Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 231

Voorstel van wet van de leden Van Oosten,
Recourt en Berndsen-Jansen tot wijziging van
Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en van enige
andere wetten in verband met de herziening van
het stelsel van partneralimentatie (Wet
herziening partneralimentatie)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Algemeen
1. Het wetsvoorstel in het kort
Initiatiefnemers willen dat partneralimentatie eerlijker, simpeler en korter
wordt. Zij veranderen de grondslag, vereenvoudigen de berekeningsmethode en verkorten de duur. Daarbij zijn de kansen op de arbeidsmarkt
uitgangspunt, bijvoorbeeld in geval die kansen kleiner zijn als gevolg van
een eventuele langdurige afwezigheid van de arbeidsmarkt tijdens het
huwelijk. Het wetsvoorstel voorziet ook in een prikkel om weer zelfstandig
op eigen benen te gaan staan. In huwelijkse voorwaarden of bij een
geregistreerd partnerschapovereenkomst1 kunnen partijen afspraken
maken die afwijken van de wettelijke minimumregeling. Contractsvrijheid
is daarbij het uitgangspunt.
2. Het probleem
Initiatiefnemers zijn van mening dat het huidige wettelijke stelsel van
partneralimentatie en de daarop door de rechterlijke macht ontwikkelde
berekeningssystematiek aan herziening toe is. Er wordt in Nederland
relatief veel over het fenomeen partneralimentatie geprocedeerd. Het
Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (hierna LBIO) wordt – sinds
deze bevoegdheid aan hen is toegekend – geconfronteerd met een stijging
van het aantal incasso- en conflictzaken. Het is niet mogelijk dat mensen
zelf berekenen wat zij aan partneralimentatie moeten betalen. Het is niet
mogelijk om de hoogte van de partneralimentatie aan te passen aan een
wijziging van het inkomen, zonder tussenkomst van de rechter of een
gespecialiseerde advocaat omdat de berekeningsmethode niet inzichtelijk
is. De gerechtelijke uitspraken voorzien vaak niet in een berekening van de
betalingsverplichting en de lange duur wordt niet als passend ervaren.

1

kst-34231-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

In het hiernavolgende is het huwelijk gelijk gesteld aan het geregistreerd partnerschap en geldt
voor beide rechtsfiguren hetzelfde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

1

3. Stand van zaken rond echtscheiding in Nederland
Echtscheiding is, of we dat nu leuk vinden of niet, niet meer weg te
denken uit onze samenleving. Het aantal echtscheidingen stijgt in de
laatste jaren zowel absoluut als relatief. 37% van alle huwelijken eindigt in
een echtscheiding, gemiddeld na 14,5 jaar. Opvallend is dat de huwelijken
in de loop der jaren gemiddeld wat langer duren en dat de gemiddelde
leeftijd van de scheidende partners de laatste jaren iets stijgt.
Huwelijksontbindingen door
echtscheiding1
Echtscheidingen
Echtscheidingen
Echtscheidingen

Gemiddelde huwelijksduur bij
echtscheiding.
Totaal echtscheidingspercentage
Gemiddelde leeftijd mannen
Gemiddelde leeftijd vrouwen
1

aantal
per 1.000
inwoners
per 1.000
echtparen
jaar
%
jaar

1960

1970

1980

1990

2000

2011

2012

5.672

10.317

25.735

28.419

34.650

32.510

33.273

0,49

0,79

1,82

1,90

2,18

1,95

1,99

2,2

3,3

7,5

8,1

9,8

9,5

9,7

11,1
.
39,1
36,0

11,8
.
38,6
35,6

11,9
24,0
37,7
35,1

12,7
28,1
40,1
37,2

12,9
33,9
41,9
39,0

14,5
36,5
45,8
42,7

14,5
37,0
46,0
42,9

Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen 17-7-2014.

De meest recente cijfers van het CBS laten het volgende beeld zien ten
aanzien van partneralimentatie:
Minder vaak partneralimentatie, maar wel een hoger bedrag
In 2011 werd bij bijna een op de zes echtscheidingen partneralimentatie
toegewezen door de rechter. Dat is wat minder vaak dan tien jaar geleden,
maar de bedragen zijn wel hoger geworden. Het aantal toewijzingen van
kinderalimentatie is in dezelfde periode niet veel veranderd, terwijl de
bedragen veel minder sterk zijn gestegen dan bij de partneralimentatie.
Partneralimentatie bij een op de zes echtscheidingen
In 2011 heeft de rechter 5.200 keer alimentatie toegewezen aan de vrouw.
Dat is bij bijna 16 procent van de echtscheidingen die in dat jaar door de
rechter werden afgedaan. In 2001 was dit nog bijna 18 procent. Toen ging
het in de helft van de gevallen om een bedrag van meer dan 450 euro per
maand. In 2011 was dit mediane alimentatiebedrag toegenomen tot 650
euro. Deze stijging van 44 procent is twee keer zo groot als de inflatie over
deze periode.
De snelle toename komt voor een deel doordat de gemiddelde leeftijd bij
scheiding hoger is geworden. Omdat bij een hogere leeftijd veelal hogere
inkomens horen, leidt dit ook tot hogere alimentatiebedragen. Alimentatiebetaling van de vrouw aan de man komt bij minder dan 1 procent van
de echtscheidingen voor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

