Evaluatie ASG-regeling
Een onderzoek naar de relatieve verdeling van de middelen
en de inbedding van de ASG-taken in de organisatie.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
Barneveld, 27 februari 2018
Referentie: LK/tg/000407
Versie: definitief
Auteur(s): Loes Koster, Irene Lapajian , Marcus Vander Velpen, Gerlise Vos

Significant
Thorbeckelaan 91
3771 ED Barneveld
+31 342 40 52 40
KvK 3908 1506
info@significant.nl
www.significant.nl

Inhoudsopgave
1.

Inleiding
1.1

2.

4.
3

Achtergrond:

aanvullende

25

4.1

Houd postcodebeleid tegen het licht

25

4.2

Op zoek naar gezamenlijk belang, gestimuleerd
door kennis en informatie te delen

seksuele
4.3

25

Uitwisseling van goede voorbeelden en indien

gezondheidszorg

3

1.2

Aanleiding van het onderzoek

4

1.3

Doel van het onderzoek

6

1.4

Kaders van de evaluatie

6

Bijlagen

1.5

Aanpak van het onderzoek

6

A.

Subonderzoeksvragen

27

1.6

Leeswijzer

7

B.

Aanpak van het onderzoek

29

Relatieve verdeling

8

C.

Beschouwing van knelpunten, specifiek in de regio

2.1

Beschrijving van de huidige situatie

8

2.2

Er is onvoldoende grondslag om de huidige
relatieve verdelingssystematiek aan te passen

2.3

12

Inbedding van de ASG-regeling
3.1

mogelijk nastreven van harmonisatie

26

Utrecht

32

D.

Overzicht genoemde voorbeelden van werkwijzen

35

E.

Topiclijst interviews coördinerende CSG’s

37

F.

Topiclijst interviews uitvoerende CSG’s

39

G.

Enquête

41

13

Huidige situatie: samenwerking wordt actief
vormgegeven

3.2

12

Beschouwing van knelpunten, specifiek in de
regio Utrecht

3.

Aanbevelingen

14

Inbedding verbeteren door samenwerking op
basis van een gemeenschappelijke visie op
publieke gezondheidszorg

3.3

Duidelijke

onderlinge

19
communicatie

en

afstemming
3.4

21

Uitbreiding van landelijke samenwerking tussen
CSG’s

23

Pagina 2 van 45

1.

Inleiding

2

3

regeling) ingevoerd. Deze regelingen zijn in 2008 , 2010 en 2013

4

geëvalueerd.

1.1

Achtergrond: aanvullende seksuele
gezondheidszorg

1.1.1
03

ASG-regeling nader uitgelegd

De ASG-regeling bedient nadrukkelijk het algemene publieke

In het belang van de publieke gezondheid kent Nederland een

belang ter bestrijding van soa’s en bevordering van seksuele

jarenlange traditie in het actief informeren van mensen over

gezondheid. De ASG-regeling is een aanvulling op de curatieve

seksualiteit, inclusief het belang van veilig vrijen. Het bestrijden van

gezondheidszorg en de collectieve preventie . Daarmee vult het dus

seksueel overdraagbare aandoeningen,

inclusief

de bron- en

de reguliere gezondheidszorg (zoals: eerstelijnzorg, via de huisarts

contactopsporing

onderdeel

van

en het basispakket Zvw) en de algemene preventietaken van de

01

van

soa's,

is

de

infectieziektebestrijding, zoals is vastgelegd in artikel 6, lid 1, sub b,

5

GGD aan.

van de Wet publieke gezondheid (hierna: Wpg). Gemeenten zijn
verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wpg. Daarmee dragen zij
ook zorg voor de bestrijding van soa's.

04

Op grond van de ASG-regeling zetten GGD’en activiteiten in op

preventie van soa’s, bijvoorbeeld door het geven van voorlichting.
Ook kunnen kwetsbare groepen en hoog risicogroepen terecht bij de

02

Na een toename van het aantal soa-consulten en soa-diagnoses

GGD

voor

seksuele

gezondheidszorg.

Onder

seksuele

en met een toenemende behoefte aan een meer uniforme organisatie

gezondheidszorg wordt onder andere verstaan: laagdrempelige soa-

en landelijk dekkend netwerk voor aanvullende curatieve soa-

testen en -behandeling en seksualiteitshulpverlening (zogeheten

bestrijding, met een passende financieringssystematiek, is in 2006 de

Sense), met in het bijzonder aandacht voor het opbouwen van

regeling Aanvullende Curatieve Soa-bestrijding (ACS) tot stand
1

gebracht . Per 1 januari 2012 is deze regeling geïntegreerd met de

2

RIVM (2008). Evaluatie regeling Aanvullende Curatieve Soa-bestrijding.

regeling voor Aanvullende Seksuele Hulpverlening (ASH) en is de

3

RIVM (2010). Interim evaluatie Regeling aanvullend Seksuele Hulpverlening

regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (hierna: ASG-

4

Andersson Elffers Felix (2013). Evaluatie Subsidieregeling Aanvullende

Seksuele Gezondheidszorg 2012 (ASG)
5
1

RIVM (2008). Evaluatie regeling Aanvullende Curatieve Soa-bestrijding.

Regeling van Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 4 juli

2014, Staatscourant 2014, nr. 19500, p. 4.

Pagina 3 van 45

seksuele

weerbaarheid

om

daarmee

bijvoorbeeld

onbedoelde

Op grond van de ASG-regeling verstrekt het ministerie van

06

zwangerschappen en seksueel geweld en dwang te voorkomen.

Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna: VWS) subsidies via acht

Cliënten betalen geen eigen bijdrage voor

coördinerende GGD’en aan 24 Centra voor Seksuele Gezondheid

soa-onderzoek, -

6

behandeling en seksualiteitshulpverlening .

(hierna: CSG’s) voor de soa-bestrijding en seksualiteitshulpverlening
aan de voorgenoemde risicogroepen. In totaal gaat dit om 34,3

05

a.

De doelgroepen binnen de regeling zijn:

miljoen euro. De daadwerkelijke uitvoering vindt plaats in de CSG’s,
7

Personen die behoren tot groepen in de samenleving met een

die gelieerd zijn aan de GGD’en . Elke coördinerende GGD is

verhoogd risico op een soa;

onderdeel

Personen die in het kader van de bron- en contactopsporing

Infectieziektenbestrijding

gewaarschuwd zijn voor een soa;

subsidieverlening uit door namens het ministerie van VWS: de

c.

Personen met klachten die wijzen op een soa;

subsidieaanvragen te beoordelen, subsidies toe te kennen en

d.

Personen jonger dan 25 jaar;

verantwoording uit te voeren. Daarnaast verstrekken alle CGS’s

e.

Personen die slachtoffer zijn geworden van verkrachting of

gegevens aan het RIVM over de bestrijding van soa’s, waaronder het

seksueel geweld.

aantal uitgevoerde soa-onderzoeken en gevonden soa’s.

b.

van

de

landelijke
(CIb)

stuurgroep.
voert

de

Het

RIVM/Centrum

coördinatie

van

de

De seksualiteitshulpverlening is gericht op personen jonger dan 25
jaar. Welke groepen ‘personen met verhoogd risico’ (onder a.)
betreffen, wordt vastgesteld op basis van epidemiologische gegevens

1.2

van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (hierna: RIVM).
Op dit moment zijn dit onder andere: mannen die seks hebben met
mannen, sekswerkers en personen afkomstig uit soa-endemisch
gebied.

07

Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 12 september

In 2013 zijn de doelmatigheid en financiële houdbaarheid van de
8

ASG-regeling geëvalueerd . Een van de conclusies uit deze evaluatie
was, dat de ASG-regeling als succesvol kan worden gezien in het
opsporen van soa’s, en dat de uitvoering bij GGD’en op de juiste plek

7
6

Aanleiding van het onderzoek

GGD Gooi en Vechtstreek heeft geen eigen CSG, maar werkt samen met de CSG

Flevoland.

2005, nr. PG-2.611.880, houdende de regels inzake de verstrekking van subsidies op

8

het terrein van de publieke gezondheid (Subsidieregeling publieke gezondheid).

Seksuele Gezondheidszorg 2012 (ASG). AEF: Utrecht.

AEF (2013). De lasten van de lusten. Evaluatie Subsidieregeling Aanvullende

Pagina 4 van 45

belegd is, onder andere omdat via GGD’en epidemiologische

discussie. Ook het financiële plafond is uitgangspunt in de evaluatie

informatie tijdig kan worden gesignaleerd en het preventieve aspect

(zie ook paragraaf 1.4). Dit betekent dat de huidige evaluatie gezien

aansluit op de publieke gezondheidstaak van de GGD’en. Maar de

kan worden als een ‘lichte’ evaluatie, waarin wordt ingegaan op

evaluatie

enkele specifieke thema’s.

bevatte

ook

aanbevelingen

die

hebben

geleid

tot

aanpassingen aan de regeling. Een van de aanpassingen is dat het
Eén van de vragen die hierbij speelt is of de huidige relatieve

ministerie van VWS de tot dan toe gehanteerde open einde regeling

09

met financiering op basis van een complex P*Q-vergoedingsmodel

verdeling van de financiële middelen nog passend is, gegeven

heeft vervangen voor een lumpsumfinanciering met budgetplafond.

ontwikkelingen die in de afgelopen drie jaar hebben plaatsgevonden.

De reden hiervoor was dat de regeling in de jaren voor 2013 was

Denk bijvoorbeeld aan de toegenomen aandacht voor hepatitis C en

gegroeid en VWS met het budgetplafond de alsmaar stijgende kosten

de introductie van pre-exposure profylax (PrEP), voor het voorkomen

wilde tegengaan en een efficiëntere werkwijze wilde stimuleren.

van HIV. Daarnaast pakken CSG’s onder andere in opdracht van

Bovendien werd de financieringsstructuur op basis van P*Q door

gemeenten aanverwante taken op, waaronder de afstemming met

CSG’s

centra

als

ondoorzichtig

ervaren.

De

coördinerende

GGD’en

voor

seksueel

geweld

het

van

zwangerschap

en

keuzehulpgesprekken

binnen de ASG vallen, gebaseerd op het niveau van de subsidie in

abortus. Tevens nemen CSG’s initiatieven om de efficiëntie van de

2013. Naast de subsidie voor soa-testen en –behandeling is hierin

uitvoering van de ASG te verbeteren, zoals: het maken van nieuwe

ook

(Sense)

prijsafspraken in aanbestedingen met laboratoria, scherpere triage

meegenomen. De subsidie is als een totaal lumpsumbedrag

en prioritering, thuistesten en andere keuzes in doorverwijzing naar

neergezet, om de CSG’s de ruimte te bieden zelf te beslissen waar

de reguliere zorg.

budget

voor

seksualiteitshulpverlening

ongewenste

uitvoeren

ontvangen sinds 2015 een vast bedrag voor alle activiteiten die

het

rondom

en

zij het geld aan besteden. Jaarlijks vindt op de lumpsum een
Daarnaast wordt in deze evaluatie gekeken naar de inbedding

indexering plaats ter correctie van het prijspeil. Deze indexering is

10

procentueel en voor alle regio’s gelijk.

van de ASG-regeling in andere onderdelen van de publieke
gezondheidszorg. De hulpverlening binnen de ASG-regeling is niet

Bij invoering van de wijzigingen is toegezegd de regeling na drie

op zichzelf staand; het heeft raakvlakken met andere vormen van de

jaar te evalueren. In deze evaluatie staat gezien de uitkomsten uit de

publieke gezondheidszorg. Een betere inbedding van de ASG-

vorige evaluatie de meerwaarde van de ASG-regeling niet ter

regeling in andere onderdelen van de publieke gezondheidszorg kan

08

Pagina 5 van 45

de efficiëntie en effectiviteit van de regeling vergroten. Ook dit is

1.4

Kaders van de evaluatie

relevant om te onderzoeken in de evaluatie.
12

1.3
11

Doel van het onderzoek
Zoals in de vorige paragraaf is benoemd, staat in deze evaluatie

de meerwaarde van de ASG-regeling en de hoogte van het
budgetplafond niet ter discussie. Het voorliggende onderzoek gaat in
op twee specifieke onderwerpen. Enerzijds heeft het onderzoek als

evaluatie:
a.

en externe samenwerking met het oog op een verdere inbedding van

De inhoud en toegevoegde waarde van de ASG-regeling staan
niet ter discussie;

b.

Het voortbestaan en de hoogte van het budgetplafond staan in
de evaluatie niet ter discussie;

c.

