TER ONDERTEKENING
Aan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Directoraat-generaal Agro
Directie Europees,
Internationaal en Agro
economisch bele d
Auteur

TER ADVISERING
Aan de Minister voor Natuur en Stikstof
TER BESLISSING
Datum
14 februari 2023

Kamervragen van het lid Maatoug (GroenLinks)
over de aangenomen motie om uitgekochte
bedrijven ruimhartig te compenseren, maar
financiële instellingen niet

Parafenroute

Kenmerk
DGA-EIA / 26385537
Kopie aan

Bijlage(n)

Aanleiding
Op 18 oktober jl. heeft het Kamerlid Maatoug (GroenLinks) schriftelijke vragen
aan de Minister van Financiën gesteld over de op 6 oktober jl. aangenomen motie
Maatoug en Van der Plas. Op 22 november jl. heeft de Minister van Financiën de
Kamer een uitstelbrief gestuurd, omdat voor de beantwoording van de vragen
nadere afstemming nodig was. Deze afstemming heeft inmiddels plaatsgevonden.
Aangezien het merendeel van de vragen op het terrein van LNV ligt is het voorstel
dat de beantwoording door de Minister van LNV, mede namens de Minister voor
Natuur en Stikstof en de Minister van Financiën, wordt verstuurd.

Advies MLNV

U wordt geadviseerd:
•
akkoord te gaan met het beantwoorden van de Kamervragen;
•
akkoord te gaan met de beantwoording van de Kamervragen;
•
de bijgevoegde aanbiedingsbrief te ondertekenen.

Advies MNenS

U wordt geadviseerd akkoord te gaan met de beantwoording van de Kamervragen
en de aanbiedingsbrief

Kernpunten
•
•

De beantwoording van deze vragen wordt tegelijkertijd voorgelegd aan de
Minister van Financiën.
De beantwoording is in nauwe samenwerking met de ministeries van
Financiën, van JenV en van BZK tot stand gekomen, omdat de vraagstelling
sterk aanhaakt bij één van de wijzen waarop bedrijfsbeëindiging gestalte kan
krijgen, namelijk onteigening en betrekking heeft op de precieze werking van

Pagina 1 van 3

Directoraat-generaal Agro
Directie Europees,
Internationaal en Agro
economisch bele d

•

het pand- en hypotheekrecht in de kredietrelatie tussen boerenondernemers
en banken.
Een samenvatting van de antwoorden op deze Kamervragen vindt u in de
onderstaande tabel.

Kenmerk
DGA-EIA / 26385537

Toelichting
Samenvatting vragen
Hoe gaat u opvolging geven aan de
motie Maatoug en Van der Plas?

Vallen financiële vergoedingen die
boeren ontvangen voor vrijwillige
bedrijfsbeëindiging onder het
(hypotheek- of) pandrecht? Wat is er
mogelijk om te zorgen dat deze
overheidsvergoedingen niet opeisbaar
worden voor financiële
ondernemingen?

Valt eventuele gedwongen uitkoop
onder de Onteigeningswet?

Klopt het dat een ondernemer die
onteigend wordt er niet op achteruit
mag gaan in vermogen?
Wat zijn de mogelijkheden van een
financiële instelling om onderpand op
te eisen bij een onteigeningsprocedure
en hoe werkt dit?
Wat is de rol van de rechter in het
toekennen van schadevergoedingen?
Op welke manier beperkt dit de
mogelijkheid om herverdelend beleid
te voeren?