2

Partner- en kinderalimentatie, mediane bedrag per maand

Een zesde van de alimentatiegerechtigden krijgt meer dan 1.600 euro
De alimentatiebedragen kunnen, afhankelijk van de inkomenssituatie van
de voormalige partners, behoorlijk verschillen. In een derde van de
gevallen waarbij in 2011 alimentatie werd toegekend, gaat het om een
maandelijks bedrag van minder dan 400 euro, bij een zesde is dit meer
dan 1.600 euro.
Partneralimentatie naar maandelijks bedrag, 2011

Co-ouderschap
Al sinds 2004 is een duidelijke trend waarneembaar dat het co-ouderschap, het gezamenlijk ieder nagenoeg voor de helft zorgen voor de uit
het huwelijk geboren kinderen, in ontwikkeling is. Een onderzoek uit dat
jaar van de Commission on European Family Law (CEFL) naar 22
Europese rechtstelsels laat zien dat co-ouderschap niet alleen in
Nederland maar ook in Europa een trend is. In een aantal landen (Zweden,
1998, Frankrijk 2002 en bijvoorbeeld Spanje 2006 en Noorwegen en
Catalonië in 2010) is ingevoerd dat co-ouderschap ook tegen de wens van
een van de ouders kan worden opgelegd en dus uitgangspunt is.
Overigens bestaat deze mogelijkheid ook in de Verenigde Staten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

3

Amerika. Initiatiefnemers zijn van mening dat ouders met recht de keus
hebben het huwelijk en de zorg voor kinderen zo in te richten als zij
wenselijk achten. Tegelijkertijd zijn initiatiefnemers van mening dat, gelet
op de kansen op de arbeidsmarkt en de in onze maatschappij bestaande
mogelijkheden om het ouderschap te combineren met werk (zij denken
hierbij aan kinderopvang, buitenschoolse opvang, etc.) het wenselijk zou
zijn dat het co-ouderschap ook tijdens het huwelijk uitgangspunt zou
moeten zijn. Co-ouderschap stelt beide echtelieden in staat hun carrière te
vervolgen, zorgt ervoor dat er geen achterstand op de arbeidsmarkt
ontstaat en zou dan ook betekenen dat er geen noodzaak is voor het
betalen van partneralimentatie. Overigens zal in het wetsvoorstel dat ziet
op de modernisering van de kinderalimentatie het co-ouderschap ook
nadrukkelijk worden gefaciliteerd, doordat de zorgverdeling tot
aanpassing van de hoogte van de tussen beide ouders verschuldigde
kinderalimentatie leidt. Volgens de meest recente cijfers komt in
Nederland2 bij (nog maar) een op de vijf scheidingen co-ouderschap voor.
De Tweede Kamer heeft in 2004 nog een initiatief genomen om het
co-ouderschap wettelijk te verankeren als uitgangspunt. Dat wetsvoorstel
heeft het uiteindelijk niet gehaald. Maar de wet3 bevat in artikel 1:247 lid 4
BW wel het uitgangspunt dat het kind na ontbinding van het huwelijk
recht heeft op een gelijkwaardige opvoeding door beide ouders. De leden
4 en 5 van dit artikel komen uit een amendement van het lid De Wit4
waarmee de gelijkwaardigheid van ouders in de opvoeding een wettelijke
basis kreeg en waarmee in beginsel werd vastgelegd dat zij gezamenlijk
de opvoeding ter hand moeten nemen. De Hoge Raad oordeelde in 2010
weliswaar dat in het belang van de minderjarige van dit uitgangspunt kan
worden afgeweken, maar erkende daarmee wel dat de wet uitgaat van
co-ouderschap na scheiding.5 De betreffende vader die het co-ouderschap
bij gebreke van overeenstemming met de moeder op basis van deze
wettelijke bepaling wilde opeisen kreeg vanwege het belang van de
minderjarige in dat specifieke geval uiteindelijk nul op het rekest, maar dat
doet niet af aan het uitgangspunt. In dit verband zij ook verwezen naar het
illustratieve artikel van Antolskaia6 waarin een overzicht wordt gegeven
van de (wettelijke en maatschappelijke) ontwikkelingen in de laatste jaren
rond co-ouderschap.
4. De contractsvrijheid
Initiatiefnemers zijn van mening dat contractsvrijheid het uitgangspunt
moet zijn, ook bij het al dan niet verschuldigd zijn van partneralimentatie.
De wettelijke regeling die initiatiefnemers nastreven, is slechts van
toepassing indien partijen geen andersluidende afspraken hebben
gemaakt. Het logische moment voor deze andersluidende afspraken zijn
ofwel de huwelijkse voorwaarden of geregistreerde partnerschapsovereenkomst, ofwel het moment van scheiding dan wel de beëindiging van
het geregistreerd partnerschap. Nu er ook al een initiatiefwetsvoorstel ligt
waarmee een einde komt aan de vanzelfsprekende gemeenschap van
goederen als huwelijksvermogensrechtelijk automatisme voor die

