Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

21 501-28

Defensieraad

Nr. 121

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 december 2014
Op 18 november jl. vergaderden de EU-Ministers van Defensie in Brussel.
Onder voorzitterschap van de nieuwe Hoge Vertegenwoordiger (HV),
Federica Mogherini, spraken zij over de geboekte vooruitgang ten aanzien
van de gemaakte afspraken tijdens de Europese Raad in 2013, over de
GVDB-operaties en de veiligheidssituatie in de nabijheid van Europa. Met
deze brief informeer ik u over de uitkomsten van de besprekingen.
HV Mogherini zei in haar openingswoord de komende tijd veel te willen
investeren in het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid
(GVDB) en in relaties met de EU-Ministers van Defensie. Zij achtte het van
belang dat niet alleen de Ministers van Buitenlandse Zaken, maar ook de
Ministers van Defensie stilstaan bij de veranderende veiligheidssituatie en
de dreigingen in de nabijheid van Europa. Een eerste voorschot op deze
discussie werd tijdens deze vergadering genomen. Ook de informele
discussie over werkmethoden tijdens de lunch kan worden gezien als een
manier om een betere invulling te geven aan de vergaderingen van
EU-Ministers van Defensie.
Een deel van de besprekingen werd bijgewoond door de nieuwe
secretaris-generaal van de Navo, Jens Stoltenberg. HV Mogherini en SG
Stoltenberg benadrukten het belang van nauwe samenwerking tussen de
EU en de Navo. Alle lidstaten steunden verdere toenadering tussen beide
organisaties.
EDA Bestuursraad
Tijdens de EDA Bestuursraad spraken de Ministers van Defensie over de
geboekte vooruitgang sinds de Europese Raad in december 2013. Zij
constateerden dat het nodige werk is verzet, onder toeziend oog van het
EDA, maar dat er ook nog hard moet worden gewerkt in de aanloop naar
de volgende Europese Raad in juni 2015. HV Mogherini kondigde aan dat
ze ook als Hoofd van het EDA zal toezien op het uitvoeren van deze
afspraken.

kst-21501-28-121
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-28, nr. 121

1

De Ministers onderschreven het belang van het beleidskader (policy
framework) voor langdurige en structurele defensiesamenwerking. Velen
wezen er terecht op dat het nu aankomt op de implementatie van dit
beleidskader. Samen met enkele collega’s heb ik de Commissie en de HV
nogmaals opgeroepen uitvoering te geven aan de in 2013 gemaakte
afspraken over een betere en grensoverschrijdende toegang voor het
midden- en kleinbedrijf tot de defensiemarkt. De Commissie zei hier al
mee bezig te zijn en onderstreepte het belang van dit onderwerp.
Het uitvoerend hoofd van het EDA, Claude-France Arnould, gaf vervolgens
een meer gedetailleerde presentatie over de vier prioriteitsprojecten. Ze
bedankte Nederland voor de leidende rol in het MRTT-project en meldde
dat voor het einde van het jaar meer duidelijkheid zal ontstaan over het
vervolgtraject. Ik heb dit, mede namens de deelnemende landen
Noorwegen en Polen, bevestigd. Mijn Franse en Duitse collega’s
kondigden aan nauw overleg te voeren, samen met het EDA, over een
nieuwe generatie Medium Altitude Long Endurance Remotely Piloted
Aircraft provinding Surveillance (MALE RPAS). Mevrouw Arnould meldde
tevens dat Spanje de leiding op zich heeft genomen in het project over de
ontwikkeling van satellietcommunicatie.
De Europese Commissie liet weten dat de Preparatory Action (PA) over
defensiegerelateerd onderzoek al in 2017 van start zal gaan en niet, zoals
eerder voorzien, in 2018. De PA zal maximaal drie jaar duren en kent in het
eerste jaar een budget van 50 miljoen euro. Ik heb de Commissie
opgeroepen ook de lidstaten te betrekken bij de voorbereidingen en
verwees daarbij naar de beperkte samenstelling van de «Group of
Personalities». De nieuwe eurocommissaris voor markt en industrie,
Bienkowska, was het daar mee eens en zegde toe de lidstaten te zullen
betrekken. Mijn Belgische en Finse collega’s pleitten ervoor dat de PA zich
vooral richt op de tekorten zoals genoemd in het nieuwe Capability
Development Plan. Ook die oproep vond gehoor bij eurocommissaris
Bienkowska.
De bestuursraad werd afgesloten met een besloten sessie over de
opvolging van mevrouw Arnould, wiens ambtstermijn op 15 januari
verloopt. Uitkomst van deze bespreking is dat de HV een vacature zal
stellen en dat lidstaten tot 5 december a.s. de tijd gelegenheid krijgen
hierop te reageren. Inmiddels hebben Spanje en Luxemburg een
kandidaat aangeboden. Mogelijk zullen andere lidstaten dit voorbeeld
volgen. Nederland zal geen kandidaat aanbieden, omdat Nederland
momenteel al het plaatsvervangend uitvoerend hoofd levert. De
benoeming van een nieuw uitvoerend hoofd vindt bij voorkeur nog voor
het einde van het jaar plaats.
EDA Budget
De Raad Buitenlandse Zaken met Ministers van Defensie besprak als
eerste onderwerp het EDA-budgetvoorstel van de HV voor 2015. HV
Mogherini herinnerde lidstaten eraan dat het budget voor het EDA sinds
2010 gelijk is gebleven. Zij stelde dat door het achterwege blijven van
inflatiecorrecties het budget de afgelopen vier jaren eigenlijk met 10
procent is gedaald. De HV stelde dan ook voor deze negatieve trend te
keren door voor 2015 een inflatiecorrectie toe te passen. Dat zou ook
passen bij het steeds groter wordende takenpakket van het EDA. Door een
Britse blokkade werd echter voor het vijfde jaar op rij een nominale
nulgroei (geen inflatiecorrectie) vastgesteld. De HV concludeerde dat het
vaststellen van het EDA-budget keer op keer tot een pijnlijke discussie
leidt. Zij kondigde dan ook aan om het komend jaar vroegtijdig met
lidstaten te spreken om te bezien of meer flexibiliteit mogelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-28, nr. 121

