Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2800
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over de bescherming van wilde bijen in het bijenrichtsnoer
(ingezonden 22 maart 2022).
Antwoord van Minister Staghouwer (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 20 mei 2022).
Vraag 1
Erkent u dat hommels en wilde, solitaire bijen onder de huidige toelatingsprocedure voor landbouwgif niet beschermd zijn, zoals bevestigd in de tekst
van het originele bijenrichtsnoer1, waardoor een nieuw richtsnoer noodzakelijk is dat deze insectensoorten wel bescherming biedt?
Antwoord 1
Nee. Ook onder de huidige toelatingsprocedure voor gewasbeschermingsmiddelen worden hommels en solitaire bijen beschermd. Het College voor de
toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) hanteert, net
als andere Europese toelatingsautoriteiten, het Europese toetsingskader voor
honingbijen en andere insecten en beoordeelt of de acute en chronische/
reproductieve toxiciteit van stoffen of middelen risico’s opleveren voor
honingbijen en andere insecten. Hiermee worden ook hommels en solitaire
bijen beschermd. Het Ctgb laat alleen middelen toe als deze veilig zijn op
basis van dit toetsingskader. Met de komst van een nieuw bijenrichtsnoer zal
de beoordeling van de risico’s voor bijen verder worden verbeterd, onder
andere door een beoordelingsmethodiek specifiek voor hommels en solitaire
bijen.
Vraag 2
Bent u bekend met de nieuwe cijfers van het Compendium voor de Leefomgeving over bijensterfte en de zorgen die voornamelijk leven over de afname
van wilde bestuivers?2 Kunt u bevestigen dat 54% van de wilde bijen en

1

EFSA, Guidance on the risk assessment of plant protection products on bees (Apis mellifera,
Bombus spp. and solitary bees,2013, p. 13: «In addition, it is acknowledged that the previous
approach did not cover the potential exposure and hence risk to bumble bees or solitary
bees.»)
2
Compendium voor de Leefomgeving, 18 maart 2022, Bijensterfte in Nederland, 2006 – 2021
(https://www.clo.nl/indicatoren/nl0572-oorzaken-bijensterfte).

ah-tk-20212022-2800
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

hommels die in Nederland zijn aangetroffen op de Rode Lijst van bedreigde
soorten staan?
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Erkent u dat het originele bijenrichtsnoer bevestigt dat hommels en solitaire
bijen «potentieel kwetsbaarder zijn voor pesticiden dan honingbijen» en dat
een «additionele veiligheidsfactor gesuggereerd wordt om rekening te
houden met deze verschillen in kwetsbaarheid»?3 Hoe beoordeelt u deze
zinsnede en hoe houdt u hier rekening mee?
Antwoord 3
Vanwege de verschillen in biologie en ecologie krijgen honingbijen, hommels
en solitaire bijen binnen het bijenrichtsnoer een aparte benadering. Een
veiligheidsfactor is één van de manieren om verschillen in gevoeligheid
tussen soorten in de risicobeoordeling te kunnen adresseren. Aangezien
European Food Safety Authority (EFSA) het bijenrichtsnoer op dit moment
uitwerkt, is nog niet bekend of in het richtsnoer gebruik zal worden gemaakt
van veiligheidsfactoren en zo ja op welke wijze. Ik betrek uw Kamer bij deze
uitwerking.
Vraag 4
Deelt u de zorg dat het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) in het met de Kamer gedeelde advies4 voorsorteert op de hantering van 10% toelaatbare bijensterfte door een landbouwgif,
terwijl het Nederlandse standpunt maximaal 7% bijensterfte hanteert? Hoe
beoordeelt u dit?
Antwoord 4
In het document waarnaar wordt verwezen heeft het Ctgb een appreciatie
gegeven van het EFSA-achtergronddocument over de beschikbare wetenschappelijke informatie voor het bepalen van beschermdoelen voor hommels
en solitaire bijen, maar heeft het Ctgb geen advies uitgebracht over de
hanteren beschermdoelen.
Inmiddels heeft de Europese Commissie (op 31 maart 2022) een mondeling
voorstel gedaan voor te hanteren beschermdoelen voor hommels en solitaire
bijen met het verzoek aan lidstaten om hier op te reageren. Ik heb het Ctgb
zoals gebruikelijk hierop om advies gevraagd en heb uw Kamer over mijn
positie geïnformeerd op 16 mei 2022.
Zoals ik uw Kamer op 15 oktober 2021 heb geïnformeerd (Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 334) zal ik mij inzetten voor een
maximaal toelaatbare sterfte van 7% is, conform de moties van het lid
Ouwehand, Kamerstuk 27 858, nr. 562 en Kamerstuk 21 501-32, nr. 1175) en
van het lid Wassenberg c.s. (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 50).
Vraag 5
Op welke studies baseert het Ctgb dit verruimde advies met betrekking tot
10% sterfte van wilde bijen? Kunt u de studies die genoemd worden in tabel
2 op pagina 3 (7 veldstudies voor hommels; 8 veldstudies voor solitaire bijen)
met spoed met de Kamer delen, zodat de Kamer hier tijdig en volledig over
geïnformeerd wordt?
Antwoord 5
Het Ctgb heeft een appreciatie gegeven op het EFSA-achtergronddocument
en heeft nog geen advies gegeven over de mogelijke beschermdoelen voor
hommels en solitaire bijen. De betreffende tabel is te vinden op pagina 11
van het EFSA achtergronddocument en is gebaseerd op de studies die door
EFSA zijn gebruikt bij de totstandkoming van dit document. In bijlage 2 van

