Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 750 IV

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2014

Nr. 35

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 maart 2014
In mijn brief van 13 september 20131 heb ik u de aankondiging gedaan
voor het uitvoeren van een evaluatie van de rijkscoördinatie in Caribisch
Nederland. Op 10-10-10 is een nieuwe situatie ontstaan. Nederland en de
eilanden zijn toen een gedeelde verantwoordelijkheid aangegaan voor het
welzijn en de welvaart van (de burgers van) de eilanden. Vorig najaar was
er aanleiding om deze nieuwe situatie vooruitlopend op de staatkundige
evaluatie nu al te bezien. De wijze waarop de rijkscoördinatie is georganiseerd, kan geoptimaliseerd worden. Dit geldt ook voor de invulling van de
gedeelde verantwoordelijkheid met de eilanden.
De eerste fase van de evaluatie betrof een doorlichting door de Inspectie,
Signalering, Begeleiding (ISB) van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Dit rapport heb ik u op 7 februari 2014 gestuurd.2 Voor de tweede fase heb
ik een commissie ingesteld, bestaande uit de heer Van Gastel (voorzitter),
mevrouw Thunnissen (Inspecteur-Generaal Ministerie van I&M) en de
heer Johnson (gezaghebber Saba), om de bevindingen van ISB in een
bestuurlijk perspectief te plaatsen en vanuit die optiek aanbevelingen te
doen om de rijkscoördinatie in Caribisch Nederland te verbeteren. Ik heb
de commissie Van Gastel/Thunnissen/Johnson gevraagd nadrukkelijk ook
de eilandsbesturen te betrekken. Bijgaand doe ik u haar rapport
toekomen3.
De bevindingen in beide rapporten bevestigen de zorgen die er bij het
kabinet reeds bestonden over de rijkscoördinatie. De aanbevelingen
dragen direct bij aan het verbeteren en optimaliseren van de uitvoering
1

Kamerstuk 33 400-IV nr. 46; ik verwijs ook naar mijn eerdere brieven van 7 oktober 2013
(Kamerstuk 33 750-IV nr. 6), 7 november 2013 (Kamerstuk 33 750-IV nr. 7), 18 november 2013
(Kamerstuk 33 750-IV nr. 9), 17 december 2013 (Kamerstuk 33 750-IV nr. F)
2
Kamerstuk 33 750-IV nr. 25
3
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

