Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 548

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juli 2016
In deze brief informeer ik uw Kamer over de uitkomsten van een tweetal
onderzoeken die betrekking hebben op de kwaliteit en objectiviteit van de
studiekeuze-informatie van Studiekeuze123. Het betreft een onderzoek
naar de governancestructuur van stichting Studiekeuze123, uitgevoerd
door Andersson Elffers Felix (AEF) en een onderzoek naar de dataverwerking van Studiekeuze123, uitgevoerd door ResearchNed. Beide
onderzoeken zijn in opdracht van Studiekeuze123 uitgevoerd. Daarnaast
informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van de uitvoering van de
motie Rog1 over de evaluatie van de Studiekeuzecheck.
Aanleiding
Bovengenoemde onderzoeken zijn uitgevoerd naar aanleiding van een
foutieve weergave van het arbeidsmarktperspectief voor universitaire
bacheloropleidingen in de Studiebijsluiter (Studie in Cijfers) en andere
signalen die in uw Kamer hebben geleid tot twijfels over de kwaliteit en
onafhankelijkheid van de studiekeuze-informatie van Studiekeuze123.
Deze twijfel mag niet bestaan. Niet bij uw Kamer en niet bij de
studiekiezer.
Governancestructuur stichting Studiekeuze123
Studiekeuze-informatie dient laagdrempelig, betrouwbaar en volledig te
zijn. Immers, wanneer de studiekiezer zich volledig en correct kan
informeren, leidt dit tot een meer bewuste studiekeuze en een betere
ervaren match tussen de student en de opleiding. De studiekeuzeinformatie moet voor de studiekiezer bovendien eenvoudig te vinden zijn
en het moet voor de studiekiezer mogelijk zijn om opleidingen met elkaar
1

kst-31288-548
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstuk 31 288, nr. 517.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 288, nr. 548

1

te vergelijken. Vanuit deze motivatie hebben de studentenbonden ISO en
LSVb en de koepelorganisaties NRTO, Vereniging Hogescholen en VSNU
in 2008 de stichting Studiekeuze123 gestart.
Afgevaardigden van de studentenbonden en voorgedragen leden van de
koepelorganisaties hebben zitting in het bestuur van stichting Studiekeuze123. Deze betrokkenheid heeft de vraag opgeroepen of de objectiviteit van de studiekeuze-informatie voldoende is gewaarborgd. Stichting
Studiekeuze123 heeft daarom AEF gevraagd te onderzoeken of de
governancestructuur van stichting Studiekeuze123 een belemmering is
voor het onafhankelijk uitvoeren van de taken van Studiekeuze123.
De belangrijkste conclusie van AEF is dat de governancestructuur in
theorie een belemmering kan zijn voor het onafhankelijk uitvoeren van de
taken, waaronder het aanbieden van studiekeuze-informatie, maar dat dat
tot op heden niet het geval is geweest. AEF doet evenwel de aanbeveling
om voor een nieuw bestuursmodel te kiezen waarbij de studentenbonden
en koepelorganisaties die het huidige bestuur van Studiekeuze123
vormen, op grotere afstand van de uitvoeringsorganisatie en het proces
van dataverzameling worden geplaatst. AEF benadrukt daarnaast dat het
belangrijk is dat de studenten en onderwijsinstellingen wel inhoudelijk
betrokken blijven bij het primaire proces, en dit ook vast te leggen.
Het bestuur van stichting Studiekeuze123 onderschrijft de hoofdconclusie
van AEF. In lijn met de aanbevelingen uit het rapport heeft Studiekeuze123
mij laten weten voornemens te zijn ook het bestuur formeel op afstand
van de uitvoeringsorganisatie en het proces van dataverzameling te
plaatsen. Over de uitwerking hiervan zal Studiekeuze123 in het najaar een
beslissing nemen. Studiekeuze123 heeft mij bovendien laten weten dat zij,
ook met de studentenbonden en koepelorganisaties op afstand, studenten
en onderwijsinstellingen actief zullen blijven betrekken bij de inhoudelijke
discussies over het verzamelen van data en het ontsluiten daarvan. Ik
ondersteun dit besluit van Studiekeuze123.
Dataverwerking
In opdracht van Studiekeuze123 heeft ResearchNed uitvoerig onderzoek
gedaan naar de dataverwerking binnen Studiekeuze123. Hierbij heeft
ResearchNed gekeken naar de betrouwbaarheid, onafhankelijkheid,
relevantie en de vindbaarheid van de informatie die Studiekeuze123
verzamelt en presenteert.
Betrouwbaarheid, onafhankelijkheid en volledigheid
De studiekeuze-informatie van Studiekeuze123 is deels gebaseerd op een
database en deels op informatie die door de onderwijsinstellingen
middels een digitaal systeem wordt aangeleverd. ResearchNed constateert dat de database grotendeels is opgebouwd uit gelegitimeerde en
gezaghebbende bronnen waarbij nauwelijks tot geen speelruimte voor
onderwijsinstellingen is om de cijfers te manipuleren. De informatie die
rechtstreeks afkomstig is van de onderwijsinstellingen betreft veelal
feitelijke informatie, zoals informatie over open dagen, de hoogte van de
BSA-norm en de hoogte van het instellingscollegegeld. ResearchNed
concludeert dat er geen indicatie is dat onderwijsinstellingen veel
zeggenschap hebben over deze gegevens. De informatie die door de
onderwijsinstellingen via het digitale systeem wordt aangeleverd, is
echter niet volledig. Volgens ResearchNed wordt dit wellicht veroorzaakt
door onvoldoende aandacht en betrokkenheid bij de onderwijsinstellingen
en onvoldoende regie op het proces vanuit Studiekeuze123.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 288, nr. 548

