Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 764

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 december 2008
Naar aanleiding van mijn toezegging in het schriftelijk overleg van
29 augustus 2008 (22 112, nr. 668) en tijdens het algemeen overleg op
4 september 2008 (21 501-07, nr. 621), treft u een notitie aan die beoogt
inzicht te geven in de afwegingen die een rol spelen bij de introductie van
een uniform BTW-tarief.
De staatssecretaris van Financiën,
J. C. de Jager

KST126818
0809tkkst22112-764
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 764

1

UNIFORM BTW-TARIEF: ASPECTEN EN OVERWEGINGEN IN KORT
BESTEK
1. Inleiding
In het schriftelijk overleg van 29 augustus 2008 is naar aanleiding van
vragen van leden van de vaste commissie voor Financiën toegezegd een
overzicht toe te sturen van de aspecten van uniformering van de BTWtarieven. Tijdens het algemeen overleg over de agenda van de Ecofin
Raad van 4 september 2008 is deze toezegging herhaald. In deze notitie
wordt in kort bestek ingegaan op de aspecten en de daarbij spelende
overwegingen van een uniform BTW-tarief.
Het uniformeren van de BTW-tarieven komt neer op het onderbrengen
van alle BTW-belaste prestaties onder het algemene BTW-tarief. Daarbij
wordt dus het verlaagde BTW-tarief van 6% geheel afgeschaft en wordt de
budgettaire opbrengst daarvan gebruikt voor het verlagen van het huidige
algemene BTW-tarief van thans 19%. Bij een eventuele overgang naar een
uniform BTW-tarief zal het uitgangspunt een budgettair neutrale overgang
zijn. De aspecten van een uniform BTW-tarief zijn overigens eerder aan de
orde geweest in nota’s uit respectievelijk 1985–19861 en 20012.
De volgende onderwerpen zullen in deze notitie nader worden toegelicht.
In paragraaf 2 wordt de historie van de verlaagde BTW-tarieven behandeld. In paragraaf 3 wordt de Europese context van de uniformering van
de BTW-tarieven uiteen gezet. In paragraaf 4 worden de aspecten die zijn
verbonden aan enerzijds een uniform BTW-tarief en anderzijds een gedifferentieerd tarievenstelsel tegenover elkaar gezet en wordt ingegaan op
de overgangseffecten. In paragraaf 5 wordt het uniform BTW-tarief berekend op basis van budgetneutraliteit. En tot slot wordt in paragraaf 6
aandacht besteed aan koopkracht-effecten.
2. Het twee-tarievenstelsel
Tijdens de parlementaire behandeling van de Wet op de omzetbelasting
19683 werd bij de discussie over verlaagde BTW-tarieven ook de mogelijkheid van één tarief aan de orde gesteld. Daarbij kwamen verschillende
voor- en nadelen van een dergelijk stelsel aan de orde. Het belangrijkste
argument om toen niet over te gaan tot een uniform BTW-tarief was dat
bij de verdeling van de omzetbelasting over de verschillende inkomensgroepen geen rekening meer wordt gehouden met sociale aspecten. Het
verlaagde BTW-tarief werd voornamelijk ingesteld om de druk van de
omzetbelasting voor minder draagkrachtige personen te verzachten. In dat
kader lag het voor de hand onder dat tarief de noodzakelijke levensbehoeften te rangschikken en in het bijzonder die, welke in het bestedingspatroon van minder draagkrachtigen een relatief belangrijkere plaats
innemen dan in dat van anderen. Dit heeft onder meer geleid tot het lager
belasten van levensmiddelen en andere dagelijkse benodigdheden.

1

Nota herziening tariefstructuur omzetbelasting, Tweede Kamer 1985/1986, 19 200,
hoofdstuk IXB, nr. 3.
2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001,
27 400, nr. 46 & brief van de minister-president
van 28 augustus 2001, kenmerk 01M412658.
3
MvA Kamerstukken II 1967/1968, 9324, blz.
12 en blz. 11 r.k.