De huidige werkwijze waarin subsidies worden verstrekt via de
acht coördinerende GGD’en, en de hoogte van de subsidie die

doel: het evalueren van de huidige relatieve verdeling van de
financiële middelen. Anderzijds is het onderzoek gericht op: interne

De volgende vier uitgangspunten vormen de kaders voor de

per regio wordt vastgesteld, blijft ongewijzigd;
d.

Het onderzoek naar de relatieve verdeling van de financiële
middelen heeft enkel betrekking op de verdeling tussen

de ASG-taken (onderlinge afstemming, samenhang en het delen van

coördinerende GGD’en (regio’s) en niet op de verdeling tussen

goede voorbeelden), aansluitend op en gebruikmakend van andere

CSG’s binnen een regio.

publieke en/of gezondheidsdiensten en -taken van de GGD. De
centrale hoofdvragen zijn:
1.

Wat is (de grondslag voor) een optimale relatieve verdeling van

1.5

Aanpak van het onderzoek

de ASG-middelen over de regio’s?
2.

Om de eerder genoemde onderzoeksvragen te beantwoorden,

Hoe kunnen de ASG-taken beter ingebed worden, aansluitend

13

op en gebruikmakend van andere publieke en/of gezondheids-

hebben wij de volgende onderzoeksactiviteiten uitgevoerd:

diensten en -taken?

a.

In bijlage A hebben wij de subvragen van het onderzoek opgenomen.

Gesprekken met:
i.

VWS, RIVM;

ii.

Acht coördinatoren van de GGD-regio’s;

iii.

Vijf uitvoerende CSG’s; te weten in: Twente, Flevoland,
Zeeland, Dordrecht en Hollands-Midden;

Pagina 6 van 45

iv.

v.

Vijf Stakeholders: een huisarts, GGD GHOR Nederland,

wij de tweede onderzoeksvraag en geven wij een beschrijving van de

Centrum

mogelijkheden voor verdere inbedding van de ASG-taken. In

Seksuele

Gezondheid

Noord-Nederland,

Soa Aids Nederland en Rutgers;

hoofdstuk 4 formuleren wij aanbevelingen op basis van de evaluatie.

Portefeuillehouder seksuele gezondheid GGD GHOR

Bijlage A bevat een overzicht van de sub-onderzoeksvragen van het

Nederland

onderzoek. In bijlage B geven wij nadere toelichting op de aanpak

(tevens

technisch

voorzitter

van

ASG-

stuurgroep);
b.
c.

van het onderzoek en de betrokken personen. In bijlage C gaan we in

Een kwantitatieve en financiële analyse van de relatieve

op specifieke problematiek in de regio Utrecht. In bijlage D hebben

subsidieverdeling;

wij een overzicht opgenomen van ontwikkelingen die van invloed zijn

Enquête onder alle uitvoerende CSG’s, gericht op interne en
9

door CSG’s zijn genoemd ter verbetering van de dienstverlening. Tot

externe samenwerking (100% respons );
d.

Interview

en

scenario-uitwerking

voor

de

hernieuwde

overweging van de ASG-middelen in de regio Utrecht;
e.

Twee

expertbijeenkomsten

waarin

op de uitvoering van de ASG en van voorbeelden van initiatieven die

de

slot bevatten bijlagen E tot en met G de topiclijsten van interviews en
de enquête.

(voorlopige)

onderzoeksresultaten zijn getoetst en verdiept.
In bijlage B hebben wij een overzicht opgenomen van alle betrokken
personen.

1.6
14

Leeswijzer
Hoofdstuk 2 gaat in op de eerste onderzoeksvraag over de

relatieve verdeling van financiële middelen. In hoofdstuk 3 verdiepen

9

In de regio Utrecht hebben de drie partijen die de ASG-regeling uitvoeren (de GGD

regio Utrecht, Volksgezondheid Utrecht en UMC Utrecht) alle drie de enquête
ingevuld. GGD Gooi en Vechtstreek heeft geen eigen CSG, zij hebben de enquête
niet ingevuld.

Pagina 7 van 45

2.

Relatieve verdeling

17

In dit hoofdstuk geven wij eerst een beschrijving van de huidige

situatie, waarna wij in gaan op een verkenning van aanpassing van
15

In dit hoofdstuk gaan wij in op de eerste centrale vraag van ons

onderzoek: Wat is (de grondslag voor) een optimale relatieve

de budgetverdeling en tot slot geven wij een nadere toelichting op de
situatie van de regio Utrecht.

verdeling van de ASG-middelen over de regio’s?
16

Op basis van interviews, enquête en expertbijeenkomsten, kan

het antwoord op deze vraag als volgt worden samengevat:

2.1

Beschrijving van de huidige situatie

2.1.1

Budgetplafond leidt

tot

keuzes

gericht op

prioritering,

efficiëntie en innovatie
Het budgetplafond heeft geleid tot een stimulans tot prioritering,
efficiëntie

en

innovatie.

Regio’s

kiezen

hierbij

hun

eigen

18

De

huidige

relatieve

verdeling

van

de

ASG-middelen

is

taakaccenten. In de uitvoering van de regeling staat professionele

gebaseerd op het niveau van de subsidie in 2013 (zie paragraaf 1.2,

vrijheid van de CSG’s voorop en worden daarnaast landelijke

alinea 7). In figuur 1 is te zien dat regio Noord-Holland/Flevoland het

afspraken gemaakt.

grootste aandeel van de ASG-middelen ontvangt (36%). Regio
Utrecht (4%) ontvangt na regio Noord-Nederland en Limburg (beide

Uit de evaluatie blijkt dat er geen goede wenselijke en/of haalbare
alternatieven

lijken

te

zijn

voor

de

huidige

6%) het kleinste aandeel.

relatieve

verdelingssystematiek en dat regio’s over het algemeen kunnen
werken met deze verdeling. Er is daarom onvoldoende grondslag
de huidige relatieve verdelingssystematiek op basis van historie
aan te passen.
In één van de regio’s, Utrecht, bestaan echter knelpunten met het
huidige budget. Deze knelpunten maken dat het budget in deze
regio een nadere beoordeling behoeft.

Pagina 8 van 45

20

Eén van de belangrijkste ontwikkelingen als gevolg van het

budgetplafond in combinatie met een toenemende vraag naar
seksuele

gezondheidszorg is

dat CSG’s

strenger

triëren en

prioriteren. CSG’s proberen personen met een hoog risico op soa
nog steeds zo snel mogelijk te zien, gericht op het doel van de ASG regeling om verspreiding van soa's te voorkomen. Personen met een
laagrisicoprofiel en laagrisico gedrag (bijvoorbeeld: jongeren onder
25 jaar zonder klachten) krijgen hierdoor te maken met een langere
wachttijden en CSG’s verwijzen deze doelgroep vaker door naar de
huisarts of naar een private soa-poli. Ook bieden sommige CSG’s
aan laagrisicogroepen thuistesten aan. Uit gesprekken met CSG’s
constateren wij echter dat de vervolgstappen die CSG’s nemen in de
hulpverlening naar aanleiding van de triage sterk verschillen tussen
regio’s. CSG’s hebben verschillende visies op wat acceptabele
wachttijden zijn, welke doelgroepen wanneer kunnen worden
doorverwezen naar huisartsen en private soa-poli’s en in welke mate
bij thuistesten de kwaliteit van de hulpverlening voldoende kan
Figuur 1. Relatieve verdeling subsidiebudget

worden geborgd. Er bestaan bijvoorbeeld bij sommige CSG’s twijfels
over de kwaliteit van de hulpverlening door private soa-poli’s, en

Wij constateren dat CSG’s - mede door het budgetplafond - op

sommige CSG’s plaatsen de kanttekening dat bij thuistesten minder

zoek zijn naar meer efficiëntie. In dit kader houden CSG’s triage,

ruimte bestaat voor het gesprek rondom seksuele hulpverlening

prioritering en huidige (werk)processen tegen het licht en investeren

(sense), dat vaak wel nodig is. In paragraaf 4.3 bevelen wij aan deze

zij in innovatie. Hierbij hebben CSG’s professionele vrijheid in keuzes

verschillen te overbruggen door goede voorbeelden met elkaar te

die ze maken in de uitvoering van de regeling, waarbij daarnaast

delen en waar mogelijk harmonisatie na te streven.

19

soms landelijke afspraken worden gemaakt, die in de stuurgroep
afgestemd worden.

Pagina 9 van 45

CSG’s geven daarnaast op verschillende manieren invulling aan

van extra patiënten kan in kleinere omringende CSG’s zwaarder

efficiëntere (werk)processen. Zo werken enkele regio’s met een

drukken op wachttijden en budget. Deze regio’s moeten immers meer

gezamenlijk afsprakenbureau, waardoor patiënten bij een hoge

patiënten testen en behandelen voor hetzelfde budget. In paragraaf

toestroom verspreid worden over de regio. Ook maakt een aantal

4.1 bevelen wij aan de omvang van het effect nader te onderzoeken

CSG’s gebruik van een online triage. Patiënten voeren dan

en op basis daarvan met coördinerende GGD’en in gesprek te gaan

voorafgaand aan een consult online een vragenlijst in, waardoor

over de (on)wenselijkheid van postcodebeleid in het licht van de

vervolgens het fysieke consult gerichter kan verlopen.

landelijke regeling.

21

22

Sommige CSG’s kennen een postcodebeleid. Sommige CSG’s

23

Eén

van

de

recente

ontwikkeling

binnen

de

seksuele

hebben beleid om alleen cliënten uit de eigen regio te behandelen,

gezondheidszorg is e-health. Denk hierbij aan online chats, het

andere regio’s zijn minder stringent, maar vragen wel een postcode,

bieden van apps en online gaming. In bijlage D hebben wij

om een cliënt uit een andere regio door te kunnen verwijzen naar de

voorbeelden van e-health opgenomen die CSG’s hebben ontwikkeld.

CSG in de eigen regio. Uit onderzoek van de stuurgroep ASG blijkt

Deze ontwikkeling zorgt voor nieuwe manieren om risicogroepen te

dat de overloop tussen de regio’s nagenoeg evenredig was. Dat

bereiken. De CSG’s besteden gezamenlijk 15% van de Sense-

betekent, dat elke regio ongeveer evenveel cliënten uit andere

middelen voor de (door)ontwikkeling van een landelijk e-health

regio’s ziet als dat er cliënten uit de eigen regio in andere regio’s

netwerk, aansluitend op de huidige seksuele hulpverlening. Dit

naar

dergelijk

landelijke netwerk ontwikkelen CSG’s in samenwerking met Soa-Aids

van mening

Nederland, Rutgers en RIVM/CIb. Hiervoor voeren CSG’s chat-

verschillen. Enerzijds is er een inhoudelijk bezwaar, omdat de ASG-

spreekuren uit en werken zij aan de ontwikkeling van een

regeling een landelijke regeling is waarin het publieke belang -

webcamconsult. Daarnaast ontwikkelt een aantal CSG’s eigen

voorkomen van verdere verspreiding van soa’s - voorop staat en die

applicaties en websites. Veel CSG’s denken dat e-health potentieel

tevens centraal wordt gefinancierd. Hierin zou een gemeente- of

cliëntgerichtheid, efficiëntie en benaderbaarheid kan verbeteren,

regiogrens niet belemmerend mogen zijn. Anderzijds heeft bezwaar

maar niet volledig als vervanging van de face-to-face seksuele

betrekking op de relatieve werklast die een postcodebeleid oplegt bij

hulpverlening kan dienen.

een

CSG

postcodebeleid

gaan.

Wij

gevoelig ligt

constateren

en CSG’s

dat

hierover

een

omringende CSG’s. De overloop van het aantal patiënten kan voor
een grote CSG als relatief klein worden ervaren, maar een toename

Pagina 10 van 45

2.1.2

CSG’s kennen verschillende beleidskeuzes

lage opleiding. De reden hiervoor is dat CSG’s opmerken dat het
vindpercentage vaak lager is onder studenten met een hoog

24

Regio’s (en soms ook CSG’s binnen een regio) maken

verschillende keuzes in de uitvoering van de ASG-regeling en kiezen

opleidingsniveau, ten opzichte van jongeren onder de 25 jaar met
een laag opleidingsniveau.

daarbij eigen taakaccenten. De professionele vrijheid die de CSG’s
hebben in de uitvoering van de ASG-taken wordt ervaren als
belangrijke pijler van de regeling. Deze beleidsruimte biedt de
mogelijkheid maatwerk te bieden in de soa-zorg, welke passend is bij
de kenmerken van de verschillende regio’s. Er zijn bijvoorbeeld
verschillen in de mate waarin de CSG’s inzetten op soa-curatie
versus preventie en op welke risicogroepen de CSG’s zich richten.
Deels kunnen deze verschillende keuzes verklaard worden door
verschillen in de samenstelling van inwoners in een regio: in de mate
waarin risicogroepen vertegenwoordigd zijn en zich melden bij
CSG’s. Zo wonen in de regio Utrecht relatief gezien het grootste
aantal jongeren onder de 25 jaar, veelal studenten. Deze vragen een
andere aanpak dan voor de CSG Amsterdam, waar de groep
‘mannen die seks hebben met mannen’ (hierna: MSM) juist relatief
groot is. Verschillen in beleidskeuzes ontstaan ook door verschil in
problematiek tussen stedelijk en niet-stedelijk gebied.

