Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 835

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 juni 2017
Om het vak van wijkverpleegkundige uit te voeren moet er ruimte en
vrijheid zijn om de zorg te leveren die bij de patiënt past. Deze zorg moet
aansluiten op de persoonlijke wensen en behoeften van mensen. Daar
waar mogelijkheden zijn voor verdere ondersteuning van de wijkverpleegkundige bij de uitoefening van het vak moet dat ook plaatsvinden. Het
verheugt mij om u met deze brief het hoofdlijnakkoord wijkverpleging
2018 te kunnen sturen dat alle partijen van de wijkverpleging hebben
gesloten1. Partijen willen de komende jaren met elkaar invulling geven
aan de verdere transitie van de wijkverpleging. Hiertoe worden onder
andere op het gebied van kwaliteit en inkoop stappen gezet. Wijkverpleegkundigen zijn trots op hun vak. Met dit akkoord kan de beroepstrots alleen
maar toenemen en kunnen wijkverpleegkundigen de mensen in hun eigen
omgeving zoveel mogelijk de ondersteuning bieden die nodig is.
Bestuurlijk akkoord 2018
Met het tekenen van het bestuurlijk akkoord bouwen we verder aan het
waardevolle fundament van de wijkverpleging waarmee mensen zo lang
mogelijk thuis kunnen wonen. De inhoudelijke ontwikkeling van het vak
staat hierbij voorop. Daarvoor is een ontwikkelagenda overeengekomen
als onderdeel van het bestuurlijk akkoord2. Ook wordt met dit akkoord
duidelijkheid geboden over het financiële kader 2018. Duidelijkheid die
van belang is voor de te maken inkoop afspraken. Daarnaast hebben
partijen afspraken gemaakt over de verbetering van de contractering
tussen aanbieders en verzekeraars die de uitvoering van het vak ten
goede komt.
Partijen hebben met de constructieve inzet die zij hebben getoond met het
sluiten van dit akkoord, duidelijk commitment uitgesproken dat er een
1
2

kst-29689-835
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 835

1

gezamenlijke opgave ligt om de wijkverpleegkundige zorg verder te
verbeteren. Samen met het toenemende budget voor wijkverpleging dat
er is sinds 2015 is en ook in 2018 tot groei van het budget leidt (zie
onderstaande tabel) is er meer ruimte om wijkverpleegkundige zorg te
intensiveren met meer kwaliteit.
Tabel: kader wijkverpleging
2015

2016

2017

20181

3.180

3.430

3.610

3.778

Vanaf 2018 maakt medisch specialistische verpleging thuis (MSVT) ad. € 97 mln. onderdeel uit
van het kader wijkverpleging.

1

In bijgaande rapportage wijkverpleging treft u een nadere toelichting bij
de ontwikkelagenda aan. Daarnaast wordt de stand van zaken geschetst
rondom de diverse trajecten die lopen en ook een bijdrage leveren aan de
verdere ontwikkeling van het wijkverpleegkundige vak. Ook eerdere
moties en toezeggingen komen hierbij aan de orde, net zoals het verdere
proces rondom de verbetering van de inkoop van casemanagement
dementie en de reactie op de situatie bij Brabantzorg waar u om heeft
gevraagd.
Wijkverpleegkundige zorg is van groot belang om aan de zorgvraag van
een toenemend aantal mensen thuis tegemoet te kunnen komen. Partijen
werken er hard aan om dit te kunnen blijven doen op een kwalitatief hoog
niveau. Met het afsluiten van een bestuurlijk akkoord wijkverpleging
onderschrijven partijen de intentie om te investeren in de wijkverpleegkundige zorg. De daadwerkelijke uitwerking van de voornemens uit het
akkoord is een verantwoordelijkheid van alle partijen en ik zal de
uitvoering nauwlettend blijven volgen. Het belang van de uitvoering zal ik
ook onder de aandacht brengen van mijn opvolger.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 835