In de nota herziening tariefstructuur omzetbelasting van 1985–1986 is de
mogelijkheid van een uniform BTW-tarief ook bezien. Daarbij werden de
economische gevolgen van de invoering van een uniform BTW-tarief
behandeld uitgaande van gegevens en berekeningen verstrekt door het
CBS en het CPB. Daarbij zijn de macro-economische gevolgen, de
werkgelegenheidseffecten in de bedrijfstakken en de inkomensverhoudingen aan de orde gekomen.
Naast de uitgebreide studie uit 1985/86 is in de reeks verkenningen onder
de titel «Verkenningen: bouwstenen van toekomstig beleid» van het
kabinet Kok, – als onderdeel van het deelrapport «Belastingen en Premies;
een verkenning naar nieuwe mogelijkheden vanuit het belastingstelsel
2001» – ook de mogelijkheid van een uniform BTW-tarief opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 764

2

Daarin zijn tevens mogelijke varianten – zoals opschoning van het
verlaagde BTW-tarief – aangegeven. Dit was overigens ingekaderd in een
analyse van mogelijkheden tot grondslagverschuiving enverbreding.
Tot een daadwerkelijk voornemen om een uniform tarief te introduceren is
het evenwel nooit gekomen. Eerder is het zo dat er altijd sprake is
geweest van een structurele druk vanuit bedrijfsleven, lobbygroepen en
politiek op een verruiming van het verlaagde tarief. Ook sinds de tariefharmonisatie van de BTW-tarieven in Europees verband in 1993 is in
Nederland de politieke en maatschappelijke oriëntatie er eerder op gericht
geweest het aantal prestaties dat onder het verlaagde tarief valt uit te
breiden dan in te perken. Enerzijds door gebruik te maken van de tariefmogelijkheden van de geldende BTW-richtlijn 2006/112 – Nederland heeft
van nagenoeg alle mogelijkheden tot toepassing van het verlaagde
BTW-tarief gebruik gemaakt – anderzijds door specifieke wensen tot wijziging van de tariefbepalingen van die richtlijn.
De grotere eenvoud die de introductie van een uniform BTW-tarief tot
gevolg heeft, betekent uiteraard dat het meer instrumentele gebruik van
de BTW-tarieven niet langer tot de mogelijkheid behoort, zoals de toepassing van het verlaagde BTW-tarief voor bijvoorbeeld de eerste levensbehoeften, geneesmiddelen en gehandicaptenvoorzieningen. Verder moet
het sinds 2000 bestaande tijdelijk verlaagde BTW-tarief voor een aantal
arbeidsintensieve diensten genoemd worden. Nederland heeft zich hier in
EU-verband sterk voor gemaakt en de geboden mogelijkheden maximaal
benut door een machtigingsverzoek in te dienen voor drie branches. Het
nut van deze tijdelijk verlaagde BTW-tarieven is overigens niet eenduidig
bewezen. Ook in meer algemene zin lijkt de keuze van verlaagde BTWtarieven voor bepaalde sectoren niet altijd gebaseerd op een gedegen
afweging van de effectiviteit ervan. Dit maakt de druk van andere sectoren
om ook een verlaagd BTW-tarief te mogen hanteren hoger.
3. De Europese context

3.1. Mogelijkheid tot een uniform BTW-tarief in Europees kader
Sinds 1993 is de BTW-tariefindeling in Europees verband geharmoniseerd. Aangezien de meeste lidstaten toen al meer dan één tarief kenden,
lag het niet voor de hand om bij de tariefharmonisatie uit te gaan van
slechts één tarief. Thans is deze tariefindeling neergelegd in de zgn.
BTW-Richtlijn 2006/112 (hierna BTW-Richtlijn).1
Op basis van de BTW-richtlijn moeten de lidstaten één algemeen
BTW-tarief toepassen van ten minste 15% en mogen ze – desgewenst –
één of twee verlaagde BTW-tarieven toepassen voor een aantal limitatief
opgesomde prestaties.
Nederland kan zodoende zelfstandig het verlaagde BTW-tarief afschaffen
en besluiten tot uniformering van de BTW-tarieven.