Figuur 2. Nadruk in beleidskeuzes op de (sub)risicogroepen van de ASG-regeling per
regio (niet uitputtend)

25

In figuur 2 zijn de verschillen in nadruk van beleidskeuzes tussen

de regio’s weergegeven, wat betreft (sub)risicogroepen waar zij zich
op richten. Wanneer er binnen een regio grote verschillen bestaan
tussen CSG’s, geven wij dit in de figuur weer. In deze figuur is een
verschil gemaakt tussen jongeren onder de 25 jaar met een hoge en

Pagina 11 van 45

2.2

Er is onvoldoende grondslag om de huidige
relatieve verdelingssystematiek aan te passen

Coördinerende GGD’en bevestigen dat er geen goede wenselijke
en/of haalbare alternatieven lijken te zijn. Bovendien geven de
meeste regio’s aan over het algemeen te kunnen werken met de

26

Idealiter zou een verdelingssystematiek gebaseerd zijn op

huidige verdeling.

objectieve criteria die recht doen aan verschillende taakaccenten van
regio’s en tegelijkertijd innovatie en efficiëntie blijven stimuleren.
Echter, er is slechts beperkt informatie beschikbaar over relevante

2.3

objectieve risicofactoren. Het is bijvoorbeeld niet geregistreerd hoe
groot de groep MSM of sekswerkers in elke regio is. En ook andere
factoren die een rol spelen, zoals het politieke landschap (zie
paragraaf 3.1.2.) en de wijze waarop seksuele gezondheid in de
regio is georganiseerd, zijn moeilijk te objectiveren.
27

Indicatoren waar wel informatie over beschikbaar is, zoals (de

inwoners jonger dan 25 jaar doen onvoldoende recht aan specifieke
problematiek die in een regio speelt. Ter illustratie: als op basis van
deze indicatoren een herijking van de verdeling plaats zou vinden,
zou bijvoorbeeld de regio Limburg een lager budget krijgen, omdat
het aantal inwoners in deze regio is afgenomen tussen 2013 en
2016. Dan zou echter voorbij worden gegaan aan dat er in deze regio
bijvoorbeeld een relatief grote risicogroep met hoog-risicogedrag
onder laag opgeleide jongeren bestaat.

van

Ondanks dat een algemene aanpassing van de relatieve

verdeling niet haalbaar en noodzakelijk is, blijkt uit gesprekken met
CSG’s dat er knelpunten bestaan met betrekking tot het budget van
de regio Utrecht. Omdat de evaluatie zich beperkt tot een
beoordeling van de relatieve verdeling tussen de coördinerende

ontwikkeling van) het aantal inwoners in een regio of het aantal

28

29

Knelpunt in de regio Utrecht

GGD’en (regio’s) en niet op de verdeling binnen een regio, is in het
onderzoek niet onderzocht in hoeverre signalen van knelpunten van
individuele CSG’s gegrond zijn. Het is aan de regio’s hier nader
onderzoek naar te doen en mogelijk onderlinge afspraken op basis
van de ontwikkelingen binnen de regio te herijken. De problematiek
in de regio Utrecht lijkt van andere aard. Mede vanwege het
historisch lage budget in deze regio. Andere CSG’s erkennen deze
problematiek en geven aan dat deze een oplossing verdient. In
bijlage C geven wij een nadere toelichting hierop en mogelijke
suggesties voor oplossingsrichtingen.

Dit maakt het onmogelijk om de relatieve verdelingssystematiek
financiële

middelen

te

baseren

op

objectieve

criteria.

Pagina 12 van 45

3.

Inbedding van de ASG-regeling

CSG’s geven op verschillende wijzen actief vorm aan de
samenwerking met andere afdelingen binnen de GGD, andere

De tweede hoofdvraag uit dit onderzoek luidt: Hoe kunnen de

CSG’s, gemeenten en externe partijen. Deze samenwerking wordt

ASG-taken beter ingebed worden; aansluitend op, en gebruikmakend

steeds meer gezocht. De ASG-taken kunnen echter nog beter

van, andere publieke en/of gezondheidsdiensten en -taken?

ingebed worden door:

30

a.
31

Op basis van interviews, enquête en expertbijeenkomsten, kan

Samenwerking op basis van een gemeenschappelijke visie
op publieke gezondheidszorg, door: gezamenlijke visievorming

het antwoord op deze vraag als volgt worden samengevat:

met andere afdelingen binnen de GGD, gezamenlijke uitvoering
van gemeenschappelijk beleid, integraal beleid richting externe
partijen, gezamenlijk beleid met externe partijen en het instellen
van een eventuele veldnorm;
b.

Duidelijke

onderlinge

vormgegeven

door

communicatie
integraal

en

afstemming,

relatiebeheer

en

accountmanagement en door gegevens uit te wisselen en
gezamenlijk onderzoek uit te voeren;
c.

Uitbreiding van de landelijke samenwerking tussen CSG’s,
middels landelijke aanpak op specifieke thema’s, aansluiting op
(inter)nationale

ontwikkelingen

en

delen

van

goede

voorbeelden en successen.

32

In paragraaf 3.1 beschrijven wij eerst op welke wijze in de huidige

situatie de samenwerking en inbedding wordt ingevuld. Vervolgens
gaan wij in de paragrafen 3.2 tot en met 3.5 in op aanknopingspunten
voor verdere verbetering van de inbedding. Wij merken op dat de
voorbeelden die wij in het onderzoek hebben opgehaald en die wij in
dit hoofdstuk noemen niet uitputtend zijn.

Pagina 13 van 45

3.1

Huidige situatie:
vormgegeven

samenwerking

wordt

actief

taken. Landelijke samenwerking en afstemming tussen de CSG’s
wordt gerealiseerd vanuit de landelijke ASG-stuurgroep, bestaande
uit de acht regio-coördinatoren. Verder vindt landelijke afstemming

De aanvullende seksuele gezondheidszorg is onderdeel van de

met beroepsverenigingen plaats, zoals de vakgroep Seksuele

algemene publieke gezondheidszorg. Zoals ook uit de vorige

gezondheid van de Vereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden

evaluatie uit 2013 bleek, is de ASG binnen de GGD goed belegd,

Nederland en de Werkgroep Artsen Seksuele gezondheid en Soa-

vanwege: de landelijke dekking, de toegankelijkheid van de GGD en

bestrijding (WASS) van de Vereniging voor Infectieziekten. Ook werkt

omdat het brede netwerk rondom de GGD gebruikt kan worden. In de

een aantal regio’s samen op het gebied van onderzoek en dragen

praktijk werken de CSG’s op het gebied van seksuele gezondheid

alle CSG’s bij in de ontwikkeling van e-health, waarvoor een deel van

samen met een breed palet aan (keten)partners, zoals:

het

33

a.

Andere

afdelingen

binnen

gezondheidsbevordering,

de

landelijk

Sense-budget

wordt

gereserveerd.

De

CSG’s

GGD,

zoals:

benadrukken tegelijkertijd het belang van vrije beleidsruimte binnen

infectieziektebestrijding,

jeugd-

de ASG-regeling, zodat binnen de regio ASG-middelen op basis van

gezondheidszorg, OGGZ en epidemiologie;

maatwerk ingezet kan worden, gegeven specifieke kenmerken van

b.

Ziekenhuizen (dermatologen);

de regio.

c.

Huisartsen;

d.

Buurtcentrum/wijkteams;

35

e.

Centrum Seksueel Geweld;

samenwerking tussen de CSG en andere afdelingen binnen de GGD

f.

Veilig Thuis;

en de samenwerking met externe organisaties in de regio.

g.

FIOM voor de uitvoering van keuzehulpgesprekken;

h.

Toezicht op: seksinrichtingen, prostitutie en mensenhandel;

i.

Academische werkplaatsen;

j.

Onderwijsinstellingen, zoals: Middelbaar Onderwijs en ROC’s;

36

k.

Kennisinstituten, zoals: Rutgers en Soa Aids Nederland.

samenwerking op seksuele gezondheidszorg tussen CSG’s en

In het vervolg van deze paragraaf gaan wij nader in op de

3.1.1

Samenwerking met andere afdelingen binnen de GGD

Wij hebben in kaart gebracht in hoeverre sprake is van

andere GGD-afdelingen. Dit hebben wij gedaan voor de afdelingen:
In algemene zin geven de CSG’s al actief vorm aan de interne en

a.

Gezondheidsbevordering (hierna: GB);

externe samenwerking van de CSG’s en de inbedding van de ASG-

b.

Infectieziektebestrijding (hierna: IZB);

34

Pagina 14 van 45

10

c.

Jeugdgezondheidszorg (hierna: JGZ) ;

d.

Epidemiologie/onderzoek.
Naast bovenstaande afdelingen vindt bij een aantal GGD’en

37

(intensieve)

samenwerking

plaats

met

de

afdeling

Openbare

Geestelijke Gezondheidszorg (hierna: OGGz) en met Veilig Thuis.
Deze samenwerkingen zijn in het onderzoek niet nader uitgediept.
Zoals te zien is in figuur 3 werken CSG’s (n = 25)

38

met

de

voorgenoemde

afdelingen,

veelal

11

veel samen

structureel

of

op

projectbasis. Structurele interne samenwerking vindt het vaakst
plaats met de afdelingen GB en IZB: bij ruim 60% van de CSG’s.
Voor JGZ is dit percentage wat lager, maar nog bijna 30% van de
CSG’s heeft een samenwerking op projectbasis met deze afdeling.

Figuur 3. Interne samenwerkingsvormen binnen een GGD (n = 25)12

39

Met de afdeling epidemiologie is de samenwerking in gelijke mate

ofwel structureel (44%) van aard of op projectbasis (44%). Eén CSG
geeft aan dat er geen samenwerking bestaat met GB en IZB, dit
betreft het UMC Utrecht, waar in de regio de samenwerking met deze
afdelingen via GGD regio Utrecht loopt. Samenwerking op casus/cliëntniveau is met name aanwezig met de afdeling IZB.
10

In sommige gemeenten is JGZ niet bij de GGD belegd, maar bijvoorbeeld bij de

gemeente.
11

40

De inhoudelijke wijze waarop wordt samengewerkt verschilt per

CSG en per afdeling. Dit geven wij weer in figuur 4. De figuur geeft

De enquête is ingevuld door 24 CSG’s en één additionele partij in regio Utrecht,

namelijk: Volksgezondheid Utrecht (zie bijlage B voor een nadere toelichting). Het
UMCU kon deze vraag niet beantwoorden.

12

Zie voetnoot 11

Pagina 15 van 45

een

beeld

van

de

meest

voorkomende

manieren

waarop

samenwerking vorm krijgt. Het overzicht is niet uitputtend (een leeg
veld betekent

niet

per

samenwerking

plaatsvindt

definitie
met

dat er
de

nooit

betreffende

op die

wijze

afdeling).

De

samenwerking met GB en JGZ bestaat bij de meeste CSG’s
hoofdzakelijk uit samenwerking in de voorbereiding en uitvoering van
voorlichting en preventieactiviteiten, bijvoorbeeld: op scholen, en de
gezamenlijke aanpak van specifieke thema’s of doelgroepen. Denk
hierbij aan Gezonde School activiteiten, weerbaarheidstrajecten en
chatsessies met jongeren.
41

In sommige CSG’s in de samenwerking met GB, IZB en JGZ

ingevuld door de structurele uitwisseling en inzet van elkaars
professionals

(arts,

verpleegkundige,

gezondheidsbevorderaar) .

Hierdoor bestaan er korte lijntjes tussen de afdelingen en maken zij

Figuur 4. Wijze waarop CSG’s met andere afdelingen samenwerken.

gebruik van elkaars kennis en expertise.
43

Een aantal CSG’s heeft een afstemmingsoverleg seksuele

Veel CSG’s vullen de samenwerking met de afdelingen IZB en

gezondheid met de afdelingen GB, IZB en JGZ en in overleg ook met

JGZ in door afstemming op casusniveau. Bij JGZ gaat dit met name

epidemiologie/onderzoek. Met laatstgenoemde afdeling bestaat de

om

structurele

samenwerking hoofdzakelijk uit de aanlevering van beleidsinformatie

contactmomenten met jongeren. Bij IZB omvat dit met name

en de bespreking daarvan. Aan de hand van deze monitorinformatie

afstemming rondom advies, diagnostiek en behandeling bij cliënten

kan vervolgens beleid worden afgestemd.

