Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

28 638

Mensenhandel

Nr. 157

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 15 maart 2017
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft op 16 februari 2017
overleg gevoerd met de heer Blok, Minister van Veiligheid en Justitie,
over:
– de brief van de Minister van Veiligheid en Justitie d.d.
29 november 2016 inzake de wettelijke taak van de Koninklijke Marechaussee bij mensenhandel (in reactie op motieSegers c.s. Kamerstuk 33 885, nr. 30) (Kamerstukken 30 176
en 28638, nr. 34);
– de brief van de Minister van Veiligheid en Justitie d.d.
29 november 2016 inzake de monitor Mensenhandel 2011–
2015 (Kamerstuk 28 638, nr. 151);
– de brief van de Minister van Veiligheid en Justitie d.d.
29 november 2016 inzake investering in aanpak mensenhandel
(Kamerstuk 28 638, nr. 150);
– de brief van Minister van Veiligheid en Justitie d.d. 15 december 2016 met de beleidsreactie op het rapport Uitbuiting van
minderjarigen in de criminaliteit in Nederland, onderzoek naar
de signalering van kinderhandel, de aanpak en de samenwerking door professionals (Kamerstuk 28 638, nr. 152).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Ypma
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-28638-157
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

1

Voorzitter: Van Oosten
Griffier: Tielens-Tripels
Aanwezig zijn vier leden der Kamer, te weten: Van Laar, Van Nispen, Van
Oosten en Van Toorenburg,
en de heer Blok, Minister van Veiligheid en Justitie.
Aanvang 10.02 uur.
De voorzitter:
Collega’s, goedemorgen. Aan de orde is het algemeen overleg Mensenhandel. Welkom aan de Minister en zijn staf. We hebben met elkaar
afgesproken een spreektijd per fractie van vier minuten. Ik wil mij aan die
vier minuten houden, maar ik heb ook van de collega’s begrepen dat
sommigen van hen wellicht een enkele minuut uitloop zouden wensen.
Gegeven het feit dat we met drie woordvoerders aanwezig zijn, kan ik mij
dat voorstellen. Maar ik bewaak wel dat we niet over de eindtijd gaan. Dat
is 13.00 uur. Zoals ik wel vaker bij dit soort aangelegenheden heb gezegd,
beschouw ik dat als mijn belangrijkste taak als voorzitter. Ik doe zelf ook
mee aan het debat. Ik vraag de heer Van Nispen erop te letten dat ook ik
als woordvoerder namens mijn partij mij aan de spelregels houd.
Ik geef nu het woord aan de heer Van Nispen namens de SP.
De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel heeft in 2015 de
prestaties beoordeeld op het gebied van de bestrijding van mensenhandel. Daar schrik je van. Er is een forse terugloop in het aantal
meldingen van slachtoffers. Niet omdat mensenhandel minder voorkomt,
maar omdat de aandacht voor mensenhandel afneemt. Politie en
marechaussee hebben veel minder mogelijkheden. Wegens een grote
hoeveelheid aan andere taken heeft mensenhandel geen prioriteit meer.
Ook zien we minder opgelegde straffen, minder zware straffen, meer
sepots en vrijspraken, omdat er minder wordt doorgerechercheerd en er
minder steunbewijs kan worden verzameld. Bedenk wat dit betekent. Dit
gaat niet over cijfers. Het gaat over mensen. Een aantal mensenhandelaren gaat ten onrechte vrijuit en aan minder slachtoffers wordt recht
gedaan. Dat is een harde maar ook een trieste conclusie.
Als ik de monitor zo lees, moet ik eerlijk zeggen dat ik vrees dat het beetje
extra geld deze problemen niet gaat oplossen. De Nationaal Rapporteur
Mensenhandel waarschuwt in sterke bewoordingen dat de aandacht voor
mensenhandel afneemt. Alle organisaties die ons geschreven hebben,
hebben dezelfde zorg. De toegezegde middelen zijn onvoldoende om te
zorgen voor de noodzakelijke trendbreuk. Het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) zegt zelfs dat de extra inzet amper
voldoende is om het achterstallig onderhoud weg te werken en in ieder
geval onvoldoende om de groeiende problematiek van mensenhandel
effectief te kunnen bestrijden. Met de reorganisatie van de politie is
expertise verloren gegaan en er is de laatste jaren onvoldoende in
verbreding van capaciteit en expertise geïnvesteerd.
Dit is echt forse kritiek van deskundigen. Wat is hierop de reactie van de
Minister? Hoe gaat hij ervoor zorgen dat de politie, het Openbaar
Ministerie en de marechaussee weer in staat worden gesteld om
slachtoffers te signaleren, zodat zij beschermd en daders gepakt kunnen
worden? Want dat is ook het doel van de Verblijfsregeling Mensenhandel:
slachtoffers beschermen, daders pakken. Maar omdat men in de praktijk
om allerlei redenen eerder kiest voor de asielrechtelijke route, komen
opsporingssignalen niet of te laat bij de politie. Wat is de reactie van de
Minister op het voorstel om tot één verblijfsregeling te komen waarin
zowel op asielgronden als op verblijfsgronden mensenhandel wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

2

getoetst, waardoor de kans op vervolging groter wordt? Nu weten we dat
dit niet nieuw is. Dit probleem is eerder gesignaleerd. Er zijn gesprekken
over gevoerd. Ik wil heel graag van de Minister niet alleen het antwoord
«daarover zijn we in gesprek» of «daar gaan we naar kijken», maar ook
weten wat er concreet op dit gebied gaat gebeuren.
De Nationaal Rapporteur Mensenhandel wijst er ook op dat mensensmokkel en mensenhandel met elkaar verweven zijn. Het is absoluut niet
hetzelfde, maar het staat wel vast dat in veel gevallen van mensensmokkel
later sprake zal zijn van mensenhandel. De risico’s daarop zijn groot. Zou
het niet verstandig zijn om het mandaat van de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel uit te breiden tot mensensmokkel? Zo kan zij de hele keten
betrekken in haar onderzoeken. Dat lijkt mij een goed idee. Ik hoop dat de
Minister dit idee wil omarmen. Wat wordt er gedaan om de beschikbare
kennis op het terrein van mensenhandel te benutten binnen de migratieen vluchtelingenketen?
Nog steeds zijn er pooiers die jonge slachtoffers maken. Vroeger
noemden we ze «loverboys». Dat was voordat we tot de conclusie
kwamen dat dat een te lieve term was voor de plegers van dit walgelijke
delict.
De voorzitter:
In mijn hoedanigheid van woordvoerder van de VVD zou ik u een vraag
willen stellen. U zegt dat het mandaat van de Nationaal Rapporteur zich
zou moeten uitstrekken tot mensensmokkel. Ik begrijp het in die zin,
omdat mensenhandel vaak samenhangt met mensensmokkel. Maar u
weet ook dat het een volstrekt ander delict is, dat er een andere strafmaat
aan gekoppeld is en dat er soms ook een andere context aan gegeven is.
Is het dan handig om de bevoegdheid van de Nationaal Rapporteur die
gaat over mensenhandel zich te laten uitstrekken tot mensensmokkel,
gegeven het feit dat het heel iets anders kan zijn?
De heer Van Nispen (SP):
Dat het twee heel verschillende delicten zijn, is volstrekt helder. We zien
wel dat heel veel slachtoffers van mensensmokkel een verhoogd risico
hebben om later ook slachtoffer te worden van mensenhandel. Er zit dus
wel overlap in. De Nationaal Rapporteur monitort, houdt dingen in de
gaten, doet onderzoek en rapporteert. Juist als je volledig zicht wil hebben
op de problematiek van mensenhandel, denk ik dat het verstandig is om
ook in dat deel van de keten te zijn waar je juist de mensensmokkel
tegenkomt. Dus dat is het doel van het vragen om een reactie op dit
voorstel. Het gaat om beter zicht hebben op de omvang en de ernst van
het probleem en op wat een effectieve aanpak kan zijn.
De voorzitter:
Dus in uw ogen is er nu onvoldoende zicht op de aard en omvang van
mensensmokkel en is het, om er wel voldoende zicht op te krijgen, van
belang om de Nationaal Rapporteur Mensenhandel daar een positie in te
geven? Of is er wellicht ook een andere wijze om zicht te krijgen op aard
en omvang van mensensmokkel? Waar het uiteindelijk om gaat, is dat je
die bestrijdt. Ik zou niet graag in de discussie willen komen over wie daar
welke bevoegdheden in heeft en taken in heeft te vervullen. Ik zou
gewoon willen dat de Minister daarmee aan de slag is.
De heer Van Nispen (SP):
Uiteindelijk is dat natuurlijk het doel. Maar we hebben niet voor niets één
Nationaal Rapporteur. Dat is toch wel een autoriteit die we moeten
kunnen vertrouwen op haar expertise in mensenhandel. Als we weten dat
er zo’n risico is op het slachtoffer worden van mensenhandel onder de
slachtoffers van mensensmokkel, denk ik dat het niet verstandig is om
voor dat deel van de keten te zeggen: daar mag ze eigenlijk niet in, daar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

3

mag ze geen onderzoek doen en niet monitoren. Juist om het beeld
compleet te maken, denk ik dat het een goed idee is om de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel te vragen om dat deel van de keten te
betrekken in haar onderzoeken. Dat is het doel van dit voorstel.
Ik was gekomen bij die pooiers die jonge slachtoffers maken en die we
vroeger nog «loverboys» noemden. Hoe groot dit probleem precies is, is
niet bekend, omdat de registratie zo moeizaam gaat. De Nationaal
Rapporteur Mensenhandel heeft het over een toename van minderjarige
Nederlandse slachtoffers van binnenlandse mensenhandel. Maar
jeugdhulpaanbieders mogen die gegevens niet zomaar leveren aan
CoMensha (Coördinatiecentrum Mensenhandel), waardoor er onderrapportage van slachtoffers ontstaat. De Minister schreef in november dat hij
hierover in gesprek met de Nationaal Rapporteur Mensenhandel zou
gaan. Is dat al gebeurd? Zou het niet zinnig zijn, omdat we weten dat het
een privacyvraagstuk is, om tegelijkertijd de Autoriteit Persoonsgegevens
hierbij te betrekken om te voorkomen dat we iets invoeren wat achteraf
niet blijkt te kunnen? Graag een reactie hierop.
Wat doen we tegen deze daders, behalve dan binnen de wettelijke
mogelijkheden hen zo daadkrachtig mogelijk aanpakken, uiteraard? We
hebben het eerder gehad over het voorstel om de jonge veelplegers onder
financieel toezicht te stellen. Pak ze een bepaalde termijn hun dure spullen
af. Laat ze aantonen hoe ze op legale wijze aan die dure spullen zijn
gekomen en laat ze die anders inleveren. Zou dat voor dit soort patsers
die over de ruggen van hun ingepalmde slachtoffers geld verdienen, geen
goede bijkomende straf kunnen zijn?
Mijn laatste punt gaat over de Wet regulering prostitutie en bestrijding
misstanden seksbranche. Een zelfstandig werkende prostituee heeft op
basis van deze wet geen vergunning nodig. Maar nu schrijven politieagenten ons dat er zorgen zijn over verschuivingen van de misstanden,
zoals mensenhandel, naar dit onvergunde deel van de branche.
De voorzitter:
We pauzeren een minuutje vanwege de aanvangsbel van de plenaire
vergadering.
Gaat u verder met uw betoog.
De heer Van Nispen (SP):
Ik was al bijna klaar. Ik was bij mijn laatste onderwerp aangekomen,
namelijk de zelfstandig werkende prostituee, waarbij de controlemogelijkheden dus minder zijn. Toezichthouders mogen pas aankloppen bij het
vermoeden van een strafbaar feit en niet op basis van een te controleren
vergunning, want die is er dus niet. Het klinkt allemaal logisch dat het zo
gaat. De Kamer heeft er ook mee ingestemd. Maar aangezien we dit soort
signalen horen, vraag ik de Minister toch of er reden is om ons hier
zorgen over te maken. Wat is zijn reactie hierop? Hoe gaan we dit effectief
in de gaten houden?
De heer Van Laar (PvdA):
Voorzitter. De PvdA maakt zich net als de heer Van Nispen zorgen over de
terugloop in het aantal meldingen, omdat die geen verband houdt met het
terugloop in het aantal slachtoffers van mensenhandel. Het komt
simpelweg door een gebrek aan capaciteit. Voor de begroting van 2017
komt 1 miljoen extra vrij voor de politie en het OM, oplopend tot 2 miljoen
structureel voor volgende jaren, maar is dat genoeg en wanneer gaan we
daar de resultaten van zien? Welke resultaten worden dat dan volgens de
Minister? Volgens sommigen is het inderdaad nauwelijks genoeg om op
de plank liggende zaken weg te werken. Naast de algehele daling van het
aantal geregistreerde slachtoffers valt ook het grote aantal minderjarige
slachtoffers op. Hoe wordt gewerkt aan meer preventie en betere
hulpverlening voor deze kwetsbare groep en de effectieve opsporing en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

