Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 444

Raming der voor de Tweede Kamer in 2017
benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en
raming van de ontvangsten

Nr. 3

BEGROTINGSTOELICHTING (UITGAVEN EN ONTVANGSTEN)1
1. Leeswijzer
Artikel 3 «Wetgeving en controle Tweede Kamer» is ingedeeld in de
volgende paragrafen:
1. Algemene doelstelling;
2. De artikelen;
3. Tabel budgettaire gevolgen van beleid en begrotingsvoorstellen;
4. Speerpunten en aandachtspunten 2017;
5. Risico’s;
6. Kengetallen;
7. Bedrijfsvoeringsparagraaf.
Bij de artikelen 2 «Uitgaven ten behoeve van leden en oud-leden Tweede
Kamer, alsmede leden van het Europees parlement» en 4 «Wetgeving en
controle Eerste en Tweede Kamer» is gekozen voor een afwijkende
opbouw om herhaling van de speerpunten, algemene/operationele
doelstellingen en bedrijfsvoeringaspecten (zie hiervoor artikel 3) te
voorkomen. Bovengenoemde indeling wijkt in verband met de bijzondere
staatsrechtelijke positie van de Staten-Generaal op enkele punten af van
de in de Rijksbegrotingvoorschriften (Rbv) voorgeschreven sjablonen/
richtlijnen. Hieronder wordt dit toegelicht.
Juridisch verplicht
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid is geen regel met «juridisch
verplicht» opgenomen. Hiermee wordt doorgaans inzichtelijk gemaakt
voor welk deel van de begroting al juridisch afdwingbare verplichtingen
zijn aangegaan. Bij de Tweede Kamer zijn de verschillende budgetten te
beschouwen als apparaatskosten; de vrij beïnvloedbare ruimte daarvan is
beperkt.

1

kst-34444-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

De bijlage rapportage inhuur externen 2015 en de bijlage Formatieoverzicht Tweede Kamer der
Staten-Generaal 2016 zijn raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

1

Bedrijfsvoeringparagraaf
Gezien de overlap tussen de speerpunten en aandachtspunten voor 2017
en de accenten in de bedrijfsvoering, die vermeld zouden kunnen worden
in de bedrijfsvoeringsparagraaf, is volstaan met een verwijzing naar
paragraaf 4.
Voor de goede orde wijzen wij erop dat tussen de Eerste en Tweede
Kamer en de regering afspraken zijn gemaakt over het financieel beheer
(bijlage bij Kamerstuk 29 833, nr. 17).
Afwijking door de regering van de door de beide Kamers opgestelde
Ramingen kan in beginsel niet aan de orde zijn, tenzij hiervoor een evident
zwaarwegende reden bestaat.
Voorafgaand aan het vastleggen van deze afspraken is het begrip «evident
zwaarwegende reden» nader toegelicht door de Minister van Financiën
tijdens de behandeling van de wijziging van de Comptabiliteitswet in de
Eerste Kamer (Kamerstuk 29 833, C):
«In het licht van het met de Tweede Kamer gevoerde plenaire debat over
het onderhavige wetsvoorstel heeft het kabinet besloten om algemene
efficiencytaakstellingen voortaan niet meer door te vertalen naar de
begrotingen van de beide kamers. De aangehaalde, eerdere opmerking
van de regering waaraan wordt gerefereerd, moet thans zo worden
geïnterpreteerd dat zowel een toets op passendheid in het budgettaire
beleid als een toets op doelmatigheid, waarbij ook naar de kostenonderbouwing wordt gekeken, slechts op zeer marginale wijze zullen plaatsvinden.»
Uitgangspunt daarbij is dat de Eerste en Tweede Kamer in eerste instantie
zelf verantwoordelijk zijn voor het financiële beheer en dat de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zich strikt beperkt tot de
verantwoordelijkheden die voortvloeien uit de Comptabiliteitswet 2001.
Controle achteraf is daarbij een instrument om te beoordelen of beide
Kamers bij hun financieel beheer binnen de grenzen blijven die de
Comptabiliteitswet stelt. Daartoe worden de administraties van beide
Kamers jaarlijks gecontroleerd door de Rijksauditdienst en vindt periodiek
overleg plaats met deze dienst.
Financiële uitgangspunten
Het uitgangspunt voor de Raming 2017 is het meerjarencijfer voor dat jaar
zoals opgenomen in hoofdstuk IIA van de rijksbegroting voor 2016 met
betrekking tot de artikelen 2 «Uitgaven ten behoeve van leden en
oud-leden Tweede Kamer», 3 «Wetgeving en controle Tweede Kamer» en
4 «Wetgeving en controle Eerste Kamer en Tweede Kamer» (Kamerstuk
34 300 IIA, nr. 1).
De mutaties naar aanleiding van de Voorjaarsnota 2016 hebben alleen
betrekking op het jaar 2016 en zijn in het cijferbeeld opgenomen.
De afronding van de Rijksbegroting is later dan de behandeling van de
Raming in de Kamer. Uit deze afronding kunnen nog generieke mutaties
voor de Raming voortvloeien, die vanzelfsprekend nog niet in deze staat
zijn verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