42

consultatie

en

advies

naar

aanleiding

van

met specifieke infectieziekten (hepatitis B en C).

Pagina 16 van 45

3.1.2

Samenwerking met gemeenten

geen aanvullende financiële bijdrage, sommige gemeenten geven
een structurele bijdrage en sommigen stellen extra middelen ter

Voor CSG’s zijn gemeenten belangrijke samenwerkingspartners,

beschikking ten behoeve van preventie en gezondheidsbevordering,

als (mede-)financier van publieke gezondheidstaken, waar seksuele

vaak op gerichte activiteiten en specifieke (kwetsbare) doelgroepen

gezondheidszorg onderdeel van is, om kennis en informatie te delen

in de gemeente/regio.

44

en/of om gezamenlijke projecten op te pakken (zie figuur 5). CSG’s
kijken wel wisselend naar het belang van samenwerking met

46

Concrete gemeentelijke samenwerking vindt voornamelijk plaats

gemeenten. En ook de mate waarin wordt samengewerkt en de

ten behoeve van preventietaken. Sterk bepalend voor de wijze

manier waarop de relatie vorm krijgt, varieert sterk tussen regio’s.

waarop CSG’s de samenwerking met gemeenten vormgegeven zijn:
het politieke landschap, de omvang van de gemeenten binnen de

Op welke manier heeft uw GGD op dit moment een
samenwerking met de gemeente(n) in de regio ten behoeve
van de ASG? (n=26)

regio en versnippering binnen de regio. Eén CSG heeft vaak te
maken met zeer veel verschillende gemeenten met ieder een eigen
politieke achtergrond en beleid. Dat maakt het lastig om als CSG

Kennisdeling m.b.t. ASG

62%

Financiële middelen

58%

daar eenduidig beleid en één uniforme aanpak op te ontwikkelen.
3.1.3

Gezamenlijke project(en) t.b.v.
preventie

42%

Delen informatie op wijkniveau

39%

47

Samenwerking met andere externe partijen

Ook in de samenwerking met andere lokale en regionale

stakeholders verschillen CSG’s in de wijze waarop zij dit invullen,
Geen samenwerking

8%

afhankelijk van het lokale beleid, de wijze waarop seksuele
gezondheidszorg is georganiseerd in de regio, en soms van

Figuur 5. Vormen van samenwerking tussen CSG’s en gemeenten

45

Er is bijvoorbeeld grote variatie tussen CSG’s, en tussen

gemeenten, in de mate waarin gemeenten een financiële bijdrage
leveren die specifiek bedoeld is voor uitvoering van ASG-taken als
aanvulling op de ASG-subsidie. In veel regio’s geven gemeenten

persoonlijke contacten.
48

Samenwerking met andere zorgverleners, zoals: huisartsen en

ziekenhuizen, vindt over het algemeen ad hoc en op casuïstiek
niveau plaats. In sommige regio’s blijft het daartoe beperkt, maar in

Pagina 17 van 45

een aantal regio’s is aanvullend een aantal keren per jaar een

op scholen wordt gegeven (als de leerlingen van de school onder

overleg met huisartsen. Tevens organiseren sommige CSG’s

doelgroep van de ASG-regeling vallen gratis en anders tegen

bijscholing

vergoeding van de school). Er vindt hiervoor uitwisseling van

voor

huisartsen.

In

paragraaf

3.2.3.

hebben

wij

personeel plaats tussen de CSG’s en CSGNN. Daarnaast verwijzen

beschreven wat deze intensievere samenwerking kan opleveren.

de GGD’en cliënten die buiten de doelgroep van de ASG-regeling
is

vallen door naar de soa-poli, waar cliënten tegen betaling een

afhankelijk van de wijze waarop het centra voor seksueel geweld is

(gecertificeerde) (online) test kunnen laten uitvoeren. Door de

georganiseerd. In sommige regio’s heeft de GGD deze centra

samenwerking delen de organisaties hun kennis en vergroten zij de

opgezet, en soms zelfs ondergebracht in het soa-team. De

mogelijkheden om hun doelgroepen te bereiken. In deze regio biedt

samenhang tussen soa-zorg en hulpverlening bij seksueel geweld is

deze samenwerking de mogelijkheid om een relatief groot deel van

dan nauw. In een enkele regio is er meer (fysieke) afstand, maar is

de ASG-subsidie te besteden aan preventie-activiteiten.

49

De samenwerking met

Centra

voor

Seksueel Geweld

sprake van intensieve samenwerking en overleg, door bijvoorbeeld
deelname

in

de

begeleidingscommissie,

kartrekkersoverleg en in procesoverleg.

het

landelijk

3.1.4

Samenwerking tussen CSG’s binnen de regio

In andere regio’s blijft de
Tot slot vullen regio’s ook de onderlinge samenwerking tussen

afstemming beperkt tot doorverwijzingen naar elkaar. Met name in

51

deze regio’s is het zoeken van nadere samenwerking gewenst,

CSG’s in de regio verschillend in. In veel regio’s stellen CSG’s

bijvoorbeeld in de vorm van reguliere overleggen.

gezamenlijk de kaders vast in een regionaal overleg, maar heeft
iedere CSG eigen autonomie in de uitvoering van de CSG.

50

een

In de regio Noord-Nederland is er als enige regio in Nederland
intensieve

Centrum

voor

samenwerking
Seksuele

met

een

Gezondheid

zelfstandige

soa-poli:

Noord-Nederland.

Deze

organisatie is ontstaan uit een voormalig Rutgerhuis in samenwerking

Samenwerking wordt vaak gezocht in praktische zaken, bijvoorbeeld:
vormgegeven door een gezamenlijk afsprakensysteem, gezamenlijke
triage-richtlijnen

en

het

uitvoeren

van

gezamenlijke

gegevensverzameling en onderzoek.

met een abortuskliniek. De drie GGD’en in de regio en CSGNN
werken met name nauw samen op het gebied van preventie en hulp
die buiten de ASG-regeling valt. Zo hebben de organisaties een
gezamenlijke voorlichtingspool, van waaruit bijvoorbeeld voorlichting

Pagina 18 van 45

3.2

52

Inbedding verbeteren door samenwerking op basis
van een gemeenschappelijke visie op publieke
gezondheidszorg

Wilt u de samenwerking met deze afdelingen verbeteren
of intesiveren?: % Ja
Gezondheidsbevordering
Infectieziekte
(bestrijding)

Zoals we hebben beschreven in paragraaf 3.1 gebeurt er in

CSG’s al veel wat betreft samenwerking en inbedding van de ASGregeling. In deze paragraaf beschrijven we op welke vlakken hierin
nog verdere verbetering en/of intensivering mogelijk is.

48%

28%

Jeugdgezondheid
-zorg

84%

Epidemiologie

3.2.1

52%

Gemeenschappelijke visievorming met andere afdelingen
binnen de GGD
Figuur 6. Verbetering en intensivering samenwerking

53

NB: de afdeling OGGZ ontbreekt in dit overzicht (is niet onderzocht).

Hoewel CSG’s al relatief veel samenwerken met andere

afdelingen binnen de GGD (zie paragraaf 3.1.1.), kan de interne
samenwerking met andere afdelingen van de GGD geïntensiveerd
en/of verbeterd worden, aansluitend op en gebruikmakend van
andere publieke en/of gezondheidsdiensten en -taken. CSG’s
beamen dit, zoals blijkt uit de antwoorden uit de enquête die zijn
weergegeven in figuur 6.

54

Hierbij

zit

vooral

veel

potentie

in

verbetering

van

de

samenwerking met de afdeling jeugdgezondheidszorg (JGZ). Tussen
de CSG en JGZ overlappen doelgroepen en thema’s voor een groot
deel,

onder

andere

in

voorlichtings-

en

preventieactiviteiten.

Samenwerking tussen deze twee afdelingen levert daarom veel op.
De drempels tot verbinding met deze afdeling zijn echter vaak wat
groter, soms door de fysieke afstand, omdat JGZ niet in elke
gemeente bij de GGD is belegd, en soms doordat bij JGZ prioriteiten
op andere vlakken liggen, zoals: de afstemming met andere
ketenpartners in de jeugdzorg, waar sinds de decentralisatie van de
jeugdzorg naar gemeenten meer aandacht naartoe gaat. Op dit vlak
is daarom winst te behalen, en dat vraagt aandacht en initiatief van
CSG’s.

Pagina 19 van 45

55

Naast de hierboven genoemde afdelingen isaandacht voor de

aan

verbetering

van

de

hulpverlening

en

benadering

van

samenwerking met onder andere de OGGZ, Centra voor Seksueel

doelgroepen. Dit kan bijvoorbeeld vorm krijgen in het creëren van

Geweld en Veilig Thuis van belang.

combinatiefuncties voor artsen en verpleegkundigen op meerdere
afdelingen

56

Voor een intensivering en verbetering van de samenwerking is

het

van

belang

wederzijds

kennis

te

hebben

van

elkaars

aandachtsgebieden en werkprocessen om te zien waar onderlinge

(voor

zover

passend

Aanvullende

Seksuele

voorlichtingen,

gezamenlijke

binnen

het
13

Gezondheidszorg ),

Kwaliteitsprofiel
gezamenlijke

deskundigheidsbevordering

en

gezamenlijk uitvoeren van surveillance.

raakvlakken liggen. Vervolgens kunnen de raakvlakken benut worden
door

een

gemeenschappelijke

visie

te

vormen

op

seksuele

3.2.3

gezondheidszorg of thema’s die daar aan raken, en daar beleid op te
maken.

Dit

kan

worden

vormgegeven

door

in

Integraal beleid richting en samen met gemeenten en externe
partijen

GGD-brede
De gemeenschappelijke visie en het gemeenschappelijk beleid

werkgroepen te werken aan deze gezamenlijke visie, waardoor een

58

integrale werkwijze aan seksuele gezondheid ontstaat, en seksuele

komen niet alleen ten goede aan interne betere inbedding van de

gezondheid meer als speerpunt binnen de publieke gezondheidszo rg

ASG-taken in de GGD, maar geeft ook meer richting in de

wordt gezien. Een belangrijke randvoorwaarde hiervoor is draagvlak

samenwerking met gemeenten en externe partijen zoals Veilig Thuis

op een hoger niveau in de organisatie. Het is noodzakelijk dat

of Centra voor Seksueel Geweld.

directie en management onderkennen dat samenwerking nodig is en
dat seksuele gezondheid gezamenlijk moet worden opgepakt.

59

De meerderheid van de CSG’s (86%) heeft in de enquête

aangegeven dat zij de wens heeft de samenwerking met gemeenten
3.2.2

Gezamenlijke uitvoering van gemeenschappelijk beleid met

te verbeteren of intensiveren. Veel CSG’s geven daarbij aan dat de

andere afdelingen binnen de GGD

positionering van de seksuele gezondheidszorg in het totale
(gezondheids)beleid van gemeenten sterker kan. Onderdeel daarvan

57

Inbedding kan tevens verbeteren door een minder formele

is het samen met gemeenten optrekken in de vormgeving van

scheiding te laten bestaan tussen ASG-taken en andere publieke
gezondheidstaken en door nog nadrukkelijker samen uitvoering te
geven aan activiteiten. Niet als doel op zich, maar indien dit bijdraagt

13

Werkgroep kwaliteitsprofiel GGD Centra seksuele gezondheid, Update 2016,

Bewerking 28 november 2016 (http://www.rivm.nl/dsresource?objectid=7986d61354f3-402b-b653-be9b3b718189&type=pdf&disposition=inline).

Pagina 20 van 45

gezondheidsbeleid

en

verbindingen

te

leggen

van

seksuele

testbeleid in wijken waar HIV of hepatitis B meer voorkomen. Ook

gezondheid met andere beleidsterreinen, zoals: de Wmo, veiligheid

met private soa-poli’s kunnen CSG’s afspraken maken over:

en zorg. Een concreet voorbeeld daarvan is het programma: ‘Nu niet

doorverwijzingen, preventie-activiteiten en minimaal te leveren

14

zwanger’ . In de afstemming met gemeenten is het behulpzaam dat

kwaliteit, zo blijkt uit goede ervaringen in Noord-Nederland.

niet alle losse GGD-afdelingen met de gemeenten communiceren,
maar dat de GGD als één organisatie richting de gemeenten

3.2.4

Een veldnorm ter bevordering van onderlinge samenwerking

optreedt, zodat de gemeenten niet met allerlei ad hoc vragen bij de
afzonderlijke afdelingen komen.