4

vervolging van daders? Werpt de rijksbrede aanpak voor Nederlandse
slachtoffers inmiddels vruchten af? Kan de Minister aangeven wanneer hij
verwacht te kunnen komen met een rijksbrede aanpak voor de
bescherming van buitenlandse minderjarige slachtoffers van mensenhandel? Die is er voor zover wij weten nog altijd niet.
Jongens zijn al jaren een genegeerde groep slachtoffers. Jaren geleden
sprak ik al een jongen die was uitgebuit vanuit een zolder in Amersfoort.
Hulpverleners hadden voor hem nauwelijks plek. Er was ook nauwelijks
erkenning van zijn slachtofferschap. Er is vaak sprake van verwarring over
seksualiteit en identiteit. Deze groep is door het taboe dat hierop rust, ook
minder geneigd om naar voren te treden. Is hier voldoende oog voor bij
de politie en het Openbaar Ministerie? Is de hulpverlening voor deze
groep nu beter geregeld dan toen? De commissie Aanpak meisjesslachtoffers loverboys/mensenhandel in de zorg voor jeugd, de commissieAzough, heeft belangrijke aanbevelingen gedaan ten aanzien van
meisjesslachtoffers. Is er inmiddels ook een aanpak voor jongensslachtoffers? Zo nee, wanneer komt die?
Mijn collega Marith Volp, die ik hier vandaag vervang, heeft schriftelijke
vragen gesteld over het bericht dat de opsporing van West-Afrikaanse
mensenhandelaren faalt. De mensenhandelaren van daar gaan vrijuit. Die
vragen zouden betrokken worden bij dit algemeen overleg. We hopen dat
de Minister die vragen hier kan beantwoorden.
De inzet van Romakinderen voor winkeldiefstal en bijvoorbeeld bij
zakkenrollen is een vorm van uitbuiting en daarmee mensenhandel.
Helaas is een groot aantal professionals er zich in de praktijk nog te
weinig van bewust dat bijvoorbeeld een winkeldiefstal waarbij een kind
wordt betrapt, vaak niet op zichzelf staat. Het kind is eerder slachtoffer van
volwassenen die het aanzetten tot de diefstal dan dat het de dader is van
de diefstal. In een aantal gevallen zijn grootouders en ouders veroordeeld
voor mensenhandel vanwege het inzetten van kinderen voor criminele
activiteiten. Ik wil van de Minister weten hoe de bewustwording binnen
bijvoorbeeld de politie, het OM en de jeugdzorg wordt vergroot. Denken
politie en het Openbaar Ministerie eraan om ook mensenhandel ten laste
te leggen wanneer kinderen worden ingezet voor bijvoorbeeld winkeldiefstal, ook als het de eigen ouders betreft? Uit het WODC-onderzoek
(Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum) blijkt niet voor
niets dat het genereren van een bredere bekendheid van het fenomeen
«criminele uitbuiting» een eerste stap moet zijn in het verder brengen van
de signalering en de aanpak ervan. Ik ben ook blij te horen dat de Minister
heeft besloten om de samenwerking met gemeenten en andere partners
op het thema aanpak uitbuiting van kinderen ook na afloop van het
programma Aanpak uitbuiting Romakinderen voort te zetten, juist omdat
het WODC-onderzoek aantoont dat er nog veel op het terrein van
uitbuiting van minderjarigen in de criminaliteit moet gebeuren.
De heer Van Nispen (SP):
Ik ben blij dat de heer Van Laar dit punt maakt. Ik steun hem ook in de
vragen die hij stelt. Ik heb begrepen dat hier voorheen een project op
heeft gedraaid, waarbij inderdaad die expertise werd gebundeld en de
bewustwording werd vergroot. Maar ik heb ook begrepen dat dit project is
gestopt. Hoe ziet de heer Van Laar dat? Wat moet er volgens hem
gebeuren? Moet dat project worden voortgezet? Moet er op een andere
manier worden gezorgd voor die bewustwording? Het is een hardnekkig
en schrijnend probleem.
De heer Van Laar (PvdA):
Misschien sprak ik te snel. Volgens mij zei ik net dat dat project is
afgelopen, dat de Minister heeft besloten om de samenwerking met
gemeenten en andere partners op het thema voort te zetten en dat we
daar blij mee zijn. Ik hoor graag van de Minister of dat inderdaad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

5

ongeveer dezelfde vorm heeft als het nu heeft. Wat ons betreft was het
een succesvol project dat voortgezet moet worden.
De heer Van Nispen (SP):
Als we dan lezen dat de organisaties die ons schrijven en de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel zich zorgen maken over het borgen van de
kennis, de expertise et cetera, lijkt het erop dat veel deskundigen er nog
niet gerust op zijn. Dus wat zegt dat feit dan?
De heer Van Laar (PvdA):
Dat zegt dat we er nu naar moeten vragen. Dat heb ik gedaan. Laten we de
antwoorden afwachten.
Ik maak me ook zorgen over de positie van buitenlandse minderjarige
slachtoffers van mensenhandel. Deze kwetsbare groep kinderen is de
afgelopen jaren groter worden, deels verborgen in de stroom van
vluchtelingen en migranten die naar Europa zijn gekomen. Kan de
Minister aangeven op welke termijn een nieuwe strategie voor minderjarige slachtoffers van mensenhandel klaar is? Wordt er ook gewerkt aan
een kindvriendelijke Verblijfsregeling Mensenhandel?
Zoals ik al eerder heb besproken, constateert de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel dat slachtoffers liever een reguliere asielprocedure ingaan
dan een B8/3-procedure met de aangifte mensenhandel, omdat de
asielprocedure hun meer toekomstperspectief biedt. Signalen van
mensenhandel gaan hiermee verloren en de opsporing en vervolging van
mensenhandelaren loopt spaak. Dat geldt ook voor de meerderjarige
slachtoffers van mensenhandel overigens. De Partij van de Arbeid vindt
het onwenselijk dat door de procedurekeuze vervolging van mensenhandelaren wordt beperkt. Is de Minister bereid om met de Staatssecretaris te
kijken naar een betere invulling van de B8/3-procedure in het licht van de
prioritering van mensenhandel?
Er zijn hardnekkige geruchten, die maar blijven terugkeren, dat er
vluchtelingenkinderen verdwijnen uit opvangcentra. We lezen daar
voortdurend artikelen over. Dit doet denken aan de situatie rondom
alleenstaande minderjarige asielzoekers – ik denk dat het alweer vijftien
jaar geleden is – die toen op grote schaal verdwenen en in handen van
mensenhandelaren vielen. Een nieuwe aanpak bood toen uitkomst. Maar
inmiddels lijken we terug bij af.
Mensenhandel en mensensmokkel zijn vaak nauwelijks van elkaar te
onderscheiden. Om praktische redenen worden zaken van mensenhandel
ook soms afgedaan als zaken van mensensmokkel, juist als het onderdeel
van handel niet bewezen kan worden. Het ligt daarom voor de hand om
het mandaat van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel op te rekken om
ook mensensmokkel te omvatten. Kan de Minister dit toezeggen?
De voorzitter:
Als woordvoerder van de VVD heb ik een vraag aan de heer Van Laar.
Daar waar de delictsomschrijving tussen mensenhandel en mensensmokkel verschilt, kan het natuurlijk ook een voordeel zijn dat in het geval
iemand niet veroordeeld kan worden voor mensenhandel, er wel degelijk
nog een veroordeling kan plaatsvinden voor mensensmokkel. De heer Van
Laar is er toch niet op uit om dat stelsel te doorbreken?
De heer Van Laar (PvdA):
Integendeel, maar het gekke is dat het, zolang het een zaak van mensenhandel is, wel binnen het mandaat van de Nationaal Rapporteur valt,
terwijl als om praktische redenen of vanwege gebrek aan bewijs wordt
gekozen voor een mensensmokkelzaak, de statistieken ineens uit zo’n
onderzoek vallen, omdat het dan mensensmokkel is geworden in plaats
van handel, terwijl het wel degelijk handel was of lijkt te zijn geweest. Het
verschil tussen die zaken is vaak optisch. Bovendien zitten ze in dezelfde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

6

stroom. 70% van de stroom die vanuit Afrika naar Europa komt, is
slachtoffer van mensensmokkel dan wel mensenhandel. Er zitten vaak
overlappingen in. Op sommige stukken is sprake van handel, daarna is er
weer een stuk sprake van mensensmokkel. Het maken van onderscheid
ertussen is kunstmatig. Waarom zou je de rapporteur tegen zo’n harde
grens aan laten lopen? Zodra het smokkel is, kan ze niet meer rapporteren. Gooi dat open.
De voorzitter:
Dan begrijp ik uw voorstel zo dat u zich aansluit bij de heer Van Nispen
voor waar het de rol en de bevoegdheden van de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel betreft. U had het dus niet zozeer over de mogelijkheden
die het Openbaar Ministerie ten dienste staan om de crimineel die
erachter zit, of het nu de mensenhandelaar of de mensensmokkelaar is,
aan te pakken. Daar gaat het mij namelijk om. Ik vind het wel interessant
om verschil te houden tussen beide delicten. Dat geeft de beste kans op
opsporing, vervolging en uiteindelijk ook veroordeling. Ik geef u
gelegenheid voor een korte reactie. Daarna wil mevrouw Van Toorenburg
interrumperen? Nee, toch niet.
De heer Van Laar (PvdA):
Dat verschil is er natuurlijk en dat moet er ook blijven. Het gaat hier enkel
om het mandaat van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Laat haar
naar het probleem in brede zin kijken en niet stoppen bij die soms zeer
dunne grens tussen mensensmokkel en mensenhandel.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Mijn opmerking kan ik ook kwijt in mijn eerste termijn. Dit punt
gaat ons ook zeer aan. Ik mag vandaag spreken mede namens de
ChristenUnie. Die is helaas verhinderd, omdat vandaag de cijfers van het
Centraal Planbureau naar buiten komen, waar de fractievoorzitter bij
aanwezig diende te zijn. Ik spreek graag ook namens hem.
Ik zit een beetje te twijfelen over het uit elkaar houden van mensensmokkel en mensenhandel als het gaat om de bevoegdheden van de
Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Ik zou hier graag een reflectie op
willen hebben van de Minister. Ik zie wel problemen, vooral omdat de
veiligheidsdiensten toch op een andere manier kijken naar deze stromen.
Maar ik vind het toch wel interessant, omdat het wel vaak in elkaar grijpt.
Ik zou graag van de Minister willen weten of hij de bevoegdheden in
overleg toch zou willen verruimen. Ik denk dat we daarmee winst kunnen
behalen.
Dan kom ik op een aantal onderwerpen die we vandaag aan de orde
hebben. Die vallen alle samen te vatten onder de noemer «het gaat niet
goed». Het gaat niet goed met de bestrijding van mensenhandel. Het is
een enorm verwerpelijke situatie, waarin je enorme ellende ziet. Slachtoffers maken de verschrikkelijkste dingen mee. Op de een of andere
manier zijn we het zicht aan het verliezen. De aanpak wordt minder. De
prioriteitstelling is gedaald. Dus wij maken ons echt serieuze zorgen. De
Rapporteur Mensenhandel geeft ook aan dat het niet de goede kant
opgaat. In plaats van een versteviging van de aanpak, een versterking,
meer aandacht, meer oplossingen, zien we eigenlijk een verschraling van
de aanpak, minder prioriteitstelling en uiteindelijk ook een minder
daadkrachtig optreden tegen mensenhandel. Zij heeft aan de bel
getrokken en wij trekken vandaag aan de bel. Ik wil van de Minister weten
wat hij echt gaat doen om ervoor te zorgen dat hier meer prioriteit voor
komt. Er is beloofd dat dit een heel belangrijk onderwerp zou zijn in deze
regeringsperiode, maar we zien het niet terug. We zien het wegzakken.
We zien zeker ook een groot dark number. De aangiftebereidheid wordt
minder. De meldingen worden minder. Het aantal zaken dat het Openbaar
Ministerie kan oppakken, wordt minder. Tegelijkertijd zijn alle deskundigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