3

EFSA, Guidance on the risk assessment of plant protection products on bees (Apis mellifera,
Bombus spp. and solitary bees,2013, p. 12).
4
Ctgb-appreciatie van EFSA (2022) ter voorbereiding op de EU discussiebijeenkomst over
beschermdoelen voor hommels en solitaire bijen, februari 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

dat document, op pagina 45 en pagina 58, beschrijft EFSA voor respectievelijk
hommels en solitaire bijen welke studies en datasets, uit de vele studies die
zijn beoordeeld, zijn geselecteerd. Ik heb het EFSA achtergronddocument op
14 februari 2022 naar uw Kamer gestuurd (Kamerstuk 27 858, nr. 562). Ik
verwijs uw Kamer naar de referentielijst en de hiervoor genoemde pagina’s in
deze bijlage.
Vraag 6
Kunt u bevestigen dat het schadelijke effect van een bepaalde pesticide op
(wilde) bijen bepaald wordt door middel van vergelijkende studies met
controlevelden, waarin de controlevelden moeten aangeven wat de natuurlijke sterfte of natuurlijke variatie van de insectensoort zou zijn?
Antwoord 6
De schadelijke effecten van gewasbeschermingsmiddelen worden bepaald
met laboratorium- en veldstudies. Daarbij wordt een vergelijking gemaakt
tussen bijen die blootgesteld zijn en bijen die niet blootgesteld zijn aan het
gewasbeschermingsmiddel. In het geval van veldstudies, foerageren de bijen
op velden waar het gewasbeschermingsmiddel is toegepast en velden waar
dat niet het geval is (de controlevelden). EFSA geeft in het achtergronddocument aan dat informatie over bijen in de controlevelden in deze studies
tevens informatie kan opleveren over de achtergrondvariatie van hommels en
solitaire bijen, maar dat de beschikbare data onvoldoende zijn om hierover
een goede uitspraak te kunnen doen.
Vraag 7, 8 en 9
Beaamt u dat deze controlevelden gebieden zouden moeten waar geen
landbouwgif mag worden aangetroffen, zoals natuurgebieden, of ten minste
onbespoten biologische akkers, om de natuurlijke sterfte te kunnen meten?
Kunt u uitsluiten dat deze controlevelden in de praktijk gangbare landbouwvelden zijn, die wel bespoten worden, alleen niet met de pesticide waar op
dat moment op getoetst wordt?
Deelt u de mening dat als gangbare percelen gebruikt zouden worden als
controle, men niet de natuurlijke sterfte meet, maar de achtergrondsterfte van
bijen die wordt veroorzaakt door de deken van landbouwgif? Indien hier
sprake van is, hoe gaat u dit stoppen?
Antwoord 7, 8 en 9
Om wetenschappelijk verantwoorde conclusies te kunnen trekken, moeten
veldstudies goed zijn ontworpen. Eén van de randvoorwaarden hierbij is dat
controlevelden niet zijn gecontamineerd met gewasbeschermingsmiddelen
die van significante invloed zijn op de te meten variabele, in dit geval over
bijen. Dit wordt getoetst binnen het beoordelingsproces voor gewasbeschermingsmiddelen. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken welke soorten gewasbeschermingsmiddelen zijn gebruikt, wanneer ze zijn gebruikt, welke residuen er
kunnen zijn achtergebleven, hoe toxisch deze zijn en hoe het gebruik in de
controle- versus behandelingsvelden zich tot elkaar verhouden. Studies
kunnen worden geaccepteerd als is aangetoond dat eventueel gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen in controlevelden geen significante invloed
heeft op bijen, bijvoorbeeld als een middel alleen lang geleden gebruikt is of
als het middel niet toxisch is voor bijen.
EFSA geeft in het achtergronddocument aan bij de selectie van de gebruikte
studies te hebben beoordeeld of sprake was van relevante contaminatie en
dergelijke studies te hebben uitgesloten. Dit komt overeen met de aanpak die
gehanteerd is bij herbeoordeling van drie neonicotinoïden in 20185. EFSA
geeft in het achtergronddocument verder aan dat de beschikbare data
onvoldoende is om een goede uitspraak over de achtergrondvariatie van
hommels en solitaire bijen te doen.

5

EFSA 2018, Technical report, Evaluation of the data on clothianidin, imidacloprid and thiamethoxam for the updated risk assessment to bees for seed treatments and granules in the EU –
evaluation of studies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 10
Kunt deze vragen beantwoorden voor de vergadering van het Europese
Standing Committee on Plants, Animals, Food and Feed (SCoPAFF) op 30 en
31 maart 2022?
Antwoord 10
Ik heb de vragen zo snel als mogelijk beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4