2

Rapportage wijkverpleging
Ontwikkelagenda
Een belangrijk onderdeel van het bestuurlijk akkoord vormt de uitwerking
van de ontwikkelagenda wijkverpleging 2017–2019 die partijen zijn
overeen gekomen (zie bijlage)4. In deze agenda zijn kwaliteit, arbeidsmarkt, substitutie en samenwerking als speerpunten gedefinieerd.
Voor de verdere ontwikkeling van de kwaliteit staat de ontwikkeling van
richtlijnen en standaarden, data verzameling en het verminderen van
ongewenste praktijkvariatie voorop. Kwaliteitsinformatie is in eerste
instantie van belang voor patiënten. Daarnaast zal deze informatie er ook
aan bijdragen dat bij de zorginkoop meer nadruk komt te liggen op de
kwaliteit van zorg. Partijen hebben met het Zorginstituut eind 2016 al
afspraken gemaakt over het aanleveren van kwaliteitsindicatoren die met
name gericht zijn op transparantie voor patiënten. Het gaat om de
intensivering van Zorgkaart-NL, het gebruik van de Net Promotor Score
(NPS) en de systematische en geautomatiseerde registratie van zorginhoudelijke cliëntgegevens.
Ook de arbeidsmarkt is een belangrijk thema in de wijkverpleging de
komende jaren. Naast de integrale arbeidsmarktagenda ouderenzorg met
afspraken over concrete, brancheoverstijgende acties om de arbeidsmarktvraagstukken in de zorg aan te pakken, zullen partijen met elkaar
werken aan de specifieke maatregelen die nodig zijn voor de wijkverpleging. Bijvoorbeeld door te onderzoeken bij welke personeelsmix een
team goed functioneert of voorlichting te verstrekken die een passend
beeld geeft van het werken in de wijkverpleging en de arbeidsmarktkansen die er zijn.
Door een sterkere eerste lijn kunnen mensen langer zelfstandig blijven
wonen en kan het beroep op zwaardere zorg en (langdurige) ziekenhuisopnamen zoveel mogelijk worden voorkomen. Om ervoor te zorgen dat
de zorg zo dicht mogelijk bij de patiënt geboden wordt is het van belang
om afspraken te maken over mogelijke substitutie. Ook daar gaan partijen
gezamenlijk aan werken en bij de inkoop lokaal en regionaal afspraken
over maken.
Met behulp van samenwerking in de wijk kunnen betrokkenen elkaars
expertise benutten. De veranderende zorgvraag draagt eraan bij dat het
structureel verbinden van het zorgdomein met het sociale domein van
groot belang is. Voor iemand die zorg nodig heeft mag het niet uitmaken
uit welk domein de zorg wordt geleverd. De samenwerking zal primair op
lokaal en regionaal niveau tot stand komen. Zorgverzekeraars zullen in
gesprek gaan met gemeenten om praktische afspraken te maken die de
wijkverpleegkundige ondersteunt bij de zorgverlening en de versterking
van de zelfredzaamheid.
Nieuwe bekostiging wijkverpleging
Er zijn de afgelopen tijd meerdere opties uitgewerkt voor een bekostiging
die in de plaats zou kunnen komen voor de huidige vergoeding van uren
verpleging en verzorging. Een nieuwe bekostiging dient het bevorderen
van de zelfredzaamheid en de inzet van meer preventieve activiteiten te
belonen. In overleg met alle betrokken partijen ben ik vorig jaar tot de
conclusie gekomen dat de uitwerkingen die er lagen onvoldoende recht
deden aan de aard van de wijkverpleegkundige zorg. Ik heb u daarover
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 835