7

het erover eens dat het dark number stijgt. Wat gaat de Minister eraan
doen om ervoor te zorgen dat het weer in evenwicht komt? Het gaat – ik
hoorde het de vorige spreker ook al zeggen – om het verlies aan expertise
door reorganisaties, maar vooral ook over het gebrek aan capaciteit. Het is
een terechte vraag of we het gaan redden met het beetje extra geld dat
erbij is gekomen. Wij willen dat wel van de Minister horen, want het
probleem moet echt worden erkend en aangepakt. Zo winnen we deze
oorlog niet! We hebben verder inderdaad ook te maken met wettelijke
beperkingen bij de registratie. Daarover zouden wij graag van de Minister
horen of er geen slimmere manieren zijn om die te verhelpen.
Wij maken ons heel grote zorgen over de toename van het aantal
minderjarige slachtoffers. Inmiddels is bijna 25% van het aantal geregistreerde slachtoffers minderjarig. We weten allemaal dat juist minderjarigen moeilijker in beeld zijn te krijgen. Ik vrees daarom dat het echte
aantal vele malen hoger ligt. Dat is een heel zorgwekkende constatering.
We hebben het prachtige project 13 Oceans, dertien oceanen. Uiteindelijk
heeft dat heel warme aandacht gekregen van het ministerie. Dat project is
gericht op de opsporing van uitgebuite kinderen uit Oost-Europa.
Vervolgens moet ik dan wel constateren dat dit project ineens en ondanks
alle prachtige resultaten is gestopt. Ik begrijp dat niet en ik wil daar graag
een reactie op van de Minister. Ook hier wreekt zich de informatiedeling.
Men verschuilt zich achter de eis dat de privacy moet worden
afgeschermd om te zeggen dat men informatie niet kan delen. Ik denk dat
dat zo niet langer kan, want als we ons daarachter verschuilen, is er bijna
sprake van georganiseerde verwaarlozing van kinderen.
Ik heb nog één punt. Er zit een gapend gat tussen de strafbaarstelling en
de hoogte van de wettelijke straf en de straf die daadwerkelijk wordt
opgelegd. Wij krijgen dat uit het hele veld terug. We hebben eergisteren
een schokkende zaak in de krant zien staan: de rechtbank Amsterdam legt
één dag cel op om maar van die regeling af te zijn die wij met elkaar
hebben bedacht. Ik las verder over een taakstraf van 120 uur voor twee
verdachten die op een gruwelijke manier minderjarigen hadden misbruikt.
Ik begrijp het gewoon niet meer!
We hebben met elkaar afgesproken dat er een onderzoek komt naar het
gapende gat tussen wat de Kamer een passende straf vindt en wat er in
individuele zaken wordt opgelegd. De Minister gaat dat onderzoeken en ik
zou er een lans voor willen breken dat de focus in dat onderzoek specifiek
wordt gelegd op het onderdeel mensenhandel, die enorme kwetsbaarheid. Is het daadwerkelijk zo dat er verdachten van gruwelijk misbruik
van minderjarigen wegkomen met één dag detentie, de dag die ze al
hadden gezeten, en een vrolijke taakstraf? Dat kan echt niet!
Voorzitter: Van Nispen
De heer Van Oosten (VVD):
Voorzitter. Ik begin met een opmerking over een punt dat terecht door
mevrouw Van Toorenburg is opgebracht. Het is eerder in de procedurevergadering besproken, maar toen zag het met name op veroordelingen voor
zedenmisdrijven. Die kunnen natuurlijk heel goed samenhangen met het
vraagstuk van mensenhandel, maar dat laat onverlet dat de Minister
terecht is gevraagd om eens heel grondig naar dit punt te kijken. Over
welke aantallen hebben we het? Over welke situaties hebben we het?
Wordt langs deze weg – zo kwam het in de media naar voren – het
taakstrafverbod, dat wij met elkaar in de Kamer hebben afgesproken,
omzeild? Ik zeg dus wel tegen mevrouw Van Toorenburg dat we dit punt al
hebben opgebracht. De vaste Kamercommissie heeft er ook afspraken
over gemaakt en een vraag erover bij het kabinet uitgezet. Volgens mij is
het het verstandigst om het nu eerst goed te laten uitzoeken, zodat we
exact weten waar we over spreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

8

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Om dit onderwerp heel eventjes af te maken. De heer Van Oosten zegt
terecht dat we hierover een afspraak hebben gemaakt, maar mijn zorgen
zitten ergens anders. We hebben het namelijk breder neergezet, ernstige
gewelds- en zedendelicten, en ik zou graag zien dat er in het onderzoek
bijzondere aandacht wordt geschonken aan de aspecten minderjarige
slachtoffers, mensenhandel, zeden en de enorme uitbuiting van mensen.
Ik wil dat er echt wordt bekeken of er voor die gruwelijkste categorie nog
steeds taakstraffen worden opgelegd.
De heer Van Oosten (VVD):
Daar sluit ik mij vanzelfsprekend bij aan. Dat zal wel volgen uit het
onderzoek waar we inmiddels om hebben gevraagd.
We hebben een brief ontvangen van de Minister naar aanleiding van
Kamervragen die zijn gesteld door zo’n beetje iedereen die betrokken is bij
het dossier mensenhandel/mensensmokkel. Ik hoor daar zelf ook bij. Aan
het einde van de brief geeft de Minister aan dat de complexe samenwerking tussen enerzijds de marechaussee en anderzijds de politie van
het grootste belang is. Die samenwerking betreft de aspecten rondom de
grensbewaking, want de politie speelt in dat verband een heel belangrijke
en voorname rol in het binnenland. Daarover moeten goede samenwerkingsafspraken worden gemaakt en eventueel moet ook de Politiewet
worden aangepast. Ik zou dat iets scherper willen hebben. Ik wil daarom
van de Minister weten wanneer ons wordt bericht over de vraag of die
samenwerkingsafspraken ook tot een goed gevolg leiden. Ik vraag dat,
omdat wij dan, in het geval dat die samenwerking onvoldoende is, op
afzienbare termijn een aanpassing van de Politiewet kunnen verwachten
om de geconstateerde problematiek waar mogelijk te voorkomen.
De Nationaal Rapporteur Mensenhandel, mevrouw Dettmeijer, heeft ons
een brief gestuurd waarin zij haar zorgen uit over de daling van het aantal
meldingen van slachtoffers van mensenhandel. Het is inderdaad
vanochtend al veelvuldig aan de orde gekomen. Daarbij geeft zij aan dat
het aantal slachtoffers niet minder is geworden. In de brief van de
Minister lees ik dat het inderdaad zo is dat het aantal meldingen is
afgenomen, maar de Minister geeft tegelijkertijd aan dat hij hierin gaat
investeren omdat hij dat geen goede ontwikkeling vindt. Hij zet hiervoor
de komende tijd 1 miljoen euro en structureel 2 miljoen euro in. Ik sluit mij
aan bij de vraag van de heer Van Laar of dat voldoende is om de
problematiek aan te pakken. Is het voldoende om uiteindelijk te
voorkomen dat mensenhandelaren en mensensmokkelaars – hier horen
die wel bij elkaar – hun straf ontlopen als gevolg van een gebrek aan
capaciteit? Overigens moest die capaciteit natuurlijk wel om heel
begrijpelijke redenen worden verdeeld over een heleboel andere
ingrijpende dossiers.
We hebben een brief ontvangen naar aanleiding van het WODC-onderzoek
naar de uitbuiting van Romakinderen, ook een aangrijpend thema. Ik heb
over die brief twee vragen voor de Minister. De eerste vraag betreft de
opmerking van de Minister dat er zal worden verkend of er internationale
of nationale barrières kunnen worden opgeworpen tegen criminele
uitbuiting. Zo’n verkenning is natuurlijk altijd goed, maar de Minister
schrijft dit volgens mij niet voor niets op. Mag ik aannemen dat daar een
gedachte achter zit? Zo ja, waar is er volgens de Minister dan verbetering
mogelijk? Kan de Minister een tipje van de sluier oplichten? Ik hoor graag
wat ik op dat punt van hem mag verwachten.
Mijn tweede vraag is eigenlijk nog belangrijker en betreft de laatste alinea.
Daarin wordt aangegeven dat de uitkomsten van het rapport en de
eerdere berichtgeving van de Nationaal Rapporteur aanknopingspunten
bevatten om verdere concrete stappen te zetten in het aanpakken van het
fenomeen uitbuiting van minderjarigen. Ik wil van de Minister horen
waaraan ik dan moet denken, want daarvoor zitten we hier bij elkaar. Ik wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

9

daarover meer duidelijkheid krijgen en daarom ben ik benieuwd naar de
reactie van de Minister.
Voorzitter, tot zover mijn bijdrage.
Voorzitter: Van Oosten
De voorzitter:
Ik kijk naar de Minister, want ik hoor graag van hem hoeveel tijd hij nodig
denkt te hebben voor de voorbereiding van de beantwoording van deze
vragen. Hij fluistert mij toe dat een kwartier genoeg is en daarom schors ik
de vergadering tot 10.45 uur.
De vergadering wordt van 10.31 uur tot 10.45 uur geschorst.
De voorzitter:
Collega’s, de Minister geeft aan dat hij gereed is voor de beantwoording
van de aan hem in eerste termijn gestelde vragen. Daartoe geef ik het
woord aan de Minister van Veiligheid en Justitie.
Minister Blok:
Voorzitter. Zoals de commissie gewend is, zal ik mijn bijdrage in hoofdstukjes verdelen: de beschikbare capaciteit, het snijvlak van mensenhandel en mensensmokkel, kinderuitbuiting en tot slot het onvermijdelijke
hoofdstuk «diverse gestelde vragen».
De urgentie die ik bij alle sprekers hoorde over de aanpak van mensenhandel, al helemaal als daar kinderen bij betrokken zijn, deel ik volledig. Er
is een afspraak gemaakt met de Nationaal Rapporteur en ik hoop haar
binnenkort te ontmoeten. Zoals de commissie weet, zien wij elkaar hier
vaak en is het daardoor nog niet zo makkelijk om afspraken te maken. In
dat gesprek ga ik graag uitgebreid in op haar bevindingen en op wat er
naar haar mening nodig is om effectiever op te treden.
Het laatste rapport laat inderdaad een terugloop in het aantal opgepakte
gevallen zien, zonder dat er een indicatie is dat dat zou komen doordat de
achterliggende stromen kleiner zijn geworden. De voor de hand liggende
verklaring is dat we vanwege de grote vluchtelingenstroom en de aanpak
van het terrorisme op dit moment zo veel van onze mensen vragen, politie
en marechaussee, dat er helaas minder ruimte is voor de aanpak van
mensensmokkel. Dat zie je dan ook terug in de cijfers. Gelukkig constateert de Nationaal Rapporteur in datzelfde rapport dat de Nederlandse
aanpak nog steeds bij de beste ter wereld hoort. Maar ook het kabinet
vindt dat deze aanpak geïntensiveerd moet worden. Dat is ook de reden
waarom er extra middelen voor beschikbaar zijn gesteld.
Daarmee kom ik op de vragen die over de capaciteit zijn gesteld. De heer
Van Nispen begon daarmee, maar iedereen volgde hem daarin. Zoals
bekend is er dit jaar 1 miljoen extra beschikbaar en de jaren daarna 2
miljoen. Deze discussie is al vaker gevoerd, maar ik vind het op dit
moment niet logisch om te speculeren over meer geld. Dat is aan een
volgend kabinet. Het is mijn opgave om met het beschikbare geld het
maximale resultaat te bereiken en dat leidt weer tot de logische vraag, die
iedereen dan ook stelde: wanneer verwacht ik de resultaten te zien?
Wat gebeurt er concreet met het geld? Daarmee worden vacatures gevuld
binnen de Afdeling Vreemdelingen Identiteit en Mensenhandel (AVIM) bij
de politie. Het leidt dus echt tot extra menskracht. We mogen er daarom
ook van uitgaan dat er in de loop van dit jaar – op dit moment worden de
mensen aangenomen – een verbetering te zien zal zijn van de vervolgingsen oplossingscijfers.
De heer Van Nispen vroeg, net als de heer Van Laar, of we op het gebied
van de verblijfsregelingen wettelijke wijzigingen moeten aanbrengen.
De heer Van Laar (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