1

Richtlijn nr. 2006/112/EG van de Raad van
28 november 2006, betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de
toegevoegde waarde.

Discussies in EU-verband over de tarieven verlopen altijd zeer moeizaam.
De laatste jaren is veel discussie gevoerd omtrent de wenselijkheid van de
toepassing van het verlaagde BTW-tarief op arbeidsintensieve diensten.
Uiteindelijk is in 2000 in EU-verband besloten dat lidstaten tijdelijk het
verlaagde BTW-tarief mogen hanteren voor twee, en in bijzondere
gevallen drie, categorieën uit een limitatieve lijst van vijf categorieën.
Thans loopt in EU-verband opnieuw een discussie over de toekomst van
de tarieven. De vrijheid om een uniform BTW-tarief in te voeren, zal hierdoor echter niet vervallen. Wel ligt het in de rede dat indien er in de
toekomst overgestapt zou worden naar een milieugedifferentieerd
BTW-tarief de discussie ontstaat of de verlaagde tarieven die in dat kader
worden toegepast verplicht zouden moeten worden. Wanneer lidstaten
verschillende tarieven hanteren voor dezelfde goederen wordt er al gauw
niet meer voldaan aan de voorwaarden van neutraliteit en goede werking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 764

3

van de interne markt. Om die reden hebben het Verenigd Koninkrijk en
Frankrijk een verplichte toepassing van milieugedifferentieerde verlaagde
BTW-tarieven voor alle lidstaten gesuggereerd.

3.2. De BTW-tarieven binnen Europa
Van de 27 lidstaten van de EU hanteren 26 lidstaten gedifferentieerde
BTW-tarieven (zie bijlage 1)1. Daarbij worden één of twee verlaagde
tarieven naast een algemeen tarief gehanteerd. Bulgarije heeft in 2007 een
verlaagd BTW-tarief ingevoerd, maar dit geldt alleen voor hoteldiensten
die onderdeel zijn van een toeristisch pakket. Bulgarije lijkt daarom qua
BTW-tariefstelsel het meeste op Denemarken, dat een uniforme
BTW-tariefstructuur kent. In Denemarken wordt het uniform BTW-tarief
sinds 1967 toegepast met een percentage van 25%. Dit maakt van Denemarken een van de lidstaten met de hoogste omzetbelasting. Bepaalde
prestaties zijn in Denemarken op grond van bedongen overgangsrecht
vrijgesteld van BTW, zoals openbaar vervoer voor particulieren en de
publicatie van kranten (indien meer dan eens per maand gepubliceerd).
Overgangsrecht is het recht dat geldt ter aanpassing van een oude aan
een nieuwe wettelijke regeling in het kader van nieuwe Europese wetgeving. Dit kan lidstaten in bepaalde gevallen het recht geven zonder
aflooptermijn sommige producten verlaagd te belasten (en andere
lidstaten niet). Wanneer Nederland nu een uniform BTW-tarief zou
invoeren, is er geen sprake van overgangsrecht waarbinnen vrijstellingen
bedongen kunnen worden voor prestaties die thans onder het verlaagde
BTW-tarief vallen.
4. Uniform tarief en gedifferentieerd tarievenstelsel
Het uniformeren van de BTW-tarieven komt neer op het onderbrengen
van alle BTW-belaste prestaties onder één algemeen BTW-tarief. In dit
hoofdstuk worden in paragraaf 4.1 de voordelen van één uniform
BTW-tarief besproken. Paragraaf 4.2 gaat in op de voordelen van een
gedifferentieerd tarief en paragraaf 4.3 betreft de effecten van een overgang naar een uniform BTW-tarief.
Grofweg kan worden gesteld dat een uniform tarief vooral voordelen
biedt op het terrein van eenvoud en administratieve lasten. Een gedifferentieerd tarievenstelsel geeft meer beleidsmatige flexibiliteit, waarmee
overigens geenszins vast staat dat die beleidsmatige inzet ook steeds
effectief zal zijn.
Voorts kent de overgang van het ene stelsel naar het andere haar eigen
aandachtspunten en is economisch met onzekerheden omgeven.