3

geïnformeerd in mijn brief van 8 juni 2016 over de bekostiging wijkverpleging5. De inhoud van de zorg moet voorop staan en de nieuwe
bekostiging moet ondersteunend zijn aan de wijkverpleegkundige
autonomie. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) is samen met partijen
gestart met een vervolgonderzoek naar cliëntkenmerken die bepalend zijn
voor de inzet van de wijkverpleegkundige zorg. Onder andere is aan
wijkverpleegkundigen gevraagd welke cliëntkenmerken de zorgvraag in
de wijk voorspellen. De NZa werkt uit of het vanuit de inhoud bezien
mogelijk is om tot een nieuwe bekostiging te komen. Een verdere
uitwerking zal de komende tijd plaatsvinden ter voorbereiding van
besluitvorming over een nieuwe bekostiging door een volgend kabinet.
Omdat de huidige bekostiging op uren blijft bestaan zolang er geen
alternatief is, is het des te belangrijker dat de hierboven geschetste
ontwikkelagenda wordt uitgevoerd. Transparantie over de zorg die wordt
geleverd draagt ertoe bij dat in de tussentijd bij de inkoop van wijkverpleegkundige zorg de inhoud en kwaliteit van de zorg meer voorop
kunnen komen te staan.
Tariefherijking
Zoals eerder toegezegd aan de Kamer bericht ik u over het kostenonderzoek dat de NZa heeft laten uitvoeren naar de bestaande tarieven voor
verpleging en verzorging. Hiermee zoekt de NZa naar tarieven die beter
aansluiten op de kostprijzen zoals die in de praktijk zijn. Het onderzoek laat
zien dat de kosten van persoonlijke verzorging zijn toegenomen terwijl de
kosten voor verpleging zijn afgenomen. Op basis van het kostprijsonderzoek zou dit betekenen dat de nieuwe tarieven voor persoonlijke
verzorging toenemen en die voor verpleging juist afnemen. Deze
ontwikkeling lijkt niet aan te sluiten bij de maatschappelijke tendens om
juist een hoger deskundigheidsniveau in te zetten om te ontzorgen en in
te zetten op zelfredzaamheid, wat vervolgens ook leidt tot meer doelmatigheid. De NZa heeft daarom in overleg met partijen van de wijkverpleging besloten om de tarieven in 2018 niet te herijken. Voor 2019
worden de tarieven vervolgens herijkt op basis van de uitkomsten van het
kostenonderzoek in combinatie met het opleveren van de resultaten
(standaarden, richtlijnen etc.) van de hierboven geschetste ontwikkelagenda. Op die manier probeert de NZa de tarieven niet alleen aan te
passen op basis van gegevens van de afgelopen jaren, maar wordt tevens
de inhoudelijk gewenste ontwikkeling binnen de wijkverpleging
meegenomen.
In de tussentijd is het van groot belang dat aanbieders en zorgverzekeraars bij de contractonderhandelingen er rekening mee houden dat het
streven naar doelmatigheid niet mag leiden tot verschraling van zorg. De
uiteindelijke hoogte van het tarief is de uitkomst van de onderhandeling
tussen partijen, maar ik ben verheugd dat we bestuurlijk zijn overeen
gekomen dat verzekeraars en aanbieders afspraken maken over de inzet
van de juiste zorg, op de juiste plek met passende deskundigheid én een
passend tarief.
Brabantzorg
Uw Kamer heeft mij gevraagd om een reactie op de berichtgeving over
Brabantzorg dat onvoldoende budget heeft voor VGZ verzekerden
(Handelingen II 2016/17, nr. 82, item 5).
Laat ik allereerst voorop stellen dat discussies die aanbieders en verzekeraars hebben over contracten niet ten koste van patiënten mogen gaan.
5

Kamerstuk 29 689, nr. 128.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 835