10

Volgens mij gaat de Minister door naar een nieuw onderwerp en was dit
dus zijn antwoord op de vraag wat er met die 1 miljoen gebeurt. Van dat
geld worden dus alleen bij die specifieke eenheid extra mensen ingezet.
Gebeurt er verder echt niks met dat miljoen? Er wordt nergens anders in
de keten iets versterkt?
Minister Blok:
Dat is ook weer wat kort door de bocht. De politie krijgt extra mensen bij
de AVIM – ik kort het nu verder maar af – en er wordt geïnvesteerd in
gecertificeerde rechercheurs voor de mensenhandel. Ten slotte worden er
meer analisten ingezet bij het landelijke Expertisecentrum Mensenhandel
en Mensensmokkel (EMM).
De heer Van Laar (PvdA):
We hebben het nu over de cijfers over 2015. Het Coördinatiecentrum
Mensenhandel, CoMensha, rapporteert over 2016 een halvering van het
aantal meldingen ten opzichte van 2015. Kan de Minister die cijfers
bevestigen en, zo ja, is er dan niet iets behoorlijk ernstigs aan de hand?
Omdat ik me afvraag of dit geld wel voldoende is, heb ik gevraagd of we
de capaciteit daarmee op orde kunnen brengen. Is het überhaupt wel
voldoende om de resterende zaken weg te werken? Dat is overigens een
vraag die het Coördinatiecentrum Mensenhandel ook stelt. Die vraag
beantwoordt de Minister niet. Is het voldoende om de aanpak op zo’n
niveau te brengen dat we het probleem op dezelfde manier kunnen
bestrijden als voorheen?
Minister Blok:
Op de vraag of het voldoende is, ging ik wat kort in omdat het een
enigszins continue vraag is in de gesprekken hierover met de commissie,
althans in de gesprekken die ik heb gevolgd. De begroting 2017, waarin dit
extra geld is goedgekeurd, kon op brede steun in de Kamer rekenen. Er
zijn geen fracties geweest die dit bedrag via amendering hebben trachten
op te hogen. De begroting 2018 ligt nog voor ons en zal mogelijk door een
nieuw kabinet worden ingediend. Op dit moment in de tijd kan de heer
Van Laar mij wel vragen of er extra geld heen zou moeten, maar het
antwoord daarop zou heel speculatief zijn. Vandaar dat ik daarover niet
concreet kan worden.
De heer Van Nispen (SP):
Ik wil me hierbij aansluiten. De reden waarom geen enkele partij bij de
begrotingsbehandeling 2017 bezwaar heeft aangetekend, is dat we nog
niet in zulke ernstige bewoordingen waren gewaarschuwd door de
Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Overigens heeft bijna iedere partij
bezwaar gemaakt omdat het piept en kraakt in de hele justitieketen. De
Minister moet dan ook niet het argument gebruiken dat uit de instemming
van de Kamer blijkt dat zij het allemaal wel oké vond.
De urgentie van het probleem is echt heel erg groot. Ik heb nog niet vaak
meegemaakt dat deskundigen ons zo unaniem waarschuwen dat er iets
niet goed gaat. Het is ook niet zo vaak gebeurd dat de Kamer, van links tot
rechts, zegt dat zij de aanpak van mensenhandel zo ontzettend belangrijk
vindt. Het is dan ook bijna het walgelijkste delict dat je je kunt voorstellen.
We roepen Kamerbreed: Minister, het gaat niet goed. Het extra geld is nog
niet eens voldoende om de achterstanden weg te werken en de Minister
komt niet verder dan: er komen verkiezingen aan; vandaag worden de
cijfers bekend; we zien wel verder bij de nieuwe begroting. Ik vind dat echt
onvoldoende gezien de grote ernst van dit probleem.
Minister Blok:
De wens om meer geld en menskracht in te zetten voor Veiligheid en
Justitie, wordt breed gedeeld. Dat is ook neergelegd in de laatste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

11

begroting. Maar volgens mij staan we hier allemaal met gelijke wapens, in
de zin dat niemand voor dit jaar extra geld heeft. Het is dus de opgave om
met het nu beschikbare geld zo veel mogelijk resultaat te boeken. Dat is
dan ook de opgave waarvoor ik mij gesteld zie. Er is gelukkig extra geld
beschikbaar. Ik heb ook aangegeven waarvoor dat wordt ingezet. Dat is
toch zeker de concrete opgave waarmee we nu aan de slag moeten gaan?
Het is toch onvermijdelijk dat het voor de rest allemaal speculatie is?
De heer Van Nispen (SP):
Nee, dat is niet onvermijdelijk.
Dit is een bureaucratisch antwoord. Met 1 miljoen euro kun je ongeveer
tien mensen aan het werk zetten in heel Nederland. Dat is wat je kunt
doen voor 1 miljoen euro! Als we het zo ontzettend eens zijn over de
noodzaak om meer te doen en de Kamer de Minister steunt om waar dan
ook extra geld en extra urgentie te vinden voor de aanpak van dit
probleem, kan de Minister toch zeker zeggen «ik ga dit beter aanpakken»?
Dat is althans wel wat ik van de Minister verwacht.
Minister Blok:
Dit gaan we ook beter aanpakken met de beschikbare middelen. Dat is
toch zeker de route die we hebben uitgezet?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Mijn vraagt ligt in het verlengde hiervan. We hebben een interne notitie
gekregen van het Openbaar Ministerie en de politie, waarin zij vrij
concreet aangeven dat ze het niet meer redden. Dat was niet het beeld dat
de Minister van Veiligheid en Justitie ons eerder heeft geschetst. Hij heeft
ons zelfs willen doen geloven dat het allemaal goed ging en dat het
prioriteit had. Er lag volgens hem nog wel een uitdaging bij mensenhandel en mensensmokkel, maar hij zei daar tegelijkertijd bij dat hij zou
blijven opletten dat er voldoende vakbekwame mensen beschikbaar
waren, ook bij het expertisecentrum. Ik ben niet bezorgd dat het onvoldoende is, dat is wat de Minister van Veiligheid en Justitie zei. Vervolgens
krijgen we dan dat rapport onder ogen waarin staat dat er door de
reorganisatie expertise verloren is gegaan, dat er sprake is van concurrentie en dat er onvoldoende capaciteit is. Ik vraag deze Minister daarom
of hij nog steeds achter de woorden van de vorige Minister staat of dat hij
net als in het rapport van het Openbaar Ministerie en de politie ook moet
constateren dat er meer nodig is. Als dat zo is, zullen we dat geld met
elkaar wel moeten vinden. Dat realiseer ik me terdege.
Minister Blok:
Die zorgelijke signalen waren aanleiding om hiervoor extra geld uit te
trekken. Daaruit blijkt toch zeker dat zowel mijn voorganger als ikzelf dit
van groot belang vinden? In tijden dat er ingewikkelde keuzes moeten
worden gemaakt over het inzetten van extra mensen en extra geld,
hebben we hiervoor wel degelijk heel bewust geld ingezet. We hebben dat
gedaan op de plaatsen in de keten die nodig zijn om de mensenhandel
aan te pakken. Laten we nu eerst dat geld optimaal inzetten en de vinger
aan de pols houden. Ik vond het heel logisch dat er werd gevraagd
wanneer ik resultaten verwacht. Ik verwacht in de loop van dit jaar
resultaten, want in de loop van dit jaar komen die extra mensen
beschikbaar. Laten we eerst de resultaten afwachten, voordat we zeggen
«het is sowieso niet genoeg».
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
De vorige Minister heeft op indringende vragen van de Kamer geantwoord dat er niks aan de hand is en dat hij zich geen zorgen maakt omdat
het allemaal goed gaat. Vervolgens wordt deze Minister ingehaald door
een rapport van het Openbaar Ministerie en de politie en een rapport van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

12

de Nationaal Rapporteur Mensenhandel, want daaruit blijkt dat de situatie
schrijnend is. We moeten dan toch zeker bekijken of er meer nodig is dan
1 miljoen? Dat is de vraag die ik vandaag aan deze Minister stel. Kan hij
die weging opnieuw maken om te zien of we dat verschrikkelijke monster
zo wel kunnen beteugelen? Het Openbaar Ministerie en de politie hebben
daar op dit moment weinig fiducie in.
Minister Blok:
Het jaar 2017 is nog geen twee maanden oud. Voor 2017 is er wel extra
geld toegekend en voor de jaren daarna is er zelfs nog wat meer extra
geld toegekend. Dan is het toch veel te vroeg om nu al te zeggen dat het
niet genoeg is of dat het niet werkt? We moeten dan toch zeker eerst de
resultaten van die extra inzet afwachten?
Voorzitter. Ik ga verder met de vraag van de heer Van Nispen en de heer
Van Laar over het combineren van de verblijfsgronden op basis van asiel
en mensenhandel. Ik kijk daar in overleg met het Strategisch Overleg
Mensenhandel (SOM) naar. Ik ben hier wel voorzichtig over omdat, zoals
de naam al zegt, het gaat om een combinatie van mensenhandel en een
asielaanvraag. Iedere wijziging in verblijfstitels kan leiden tot nieuw
gedrag van mensensmokkelaars. Die gaan dan immers op zoek naar
nieuwe routes en nieuwe argumenten om zo’n felbegeerde verblijfstitel in
Nederland te regelen. We kijken er serieus naar, maar het is dus niet zo
dat ik op voorhand kan zeggen dat het een route is die we gaan bewandelen. Ik wil het echt heel goed kunnen beoordelen op de consequenties
voor het beleid, want we willen echt scherp kunnen blijven toezien op de
vraag wie er wel of niet recht heeft op verblijf in Nederland.
De voorzitter:
De heer Van Nispen wil een vraag stellen. Dat mag, maar ik wijs hem er
dan wel op dat het zijn tweede interruptie is.
De heer Van Nispen (SP):
Het is meer een procedurele vraag.
De Minister zegt dat hij hierover in overleg is. Ik wil dan graag concreet
horen wanneer we daarover meer horen. Dat is eigenlijk de enige nadere
vraag die ik op dit punt kan stellen.
Minister Blok:
Daarover moet ik in overleg gaan met de Staatssecretaris, want hij is
primair verantwoordelijk voor dit onderwerp. Ik zal dat de Kamer laten
weten.
De voorzitter:
Dat horen we dan nog terug.
Mijnheer Van Nispen, ik geef u nu nog alleen het woord voor een echte
interruptie. We hebben twee interrupties afgesproken en ik wil echt
bewaken dat we ons daaraan houden.
De heer Van Nispen (SP):
Dat moet dan maar.
Dit is niet nieuw, want hierover wordt al heel lang gesproken. Ik wil
daarom heel graag met de Minister afspreken dat ... Nee, ik wil het
voorstel doen dat wij hierover binnen een week of vier of zes meer te
horen krijgen. Dat kan niet zo ingewikkeld zijn, want hierover wordt al heel
lang gesproken. Kunnen we hieraan een concrete termijn verbinden?
Minister Blok:
Dat wil ik echt met de Staatssecretaris bespreken. Ik werp echt verre van
me dat dit probleem simpel op te lossen is. Ik heb beloofd dat ik de Kamer
zal laten weten wanneer er een reactie komt. Het lijkt me voor de hand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