61

Een manier om samenwerking met andere GGD-afdelingen en

andere organisaties te bevorderen kan zijn: het instellen van een
De mate waarin wordt samengewerkt met andere ketenpartners,

(landelijke) veldnorm voor samenwerking. Een dergelijke norm biedt

zoals: huisartsen en private soa-poli’s, wisselt per CSG (zie:

kaders voor de invulling van de samenwerking tussen CSG’s en

paragraaf 3.1.3). De externe stakeholders die wij in dit onderzoek

ketenpartners, met tegelijkertijd

hebben gesproken, geven aan dat de samenwerking en afstemming

uitvoering ervan. De gedachte is dat dit CSG’s en vooral ook andere

beter kan. Er is bijvoorbeeld verbetering te behalen in het

GGD-afdelingen en ketenpartners bewust maakt om samenwerking

gezamenlijk realiseren van kwaliteitsverbeteringen, onder andere

te zoeken en onderhouden. Een dergelijke norm is bedoeld dat

door: meer kennis te delen en deskundigheidsbevordering en

partijen elkaar er op aan kunnen spreken. Er moet vanzelfsprekend

bijscholing over en weer te organiseren, meer gezamenlijk op te

gezamenlijk voor gewaakt worden dat het geen ‘afvinklijst’ wordt.

60

ruimte voor

diversiteit in de

trekken in preventiebeleid en betere afspraken te maken over
onderlinge

doorverwijzingen.

Een

concreet

voorbeeld

van

afstemming tussen CSG en huisarts, genoemd door de huisarts die
wij voor dit onderzoek hebben gesproken, is het zoeken van

3.3

Duidelijke onderlinge communicatie en afstemming

3.3.1

Integraal relatiebeheer en accountmanagement, intern en

samenwerking in wijkgerichte aanpak door bijvoorbeeld gevalideerd

14

https://www.ggdhvb.nl/professionals/over-de-ggd/programma-nu-niet-zwanger

Gemeente Tilburg is initiatiefnemer van dit programma. Verschillende regio’s hebben
het programma overgenomen.

extern.
62

Naast het samen optrekken met andere afdelingen of externe

partijen in beleid en uitvoering is duidelijke onderlinge communicatie
en

afstemming

van

belang.

Integraal

relatiebeheer

en

Pagina 21 van 45

accountmanagement, met een vaste contactpersoon, zowel intern als

64

Door als CSG proactief gemeenten te voeden met feiten en

extern, draagt hieraan bij. Dit speelt voornamelijk in contact met

cijfers en daarmee problemen te signaleren, wordt bewustwording

gemeenten. Het is essentieel dat partijen elkaar structureel periodiek

gecreëerd bij gemeenten. Dat helpt het onderwerp seksuele

opzoeken en de tijd nemen in gesprek te gaan. Niet alleen op

gezondheid te agenderen en gezamenlijk thema’s op te pakken.

afdelings- en inhoudelijk niveau, maar ook op management- en
directieniveau.

Hierbij

is

het

effectief

voor

de

onderlinge

65

Onderzoek en surveillance zijn belangrijk voor een gerichte soa-

communicatie en het gezamenlijk vormen van beleid dat de GGD als

bestrijding. Sommige regio’s investeren hier al veel in, en werken hier

één partij optreedt.

in samen. Landelijk gezien kan dit nog breder worden opgepakt en

. Door accountmanagement structureel in te

richten is er ruimte elkaar te leren kennen, op de hoogte te blijven

doorontwikkeld.

Gedegen

surveillance

en

gegevensuitwisseling

van elkaars expertise en diensten en deze gericht in te zetten, en in

vragen tijd en ruimte voor gezamenlijk onderzoek met andere

te spelen op actualiteiten of specifieke problematiek. Dit bevordert

afdelingen. Een belangrijke randvoorwaarde is het gebruik van

dat er meer inzicht is in elkaars werk, efficiënte inrichting van het

goedwerkende systemen waar eenvoudig data uit gehaald kan

(werk)proces door gerichte samenwerking en dat partijen elkaar

worden.

weten te vinden in gezamenlijke belangen.
66

3.3.2

Tot slot kunnen ook landelijke partijen een rol spelen in het

inzichtelijk maken van gegevens. Het onderzoek ‘Seks onder 25’ is

Gegevensuitwisseling en gezamenlijk onderzoek

een voorbeeld hiervan, in samenwerking met Rutgers en Soa Aids
In het kader van mogelijk te realiseren verbeteringen van

Nederland. Hierin is echter nog meer behoefte, zowel bij landelijke

inbedding zijn gegevensuitwisseling en gezamenlijk onderzoek een

organisaties als bij CSG’s, aan het maken van de vertaling van

van de bepalende factoren die uit deze evaluatie naar voren komen.

landelijk onderzoek naar wat dit betekent in regio’s.

63

Door onderzoeksresultaten en monitorinformatie op gemeente- of
zelfs wijkniveau intern en extern te delen en bespreken ontstaat zicht
op

specifieke

problematiek.

Dat

kan

input

zijn

voor

gemeenschappelijk beleid of aanpak.

Pagina 22 van 45

3.4

3.4.1

Uitbreiding van landelijke samenwerking tussen
CSG’s

3.4.2

Landelijke aanpak thema’s is efficiënt en zorgt voor borging

69

op lokaal niveau

landelijke en internationale ontwikkelingen op het gebied van

Aansluiting op (inter)nationale ontwikkelingen op gebied van
seksuele gezondheidszorg

CSG’s geven aan behoefte te hebben aan grotere aansluiting op

seksuele gezondheidszorg. Hierop kunnen zij hun werkzaamheden
benoemden

beter afstemmen. Landelijke organisaties, als: Soa Aids Nederland

coördinerende GGD’en het belang van de landelijke structuur zoals

en Rutgers, kunnen hierin een voedende rol spelen door deze

die nu is georganiseerd. Deze structuur zorgt ervoor dat landelijke

ontwikkelingen onder de aandacht te brengen van de CSG’s en te

dekking is geborgd en dat er coördinatie op landelijk niveau

ondersteunen in de vertaling naar de werkzaamheden van CSG’s.

plaatsvindt over bijvoorbeeld kwaliteit en kennisdeling, terwijl er

Deze organisaties zien hier ook een rol in voor zichzelf en vervullen

tegelijkertijd zo veel als mogelijk aansluiting is op de regionale en

hier op het moment al een rol in.

67

In

gesprekken

en

expertbijeenkomsten

lokale praktijk. Hoewel de landelijke samenwerking tussen CSG’s en
de

inbedding

van

de

ASG-taken

al

op

gedegen

wijze

is

3.4.3

onderling

georganiseerd, is er ruimte voor verdere verbetering hiervan.
68

Het is efficiënt om diverse thema’s landelijk samen met landelijke

Delen van goede voorbeelden en successen van CSG’s

70

CSG’s hebben de behoefte om onderzoeken, ervaringen en

ondersteunende organisaties op te pakken. Denk hierbij bijvoorbeeld

goede voorbeelden van bijvoorbeeld samenwerking (zowel in- als

aan e-health en aan (kwaliteits)standaarden, zoals: beroepsprofielen

extern) en effectief beleid onderling te delen. Dit zorgt voor efficiëntie

en effectief bewezen interventies. Landelijke aandacht en afspraken

en kwaliteitsverbetering van de ASG-taken, doordat niet iedere lokale

geven lokale CSG’s tevens ruggengraat binnen hun eigen GGD om

CSG het wiel opnieuw hoeft uit te vinden. Tevens biedt dit

deze thema’s goed te agenderen. Het stimuleert en borgt de aanpak

gelegenheid meer zichtbaar te maken welke goede initiatieven

van het betreffende thema’s op lokaal niveau. CSG’s kunnen

rondom

gezamenlijk bepalen wat speerpunten zijn, bijvoorbeeld jaarlijks in de

plaatsvinden. CSG’s doen de suggestie een dynamisch overzicht op

stuurgroep, en daarover afspraken maken.

te stellen, toegankelijk voor iedere CSG, waarin deze goede

inbedding

in

andere

publieke

gezondheidsdiensten

voorbeelden gestructureerd zijn weergegeven en up-to-date worden

Pagina 23 van 45

gehouden. Hierop is sturing nodig, die landelijke organisaties kunnen
vervullen.
71

Tevens is het van belang dat de uitwisseling van kennis en

ervaringen op alle niveaus plaatsvindt, zowel in de stuurgroep als in
werkgroepen van artsen en/of verpleegkundigen.

Pagina 24 van 45

4.

Aanbevelingen

dit nader te onderzoeken en op basis daarvan met coördinerende
CSG’s

72

In dit hoofdstuk benoemen wij vier aanbevelingen die voortkomen

uit de evaluatie, in aansluiting op de hoofdvragen van het onderzoek:
a.

gesprek

te

gaan

over

de

(on)wenselijkheid

van

postcodebeleid. In het uiterste geval kan VWS overwegen er in de
ASG-regeling beperking aan te stellen.

Houd het hanteren van een postcodebeleid van CSG’s tegen
het licht;

b.

in

4.2

Een nadere beoordeling van het budget in de regio Utrecht is

Op zoek naar gezamenlijk belang, gestimuleerd door
kennis en informatie te delen

gewenst om knelpunten hier op te lossen;
c.

CSG’s kunnen in de samenwerking met andere partijen meer
op

zoek

gaan

naar

gezamenlijk

belang,

onder

andere

ondersteund door kennis en informatie te delen;
d.

CSG’s en de coördinerende GGD’en kunnen meer investeren in
het delen en breder implementeren van goede voorbeelden en
het nastreven van meer harmonisatie, om de kwaliteit en
efficiëntie van de hulpverlening te verbeteren en zorg te dragen
voor een betere inbedding van de ASG-regeling.

In de paragrafen 4.1 tot en met 4.3 geven wij nadere toelichting op
deze aanbevelingen.

4.1

Houd postcodebeleid tegen het licht

74

Uit de evaluatie blijkt dat CSG’s al veel samenwerking met

andere publieke en/of gezondheidsdiensten en –taken in de regio
zoeken en belang hechten aan de inbedding van de ASG-regeling.
Verdergaande samenhang en inbedding is echter mogelijk en
wenselijk. Daarbij is het belangrijk op alle niveaus, in elke relatie
tussen CSG en andere partijen, te zoeken naar de thema’s waar bij er
overeenstemming is over het belang ervan. Als de CSG en andere
afdelingen, partijen of gemeenten elkaar immers weten te vinden op
specifieke thema’s, is dat een goede basis voor een verdere
samenwerking.
75

CSG’s kunnen deze verbinding in gang zetten door (meer) kennis

en informatie te delen. Met gegevensuitwisseling ontstaat zicht op
Zoals in paragraaf 2.1.1. beschreven, leidt het postcodebeleid dat

specifieke problematiek, waar vervolgens gericht en gezamenlijk een

door sommige CSG’s wordt gevoerd tot inhoudelijke bezwaren, in het

aanpak op ingezet kan worden. Het is daarbij voor CSG’s aan te

licht van de landelijke opzet van de regeling en het publieke belang,

raden integraal relatiebeheer en accountmanagement in te richten,

en mogelijke gevolgen voor werklast in andere regio’s. De exacte

zowel intern als extern gericht.

73

omvang van effecten is echter niet bekend. Wij bevelen daarom aan

Pagina 25 van 45

76

De invulling hiervan kan bevorderd worden door een landelijke

veldnorm

en

naar private soa-poli’s of huisartsen. Onze veronderstelling is dat als

tegelijkertijd ruimte voor diversiteit in de uitvoering ervan. Dit kan

hier meer overeenstemming over is tussen CSG’s, er meer en beter

helpen dat partijen elkaar er op aan kunnen spreken, waarbij er

recht kan worden gedaan aan de doelen van de ASG: het voorkomen

vanzelfsprekend gezamenlijk voor gewaakt moet worden dat dit geen

van verspreiding van soa’s. Dit geeft tevens legitimiteit om deze

‘afvinklijst’ wordt.

regeling landelijk in de huidige vorm te blijven uitvoeren.

