Gc3
Veriilr em
ti4erFMti rtti

Ministerie van Binnenlandse Zaken enKoninkrijksrelaties (BZK)
Dhr. dr. R.H.A. Plasterk
ostbus 20011
500 EA ‘S-GRAVENHAGE

oorkiesnummer

uw kenmerk

.u)3738393

2014-0000361842

Detrefi

ons kenmerk

datum

ECLBR/U201401581

12 augustus 2014

dviesaanvraag wijziging Wet
penbaarheid van bestuur

L

bijlage(n)
-

Geachte heer Plasterk,
Naar aanleiding van uw schriftelijke verzoek op 22juli 2014 met kenmerk 2014-0000361 842 om
advies over het concept wetsvoorstel oneigenlijk gebruik Wet openbaarheid van bestuur (hierna ook:
Wob), ontvangt u hierbij onze reactie.
Conclusie: instemming met het wetsvoorstel, maar zorg over het uitblijven van een algemene
anti-misbruikbepaling
Wij kunnen instemmen met de inhoud van de drie onderdelen van het wetsvoorstel. We spreken
daarnaast echter onze zorg uit over het feit dat er geen algemene anti-misbruik bepaling in het
wetsvoorstel is opgenomen. Voor de gemeenten is dat een zeer bela”rijk punt en wij hebben ons
hiervoor -naast het loskoppelen van de Wet dwangsom van de Wob altijd sterk gemaakt.
-

Oneigenlijk gebruik kan naast financieel gewin (dwangsom en proceskostenvergoeding) ook gericht
zijn op het frustreren van de gemeentelijke Organisatie of voortkomen uit een obsessief streven naar
openbaarheid. Dergelijke verzoeken hebben een volstrekt ander doel dan het verkrijgen van
informatie, zoals de Wob beoogt. De procedures vergen veel ambtelijke capaciteit zonder dat daar
enig maatschappelijk nut tegenover staat. Deze ambtelijke capaciteit heeft niet alleen betrekking op
de primaire fase van het in behandeling nemen van het Wob-verzoek, maar ook op de bezwaar- en
beroepsprocedures.
Door het ontbreken van een dergelijke bepaling zijn bestuursorganen in procedures op grond van de
Wob aangewezen op de rechtspraak en op het toepassen van dein artikel 3:13 Burgerlijk Wetboek
neergelegde norm van misbruik van bevoegdheid. Uiteenlopende jurisprudentie over de vraag of het
wel of niet mogelijk is om een Wob-verzoek wegens misbruik van recht buiten behandeling te laten
leidt tot rechtsonzekerheid. Dat achten wij onwenselijk.

VNG Postbus 30435, 2500 GK Den Haag Tel 070-373 83 93 w’yrgnl

01

Wij doen derhalve nogmaals een dringend beroep op u om een algemene anti-misbruik bepaling op te
nemen in de formele wet. In het wetsvoorstel voor een Wet open overheid van mevrouw Voortman en
de heer Schouw, leden van de Tweede Kamer, is een dergelijke bepaling wèl opgenomen. Nog beter
zou het naar onze mening zijn wanneer een algemene anti-misbruik regeling in de Algemene wet
bestuursrecht zou worden opgenomen. Misbruik van (bestuursproces)recht beperkt zich namelijk niet
alleen tot de Wob.
Wij dringen voorts aan op een zeer voortvarende procedure om dit wetsvoorstel kracht van wet te
laten krijgen. Gemeenten ondervinden iedere dag op grote schaal de negatieve gevolgen van het
oneigenlijk gebruik van de Wob. Dat moet stoppen. Het tempo van de procedure die tot dit
wetsvoorstel leidde is veel te laag om de negatieve ontwikkelingen een halt toe te roepen. Wij
verzoeken u dan ook om alles in het werk te stellen opdat het wetsvoorstel zo spoedig mogelijk in
werking ken treden.
Het wetsvoorstel bevat een drietal onderdelen. Op ieder onderdeel zal hieronder apart worden
ingegaan.

