Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 934

Reorganisatie van de douane

Nr. 2

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 april 2009
Binnen de vaste commissies voor Financiën1 en voor Justitie2 hebben
enkele fracties de behoefte om de staatssecretaris van Financiën en de
minister van Justitie over de reorganisatie van de douane enkele vragen
en opmerkingen voor te leggen.

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Blok (VVD), voorzitter, Ten Hoopen (CDA), ondervoorzitter,
Weekers (VVD), Van Haersma Buma (CDA), De
Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Irrgang (SP), Luijben
(SP), Kalma (PvdA), Blanksma-van den Heuvel
(CDA), Cramer (CU), Van der Burg (VVD), Van
Dijck (PVV), Spekman (PvdA), Heerts (PvdA),
Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD), Tang
(PvdA), Vos (PvdA), Bashir (SP) en Sap (GL).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Remkes
(VVD), Pieper (CDA), Aptroot (VVD), De Vries
(CDA), Van Hijum (CDA), Mastwijk (CDA), Elias
(VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Pechtold
(D66), Kant (SP), Ulenbelt (SP), Van der Veen
(PvdA), Smilde (CDA), Anker (CU), Vacature
(VVD), De Roon (PVV), Van Dam (PvdA),
Smeets (PvdA), Karabulut (SP), Thieme
(PvdD), Heijnen (PvdA), Roefs (PvdA), Van
Gerven (SP) en Vendrik (GL).
2
Samenstelling:
Leden: Van de Camp (CDA), De Wit (SP), Van
der Staaij (SGP), Arib (PvdA), ondervoorzitter,
De Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, C
q örüz
(CDA), Joldersma (CDA), Gerkens (SP), Van
Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), De
Krom (VVD), Timmer (PvdA), Griffith (VVD),
Teeven (VVD), Verdonk (Verdonk), De Roon
(PVV), Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Thieme
(PvdD), Kuiken (PvdA), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg (CDA), Anker
(CU) en Heemelaar (GL).
Plv. leden: Sterk (CDA), Langkamp (SP), Van
der Vlies (SGP), Smeets (PvdA), AastedMadsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA),
Jonker (CDA), Roemer (SP), Van Raak (SP), De

KST130416
0809tkkst31934-2
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De vragen en opmerkingen zijn op 6 maart 2009 aan de staatssecretaris
van Financiën en de minister van Justitie voorgelegd. Bij brief van 16 april
2009 zijn ze door de staatssecretaris van Financiën en de minister van
Justitie beantwoord.
De voorzitter van de commissie voor Financiën,
Blok
De voorzitter van de commissie voor Justitie,
De Pater-van der Meer
De adjunct-griffier van de commissie,
Basten

Vries (CDA), Weekers (VVD), Dijsselbloem
(PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD),
Van Miltenburg (VVD), Zijlstra (VVD), Fritsma
(PVV), Koşer Kaya (D66), Gill’ard (PvdA),

Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA), De RoosConsemulder (SP), Bouchibti (PvdA), Van
Haersma Buma (CDA), Slob (CU) en Halsema
(GL).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
Hoe verloopt de discussie over de authorised economic operatorcertificering (hierna: AEO)? Hoe wordt omgegaan met zekerheidstelling
van een AEO-bedrijf? En hoe zal het boete-instrument worden gehanteerd?
Hoe worden de ontwikkelingen met betrekking tot horizontaal toezicht
precies meegenomen in de reorganisatie van de Douane?
Kunnen de staatssecretaris van Financiën en de minister van Justitie
reageren op de stelling in De Telegraaf van 4 februari 2009: «volgens de
Koninklijke marechaussee, eigen personeel én alle vakbonden zet de
nieuwe controlemethode de sluizen open voor de misdaad»? Worden er
voldoende waarborgen ingebouwd om misbruik tegen te gaan? Zo ja,
welke?

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De douane is sinds eind 2006 bezig met een reorganisatie. Deze reorganisatie loopt samen met grote veranderingen in de dienstverlening, waarbij
bedrijven hun goederenafhandeling en administratie kunnen certificeren
en het contact met de douane grotendeels gedigitaliseerd wordt. Ook wil
de douane de samenwerking met andere diensten verbeteren, waardoor
controles door meerdere diensten geïntegreerd uitgevoerd kunnen
worden.
De leden van de fractie de PvdA vinden het een goede zaak dat de douane
door middel van certificering en digitalisering de administratieve lastendruk wil verminderen. Douanecontroles en stempels zijn immers geen
doel op zich, maar een middel om goederenstromen inzichtelijk te
houden, veiligheid te vergroten en criminaliteit te bestrijden.
Bij de leden van de fractie van de PvdA bestaat echter de vrees dat de
vernieuwing van de douanewerkzaamheden en de reorganisatie geen
gelijke pas houden. Alle douaneposten aan de douanegrenzen staan op de
nominatie opgeheven te worden, waarna er nog drie locaties overblijven
in Rotterdam, Schiphol en het Waddengebied. De ontwikkelingen met
certificering lijken tegelijk langzamer te verlopen dan gewenst en ook nog
niet alle formaliteiten kunnen digitaal afgehandeld worden. Hierdoor
bestaat het risico dat het toezicht sneller wegvalt dan de alternatieven
ontwikkeld worden.
Dit met alle negatieve gevolgen van dien. De criminaliteit zal toenemen,
belastinginkomsten worden gemist en de Nederlandse concurrentiepositie zal verslechteren. Ook de PvdA fractie zich zorgen dat de werkdruk bij
marechaussee en politie zal toenemen. Zeker nu de huidige economische
crisis voor grotere criminaliteit kan gaan zorgen.
Daarom zouden de leden van de fractie van de PvdA graag de volgende
vragen beantwoord zien:
Wat is de huidige stand van zaken van de reorganisatie van de douane?
Klopt het dat al werkzaamheden van de douane in het binnenland zijn
overgebracht naar Rotterdam en Amsterdam?
Welke vervolgstappen zullen wanneer in de komende periode worden
ondernomen als het gaat om veranderingen bij de douane?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