kst-33750-IV-35
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 35

1

van de rijkstaken en vormen een opmaat naar de «grote evaluatie» van de
staatkundige structuur in 2015.
Het kabinet neemt de aanbevelingen van de commissie Van Gastel/
Thunnissen/Johnson over. In de kern komt dat neer op de volgende
maatregelen:
1. De versterking van de bestuurlijke samenhang en centrale coördinatie
in Den Haag;
2. De totstandkoming van een meerjarig programma met de eilanden,
waarin prioritaire thema’s en het voorzieningenniveau worden
vastgelegd die daarmee richtinggevend zijn bij beleid en uitvoering;
3. Het doorvoeren van de scheiding tussen beleid en uitvoering. De
Rijksvertegenwoordiger krijgt zijn mandaat van het kabinet op basis
van het meerjarig beleidsprogramma. Hij wordt ook verantwoordelijk
voor de shared service Rijksdienst Caribisch Nederland (RCNcentraal);
4. Het door de commissie Van Gastel/Thunnissen/Johnson voorgestelde
profiel van de Rijksvertegenwoordiger zal grotendeels als uitgangspunt dienen in de procedure. De Rijksvertegenwoordiger heeft zowel
de wettelijke rijkstaken als de bestuurlijke verbindende functie
(«liaison») tussen Den Haag en de (bestuurscolleges van de)
openbare lichamen;
5. De eigenheid en cultuur van de eilanden is relevant. Dat betekent dat,
in geval daar goede gronden voor zijn, een gedifferentieerde aanpak
tussen de eilanden mogelijk is. Voorts wordt geïnvesteerd in het
overbruggen van culturele verschillen.
Bestuurlijke samenhang
Het kabinet onderschrijft dat er meer samenhang moet komen in de
beleidsvorming en de uitvoering van de rijkstaken. Een belangrijk stap is
reeds gezet door instelling van de zogenoemde CN-tafel (als het hoog
ambtelijk interdepartementaal voorportaal voor de Ministerraad), onder
leiding van de Secretaris-Generaal van mijn ministerie. Daar ligt de
centrale coördinatie en de opdracht om gezamenlijk te komen tot
beleidsvoorbereiding en tot prioritaire onderwerpen, onverlet de
individuele ministeriële verantwoordelijkheid voor de verschillende
portefeuilles.
Het interdepartementaal overleg zal daarmee meer themagericht
(economische ontwikkeling, armoedebestrijding, kinderrechten, bestuurskracht e.d.) worden ingericht. Overige ambtelijke overleggen worden
verminderd.
Conform de aanbevelingen zal de CN-tafel het belangrijkste gespreksgremium zijn voor de bestuurscolleges voor het overleg over het
rijksbeleid. Dat betekent dat de interactie tussen CN-tafel en de bestuurscolleges verder versterkt moet worden. De commissie Van Gastel/
Thunnissen/Johnson heeft ook het instrument aangereikt om dat te
realiseren. Kabinet en bestuurscolleges zullen streven naar een meerjarig
beleidsprogramma – in juni in eerste opzet – waarin prioritaire thema’s
zijn opgenomen, inclusief de financiële gevolgen. Het is aan de bestuurscolleges om hun mandaat (en ook verantwoording) te realiseren met de
eilandsraad.
Hierbij is van belang om te constateren dat sinds 10-10-10 de uitgaven
voor Caribisch Nederland aanzienlijk zijn gestegen omdat op belangrijke
terreinen als onderwijs, zorg, infrastructuur en veiligheid achterstanden
zijn aangepakt, ontstaan in de periode voor 10-10-10. Andere terreinen als
economische ontwikkeling en armoedebestrijding dienen in samenspraak
met de eilanden te worden bezien en hun plek te krijgen in het meerjarenprogramma. Gegeven de financiële beperkingen zullen telkens haalbare
stappen voorwaarts gezet moeten worden. De Minister van VWS heeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 35