2

Studiekeuze123 heeft mij laten weten meer regie op het proces te willen
gaan nemen. Ik ondersteun dit voornemen en ik heb Studiekeuze123
gevraagd mij op de hoogte te houden van de volledigheid van de
informatie, aangeleverd door onderwijsinstellingen.
Betrouwbaarheid en relevantie
Uit de database van Studiekeuze123 en de informatie die wordt aangeleverd door de onderwijsinstellingen presenteert Studiekeuze123
informatie aan de studiekiezer. Om het mogelijk te maken opleidingen met
elkaar te vergelijken, worden hierbij definities en indicatoren afgestemd.
ResearchNed heeft bij het onderzoeken van de gehanteerde definities
geen aanleiding gevonden om te veronderstellen dat gekozen is voor
definities die een (te) gunstig beeld laten zien. Wel is ResearchNed kritisch
op de presentatie van sommige van de gekozen definities. Zo geven de
onderzoekers aan dat het begrijpelijk is dat surveygegevens over
bijvoorbeeld het startsalaris als gemiddelden worden weergegeven maar
ResearchNed adviseert een meer gebruiksvriendelijke en inzichtelijke
weergave te ontwikkelen. De onderzoekers van AEF zijn daarnaast kritisch
op de gekozen arbeidsmarktindicator. En constateert AEF dat de wens om
zowel hbo als wo bachelors vergelijkbaar te maken, de gekozen methodologische aanpak lastig maakt.
ResearchNed rapporteert bovendien dat het er op lijkt dat Studiekeuze123,
door een tekort aan specifieke deskundigheid, niet kan fungeren als
adequate gesprekspartner wanneer het gaat over de complexe en lastige
definities en dat nagenoeg alle gesprekspartners die ResearchNed heeft
gesproken zorgen uiten over de kennis bij Studiekeuze123 van semantiek,
inhoud en ontwikkelingen in het hoger onderwijs. Ook AEF geeft aan de
indruk te hebben dat inhoudelijke versterking van Studiekeuze123
gewenst is om stevig in positie te blijven in dialoog met studenten,
onderwijsinstellingen en het ministerie.
Studiekeuze123 heeft mij laten weten op dit moment, samen met de
studentenbonden, onderwijskoepels en externe experts, te werken aan
een verbetering van de indicatoren in de Studiebijsluiter, waaronder de
indicator van het arbeidsmarktperspectief. Studiekeuze123 verwacht deze
verbeterde indicatoren eind 2016 te kunnen publiceren. Ik ondersteun
deze aanpak en blijf hierover in gesprek met Studiekeuze123. Studiekeuze123 heeft mij daarnaast geïnformeerd voornemens te zijn op korte
termijn in kaart te laten brengen hoe de organisatie zich inhoudelijk moet
versterken.
Vindbaarheid
Met jaarlijks ruim één miljoen bezoekers van de website studiekeuze123.nl
kan gesteld worden dat de studiekiezer en zijn omgeving de studiekeuzeinformatie weten te vinden. Uit het onderzoek van ResearchNed blijkt
bovendien dat één op de drie nieuwe eerstejaars studenten de website
van Studiekeuze123 heeft geraadpleegd, en dat voor bijna één op de tien
eerstejaars studenten de informatie invloed heeft gehad op de studiekeuze. Ook de Studiebijsluiter is volgens ResearchNed goed vindbaar op
de website van Studiekeuze123 en bovendien voor bijna alle opleidingen
goed zichtbaar opgenomen op de website van de onderwijsinstellingen.
ResearchNed merkt wel op dat de vindbaarheid van informatie binnen de
website van Studiekeuze123 nog verbeterd kan worden.
Studiekeuze123 heeft aangegeven dat de website recent is vernieuwd en
nog doorontwikkeld wordt. De vindbaarheid op de website van Studiekeuze123 heeft hierbij hoge prioriteit. Dat voor bijna alle opleidingen een
Studiebijsluiter op de website van de onderwijsinstellingen is gepresen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 288, nr. 548