2

WODC 2011 scheiding en ouderschap, verwijzing naar onderzoek door Spruijt en Kosmos uit
2010.
De Graaf, A. 2011. Gezinnen in beweging. www.cbs.nl.
3
Bij de Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding van 27 november
2008, Stb. 2009, 500.
4
Kamerstukken II, 2006–2007, 30 145, nr. 26.
5
HR 21 mei 2010, LJN BL7407.
6
M. Antolskaia, Co-ouderschap in Nederland: eindelijk duidelijkheid!, in Justitiële verkenningen,
jrg. 37, nr.6, 2011 Scheiding en Ouderschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

4

gevallen waarin partijen niets regelen,7 is te verwachten dat partijen
hierover vaker afspraken zullen maken. Initiatiefnemers menen dat het
passend is als partijen bij huwelijkse voorwaarden, in de overeenkomst
behorende bij het geregistreerd partnerschap of later bij echtscheiding
dan ook afspraken kunnen maken over het al dan niet verschuldigd zijn
van partneralimentatie en de hoogte daarvan. Het spreekt volgens
initiatiefnemers overigens voor zich dat zulke afspraken niet toegelaten
zijn ten aanzien van de kinderalimentatie. Die is hoe dan ook verschuldigd.
Initiatiefnemers stellen zich voor dat niet alleen afspraken gemaakt
kunnen worden over het verschuldigd zijn van partneralimentatie, maar
ook over de hoogte daarvan, de duur en de berekenings- of aanpassingssystematiek. Initiatiefnemers verwachten dat het notariaat, de advocatuur
en scheidingsmediators en -experts nog meer dan nu al het geval is hun
adviserende rol zullen oppakken door partijen niet alleen te adviseren
over de aspecten rond partneralimentatie bij aanvang van het huwelijk,
maar uiteraard ook ten aanzien van wat wenselijk is bij bepaalde
ontwikkelingen of beslissingen tijdens het huwelijk en bij het einde ervan.
Ook kan worden meegenomen wat de gevolgen zijn van een aanspraak op
partneralimentatie als de ene partner in goed onderling overleg besluit
minder te gaan werken om de andere partner, bijvoorbeeld een ondernemer, in staat te stellen een succes van zijn onderneming te maken.
Initiatiefnemers zijn van oordeel dat het eigenlijk vanzelf spreekt dat
partijen bij huwelijkse voorwaarden ook nu al kunnen afwijken van het
wettelijk geregelde minimum. Partijen kunnen beslissen dat na een
scheiding geen verplichting ontstaat tot het betalen van partneralimentatie over en weer. Een uitspraak van de Hoge Raad8 heeft een expliciete
wettelijke regeling evenwel noodzakelijk gemaakt. Auteurs zoals Hidma9
en Schonewille zijn van mening dat deze wettelijke regeling eigenlijk
overbodig zou moeten zijn. Ook Reijnen 10is deze mening toegedaan.
Anderen, zoals De Boer11, menen dat een soortgelijke bepaling onder het
huidige recht een ander huwelijkstype zou introduceren dan het type
waarvoor de wetgever zou hebben gekozen. De huidige praktijk waarbij
het huwelijk een daadwerkelijke en veelal weloverwogen keuze van beide
echtelieden is in plaats van een door conventie en traditie ingegeven
vanzelfsprekendheid, en waarbij het opstellen van huwelijkse
voorwaarden betekent dat partijen weloverwogen en goed geadviseerd
afspraken wensen te maken voor het huwelijk zelf, laat zien dat het logisch
is dat ook voor de periode na het huwelijk de wens bestaat tot het
vastleggen van die keuzes. Het spreekt voor zich dat de professionaliteit
van de betrokken adviseurs en met name de notaris niet alleen van groot
belang is voorafgaand aan het huwelijk maar ook eveneens bij
echtscheiding. Niet valt in te zien waarom wel bij testament vergaande
afspraken gemaakt kunnen worden over erfrechtelijke kwesties en niet bij
huwelijkse voorwaarden afspraken gemaakt kunnen worden over de
gevolgen van het einde van een huwelijk. Hierbij is door de initiatiefnemers ook overwogen dat in het huidige wettelijke stelsel al voor en
tijdens het huwelijk afspraken gemaakt kunnen worden zoals een finaal
verrekenbeding onder de opschortende voorwaarde van echtscheiding,
het uitsluiten van de (werking van de) wet verevening pensioenrechten,
7