2

GVDB-operaties
De Minister van Defensie bespraken de lopende militaire GVDB-operaties.
De meeste aandacht ging daarbij uit naar EUFOR CAR, EUFOR Althea en
EUNAVFOR Atalanta. Aanvankelijk zouden de Ministers ook spreken over
de financiering van GVDB-operaties en de herziening van het Athenamechanisme. De HV besloot echter dat dit onderwerp nog niet rijp was
voor discussie door Ministers, nadat op ambtelijk niveau was gebleken
dat de standpunten te ver uit elkaar lagen om tot een akkoord te komen.
De HV zegde toe dit onderwerp alsnog snel te zullen agenderen. Mijn
Franse en Italiaanse collega’s begrepen de positie van de HV, maar riepen
andere collega’s op om meer flexibiliteit te tonen. Mijn Franse collega zei
vooral te willen kijken naar voorstellen die de inzet van militairen in
EU-verband konden versnellen.
EUFOR CAR
De voorzitter van het EU Militair Comité (EUMC), generaal De Rousiers,
verwelkomde de verlenging van EUFOR CAR tot half maart 2015. De
veiligheidssituatie in de districten in Bangui waar EUFOR optreedt is
verbeterd, maar blijft kwetsbaar. De korte verlenging van de operatie zal
bijdragen aan een verantwoorde overdracht aan de VN-missie MINUSCA.
Mijn Franse collega deelde de analyse van de voorzitter van het EUMC en
was tevens van mening dat de EU ook na half maart 2015 in de Centraal
Afrikaanse Republiek actief moet blijven. Frankrijk wil graag dat de
planning voor een dergelijke vervolgactie, gericht op het adviseren van de
strijdkrachten van de Centraal Afrikaanse Republiek (FACA), van start zou
gaan en vroeg de EU-instellingen om een Crisis Management Concept uit
te werken waarin opties uiteen worden gezet. De Raad stemde daarmee
in.
EUFOR Althea
De Rousiers meldde dat de veiligheidssituatie in Bosnië-Herzegovina niet
is verslechterd sinds de demonstraties in februari 2014. Tegelijkertijd is de
situatie nog niet stabiel en blijft de aanwezigheid van EUFOR Althea
gewenst, aldus de voorzitter van het EUMC. HV Mogherini meldde dat,
ondanks tegenstand van Rusland, het mandaat voor deze EU-operatie
door de VN-veiligheidsraad met een jaar is verlengd. Vooral mijn
Oostenrijkse, Slowaakse en Sloveense collega’s vroegen aandacht voor
deze operatie en uitten hun zorgen over de sociaaleconomische situatie in
Bosnië-Herzegovina die ook van invloed is op de veiligheidssituatie.
EUNAVFOR Atalanta
De Rousiers constateerde dat vanwege de robuustheid van EUNAVFOR
Atalanta de piraterijactiviteiten sinds 2012 drastisch zijn teruggedrongen.
Bijdragen van EU lidstaten, maar ook van derde landen zoals Servië en
Nieuw-Zeeland, zijn daarbij van groot belang. Samen met mijn Britse en
Spaanse collega heb ik erop gewezen dat de achterliggende oorzaken van
piraterij nog niet zijn opgelost. Dat onderstreept ook het belang van de
andere twee GVDB-activiteiten (EUTM Somalië en EUCAP Nestor) in de
Hoorn van Afrika. De HV en de voorzitter van het EUMC deelden die
opvatting. Mijn Zweedse collega kondigde aan dat Zweden in 2015 een
force headquarter zal plaatsen aan boord van een Nederlands schip en
noemde dit een mooi voorbeeld van pooling & sharing. Malta bedankte
Nederland voor de goede samenwerking in het kader van EUNAVFOR
Atalanta. Inmiddels heeft de Raad besloten het mandaat van EUNAVFOR
Atalanta te verlengen tot 31 december 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-28, nr. 121