13

liggen dat ik dat eerst met de hiervoor verantwoordelijke collega
bespreek.
De heer Van Laar vroeg naar de positie van alleenstaande minderjarige
vreemdelingen en de oproep van een aantal organisaties om te komen tot
betere bescherming van minderjarige slachtoffers. We zetten – het is ook
genoemd door een aantal Kamerleden – specifiek in op minderjarige
slachtoffers, bijvoorbeeld Romaslachtoffers. Zoals de Kamer weet, hebben
we beschermde opvang voor minderjarige slachtoffers. In samenwerking
met alle betrokken organisaties bekijken we op dit moment of er nog
aanvullende maatregelen nodig zijn om minderjarige slachtoffers te
beschermen. Het heeft echt alle aandacht, maar het is dus niet zo dat ik op
dit moment concrete aanvullende maatregelen voor ogen heb. Maar die
kunnen nog wel uit die contacten voortkomen.
De heer Van Laar ging specifiek in op de keuzestress waaraan minderjarigen nog meer dan volwassenen onderhevig zijn. Dat is precies de reden
waarom we de opvang van minderjarigen anders hebben geregeld.
Minderjarigen komen terecht in de beschermde opvang en daar wordt
juist heel veel aandacht besteed aan hun kwetsbare positie en aan hun
weerbaarheid. Zoals de heer Van Laar weet, voert Stichting Nidos dat
beleid in de praktijk uit. Ik begrijp de grote zorgen van de heer Van Laar
heel goed, maar het is toch echt mijn beeld – voordat ik het ambt van
ministerschap mocht gaan bekleden heb ik heel wat werkbezoeken
afgelegd – dat we in Nederland heel zorgvuldig omgaan met de positie
van minderjarige vreemdelingen die al dan niet het slachtoffer zijn van
mensenhandel. Het werk is nooit af, maar de inzet van de mensen die we
hierop inzetten, is echt heel erg goed. Er wordt door hen echt heel
specifiek op deze problematiek ingegaan.
De heer Van Laar vroeg of ik bereid ben om onderzoek te doen naar
verdwijnende minderjarige vreemdelingen. Als een minderjarige
verdwijnt, wordt dat door Nidos gemeld bij het Expertisecentrum
Mensenhandel. Het Expertisecentrum Mensenhandel doet er dan
onderzoek naar. Ik kan daarmee niet garanderen dat we voorkomen dat
jongeren uit beeld verdwijnen, maar deze procedure geeft wel aan dat we
echt uit alle macht proberen te voorkomen dat mensen onder de radar
verdwijnen.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Van Laar een beweging maakt. Ook hem wijs ik erop dat
dit zijn tweede interruptie wordt, tenzij ook hij een louter procedurele
vraag wil stellen.
De heer Van Laar (PvdA):
Nee, ik zou de Minister wel willen uitnodigen om wat meer inhoudelijke
antwoorden te geven, want dan hoeven we niet al die interrupties te
plegen.
De Minister zegt nu alleen maar dat die gevallen worden gemeld en dat er
vervolgens onderzoek wordt gedaan, maar dat wisten we natuurlijk al. De
vraag is of dat voldoende is. Weten we nu wat er aan de hand is? Zijn er
trends zichtbaar? Veranderen die en, zo ja, voldoet de aanpak dan nog
wel? Ik hoor dat het aantal verdwenen vluchtelingenkinderen stijgt. Hoe
wordt daarop ingespeeld? Op welke manier wordt ervoor gezorgd dat dit
aantal weer gaat dalen? Of herkent de Minister dit beeld niet en is er
volgens hem eigenlijk geen probleem? Iets van een antwoord zou helpen
om minder te interrumperen, laat ik het zo maar zeggen.
Minister Blok:
De onderzoeken waar ik net naar verwees, worden juist gedaan om de
ontwikkelingen waarop de heer Van Laar wees in de gaten te houden en
om daarop te kunnen acteren. Als daar heldere patronen uit voortkomen,
dan wordt er ook op geacteerd. Dat zijn natuurlijk wel steeds wisselende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

14

patronen. De ene smokkelroute komt op en de andere verdwijnt en het is
dus niet zo dat er een eindsituatie te schetsen is. We kunnen niet zeggen:
nú hebben we de definitieve oplossing gevonden voor deze smokkelroute
of voor deze vorm van uitbuiting.
Een procedureel antwoord is in sommige gevallen het beste antwoord,
omdat we ervoor moeten zorgen dat we mensen en middelen zo inzetten
dat we goed kunnen reageren op die wisselde stromen vluchtelingen en
op die veranderingen in de mensenhandel. Nogmaals, het is mijn beeld
dat onze mensen en organisaties heel zorgvuldig en adequaat worden
ingezet. Dat betekent natuurlijk niet – de heer Van Laar formuleerde het
heel scherp – dat er geen problemen zijn. Dit hele terrein bestaat alleen
maar uit problemen!
De voorzitter:
Een korte vervolgvraag.
De heer Van Laar (PvdA):
Misschien kan de Minister een brief toezeggen waarin hij de Kamer
volledig informeert over de recente cijfers, waaronder die over het
afgelopen jaar. Daarbij zal hij dan ook moeten aangeven wat er is
veranderd en hoe daarop is ingespeeld. Zijn antwoord geeft mij niet het
vertrouwen dat het nu op een goede manier gaat.
Minister Blok:
Ik heb specifiekere vragen nodig om die in een brief te kunnen
beantwoorden.
De voorzitter:
U mag heel kort, in één zin, pogen om uw concrete punten op te brengen.
De heer Van Laar (PvdA):
De vraag is heel simpel: hoeveel vluchtelingenkinderen zijn er in 2016
verdwenen en wat wordt eraan gedaan om dat aantal naar beneden te
brengen?
Minister Blok:
Ik zal bezien of wij de precieze aantallen kunnen achterhalen. Dan krijgt u
dat te horen. Dat is naar zijn aard natuurlijk een heel moeilijk cijfer.
Dan kom ik bij de vragen over criminele kinderuitbuiting. De heer Van Laar
vroeg hoe de bewustwording bij de politie, het openbaar ministerie en de
jeugdzorg wordt vergroot, met name als het erom gaat dat er achter
ogenschijnlijk kleine criminaliteit – bijvoorbeeld winkeldiefstal of
zakkenrollen – georganiseerde criminaliteit en mensenhandel schuil
zouden kunnen gaan. De afgelopen tijd is daarop het project 13 Oceans
ingezet. Mevrouw Van Toorenburg heeft dat al genoemd. Het beeld
ontstond dat de georganiseerde criminaliteit daar vaak achter zit. In het
kader van de geïntensiveerde aanpak die ik in het begin al schetste, willen
wij die bewustwording deels via opleiding en deels via het aantrekken van
gespecialiseerde rechercheurs structureel verankeren. Mevrouw Van
Toorenburg en de heer Van Laar vroegen wat het vervolg is op de actie
van 13 Oceans. Zoals ik net aangaf, zullen de daarbij opgedane kennis en
ervaring structureel verankerd worden in het kader van de intensivering
waar nu extra middelen voor beschikbaar zijn.
De heer Van Laar vroeg naar de situatie van jongensslachtoffers van
seksuele uitbuiting. In het kader van deze problematiek heeft de Staatssecretaris van VWS onderzoek laten uitvoeren naar de positie van jongensslachtoffers van seksuele uitbuiting. Hij zal de Kamer hier op korte termijn
over informeren. Dat wordt dus vervolgd.
De heer Van Oosten vroeg hoe wij ervoor zorgen dat de politie voldoende
de criminele uitbuiting van minderjarigen herkent. Mijn antwoord is in lijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

15

met wat ik net aangaf, namelijk dat de lessen die geleerd zijn bij 13
Oceans verankerd worden in het kader van de intensiveringen die wij nu
gelukkig kunnen plegen. De heer Van Oosten vroeg ook specifiek wat er
bedoeld werd met de zinsnede dat er maximale internationale barrières
opgelegd gaan worden. Mensenhandel was een van de speerpunten van
Nederland tijdens het EU-voorzitterschap. Daar is toen aandacht aan
besteed en dat is onder meer neergeslagen in een website waarop
partijen die internationaal samenwerken, elkaars informatie, die juist bij
dit onderwerp ontzettend nodig is, kunnen vinden en delen. Daarin is ook
specifiek aandacht voor de positie van Romakinderen, omdat er binnen
Europa helaas mensenhandelnetwerken actief zijn met Romakinderen.
De voorzitter:
Als woordvoerder wil ik een korte vraag stellen over het punt dat u net
hebt opgebracht. Dat zag op de brief waar ik zelf een tweetal vragen over
heb gesteld. U hebt antwoord gegeven op de vraag van de internationale
en nationale barrières, maar ik ben op zoek naar een meer concreet
antwoord over de aanknopingspunten bij het tegengaan van die
uitbuiting. De brief van de Minister eindigt met de opmerking dat het
opsporingsonderzoek 13 Oceans aanknopingspunten biedt om verdere
stappen te zetten. Wat voor stappen zijn dat anders dan een samenwerking met de politie?
Minister Blok:
Ik probeer daarop in tweede termijn terug te komen, anders doe ik het
schriftelijk.
Ik kom nu bij de overige onderwerpen. De heer Van Nispen vroeg of de
Nationaal Rapporteur Mensenhandel ook naar mensensmokkel moet
kijken. Hoewel er overlappen zijn, is het karakter van mensensmokkel toch
heel anders dan dat van mensenhandel. Bij mensensmokkel wil de Staat –
dit klinkt heel abstract – waken over wie wel of geen verblijfsrecht heeft in
Nederland en daarmee is de Staat de benadeelde partij. Bij mensenhandel
gaat het om allerlei verschrikkelijke praktijken waarvan mensen zelf het
slachtoffer zijn. Dit komt ook tot uiting in een andere manier van
vervolging en bestraffing. Ik vind het niet voor de hand liggen om beide
terreinen allebei door de Nationaal Rapporteur Mensenhandel te laten
behandelen. Daarvoor zij ze toch te verschillend.
De heer Van Nispen vroeg eveneens of er een wettelijke grondslag kan
zijn voor het rapporteren van slachtoffers van mensenhandel bij de
commissie mensenhandel. Als je dat wettelijk zou regelen, beperk je –
heel bewust, want je doet dat wettelijk – de privacy van de slachtoffers
van mensenhandel. Er is bij een deel van de slachtoffers een grote
terughoudendheid bij het melden. Dat zal waarschijnlijk de achtergrond
van de vraag van de heer Van Nispen zijn. Het gaat echter wel ver om
mensen die dat zelf om wat voor reden dan ook niet willen, te dwingen
om melding te doen of te laten doen van het feit dat zij slachtoffer zijn.
Daarom ben ik niet meteen enthousiast over een wettelijke verplichting,
want dat is in feite een wettelijke dwang tot melding van het zijn van
slachtoffer. Maar wij proberen de mensen die wel hun verhaal willen doen
bij politie en justitie, natuurlijk uit alle macht tot aangifte te brengen. Dat
is iets anders dan wettelijk te verplichten dat men dat moet melden.
De heer Van Nispen vroeg ook in te gaan op de zorgen die zijn geuit over
de registratie of het niet-registeren van thuisprostituees. Dat is een
onderdeel van de behandeling van de Wet regulering prostitutie en
bestrijding misstanden seksbranche die nu in de Eerste Kamer ligt. Die
wet is al een keer door de Eerste Kamer afgewezen op het thema
registratie en teruggestuurd naar de Tweede Kamer. Ik vind het daarom
zuiver om deze discussie nu eerst in de Eerste Kamer af te ronden en die
niet hier te heropenen, want dan organiseren we nog een keer een
heen-en-weerprocessie. Ik zal in de beantwoording aan de Eerste Kamer,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