2

2. De artikelen
Artikel 2: Uitgaven ten behoeve van leden en oud-leden Tweede
Kamer, alsmede leden van het Europees parlement
1. Algemeen
Onder dit artikel worden rechtspositionele uitgaven aan leden en
oud-leden van de Tweede Kamer, alsmede hun nagelaten betrekkingen,
evenals de schadeloosstelling aan de Nederlandse leden van het
Europees parlement geraamd2.
2. Activiteiten
Zorgdragen voor uitbetalingen i.v.m. wettelijke regelingen
De Tweede Kamer draagt ingevolge de Wet schadeloosstelling leden
Tweede Kamer (Stb. 1997, nr. 250), de Algemene pensioenwet politieke
ambtsdragers (Stb. 1969, nr. 594) en de Wet schadeloosstelling leden
Europees parlement (Stb. 1979, nr. 379) zorg voor de uitgaven uit hoofde
van:
− schadeloosstelling leden Tweede Kamer (artikel 2.1);
− reis- en overige kostenvergoedingen leden Tweede Kamer (artikel 2.1);
− wachtgelden oud-leden Tweede Kamer (artikel 2.2);
− pensioenen oud-leden en hun nabestaanden (artikel 2.2);
− schadeloosstelling Nederlandse leden van het Europees parlement (die
niet door het Europees parlement betaald worden) (artikel 2.3).
Aan deze activiteiten zijn de volgende kengetallen (aantallen gerechtigden) verbonden.
Tabel: aantallen gerechtigden pensioenen en wachtgelden oud-leden
Aantallen deelgerechtigden

2011

2012

2013

2014

2015

Pensioenen oud-leden
Wachtgelden oud-leden

423
72

433
89

452
66

455
55

460
36

Totaal

495

522

518

510

496

3. Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsvoorstellen
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Artikel 2: Uitgaven ten behoeve van leden en oud-leden
Tweede Kamer (in € 1.000)
2: Uitgaven t.b.v. leden en oud-leden Tweede Kamer,
alsmede leden van het Europees parlement
Verplichtingen
Uitgaven
1. schadeloosstelling
2. pensioenen en wachtgelden
3. schadeloosstelling Europarlementariërs
Ontvangsten

2

2016

2017

2018

2019

2020

2021

29.396
29.396
19.561
9.735
100
86

30.901
30.901
19.558
11.243
100
86

29.894
29.894
19.557
10.237
100
86

29.391
29.391
19.557
9.734
100
86

29.391
29.391
19.557
9.734
100
86

30.891
30.891
19.557
11.234
100
86

Vanaf de zittingsperiode in het voorjaar van 2009 wordt de schadeloosstelling op twee leden na
betaald door het Europees parlement (en niet meer door de Tweede Kamer). Bij de verkiezingen van 2014 is één van deze twee leden herkozen en de schadeloosstelling van deze
Europarlementariër drukt zeker nog tot de volgende verkiezingen van het Europees parlement
op de begroting van de Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

3

De verhoging van artikel 2.2 pensioenen en wachtgelden in 2021 houdt
verband met de geplande Tweede Kamerverkiezingen in dat jaar. Dit geldt
eveneens voor de al eerder in de cijfers verwerkte verhoging in 2017 en
2018. Gebruikelijk is om het verkiezingsjaar te verhogen met € 1.500.000
en het jaar na de verkiezingen met € 500.000. De reden voor de Ramingsbijstelling is het voorziene beroep op de wachtgeldregeling in het jaar na
de verkiezingen.
4. Kengetallen
In onderstaand overzicht zijn als achtergrondinformatie de gerealiseerde
uitgaven en gemiddelden van de artikelonderdelen 2.1, 2.2 en 2.3
opgenomen voor de jaren 2013–2015 en prognoses voor 2016 en 2017.
Tabel gemiddelde uitgaven per lid
Artikel 2: Uitgave ten
behoeve van leden en
oud-leden Tweede Kamer
(in € 1.000)

