Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

369
Vragen van het lid Hijink (SP) aan de Minister en Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht dat Siriz verboden
staatssteun heeft ontvangen (ingezonden 21 september 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 19 oktober 2021).
Vraag 1
Wat is uw reactie op de analyse die NRC maakt over de onrechtmatige
staatssteun die Siriz heeft ontvangen?1
Antwoord 1
Het is het goed recht van NRC om een nadere analyse te maken op basis van
de stukken die openbaar zijn gemaakt, als gevolg van het beroep van Bureau
Clara Wichmann op de Wet openbaarheid van bestuur. VWS heeft op verzoek
van NRC Handelsblad reeds een toelichting gegeven en vragen beantwoord,
naast het verstrekken van alle informatie in het kader van het Wob-verzoek. In
de vragen hieronder zal ik inhoudelijk ingaan op de conclusies die het NRC
trekt.
Vraag 2
Vindt u het terugkijkend, en met de kwalificatie onrechtmatige staatssteun,
nog steeds verdedigbaar dat onder uw verantwoordelijkheid de subsidie aan
Siriz twee jaar heeft doorgelopen onder het mom van «behoorlijk bestuur»?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 2
Ja, dit vind ik verdedigbaar. Bij mijn aantreden eind 2017 trof ik een situatie
waarin Siriz al een aantal jaar een instellingssubsidie kreeg, waarmee
uitvoering is gegeven aan de wens van een meerderheid van de Tweede
Kamer in 2013. Tijdens de behandeling van de VWS-begroting in 2013 is door
het lid Van der Staaij een amendement ingediend dat diende als extra impuls
ten behoeve van het voorkomen van ongewenste zwangerschappen, het
bieden van ambulante hulp en de opvang van tienermoeders. Het behoud
van de specifieke, landelijke expertise van Siriz, die toentertijd al vanuit het