1.
De Wob wordt losgekoppeld van de Wet dwangsom
Wij stemmen in met uw voorstel om de Wet openbaarheid van bestuur los te koppelen van de in de
Algemene wet bestuursrecht neergelegde dwangsomregeling. Reeds geruime tijd zijn wij
pleitbezorger van het loskoppelen van de Wob en de Wet dwangsom. Een snelle effectuering van het
loskoppelen van deze wettelijke regimes gaat op eenvoudige wijze een belangrijke categorie van
financieel oneigenlijke verzoeken tegen. Het aantal verzoeken waarvan wordt vermoed dat ze gericht
zijn op financieel gewin neemt snel toe. Met deze maatregel wordt een halt toegeroepen aan
inzageverzoeken die worden ingediend met het oogmerk een dwangsom te verbeuren. De wettelijke
maatregel dient op een zo kort mogelijke termijn te worden ingevoerd.
Het voorgestelde artikel 12b van de Wob bepaalt dat de in de Awb neergelegde dwangsomregeling
niet (langer) van toepassing is op de Wob. Dat betekent allereerst dat verzoeken om informatie als
bedoeld in artikel 3 van de Wob de facto niet meer gericht kunnen zijn op het innen van
dwangsommen. Het betekent ook dat beschikkingen op verzoeken om hergebruik van
overheidsinformatie als bedoeld in artikel 11 b van de Wob zijn uitgezonderd van de
dwangsom regeling. Daarmee wordt beoogd een zogenoemd waterbedeffect te voorkomen, aangezien
ook bij verzoeken om hergebruik in potentie sprake kan zijn van grootschalig op innen van
dwangsommen gericht misbruik.
Ook beslissingen op bezwaar tegen beschikkingen op verzoeken om informatie of om hergebruik
worden uitgezonderd van de dwangsomregeling, omdat het bezwaar immers een volledige
heroverweging betreft van die beschikking.
2.
Mogelijkheid om termijn aan te passen bij rechtstreeks beroep
Wij stemmen eveneens in met uw voorstel waarbij het bestuursor’jaan in een beroepsprocedure
alleen een dwangsom verbeurt als het niet beslist binnen een door de bestuursrechter vastgestelde
redelijke, bij de omvang van het verzoek passende, termijn. Het is aan het bestuursorgaan om in de
procedure voor de bestuursrechter te onderbouwen hoeveel tijd het nodig denkt te hebben om op het
verzoek te beslissen. Deze regeling biedt zo ook een oplossing voor de afhandeling van omvangrijke
of complexe Wob-verzoeken.

VNG Postbus 30435, 2500 GK Den Haag reI 070-373 83 93 wwwyllgji

02

De huidige, wettelijke beslistermijn laat geen enkele ruimte voor differentiatie, terwijl er nu juist een
groot verschil is tussen eenvoudige verzoeken en bewerkelijke, uitgebreide verzoeken. De
voorgestelde bepaling komt hieraan (deels) tegemoet. Rechtstreeks beroep bij de bestuursrechter
tegen het niet tijdig nemen van een besluit door een bestuursorgaan op een Wob-verzoek blijft
derhalve mogelijk, maar de bestuursrechter bepaalt in het voorstel de termijn waarbinnen het
bestuursorgaan alsnog een besluit dient te nemen.
Deze bepaling is opgenomen in afwijking van het bepaalde in artikel 8:55d, tweede lid, van de
Algemene wet bestuursrecht waarin een termijn van 2 weken is vastgelegd. Nu het wetsvoorstel erin
voorziet dat de bestuursrechter zelf de termijn vaststelt, kan de bestuursrechter bij omvangrijke Wob
verzoeken een langere termijn vaststellen waarbinnen een besluit moet worden genomen. Dit zal in
onze visie vooral bij omvangrijke verzoeken aan de orde zijn. Met name in die gevallen is het
bestuursorgaan echt niet in staat om binnen de wettelijk vastgestelde termijn te beslissen.
3.
Geen vergoeding proceskosten en griffierechten bij onwillige opstelling verzoeker
Tenslotte kunnen wij instemmen met het voorstel van de minister om de bestuursrechter de
bevoegdheid te geven een vergoeding voor griffierechten en een proceskostenvergoeding buiten
toepassing te laten, indien de bestuursrechter een langere termijn vaststelt dan twee weken en de
indiener van het beroepschrift onvoldoende heeft meegewerkt aan het bereiken van overeenstemming
over een opschorting van de beslistermijn (artikel 4:15, tweede lid, onderdeel a, van de Awb). Wij zijn
het volstrekt met de minister eens wanneer hij stelt dat degene, die een omvangrijk of complex Wob
verzoek indient, niet het onmogelijke van een bestuursorgaan kan vragen. Met het voorstel in artikel
12, tweede lid, van de Wob wordt een onredelijke opstelling van verzoeker gesanctioneerd en wordt
bovendien een onnodig beroep op de bestuursrechter tegengegaan.
Wij stellen ons op het standpunt dat een verzoeker die ten onrechte niet heeft meegewerkt aan het
opschorten van de beslistermijn, in alle redelijkheid niet kan vragen om toch in aanmerking te komen
voor vergoeding van zijn griffierechten of de kosten voor het instellen van het beroep.
Met de minister stellen ook wij dat, indien de beslistermijn dreigt te worden overschreden, sprake moet
zijn van open en reëel overleg om te komen tot een bij het verzoek passende beslistermijn. Daarbij is
een serieus streven om er samen uit te komen essentieel. Het enkel aanhoren van argumenten
volstaat dus niet, evenmin als het onwrikbaar vasthouden aan het eigen standpunt en het uitsluiten
van een gerechtvaardigde opstelling van de ander. Dat vergt derhalve van beide partijen de nodige
flexibiliteit.

Hoogachtend,
Vereniging van Ne

riandse Gemeenten

J. Kriens
Voorzitter directieraad

VNG Postbus 30435, 2500 GK Den Haag Tel 070-373 83 93 www.vn.gnl

03