4.1. Voordelen van een uniform tarief

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De voordelen van een uniform BTW-tarief zijn evident:
1. Het zorgt voor een volledige neutraliteit tussen goederen en diensten;
er is geen binnenlandse concurrentieverstoring meer als gevolg van
verschillende BTW-tarieven.
2. Er zijn geen afbakenings- en interpretatieproblemen meer; tijd- en
kostenvergend overleg en procedures tussen fiscus en bedrijfsleven
over de tariefindeling behoren tot het verleden.
3. De belemmering van productinnovatie verdwijnt, omdat reeds
bestaande aanverwante of vervangingsgoederen wel onder het
verlaagde BTW-tarief vallen.
4. De noodzaak van controle op de juiste tarieftoepassing vervalt.
5. De fraudegevoeligheid van het stelsel neemt af, voor zover het betreft
het ten onrechte onder het verlaagde BTW-tarief schuiven van omzet.
6. De administratieve lasten en de uitvoeringskosten voortvloeiend uit
het nu bestaande duale BTW-tarievenstelsel vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 764

4

Ad 2
Afbakeningsmoeilijkheden bij de vraag onder welk tarief een goed of een
dienst moet worden ingedeeld, zouden zich noch voor de wetgever noch
voor degenen die de wet moeten toepassen, voordoen. Dit scheelt tevens
een groot aantal geschillen over de tarifering en juridische procedures en
komt de rechtszekerheid ten goede. Verder zijn lastige berekeningsmethoden voor de verschuldigde belasting bij ondernemers met twee
tarieven niet langer nodig.

Ad 3
Het hanteren van twee BTW-tarieven levert verstoringen op in investeringsbeslissingen en concurrentieverhoudingen tussen ondernemers. Als
een product belast tegen het algemene BTW-tarief een substituut is voor
een product belast tegen een verlaagd BTW-tarief heeft dat tot gevolg dat
consumenten of producenten een voorkeur krijgen voor het laag belaste
product, terwijl op basis van preferenties zelf wellicht het andere product
de voorkeur heeft. Bezien vanuit de welvaartstheorie leidt dit tot suboptimale uitkomsten. Deze stelling wordt ondersteund door diverse onderzoeken.1 Bij toepassing van een uniform BTW-tarief wordt productinnovatie (bijvoorbeeld in het geval van elektronische leermiddelen) niet
meer belemmerd omdat reeds bestaande aanverwante of vervangingsgoederen wel onder het verlaagde BTW-tarief vallen.

Ad 4
De controle van de door een ondernemer verschuldigde omzetbelasting
zal minder problemen meebrengen. Ook niet bij bedrijven die als gevolg
van schaalvergroting en branchevervaging te maken hebben met
goederen en diensten van zeer uiteenlopende aard.

Ad 6
Het administratieve lasteneffect van een uniform BTW-tarief is groot. Een
globale schatting komt uit op een effect ter grootte van ca. € 100 miljoen.
Dit effect beperkt zich tot die ondernemers die te maken hebben met de
toepassing van het algemene en het verlaagde BTW-tarief. Door het
wegvallen van het tariefverschil is het niet meer nodig dat het toegepaste
BTW-tarief wordt vermeld. Het wegvallen van deze informatieverplichting
werkt door in de tijdsduur van de facturering.