2

commissie Goedgedrag ingesteld om gezamenlijk met de openbare
lichamen een advies op te stellen over een meerjarenplan voor de zorg
voor de eilanden. Het besluit dat zij daarop neemt zal onderdeel uitmaken
van het genoemde meerjarig beleidsprogramma.
Bij de totstandkoming van het meerjarenprogramma is van belang om te
realiseren dat de eilanden van Caribisch Nederland op enkele uitzonderingen na geen directe band hebben met de autonome landen van het
Koninkrijk en voorts onderling wezenlijk verschillend zijn. Tegelijkertijd
liggen er kansen om binnen het Koninkrijk elkaar te versterken op terrein
van handel, onderwijs, luchtvaart en zorg. Ik zal dat bevorderen in onder
andere de jaarlijkse Koninkrijksconferentie van de vier landen. Het streven
is om maximale zelfstandigheid voor de openbare lichamen op terreinen
van bestuur, economie, infrastructuur, etc. te realiseren. Dit is in het
belang van de burgers: het is hun eiland en het gaat om hun welzijn. Dat
betekent maatwerk en dus ook bereidheid om, op goede gronden, te
differentiëren tussen de eilanden, bijvoorbeeld op het terrein van
nutsvoorzieningen en uitvoering. Bij de ontwikkeling naar meer zelfstandigheid zal ook de komende jaren hulp nodig zijn vanuit het Europese deel
van Nederland. Op diverse terreinen zal, gelet op de schaal en de
karakteristieken van de eilanden, duurzaam ondersteuning vanuit de
rijksoverheid plaatsvinden. Kennis, netwerk en betrokkenheid staan ten
dienste van de bevolking en de besturen van de eilanden.
Rollen en verantwoordelijkheden van het Rijk
De commissie Van Gastel/Thunnissen/Johnson doet een reeks voorstellen
ten aanzien van de rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende
functies in Caribisch Nederland. Zoals ook door de ISB wordt vastgesteld
wordt er een gebrek aan houvast geconstateerd voor de rijksambtenaren
die op de drie eilanden zijn gestationeerd. Ook wordt er een teveel aan
functies geconstateerd die bovendien, door een gebrek aan rolvastheid,
overlappend zouden kunnen zijn.
De door de commissie Van Gastel/Thunnissen/Johnson aanbevolen
scheiding van beleid en uitvoering wordt doorgevoerd. Kern daarbij is dat
de beleidsvorming bij de betreffende ministeries in Den Haag ligt en waar
nog nodig vastgelegd wordt met de eilanden in het meerjarige
programma. De uitvoering is aan de departementale uitvoeringsinstanties
overzee. Deze vallen onder de directe verantwoordelijkheid van de
betreffende Minister. De liaisons vervullen in de uitvoering en in de
signalerende functie richting Den Haag een nuttige rol. Naar analogie van
de permanente vertegenwoordigers (PV’s) bevordert de Rijksvertegenwoordiger door verbindend leiderschap de samenwerking tussen de
liaisons, houdt overzicht, agendeert departementsoverstijgende vraagstukken en bewaakt de consistentie in het optreden van de liaisons
(eenduidig optreden als Rijksoverheid). Om uitdrukking te geven aan die
gedeelde verantwoordelijkheid wordt de Rijksvertegenwoordiger door de
departementen gehoord voorafgaand aan benoemingen van hun liaisons
op de eilanden.
De Rijksvertegenwoordiger krijgt zijn opdracht van het Kabinet en wordt
de bestuurlijke schakel tussen Den Haag (CN-tafel) en de drie bestuurscolleges afzonderlijk. De ondersteuning van de Rijksvertegenwoordiger
geschiedt door en vanuit RCN-centraal alsmede de liaisons van de
departementen. Een aparte organisatie voor c.q. bureau van de Rijksvertegenwoordiger is conform de aanbeveling niet meer nodig. Reeds in het
kader van de afgesproken taakstelling zal RCN-centraal efficiencymaatregelen doorvoeren, waarbij ook de ondersteuning van de Rijksvertegen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 35