3

Ebola
De Ministers van Defensie spraken kort over de ebola-crisis. Ik heb mijn
collega’s geinformeerd over de Nederlandse inzet van het Joint Support
Ship, Karel Doorman. Daarbij heb ik opgemerkt dat de inzet van militaire
middelen (deels) gefinancierd door de Europese Commissie bij dergelijke
humanitaire crises navolging verdiend in structurele zin. Tevens heb ik
mijn collega’s opgeroepen om niet alleen financiële steun te geven, maar
ook te bezien met welke concrete (militaire) middelen kan worden
bijgedragen. Dat kan in EU-verband, maar ook in andere verbanden. Mijn
Britse collega steunde deze oproep en vond dat lidstaten meer moeten
doen. Hij prees de coördinatie door het Emergency Response Coordination Centre (ERCC).
Veiligheidssituatie in de nabijheid van Europa
Tot slot bespraken de Ministers de veranderende veiligheidssituatie in de
nabijheid van Europa. HV Mogherini merkte op dat de EU een groot palet
aan instrumenten kan inzetten om veiligheid te borgen. Zij is van mening
dat eenheid binnen de EU nu van groot belang is en daarom ook geen
keuze moet worden gemaakt tussen aandacht voor crises ten oosten of
ten zuiden van Europa. SG Navo Stoltenberg deelde deze mening. Wat
hem betreft is niet alleen eenheid binnen de EU belangrijk, maar moet ook
een gecoördineerd optreden van de EU en de Navo worden blijven
nagestreefd. Samenwerking met partners als Georgië, Moldavië, Tunesië
en Libië moet zo veel mogelijk langs gezamenlijke lijnen gebeuren, aldus
Stoltenberg. Om te kunnen beschikken over het militaire instrument
moeten landen de gemaakte afspraken in Wales over het ombuigen van
de neerwaartse trend in defensie-uitgaven nu ook implementeren, zei hij.
Stoltenberg uitte zijn zorgen over de ontwikkelingen in Oekraïne. Hij zei
dat wordt gestreefd naar een politieke oplossing, maar was ook van
mening dat Rusland eerst de steun aan de separatisten moest beëindigen.
Zo niet, dan zou Rusland alleen maar verder geïsoleerd raken. Stoltenberg
onderstreepte het belang van steun van de EU aan Oekraïne en aan de
OVSE-activiteiten.
De opmerkingen van zowel HV Mogherini als SG Navo Stoltenberg
werden breed gedragen. Mijn Duitse collega zei dat de dreigingen van
vandaag een hybride antwoord vergen waarbij samenwerking tussen de
Navo en de EU wordt geïntensiveerd. Andere collega’s waren van mening
dat de EU een antwoord moet hebben op alle crises in de nabijheid van
Europa en verwezen daarbij niet alleen naar het oosten, maar ook naar
crisis op de Westelijke Balkan, het Midden-Oosten en (Noord-) Afrika.
Verschillende lidstaten riepen de HV op snel met haar visie op de crises in
de nabijheid van Europa te komen en verwezen daarmee naar de opdracht
die de Europese Raad eerder aan de HV heeft gegeven. De HV zei hier
spoedig op terug te zullen komen.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-28, nr. 121

4