4.2. Voordelen van een gedifferentieerd BTW-tarievenstelsel
Er zijn ook argumenten die pleiten vóór een gedifferentieerd
BTW-tarievenstelsel
1. Belastingen op consumptie zijn van invloed op de afweging om iets
zelf te doen, dan wel op de markt te kopen. Daarmee kunnen zij de
arbeidsbeslissing verstoren. Om deze verstoring zo veel mogelijk te
voorkomen dienen vooral producten en diensten die complementair
zijn aan vrije tijd te worden belast.
2. Door een hogere belasting te heffen op goederen en diensten die met
name door de hogere inkomens worden geconsumeerd en een lage
belasting op goederen die door de lagere inkomens worden geconsumeerd, kan herverdeling plaatsvinden.

Ad 1
1

O.a. Copenhagen institute, Mirlees review
UK (Crawford e.a.).

Het eerste argument dat vóór een gedifferentieerd BTW-tarievenstelsel
pleit, is dat daarin een onderscheiden behandeling mogelijk is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 764

5

goederen en diensten die complementair zijn aan arbeid (kinderopvang
e.d.) of diensten die eenvoudig in eigen tijd uitgeoefend kunnen worden.
Hierbij wordt rekening gehouden met het feit dat belastingen op diensten
die ook in de vrije tijd zelf kunnen worden verricht, vanwege hun grote
vervangbaarheid en dus prijsgevoeligheid, een sterker gedragseffect
sorteren. Daarom is er reden om diensten die eenvoudig zelf uitvoerbaar
zijn laag te belasten. Dit argument is met name gebruikt voor het lage
tarief van arbeidsintensieve diensten.

Ad 2
Bij de totstandkoming van het huidige duale BTW-tarievenstelsel is
nadrukkelijk gekozen voor een duaal stelsel met een verlaagd BTW-tarief
voor een aantal eerste levensbehoeften dat naar verhouding een belangrijke plaats inneemt in het geheel van noodzakelijke bestedingen van de
minder draagkrachtigen. In feite beoogde het BTW-stelsel met het tweetarievenstelsel in beperkte vorm een herverdelingsinstrument te zijn.
Om te bepalen of het twee-tarievensysteem functioneert als
herverdelingsinstrument is het van belang of productcategorieën die
vallen onder het verlaagde tarief ook daadwerkelijk een relatief groter
aandeel hebben in de consumptie van lagere inkomensgroepen. Bij de
introductie van het stelsel in 1968 was dit zeker het geval; bij een uitgebreide studie die uit 19861 bleek dat dit effect al veel beperkter was. Deze
trend lijkt zich te hebben doorgezet. De afname van het aantal personen
per huishouden, de toegenomen welvaart en de verschuiving van
consumptiepreferenties hebben geleid tot kleinere verschillen tussen
bestedingspatronen van hogere en lagere inkomens

4.3 Effecten van een overgang naar een uniform BTW-tarief (zie bijlage 2)2
De inschatting van de effecten van omvorming van een gedifferentieerd
BTW-tarievenstelsel naar een uniform BTW-tarief kan verdeeld worden in
effecten op korte en op lange termijn. Op lange termijn is het de vraag in
hoeverre er daadwerkelijk een effect optreedt op de economie op macroniveau. Op korte termijn kan een dergelijke operatie flinke gevolgen
hebben voor de verdeling van productie en consumptie in Nederland.
Uitgangspunt is een budgettair neutrale operatie (ex ante opbrengst BTW
blijft gelijk). Voor de economie als geheel zijn de gevolgen beperkt indien
de ophoging van het lage tarief leidt tot dezelfde gedragsreacties als het
verlagen van het hoge tarief. De vraag is dan wat de gedragsreacties van
de producenten zullen zijn. Indien bedrijven zowel het verhoogde lage
tarief als het verlaagde algemene BTW-tarief doorberekenen, is het effect
op de economie anders dan wanneer bedrijven alleen asymmetrisch het
verhoogde lage tarief doorrekenen en het voordeel van het algemene
BTW-tarief in de winstmarge laten lopen. Zeker op de zeer korte termijn is
het heel goed voorstelbaar dat bedrijven asymmetrisch reageren.

