dat de opbrengst nog lager
uitpakt, omdat banken nu eenmaal handig zijn met geld en belastingen?
De leden van de fractie van D66 constateren dat de bankenbelasting in de
eerste jaren bedoeld is om de tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting te financieren. Kan de regering aangeven wat, na de dekking van
deze maatregel, het doel van de opbrengst zal zijn?
Uitvoeringsaspecten
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering de incidentele kosten
en de structurele kosten van beide € 250 000 nader kan onderbouwen.
Door de wijze van heffing dient er slechts controle plaats te vinden op
maximaal 65 banken. Voor de Belastingdienst zou dit jaarlijks per bank
een kostenpost vormen van € 4 000. Graag zien de leden van de
PVV-fractie een onderbouwing van zowel de incidentele kosten en de
structurele kosten.
Internationale aspecten
De leden van de VVD-fractie vragen de regering om, in aanvulling op de
door deze leden in de inleiding geformuleerde criteria die van belang zijn
bij de invoering van een bankenbelasting, een toelichting te geven op de
gevolgen van de bankenbelasting voor het internationale en nationale
speelveld. Ten aanzien van het nationale speelveld, zijn er financiële
instellingen die onevenredig worden benadeeld door de voorgestelde
bankenbelasting, zoals de BNG? Kan de regering in de toelichting tevens
de belastinggrondslag betrekken en de gevolgen voor niet-bancaire
instellingen die wel deel uitmaken van de geconsolideerde groep waartoe
een bank behoort? Ziet de regering hierbij mogelijke concurrentieverstoringen, zo vragen de leden van de VVD-fractie. En kan de regering de
absolute en relatieve norm zoals beschreven op pagina 6 van de memorie
van toelichting nader duiden?
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de invoering van deze
bankenbelasting mogelijk ten koste gaat van de concurrentiepositie van
het Nederlandse bankwezen. In hoeverre blijft er een voldoende mate van
gelijk speelveld bestaan?
De leden van de VVD-fractie hechten belang aan het voorkomen van
dubbele belasting. Gelijktijdig constateren deze leden echter dat de thans
geldende belastingverdragen niet voorzien in de voorkoming van dubbele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

