Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 300 XV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2016

Nr. 86

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 maart 2016
Graag informeer ik uw Kamer over mijn werkbezoek van 25 tot en met
29 januari 2016 aan Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Sinds mijn vorige
bezoek aan de eilanden in 2013 (Kamerstuk 33 750 XV, nr. 57) heb ik een
aantal concrete verbeteringen aangebracht, zoals de verhoging van het
wettelijk minimumloon en de uitkeringen, en de invoering van de
kinderbijslag per 1 januari 2016. Doel van het bezoek van januari jl. was
om inzicht te krijgen in wat die verbeteringen tot nu toe hebben
opgeleverd voor de mensen op de eilanden en voor welke uitdagingen we
nog staan.
In dit verslag geef ik u een samenvatting van mijn ervaringen tijdens het
werkbezoek en de daarbij betrokken gesprekspartners. Ik zal mijn
bevindingen benutten voor de kabinetsreactie op het rapport van de
Commissie evaluatie uitwerking van de nieuwe staatkundige structuur
Caribisch Nederland. U ontvangt deze kabinetsreactie mede namens mij
van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ter
bespreking met uw Kamer voor het zomerreces. In dit kabinetsstandpunt
zal op verzoek van uw Kamer ook het vaststellen van een ijkpunt voor de
bestaanszekerheid in Caribisch Nederland een plaats krijgen. Hierbij zal
worden ingegaan op het ijkpunt en de relatie tussen het wettelijk
minimumloon en de uitkeringen (onderstand, AOV en AWW).
Om meer inzicht te krijgen in de ontwikkelingen sinds mijn vorige
werkbezoek heb ik op alle drie de eilanden met veel verschillende
organisaties en individuen gesproken.
Zo heb ik diepgaand met de Bestuurscolleges en de eilandsraden van
gedachten gewisseld over de ontwikkeling van het wettelijk minimumloon
en de uitkeringen. De Commissie evaluatie uitwerking van de nieuwe
staatkundige structuur Caribisch Nederland heeft geconcludeerd dat de

kst-34300-XV-86
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XV, nr. 86

1

armoedeproblematiek is toegenomen sinds 10 oktober 2010. De levensstandaard is volgens de commissie voor veel mensen, ook die met een
baan, sinds de transitie gedaald. De afspraak is dat de ontwikkeling van
het wettelijk minimumloon – en daarmee ook de uitkeringen – in Caribisch
Nederland wordt gebaseerd op de ontwikkeling van de inkomens zoals
blijkt uit de inkomensstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS). Op Saba heb ik het wettelijk minimumloon (na een eerdere
verhoging van 6,1%) per 1 januari 2016 bovenop de reguliere indexering
met 6,5% verhoogd. Voor Sint Eustatius was die verhoging 4% en voor
Bonaire 0,9%.
Het gegeven dat het inkomensbeeld (zoals telkens blijkend uit de
inkomensstatistiek) de basis is voor verdere groei van de niveaus,
bevestigt de noodzaak om te werken aan de randvoorwaarde van
loonontwikkeling: economische groei. Ook daarover heb ik uitgebreid
gesproken met de Bestuurscolleges en sociale partners op de drie
eilanden. Ik heb met de eilanden gedeeld dat ik dit des te meer van belang
vind, omdat het vaststellen van een ijkpunt voor de bestaanszekerheid
waar ik momenteel aan werk samenhangt met het niveau van het wettelijk
minimumloon.
Het viel mij op dat in de totstandkoming van het tripartiete overleg sinds
mijn bezoek in 2013 nog slechts bescheiden stappen zijn gezet. Op Saba
en Sint Eustatius bestaat (nog) geen vast overleg van het openbaar
lichaam met vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers, op
Bonaire is de Dialogo Sentral opgezet. Ik ben me ervan bewust dat, zeker
voor Saba en Sint Eustatius, de kleine schaal van de eilanden een rol
speelt. Toch ben ik ervan overtuigd dat een sociale dialoog buitengewoon
waardevol is en kan bijdragen aan het bespreekbaar maken en
gezamenlijk oplossen van problemen van sociaaleconomische aard. Ik
heb veel goede wil aangetroffen van de betrokken partijen om hiervoor
vaker bij elkaar te gaan zitten. Ik heb de drie partijen van de sociale
dialoog op alle drie de eilanden dan ook aangespoord om hier concrete
stappen in te zetten en aangegeven dat ik mij graag wil inzetten om hierbij
te ondersteunen als de eilanden dat wensen.
Daarnaast heb ik intensief met verschillende partijen gesproken over het
verbeteren van de kansen voor lokale arbeidskrachten. De evaluatiecommissie constateerde al dat het Rijk veel tewerkstellingsvergunningen
afgeeft. Het mag echter niet zo zijn dat dit ten koste gaat van werkgelegenheid voor de mensen op de eilanden. Dit vraagt een integrale aanpak;
vanuit de overheid, werkgevers en het onderwijs. Vanuit hun gezamenlijke
verantwoordelijkheid liggen er nog veel uitdagingen, zoals het beter bij
elkaar brengen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Dat geldt ook
voor het beter op elkaar laten aansluiten van onderwijs en arbeidsmarkt.
Om de kansen voor lokale arbeidskrachten te verbeteren, is het nodig om
het proces van het afgeven van tewerkstellingsvergunningen onder de
loep te nemen.
Tijdens mijn werkbezoek heb ik diverse projecten bezocht met een
integrale aanpak. Deze projecten worden uitgevoerd door de eilanden en
gefinancierd uit een ontschot budget dat door betrokken departementen
ter beschikking wordt gesteld, zoals de vanuit SZW beschikbaar gestelde
armoedemiddelen. Net als de evaluatiecommissie heb ik met eigen ogen
kunnen aanschouwen dat deze kleinschalige projecten goede resultaten
opleveren. Zo heb ik op Saba gesproken met twee deelnemers aan een
jobprogram en hun docent. In dit jobprogram worden jongeren getraind
en op de werkvloer begeleid; dankzij het programma hebben deze twee
deelnemers nu allebei een baan. Op Sint Eustatius heb ik de naschoolse
opvang bezocht van Daughters of the King; hier krijgen meisjes huiswerk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XV, nr. 86