2

Hebben er, als reactie op ontwikkelingen in en buiten de douane, nog
aanpassingen plaatsgevonden in de oorspronkelijke reorganisatieplannen?
Is er een risicoanalyse uitgevoerd van het nationale reorganisatieproject
en de aanverwante processen op Europees en internationaal niveau? Zo
nee, wilt u die alsnog uitvoeren?
In hoeverre sluit de AEO-certificering al aan op de eisen die douaneautoriteiten buiten de EU stellen? Zijn hier vorderingen in?
Wat zijn de kosten die de douane moet maken voor de reorganisatie en de
ondersteunende automatisering?
Welke partijen zijn betrokken bij de veranderingen van de douane? Hoe
wordt gewaarborgd dat de veranderingen van de reorganisatie bij de
douane zorgvuldig worden ingevoerd.
Wordt voldoende gebruik gemaakt van initiatieven vanuit het ministerie
van Economische Zaken en vanuit de wetenschap (bijvoorbeeld IT-AIDE
vanuit de VU Amsterdam).
Wat zijn de ervaringen tot nu toe met de AEO-certificering van exporteurs?
Hoeveel bedrijven zijn er inmiddels gecertificeerd, voldoet dit aan de
verwachtingen en welk percentage van de externe handelsstromen is
hiermee gemoeid?
Welke eisen worden er gesteld aan de verkrijging van het AEO-certificaat
en hoe wordt de naleving van deze eisen gecontroleerd?
Mag er ook controle op de naleving van deze eisen gedaan worden bij
buitenlandse exporteurs die door hun eigen douane gecertificeerd zijn?
Welke kosten zijn er voor bedrijven gemoeid met certificering?
Welke voordelen zijn er verbonden aan de certificering en de automatisering van gegevensstromen?
Lukt het in de praktijk voldoende om de faciliteiten die aan de
AEO-certificering gekoppeld te zijn ook waar te maken? Denk hierbij aan
voorrang bij inspectie die onmogelijk gemaakt wordt door de plaats van
de container in de stack.
Voldoet de AEO-certificering aan de behoefte van exporteurs? Zo nee, hoe
wordt ervoor gezorgd dat dit in de toekomst verbetert?
Welke AEO faciliteiten worden wel en niet aan intermediairs toegekend?
Waarom niet en wat voor nadeel levert dit op voor kleinere exporteurs, die
zelf te weinig omvang hebben om hun administratie en volledige
veiligheidssysteem te laten voldoen aan AEO-eisen? Wat is het voordeel
van AEO als het niet de volledige keten betreft?
De buitengrens bestaat in Nederland niet alleen uit Rotterdam en
Schiphol, maar ook uit de luchthavens Maastricht-Aachen Airport,
Eindhoven-Airport en Groningen-Airport. Verder bevinden zich in het
westen en noorden meerdere zeehavens, die mogelijk alleen maar interessanter worden voor criminele activiteiten. Hoe zal de Douane op deze
delen van de buitengrens aanwezig zijn? Is er fysieke aanwezigheid in
bijvoorbeeld Vlissingen, Amsterdam en Den Helder?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