16

die binnenkort verschijnt, specifiek op dit punt ingaan. Ik neem aan dat de
heer Van Nispen die met interesse gaat lezen.
Mevrouw Van Toorenburg en de heer Van Oosten gingen in op de zorg dat
er taakstraffen worden opgelegd in mensenhandelzaken, terwijl de Kamer,
de wetgever, voor een aantal zware misdrijven heeft aangegeven,
taakstraffen niet toelaatbaar te vinden. Ik heb heel recent een brief
gestuurd – misschien zit die zelfs nog in de lijn – waarin ik een overzicht
geef per type zaak waarin sprake is van het toepassen van taakstraf. Die
brief schreef ik naar aanleiding van een artikel in het Algemeen Dagblad
dat op een aantal van meer dan 600 kwam. Daarin geef ik ook aan dat wij
een vervolgonderzoek doen om een scherper beeld te krijgen. Uit de brief
die ik gestuurd heb, blijkt dat in ieder geval bij de zaken die in de krant
vermeld stonden, sprake was van een vermenging van zaken waarbij de
wet de toepassing van taakstraffen gewoon toestaat en zaken die mogelijk
vragen oproepen. Vandaar dat er een vervolgonderzoek wordt gedaan om
scherper in beeld te krijgen of dit inderdaad speelt.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dat stellen wij zeer op prijs, want het leek er even op alsof het alle 608
zeden- en geweldsdelicten betrof, terwijl de beperking geldt voor ernstige
gewelds- en zedendelicten. Daar zou dus al een focus op kunnen liggen.
Kan de Minister laten toetsen of er in het onderzoek voldoende aandacht
is voor de echte mensenhandelzaken en de meer schrijnende zaken? Als
het onderzoek toch wordt uitgevoerd en het loopt, kan er dan even goed
bekeken worden of dit voldoende plek heeft daarin?
Minister Blok:
Ja, ik zal kijken of dat in deze fase van het onderzoek nog kan worden
meegenomen. Het onderzoek is net gestart en we bekijken of we dat er nu
nog in kunnen meenemen. Ik deel de belangstelling die mevrouw Van
Toorenburg hiervoor heeft. We gaan proberen dat erin mee te nemen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Fantastisch, dank u vriendelijk.
Minister Blok:
De heer Van Laar vroeg naar de positie van West-Afrikaanse slachtoffers.
Daar zijn schriftelijke vragen over gesteld die ik natuurlijk zal beantwoorden. Ik zal de heer Van Laar alvast in grote trekken aangeven wat het
beeld is. Het beeld is dat er op dit moment in Nederland weinig concrete
signalen zijn dat er grote groepen West-Afrikaanse slachtoffers worden
uitgebuit. Tijdens de reguliere prostitutiecontroles worden er geen grote
aantallen West-Afrikaanse prostituees aangetroffen. Er is afgelopen najaar
een pilot gedraaid door politie, Coördinatiecentrum Mensenhandel, IND
en COA om specifiek te kijken naar slachtoffers van mensenhandel uit
West-Afrika. Dat heeft toen tot twee meldingen geleid. Het feit dat er in
een aantal andere landen mogelijk sprake is van een grotere instroom kan
natuurlijk ook te maken hebben met het feit dat de smokkelorganisaties
die erachter zitten, om de een of andere reden die landen op dit moment
aantrekkelijker vinden dan Nederland. Er is dus heel specifiek naar dit
vraagstuk gekeken.
De heer Van Oosten vroeg om in te gaan op de samenwerking tussen
politie en Koninklijke Marechaussee in de aanpak van mensenhandel. Er is
afgesproken, en dat is ook aan de Kamer gemeld, dat er een nieuwe
samenwerkingsafspraak op dit terrein is tussen marechaussee en politie.
Die is uitgewerkt. Er wordt nu op die manier gewerkt. Ik wil eerst de
uitkomsten van deze nieuwe manier van werken kunnen beoordelen,
voordat we bekijken of wetswijziging echt nodig is. De uitkomsten
daarvan zal ik uiteraard aan de Kamer laten weten. Een wetswijziging
vraagt een enorm traject. In eerste instantie is dat vooral een papieren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

17

traject. We moeten heel goed bekijken of dat echt nodig is of dat de
huidige aanpak al voldoende verbetering oplevert.
De voorzitter:
Als woordvoerder van de VVD heb ik nog een kort punt. Kunt u een
tijdpad geven voor de versterkte samenwerking tussen de marechaussee
en de politie? Het is wel een urgent punt. Ik ben niet de enige die daar
vragen over heeft gesteld. Ik geloof dat ongeveer elke woordvoerder op
dit thema is ingegaan.
Minister Blok:
Ik kom daar voor de zomer op terug.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we door met de tweede termijn. We hebben een
spreektijd van twee minuten per fractie.
De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter. Ik vind dit een buitengewoon onbevredigend algemeen
overleg. Ik vind eigenlijk dat de vragen niet goed beantwoord worden. Ik
vind dat de Minister niet genoeg blijk geeft van een gevoel van urgentie
rond dit verschrikkelijke misdrijf en de falende aanpak op dit moment.
Natuurlijk, iedereen in de keten die hiermee te maken heeft, doet zijn of
haar stinkende best. Geen kwaad woord dus over de inspanningen van
die hardwerkende mensen. Maar we moeten constateren dat de aandacht
aan het wegzakken is en dat het niet goed gaat met de aanpak van
mensenhandel. Dat ontkent de Minister ook niet. Ondanks de mooie
woorden van het kabinet tot nu toe en de aandacht die er Kamerbreed van
links tot rechts voor dit onderwerp is, komt de Minister vandaag eigenlijk
toch met lege handen. Ik vind het vreemd dat je in de Kamer een keer per
jaar de begroting vaststelt en dat het daarna niet uitmaakt wat er gebeurt.
Iedereen kan alarmbellen af laten gaan tot en met, maar dat maakt niets
uit. Ik noem de politie, het Openbaar Ministerie, de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en andere deskundigen die ons hebben gewezen op het
feit dat de aanpak faalt. Maar als eenmaal de begroting is vastgesteld, is
er helemaal niks meer mogelijk. Dat is een ijzerenheinige manier van
optreden die ik storend vind, juist op dit onderwerp. Ik deel die logica ook
niet. Op dit punt wil ik een motie indienen en daarom vraag ik een VAO
aan.
Het is heel goed mogelijk dat ik ook op twee andere punten een motie in
zal dienen. Ik ben namelijk niet tevreden over het antwoord op mijn vraag
over de verblijfsregeling. Het gemeenschappelijke doel moet zijn:
slachtoffers beschermen en daders aanpakken. Natuurlijk is het
ingewikkeld om dit op een goede manier te doen, zodat er geen misbruik
gemaakt kan worden van zo’n regeling. Dit probleem word echter niet
voor het eerst aangekaart. Er wordt al heel lang over gesproken. We
krijgen er een nadere reactie op. De Minister kan echter niet zeggen
wanneer die komt. Ik denk dat we op dit punt toch een stap verder moeten
gaan en in ieder geval de regering de opdracht moeten geven om die
twee doelen wel te blijven dienen. Het gaat namelijk niet goed in de
praktijk.
Het antwoord over het mogelijk uitbreiden van het mandaat van de
Nationaal Rapporteur Mensenhandel sloeg eigenlijk helemaal alles. De
Minister heeft alleen maar uitgelegd wat het verschil is tussen het delict
mensensmokkel en het delict mensenhandel. Daar hebben we allemaal op
gewezen. Natuurlijk zit daar verschil tussen. Het gaat er echter om dat als
je goed inzicht wilt krijgen in de ernstige problematiek van mensenhandel,
die verweven is met het probleem van mensensmokkel, dan is het een
logische gedachte om de Nationaal Rapporteur Mensenhandel de
bevoegdheid te geven om ook in dat deel van de keten onderzoek te doen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

18

en daarover te kunnen rapporteren. Dat is niet zo’n vreemde gedachte. Ik
wil de Minister nog één keer uitdagen om daarover mee te denken en niet
alleen het verschil tussen de twee delicten uit te leggen, want dat kennen
we.
De heer Van Laar (PvdA):
Voorzitter. Ik kan me in grote lijnen aansluiten bij de kwalificaties van de
heer Van Nispen van dit algemeen overleg. De belangrijkste vraag of het
extra geld voldoende is om überhaupt de achterstanden weg te werken,
wordt gewoon niet beantwoord door de Minister. De Minister zegt: dit is
wat er is, dat zetten we in en dan zien we het wel. Ik wil graag weten of
het voldoende is. Kan de Minister daar nog meer over zeggen?
Ik dank de Minister voor zijn antwoorden in eerste termijn en voor de twee
toegezegde brieven. De eerste gaat over de verdwijnende vluchtelingenkinderen en de tweede over de positie van jonge slachtoffers en wat
daaraan gedaan gaat worden. Dat is mooi.
Minder tevreden ben ik over de karakterisering van de Minister van
mensenhandel en mensensmokkel. Het moet de Minister toch ook bekend
zijn dat bijna alle mensenhandelroutes beginnen als mensensmokkelroutes? Kijk bijvoorbeeld naar meisjes in de prostitutie uit Oost-Europa. Zij
worden vaak met valse beloftes verleid. Op een gegeven moment blijken
die beloftes niet waar te zijn en verandert het karakter van zo’n route van
mensensmokkel naar mensenhandel. Ze moeten seks hebben met
iemand. Ze worden overgedragen aan iemand anders, terwijl ze daar geen
toestemming voor hebben gegeven. Ze komen terecht in een situatie
waarvoor ze niet hebben gekozen. Dan is het ineens geen mensensmokkelroute meer, maar een mensenhandelroute. Het is gek dat de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel dan verantwoordelijk wordt het bepalen van
het overgangspunt. Vanaf daar mag ze dan rapporteren en daarvoor niet.
Het is echt een fictief onderscheid dat er gemaakt wordt. Bovendien weet
het OM dondersgoed – dat kun je gewoon navragen – dat er heel veel
zaken zijn die worden afgedaan als mensensmokkel, terwijl het eigenlijk
mensenhandel is. Ze kunnen het echter niet rondkrijgen. Het is precies
zoals de heer Van Oosten zei: dan worden ze veroordeeld voor mensensmokkel, terwijl het in de aard van de zaak een mensenhandelzaak is.
De voorzitter:
Als woordvoerder interrumpeer ik. Wellicht heeft de heer Van Laar gelijk,
maar het kan zomaar te maken hebben met het feit dat de delictsomschrijving een andere is en de potentiële strafoplegging een andere kan
zijn als het gaat om mensensmokkel dan wel mensenhandel. Zijn
veronderstelling dat dit komt omdat de positie van mevrouw Dettmeijer
zich niet uitstrekt tot mensensmokkel volg ik niet. Hij vermengt de positie
van mevrouw Dettmeijer, die ik overigens hoogacht, met de positie van
het Openbaar Ministerie. Die laatste heeft tot taak elke idioot, elke
crimineel die zich bezighoudt met mensensmokkel dan wel mensenhandel, te vervolgen. Als mensenhandel niet lukt, omdat het niet bewezen
kan worden, dan graag mensensmokkel, want dan zit-ie in ieder geval in
de gevangenis.
De heer Van Laar (PvdA):
Zeker. Volgens mij begrijpen wij elkaar op de een of andere manier
verkeerd. Voordat ik Kamerlid werd was ik actief in de strijd tegen de
handel in minderjarige kinderen. Je ziet gewoon dat zaken van karakter
veranderen, niet omdat de zaak anders is, maar omdat de juridische
mogelijkheden anders zijn. Als de Nationaal Rapporteur Mensenhandel
naar het probleem in den brede moet kunnen kijken, moet zij ook naar
mensensmokkelzaken kunnen kijken, omdat dit vaak mensenhandel was,
maar niet als zodanig geregistreerd of vervolgd of afgedaan werd. Maar
dat doet niets af aan het feit dat het vaak wel mensenhandelzaken zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