2013

2014

2015

2016

2017

2.1. schadeloosstelling
gemiddeld per lid TK
2.2. pensioenen en
wachtgelden

18.700
125
10.999

18.801
125
8.859

19.305
129
8.774

19.561
130
9.735

19.558
130
11.243

192

144

99

100

100

29.890

27.804

28.178

29.396

30.901

2.3. schadeloosstelling
leden Europees parlement
– totaal 1, 2 en 3

Artikel 3: Wetgeving en controle Tweede Kamer
1. Algemene doelstelling
Taak van de Tweede Kamer
Als volksvertegenwoordiging heeft de Tweede Kamer twee hoofdtaken:
controle van de regering en (mede)wetgeving. Deze taken vloeien voort
uit de grondwetsartikelen 50 (vertegenwoordiging van het gehele
Nederlandse volk), 65 tot en met 72 (werkwijze), 81 tot en met 87
(wetgeving), 105 (begrotingen), 137 en 138 (grondwetgeving) en enkele
andere (grond)wetsartikelen.
De ambtelijke diensten
De ambtelijke organisatie van de Tweede Kamer heeft als missie het
ondersteunen van het constitutioneel proces. Dit wil zij verder versterken
door middel van het bieden van een politiek neutrale, adequate en
innovatieve ondersteuning van de Kamerleden in alle facetten van hun
werk als volksvertegenwoordiger. De politieke prioriteiten, zoals door de
Kamer bepaald, zijn daarbij leidend.
Het gebruik van de wetgevingsrapporten zoals deze door de ambtelijke
ondersteuning worden opgesteld, is in 2016 onderzocht. Dit naar
aanleiding van vragen bij de behandeling van de Raming 2016 over het
gebruik van wetgevingsrapporten door fracties en de werkbelasting voor
de commissiestaven om deze rapporten op te stellen (Kamerstuk 34 183,
nr. 9). Naar aanleiding van deze toezegging zijn de Griffies Commissies
(GC’s) verzocht dit onderzoek uit te voeren. Een ambtelijke werkgroep
heeft deze taak op zich genomen.
Uit het onderzoek blijkt dat een ruime meerderheid van de respondenten
wetgevingsrapporten een nuttig tot zeer nuttig instrument vindt bij de
behandeling van een wetsvoorstel. Zij gebruiken wetgevingsrapporten
altijd of meestal. Het merendeel gebruikt de wetgevingsrapporten als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

4

startdocument bij het lezen van de stukken van een wetsvoorstel. De
respondenten beoordelen de kwaliteit van wetgevingsrapporten
gemiddeld genomen als goed tot zeer goed. De meeste respondenten
gaven tevens aan de wetgevingsrapporten bij voorkeur twee weken voor
de inbrengdatum voor het Verslag te ontvangen.
Verder blijkt de werkbelasting voor de plv. griffiers en adjunct-griffiers
afhankelijk te zijn van de complexiteit en het aantal wetsvoorstellen en te
variëren van 2 tot 10% van de totale werkbelasting. Ongeveer de helft van
de opstellers geeft aan dat er gebruik wordt gemaakt van hun wetgevingsrapporten, de andere helft heeft daarvoor geen expliciete aanwijzingen.
Een ruime meerderheid is van mening dat wetgevingsrapporten
onderdeel moeten blijven uitmaken van het dienstverleningspakket van de
GC’s.
Werkwijze Kamer
In de bij de behandeling van de Raming 2016 ingediende motie-Segers
c.s. (Kamerstuk 34 183, nr. 29) werd het presidium verzocht de mogelijkheden te onderzoeken van een algemeen overleg van bijzondere aard
waarbinnen moties kunnen worden ingediend, en de Kamer over de
uitkomsten daarvan voor het herfstreces te informeren. In het najaar van
2015 heeft het presidium daartoe belangstelling geïnventariseerd onder
alle vaste en algemene Kamercommissies om deel te nemen aan een
experiment waarbij de mogelijkheid zou worden geboden om tijdens
tevoren afgesproken algemeen overleggen moties in te kunnen dienen.
Op de vaste commissies voor Veiligheid en Justitie (V&J) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) na hebben alle commissies daarbij
direct aangegeven geen belangstelling te hebben voor deelname aan een
dergelijk experiment. De vaste commissies voor V&J en VWS hebben het
voorstel nogmaals overwogen maar uiteindelijk ook besloten af te zien
van deelname. Het presidium heeft daarmee uitvoering gegeven aan de
motie-Segers c.s. en heeft vastgesteld dat er geen draagvlak bestaat voor
verdere uitwerking van deze motie.
2. Speerpunten en aandachtspunten 2017
Naast de algemene doelstelling worden er jaarlijks bepaalde accenten
gelegd. De speerpunten en aandachtspunten voor 2017 worden in
paragraaf 4 nader toegelicht.
3. Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsvoorstellen
De uitgangspositie voor dit artikel is het meerjarencijfer 2017 bezien
vanuit de ontwerpbegroting 2016 aangevuld met (structurele doorwerking
van) de mutaties naar aanleiding van de Voorjaarsnota 2016.
De Tweede Kamer heeft een aantal «Voorjaarsnotamutaties» (suppletoire
begrotingswijziging bij gelegenheid van de Voorjaarsnota 2016)
aangemeld bij het Ministerie van BZK. Het gaat hierbij om:
Uitgaven (bedragen x € 1.000)
Artikel 3.1 Apparaat
* reallocatie van artikel 3.7
* toevoeging eindejaarsmarge 2015
* EU-Voorzitterschap aandeel TK
Artikel 3.4 Fractiekosten
Artikel 3.7 bijdrage aan ProDemos
Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