3

Wat zijn de openingstijden van de douane in Rotterdam en Schiphol, kan
men daar 24 uur per dag voor aangiften terecht?
Er is sprake van een mogelijk blijvende aanwezigheid in het Waddenzeegebied waar zich ook zeehavens bevinden? Hoe ver is de besluitvorming
rond dit onderwerp?
De douane vervult ook toezichtstaken op het gebied van veiligheid,
gezondheid, economie en milieu. Wil de Douane die taken ook in de
toekomst blijven vervullen? Zo nee, op welke wijze worden deze toezichttaken afgestoten en door wie worden ze in de toekomst uitgevoerd? Welke
invloed heeft dit op de werkdruk van ondermeer politie en marechaussee?
Houdt de regering ook rekening met een toename in de criminaliteit door
het verminderde toezicht van de douane door automatisering/certificering
en door fysieke concentratie op een klein aantal locaties? Hoe wil de regering de pakkans voor criminele activiteiten op peil houden of vergroten?
Op welke wijze zal toezicht dat niet aan de buitengrens plaatsvindt georganiseerd worden? Zal hierbij gebruik gemaakt worden van mobiele
toezichtbrigades? Hoe zullen die georganiseerd en facilitair ondersteund
worden? In welke mate zal dit toezicht nog plaatsvinden?
Heeft controle bij de verlader voor exporteurs voordelen, omdat een
controle daar de minste invloed heeft op het logistiek proces? Hoe wordt
aan dit belangrijk concurrentievoordeel tegemoet gekomen? Is voorzien in
redelijke responstijden bij een controle in het binnenland in verband met
aanreistijden?
Klopt het dat de opnamepercentage van bepaalde risicoprofielen is
verlaagd? Wat betekent dit voor de kans op controle en kan de regering
iets zeggen over de effecten op veiligheid, belastinginkomsten en milieuen veiligheidsrisico’s.
Kan de regering een overzicht geven van douaneformaliteiten die inmiddels digitaal afgehandeld kunnen worden (met inbegrip van procedures
van andere controlediensten op het gebied van landbouw en kwaliteitscontroles) en formaliteiten die nog op papier dienen te gebeuren?
Wat is de stand van zaken bij de totstandkoming van horizontaal en integraal toezicht? Welke voordelen biedt deze vorm van toezicht voor
bedrijven?
Hoe werken de verschillende inspectiediensten samen en lukt het daarbij
om de eigen belangen te overbruggen?
Wordt door de verschillende diensten gebruik gemaakt van één informatiesysteem, of wordt toegewerkt naar integratie van de verschillende
systemen? Als voorbeeld van horizontaal toezicht zou de regering
misschien in kunnen gaan op de verplichte controle van uitvoer van
landbouwgoederen met aanspraak op restitutie op basis van
EEG-verordening 386/90.
Hoe ver is de ontwikkeling van een Single Window gevorderd?
Klopt het dat België en Duitsland op een heel andere manier reageren op
de ontwikkelingen in de douaneregelgeving, betekent dit dat deze landen
nog een belangrijk deel van hun binnenlandse douanekantoren openhouden? Wat betekent dit voor de dienstverlening aan Belgische en Duitse
exporteurs, kunnen die hier voordeel van ondervinden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

4

Zijn de standaarden voor uitwisseling van gegevens tussen de douanediensten al uitgewerkt en wat is de stand van zaken van de bouw van dit
informatiesysteem? In hoeverre is hierbij lering getrokken uit de ervaringen met o.a. SIS II?

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
Douanepersoneel maakt zich blijkens mediaberichten zorgen over de
gevolgen van de certificering van de goederenstromen. Het zou volgens
het personeel kunnen leiden tot een toename in criminaliteit. Delen de
staatssecretaris van Financiën en de minister van Justitie deze zorgen en
zo ja, hoe wordt daar mee omgegaan? Zo nee, waarom niet?
Hoe zal er in de toekomst op worden toegezien dat gecertificeerde
bedrijven de status van AEO ook nog steeds verdienen?
Voor welke periode wordt het AEO-certificaat afgegeven?
Het is de bedoeling om 90% van de goederenstromen te certificeren.
Mogen deze goederen überhaupt nog gecontroleerd worden? Zo nee, is
het dan werkelijk de bedoeling dat dit soort goederen altijd zonder
controle de grens kunnen passeren, ook indien er aanwijzingen zijn dat er
wel iets mis is? Zo ja, op basis van welke criteria zal de douane een gecertificeerde goederenstroom toch controleren?
Binnen welk tijdbestek moet het genoemde percentage gehaald zijn? Wat
is de stand van zaken?
Wordt deze doelstelling en het bijbehorende tijdspad door het personeel
en door het bedrijfsleven als haalbaar gezien? Zo nee, waarom niet.
Is het tijdspad in overleg met het bedrijfsleven vastgesteld? Zo nee,
waarom niet?
Klopt het dat het tijdspad inmiddels is aangepast? Zo ja, wat was de reden
om het tijdspad aan te passen?
Door de veranderende aard van de controletaak zal personeel wellicht ook
om- en bijgeschoold moeten worden. Wat wordt er gedaan om voldoende
expertise op te bouwen?
Wat betekent de voorgenomen concentratie van de douaneactiviteiten bij
Schiphol en de Rotterdamse haven voor de controletaken bij andere
buitengrenzen (andere vlieg- en zeehavens)? Zal de dienstverlening daar
beperkter zijn in kwaliteit en/of beschikbaarheid (openingstijden)? Wat
betekent dit voor bedrijven die importeren/exporteren via deze buitengrenzen?
Klopt het dat naar aanleiding van de zorgen van het douanepersoneel er
inmiddels in overleg met de personeelsvertegenwoordiging een alternatief reorganisatieplan is opgesteld? Zo ja, kunnen de bewindspersonen de
belangrijkste wijzigingen t.o.v. het oude plan aangeven en dit nieuwe plan
doen toekomen aan de Tweede Kamer?

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
Klopt het, dat de EU «eist» dat de douane zich helemaal stort op de bewaking van de Europese buitengrens? (Telegraaf 1 februari 2009).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