4

Als deze discussies uitgebreid in de media worden uitgevochten worden
mensen hier onnodig ongerust van en dat betreur ik te allen tijde.
Naar aanleiding van de berichtgeving over Brabantzorg heeft de NZa,
vanuit de rol van toezichthouder op de zorgplicht van verzekeraars,
contact opgenomen met beide partijen. De NZa constateert op basis van
de verkregen informatie dat er op dit moment voldoende wijkverpleging
in de regio is ingekocht. Brabantzorg heeft aangegeven in 2017 niet meer
te willen werken met een doorleverplicht voor nieuwe cliënten in
combinatie met een budgetplafond. Vanwege het niet willen opnemen
van deze doorleverplicht heeft VGZ het budgetplafond voor Brabantzorg
lager vastgesteld. De in de NZa monitor contractering wijkverpleging
genoemde € 300 mln binnen het kader wijkverpleging die landelijk (nog)
niet is gecontracteerd, is niet de oorzaak van de discussie. Nieuwe
cliënten voor de wijkverpleging die verzekerd zijn bij VGZ kunnen bij
andere zorginstellingen terecht. Voor cliënten die al in zorg zijn bij
BrabantZorg blijft de situatie bij het oude. Dat geldt ook voor nieuwe
«bijzondere» cliënten zoals bijvoorbeeld mensen die in een aanleunwoning wonen en geen keuze hebben of palliatieve cliënten. Brabantzorg
heeft richting nieuwe patiënten aangegeven dat zij de zorg wel kunnen
leveren maar dat de rekening dan rechtstreeks naar de patiënt gaat, die
dat dan moet declareren bij de zorgverzekeraar. Afhankelijk van de polis
die de patiënt heeft gekozen, vindt vergoeding plaats door de zorgverzekeraar. Ik kan me voorstellen dat patiënten hier niet voor kiezen. De
Zorgautoriteit blijft de situatie nauwlettend in de gaten houden.
Voor mij is het van groot belang dat mensen die zorg nodig hebben die
ook daadwerkelijk krijgen. Dat kan via Brabantzorg, maar ook via een
andere aanbieder in de regio. Ik ben van mening dat patiënten dat niet zelf
hoeven uit te zoeken. Zowel de aanbieder als de verzekeraar hebben de
verantwoordelijkheid om mensen te wijzen op de mogelijkheden die er
zijn. Via de NZa heb ik begrepen dat beide partijen dat ook oppakken.
Sinds de overheveling van de wijkverpleging naar de Zorgverzekeringswet (Zvw) is het voor aanbieders en verzekeraars wennen aan de
contractering van de wijkverpleging. Het contracteringsproces behoeft
aan beide kanten nog verbetering. Aanbieders en verzekeraars zijn zich
daar ook van bewust en zijn daarom met elkaar een traject gestart om de
contractering wijkverpleging voor 2018 en verder te verbeteren. Ook in het
bestuurlijk akkoord is hier aandacht voor. Ik ga ervan uit dat partijen de
ervaringen van de contractering 2017 ook weer meenemen voor de
afspraken die ze voor 2018 gaan maken.
Monitor contractering wijkverpleging
Op 29 mei jl. heeft de Tweede Kamer de monitor contractering wijkverpleging ontvangen (Kamerstuk 29 689, nr. 829). De NZa brengt met deze
monitor het verloop van het contracteerproces, de ervaringen daarmee en
de inhoudelijke afspraken voor het jaar 2017 in kaart.
Uit de monitor blijkt dat zorgverzekeraars over het algemeen tevreden zijn
over het contracteerproces, aanbieders echter niet. Zorgaanbieders geven
aan ontevreden te zijn over de afgesproken tarieven voor de zorg in 2017
en de budgetplafonds. De monitor geeft aan dat ook in 2017 geen
overschrijdingen worden verwacht. De monitor geeft het beeld dat vooral
op doelmatigheid en daarmee op prijzen wordt gestuurd. Om te komen
tot beleidsrijke inkoop waarin de kwaliteit van zorg een grotere rol speelt
dienen nog behoorlijke stappen te worden gezet. Via de uitvoering van de
ontwikkelagenda wordt ingezet op meer inzicht in kwaliteit. Om het
contractproces te verbeteren loopt voor het inkooptraject 2018 een traject
onder leiding van Zorgverzekeraars Nederland (ZN), waarbij zorgverzeke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 835