4.3

77

in

te

stellen,

met

kaders

voor

samenwerking

thuistesten worden aangeboden of personen worden doorverwezen

Uitwisseling van goede voorbeelden en indien
mogelijk nastreven van harmonisatie
Wij constateren in deze evaluatie dat veel regio’s initiatieven

nemen om: efficiënter te werken, inbedding van de ASG-regeling te

79

CSG’s hebben in dit onderzoek al verschillende voorbeelden voor

dergelijke werkwijzen genoemd. In bijlage D hebben wij een overzicht
opgenomen van deze genoemde voorbeelden. Dit overzicht bevat
tevens voorbeelden op andere thema’s, zoals samenwerking en ehealth.

verbeteren en risicogroepen beter te bereiken met innovatieve
aanpakken. De inbedding van de ASG-regeling verbetert verder als
deze goede voorbeelden breder worden gedeeld en in andere regio’s
ook worden geïmplementeerd, aansluitend op de eigen regionale
situatie. Het is van belang dat hier regie op wordt gevoerd, passend
binnen de huidige structuur en in samenwerking met landelijke
organisaties, zoals RIVM, Rutgers, Soa Aids Nederland, GGD
GHOR.
78

Als neveneffect van uitwisseling kunnen goede voorbeelden input

zijn voor een landelijke dialoog in aanvulling op reeds bestaande
(kwaliteits)standaarden en mogelijk leiden tot meer uniformiteit in de
hulpverlening. Denk bijvoorbeeld aan meer landelijke harmonisatie
van wat acceptabele wachttijden zijn en wanneer en op welke wijze

Pagina 26 van 45

A.

Subonderzoeksvragen

b.

Welke negatieve bijeffecten zijn voortgekomen uit het instellen
van het plafond? Hoe kunnen regio’s dat opvangen (ook zonder

80

1.
2.

81

De hoofdvraag in het onderzoek is tweeledig:

het opheffen van het plafond)?

Wat is (de grondslag voor) een optimale relatieve verdeling van

c.

In hoeverre hebben regionale oplossingen (lokale differentiatie)

de ASG-middelen over de regio’s?

rondom

Hoe kunnen de ASG-taken beter ingebed worden, aansluitend

verstandhouding

(bijvoorbeeld:

op en gebruikmakend van andere publieke en/of gezondheids-

postcodegebied

of

diensten en -taken?

risicogroepen)?

Daarnaast

zijn

subvragen

gedefinieerd

voor

een

nadere

specificering van het onderzoek. Onder de hoofdvragen hebben wij

het

het

instellen

doorverwijzen

van

van

een

bepaalde

Besteding en verdeling van de middelen
d.

vier thema’s geïdentificeerd waar het onderzoek betrekking op heeft,
namelijk:

prioritering en triage invloed op de onderlinge

Hoe worden de middelen besteed over de verschillende
risicogroepen? Wat zijn regionale verschillen van inzet?

e.

Zijn er in dit veld risicofactoren te identificeren op basis



Organisatie van de hulpverlening;



Besteding en verdeling van de middelen;



Samenhang met andere publieke gezondheidsdiensten;

duurzame rechtvaardige verdeling van de middelen tussen



(Externe) ontwikkelingen.

regio’s, rekening houdend met (inter-)regionale ontwikkelingen?

waarvan een objectieve verdeling te rechtvaardigen is?
f.

g.
82

De subvragen onder beide hoofdvragen zijn ingedeeld in deze

vier thema’s.

Is er een berekeningssystematiek die kan zorgen voor een

Hoe kan, door herverdeling binnen het plafond, recht gedaan
worden aan (inter-)regionale ontwikkelingen?

h.

Welke regionale verdeling van de middelen doet recht aan
zowel het aantal personen en grootte van potentiële doelgroep

1. Optimale relatieve verdeling van de middelen

dat een CSG te verwerken krijgt, de triage inzet, alsook aan de

Organisatie van de hulpverlening

ontwikkelmogelijkheden passend bij een regio (bijvoorbeeld:

a.

inzet van innovatieve methoden)?

Welke uitvoeringspunten zijn verbeterd door het instellen van
het plafond? Wat kunnen regio’s daaruit leren en hoe kunnen
wij dat vasthouden?

Pagina 27 van 45

Samenhang met andere publieke gezondheidsdiensten

Samenhang met andere publieke gezondheidsdiensten

i.

c.

Welke invloed hebben landelijk uitgevoerde taken op de
uitvoering in de regio’s (bijvoorbeeld e-hulpverlening)?

Hoe verloopt de afstemming binnen de GGD tussen de
algemene

preventietaken

en

de

aanvullende

seksuele

gezondheidszorg?
(Externe) ontwikkelingen
j.

d.

Welk aandeel in de markt wordt opgepakt door private

Wat is de specifieke meerwaarde van de ASG-regeling voor de
uitvoering van de publieke gezondheidstaken?

aanbieders van bijvoorbeeld (zelf)testen? Zijn er mogelijkheden
k.

voor samenwerking of taakdifferentiatie?

(Externe) ontwikkelingen

Welke ontwikkelingen maken de verschillende GGD’en door,

e.

Welke druk geven nieuwe taken (zoals: centra voor seksueel

die een mogelijke herziening van de verdeling van de middelen

geweld,

over de regio’s rechtvaardigt?

gezondheid?
f.

2. Inbedding en samenwerking

keuzehulpverlening)

op

de

centra

seksuele

Op welke wijze kunnen nieuwe taken de samenwerking en
afstemming binnen en buiten de CSG versterken?

Organisatie van de hulpverlening
a.

Zijn

er

samenwerkings-/uitwisselingsverbanden

verschillende

afdelingen

(bijvoorbeeld:

tussen

de
met

jeugdgezondheidszorg of algemene infectieziektebestrijding)?
Hoe kunnen deze worden versterkt dan wel bijdragen aan
efficiëntie?
b.

Op welke wijze kan afbakening en afstemming van de taken
van de individuele zorg (dienstverlening) en publieke zorg beter
vorm gegeven worden?

Pagina 28 van 45

B.

Aanpak van het onderzoek

De volgende onderzoeksactiviteiten hebben wij uitgevoerd

Om de onderzoeksvragen te beantwoorden, hebben we het

i.

Opvragen en analyse van financiële informatie van de CSG’s;

ii.

Interviews

met

coördinerende

acht

CSG’s

onderzoek uitgevoerd in vier fasen. Hieronder worden deze vier

(de bijbehorende topiclijst is weergegeven in bijlage E). De

fasen kort toegelicht.

interviews

hebben

met

de

onderstaande

CSG’s

plaatsgevonden:
Fase 1) Voorbereiding

-

Amsterdam (Hoofd soa-polikliniek & Programmamanager
seksuele gezondheid);

De opstartfase stond in het teken van het definitief maken van de

-

aanpak van het onderzoek en het verder verkennen van de
achtergrond

van

de

onderzoeksvragen.

De

coördinator seksuele gezondheid);

volgende

onderzoeksactiviteiten hebben wij daarvoor uitgevoerd:
i.

Startgesprek met opdrachtgevers;

ii.

Documentstudie;

iii.

Verkennende interviews met VWS en RIVM;

iv.

Opstellen topiclijst ten behoeve van interviews.

Gelderland-Zuid (Manager Algemene gezondheidszorg &

-

Groningen (Coördinator Sense Noord-Nederland);

-

Rotterdam-Rijnmond

(Teammanager

Soa

en

seksualiteit);
-

Haaglanden

(Afdelingsmanager

&

senior

verpleegkundige);
-

Hart van Brabant (Regionaal coördinator Sense);

-

Zuid Limburg (Afdelingshoofd seksuele gezondheid &

Fase 2) Taken van de ASG, ontwikkelingen en financiële

Afdelingshoofd soa-poli);

verdeling in de regio’s

-

GGD regio Utrecht (Medisch coördinator soa-bestrijding
& business controller).

Deze fase staat in het teken van een analyse van de taken binnen de
ASG-regeling en financiële verdeling in de regio’s. In interviews en

iii.

Interviews met vijf uitvoerende CSG’s (bijbehorende topiclist is
weergegeven in bijlage F). De interviews zijn gehouden met de

expertbijeenkomsten brengen wij de huidige situatie en (interne)

onderstaande CSG’s:

ontwikkelingen op het gebied van de seksuele gezondheidszorg in

-

beeld.

CSG Twente (Teamleider algemene gezondheidszorg &
arts maatschappij en gezondheid)

Pagina 29 van 45

-

CSG Flevoland (Teamleider seksuele gezondheid & arts

i.

maatschappij en gezondheid/forensisch arts);
-

-

Rutgers;

-

Soa Aids Nederland;

-

Centrum Seksuele Gezondheid Noord-Nederland;

Soa,

-

GGD GHOR NL;

verpleegkundige; vragen zijn digitaal en schriftelijk

-

Huisarts;

CSG

Hollands

Midden

(Operationeel

manager

&

financieel beleidsmedewerker);
-

CSG

Dordrecht

(Manager,

coördinator

geleverd);
-

CSG

Zeeland

ii.
(Verpleegkundig

specialist

&

Enquête

onder

alle

CSG’s

gericht

op

samenwerking,

verbeteringen en goede voorbeelden (n = 26; respons = 100%).

Arts

Infectieziektebestrijding/maatschappij en gezondheid).
iv.

Interviews met stakeholders:

De enquêtes zijn beantwoord door team- of afdelingsmanagers

Expertbijeenkomst ter terugkoppeling en aanscherping van de

(10),

verkregen

maatschappij en gezondheid (3), verpleegkundig-specialist (3),

onderzoeksresultaten.

coördinatoren

seksuele

gezondheid

(8),

artsen

Hierbij waren de volgende personen aanwezig:

dermatoloog (1), beleidsadviseur (1). Door middel van een

-

Onderzoekers van Significant;

online tool is de vragenlijst verspreid onder alle betrokken

-

(Senior) beleidsmedewerkers VWS;

CSG’s (n = 24). GGD Gooi- en Vechtstreek heeft geen soa-poli

-

RIVM;

en is daarom niet meegenomen in het onderzoek. In de regio

-

Coördinatoren van de regio’s (Amsterdam, Gelderland-

Utrecht voert het UMCU een groot deel van de ASG-taken uit.

Zuid, Haaglanden, Utrecht, Hart van Brabant, Groningen,

Om deze reden hebben zij meegewerkt aan de enquête. De

Rotterdam-Rijnmond).

inhoud van de enquête is weergegeven in bijlage G;
iii.

Fase 3) Optimale relatieve verdeling en samenwerking met
aanpalende uitvoeringstaken

Aanvullend interview en scenarioschets voor financiële situatie
regio Utrecht;

iv.

Expertbijeenkomst ter verdieping op verbeteringen in de
inbedding

van

de

ASG-taken

binnen

De derde fase richt zich op de toekomstige situatie en op scenario’s

gezondheidszorgtaken.

rondom de relatieve verdeling van de ASG-middelen gericht op de

Hierbij waren de volgende personen aanwezig:

situatie in regio Utrecht. In deze fase hebben wij de volgende

-

Onderzoekers van Significant;

onderzoeksactiviteiten uitgevoerd:

-

Senior beleidsmedewerker VWS;

de

andere

Pagina 30 van 45

-

Coördinatoren van de regio's (Amsterdam, GelderlandZuid, Haaglanden, Utrecht, Limburg Zuid, Hart van
Brabant, Groningen, Rotterdam-Rijnmond);

-

Soa Aids Nederland;

-

Rutgers;

-

GGD GHOR.

Pagina 31 van 45

C.

Beschouwing van knelpuntenin de regio
Utrecht

risico groep in de ASG-regeling) het hoogst is. In de regio Utrecht is
30,7% van de inwoners jonger dan 25 jaar, terwijl het landelijk
gemiddelde 28,8% is.

Historische situatie ASG-regeling regio Utrecht
Recente ontwikkelingen
83

Vanuit de historie is de uitvoering van de ASG-regeling in de
Binnen de regio is er sinds een aantal jaren sprake van een

regio Utrecht belegd bij drie organisaties: de GGDregio Utrecht

85

(hierna: GGDrU), de afdeling Volksgezondheid van de gemeente

toename van wachttijden. Waar een paar jaar geleden een cliënt

Utrecht (hierna: VG Utrecht) en het Universitair Medisch Centrum

binnen twee weken terecht kon, is dit nu voor sommige risicogroepen

Utrecht

soms drie maanden. De exacte oorzaak hiervan is onbekend.

(hierna:

UMCU).

Bij

lichte

problematiek

en

voor

seksualiteitshulpverlening (Sense) kunnen inwoners van de stad

Mogelijke oorzaken hiervan zijn bijvoorbeeld:

Utrecht terecht bij VG Utrecht, en inwoners van omliggende

a.

Landelijke trend;

gemeenten bij GGDrU. Bij complexere problematiek verwijzen deze

b.

Utrecht is mogelijk een minder strenge triage gaan hanteren;

organisaties door naar UMCU. Daar wordt het grootste deel van de

c.

Mogelijk weten cliënten door intensievere voorlichting de weg
naar soa-hulpverlening beter te vinden; of,

soa-consulten in de regio uitgevoerd (88% in 2016). De coördinatie
van de ASG-regeling ligt bij de GGDrU.

d.