2016

53
1.268
1.350
– 53

5

Toelichting:
–

–

–

Artikel 3: Wetgeving en controle Tweede Kamer
(in € 1.000)
Verplichtingen
Uitgaven
1. apparaat
2. kennis en onderzoek
3. publicatie officiële documenten
4. fractiekosten
5. uitzending Kamerleden
6. enquêtes
7. bijdrage aan ProDemos
Ontvangsten

Een bedrag van € 53.000 wordt gerealloceerd van artikel 3.7 naar
artikel 3.1 omdat door omstandigheden een deel van de afgesproken
taken nog niet door ProDemos wordt uitgevoerd maar door de Tweede
Kamer;
Bij gelegenheid van de Najaarsnota 2015 is de begroting van de
Tweede Kamer verlaagd met de zogenoemde eindejaarsmarge. Bij
gelegenheid van de Voorjaarsnota 2016 wordt dit bedrag weer
toegevoegd aan de begroting van de Tweede Kamer;
De Tweede Kamer organiseert tezamen met de Eerste Kamer een
aantal activiteiten in het kader van het Nederlandse
EU-Voorzitterschap. De verhoging met € 1.350.000 betreft het aandeel
van de Tweede Kamer. De Eerste Kamer heeft zijn aandeel al in een
eerder stadium aan de begroting toegevoegd gekregen.
2016

2017

2018

2019

2020

2021

100.039
100.039
70.529
2.174
1.789
23.248
432
–
1.867
4.966

97.449
97.449
65.177
2.150
1.771
26.023
427
–
1.901
4.966

95.124
95.124
64.970
2.142
1.766
23.926
426
–
1.894
4.966

94.116
94.116
64.970
2.142
1.766
22.918
426
–
1.894
4.966

94.120
94.120
64.974
2.142
1.766
22.918
426
–
1.894
4.966

97.120
97.120
64.974
2.142
1.766
25.918
426
–
1.894
4.966

De verhoging van artikel 3.4 fractiekosten in 2021 (extrapolatiejaar) houdt
verband met de geplande Tweede Kamerverkiezingen in dat jaar. Dit geldt
eveneens voor de al eerder in de cijfers verwerkte verhoging in 2017 en
2018. Gebruikelijk is om het verkiezingsjaar te verhogen met € 3.000.000
en het jaar na de verkiezingen met € 1.0000.000. De reden hiervoor is dat
fracties na zetelverlies nog een jaar lang bevoorschot worden op basis
van het oude zetelaantal.
4. Speerpunten en aandachtspunten 2017
Het presidium stelt de volgende speerpunten voor:
− Sterke informatiepositie Tweede Kamer en transparantie parlementair
proces.
Onderstaande aandachtspunten moeten daaraan bijdragen:
− Professionalisering en flexibilisering van de ambtelijke organisatie;
− Betere ontsluiting digitale informatie;
− Voorbereiding renovatie Binnenhofcomplex;
− Vergroten investeringsruimte binnen de begroting en
− Verkiezingen 2017.
– Sterke informatiepositie Tweede Kamer en transparantie parlementair
proces
De Tweede Kamer is de rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordiging
van ons land en heeft een controlerende en medewetgevende rol. Bij die
rol hoort ook de uitoefening van het budgetrecht en de controle op de
begrotingsuitvoering. Een goede uitvoering van deze taken vergt een
sterke, onafhankelijke positie van de Kamer. Adequate en tijdige informatievoorziening is daarbij van cruciaal belang. De informatievoorziening
van de Kamer is dan ook een belangrijk speerpunt voor de voorliggende
periode. Die informatiepositie kan op verschillende manieren worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