5

Klopt het, dat daarom de binnenlandse controle door de douane wordt
afgeschaft, behoudens controles op «niet gecertificeerde bedrijven» en
gevallen waarover tips binnenkomen? Zijn er nog andere redenen voor
deze voorgenomen nieuwe werkwijze dan «eisen van de EU»? Zo ja,
welke?
Hoeveel fiscale misdrijven respectievelijk commune misdrijven zijn de
afgelopen vijf jaren opgespoord door douanecontroles die niet aan de
buitengrenzen hebben plaatsgevonden (gaarne een opgave per jaar)?
Is er een analyse gemaakt van de gevolgen van de voorgenomen nieuwe
werkwijze van de Douane (geen controle meer in het land maar uitsluitend
aan de buitengrenzen) voor de opsporing en bestrijding van de misdaad?
(gaarne een uitsplitsing naar fiscale misdrijven en commune misdrijven
en binnen deze 2 hoofdcategorieën een opgave per delictstype).
Is over de gevolgen van de voorgenomen nieuwe werkwijze van de
douane voor de bestrijding van de misdaad, overleg gevoerd tussen de
staatssecretaris van Financiën, de minister van Justitie, de minister van
Binnenlandse Zaken en koninkrijksrelaties en het Openbaar Ministerie?
Zo ja, kunnen de staatssecretaris van Financiën en de minister van Justitie
de Kamer uitvoerig informeren over dat overleg? Zo neen, waarom niet?
Wat is de appreciatie van de staatssecretaris van Financiën en de minister
van Justitie over het oordeel van een aantal douaniers, dat door de
nieuwe werkwijze Nederland de draaischijf wordt van crimineel Europa?
Op welke wijze wordt gewaarborgd dat de «intelligence» over criminele
goederenstromen nog in voldoende mate zal worden verkregen?
Wordt er een aparte «intelligence unit» opzetten die informatie over criminele goederenstromen zal vergaren?
Overwegen de bewindspersonen een «meld-smokkel-anoniem»-kliklijn in
te stellen?
Op grond waarvan is besloten om de certificering van betrouwbare
bedrijven aan het bedrijfsleven over te laten?
Hoe wordt geborgd dat het proces van certificering betrouwbaar zal zijn?
Hoe wordt voorkomen dat de onderwereld binnendringt in en zich
meester maakt van gecertificeerde bedrijven? Heeft u daarover overleg
gevoerd met de minister van Justitie, de minister van Binnenlandse Zaken
en koninkrijksrelaties en het Openbaar Ministerie?
Zo ja, wilt u de Kamer uitvoerig informeren over dat overleg? Zo neen,
waarom niet?
Kunt u in geldbedragen en in aantallen zaken opgeven hoeveel controlewinst u aan de buitengrenzen verwacht te behalen en hoeveel controleverlies in het binnenland u daarvoor bereid bent voor lief te nemen?
Op grond waarvan koestert u deze verwachtingen?
II Reactie van de bewindslieden
Om de vragen zo goed mogelijk te kunnen beantwoorden zijn ze verdeeld
over twee onderscheiden thema’s: de Authorised Economic Operator en
de reorganisatie van de Douane.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

6

Authorised Economic Operator (AEO) (31 934, nr. 1)

Voordelen van het certificeren
Certificering is een belangrijke volgende stap in de samenwerking tussen
de Douane en het bedrijfsleven. Het past in het streven om het toezicht te
«horizontaliseren». Hiermee wordt bedoeld dat bedrijfsleven en Douane
samen verantwoordelijk zijn voor veilige en integere buitengrensoverschrijdende goederenstromen. Het biedt de mogelijkheid om samen te
zorgen voor een veilige logistieke keten. Vanuit het bedrijfsleven bestaat
de wens om met nieuwe concepten de concurrentiepositie van Nederland
een impuls te geven. Lagere administratieve lasten, betrouwbaarheid,
efficiency en snelheid van de douaneafhandeling staan daarbij centraal.
Het AEO – concept speelt een cruciale rol bij het realiseren van deze
wensen. De voordelen van een AEO-certificaat zijn afhankelijk van het
soort certificaat (Douanevereenvoudiging, Veiligheid of Combinatie
Douanevereenvoudiging en Veiligheid):
–
–

minder fysieke en documentcontroles (voor alle AEO-certificaten);
voorrang bij controle, indien voor controle geselecteerd (voor alle
AEO-certificaten);
– mogelijkheden voor controle op een andere plaats dan de plaats van
binnenkomst voor alle certificaten;
– beperkte toetsing bij latere vergunningaanvraag voor vereenvoudigde
douaneprocedures (geen toetsing meer op criteria die al bij de
aanvraag voor een AEO-certificaat voor Douanevereenvoudigingen of
de Combi zijn getoetst).
Zodra de Europese geautomatiseerde systemen Import Control System
(ICS) en de volgende fase van het Export Control System (ECS) gereed zijn
en het bedrijfsleven de nodige voorbereidingsmaatregelen heeft getroffen
om met deze systemen te kunnen communiceren, komen daar nog de
volgende voordelen bij:
– voorafgaande kennisgeving bij controles;
– minder gegevens verstrekken in de summiere aangifte.
De Nederlandse Douane had gepland om op 1 juli 2009 met ICS en de
volgende fase van ECS te kunnen werken. Deze datum blijkt, net als in een
aantal lidstaten, niet haalbaar. Een nieuwe planning is nu in de maak. De
Douane zal de voorafgaande kennisgeving achterwege laten als dat de
controle zou kunnen frustreren, bijvoorbeeld in het geval van een specifiek risicosignaal.

