Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 760

Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in
verband met verzelfstandiging van dislocaties

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 9 juni 2011
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave

1
Samenstelling:
Leden: Bochove, B.J. van (CDA), voorzitter,
Ham, B. van der (D66), Haverkamp, M.C.
(CDA), Miltenburg, A. van (VVD), Wolbert, A.G.
(PvdA), ondervoorzitter, Dibi, T. (GL), Biskop,
J.J.G.M. (CDA), Ortega-Martijn, C.A. (CU),
Ouwehand, E. (PvdD), Bosma, M. (PVV), Dijk,
J.J. van (SP), Smits, M. (SP), Elias, T.M.Ch.
(VVD), Çelik, M. (PvdA), Dekken, T.R. van
(PvdA), Jadnanansing, T.M. (PvdA), Klaver, J.F.
(GL), Lucas-Smeerdijk, A.W. (VVD), Liefde, B.C.
de (VVD), Dijkgraaf, E. (SGP), Dijkstra, P.A.
(D66), Klaveren, J.J. van (PVV) en Beertema,
H.J. (PVV).
Plv. leden: Ferrier, K.G. (CDA), Koşer Kaya, F.
(D66), Werf, M.C.I. van der (CDA), Burg, B.I.
van der (VVD), Dam, M.H.P. van (PvdA), Peters,
M. (GL), Toorenburg, M.M. van (CDA),
Schouten, C.J. (CU), Thieme, M.L. (PvdD),
Dille, W.R. (PVV), Kooiman, C.J.E. (SP), Wit,
J.M.A.M. de (SP), Hennis-Plasschaert, J.A.
(VVD), Hamer, M.I. (PvdA), Klijnsma, J. (PvdA),
Dijsselbloem, J.R.V.A. (PvdA), Sap, J.C.M.
(GL), Harbers, M.G.J. (VVD), Lodders, W.J.H.
(VVD), Staaij, C.G. van der (SGP), Pechtold, A.
(D66), Gerbrands, K. (PVV) en Mos, R. de
(PVV).

kst-32760-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

I

ALGEMEEN

1

1.
2.

Inleiding
Wettelijke uitwerking van de verzelfstandiging

1
2

I ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de wijziging van
de Wet op het primair onderwijs in verband met verzelfstandiging van
dislocaties. Zij zien aanleiding tot het stellen van enige vragen.
Ook de leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. De schaalvergroting in het
onderwijs heeft bepaald niet alleen tot voordelen geleid. Leerlingen en
docenten varen wel bij een menselijke maat. Tegelijkertijd signaleren deze
leden dat er in de bestaande regelgeving mechanismen een rol spelen die
er eenzijdig toe leiden dat er in het onderwijs steeds grotere bestuurlijke
eenheden ontstaan en het nauwelijks voorkomt dat er ook wordt
gedefuseerd tot kleinere zelfstandige scholen. Daarom juichen deze leden
toe dat dit wetsvoorstel belemmeringen wegneemt om dislocaties en
nevenvestigingen van scholen te verzelfstandigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 760, nr. 5

1

Evenzo de leden van de CDA-fractie hebben met genoegen kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. Zij zijn tevreden dat de huidige
barrière in de Wet Primair Onderwijs (WPO) wordt weg genomen voor het
omzetten van een dislocatie in een zelfstandige school. Hiermee komt er,
op verzoek van de onderwijsorganisaties, een oplossing voor dislocaties
die samen met een wijk meegroeien. Het wetsvoorstel vergroot tevens de
mogelijkheid om nevenvestigingen te verzelfstandigen. Wel hebben zij
nog enige vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
en het advies van de Raad van State. Zij hebben naar aanleiding hiervan
nog enkele vragen.
Ook de leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel tot verzelfstandiging van dislocaties. Deze leden hebben
naar aanleiding van het wetsvoorstel de behoefte een aantal vragen te
stellen over de voorgestelde wijzigingen.
Tot slot hebben de leden van de SGP-fractie met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel.
2. Wettelijke uitwerking van de verzelfstandiging
De leden van de VVD-fractie merken op dat één van de ongewenste
neveneffecten van het wegnemen van de wettelijke barrière om dislocaties te verzelfstandigen is dat het overblijvende deel van de school
onder de opheffingsnorm komt. Hoe verhoudt in deze de discretionaire
bevoegdheid van de minister om een school onder de opheffingsnorm
open te houden zich tot de behandeling van een aanvraag door het
bevoegd gezag tot het verzelfstandigen van een dislocatie of nevenvestiging, zo vragen deze leden.
Is het mogelijk, zo vragen zij, dat een dislocatie wordt verzelfstandigd
door samenvoeging van leerlingenpopulaties uit verschillende
gemeenten, waardoor een school ontstaat die voorziet in onderwijs voor
een grotere regio dan een zelfstandige gemeente.
Gemeenten zullen door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op de hoogte worden gebracht over het besluit tot verzelfstandiging van een dislocatie in de betreffende gemeente. Zij vragen welke
mogelijkheden de gemeente heeft, gezien haar verantwoordelijkheid tot
het bieden van huisvesting aan de school, om bezwaar tegen dit besluit te
maken.
De keuze van de minister om een dislocatie voor verzelfstandiging in
aanmerking te brengen, is een discretionaire bevoegdheid. De keuze van
de minister is volgens de memorie van toelichting afhankelijk van een
concrete situatie. Tegelijkertijd is een criterium als «een te kleine afstand»
op het eerste oog een subjectieve. Hoe zal de schijn van willekeur worden
voorkomen, zo vragen deze leden. Voorts vernemen zij graag of en hoe
criteria voor verzelfstandiging zullen worden uitgewerkt in de drie
delegatiebepalingen die in het wetsvoorstel zijn aangekondigd.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat het wetsvoorstel de
mogelijkheid van verzelfstandiging van dislocaties en nevenvestigingen
regelt voor het primair onderwijs. Zij vragen of de regering kan toelichten
in hoeverre de problematiek, die de achtergrond vormt van dit
wetsvoorstel, ook speelt in de andere onderwijssectoren. Komt zij dan nog
met nadere voorstellen voor deze sectoren, zo vragen deze leden. Heeft zij
ook anders dan via besturenorganisaties kunnen peilen of er bijvoorbeeld
in het voortgezet onderwijs behoefte bestaat aan mogelijkheden tot
verzelfstandiging? Zij vragen bij wie het initiatief moet liggen om een
dislocatie of nevenvestiging te verzelfstandigen. Natuurlijk kan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 760, nr. 5