6

versterkt. Bijvoorbeeld door initiatieven als regelmatige rappellering bij
het uitblijven van antwoorden op schriftelijke vragen (zie ook de Voorzittersbrief d.d. 17 maart 2016 (bijlage bij Kamerstuk 34 444, nr. 1)), of door
verheldering van de reikwijdte van de inlichtingenplicht van de regering
op grond van artikel 68 GW, mede in relatie tot de WOB. Waar ook naar
wordt gekeken, is hoe de kennis- en onderzoeksfunctie van de Kamer –
naar voorbeeld van andere parlementen – (verder) kan worden uitgebreid,
zodat wetenschappelijke informatie beter beschikbaar komt.
Een ander speerpunt ligt in de transparantie van het Kamerwerk. Het
hoort bij een representatieve democratie om inzichtelijk te maken wat
volksvertegenwoordigers – namens hun kiezers – doen en besluiten.
Kamerleden hebben daarin zelf een verantwoordelijkheid, maar ook het
instituut Tweede Kamer moet zo open mogelijk communiceren. Dat
gebeurt bijvoorbeeld met nieuwe functionaliteiten zoals Debat Gemist en
Debat Direct, die ervoor zorgen dat mensen Kamerdebatten ook op
afstand kunnen volgen en worden voorzien van relevante achtergrondinformatie. Daarnaast wordt er met openbare Voorzittersbrieven – bijvoorbeeld de brief over het mondelinge vragenuur d.d. 29 februari 2016
(bijlage bij Kamerstuk 34 444, nr. 1) – uitleg gegeven over de werkwijze
van de Kamer en over de spelregels die daarbij gelden.
In het verlengde van een grotere transparantie is er aandacht voor de
toegankelijkheid van de Kamer. De Kamer is van iedereen, voor iedereen;
iedereen moet zich er welkom voelen om debatten bij te wonen. In het
huidige tijdsgewricht brengt dat, in fysieke termen, een zeker
spanningsveld met zich mee; veiligheidsmaatregelen werpen per definitie
drempels op. Dat neemt niet weg dat er jaarlijks zo’n 80.000 scholieren
door ProDemos worden rondgeleid en de Kamer in totaal door zo’n
160.000 personen wordt bezocht.
De Raming voor 2017 is tot stand gekomen tegen de achtergrond van de
hierboven genoemde prioriteiten – een sterkere informatiepositie van de
Kamer en een grotere transparantie van het parlementaire proces.
Onderstaande aandachtspunten moeten daaraan bijdragen.
– Professionalisering en flexibilisering van de ambtelijke organisatie
De prioriteiten vragen om een professionele en flexibele ambtelijke
organisatie, die goed en snel kan inspringen op de gevraagde veranderingen. De primaire taak van de ambtelijke organisatie bestaat immers uit
de ondersteuning van Tweede Kamer bij de uitvoering van haar kerntaken:
controle en wetgeving. De prioriteiten en aandachtspunten van de Tweede
Kamer voor 2017 zijn dan ook richtinggevend voor de keuzes die binnen
de ambtelijke organisatie worden gemaakt als het gaat om inzet van
personeel en middelen. De aanbevelingen uit het ABD-rapport «Meer
verzakelijking en verdere professionalisering» dat betrekking heeft op de
ambtelijke organisatie zullen in 2016 en 2017 worden geïmplementeerd.
Daarbij zal de nadruk liggen op flexibilisering van de personele inzet en
een sterkere focus op de kerntaken. Het personeel moet flexibeler kunnen
worden ingezet als de vraag naar ondersteuning verandert en op plekken
waar de werkdruk op een bepaald moment het hoogst is. Het gaat om
flexibilisering van de inzet van het huidige personeel; er wordt niet
beoogd om de verhouding tijdelijk/vast personeel te wijzigingen.
Tegelijkertijd werkt de organisatie aan de vereenvoudiging en de
standaardisering van werkprocessen. Ook wordt de bestaande dienstverlening tegen het licht gehouden: zijn alle diensten nog nodig of kunnen ze
efficiënter?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