Voordelen van het automatiseren van gegevensstromen
Automatisering van gegevensstromen leidt tot grote logistieke voordelen
en minder papieren rompslomp. Zo kunnen goederen sneller worden
vrijgegeven en hoeft een bedrijf niet steeds naar een douaneloket af te
reizen om daar papieren bescheiden te overleggen. De reguliere douaneprocedures zoals invoer, opslag, uitvoer en vervoer zijn in Nederland al
vrijwel geheel geautomatiseerd: bedrijven kunnen daardoor de gehele
dag elektronisch een aangifte indienen.
Voordelen van de AEO voor intermediairs (douane expediteurs)
Alle faciliteiten kunnen aan intermediairs worden toegekend, met uitzondering van het verminderen van fysieke controles. De douane-expediteur
komt voor deze vermindering niet in aanmerking omdat de expediteur
geen invloed kan uitoefenen op de fysieke goederenstroom: dat is een
zaak tussen verzender en ontvanger van de goederen. De ontvanger moet
dus een AEO-certificaat hebben wil de faciliteit van het verminderen van
fysieke controles toegekend kunnen worden.
De voordelen van het AEO-certificaat in de praktijk
In het najaar van 2008 werd duidelijk dat het aantal aanvragen van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

7

Nederlandse bedrijfsleven om Authorised Economic Operator (AEO) te
worden, achter blijft. Deze ontwikkeling doet zich in alle EU-lidstaten voor.
Het aantal aanvragen AEO blijft achterwege omdat wereldwijd de diverse
AEO-programma’s nog niet wederzijds worden erkend. Zo is over wederzijdse erkenning al langere tijd overleg gaande tussen de Verenigde
Staten en de Europese Unie. Als gevolg hiervan blijven de voordelen van
het AEO certificaat voor het Nederlandse bedrijfsleven beperkt tot faciliteiten in de Europese Unie. Deze faciliteiten worden door het Nederlandse
bedrijfsleven niet als nieuw ervaren, omdat de Nederlandse Douane – in
vergelijking met andere EU-lidstaten – aan bedrijven al veel faciliteiten
toekende. De uitbreiding van de AEO-faciliteiten zal pas plaatsvinden bij
de invoering van een gemoderniseerd Europees douanewetboek, gepland
in 2013.

Eisen die worden gesteld aan de verkrijging van het AEO-certificaat
De eisen waaraan een AEO moet voldoen zijn opgenomen in de Europese
douanewetgeving. Om in aanmerking te komen voor het AEO-certificaat
Douanevereenvoudigingen moet een bedrijf voldoen aan de volgende
basiseisen:
• de organisatie is in het verleden de douaneverplichtingen zorgvuldig
nagekomen;
• de organisatie voert een deugdelijke handels- en/of vervoersadministratie, die passende douanecontroles mogelijk maakt;
• de organisatie moet financieel gezond zijn.
Voor het certificaat Veiligheid of het gecombineerde certificaat moet een
bedrijf bovendien passende veiligheidsmaatregelen hebben getroffen om
de integriteit van de goederen te waarborgen. De Douane toetst de
AEO-aanvraag om zich een beeld te kunnen vormen van de betrouwbaarheid van de aanvrager, onder andere door:
• het toetsen aan bij de Douane al bekende informatie, bijvoorbeeld
eerdere aanvragen van douanevergunningen, eerdere resultaten van
controles en in het verleden door anderen dan de Douane aan de
aanvrager toegekende certificaten (bijvoorbeeld op het gebied van
veiligheid);
• het opvragen van informatie;
• een bedrijfsbezoek en/of een initieel onderzoek.

Controle op de naleving van de eisen
Is aan de eisen voldaan, dan wordt een AEO-certificaat afgegeven. De
houder van het AEO-certificaat moet wel het vertrouwen blijven verdienen
dat gold ten tijde van de afgifte van dit certificaat. De houder heeft een
eigen verantwoordelijkheid om alle waarborgen en veiligheidsprocedures
te bewaken en niet te wachten op de Douane tot een controle plaatsvindt.
Blijkt bij een controle van de Douane dat het vertrouwen wordt
geschonden, dan zal dat leiden tot een herbeoordeling van de toetsingscriteria en zo nodig tot het intrekken van het AEO-certificaat door de
Douane. Deze herbeoordeling, gevolgd door het zo nodig intrekken van
het certificaat, zal bijvoorbeeld plaatsvinden wanneer er aanwijzingen zijn
dat het bezit van het AEO-certificaat wordt misbruikt voor criminele doeleinden. Wanneer de douane op deze manier criminele activiteiten op het
spoor komt, zal daarnaast de beschikbare informatie verstrekt worden aan
de relevante opsporingsdienst.

Afgifte van AEO certificaten
De douane van het land waar een AEO de hoofdadministratie heeft, is
verantwoordelijk voor de afgifte van en het toezicht op dit certificaat.
Bedrijven doen dat dus niet zelf. De procedure voor het krijgen van een
AEO-certificaat start met het doen van een AEO-self-assessment door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

8

aanvrager. Met dit AEO-self-assessment kunnen bedrijven zichzelf een
oordeel vormen over de kwaliteit van het eigen interne beheersingssysteem en nagaan of ze in aanmerking komen voor een certificaat.
Vervolgens toetst de Douane de aanvraag en de self-assessment en
beslist over afgifte. Indien een bedrijf vestigingen heeft in meerdere
lidstaten consulteren de douaneadministraties elkaar voordat tot afgifte
wordt overgegaan. De Europese Commissie heeft onlangs Nederland een
compliment gegeven voor de wijze en de kwaliteit van het afgifteproces.
Nederland en Duitsland worden als voorbeeld genoemd voor de andere
lidstaten. Op dit moment zijn in Nederland 96 bedrijven AEO-gecertificeerd. Daarvan hebben 86 bedrijven het gecombineerde certificaat
douanevereenvoudigingen en veiligheid, 6 bedrijven het certificaat
douanevereenvoudigingen en 4 bedrijven het certificaat veiligheid. De
aanvraag van ca. 170 bedrijven is in behandeling. Het gaat om bedrijven
uit alle geledingen binnen de logistieke keten. Het is niet goed mogelijk
aan te geven welk percentage van de externe handelsstroom hiermee
gemoeid is. In EU zijn bijna 1 750 AEO vergunningen afgegeven, 80% AEO
gecombineerd, 17% AEO alleen douanevereenvoudiging en 3% AEO
alleen veiligheid.