1

Nota herziening tariefstructuur omzetbelasting, Tweede Kamer 1985/1986, 19 200,
hoofdstuk IXB, nr. 3.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Bij uniformering van de BTW stijgt de prijs voor de eerste levensbehoefte
en andere goederen en diensten die nu onder het lage BTW-tarief vallen.
Dat kan gevoelig liggen, ondanks het goedkoper worden van de goederen
die nu onder het algemene BTW-tarief vallen. De prijsstijging van circa
10% zal namelijk meer de aandacht trekken dan de prijsdaling van slechts
enkele procenten. Bovendien is het de vraag in hoeverre de daling van de
belasting in dezelfde mate wordt doorgegeven aan de consument als de
stijging.
De prijsstijging betreft onder meer goederen en diensten als het openbaar
vervoer, boeken, kranten, tijdschriften, medicijnen, medische hulpmiddelen voor bijvoorbeeld blinden en doven, sport, de toeristische sector
(overnachtingen en toegang tot evenementen, musea en attractieparken),

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 764

6

eten en drinken binnen en buiten de horeca en sierteelt- en landbouwgoederen.
Daarnaast moet bij de introductie van een uniform BTW-tarief worden
gevreesd voor weglekeffecten met betrekking tot goederen die thans
onder het verlaagde BTW-tarief vallen. België en Duitsland kennen grosso
modo eenzelfde tariefindeling als Nederland en hanteren verlaagde
BTW-tarieven van 6% respectievelijk 7%.1 Het afschaffen van het
verlaagde BTW-tarief in Nederland zou tot grote inkoopstromen door
Nederlandse particulieren in deze aangrenzende landen kunnen leiden.
Ook zal het afschaffen van het verlaagde BTW-tarief gevolgen hebben
voor de toeristensector. Bij een prijsstijging van circa 10% moet worden
gevreesd voor een terugloop van het toeristisch bezoek aan Nederland.
Hier kan tegenover gesteld worden dat goederen die nu al belast zijn
tegen het algemeen BTW-tarief door de budgettair neutrale uniformering
lager belast zullen worden dan soortgelijke goederen waarop in België en
Duitsland een algemeen BTW-tarief, van respectievelijk 21 en 19%, van
toepassing is. Verwacht mag worden dat dit kan leiden tot inkoopstromen
in Nederland door Belgische en Duitse particulieren.
Meer algemeen kan over de gevolgen van de introductie van een uniform
BTW-tarief gezegd worden dat er een groot aantal aspecten aan verbonden is en er een aantal al dan niet ingrijpende gevolgen en effecten
bestaat. Rekenschap zal moeten worden gegeven van de politieke en
maatschappelijke aanvaardbaarheid, mede gelet op de macro-economische en sectorale/bedrijfstakkengevolgen, inflatie/koopkracht- en
werkgelegenheidsgevolgen, grensoverschrijdende concurrentieverstoring/
weglekgevolgen en van een toetsing op beleids- en kosteneffectiviteit.
Voor gefundeerde uitspraken over de korte en lange termijngevolgen van
de overgang van een gedifferentieerd BTW-tarievenstelsel naar een
uniform BTW-tarief is een aanvullende doorrekening met o.a. een algemeen evenwichtsmodel onontbeerlijk. Dit gaat echter het bestek van deze
notitie te buiten.
5. Berekening uniform BTW-tarief
Onder de voorwaarde van budgettaire neutraliteit komt – op basis van de
totale BTW-opbrengst en de som van grondslagen in tabel 1 – de hoogte
van een uniform BTW-tarief uit op 15,8%. Dit betreft een ex ante berekening waarin gedragseffecten niet worden meegenomen.
Tabel 1: Belaste bestedingen standaard en verlaagde BTW-tarief (cijfers 2008)