Het postcodebeleid van CSG Amsterdam en Flevoland speelt
een rol, met een verschuiving van cliëntenstromen als gevolg.

84

In de regio werd vóór 2016 weinig prioriteit gegeven aan de
Daarnaast is er bij de GGDrU hernieuwde focus op seksuele

seksuele gezondheidszorg, waaronder ook de ASG-taken. Daardoor

86

vonden in de regio ten opzichte van het aantal inwoners en aantal

gezondheidszorg ontstaan en heeft de GGDrU als coördinator van de

jongeren relatief weinig soa-consulten plaats, en is het huidige

ASG-regeling de wens de soa-zorg (fors) te reorganiseren in de

historisch bepaalde budget ook relatief laag. De regio Utrecht

regio. Door de soa- en Sensezorg meer integraal en in samenhang te

ontvangt structureel circa 43% minder budget per inwoner ten

organiseren

opzichte van het gemiddelde budget per inwoner in de andere zeven

opleveren. In de huidige situatie is de organisatie en daarmee ook

regio’s, en voert ongeveer de helft minder consulten uit dan

kennis en beleid van de seksuele gezondheidszorg in de regio

gemiddeld. Dit terwijl het aantal inwoners onder de 25 jaar (een hoog

versnipperd. Tevens benaderen de drie organisaties de seksuele

moet

dit

een

kwaliteitsimpuls

en

efficiëntieslag

Pagina 32 van 45

gezondheidszorg op verschillende manieren. Het UMCU benadert de

risicogroepen voldoende (op een doelmatige wijze) worden bereikt in

seksuele gezondheidszorg vanuit het perspectief van de patiënt,

de regio Utrecht.

terwijl de GGDrU en VG Utrecht de seksuele gezondheidszorg vanuit
het publieke belang - voorkomen van verdere verspreiding -

Hoewel de regio alle vrijheid heeft een eventuele reorganisatie te

benaderen. Hierdoor worden bijvoorbeeld de oplopende wachttijden

realiseren en dat voornamelijk een ‘interne’ aangelegenheid is, biedt

door de organisaties anders ervaren.

het huidige beperkte budget hier weinig ruimte toe. Dit maakt het
wegnemen van wachtlijsten en het doorvoeren van de gewenste

87

De wens is met meer harmonisatie onder andere de volgende

kwaliteitsverbetering lastig. Naast structurele middelen brengt een

verbeteringen te realiseren:

reorganisatie incidentele kosten met zich mee, die bijvoorbeeld te

a.

Gerichter beleid, met meer mogelijkheden om te richten op

maken hebben met het aantrekken van extra personeel en opleiden

preventie, bijvoorbeeld: in bron- en contactopsporing;

van het (huidige) personeel. Een nieuwe beoordeling van het budget

Meer samenhang tussen soa-testen en -behandeling en Sense-

voor deze regio lijkt daarom gerechtvaardigd om de problematiek op

hulpverlening,

te lossen en mogelijk het bereik van de hoog risicogroepen te

b.

bijvoorbeeld:

door

bij

voorkeur

één

contactpersoon per cliënt in te stellen;
c.

Meer samenhang met andere publieke gezondheidstaken;

d.

Meer cliëntvriendelijke dienstverlening door bijvoorbeeld één

verbeteren.
Mogelijke oplossingsrichtingen

afsprakenbureau voor de hele regio te organiseren, zodat de

e.
f.

Het knelpunt in de regio Utrecht kan op verschillende manieren

cliënt niet van de ene naar de andere organisatie hoeft te

89

worden doorverwezen;

worden opgelost. Hieronder volgen vier oplossingsrichtingen, waarin

Meer efficiëntie doordat spreekuren tussen de drie organisaties

wij ook de voor- en nadelen bespreken:

overgenomen kunnen worden (wat nu niet gebeurd);

a.

Meer slagkracht door minder versnippering.

Binnen de regio wordt aanvulling op het tekort in budget
gezocht, bijvoorbeeld: met aanvullende middelen vanuit de
gemeenten. In sommige andere regio’s is de bijdrage van

De oplopende wachttijden en de grote verbeteringen die te

gemeenten relatief groter dan in Utrecht. Het voordeel van deze

behalen zijn, kunnen aanleiding zijn om twijfels te hebben of hoog

oplossing is dat het budgetplafond gehandhaafd blijft en andere

88

regio’s geen effect ondervinden. Het nadeel is dat de regio

Pagina 33 van 45

b.

Utrecht hierdoor mede afhankelijk is van het politieke landschap

inwoners beschikbaar zijn. Bij de meeste regio’s zal er vanwege

en er daardoor geen garantie is dat verbeteringen kunnen

specifieke problematiek in de regio vanuit historie een reden

worden gerealiseerd;

zijn voor relatief hoog budget.

Het ministerie van VWS draagt additionele middelen bij

Bij optie c. en d. adviseren wij de herijking over meerdere jaren te

voor de regio Utrecht. Op deze manier kunnen verbeteringen

faseren, zodat alle regio’s voldoende tijd hebben om de soa-zorg in

gerealiseerd worden, zonder dat andere regio’s budget hoeven

de regio aan te passen aan het aangepaste budget.

in te leveren. Veel regio’s ervaren immers al druk op de

c.

regeling. Door meeste regio’s wordt deze oplossingsrichting als

90

meest eerlijke keuze gezien, omdat regio Utrecht ook hoger

bijvoorbeeld: doordat gemeenten een deel bijdragen, VWS een deel

budget had ontvangen als de situatie in 2013 anders was

bijdraagt en het overige deel bijgedragen wordt door regio’s naar rato

geweest.

van het bestaande budget. De uiteindelijke beslissing over een

Het

nadeel

van

deze

oplossing

is

dat

het

Voorgenoemde oplossingsrichtingen zijn ook te combineren,

budgetplafond wordt verhoogd;

eventuele herijking is een politieke keuze, waarvoor draagvlak van de

Regio’s dragen naar rato van het bestaande budget bij aan

regio’s nodig is. De meerderheid van de regio’s geeft aan optie c. en

de additionele middelen van de regio Utrecht. Met deze

d. niet als wenselijke oplossing te zien.

oplossing wordt het budgetplafond gehandhaafd, echter andere
regio’s, met reeds een krap budget, worden belast met het
probleem van regio Utrecht;
d.

De regio’s die relatief gezien het meeste budget per
inwoner (tussen de 12 en 60 jaar) ontvangen, dragen bij aan
de additionele middelen van de regio Utrecht; andere regio’s
hoeven geen bijdrage te leveren in deze oplossingsrichting. Op
deze manier zouden de ‘zwaarste schouders de zwaarste
lasten dragen’ en de verschillen tussen de regio’s kleiner
worden. Een nadeel van deze oplossing is echter dat niet met
zekerheid vast te stellen is welke regio’s ‘ruim in het jasje
zitten’, omdat er geen andere indicatoren dan het aantal

Pagina 34 van 45

D.

Overzicht genoemde voorbeelden van
werkwijzen

zelftesten voor jongeren.
vi.

Laagdrempelige inloopspreekuren voor jongeren in
de wijk.

De CSG’s hebben verschillende voorbeelden gedeeld van werkwijzen
en

ontwikkelingen

samenwerking,

met

training

betrekking
en

tot

scholing,

interne

e-health,

en

externe

efficiëntie

in

Externe samenwerking
i.

(werk)processen. Hieronder is een overzicht van deze voorbeelden

ontwikkeling van een theaterstuk over het thema

weergegeven.

seksualiteit (inhoudelijke begeleiding vanuit Sense).
ii.

Voorbeeld

signalering.

Gezamenlijke Sense-teams, bestaande uit: Senseverpleegkundigen,

JGZ-verpleegkundigen

iii.

en

VETC-er aan).

iii.

cetera.
iv.

Centrum Seksuele Gezondheid Noord-Nederland

medewerkers die met die onderwerp werken of mee

ter

te maken kunnen krijgen in hun werkzaamheden.

gezondheid.

Onderzoek

seks

onder

je 25

ste

Jaarlijkse

bespreking

van

bevordering

van

de

algemene

publieke

in regio (of
Training en scholing

problematiek

en

i.

thematiek met bestuur GGD aan de hand van cijfers
(thermometer, resultaten Seks onder je 25ste,
cijfers van seksueel geweld).
v.

Actieve samenwerking met en doorverwijzing naar

Afstemmingsoverleg seksuele gezondheid met alle

aansluiten aan dit onderzoek).
iv.

Samenwerking met HBO-V opleidingen in het kader
van peer-voorlichtingsactiviteiten op festivals, et

VGO'ers (afhankelijk van de doelgroep sluit een
ii.

Samenwerkingsnetwerk met regionaal welzijnswerk
en jongerenwerk ten behoeve van voorlichting en

Interne samenwerking
i.

Jaarlijkse samenwerking met theateropleiding ter

Inzet van verpleegkundigen uit andere disciplines

Training van ander GGD-personeel ten behoeve
van deskundigheidsbevordering.

ii.

Training en scholing van personeel basis (bo),
middelbaar (mo) en middelbaar beroeps onderwijs
(mbo) op het gebied van seksuele weerbaarheid

bij voorlichting, projecten en in het kader van

Pagina 35 van 45

van leerlingen en studenten.
iii.

Jaarlijkse

regionale

ontwikkeld voor VG Utrecht.
nascholing

voor

huisartsgroepen en ziekenhuizen.

Efficiëntie in (werk)processen

E-health
i.

i.

Online triage bij CSG’s.

ii.

Anamnese gedeeltelijk online en voorafgaand aan

Pilot met online consulten in het kader van de
landelijke ontwikkeling van e-health.

ii.

Chatspreekuren van sense.info.

iii.

Talk

consult afnemen.
iii.

Viermaandelijkse her-testservice in thuisafname
pakket voor specifieke doelgroepen

Sense!

(CSG Zuid-Limburg: voor hetero’s onder de 30 jaar

Dit is een applicatie - ontwikkeld door CSG Twente

bij een eerdere positieve Chlamydia- of Gonorroe-

- voor smartphone, waarbij jongeren door middel

uitslag en in ontwikkeling voor MSM-doelgroep).

van een chatboxsessie kunnen aangeven welke

iv.

Zelftesten voor laagrisico jongeren.

Sense-gerelateerde vragen er spelen. Ook is er
diverse

achtergrondinformatie

te

vinden

over

seksuele gezondheid en het consult.
iv.

Vrijfijn.nl.
Deze landelijke website voorziet in informatie over
seksualiteit en seksuele gezondheid voor jongeren.

v.

Partnerwaarschuwing.nl
Deze landelijke website voorziet in de functie om
sekspartner van personen mét soa in te lichten en
uit te nodigen een soa-test te laten uitvoeren.

vi.

Online chatspreekuren voor MSM.

vii.

Game ‘Hoes’ ten behoeve van stimulering van
condoomgebruik onder studenten. Deze game is

Pagina 36 van 45

E.

Topiclijst
CSG’s

interviews

coördinerende

c.

In welke mate vindt er aanvulling plaats op de ASG-subsidie
vanuit andere middelen van de GGD’en in uw regio om de
aanvullende seksuele gezondheidszorg uit te voeren?

d.
I.

Uitvoering van de ASG

a.

Hoe

is

de

de inzet? Zo ja, wat zijn deze verschillen?

aanvullende

seksuele

gezondheidszorg

e.

georganiseerd in deze regio?
Welke taken/thema(’s) is/zijn voor jullie het belangrijkst?

c.

Op welke doelgroep(en) richten jullie je primair?

d.

Zitten hierin verschillen tussen CSG(gezondheid)’s/GGD’en

f.

er

(intra)regionaal

g.

Wordt

er

met

andere

doorverwezen

naar

andere

en de grootte van de potentiële doelgroep bij een CSG, de
triage inzet, alsook aan de ontwikkelmogelijkheden passend bij

(publieke)

gezondheidsdiensten? Zo ja, in welke gevallen, naar welke

een regio (bijvoorbeeld: inzet van innovatieve methoden)?
h.

zorgverleners en waarom?
g.

Op welke manier kan in de regionale relatieve verdeling van
middelen recht worden gedaan aan zowel het aantal personen

samengewerkt

CSG(gezondheid)’s/GGD’s? Zo ja, op welke wijze?
f.

Welke verbeteringen zijn daarin mogelijk (zonder het opheffen
van het budgetplafond)?

binnen de regio?
Wordt

In welke mate wordt volgens u in de huidige verdeling van de
middeleninnovatie gestimuleerd en op welke wijze?

b.

e.