De kosten van het aanvragen van een AEO-certificaat
De kosten voor een bedrijf zijn afhankelijk van het type certificaat en het
niveau van de administratieve organisatie en de interne controle. Hierdoor
is geen eenduidig kostenoverzicht te geven. Zo zal een bedrijf met een
administratieve organisatie en interne controlemaatregelen op een hoog
niveau minder kosten hebben dan een vergelijkbaar bedrijf met een lagere
niveau. Ingeval van een AEO-veiligheid geldt hetzelfde voor de standaard
van integriteits- en veiligheidsvoorzieningen. Ook is mede bepalend de
expertise die een bedrijf zelf in huis heeft om de zelfbeoordeling te
verrichten of om de vereiste aanpassingen in de bedrijfsprocessen door te
voeren.
Betrouwbaarheid van certificering
Douane geeft niet zonder meer een AEO-certificaat af, maar gaat eerst na
of een bedrijf betrouwbaar is. Dat is geen blind vertrouwen, maar een
vertrouwen dat is gebaseerd op ervaringen uit het verleden (o.a. hoe staat
het bedrijf bij de douane bekend) en de eigen verantwoordelijkheid van
het bedrijf voor een deugdelijke bedrijfsvoering. De bedrijven die een
AEO-certificaat aanvragen worden altijd bezocht. De beoordeling door de
Douane van de bestaande waarborgen, veiligheidssystemen en van een
aantal formele aspecten zoals die in de EG wetgeving zijn opgenomen,
biedt de douane houvast om het bedrijf al dan niet het vertrouwen te
geven en te certificeren. Bedrijven met een AEO-certificaat kunnen nog
steeds onderwerp van een steekproefsgewijze of gerichte douanecontrole
zijn. Indien uit deze controle blijkt dat het vertrouwen is geschonden, dan
kan dit zoals eerder aangegeven leiden tot het intrekken van het
AEO-certificaat en bij aanwijzingen voor criminele handelingen tot het
inschakelen van de relevante opsporingsdienst.
Certificering en het niveau van toezicht
Certificering zal ertoe leiden dat het toezicht van de Douane op de handhaving van wet- en regelgeving wordt verbeterd. Door certificering krijgt
de Douane namelijk beter zicht op bedrijven en logistieke ketens door de
informatie die de bedrijven moeten verstrekken. Bij AEO gecertificeerde
bedrijven vindt horizontaal toezicht plaats, dat wil zeggen toezicht dat
gebaseerd is op wederzijds vertrouwen om zo te komen tot een goede,
open relatie met de Douane, waarin snel zekerheid kan worden geboden,
gewerkt wordt in de actualiteit en waarbij minder intensief toezicht
achteraf noodzakelijk is. De Douane kan daardoor de aandacht meer
richten op de niet gecertificeerde bedrijven. Deze aandacht heeft de vorm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

9

van het traditionele verticaal toezicht, zoals correcties op grond van
fysieke controles van individuele goederenzendingen. Certificering en
horizontaal toezicht zijn derhalve aanvullende vormen van toezicht. Zoals
hierboven gemeld kunnen bedrijven met een AEO-certificaat nog steeds
onderwerp van een steekproefsgewijze of een gerichte douanecontrole
zijn, bijvoorbeeld in de vorm van een fysieke controle van een individuele
goederenzending. De Douane investeert doorlopend in opleidingen voor
het personeel om in te kunnen inspelen op alle ontwikkelingen in o.a.
wetgeving, logistiek en automatisering. Horizontaal toezicht is ook onderdeel van deze opleidingen.