19

Ook als iets als mensensmokkel begint, kun je niet de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel laten kiezen wanneer zo’n zaak mensenhandel
werd. Zij moet gewoon kunnen bekijken hoe slachtoffers van mensensmokkel en mensenhandel in Nederland terechtkomen, wat voor trends
daarachter zitten, hoe dat gebeurd, hoe dat begint en wat we daarvan
kunnen leren. Dan helpt die harde grens daartussen gewoon niet. Die
grens is namelijk totaal fluïde. Bij heel veel slachtoffers loopt dat door
elkaar.
Ik kom op het antwoord van de Minister over de mensenhandel in
West-Afrika, misschien wel het meest typerende antwoord. Vier jaar
geleden werden er projecten opgestart omdat in grote zaken – volgens mij
was het de Koolviszaak – tientallen meisjes die via Nigeria en naburige
landen naar Nederland waren getraffickt, met voodoo onder druk werden
gezet en hun families ernstig werden bedreigd. Nu zegt de Minister: er zijn
geen zaken uit West-Afrika meer. Dat lijkt mij stug, maar wellicht is mijn
informatie al iets achterhaald. Ik kan me gewoon niet voorstellen dat dat
antwoord klopt. Ik ga er maar van uit dat het antwoord in die zin klopt dat
er geen zaken meer zijn, maar ik denk dat er nog wel degelijk slachtoffers
zijn. Ik hoop dat de Minister hier bij de beantwoording van de schriftelijke
vragen goed in wil duiken en contact wil opnemen met het Centrum tegen
Kinderhandel en Mensenhandel en andere instellingen, waar die
slachtoffers wel degelijk zitten en in beeld zijn. Ik hoop dat de Minister wil
rapporteren wat er aan de hand is en wat eraan gedaan kan worden.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Ik dank de Minister voor de beantwoording. Ook bij mij blijft er
een onbevredigd gevoel achter over of we nu wel voldoende doen. Ik
snap wel dat de Minister zegt: laten we eerst bekijken hoe de extra gelden
en de extra capaciteit neerdalen en of daarmee daadwerkelijk verschil
wordt gemaakt. Ik hoor de Minister wel zeggen dat hij erbovenop zal
blijven zitten, zodat hij in beeld krijgt of dat ook daadwerkelijk zo is.
In dat verband wijs ik toch nog even naar 13 Oceans. Politie en deskundigen vinden het vreselijk dat het stopt, omdat ze bang zijn dat het dan
niet goed gaat. Hoe verhoudt zich dat tot de bewering van de Minister dat
hij het juist beter heeft ingebed? Kan daarop een nader antwoord komen?
Ik heb wel zorgen over de capaciteit en de deskundigheid, maar ik begrijp
dat we op dat punt nu, met deze Minister, niet meer het verschil kunnen
maken.
Wat betreft de mensensmokkel en mensenhandel ben ik het toch niet
helemaal eens met de woordvoerder van de Partij van de Arbeid, die het
te erg aan elkaar koppelt. Ik weet dat het heel vaak in elkaar overloopt,
maar er zijn ook grote verschillen. Ik zou het eerder willen aanvliegen
vanuit de route om de Nationaal Rapporteur Mensenhandel een lange
arm te geven. Als zij signaleert dat ze door moet grijpen naar «mensensmokkel», als zij dat vanuit haar perspectief als zodanig ziet, dan zou ik
willen bekijken wat we op dat punt mogelijk kunnen maken. Maar als we
mensensmokkel en mensenhandel zonder meer op één hoop gooien, dan
denk ik dat we onrecht doen aan juist het verschil tussen beide.
Terwijl we in dit debat zitten, krijgen we een brief van het kabinet binnen
over de wijziging van de zedenwetgeving. We begrijpen dat het kabinet
ervoor kiest om eerst met deskundigen daarover van gedachten te
wisselen, omdat het ook wel echt normerende implicaties heeft. Mag ik
langs deze weg aan de Minister vragen om ook de Kamer daarbij te
betrekken, om op enig moment bespreekbaar te maken dat ook de Kamer
met de deskundigen van gedachten kan wisselen, zodat de Kamer goed
kan worden meegenomen in het hele traject van verbetering van de
zedenwetgeving?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

20

Voorzitter: Van Nispen
De heer Van Oosten (VVD):
Voorzitter. Ik denk dat de gemene deler in dit overleg is dat niemand dit
een plezierig thema vindt en dat iedereen zich bewust is van de noodzaak
om de criminelen die achter de mensenhandel schuilgaan, aan te pakken.
Laat ik het duidelijk zeggen: ik heb op geen enkele manier van de Minister
gehoord dat hij die urgentie niet zou voelen. Integendeel, hij is actief en
komt met extra investeringen voor bestrijding van de mensenhandel:
eerst die 1 miljoen, later structureel 2 miljoen. Dan is de vraag: is dat
genoeg en is er voldoende capaciteit voorhanden om die lui die hierachter
zitten – ik wilde bijna «eikels» zeggen – aan te pakken? Laat ik bij de
collega’s niet de opvatting proeven dat die urgentie bij de Minister zou
ontbreken. Dat betwist ik. Dat hoor ik niet en dat lees ik in de stukken ook
niet.
Ik vind het belangrijk, en heb daarover ook een vraag gesteld, dat de brief
over uitbuiting van minderjarige kinderen, in het bijzonder Romakinderen,
niet in vaagheden blijft steken. Die brief staat als laatste punt op de
agenda. In die brief wordt wel aangegeven dat er aanknopingspunten
genoeg zijn om concrete verbetermaatregelen te treffen, maar deze
worden niet benoemd. Ik zou ze graag horen, zodat wij als parlementariërs kunnen controleren of ze worden uitgevoerd en nageleefd en of ze
doeltreffend zijn.
Voorzitter: Van Oosten
De voorzitter:
We zijn hiermee gekomen aan het eind van de tweede termijn. Ik geef het
woord aan de Minister. Of wilt u nog een korte schorsing?
Minister Blok:
Uw laatste vraag had u in eerste termijn ook al gesteld. Toen had ik al
beloofd om te bekijken of ik die in tweede termijn kon beantwoorden. Ik
heb het antwoord hier, maar dat wil ik wel even kunnen lezen.
De voorzitter:
Dan schorsen we een enkel moment.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de Minister van Veiligheid en Justitie voor de beantwoording in tweede termijn. We hebben afgesproken dat we één
interruptie kunnen plegen in de tweede termijn.
Minister Blok:
Voorzitter. De heer Van Nispen was niet helemaal tevreden over de
uitkomsten van dit overleg. Hij kondigde een aantal moties aan over, als ik
het goed begrijp, tussentijdse extra middelen. Het kan niet helemaal
nieuw zijn voor de heer Van Nispen dat ongeacht het onderwerp – er kan
geen misverstand bestaan over het belang van de aanpak van mensenhandel – het toewijzen van geld gebeurt bij een begrotingsbehandeling of
bij de behandeling van een voorjaarsnota. Het komt niet zomaar uit de
lucht vallen. Nogmaals: ik ben blij met de extra middelen. Ik zal niet
zeggen dat ik die «vol enthousiasme» zal inzetten, maar ik ben wel blij dat
die ruimte er is. Ik zal ook echt goed volgen of dat de gewenste extra
resultaten oplevert.
Ik gaf al aan dat ik met de Staatssecretaris zal overleggen wanneer kan
worden teruggekomen op de verblijfsregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

21

Er was een vraag gesteld over het mandaat van de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel. Er is wel degelijk een heel feitelijk onderscheid tussen
mensenhandel en mensensmokkel. Deels is de motivatie dezelfde, maar
deels is die verschillend. Mensensmokkel heeft heel vaak te maken met
het asielvraagstuk, maar overlapt soms ook met mensenhandel. Op dat
laatste punt heeft de heer Van Nispen wel gelijk. Maar om daar automatisch uit te laten volgen dat het taakgebied van de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel moet worden uitgebreid, vind ik niet voor de hand liggen.
Daar komt onvermijdelijk ook weer een financiële vraag achter vandaan.
Dan sta je voor de vraag: is dat de verstandigste besteding van schaars
geld als je mensenhandel en mensensmokkel wilt aanpakken? Daarom
volg ik de heer Van Nispen niet in zijn snelle conclusie om dan het
taakgebied maar uit te breiden.
De heer Van Nispen (SP):
We worden het niet eens over dit laatste punt, en evenmin over die twee
eerdere punten. Ik heb nog een heel korte vraag. Natuurlijk, geld komt niet
uit de lucht vallen. Dat snap ik ook. Maar er bestaat wel zoiets als
voortschrijdend inzicht. Dan is de vraag: wat moet er gebeuren om bij de
Voorjaarsnota, het eerste moment waarop dat mogelijk is, geld
beschikbaar te stellen? Moeten er nog meer drama’s gebeuren? Moeten er
nog meer alarmbellen gaan rinkelen? Moeten er nog meer notities van
politie en OM komen waaruit blijkt dat het niet werkt? Wat zou er moeten
gebeuren wil de Minister bij Voorjaarsnota extra middelen beschikbaar
stellen?
Minister Blok:
Zoals de heer Van Nispen weet, wordt mij deze vraag, in min of meer
dezelfde bewoordingen, in elke Kamercommissie gesteld. Die werd mij
ook gesteld toen ik over Wonen ging. We hebben het nu inderdaad over
een ongelooflijk belangrijk onderwerp, maar de kern van het politieke
bedrijf is dat je in de ingewikkelde opgave die er is, keuzes maakt over de
hoeveelheid mensen en middelen die je voor ieder belangrijk onderwerp
toewijst. Daarvoor hebben we een fatsoenlijke structuur bedacht, omdat
het anders niet werkbaar is. Ik kan dus niet zomaar zeggen dat er bij de
Voorjaarsnota extra geld voor komt.
De voorzitter:
Nog een korte vervolgvraag van de heer Van Nispen.
De heer Van Nispen (SP):
Het geld dat eerst beschikbaar was voor de bestrijding van mensenhandel, is naar andere taken gegaan. Als je het zo bekijkt, is er geen extra
geld bij gekomen, maar is een taakverschuiving een beetje verzacht door
de 1 miljoen euro. De Minister schrijft zelf in zijn brief dat heel veel
capaciteit, onder andere bij de politie en de marechaussee, is opgegaan
aan andere gebieden dan mensenhandel. We hebben een achterstand
opgelopen en die zal ingehaald moeten worden. En dan komt de Minister
met het antwoord: ja, iedereen wil altijd overal geld voor. Dat voldoet echt
niet als we het hierover hebben, als we zien wat er gebeurt, als we zien
dat de aandacht aan het verslappen is en als we het erover eens zijn dat
het een verschrikkelijk misdrijf is en dat de bestrijding daarvan prioriteit
verdient. Ik druk het de Minister echt op het hart: kijk hier nog eens naar
en zeg niet dat men dat altijd vraagt, ook als het gaat om wonen of wat
ook.
Minister Blok:
Het was onvermijdelijk dat we gezien de spectaculair toegenomen
asielinstroom en een heel reële terrorismedreiging – ook dezer dagen was
dat weer heel prominent in het nieuws – de schaarse capaciteit van politie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

22

marechaussee en Openbaar Ministerie gingen inzetten op die enorm
toegenomen dreiging. Het zou volkomen irrationeel zijn geweest om dat
niet te doen. Dan is helaas een consequentie dat een deel van de
capaciteit die vroeger voor mensenhandel beschikbaar was, is verschoven
naar op dat moment zeer dringende onderwerpen. Er is ook goed nieuws,
omdat er wel extra middelen beschikbaar zijn gekomen, maar ik kan de
werkelijkheid van de enorm toegenomen dreiging op andere gebieden
niet even wegpoetsen.
Dat is gelijk ook meteen de reactie op de herhaalde vraag van de heer Van
Laar of dat extra geld voldoende is. Daarmee wordt het kernkeuzevraagstuk van een politicus tot een te simpele vraag teruggebracht. Die
vraag geldt hier, maar ook voor elk ander beleidsterrein. Daar kunnen we
eindeloos over speculeren, maar het is veel zinvoller om met het extra
geld dat gelukkig beschikbaar is, te proberen maximaal resultaat te
bereiken. Dat ga ik dus ook doen.
De heer Van Laar verwees wat betreft de West-Afrikanen naar de
ervaringen in het verleden. Ik heb aangegeven dat nog afgelopen najaar
daar specifiek op is ingezet. Ik zal daar bij de beantwoording van de
Kamervragen verder op ingaan. Er zijn redenen om aan te nemen dat
criminele organisaties hebben gekozen voor andere landen, omdat ze zich
daar kennelijk iets meer als een vis in het water voelen, hoe vervelend dat
ook is.
De heer Van Laar (PvdA):
De Minister heeft natuurlijk gelijk dat de politiek keuzes moet maken met
schaarse middelen. Vervolgens moet de regering de Kamer voldoende
informatie geven, zodat kan worden bekeken of die keuzes goed
uitpakken, of die verantwoord zijn en of er redenen zijn om die keuzes bij
te stellen. Door de manier waarop de Minister antwoord geeft, geeft hij
ons die informatie niet. Ik heb een simpele vraag gesteld: zijn de extra
middelen voldoende om de achterstanden die er zijn, weg te werken?
Maar de Minister beantwoordt die vraag niet. Als hij dat niet doet, dan is
het heel moeilijk om te bepalen of het nu wel of niet voldoende is. Ik
nodig de Minister er dus toch toe uit om, desnoods schriftelijk, voordat
het VAO begint dat antwoord te geven.
Ik kom nog even op de West-Afrikaanse slachtoffers. Ik heb net even de
cijfers opgevraagd. In de afgelopen vijf jaar zijn er 600 slachtoffers
geregistreerd. 90% van de zaken werd geseponeerd. Dat wil niet zeggen
dat die zaken er niet zijn of dat er dingen niet gebeurd zijn. Het betekent
alleen dat ze juridisch niet rond te maken zijn. Het zegt echter wel iets over
de slachtoffers. Die zitten vaak in de thuisprostitutie en worden dus niet
opgespoord bij bordeelinvallen et cetera. Het probleem is er dus wel, en
het is er nog steeds. Dat is de informatie die mij bereikt. Ik hoop dat de
Minister daar in zijn beantwoording van de schriftelijke vragen goed op in
wil gaan.
Minister Blok:
De vraag of het voldoende is, is een beetje buiten de politieke realiteit. Is
het bedrag voor onderwijs dat de PvdA nu, denk ik, naar buiten brengt,
voldoende? Of is dat het maximum dat ze binnen het keuzedilemma voor
onderwijs kan alloceren? Is het bedrag voor veiligheid dat de PvdA nu
naar buiten brengt, voldoende? Of is dat het maximum dat ze binnen het
keuzedilemma voor veiligheid naar buiten kan brengen? De heer Van Laar
weet het antwoord: het is het laatste. Ook in een verkiezingsprogramma,
waarin een politieke partij maximaal inzet op de eigen prioriteiten –
veiligheid wordt heel breed als prioriteit gezien – staat die politieke partij
voor het keuzedilemma «hoeveel naar onderwijs, hoeveel naar veiligheid,
hoeveel naar wonen?» en is er nooit een antwoord op de vraag of het
voldoende is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