10

bankenbelasting. De leden van de VVD-fractie dringen er daarom op aan
dat aanvullende wetgeving ter voorkoming van dubbele belasting gereed
is en werkingskracht krijgt op hetzelfde moment als de inwerkingtreding
van het wetsvoorstel. Kan de regering aangeven wanneer de Tweede
Kamer hierover wordt geïnformeerd?
Banken moeten niet door twee landen voor hetzelfde worden belast, zo
vinden ook de leden van de PvdA-fractie.
Maar wat betekenen de voorgestelde maatregelen ter voorkoming van
dubbele belasting in de praktijk, zo vragen deze leden. Wordt de belastingopbrengst gedeeld tussen de landen? Mag een bank kiezen in welk land
belasting wordt betaald? Op grond waarvan meent de regering dat goede
afspraken over voorkomen van dubbele belasting en een eerlijke
verdeling van heffingsrechten kan worden gewaarborgd?
De leden van de CDA-fractie vinden het goed dat de wijziging van het
Besluit ter voorkoming van dubbele belasting 2001 (BvdB) gelijktijdig
wordt ingevoerd met de bankenbelasting. Deze wijziging is immers
essentieel om te voorkomen dat de Nederlandse banken geconfronteerd
worden met dubbele bankenbelastingen. Daarom beoordelen de leden
van de CDA-fractie de Wet bankenbelasting graag samen met de wijziging
van het BvdB. Is de regering bereid om een conceptwijziging van het
BvdB naar de Kamer te sturen?
De leden van de fractie van D66 vragen of er bij de inwerkingtreding van
het wetsvoorstel rekening wordt gehouden met afspraken die gemaakt
moeten worden om dubbele heffing te voorkomen.
De leden van de VVD-fractie zijn content dat in de vormgeving van de
bankenbelasting aansluiting is gezocht bij de bank levy van het Verenigde
Koninkrijk en dat het wetvoorstel een aanvulling vormt op de eerder
overeengekomen maatregelen ter beperking van financiële risico’s, zoals
het ex ante depositogarantiestelsel, de Capital Requirements Directives en
Basel III. Hoe ziet de regering de samenloop met nog overeen te komen
maatregelen, zoals het Commissievoorstel voor een FTT?
De regering heeft gekozen om de Nederlandse bankenbelasting te
baseren op de bank levy van het Verenigd Koninkrijk, zo lezen de leden
van de CDA-fractie. Waarom heeft de Nederlandse regering er niet voor
gekozen om zich bij deze bankenbelasting te laten inspireren door het
Verenigd Koninkrijk? Waarom is het Duitse systeem bijvoorbeeld niet als
voorbeeld gekozen? Wat zijn de verschillen met de Duitse bankenbelasting
en waarom heeft de regering voor deze verschillen gekozen? Klopt het dat
de Duitse bankenbelasting niet geheven wordt over de balansen van
buitenlandse dochters van Duitse banken? Waarom heeft de regering
ervoor gekozen om buitenlandse dochters van banken wel in de heffing te
betrekken?
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de bankenbelasting
betaald moet worden in het land waar de bank gevestigd is. Dus de
dochter van een Nederlandse bank die gevestigd is in Duitsland, zou in
Duitsland de bankenbelasting moeten betalen, en de dochter van een
Engelse bank die gevestigd is in Nederland, zou de Nederlandse bankenbelasting moeten betalen. De regering geeft in de memorie van
toelichting echter aan voornemens te zijn om voorkoming van dubbele
belasting te geven als het hoofdkantoor van een Nederlandse dochter of
een Nederlands bijkantoor in het buitenland gevestigd is. Kan de regering
nader toelichten waarom voor deze systematiek gekozen is? Deelt de
regering de mening van de CDA-fractie dat door deze systematiek de
bankenbelasting een zeer negatieve invloed heeft op de vestigingsplaats
van hoofdkantoren van banken? Is de regering het met de leden van de
CDA-fractie eens dat deze systematiek ook niet aansluit bij de betalingsverdeling van het depositogarantiestelsel tussen landen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