1

ah-tk-20212022-369
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

NRC, 18 september 2021, «Politieke deal met SGP leverde bekritiseerde hulporganisatie miljoenensubsidie op»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Rijk werd gefinancierd, werd hierbij van belang geacht. Met het amendement
werd geregeld dat de subsidie voor Siriz structureel werd verhoogd tot een
jaarlijks bedrag van € 1.500.000. Voor het amendement stemden: VVD, PvdA,
CDA, D66, CU, GroenLinks, SGP en PvdD (tegen: SP, PVV, 50Plus en Bontes).
In het Regeerakkoord 2017 «Vertrouwen in de toekomst» is opgenomen dat
ingezet werd op de preventie van en ondersteuning bij onbedoelde (tiener)zwangerschappen. Het kabinet stelde hiervoor een aanzienlijk budget van
€ 53 miljoen beschikbaar. Hiervoor is een Zevenpuntenplan opgesteld door
een brede coalitie van veldpartijen. Dit gaf noodzaak tot een nieuwe landelijke
financiering, om zo een gelijk speelveld te creëren en gelijktijdig bestaande
subsidierelaties af te bouwen. Zo werd ten behoeve van structurele uitvoering
van collectieve preventie in het onderwijs een meerjarig stimuleringsbudget
beschikbaar gesteld. Hierbij kunnen scholen gebruik maken van een financiële
bijdrage van maximaal € 5.000 per schoollocatie, om meer aandacht te
besteden aan het thema Gezonde Relaties & Seksualiteit. Dit bedrag mag
worden gebruikt voor taakuren voor een Gezonde School-coördinator. Ook
kan de school bijvoorbeeld een activiteit of lespakket aanschaffen of
gastlessen inkopen. Hiervoor zijn 25 erkende interventies beschikbaar van
verschillende aanbieders, waar de scholen zelf uit kunnen kiezen.
Ook de structuur rondom de ondersteuning voor vrouwen die onbedoeld
zwanger raken, moest worden verstevigd en financieel beter geborgd. De
afgelopen jaren is onder mijn verantwoordelijkheid een nieuwe manier van
financiering voor keuzehulpgesprekken bij onbedoelde zwangerschappen
ingevoerd. Een van de redenen voor een nieuwe manier van financiering
betrof de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer in verband met de
toetsing van subsidies op staatssteun. Hierbij is, mede vanwege de (Europese) aanbestedingsregels, gekozen voor een open house financiering. Om in
aanmerking te komen voor financiering zijn criteria opgesteld (bijvoorbeeld
over kwaliteit en opleiding) waarmee wordt ingezet op een gedegen,
toekomstbestendige structuur voor keuzehulpgesprekken. Elke zorgaanbieder
die voldoet aan de kwaliteitscriteria, kan aanspraak maken op financiering op
grond van de open house financiering keuzehulp bij onbedoelde zwangerschap. Met het intreden van deze open house financiering medio 2019 kon
een einde komen aan het verstrekken van subsidie aan keuzehulpaanbieders.
De instellingssubsidie aan Siriz is parallel aan de ontwikkeling van de
stimuleringsregeling Gezonde Relaties & Seksualiteit en de open house
keuzehulpverlening op een verantwoorde wijze afgebouwd. Er is in 2017 al
gesproken over afbouw van de subsidie. In 2018 is nogmaals aan Siriz een
instellingssubsidie verleend, waarbij in de toekenning op heldere wijze te
kennen is gegeven dat 2018 het laatste jaar is dat deze subsidie werd
verstrekt. Daarbij is ook aangegeven dat Siriz het jaar 2018 kon gebruiken als
een overgangsjaar, waarbij zij de subsidie ook (deels) kon gebruiken om de
organisatie voor te bereiden op de komende jaren, waarin zij geen subsidie
meer zou ontvangen.
Toen duidelijk werd dat de nieuwe open house regeling later startte dan
gepland (1 juni 2019 i.p.v. 1 april 2019) en pas per september 2019 extra
stimuleringsregelingen werden ingezet richting scholen via de Gezonde
School, heb ik besloten om aan Siriz nog eenmaal een overbruggingsfinanciering in de vorm van een instellingssubsidie te verstrekken. Ik wilde het
risico uitsluiten dat een organisatie na een jarenlange subsidierelatie
bijvoorbeeld medewerkers zou moeten ontslaan door onzekere financiën als
gevolg van het later starten dan gepland van onze nieuwe regeling. Ook
vanwege de continuïteit van de dienstverlening ten aanzien van keuzehulp bij
onbedoelde zwangerschap achtte ik dit van belang.
Vraag 3
Op welke gronden of met welke redenen heeft u het advies en de waarschuwingen van uw ambtenaren met betrekking de onrechtmatige staatssteun in
de wind geslagen? Is dit op grond van inhoudelijke en overlegbare stukken
en discussie geweest, of hing dit samen met de signatuur van de organisatie
in kwestie?
Antwoord 3
Staatssteun was een aandachtspunt bij meerdere subsidies van het Ministerie
van VWS en speelde al onder het vorige kabinet. Voor mij stond vanaf mijn
aantreden eind 2017 vast dat de situatie die enkele jaren eerder was ontstaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