1

Voor zo een compleet mogelijk overzicht van
BTW-tarieven van bepaalde categorieën wordt
verwezen naar (de pagina’s 4, 5 en 6 van) het
overzicht van de Europese Commissie:
http://ec.europa.eu/taxation_customs/
resources/documents/taxation/vat/how_vat_
works/rates/vat_rates_en.pdf.
2
Het heffen van belasting van het intermediair verbruik is belasting heffen op die geproduceerde goederen die niet bij de consument
terecht komen, maar in het productieproces
blijven.
3
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tarief

Verdeelsleutel

Opbrengst BTW
in mln, €

Belaste bestedingen
(excl. BTW) in mln. €

6%
19%

9,5%
90,5%

4 120
39 248

68 666
206 569

Totaal

100%

43 368

275 235

6. Koopkracht
BTW wordt niet alleen geheven over consumptiegoederen maar ook over
aankopen door de overheid, investeringen in nieuwe woningen en intermediair verbruik2 door BTW-vrijgestelde bedrijven (zie bijlage 3)3. Uniformering van de BTW-tarieven onder voorwaarde van budgettaire neutraliteit leidt voor burgers tot lastenverhoging. Burgers consumeren verhoudingsgewijs immers veel meer producten en diensten die onder het lage
BTW-tarief vallen dan overheidssectoren. Investeringen in woningen en
intermediair verbruik door bedrijven – voor zover daarop niet-aftrekbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 764

7

BTW rust – vallen ten opzichte van consumptie door burgers meer onder
het algemene BTW-tarief.
Bij de overheid ontstaat in eerste instantie een besparing op de uitgaven.
Veel van de overheidsbestedingen vallen namelijk onder het algemene
BTW-tarief van 19%. Om geen verschuiving tussen de overheidsbestedingen en consumptieve bestedingen op te laten treden zou de opbrengst
van de overheid teruggesluisd kunnen worden naar burgers.
Met het terugsluizen van het voordeel voor de overheid kan het koopkrachteffect1 voor huishoudens gemiddeld neutraal uitkomen. Dat zal
zeker niet gelden voor alle onderscheiden huishoudtypen en inkomensniveaus. Verschillen binnen bepaalde inkomensgroepen kunnen mogelijk
groter zijn dan daartussen. Budgettaire neutraliteit in de omzetting naar
een uniform BTW-tarief sluit daarom zeker niet uit dat sommige
inkomensgroepen of individuen grotere effecten in de koopkracht zullen
ondervinden dan anderen. Ook hier is het mogelijke asymmetrische
gedrag van producenten relevant.
7. Slot
In deze notitie is in kort bestek ingegaan op de aspecten die samenhangen
met een introductie in Nederland van een uniform BTW-tarief en de vooren nadelen van een dergelijke introductie. Tot op heden hebben – zo valt
te constateren – de voordelen van het huidige gedifferentieerde BTWtarievenstelsel, gecombineerd met de gevolgen van de introductie van
een uniform tarief, in het verleden een meer zwaarwegende rol gespeeld
dan de voordelen van een uniform BTW-tarief. Dat lijkt verklaarbaar
vanwege de – ook in deze notitie geschetste – mogelijk ingrijpende algemeen economische en o.a. sectorale gevolgen. Daarom is het aannemelijk
dat een aanzienlijke wijziging in de BTW-tariefstructuur zoals uniformering
van de huidige BTW-tarieven, in de toekomst wellicht meer draagvlak zal
krijgen als deze inpasbaar zou zijn in een breder algemeen beleidspakket.

1

Voor de bepaling van de koopkrachteffecten
is van belang in hoeverre de bestedingspatronen tussen huishoudens verschillen. Nader
onderzoek door het CBS is nodig om vast te
stellen in hoeverre lagere inkomens op dit
moment verhoudingsgewijs meer uitgeven
aan eerste levensbehoeften dan hogere
inkomens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 764

8