AEO en boetes
Een AEO heeft zijn interne bedrijfsprocessen zodanig op orde, dat afwijkende bevindingen niet noodzakelijkerwijs gelijk tot boetes zullen leiden,
maar wel tot een gesprek over de betrouwbaarheid en naleving van de
interne bedrijfsprocedures. Zijn deze procedures ontoereikend of worden
deze ontoereikend nageleefd, dan kan dit consequenties hebben voor de
handhaving van het certificaat. Uiteraard zullen de aard en omvang van
de bevonden afwijking bepalend zijn voor de beantwoording van de vraag
of er repressief opgetreden moet worden of niet (boete, strafrechtelijk
traject of schorsing of intrekking van het AEO-certificaat).
AEO-certificering van exporteurs
Er zijn op dit moment 32 exporteurs met een AEO-certificaat. De Douane
houdt een enquête onder de houders van een certificaat om inzicht te
krijgen in hun ervaringen. Wel is al duidelijk dat de voordelen van een
AEO certificaat voor exporteurs beperkt zijn, zolang dit certificaat nog niet
wereldwijd wordt erkend. Belangrijke handelspartners van de EG, zoals de
Verenigde Staten, China en Japan kennen hun eigen AEO-programma’s.
Zowel op het niveau van de Wereld Douane Organisatie als op bilateraal
niveau wordt gewerkt aan de wederzijdse erkenning van AEO-programma’s. Nederland vindt deze wederzijdse erkenning een uitermate belangrijke handelsfaciliterende maatregel en is nauw betrokken bij bilaterale
proeftrajecten van de EG met de Verenigde Staten, China en Japan. Deze
trajecten vergen tijd. Tussen de EG en de VS is inmiddels vergaand
gesproken om tot wederzijdse erkenning te komen zonder dat dit tot finale
besluitvorming heeft geleid. Met China en Japan is het proces nog niet
zover gevorderd, maar wordt wel voortgang geboekt.
AEO en zekerheid
Het is op grond van de communautaire wet- en regelgeving onder voorwaarden mogelijk om de zekerheid te verminderen voor AEO’s in het
geval van zogenaamde schorsingsregelingen. Bij schorsingsregelingen
wordt de betaling van douanerechten en belastingen opgeschort in
afwachting van de definitieve bestemming van de goederen. Een voorbeeld van een situatie waarin een schorsingsregeling kan worden toegepast is het vervoeren van niet communautaire goederen (goederen die
formeel niet zijn ingevoerd in de EU en waarover dus nog geen douanerechten en belastingen zijn betaald) binnen de EU en het opslaan van
dergelijke goederen in een depot. Ik heb daarom besloten om voor AEO’s
de zekerheidstelling voor de betaling van een douaneschuld bij douanevervoer en andere schorsingsregelingen te verminderen binnen de wettelijke mogelijkheden. De Douane heeft de opdracht gekregen dit besluit in
overleg met het bedrijfsleven verder uit te werken.
Overleg met bedrijfsleven over de AEO
In de reguliere overleggen tussen douane en bedrijfsleven wordt
gesproken over de AEO. Het betreft het Overleg Douane Bedrijfsleven
(ODB), het overleg van de Douane met de relevante koepels van het
bedrijfsleven en overleggen tussen het ministerie van Financiën en VNO –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

10

NCW. Ook in andere, incidentele, bijeenkomsten met bedrijven en
brancheorganisaties wordt de AEO besproken. Afstemming op Europees
niveau vindt plaats in de AEO Contact Group onder leiding van de Europese Commissie. Zoals eerder vermeld, loopt er op dit moment een
enquête onder gebruikers van de AEO. Aan de hand van de uitkomsten zal
bekeken wordt hoe de verwachte voordelen zijn uitgevallen en of behoefte
is aan bijstelling.
De reorganisatie van de Douane

De relatie tussen horizontaal toezicht en de reorganisatie van de Douane
De ontwikkeling van horizontaal toezicht, in combinatie en aanvullend op
het EU-concept van de Authorised Economic Operator, is één van de
doelstellingen van de reorganisatie van de Douane en is onlosmakelijk
verbonden met de andere doelstellingen, te weten:
– versterkt toezicht van de EU-buitengrens om de veiligheid van het
EUgrensoverschrijdende goederenverkeer te garanderen;
– minder oponthoud van logistieke stromen door elektronisch aangeven,
papierloze afhandeling en automatisering van douaneprocessen;
– samenwerking met andere overheidsdiensten.
Start van de reorganisatie en de laatste stand van zaken
Bij brief van 6 december 2006, (Kamerstukken II 2006/07, nr. 30 800 IX B,
nr. 10) en in de daarna volgende bedrijfsplannen en beheersverslagen van
de Belastingdienst, is de Kamer geïnformeerd over de reorganisatie van
de Douane. Bij de start van de reorganisatie is rekening gehouden met de
Europese en de internationale ontwikkelingen op het gebied van het
douanetoezicht. Het uitgangspunt van de reorganisatie was en is het goed
functioneren van het douanetoezicht aan de ene kant en het faciliteren
bedrijfsleven in de toekomst aan de andere kant. Daarnaast is een
uitgangspunt dat het tempo van de reorganisatie wordt bepaald door de
modernisering van Europese douanewetgeving en de mate waarin het
bedrijfsleven zich hieraan kan aanpassen.
Zoals hiervoor gemeld bij de Authorised Economic Operator, werd in het
najaar van 2008 duidelijk dat het aantal aanvragen van het Nederlandse
bedrijfsleven om Authorised Economic Operator (AEO) te worden, achter
blijft. Ook de vereenvoudiging van Europese wet- en regelgeving blijft uit.
Zo is de afschaffing van landbouwexportsubsidies voorlopig niet aan de
orde. Daardoor blijven in het binnenland de douanecontroles gehandhaafd op de uitvoer van landbouwgoederen met exportsubsidies.
Bovengenoemde actuele ontwikkelingen leiden ertoe, dat de reorganisatie
van de Douane in een volgende fase komt. In deze fase blijft het uitgangspunt dat de personele capaciteit van de Douane aan de buitengrens wordt
versterkt: daar speelt zich immers het leeuwendeel van het douanewerk
af. Alleen zal het tempo waarin dit geschiedt worden getemporiseerd.
Daarbij zal gelijke tred worden gehouden met het bedrijfsleven en zal de
dienstverlening aan het bedrijfsleven worden gewaarborgd.
Daarnaast is besloten om vanaf 1 januari 2010 de vier douaneregio’s op te
laten gaan in één landelijk eenheid: de Belastingdienst/Douane Nederland.
Deze landelijke eenheid zal worden gevestigd in Rotterdam en zal negen
uitvoerende douanekantoren gaan aansturen. Bijzondere aandacht krijgt
daarbij de landelijke regie op de handhaving en de invoering van intelligence. Intelligence is het detecteren van risico’s. Op operationele
eenheden zal aan intelligence worden gedaan. Daarnaast zal er een
centrale intelligence unit komen die de uitvoerende douanekantoren
daarbij ondersteunt. Regie op de handhaving betekent dat op grond van
de onderkende risico’s (waaronder het risico op criminele activiteiten)
besluiten worden genomen waarop zal worden gecontroleerd. Door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