23

De voorzitter:
Mijnheer Van Laar, u mag een korte vervolgvraag stellen. Ik vraag u wel
om bij het onderwerp te blijven, waar dat kan.
De heer Van Laar (PvdA):
We hebben tijd zat. Volgens mij mag ik hier gewoon op ingaan. Het is best
wel een kernpunt.
De voorzitter:
Nee, ik wil er wel een opmerking over maken. U mag een vervolgvraag
stellen, maar ik wil vasthouden aan de spelregels voor alle collega’s. Als ik
iedereen maar één interruptie toesta, dan wil ik dat ook bij u doen. Maar
stelt u gerust uw vraag en laten we horen wat het antwoord van de
Minister is.
De heer Van Laar (PvdA):
Volgens mij is dit mijn interruptie in tweede instantie. Ik vroeg niet of het
voldoende is.
Minister Blok:
Dat was wel de vraag: is het voldoende?
De heer Van Laar (PvdA):
Ik vroeg of het voldoende is om de achterstanden die er zijn weg te
werken. U hebt inzicht in de liggende zaken. U hebt inzicht – als het goed
is, kunt u dat in ieder geval krijgen – in de hoeveelheid zaken die op de
plank blijven liggen doordat de politie die niet kan oppakken. Worden
zaken voldoende onderzocht? Worden ze voldoende doorgerechercheerd?
Ik kan dat niet beoordelen als u mij die informatie niet geeft. Ik nodig u
dus toch uit om die informatie voor het VAO aan de Kamer te sturen. Kan
er voldoende onderzocht worden? Kan er voldoende doorgerechercheerd
worden? Zo nee, hoeveel extra geld is ervoor nodig om de achterliggende
zaken en de nu binnenkomende zaken voldoende op te pakken? U kunt
zeggen: wat is «voldoende»? Ik denk dat de politie heel goed kan
aangeven of ze het voldoende vindt of niet en wat ze meer nodig zou
hebben om het voldoende te doen. Als «voldoende» het verkeerde woord
is, dan kiest u maar een ander woord, maar dit woordenspelletje heeft
echt geen enkele zin.
Minister Blok:
Ook op deze manier vraagt de heer Van Laar naar iets wat niet te leveren
is. Het wekt de suggestie dat er een vaste hoeveelheid werk is rond
mensenhandel en dat je die vaste hoeveelheid met voldoende geld en
middelen af kunt hebben. Dat is niet zo. Hoe dieper je hierin peutert, of
hoe dieper je peutert in de drugscriminaliteit, de wapenhandel of
inbraaknetwerken, hoe meer je vindt. Daarom peuteren we ook zo diep
mogelijk. De suggestie dat er een precies aantal zou zijn op dit terrein of
op een ander terrein van criminaliteitsbestrijding – «zo groot is de
hoeveelheid en als we zoveel geld hebben, dan is het vrijdagmiddag af» –
is altijd onjuist. Of de heer Van Laar het antwoord nu schriftelijk of
mondeling van me wil hebben, het antwoord kan niet anders worden,
want dit heeft te maken met de aard van de criminaliteit.
Mevrouw Van Toorenburg gaf terecht aan dat we op grond van de cijfers
echt boven op de mensenhandel moeten blijven zitten. Ik ben het daar
zeer mee eens. Ze vroeg hoe we kunnen waarborgen dat de lessen van 13
Oceans beter worden ingebed. Het was een project dat veel aan het licht
heeft gebracht, maar je kunt een organisatie niet structureel op basis van
projecten laten draaien. Het onderwerp is zo belangrijk dat het een vast
onderdeel is en dat het een prioriteit is en blijft van het werk van politie en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

24

Openbaar Ministerie, die daar ook gespecialiseerde mensen voor hebben.
Dan is het logisch dat je de lessen van 13 Oceans daarin implementeert.
Wat betreft het punt van de zedenwetgeving merk ik op dat de Kamer
volgens mij altijd de mogelijkheid heeft om deskundigen te horen. Is de
achterliggende vraag of wij willen helpen bij het beschikbaar stellen van
de namen van de deskundigen die wij raadplegen? Dat doen we graag.
De voorzitter:
Een korte toelichting van mevrouw Van Toorenburg.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
We krijgen net een brief binnen waarin staat dat er een aantal gesprekken
wordt gevoerd om meer richting te geven aan de wijziging van de
zedenwetgeving. Dat vind ik een verstandige koers, want dan heb je een
wat fundamentelere benadering van de nieuwe wetgeving. Het lijkt me
goed om daar op enig moment bij aan te haken als Kamer, omdat ik er
niet achteraan wil wandelen. Als dit een onderdeel van het traject kan
worden, als we er even verstandig met elkaar mee om kunnen gaan, dan
is dat de beste manier om het te organiseren.
De voorzitter:
Dit kan ook nog in de procedurevergadering voorbijkomen. Wellicht
hebben ook andere collega’s, niet zijnde woordvoerder mensenhandel
maar wel woordvoerder op dit thema, interesse om daarover na te
denken.
Minister Blok:
Als ik de vraag zo mag opvatten dat wij na het raadplegen van de
deskundigen aan de Kamer een tussenstand geven, dan zorg ik daar graag
voor.
De heer Van Oosten vroeg wanneer we de verbetermogelijkheden
waarnaar in de brief wordt verwezen, concreter in beeld hebben. Ik wil
daar graag voor de zomer op terugkomen.
Ik hoop hiermee de vragen in tweede termijn beantwoord te hebben.
De voorzitter:
Ik stel vast dat wij aan het eind zijn gekomen van dit AO Mensenhandel. Er
is reeds een VAO aangevraagd. Dat zal vermoedelijk binnenkort plaatsvinden. Als eerste spreker heb ik de heer Van Nispen genoteerd, tenzij hij
van het VAO afziet; dat kan natuurlijk altijd het geval zijn naar aanleiding
van de beantwoording.
De heer Van Nispen (SP):
Dat is niet helemaal het geval, voorzitter.
De voorzitter:
Het VAO blijft dus staan.
Dan kom ik bij de toezeggingen. Ik vraag allen, de collega’s en de Minister,
om kritisch mee te luisteren of ik het goed verwoord.
– De Minister zal in overleg treden met de Staatssecretaris in het kader
van de verblijfsregeling op basis van asiel- en mensenhandel en de
Kamer hierover informeren.
– De Minister zal in een brief aangeven hoeveel vluchtelingenkinderen in
2016 zijn verdwenen en in hoeverre dat aantal is gedaald.
Minister Blok:
Indien mogelijk, want ik heb aangegeven dat dit moeilijke cijfers zijn. Maar
we gaan er serieus naar kijken.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

25

We noteren «indien mogelijk». De heer Van Laar heeft toch nog een
opmerking.
De heer Van Laar (PvdA):
De Minister zei ook dat ze allemaal geregistreerd worden door Nidos, dus
ik neem aan dat dat wel mogelijk is. Het ging me er ook niet om in
hoeverre de cijfers zijn gedaald maar wat de Minister gaat doen om ze te
laten dalen.
De voorzitter:
«Indien mogelijk» wordt dit meegenomen, want dat zal dan volgen uit de
gegevens. En terwijl ik naar de Minister kijk, zeg ik dat de opmerking van
de heer Van Laar, al dan niet mogelijk, een plek in de toegezegde brief zal
krijgen.
Minister Blok:
Ja.
De voorzitter:
Dan kom ik bij de derde toezegging.
– De Minister zal in de beantwoording aan de Eerste Kamer over nietgeregistreerde thuiswerkende prostituees ingaan op de vraag van het lid
Van Nispen.
Mevrouw Van Toorenburg heeft een opmerking naar aanleiding van de
toezegging aan de heer Van Nispen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik gun dat de heer Van Nispen van harte, maar ik constateer dat we met
elkaar hebben aangegeven dat wij ons zorgen maken over de registratie.
Ik zou het dus graag ietsje breder willen. Ik zou graag benadrukt willen
zien dat er ten aanzien van de registratie in verband met mensenhandel
echt wel een reden is om dat soort dingen goed te verzorgen.
De voorzitter:
Ik stel voor dat we in de toezegging «het lid Van Nispen» eruit halen en
het veralgemeniseren. Maar het beperkt zich wel tot prostitutie.
Dan kom ik bij de vierde, vijfde en zesde toezegging.
– De Minister zal in het kader van taakstraffen in mensenhandelzaken
een vervolgonderzoek doen, teneinde per type zaak een helder beeld te
verkrijgen van of er wel of geen taakstraffen mogelijk zijn.
– De Staatssecretaris van VWS zal de Kamer informeren over de
uitbuiting van minderjarigen.
– Er zal een tussenstand komen van de wijziging van de zedenwetgeving, al dan niet na het gesprek met deskundigen.
We hebben net echter afgesproken dat we daar wellicht nog op terugkomen in de procedurevergadering. Ik kijk even naar mevrouw Van
Toorenburg. Ik zoek even naar de toezegging van de Minister, want dit is
ook aan onszelf gericht.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
De Minister heeft gezegd dat hij een deskundigenoverleg voert en dat hij
de Kamer over de uitkomsten daarvan zal rapporteren, zodat wij met
elkaar in de procedurevergadering kunnen bekijken hoe wij dat het beste
inbrengen in het debat.
De voorzitter:
De Minister knikt, dus dat hebben we dan genoteerd als toezegging. Ik
kom bij de laatste toezegging:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

26

–

De Minister heeft net ook nog toegezegd voor de zomer terug te
komen op de concrete vervolgmaatregelen ten aanzien van de laatste
brief op de agenda. Daar heb ikzelf aandacht voor gevraagd.
Ik zie de heer Van Laar nog een beweging met zijn vinger maken.
De heer Van Laar (PvdA):
De Minister had ook gezegd dat er op dit moment een rapport wordt
geschreven over jongensslachtoffers en dat dat binnen enkele maanden
naar de Kamer komt.
De voorzitter:
Dat is inbegrepen in het stuk dat we van de Staatssecretaris van VWS
ontvangen.
Collega’s, ik dank u voor uw bijdragen vandaag aan dit algemeen overleg.
Ook dank ik de Minister en zijn staf. We hebben het gehaald binnen de
tijd. Dat is een compliment aan ons allen. Ik wens u allen nog een
succesvolle dag.
Sluiting 11.49 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 638, nr. 157

27