3

woordiger wordt betrokken. De besparingen die dat oplevert komen ten
goede aan de op te stellen meerjarige programma’s van de eilanden.
Tot slot wordt de Rijksvertegenwoordiger verantwoordelijk voor de
Rijksdienst Caribisch Nederland als shared service en voor de algemene
voorzieningen in RCN («RCN-centraal»). De opstartfase (na 10-10-10) van
het opzetten van de organisatie van het RCN is voorbij en dat maakt dat
de aansturing van de shared service organisatie op deze wijze nu kan
worden ingericht. RCN-centraal vormt de basis voor de compacte
Rijksdienst in het Caribisch gebied. De strategische positionering van de
shared service organisatie, met een aanzienlijke inkoopkracht, expertise
en ervaring op het gebied van bedrijfsvoering en de directe relatie met de
uitvoering is van belang voor de gewenste ontwikkelingen op de eilanden.
Het door de commissie Van Gastel/Thunnissen/Johnson voorgestelde
profiel van de nieuwe Rijksvertegenwoordiger wordt als uitgangspunt
gehanteerd voor de procedure. De procedure is inmiddels voorbereid,
zodat ik direct na het eerstvolgende algemeen overleg met uw Kamer de
werving kan doen starten. Ik verwacht dat nog voor het zomerreces de
opvolger van de huidige Rijksvertegenwoordiger door de Ministerraad
kan worden benoemd. In lijn met de motie Hachchi en Segers (Kamerstuk
33 750-IV, nr 13) zal dit een transparante procedure zijn. Voor de periode
na 1 mei 2014 geldt dat de huidige waarnemend Rijksvertegenwoordiger
de functie vervult. Ook heeft het kabinet besloten de aanstellingstermijn
van de Rijksvertegenwoordiger in te korten tot een periode van drie jaar,
met de mogelijkheid tot eenmaal herbenoeming (i.p.v. de huidige termijn
van twee maal zes jaar). Ik bezie in hoeverre het mogelijk is dit reeds op
korte termijn in de WolBES aan te passen, maar dit uitgangspunt zal in
ieder geval gehanteerd worden bij de aanstelling van de nieuwe Rijksvertegenwoordiger.
De naamgeving van de Rijksvertegenwoordiger zal ik onderdeel laten zijn
van de staatkundige evaluatie. In ieder geval kan er in de toekomst geen
onduidelijkheid meer bestaan over de inhoud van de functie.
Mijn coördinerende rol binnen het kabinet ten aanzien van Caribisch
Nederland vertaalt zich door in de ambtelijke organisatie. Door de ISB en
de commissie Van Gastel/Thunnissen/Johnson wordt geconstateerd dat
deze rol steviger zou moeten worden ingevuld. Dat wil zeggen dat BZK,
via de CN-tafel, het voortouw neemt in de thema’s die integrale interdepartementale aanpak vergen, en centraal aanspreekpunt is.
De eilandsbesturen en -overheden
De ISB en commissie Van Gastel/Thunnissen/Johnson leggen in hun
rapportage veel nadruk op de eigenheid van de openbare lichamen, in
velerlei opzichten. Dit wordt ook door de Raad van State onderstreept. Het
kabinet onderkent deze eigenheid, maar onderstreept ook dat met
10-10-10 kernelementen als rechtszekerheid, rechtsgelijkheid, kwaliteit van
dienstverlening en efficiency centraal staan in het te voeren rijksbeleid.
Het kabinet is te allen tijde bereid om de optimale mix tussen eigenheid
en deze kernelementen samen met de eilanden te zoeken.
De aanbeveling om op een praktische manier, in nauw overleg met de
openbare lichamen en waar nodig los van de systematiek die in Europees
Nederland bestaat, problemen op te lossen, is naar de mening van dit
kabinet een zeer waardevolle. Ik constateer dat de status van openbaar
lichaam ook de ruimte geeft om beleid los van de gemeentelijke structuur
en naar eigen inzicht vorm te geven.
Teneinde de samenwerking tussen de overheden, mede in het licht van de
culturele verschillen, nog beter te laten verlopen, zal ik instrumenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 35

4

inzetten ter uitvoering van de aanbevelingen van de commissie Van
Gastel/Thunnissen/Johnson. Ook ten behoeve van de versterking van de
eilandoverheden worden verschillende suggesties gedaan. Het kabinet
onderschrijft de noodzaak tot verdere versterking en zal laten onderzoeken
in hoeverre het mogelijk is de door de commissie Van Gastel/Thunnissen/
Johnson genoemde instrumenten in te zetten. Het gaat dan niet alleen om
beleid en regelgeving, maar vooral ook het handelen van de uitvoerende
en inspecterende diensten. Overigens wordt er op dit terrein al het nodige
gedaan, zoals door het uitwisselen van ambtenaren en het geven van
cursussen.
Staatkundige evaluatie Bonaire, Sint Eustatius en Saba
De commissie Van Gastel/Thunnissen/Johnson geeft tot slot nog een
aantal onderwerpen mee die in de staatkundige evaluatie van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba zouden kunnen worden meegenomen. Ik zal deze
onderwerpen doorgeleiden naar de werkgroep die thans de voorbereidingen voor de evaluatie treft. Ik verwijs daartoe ook naar mijn recente
brief van 3 maart 2014.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 35

5