5

raars samen met de betrokken partijen van de wijkverpleging op
bestuurlijk niveau het inkooptraject voor 2018 proberen te verbeteren.
In reactie op de motie van lid Wolbert6 stelt de NZa in de monitor vast dat
zorgaanbieders en zorgverzekeraars in 2017 massaal met het geïntegreerd
tarief werken: bij gemiddeld 93% van de contracten. Dit betekent dat in de
praktijk meestal met een geïntegreerd tarief wordt gewerkt. Met
betrekking tot de inkoop van wijkgerichte zorg stelt de NZa vast dat alle
verzekeraars dit in de inkoop meenemen. Wel zijn er verschillen in de
wijze waarop dit wordt ingekocht. Deze regionale samenwerking blijft van
groot belang.
Lid Wolbert7 heeft tevens in een motie gevraagd om erop toe te zien dat
de verschillende doelgroepen die in sommige contracten geregistreerd
moeten worden niet de noodzakelijk te indiceren zorg in de weg mogen
zitten. De wijkverpleegkundige indiceert de zorg op basis van de behoefte
en omstandigheden van de patiënt. Hiertoe heeft zij de professionele
vrijheid. Vanuit de monitor en de praktijk heb ik geen signalen ontvangen
dat doelgroepen registratie de indicatiestelling ondermijnt. De registratie
kan in sommige gevallen wel leiden tot een ervaren registratielast.
Partijen werken met elkaar aan een werkwijze om deze ervaren regeldruk
terug te dringen.
Inkoop van casemanagement dementie
Zoals toegezegd in het AO dementiezorg van 7 juni jl. kom ik in deze brief
terug op de acties die ik in gang heb gezet om de inkoop en inzet van
casemanagement dementie te verbeteren. Naar aanleiding van het
actieplan casemanagement hebben verzekeraars afspraken gemaakt over
hoe zij casemanagement- en ketenzorg dementie zodanig kunnen inkopen
dat dit goed wordt georganiseerd en wachtlijsten worden weggewerkt. Zo
zullen ketenzorg dementie en individueel casemanagement landelijk
voldoende worden ingekocht. Voor ketenzorg komt hierbij per regio één
aanspreekpunt voor aanbieders en voor individueel casemanagement
nemen de verzekeraars de geharmoniseerde basisvoorwaarden – zoals
deze zijn beschreven in de Zorgstandaard Dementie – op in hun
inkoopbeleid.
De volgende stap is dat de verzekeraars tijdens het contracteerproces de
daad bij het woord voegen. Ik zal dit proces nauw volgen en heb de NZa
gevraagd activiteiten te ondernemen waarbij het handhaven op het
naleven van de zorgplicht bij casemanagement dementie centraal staat.
Daarbij wordt er gekeken naar zowel de inkoop van casemanagement
dementie door verzekeraars, als naar de daadwerkelijke levering van
casemanagement dementie aan cliënten door zorgaanbieders, conform de
kwaliteitsnormen uit de Zorgstandaard Dementie. De NZa zal de volgende
acties in gang zetten:
1. Wachtlijstaanpak: de NZa gaat in regio’s met lange wachttijden de
betrokken partijen, zoals zorgverzekeraars en zorgaanbieders,
aanjagen om de wachttijden weg te werken.
2. De NZa zal in aanvulling op de wachtlijstinformatie (die momenteel
nog beperkt is) een meldactie opstarten waarbij mensen die dementie
hebben of hun naasten zich kunnen melden als er onvoldoende zorg
wordt geleverd. Tevens zullen cliënten geïnformeerd worden over hun
rechten en wat zijn kunnen doen als ze moeten wachten op zorg. NZa
zal bemiddelen en oplossingen aanjagen.

6
7

Kamerstuk 29 689, nr. 737.
Kamerstuk 29 689, nr. 738.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 835

6

3. De NZa zal het inkoopproces voor casemanagement apart monitoren,
waarbij zij specifiek kijkt of de verzekeraars de gemaakte afspraken in
het actieplan zijn nagekomen. Verder zal ingegaan worden op de
ervaringen met het inkoopproces ten aanzien van ketenprestatie en
individueel casemanagement en de variatie van werkvormen van
casemanagement in de regio. Dit zal in het voorjaar van 2018 een
beeld geven van de effecten die de afspraken hebben gehad op de
inkoop van casemanagement dementie.
4. Ten slotte zullen de wachtlijsten en wachttijden voor casemanagement
dementie structureel in kaart worden gebracht. Tot nu toe zijn er
gegevens verzameld door middel van uitvraag bij ketenregisseurs en
coördinatoren dementienetwerken, maar deze zijn door een grote
variatie op het gebied van definities en registratie multi-interpretabel.
De NZa bespreekt op dit moment met partijen hoe structureel inzicht in
wachtlijsten en wachttijden kan worden uitgevoerd en overweegt om
de registratie via regelgeving te uniformeren.
Ik ben mij ervan bewust dat er een slag gemaakt moet worden om ervoor
te zorgen dat casemanagement dementie voor eenieder die dat nodig
heeft beschikbaar is. Ik heb op korte termijn een bestuurlijk overleg met
partijen waarin dit ook aan de orde wordt gesteld. Over de uitkomsten van
dit overleg zal ik de Tweede Kamer informeren zodat het in het AO
wijkverpleging van 5 juli a.s. aan de orde kan komen. Ik adviseer de
bestuurlijke partijen om in het bestuurlijk overleg in te stemmen met een
verlenging van het actieplan, waarbij in de nieuwe fase van dat actieplan
het accent verlegd wordt naar actie en resultaatgerichtheid: implementatie, monitoring en handhaving van de afspraken zal centraal staan. Alle
betrokken partijen hebben daarin hun verantwoordelijkheid. Ik zal erop
toezien dat in de tweede fase van het actieplan de gemaakte afspraken
door alle partijen worden omgezet in actie. Hierover zal ik de Tweede
Kamer in september nader informeren in de volgende voortgangsbrief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 835

7