11

De regering geeft aan dat de internationale systematiek gevolgd zal
worden. Waar maakt de regering uit op dat het toewijzen van het
heffingsrecht aan het land waar het hoofdkantoor is gevestigd, de
internationale systematiek is? Klopt het dat een aantal voor Nederland
belangrijke landen, zoals Duitsland, een andere systematiek aanhangen?
Is de regering bereid te kiezen voor de door de leden van de CDA-fractie
beschreven systematiek en zich daar ook internationaal hard voor te
maken?
De leden van de SP-fractie hebben enkele vragen over de internationale
aspecten. Kan er een compleet overzicht worden gegeven van alle
Europese landen waar de bankenbelasting al is ingevoerd? Hoe hoog is in
deze landen de opbrengst uit de bankenbelasting? Wat zijn de meest
recente cijfers voor de belastinginkomsten uit de bankenbelasting voor
Duitsland, België, Frankrijk en Engeland? Klopt het dat er in Europa
slechts wordt gesproken over coördinatie van de bankenbelasting en niet
over harmonisatie? Waarom is daarvoor gekozen?
De leden van de SP-fractie constateren dat de plannen ter voorkoming van
dubbele belasting wijzen in de richting van het terugtreden van het land
waar de dochtermaatschappij is gevestigd of het bijkantoor. Het komt er
op neer dat er dan alleen nog maar bij hoofdkantoren bankenbelasting
kan worden geheven. Werkt dat geen onwenselijke concurrentie tussen
landen in de hand? En maakt dat geen afspraken noodzakelijk om te
voorkomen dat landen hoofdkantoren bij elkaar proberen weg te lokken
door steeds minder belasting te vragen? Vindt de regering dat Nederland
met een jaarlijkse opbrengst van € 300 miljoen in de pas loopt met de ons
omliggende landen, wanneer dat wordt gerelateerd aan de grootte van de
financiële sector en aan de grootte van de economie?
In hoeverre is er inzicht in de vertakkingen en onderdelen van een bank
(vennootschap) in Nederland maar vooral het buitenland, en daarmee in
de mogelijkheid voor adequate belastingheffing, zo vragen de leden van
de fractie van de ChristenUnie.
Overig
Uit de reactie van de regering op het advies van de Raad van State valt op
te maken dat DNB en NVB niet enthousiast zijn over het wetsvoorstel. Wat
was de kritiek van DNB en de NVB, zo vragen de leden van de
PvdA-fractie. Ook de leden van de fractie van D66 en de ChristenUnie
stellen deze vraag.
De leden van de fractie van D66 vragen of er ook overleg is geweest met
andere organisaties overleg bijvoorbeeld met het MKB of consumentenorganisaties, met het oog op de kredietverstrekking.
De leden van de CDA-fractie vragen een reactie van de regering op de
vragen en opmerkingen van de NOB in hun commentaar op het
wetsvoorstel. Ook de leden van de D66-fractie vragen de regering in te
gaan op de kritiekpunten van de NOB.
Artikelsgewijze toelichting
Artikel 3
De leden van de CDA-fractie vragen de regering nader toe te lichten
waarom in artikel 3 voor de vestigingsplaats wordt aangesloten bij artikel
1:1 van de Wet op het financieel toezicht en niet bij artikel 4 van de
Algemene wet rijksbelastingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

12

Artikel 10
De leden van de CDA-fractie constateren dat een verplichting met een
looptijd van meer dan één jaar, in het laatste jaar van de looptijd als
kortlopende verplichting tegen het hoge tarief in de heffing betrokken
wordt. Kan de regering dit bevestigen? Waarom heeft de regering
hiervoor gekozen? Hoe verhoudt dit zich tot het doel van het hoge tarief
dat kortlopende verplichtingen risicovoller zouden zijn: een langlopende
schuld wordt in het laatste jaar van de looptijd toch niet risicovoller?
Graag een toelichting van de regering.
Kan de regering nader toelichten welke bestuurders onder artikel 10,
tweede lid vallen?
Artikel 11
De belasting, zo lezen de leden van de PvdA-fractie, is verschuldigd negen
maanden na de balansdatum. Mogen de leden van de PvdA-fractie
aannemen dat vanaf dat moment ook rente wordt geheven op de
uitstaande belastingschuld?
De bankenbelasting wordt geheven bij wege van voldoening op aangifte.
De bankenbelasting is dan verschuldigd de eerste dag van de tiende
maand na de datum waar naar de balans is op gemaakt, kort gezegd voor
1 oktober. De leden van de PVV-fractie vragen waarom deze aangiftetermijn niet aan de van de vennootschapsbelasting wordt gekoppeld.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering in te gaan op de stelling
van Kavelaars (WFR 2012/116) dat het merkwaardig is dat alleen de
verschuldigdheid van de bankenbelasting in de wet geregeld is en niet het
heffingsmoment en de koppeling met de jaarrekening van het jaar
waarover de bankenbelasting wordt geheven?
Artikel 15
De leden van de fractie van D66 constateren dat het doel is om de wet
medio 2012 in werking te laten treden, maar dat er enig voorbehoud
wordt gemaakt om rekening te kunnen houden met onvoorziene
omstandigheden. Kan de regering toelichten welke redenen aanleiding
kunnen zijn om de wet later in werking te laten treden?
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Aptroot
De adjunct-griffier van de commissie,
Giezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 5

13