11

voorgenomen organisatorische maatregelen zal de besturing van de
Douane eenduidiger en transparanter worden. Het voornemen is momenteel voor advies voorgelegd aan de Concern Ondernemingsraad.
De kwaliteit van het toezicht van de Douane zal door de reorganisatie
verbeteren. De beschikbare capaciteit wordt daar ingezet waar de werkstroom het grootst is. Daarbij blijft de Douane werken op basis van het
principe dat daar waar de risico’s het grootst zijn, het meest intensieve
toezicht zal plaatsvinden.

Douane aan de buitengrens en in het binnenland
Iedere lidstaat van de Europese Unie is vrij om te bepalen hoe organisatorisch invulling wordt gegeven aan de uitvoering van de Europese wet- en
regelgeving op het gebied van de Douane De Nederlandse Douane heeft
ervoor gekozen om daar de personele capaciteit te concentreren waar de
werkstroom het grootst is: de mainports haven Rotterdam en de luchthaven Schiphol. Om die reden wordt de personele capaciteit van de
Douane aan de buitengrens uitgebreid. Buitengrenslocaties zijn niet alleen
voorzien in Rotterdam en op Schiphol, maar ook in de zeehavens Amsterdam, de Waddenzee, Vlissingen, Moerdijk en op de luchthavens van Eindhoven en Maastricht. De Douanekantoren in de haven van Rotterdam en
op Schiphol zijn 24 uur per dag bemand. Bedrijven kunnen daarnaast 24
uur per dag elektronisch aangifte doen. De Douane brengt niet alle capaciteit in het binnenland over naar de buitengrens. Voor formaliteiten zoals
het tonen, aanbieden of overleggen van papieren bescheiden voor het
doen van een aangifte, handhaaft de Douane loketten voor het bedrijfsleven in het binnenland. Daarnaast blijft de Douane in het binnenland
controleren door gerichte en steekproefsgewijze controles en door deelname aan gezamenlijke controleacties met o.a. de politie en de Koninklijke
Marechaussee.
Overleg met het bedrijfsleven en andere departementen
Net zoals over de AEO, is er ook over de veranderingen bij de douane
regelmatig contact met het bedrijfsleven. In het Overleg Douane Bedrijfsleven is de reorganisatie een vast agendapunt waar de voortgang wordt
gemeld en waar de gevolgen voor het bedrijfsleven met het bedrijfsleven
worden besproken.
De Douane vervult toezichtstaken op het gebied van veiligheid, gezondheid, economie en milieu (VGEM). De reorganisatie brengt hierin geen
substantiële verandering. Met de departementen waarvoor de VGEM
taken worden uitgevoerd, vindt regulier overleg plaats waarbij ook de
reorganisatie onderwerp van gesprek is.
Integraal toezicht, single window en de samenwerking met EZ
De Douane werkt nauw samen met de inspectiediensten, zoals de
Inspectie Verkeer en Waterstaat, de Voedsel en Warenautoriteit en de
VROM Inspectie. Een van de doelstellingen is om een zogenoemde one
stop shop te introduceren, waarbij de overheid een zending goederen ten
hoogste één keer controleert. Een voorbeeld van de maatregelen die
getroffen worden om dit mogelijk te maken is dat de inspectiediensten de
Douane hebben aangewezen als ladingregisseur voor alle inspectieactiviteiten in de havens van Rotterdam en Amsterdam.
De Douane participeert in het programma van het ministerie van Economische Zaken «Slim geregeld, goed verbonden» dat als doel heeft om
door samenwerking op ICT-gebied de administratieve lasten te verlagen
en kosten te besparen. Met de inspectiediensten en het bedrijfsleven
wordt in havens en luchthavens gewerkt aan het daadwerkelijk één keer
aanleveren van gegevens en aan het doorgeven aan of kunnen inkijken
van gegevens door andere overheidsinstanties (single window).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

12

Uitwisseling van gegevens tussen de Europese douaneadministraties
De Europese douaneadministraties wisselen al sinds de jaren zestig op
grond van allerlei verdragen en verordeningen informatie uit. Deze informatie uitwisseling wordt ondersteunt door Europese geautomatiseerde
Douanesystemen op het gebied van controle, zoals het CIS (Customs
Information System) en het Fide (Customs File Identification Database).
Daarnaast beschikt de douane over systemen voor het uitwisselen van
bevindingen en risicoanalyses tussen lidstaten.
Meldlijn voor smokkel
Er bestaat op dit moment al een meld misdaad anoniem lijn. Smokkel kan
daar ook worden gemeld. Daarnaast worden (anonieme) meldingen die
bij het ministerie van Financiën of de Belastingdienst/Douane binnenkomen altijd voor behandeling doorgeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 934, nr. 2

13