niet door kon gaan en op zorgvuldige wijze aangepast moest worden.
Daarover ben ik steeds in gesprek geweest met mijn ambtenaren. Zoals in het
antwoord op vraag 2 beschreven is de subsidieverlening aan Siriz in de
afgelopen jaren afgebouwd en per 2020 volledig gestopt. Ik heb ervoor
gekozen dat in het tempo te doen zoals in het antwoord op vraag 2 beschreven.
Vraag 4
Wat is uw reactie op het feit dat Siriz na commentaar op zijn subsidieaanvraag met posten is gaan schuiven zodat bijvoorbeeld de auto van de
directeur subsidiabel bleef?
Antwoord 4
De instellingssubsidie die is verleend voor 2017 betrof activiteiten op het
gebied van preventie, online hulpverlening, ondersteuning en kennisdeling.
Alleen directe en indirecte kosten die zijn toe te rekenen aan deze activiteiten
kwamen voor subsidiëring in aanmerking. In de aanloop naar de subsidieverlening zijn door VWS vragen gesteld over het substantiële deel van de
middelen dat werd ingezet voor beheer, administratie en andere activiteiten
die als overhead werden aangemerkt. Uiteindelijk is na overleg met Siriz het
aangevraagde subsidiebedrag toegekend.
Vraag 5
Wat is uw reactie op het feit dat Siriz twee keer subsidie heeft ontvangen,
zowel van de gemeente Gouda als van het Rijk, voor dezelfde activiteit?
Antwoord 5
In 2014 heeft Siriz van VWS een subsidie van € 135.000 ontvangen voor
opvang. Dit was naast de subsidie van € 431.000 die door de gemeente
Gouda was toegekend aan Siriz voor opvang. Deze aanvullende subsidieaanvraag werd door Siriz als volgt onderbouwd:
– Reeds begroot tekort 2014 € 39.000
– Actualisering kosten € 9.000
– Uitbreiding FTE i.v.m. leveren 24-uurszorg € 135.000
VWS en de gemeente Gouda hebben in die tijd nauw contact onderhouden
over de subsidieverlening aan Siriz. In september 2015 is gesproken over een
overgangsjaar in 2016, toewerkend naar een situatie waarin de activiteiten die
onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten vallen, ook door gemeenten worden ingekocht. Om recht te doen aan dit overgangsjaar heeft VWS
uiteindelijk nog € 35.000 als lumpsumfinanciering toegevoegd aan de
instellingssubsidie van 2016. Dit geld was bedoeld om de kosten te dekken
van de cliënten die ook al in 2015 begeleiding kregen middels de subsidie
van VWS, en om te voorkomen dat de gemeente Gouda geconfronteerd werd
met kosten waarop zij niet had kunnen sturen.
Vraag 6
Gaat u de onrechtmatige staatssteun terugvorderen bij Siriz of bij moederorganisatie de Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind (VBOK)? Zo
ja, op welke termijn?
Antwoord 6
Nee.
Vraag 7
In uw antwoord op vragen over seksuele gezondheid van het lid Van der
Staaij geeft u aan dat het belangrijk is dat er «een gelijk speelveld is tussen
aanbieders van educatie en voorlichting met betrekking tot seksuele
gezondheid», hoe verhoudt deze uitspraak zich tot het feit dat een van die
aanbieders, Siriz, onrechtmatige staatssteun ontving terwijl andere partijen
juist gekort werden op hun subsidie?3

3

Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nummer 3294

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Ik sta uiteraard achter de uitspraak dat het belangrijk is dat er een gelijk
speelveld is tussen aanbieders van educatie en voorlichting met betrekking
tot seksuele gezondheid. Ik ben van mening dat de stappen die ik daartoe de
afgelopen jaren heb gezet, hieraan hebben bijgedragen.
In het zevenpuntenplan zijn afspraken gemaakt om de collectieve preventie
van onbedoelde (tiener)zwangerschappen via het onderwijs te stimuleren, in
nauwe samenwerking met GGD GHOR Nederland, Rutgers, Soa Aids
Nederland (SANL), Siriz, Stichting School en Veiligheid en Gezonde School.
Hieruit is de stimuleringsregeling Gezonde Relaties & Seksualiteit voortgekomen. Scholen kunnen gebruik maken van een financiële bijdrage van
maximaal € 5.000 per schoollocatie, om meer aandacht te besteden aan dit
thema. Dit bedrag mag worden gebruikt voor taakuren voor een Gezonde
School-coördinator. Ook kan de school bijvoorbeeld een activiteit of lespakket
aanschaffen of gastlessen inkopen. Hiervoor zijn 25 erkende interventies
beschikbaar van verschillende aanbieders, waar de scholen zelf uit kunnen
kiezen.
Zoals ik de Kamer reeds heb geïnformeerd op 4 juli 2019 (Kamerstuk 32 793,
nr. 402) zat de subsidiering van zaken rondom educatie en voorlichting ten
aanzien van seksualiteit in 2019 in een overgangsfase. Zo ontvingen SANL en
Rutgers nog geld voor activiteiten die met de lesmethoden te maken hadden,
bijvoorbeeld voor het delen van kennis en andere activiteiten. In deze brief
gaf ik aan dat deze activiteiten aan een staatssteuntoets onderworpen
werden, en dat dit kon betekenen dat per 2020 deze activiteiten (deels) niet
meer gefinancierd zouden worden. Per 2020 was voor deze instellingssubsidies de staatssteuntoets afgerond en zijn alle subsidies ten bate van
activiteiten die als ongeoorloofde staatssteun zijn aangemerkt gestopt.
In diezelfde brief heb ik uw Kamer geïnformeerd dat Siriz in 2019 tot
september een subsidie van € 250.000 kreeg voor het geven van preventielessen. Deze vormde een overbruggingssubsidie in het kader van het
zevenpuntenplan, omdat pas in september 2019 extra stimuleringsregelingen
werden ingezet richting scholen via de Gezonde School. Ook de subsidie aan
Siriz is per 2020 gestopt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4