7

– Betere ontsluiting digitale informatie
De afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in de digitalisering van de
processen in de Tweede Kamer. Zoals gezegd zijn er nieuwe functionaliteiten ontwikkeld en zijn bestaande systemen zoals Parlis en VLOS
uitgebreid. De komende periode zal het accent liggen op betere benutting
van de in deze systemen beschikbare informatie. De gegroeide afhankelijkheid van ICT maakt het daarnaast nodig om meer aandacht te hebben
voor beheer en beveiliging. Nieuwe regelgeving op het gebied van
informatiebeveiliging en privacy dwingt daar eveneens toe. In 2016 zal
een actuele visie op het gebruik van informatie en ICT door de Tweede
Kamer worden opgesteld om deze beleidslijnen gericht op betere
benutting en beheer van informatie uit te werken. De komende periode
zijn geen grootschalige investeringen ten behoeve van nieuwe
ICT-toepassingen te verwachten.
– Voorbereiding renovatie Binnenhofcomplex
De renovatie van het Binnenhof is een omvangrijk project, dat in 2017 veel
aandacht en inzet vraagt van de organisatie. De Tweede Kamer zal haar
wensen voor de renovatie en voor de inrichting van een tijdelijke locatie
voor de Tweede Kamer duidelijk (moeten) maken. Denk hierbij aan de
inrichting van de plenaire zaal en andere vergaderzalen, de werkplekken
en beveiligingsaspecten. De renovatie biedt kansen op het terrein van
openheid. Ook in de tussenliggende periode – op de tijdelijke locatie – is
het van belang dat transparantie van het parlementaire proces wordt
geborgd.
Het onderhoud van het Binnenhofcomplex vraagt om aandacht tot het
moment van de renovatie. Welke investeringen zijn nog verantwoord en
welke niet? Duidelijk is dat de renovatie van het Binnenhof een veelomvattend project is. Een goede samenwerking tussen de Kamerleden,
fractiemedewerkers en de ambtelijke organisatie van de Tweede Kamer is
daarvoor noodzakelijk.
De verwachting is dat de investeringsuitgaven voor de Tweede Kamer die
samenhangen met de renovatie van het Binnenhofcomplex, zoals
inrichtingskosten en de verhuizing, gefinancierd worden binnen de totale
uitgaven voor de renovatie. De renovatiekosten worden begroot bij het
Rijksvastgoedbedrijf. Een en ander wordt in de komende periode nader
uitgewerkt.
– Beperkte investeringsruimte binnen de begroting
De vrije investeringsruimte binnen de begroting van de Tweede Kamer is
beperkt. Aanpassingen moeten binnen de bestaande financiële kaders
worden vormgegeven. Dit vergt het maken van keuzes en beperkt de
ruimte voor nieuwe ontwikkelingen, zoals de versterking van de kennisen onderzoeksfunctie van de Kamer. De beveiliging van de Tweede Kamer
is een bron van aanhoudende aandacht en zal mogelijk tot extra uitgaven
leiden.
Als oplossing wordt onder andere gestreefd naar een flexibeler inzet van
mensen en middelen. Een voorbeeld hiervan is het vergroten van de
inzetbaarheid van medewerkers binnen en tussen de afzonderlijke
afdelingen, bijvoorbeeld door te werken in projectteams. Dit kan de
externe inhuur terugdringen en levert daardoor een besparing op.
Investeringen zullen scherper worden getoetst op de vraag of deze
bijdragen aan een verbetering van het primaire proces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