Samenvatting antwoorden
Het kabinet onderzoekt de mogelijke
beleidsopties waarmee een financiële
bijdrage van banken aan de
landbouwtransitie en de
stikstofopgave kan worden geborgd.
Na het afronden van dit onderzoek –
naar verwachting voor de zomer - zal
de minister van LNV uw Kamer
informeren over de uitkomsten.
Als de overheid een subsidie verstrekt
aan een ondernemer voor het
beëindigen van de agrarische
activiteit, is het aan de ondernemer
om te bepalen wat daarmee wordt
gedaan. De ondernemer kan de
subsidie o.a. gebruiken om bestaande
leningen af te lossen. De vraag naar
wat er mogelijk is om te zorgen dat
deze vergoeding niet-opeisbaar is voor
financiële ondernemingen wordt
meegenomen in het lopende
onderzoek waarover de minister van
LNV u zal informeren.
Er zijn verschillende mogelijkheden
voor gedwongen uitkoop. Eén
mogelijkheid is intrekking van een
natuurvergunning. Een andere is
onteigening.
Voor onteigening geldt volledige
schadeloosstelling als grondwettelijk
vereiste.
Een schuldeiser kan zijn
vorderingsrecht uitoefenen door
tussen te komen in de
onteigeningsprocedure.
De omvang van de schadeloosstelling
wordt bepaald door de burgerlijke
rechter. De regels over
schadeloosstelling bieden geen ruimte
voor herverdelend beleid, mede bezien
in de context van het grondwettelijk
Pagina 2 van 3

Directoraat-generaal Agro
Directie Europees,
Internationaal en Agro
economisch bele d
Kenmerk
DGA-EIA / 26385537

Kunt u inschatten hoeveel er sinds de
PAS-uitspraak van de Raad van State
is geïnvesteerd in de verdere
intensivering van de veehouderij en
hoeveel daarvan door banken is
gefinancierd?
Is er bij vrijwillige of evt. gedwongen
uitkoop sprake van een transitierisico
dat verwezenlijkt? Zijn financiële
ondernemingen daarmee financieel
verantwoordelijk.

recht op schadeloosstelling en de rol
van de rechter in ons staatsbestel.
Cijfers daarover heb ik niet. Het is uit
beschikbare cijfers over investeringen
niet af te leiden hoeveel daarvan
bancair gefinancierd is en welk deel
intensivering betreft.
Er is sprake van een transitierisico. De
beheersing van duurzaamheidsrisico’s
is van groot belang en ik zet mij in
voor de verbetering daarvan. De
vereisten op het gebied van
risicobeheer bepalen niet wie voor
enig waardeverlies verantwoordelijk
is.

Politiek/bestuurlijke context
•
In het Coalitieakkoord is afgesproken dat de overheid “een niet-vrijblijvende
bijdrage van banken, toeleveranciers, de verwerkende industrie en de retail”
verwacht.
•
Het afgelopen jaar zijn er meerdere moties ingediend over de rol van banken
in de landbouwtransitie.
o De aangenomen motie Thijssen (PvdA) c.s. van 23 juni 2022 roept op
om uitgekochte bedrijven ruimhartig te compenseren, maar financiële
instellingen niet.
o De aangenomen motie Maatoug (GroenLinks) en Van der Plas (BBB)
van 6 oktober 2022 roept op om uitgekochte bedrijven ruimhartig te
compenseren, maar financiële instellingen niet.
o De motie Beckerman (SP) van 3 november 2022 roept op om te
onderzoeken om een deel van de agrarische bankleningen af te
waarderen en de besparingen die hierdoor ontstaan ten goede te laten
komen aan de verduurzaming van de landbouw.
•
In de Kamerbrief Toekomst Landbouw van 25 november 2022 heeft u de
Kamer geïnformeerd over de ketenaanpak bij de landbouwtransitie. U heeft
daarin aangegeven afspraken te willen maken met banken over hoe zij boeren
kunnen ondersteunen in de transitie, bijvoorbeeld door het bieden van
financiële verlichting of aantrekkelijke arrangementen voor de boeren. Dit is
onderdeel van de gesprekken om te komen tot een Landbouwakkoord.
•
In de Kamerbrief Toekomst Landbouw is ook toegezegd dat in lijn met
bovengenoemde moties u zal onderzoeken “hoe banken een financiële
bijdrage kunnen leveren aan de transitie in de landbouw”.

Pagina 3 van 3