2

begeleiding, een gezonde lunch en nemen ze deel aan activiteiten die
bijdragen aan hun empowerment. Dit is helaas hard nodig, de situatie van
deze meisjes is kwetsbaar. Op Bonaire heb ik met diverse professionals
gesproken die met elkaar samenwerken in de integrale wijkaanpak; met
wijk- en woonteams wordt via de «Achter de voordeur methode» per
gezin gekeken wat er nodig is om de zelfredzaamheid te verbeteren. Sinds
de start van deze integrale wijkaanpak is de situatie van gezinnen in
aandachtswijken verbeterd: zij hebben schuldhulpverleningstrajecten en
budgetteringscursussen gevolgd, hun woning is opgeknapt (waar dan
weer een mooi jobprogram voor jongeren in de bouw van is gemaakt) en
zij zijn begeleid naar opleiding en werk, indien nodig met het aanbieden
van gesubsidieerde kinderopvang.
Ik was net als in 2013 onder de indruk van de inzet en betrokkenheid van
de medewerkers van maatschappelijke organisaties en vrijwilligers in
Caribisch Nederland, die zich elke dag inzetten om de situatie van de
bevolking op de eilanden te verbeteren. Naast de hiervoor al genoemde
organisaties, heb ik onder meer gesproken met medewerkers van het
Centrum voor Jeugd en Gezin, de naschoolse opvang van Elke Charles, de
Mega D Youth Foundation, de New Challenges Foundation, de organisatie
voor opvang en begeleiding van kwetsbare groepen zoals verslaafden en
gedetineerden Krusada, de organisaties voor dagbesteding voor ouderen
Flor di Orkidia Alejandro Saleh en Ka’i Minima en de kinderopvanginstellingen Buzzy Bees Day Care en Arco Iris. Deze laatstgenoemde instellingen doen enorm goed werk; ze vangen kinderen op, niet zelden met
een achterstand, zodat hun ouders kunnen werken of een opleiding gaan
volgen. Hier moet nog wel veel gebeuren. Lang niet alle kinderopvanginstellingen voldoen al aan de kwaliteitseisen. Ook kunnen niet alle ouders
de ouderbijdrage betalen en schiet het aantal gesubsidieerde kinderopvangplaatsen te kort.
In bijna alle gesprekken die ik heb gevoerd op de eilanden kwam de
kinderbijslag aan de orde. Per 1 januari jl. is de fiscale kinderkorting in
Caribisch Nederland vervangen door de kinderbijslag. Dat betekent
concreet dat nu ook mensen met een kleine portemonnee gebruik kunnen
maken van deze voorziening. Daarnaast was de fiscale kinderkorting
beperkt tot maximaal twee kinderen, de nieuwe kinderbijslag daarentegen
is bestemd voor alle kinderen. Met andere woorden, met de nieuwe
regeling kunnen in plaats van 2.000 kinderen nu alle 5.000 kinderen onder
de 18 jaar staat maken op extra maandelijkse middelen. Nog niet alle
ouders hebben de kinderbijslag aangevraagd. Ik heb dit werkbezoek met
beide handen aangegrepen om iedereen op te roepen om gebruik te
maken van dit recht op kinderbijslag. Ik heb in het bijzonder de
bestuurders en maatschappelijk organisaties gevraagd om ouders te
helpen begrijpen wat de nieuwe kinderbijslag inhoudt en hun kinderen
hiervoor op te geven. Overigens niet alleen op het gebied van kinderbijslag, maar ook van andere voorzieningen, zoals de (bijzondere)
onderstand, wordt nog niet door iedereen die daar mogelijk recht op
heeft, gebruik gemaakt. De hiervoor door mijn gesprekspartners aangedragen redenen waren divers; helder is dat we ook hier nog voor een
uitdaging staan, het Rijk in samenwerking met de openbare lichamen.
Een aantal bewoners van de eilanden heeft mij gastvrij willen ontvangen
in de privacy van hun huis. Ik heb gezien in welke moeilijke omstandigheden bewoners op de eilanden soms leven. Er zijn mogelijkheden om
met praktische oplossingen de woonsituatie van een aantal mensen te
verbeteren. Daar wordt aan gewerkt, maar ik heb ook geconstateerd dat
de kosten van het bestaan hoog zijn, in het bijzonder de woonlasten en
kosten voor levensonderhoud. Ook hier is een integrale aanpak, onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XV, nr. 86

3

meer vanuit de eerder genoemde kabinetsreactie, nodig om de problematiek het hoofd te kunnen bieden.
Samenwerking van het Rijk met bestuurders, professionals én vrijwilligers
is essentieel. Ik wil dan ook graag inzetten op het versterken van die
samenwerking, zoals in de vorm van een twinning op verschillende
onderwerpen vanuit Europees Nederland met de openbare lichamen en
maatschappelijke organisaties op Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Ik stuur een afschrift van deze brief naar de Bestuurscolleges van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XV, nr. 86

4