8

– Verkiezingen 2017
Op 15 maart 2017 zijn de verkiezingen voor de Tweede Kamer. De
verkiezingen brengen extra werkzaamheden met zich mee. Het gaat om
praktische zaken als het begeleiden van nieuwe en vertrekkende Kamerleden, de inrichting van werkplekken, het verstrekken van toegangspassen
en mobiele apparatuur. Na vorige verkiezingen zijn goede ervaringen
opgedaan met het zogeheten Ledenplein, waar nieuwe Kamerleden op
één plaats en op één moment al hun zaken kunnen regelen. Het
voornemen is om dit Ledenplein ook in 2017 in te richten. Door
samenloop van de schadeloosstelling van de nieuwe leden en de
wachtgelden voor de vertrekkende leden zijn de uitgaven in een verkiezingsjaar hoger dan in de tussenliggende jaren.
5. Risico’s
– Werkkostenregeling
Sinds 2013 worden in het kader van de «werkkostenregeling» de reis- en
overige kostenvergoedingen aan de Kamerleden netto uitbetaald.
Hierdoor was er sprake van financiële vrijval op dit artikelonderdeel. Deze
vrijval, waarvan het structurele karakter niet vaststaat, is in de afgelopen
jaren ingezet voor de realisatie van diverse grotere (ICT)-projecten
(digitaal parlement). Daarnaast heeft de Tweede Kamer de taakstelling van
kabinet-Rutte I op de niet-beïnvloedbare politieke artikelen structureel
ingevuld.
Sinds 1 januari 2.015 jaar is het Ministerie van Defensie toegevoegd aan
de departementen (en Hoge Colleges) die in totaal 1,2% van de loonsom
belastingvrij mogen uitkeren. Dit heeft over 2015 geresulteerd in een
rijksbrede overschrijding. De Tweede Kamer heeft een eindheffing
ontvangen van ruim € 2,4 mln (betaling vindt plaats in 2016).
– Roemernorm
In de motie-Roemer (Kamerstuk 32 360, nr. 5) worden de uitgaven binnen
het Rijk aan niet-formatief personeel begrensd op 10% van de gezamenlijke uitgaven op alle artikelen voor formatief en niet-formatief personeel.
Concreet betekent dit dat de Tweede Kamer in een begrotingsjaar
ongeveer € 4.000.000 mag uitgeven aan niet-formatief personeel. In 2015
is het de Tweede Kamer niet gelukt aan deze norm te voldoen.
Binnen de ambtelijke organisatie van de Tweede Kamer bevindt de Dienst
Automatisering zich in een reorganisatie. Het presidium tekent met nadruk
aan dat verwacht moet worden dat de uitvoering van de motie-Roemer in
2016 én 2017 ernstig onder druk komt te staan. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat de voorgenomen, gefaseerde uitbesteding van delen van de
Dienst Automatisering ertoe leidt dat vacatures bij die dienst vooralsnog
met tijdelijke, externe krachten worden opgevuld.
6. Kengetallen
De kengetallen zijn vanaf de Raming 2012 in een meer uitgebreide vorm
opgenomen in «De Staat van de Tweede Kamer» en worden niet langer in
dit document toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

9

7. Bedrijfsvoeringsparagraaf
De accenten in de bedrijfsvoering van de Tweede Kamer voor 2017 zijn in
paragraaf 4 reeds toegelicht.
Artikel 4: Wetgeving en controle Eerste en Tweede Kamer
1. Algemeen
Het onder dit artikel opgenomen budget ten behoeve van wetgeving en
controle Eerste en Tweede Kamer betreft de kosten van interparlementaire
activiteiten.
2. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Artikel 4: Wetgeving en controle
Eerste en Tweede Kamer
(in € 1.000)

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Verplichtingen
Uitgaven
3. interparlementaire betrekkingen
Ontvangsten

1.482
1.482

1.468
1.468

1.463
1.463

1.463
1.463

1.463
1.463

1.463
1.463

1.482
23

1.468
23

1.463
23

1.463
23

1.463
23

1.463
23

Tabel budgettaire gevolgen van beleid
De raming van artikelonderdeel 03. «interparlementaire betrekkingen»
heeft betrekking op de volgende onderdelen:
– uitzending Kamerleden naar internationale organisaties;
– aandeel Nederland in de kosten van interparlementaire organen;
– contacten tussen de parlementen van het Koninkrijk;
– ontvangst van buitenlandse parlementsleden en delegaties van
internationale organisaties;
– de Nederlandse groep van de Interparlementaire Unie (IPU).
3. Kengetallen
In onderstaand overzicht zijn in meerjarig perspectief (2011–2015) de
uitgaven met betrekking tot dit artikel opgenomen. Voorts zijn, afgeleid
hiervan, gemiddelden per Kamerzetel (van Eerste en Tweede Kamer)
opgenomen.
Tabel gemiddelde uitgaven per lid
Artikel 4: Wetgeving en controle
Eerste en Tweede Kamer
(in € 1.000)

2011

2012

2013

2014

2015

totaal apparaat
gemiddeld per zetel (225)
Interparlementaire betrekkingen
totaal artikel 4
gemiddeld per zetel (225)