Is er sprake van een substantieel bovenregionaal verschil van

Welke invloed hebben landelijk uitgevoerde taken op de

Hoe kan, door herverdeling binnen het plafond, recht

gedaan

worden aan (inter-)regionale ontwikkelingen?
i.

uitvoering in de regio (bijvoorbeeld e-hulpverlening)?

Wat is nodig voor de ontwikkeling van een (objectieve)
systematiek

die

kan

zorgen

voor

een

duurzame

en

rechtvaardige relatieve verdeling van de middelen tussen
II.

Besteding en verdeling van de middelen

a.

Hoe worden de middelen besteed over de verschillende taken
en risicogroepen (MSM, jongeren <25, prostituees et cetera)

regio’s?
III.

Samenhang en afstemming met andere publieke
gezondheidsdiensten

a.

Welke andere GGD-taken (algemene preventietaken/publieke

binnen de regio?
b.

Wat is de grondslag voor de verdeling van de ASG-middelen
onder de CSG’s binnen uw regio?

gezondheidsdiensten)

raken

de

aanvullende

seksuele

gezondheidszorg?

Pagina 37 van 45

b.

Hoe verloopt de afstemming binnen de GGD tussen de

een postcodegebied of het doorverwijzen van bepaalde

aanvullende seksuele gezondheidszorg en de andere GGD-

risicogroepen)?

taken?
c.

k.

Welke invloed hebben andere taken op de uitvoering van de

Verloopt de huidige regionale samenwerking en afstemming
naar wens? Waarom wel/niet?

seksuele gezondheidszorg?
d.

e.

In welke mate zijn verbeteringen te realiseren in deze

IV.

Ontwikkelingen

samenwerking en afstemming? Zo ja: op welke wijze?

a.

Welke (externe) ontwikkelingen hebben de afgelopen jaren

Hoe verloopt de samenwerking en afstemming met het Centrum

plaatsgevonden die van invloed zijn op de aanvullende

voor Seksueel Geweld in jullie regio?

seksuele gezondheidszorg?

Hoe verloopt de samenwerking en afstemming met individuele
zorgverlening,

f.

zowel

binnen

de

GGD

als

met

b.

met

nieuwe
centra

ontwikkelingen
voor

seksueel

(zoals:
geweld,

keuzehulpverlening of hulpverlening rondom PrEP) op de

Op welke wijze kan afbakening en afstemming van de taken

uitvoering van de ASG?

worden

gegeven

(bijvoorbeeld:

bron

c.

Hoe verloopt de samenwerking en afstemming met andere

gezondheidszorg?
d.

Welke effecten hebben de hiervoor besproken ontwikkelingen
op de verdeling en besteding van financiële middelen?

organisaties, zoals: FIOM, binnen jullie regio?
Zijn er (intra-)regionale verschillen in de interne samenwerking

Welke (externe) ontwikkelingen voorzien jullie in de komende
drie á vier jaar die van invloed zijn op de aanvullende seksuele

en

contactopsporing)?

i.

hebben

zorgverleners, zoals: de huisarts of jeugdhulp?

vorm

h.

effect

samenwerking

andere

van de individuele zorg (dienstverlening) en publieke zorg beter

g.

Welk

e.

Op

welke

wijze

kunnen

(nieuwe)

ontwikkelingen

de

binnen de organisatie?

samenwerking en afstemming binnen en buiten de GGD

Hoe verloopt de samenwerking en afstemming tussen lokale

versterken?

GGD’en binnen uw regio en met andere regio’s?
j.

In hoeverre hebben regionale oplossingen (lokale differentiatie)
rondom

prioritering en triage invloed op de onderlinge

verstandhouding tussen GGD’en (bijvoorbeeld: het instellen van

Pagina 38 van 45

Topiclijst interviews uitvoerende CSG’s

F.

d.

In welke mate bent u tevreden over de financiële verdeling
(inclusief het coördinatiebudget) binnen uw regio (het regionale
budgetplafond buiten beschouwing latend)?

a.

I.

Uitvoering van de ASG

Hoe

is

de

aanvullende

e.
seksuele

gezondheidszorg

budget gebaseerd zou moeten worden (denk aan: triage,

georganiseerd in deze GGD?

doelgroepen, ontwikkelingen, preventie)?

b.

In hoeverre bepaalt de uitvoerende GGD het eigen beleid?

c.

Op welke doelgroep(en) richten jullie je primair?

d.

Zitten

hierin

verschillen

met

Werken

jullie

(intra)regionaal

samen

III.

Samenhang en afstemming met andere publieke
gezondheidsdiensten

a.

Hoe verloopt de afstemming binnen de GGD tussen de

andere

CSG(gezondheid)’s/GGD’en binnen de regio?
e.

met

aanvullende seksuele gezondheidszorg en de andere GGD-

andere

CSG(gezondheid)’s/GGD’en? Zo ja, op welke wijze?
f.

Wordt

er

doorverwezen

naar

andere

taken?
(publieke)

b.

zorgverleners en waarom?

h.

c.
d.
e.

a.
b.

Besteding en verdeling van de middelen

In hoeverre hebben regionale oplossingen (lokale differentiatie)
rondom

prioritering en triage invloed op de onderlinge

Zijn er cijfers beschikbaar over de middelenverdeling tussen de

verstandhouding tussen GGD’en (bijvoorbeeld: het instellen van

verschillende taken?

een postcodegebied of het doorverwijzen van bepaalde

In welke mate vindt er aanvulling plaats op de ASG-subsidie

risicogroepen)?

vanuit andere middelen van de GGD’en in deze GGD om de
c.

Hoe verloopt de samenwerking en afstemming met andere
GGD’en binnen de regio?

Hoe is de afstemming met de coördinerende GGD in de regio?
II.

In welke mate zijn verbeteringen te realiseren in deze
samenwerking en afstemming? Zo ja: op welke wijze?

Welke invloed hebben landelijk uitgevoerde taken op de
uitvoering in deze GGD (bijvoorbeeld: e-hulpverlening)?

Welke invloed hebben andere taken op de uitvoering van de
seksuele gezondheidszorg?

gezondheidsdiensten? Zo ja, in welke gevallen, naar welke
g.

Wat zijn factoren waarop een optimale verdeling van het ASG-

f.

Hoe verloopt de samenwerking en afstemming met individuele

aanvullende seksuele gezondheidszorg uit te voeren?

zorgverlening,

Hoe komt de financiële verdeling binnen uw regio tot stand?

zorgverleners, zoals de huisarts of jeugdhulp?

zowel

binnen

de

GGD

als

met

andere

Pagina 39 van 45

g.

Op welke wijze kan afbakening en afstemming van de taken
van de individuele zorg (dienstverlening) en publieke zorg beter
vorm worden gegeven (bijv. bron en contactopsporing)?

h.

Hoe verloopt de samenwerking en afstemming met andere
organisaties,

zoals:

FIOM,

binnen

deze

GGD?

IV.

Ontwikkelingen

a.

Welke (externe) ontwikkelingen hebben de afgelopen jaren
plaatsgevonden die van invloed zijn op de aanvullende
seksuele gezondheidszorg binnen deze GGD?

b.

Welk

effect

hebben

samenwerking

met

nieuwe
centra

ontwikkelingen
voor

seksueel

(zoals:
geweld,

keuzehulpverlening of hulpverlening rondom PrEP) op de
uitvoering van de ASG?
c.

Op

welke

wijze

kunnen

(nieuwe)

ontwikkelingen

de

samenwerking en afstemming binnen en buiten de GGD
versterken?

Pagina 40 van 45

G.

Enquête

Beste heer, mevrouw,

Met vriendelijke groet,
Loes Koster, Irene Lapajian, Marcus Vander Velpen, Gerlise Vos
(onderzoekers bij Significant).

Welkom bij deze enquête in het kader van de evaluatie van de
Regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (hierna: ASGregeling) in opdracht van het ministerie van VWS. In de eerste fase
van het onderzoek hebben wij interviews gevoerd met alle
coördinerende GGD’en en enkele uitvoerende GGD’en en wij hebben

* 1. Naam GGD:

een expertmeeting gehouden. Naar aanleiding van deze gesprekken
hebben wij een enquête opgesteld om een breder beeld te krijgen
van de interne en externe samenwerking van GGD’en, gerelateerd
aan aanvullende seksuele gezondheidszorg. Ook inventariseren wij

* 2. Naam invuller:

in deze enquête voorbeelden van ‘best practices’ die nog beter
invulling kunnen geven aan de ASG. Bij de afsluiting is ruimte voor
eventuele opmerkingen of aanvullingen op deze enquête.
Wij vragen u bij de open antwoorden kort of puntsgewijs uw antwoord
te geven.

* 3. Functie:
*

Duur van de enquête: 25 - 30 minuten.
Voor vragen over het onderzoek of deze enquête kunt u terecht bij

* 4. E-mailadres (voor eventuele nadere vragen naar aanleiding van de enquête):

Gerlise Vos (06 - 12 28 81 29) of Irene Lapajian (06 - 47 86 60 38).
Alvast hartelijk dank.

Pagina 41 van 45

Interne samenwerking met andere GGD-afdelingen

8. Op welke manier wilt u deze samenwerking verbeteren of
intensiveren?

5. Op welke basis werkt de Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg
samen met de volgende andere afdelingen binnen uw GGD?
* Met 'Gezondheidsbevordering' bedoelen we ook andersoortige afdeling(en) die
gericht zijn op gezond gedrag en gezonde leefcondities.

9. Wat heeft u hiervoor nodig?

6. Op welke inhoudelijke wijze werkt u samen met de voorgenoemde
afdelingen? (Graag zo concreet mogelijk).

10. Heeft uw GGD de wens om met de voor genoemde afdelingen de
samenwerking

ten

aanzien

van

aanvullende

seksuele

gezondheidszorg te verbeteren of intensiveren?
7. Wilt u de samenwerking met deze afdelingen verbeteren of
intensiveren?
Nee

Pagina 42 van 45

11. Op welke onderwerpen en in welke vorm wilt u samenwerken?

14.

Kunt

u

deze

best

practices

beschrijven?

Samenwerking met gemeenten
15. Op
12. Wat heeft u nodig om deze samenwerking tot stand te
brengen?

welke

manier

heeft

uw

GGD

op

dit

moment

een

samenwerking met de gemeente(n) in de regio ten behoeve van de
ASG.

Best Practices
13. Kent uw GGD voorbeelden van best practices op het gebied van

Anders, namelijk…

samenwerking/innovatie/preventie/e-health?*
Ja
Nee

Pagina 43 van 45

Financiële middelen gemeente(n)

Toekomstige samenwerking met gemeenten

16. U hebt aangegeven dat de gemeente(n) financiële middelen
beschikbaar stelt. Hoeveel en waarvoor?

19. Heeft u GGD de wens op de samenwerking met de gemeente(n)
ten

aanzien

van

aanvullende

seksuele

gezondheidszorg

te

verbeteren of intensiveren?
Kennisdeling met betrekking tot de aanvullende seksuele
gezondheidszorg

Ja

17. U hebt aangegeven dat er kennisdeling met betrekking tot de

Nee

aanvullende seksuele gezondheidszorg plaatsvindt tussen de GGD
en de gemeente(n). Hoe gaat dit in zijn werk?

20. Op welke manier wilt u deze samenwerking verbeteren?

Samenwerking met gemeenten
18. Kunt u op een schaal van 1 tot 5 aangeven hoe groot (volgens u)
het belang van samenwerking met de gemeenten is op de volgende

21. Wat heeft u ervoor nodig om deze samenwerking te verbeteren of

aspecten?

intensiveren?

Pagina 44 van 45

22. Heeft uw GGD de wens in de toekomst de samenwerking met de
gemeente(n) aan te gaan?
Ja
Nee

Afsluiting
25. Waar ligt volgens jullie de prioriteit om de komende twee
jaar aan te werken om de aanvullende seksuele
gezondheidszorg te verbeteren?
o

Verkorting van wachttijden;

o

Samenwerking met andere GGD-taken;

o

Samenwerking met andere GGD’en in de regio;

o

Samenwerking met gemeenten;

o

Samenwerking

23. Op welke manier en in welke vorm wilt u samenwerken met
gemeente(n)?

met

andere

zorgverleners,

zoals:

huisartsen/ziekenhuizen/et cetera;

24. Wat heeft u ervoor nodig om de samenwerking tot stand

o

Efficiëntere werkwijzen;

o

E-health;

o

Betere monitoring ten behoeve van doelgroepenbereik;

o

Implementatie PrEP;

o

Invulling keuzehulpgesprekken;

o

Voorkoming ongewenste zwangerschappen;

o

Verbetering hulpverlening bij seksueel geweld;

o

Anders, namelijk…

te brengen?

Pagina 45 van 45