3

teerd, spreekt voor het succes van het product. Ik ben echter van mening
dat de Studiebijsluiter van alle opleidingen waar voldoende betrouwbare
gegevens van bestaan, op de website van de onderwijsinstellingen moet
staan.
Studiekeuze123 heeft mij laten weten zich in te gaan zetten om, in
samenwerking met de onderwijsinstellingen, ook van de laatste opleidingen die dit nog niet hebben gedaan, de Studiebijsluiter op de website
van de onderwijsinstelling te laten plaatsen. Gezien het geringe aantal
opleidingen waarvan de Studiebijsluiter nog niet is gepubliceerd op de
website van de onderwijsinstelling, verwacht ik dat op korte termijn het
gewenste resultaat zal worden bereikt.
Studiekeuze-informatie met betrekking tot stages
ResearchNed heeft tot slot ook de mogelijkheden onderzocht om
informatie over stages in het hoger onderwijs op te nemen in het aanbod
van Studiekeuze123. ResearchNed concludeert dat er op dit moment geen
evidente landelijke bronnen voorhanden zijn met dekkende gegevens over
de kwaliteit en beschikbaarheid van stages. Zonder dergelijke landelijke
bronnen is een uitbreiding van de studiekeuze-informatie over stages op
centraal niveau niet mogelijk.
Gezien het feit dat een deel van de hbo bacheloropleidingen en een groot
deel van de wo bacheloropleidingen geen (verplichte) stage in het
curriculum heeft opgenomen, vind ik het niet nodig om te trachten op
centraal niveau hierover informatie te verzamelen. Dit laat onverlet dat
onderwijsinstellingen die opleidingen met een (verplichte) stage in het
curriculum aanbieden, er zelf zorg voor moeten dragen dat studenten over
voldoende informatie beschikken om een passende stage te vinden.
Onderzoek naar effectiviteit Studiekeuzecheck (SKC)
Naar aanleiding van de motie Rog heb ik medio juni ResearchNed de
opdracht gegeven een onderzoek naar de effectiviteit van de verschillende
invullingen van de SKC uit te voeren. ResearchNed verwacht het
onderzoek eind 2016 af te ronden, waarna ik het onderzoek zal aanbieden
aan uw Kamer.
Recent hebben de jongerenorganisaties het Laks en het ISO, samen met
de decanenvereniging NVS-NVL, de VVD, de PvdA en het CDA, een
tienpuntenplan gepresenteerd om uitval in het hoger onderwijs tegen te
gaan. Ik dank de betrokkenen voor dit initiatief en voor hun inzet om bij te
dragen aan het tegengaan van uitval in het hoger onderwijs; een thema
dat mijn bijzondere aandacht heeft en waar ik de komende tijd intensief
op blijf inzetten. Vijf punten uit het tienpuntenplan hebben betrekking op
de loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) in het vo en mbo. Hierover
zal ik, samen met de Staatssecretaris, uw Kamer separaat informeren. De
vijf overige punten hebben betrekking op de SKC. In mijn reactie op het
onderzoek naar aanleiding van de motie Rog zal ik ook verder op deze
punten in gaan.
Tot slot
Studiekeuze123 heeft mij laten weten aan de slag te gaan met de
noodzakelijke verbeteringen die beide onderzoekbureaus adviseren. Op
korte termijn start Studiekeuze123 met het proces om tot een nieuwe
bestuursmodel te komen waarmee de studentenbonden en koepelorganisaties die het huidige bestuur van Studiekeuze123 vormen, op grotere
afstand van de uitvoeringsorganisatie en het proces van dataverzameling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 288, nr. 548

4

worden geplaatst. Ook laat Studiekeuze123 op korte termijn in kaart
brengen hoe de organisatie zich inhoudelijk moet versterken om stevig in
positie te blijven in dialoog met studenten, onderwijsinstellingen en het
ministerie.
Ik ondersteun het voornemen om tot een nieuw bestuursmodel te komen
maar ik vind het wel zorgelijk dat beide onderzoekbureaus spreken van
een tekort aan specifieke deskundigheid. In de komende periode blijf ik
daarom intensief in overleg met Studiekeuze123 over de aangekondigde
aanpassingen in de governancestructuur en over het voornemen de
organisatie inhoudelijk te versterken. Ik heb Studiekeuze123 bovendien
laten weten dat ik bereid ben ondersteuning te bieden aan de noodzakelijke kwaliteitsimpuls.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 288, nr. 548

5