2

bevoegd gezag hiertoe het initiatief nemen, maar zou het niet ook kunnen
gebeuren dat men op de dislocatie of nevenvestiging zelf het initiatief
neemt, zo vragen zij. Het wetsvoorstel waarborgt immers al de belangen
van het deel van de school dat na eventuele verzelfstandiging overblijft.
Zij vragen welke overwegingen de regering heeft in dezen om het
wetsvoorstel te formuleren zoals zij dit heeft gedaan.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering een nadere toelichting
kan geven waarom ervoor wordt gekozen, de keuze om een dislocatie
voor verzelfstandiging in aanmerking te brengen, onder de vrije beslissingsruimte van de minister valt. Tevens zien deze leden graag een nadere
toelichting tegemoet op de wijze waarop het begrip «te kleine afstand»
wordt uitgelegd. Tenslotte vragen deze leden een nadere toelichting over
de wijze waarop de prognoses tot stand moeten komen.
De leden van de SP-fractie merken op dat het een schoolbestuur veel
inspanning kost om een nieuwe school te stichten. Het is goed dat hier
omtrent regels bestaan. Zij vragen in hoeverre de nieuwe mogelijkheid
om nevenvestigingen en dislocaties te verzelfstandigen van invloed is op
de stichting van een nieuwe school van een ander bestuur. Men kan dan
denken aan het benodigde aantal leerlingen voor de stichtingsnorm. Deze
leden vragen of de regering de bevoorrechte positie van bestaande
schoolbesturen ziet, die met dit wetsvoorstel zal ontstaan als een
mogelijke bedreiging voor diversiteit. Het bevoegd gezag van een te
verzelfstandigen dislocatie of nevenvestiging hoeft hiervoor niet de
gemeentelijke scholenplanprocedure te doorlopen. Zij vragen in hoeverre
de gemeente en de gemeenteraad nog wel kan sturen op deze gang van
zaken. De schatting is dat ongeveer 250 dislocaties en 50 nevenvestigingen in aanmerking komen voor verzelfstandiging. Deze leden vragen
over welke periode dat is.
De verzelfstandiging van een dislocatie brengt belangrijke veranderingen
met zich mee voor personeel. Waarom is niet gekozen het personeel
instemmingsrecht te geven op verzelfstandiging, zo vragen de aan het
woord zijnde leden. Het bevoegd gezag moet de medezeggenschapsraad
weliswaar betrekken bij de verzelfstandiging, maar hoeft hun oordeel niet
over te nemen.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de regering het een
ongewenst neveneffect van verzelfstandiging noemt als de reeds
bestaande school als gevolg hiervan moet sluiten. Is het niet zo dat deze
school dan in principe te weinig leerlingen overhoudt om aan de
kwaliteitseisen te voldoen? Zij vragen welk leerlingenaantal hierop van
toepassing is. Hoe voorkomt de regering dat dankzij een dislocatie, een te
kleine reeds bestaande school in stand wordt gehouden? Tevens vragen
zij of de regering kan aangeven waarop de termijn van 15 jaar voor het
open kunnen blijven van de reeds bestaande school is gebaseerd. Zij
vragen de regering aan te geven op welke wijze nevenvestigingen
bijdragen aan de kwaliteit van ons onderwijs. Kan de regering ook
aangeven op welke wijze de verzelfstandiging van dislocaties bijdraagt
aan de kwaliteit van ons onderwijs? Deze leden vragen of het verzelfstandigen van dislocaties een negatief effect zal hebben op de mogelijkheid
tot het stichten van nieuwe scholen. Zij vragen of de regering kan
aangeven hoeveel feitelijk bestaande mogelijkheden voor het stichten van
een nieuwe school verdwijnen als de genoemde 250 dislocaties verzelfstandigen. Eveneens vragen deze leden wie besluit tot een verzelfstandiging. Op welke wijze zijn de ouders en leraren hierbij betrokken? Tot slot
vragen zij of ouders en leraren op het moment van verzelfstandiging
kunnen bepalen welke «kleur» de verzelfstandigde dislocatie krijgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 760, nr. 5

3

De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering ervoor gekozen
heeft het oordeel over verzelfstandiging van een vestiging bij de minister
te beleggen en niet bij de gemeente.
Tevens vragen zij hoe de modellen, die het wetsvoorstel noemt voor
prognoses, zich verhouden tot de prognoses die door gemeenten worden
opgesteld. In hoeverre beoogt de regering hierin eenheid aan te brengen,
zo vragen deze leden tot slot.
Voorzitter van de commissie,
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 760, nr. 5

4