–
–
1.066
1.066
5

–
–
1.029
1.029
5

–
–
1.384
1.384
6

–
–
1.799
1.7991
6

–
–
1.357
1.357
6

1

De hogere uitgaven in 2013 en 2014 houden verband met de (voorbereidingen van) de organisatie door Nederland van de Parlementaire Assemblee van de NATO in november 2014 te Den
Haag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

10

3. Het verdiepingshoofdstuk
Artikel 2. Uitgaven ten behoeve van leden en oud-leden Tweede Kamer,
alsmede leden van het Europees parlement
Opbouw (verpl.=) uitgaven (in € 1.000)

2016

2017

2018

2019

2020

2: Uitgaven ten behoeve van leden en oud-leden Tweede
Kamer, alsmede leden van het Europees parlement
Stand ontwerpbegroting 2016
2.1: schadeloosstelling
2.2: pensioenen en wachtgelden
2.3: schadeloosstelling Europarlementariërs

29.396
19.561
9.735
100

30.901
19.558
11.243
100

29.894
19.557
10.237
100

29.391
19.557
9.734
100

29.391
19.557
9.734
100

Stand ontwerpbegroting 2017

29.396

30.901

29.894

29.391

29.291

30.8911

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Stand ontwerpbegroting 2016

86

86

86

86

86

Stand ontwerpbegroting 2017

86

86

86

86

86

86

2021

1

2021

De verhoging van het extrapolatiejaar houdt verband met de voorziene Tweede Kamerverkiezingen in 2021.

Artikel 3. Wetgeving en controle Tweede Kamer
Opbouw (verpl.=) uitgaven (in € 1.000)
3: Wetgeving en controle Tweede Kamer
Stand ontwerpbegroting 2016
3.1: apparaat
3.2: kennis en onderzoek
3.3: publicatie officiële documenten
3.4: fractiekosten
3.5: uitzending leden
3.6: parlementaire enquêtes
3.7: bijdrage aan ProDemos
Nog niet opgenomen in een begrotingstuk:
Artikelonderdeel 3.1: apparaat
Eindejaarsmarge 2015
reallocatie van 3.7
Ramingsbijstelling EU-Voorzitterschap
Artikelonderdeel 3.7: bijdrage ProDemos
reallocatie naar 3.1

2016

2017

2018

2019

2020

97.421
67.858
2.174
1.789
23.248
432
0
1.920

97.449
65.177
2.150
1.771
26.023
427
1.901

95.124
64.970
2.142
1.766
23.926
426
1.894

94.116
64.970
2.142
1.766
22.918
426
1.894

94.120
64.974
2.142
1.766
22.918
426
1.894

1.268
53
1.350
-53

Stand ontwerpbegroting 2017
3.1: apparaat
3.2: kennis en onderzoek
3.3: Publicatie officiële documenten
3.4: fractiekosten
3.5: uitzending leden
3.7: bijdrage ProDemos

100.039
70.529
2.174
1.789
23.248
432
1.867

97.449
65.177
2.150
1.771
26.023
427
1.901

95.124
64.970
2.142
1.766
23.926
426
1.894

94.116
64.970
2.142
1.766
22.918
426
1.894

94.120
64.974
2.142
1.766
22.918
426
1.894

97.120
64.974
2.142
1.766
25.918
426
1.894

Opbouw ontvangsten (in € 1 000)

2016

2017

2018

2019

2020

2021

3: Wetgeving en controle Tweede Kamer
Stand ontwerpbegroting 2016

4.966

4.966

4.966

4.966

4.966

Stand ontwerpbegroting 2017

4.966

4.966

4.966

4.966

4.966

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

4.966

11

Artikel 4. Wetgeving en controle Eerste en Tweede Kamer
Opbouw (verpl.=) uitgaven (in € 1.000)

2016

2017

2018

2019

2020

4: Wetgeving en controle Eerste Kamer en Tweede Kamer
4.3: interparlementaire betrekkingen
Stand ontwerpbegroting 2016

1.482
1.482

1.468
1.468

1.463
1.463

1.463
1.463

1.463
1.463

Stand ontwerpbegroting 2017

1.482

1.468

1.463

1.463

1.463

1.463

Opbouw ontvangsten (in € 1.000)

2016

2017

2018

2019

2020

2021

4: Wetgeving en controle Eerste Kamer en Tweede Kamer
Stand ontwerpbegroting 2016

23

23

23

23

23

Stand ontwerpbegroting 2017

23

23

23

23

23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 444, nr. 3

2021

23

12