Centraal Planbureau

(::D F B î\J1 e fl1 ()
Aan:

Ministerie van Financiën

Datum:
Betreft:

27mei2015
evaluatie monitor business case Belastingdienst

1

Inleiding

Centraal Planbureau
Van Stoikweg 14
Postbus 80510
2508 OM Den Haag
T (070)3383380
1 www.tpbnl

In het regeerakkoord Rutte-Samsom is de volgende maatregel opgenomen:
110. Versterking toezicht Belastingdienst, UWVen SVB

De Belastingdienst heeft bekeken of door het versterken van toezicht door de
Belastingdienst meer belastingontvangsten binnen kunnen komen. De
capaciteit van de Belastingdienst kan met structureel 157 mln. worden
geïntensiveerd. Bij particuliere belastingplichtigen gaat het om het versterken
van de controle van aangiften. Daarnaast zal de Belastingdienst extra
controles uitvoeren hij bedrijven die fiscaal ongewenst gedrag vertonen. Ook
de capaciteit voor de invordering wordt vergroot, waardoor de
Belastingdienst meer verschuldigde belasting zal innen. Het is geen
lastenverzwaring omdat de fiscale regelgeving niet wordt aangescherpt.l
De verwachte opbrengsten van deze maatregel lopen op tot 663 mln euro structureel
(533 mln euro in 2015).
In de doorrekening van het regeerakkoord door het CPB is deze maatregel als
intensivering opgenomen. Daarbij zijn de verwachte extra opbrengsten niet
meegenomen, omdat apparaatskortingen op de Belastingdienst ook geen (negatief)
effect hebben op de belastinginkomsten.
Extra controles door de Belastingdienst leiden tot 0,2 mld euro intensivering.
Het CPB houdt bij apparaatskorting op de Belastingdienst geen rekening met
een negatief effect op de belastinginkomsten. Er wordt vooralsnog geen
rekening gehouden met een positief effect van deze maatregel. Als na
adequate monitoring een positief effect toegerekend kan worden, zal het CPB
1

Bruggen s’aan, Regeerakkoord WD-PvdA, 29 oktober 2012, p. 77.
1

na twee jaar beoordelen of voor deze maatregel toch een positief effect op de
belastinginkomsten kan worden geboekt. (RA_157)
2
Het CPB heeft toegezegd om na twee jaar te beoordelen of aan deze maatregel toch
een positief effect op de belastinginkomsten kan worden toegerekend. In 2012 en
2013 is er overleg geweest tussen het CPB en het ministerie van Financiën en de
Belastingdienst over de invulling van de monitoring van de business case. Hierin is
door het CPB aangegeven welke gegeven nodig zijn voor een deugdelijke monitoring.
Door het ministerie van Financiën is ons de tussenstand van de monitoring
toegestuurd, met de concrete vraag hoe wij de effecten van de business case
beoordelen. Dit memo gaat in op de vraag in hoeverre we op basis van de verstrekte
stukken een positief effect kunnen toekennen.

2

Waardering business case

Het CPB constateert dat de Belastingdienst veel energie gestoken heeft in de
monitoring van deze business case. De memo’s verhelderen de inzet en geven inzicht
in de directe, maar partiële opbrengst van de business case.
In 2012 en 2013 is door het CPB aangegeven welke gegevens nodig zijn voor een
deugdelijke beoordeling van de opbrengsten van de business case, voornamelijk:
Het aantal fte werkzaam bij controle en handhaving, plus loonkosten (beide
vanaf 2006, t.b.v. een counterfactual)
De gemiddelde correctiebedragen (vanaf 2006)
Informatie over reguliere productiviteitsontwikkeling binnen de
Belastingdienst
-

-

-

Informatie over het verleden (2006-2012) ontbreekt, evenals cijfers over loonkosten
en productiviteit. Hierdoor is het niet mogelijk om een deugdelijke counterfactual te
genereren. De gepresenteerde monitoring is alleen maar gericht op de directe
opbrengsten van de business case, zonder daarbij rekening te houden met de totale
opbrengsten van handhaving door de Belastingdienst, waardoor niet duidelijk wordt
wat de totale effecten zijn van de intensivering. Ook is niet duidelijk in hoeverre
sommige maatregelen ook zouden zijn genomen zonder de intensivering
(handhavingscommunicatie, automatische uitworp).
Daarnaast vallen de volgende zaken op in de monitor:
De opbrengsten volgens de monitor vallen tegen. Het is blijkbaar lastig om op
betrekkelijk korte termijn het personeel aan te werven en de juiste opleiding
te geven. Is er sprake van afnemende meeropbrengsten?
-

Actualisatie analyse economische effecten financieel kader Regeerakkoord, CPB, 12 november 2012, p. 34.
2

-

3

In de monitor wordt er voor de geraamde bedragen gebruik gemaakt van een
‘afslag’ van 45% (1H). Voor de gerealiseerde bedragen gaat men uit van 0%.
Dit zorgt er voor dat de opbrengsten (fors) hoger uitvallen. Onduidelijk is wat
deze afslag precies is en wat de oorzaak is van het verschil tussen raming en
realisatie.

Conclusie

In de doorrekening van het regeerakkoord stelde het CPB:
Als na adequate monitoring een positief effect toegerekend kan worden, zal
het CPB na twee jaar beoordelen of voor deze maatregel toch een positief
effect op de belastinginkomsten kan worden geboekt.
Het CPB kan op basis van deze monitoring geen positief effect toekennen aan de
business case; het belangrijkste probleem daarvoor is het ontbreken van een
counterfoctual. Evenmin kan het CPB uitsluiten dat er sprake is van extra
opbrengsten als gevolg van de business case. Een (zeer) harde onderbouwing dat de
extra opbrengsten inderdaad aan de genomen intensivering kunnen worden
toegerekend is van groot belang vanwege de potentiele precedentwerking van een
dergelijke beslissing: het aantal uitvoeringsorganisaties dat zich met vergelijkbare
claims bij het CPB zou kunnen melden is groot (SVB, ACM, etc.).
Overigens is er op dit moment een volledige scheiding tussen kosten van het apparaat
van de Belastingdienst en de heffing van belasting. Apparaatskortingen bij de
Belastingdienst hebben ook geen negatieve invloed op de belastingopbrengsten. Het
toekennen van opbrengsten aan de business case zou vanwege symmetrie betekenen
dat bij apparaatskortingen bij de Belastingdienst er in het vervolg wel sprake zou zijn
van een negatief effect op de belastingopbrengsten.