Voorstel van wet van de leden Berndsen-Jansen, Recourt en Van Oosten tot wijziging van Boek
1 van het Burgerlijk Wetboek en de Faillissementswet teneinde de omvang van de wettelijke
gemeenschap van goederen te beperken (Kamerstuknummer 33 987).
8
HR 7 maart 1980, NJ 1980, 363 met een noot van Luijten en HR 12 januari 1996, NJ, 352
geannoteerd door Vranken.
9
Hidma, T.R. «Nihilbeding art. 158 boek 1 BW; ook vóór het huwelijk overeen te komen» WPNR
1979/5470, 170–172 en Hidma, T.R., «Wel Degelijk een onaantastbaar «nihilbeding» vóór het
huwelijk overeen te komen: een repliek...»WPNR 1979/5492, blz. 556–557.
10
Reijnen, T.F.H. 2010. «Huwelijksvoorwaarden, echtscheiden en de notaris, of: «alles wat geen
natuurweg is, is dogma.» WPNR 2010/6867, blz. 923–929.
11
Asser-De Boer 2006. Personen- en Familierecht. Groningen: Kluwer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

5

het geheel uitsluiten van de huwelijksvermogensrechtelijke gemeenschap,
het uitsluiten van de verrekening van inkomen en vermogen, het maken
van procedurele afspraken over de wijze waarop een eventuele
echtscheiding zal plaatsvinden en afspraken over bijvoorbeeld de
voortzetting van de bewoning van de echtelijke woning. Het gaat de
initiatiefnemers erom dat de in redelijkheid en billijkheid ingebedde
partijautonomie tot uitdrukking komt in de wettelijke regeling rond
echtscheiding. Met Schonewille zijn initiatiefnemers van mening dat de
nadruk ligt bij de bijzondere verantwoordelijkheid die elk van de echtelieden heeft wanneer hij gebruik maakt van de wettelijk verankerde
(contracts)vrijheid.12 Deze bijzondere verantwoordelijkheid vloeit voort uit
de nauwe persoonlijke band die het huwelijk in het leven roept. Deze
bijzondere verantwoordelijkheid spiegelt zich in de bijzondere zorgplicht
die een notaris heeft bij het adviseren van de (aanstaande) echtelieden
omtrent hetgeen zij in de huwelijkse voorwaarden wensen op te nemen
en de (mogelijke) consequenties daarvan. De keuze voor bepaalde
afspraken ten aanzien van de wijze waarop zij wensen te scheiden,
impliceert in zekere zin dat de aanstaande echtelieden een keuze maken
voor een bepaald soort huwelijk (Schonewille spreekt in zijn proefschrift
over «Ehetyp» dat uit het Duitse huwelijksvermogensrecht afkomstig is).
Het spreekt voor zich dat partijen daarbij zullen onderkennen dat een
keuze aan het begin van het huwelijk niet betekent dat er tijdens het
huwelijk niet behoefte aan wijziging daarvan kan ontstaan. Voor een deel
kan op bepaalde te verwachten keuzes worden geanticipeerd in de
huwelijkse voorwaarden (zoals het krijgen van kinderen, het meer of
minder werken etc.) en voor een deel zal dit moeten leiden tot aanpassing
van de huwelijkse voorwaarden tijdens het huwelijk. Een in het familierecht gespecialiseerde advocaat, notaris, scheidingsexpert en/of mediator
kan daarbij een belangrijke rol vervullen. In veel gevallen zal het gaan om
het krachtenveld tussen de zorg voor het inkomen en de zorg voor de uit
het huwelijk geboren kinderen. Veel frustraties die rond de echtscheiding
ontstaan, vloeien voort uit het niet in ogenschouw nemen van dit
krachtenveld en het niet anticiperen op de mogelijke ontwikkelingen
tijdens het huwelijk. In klassieke huwelijken groeit soms stilzwijgend de
praktijk dat de vrouw zich meer richt op de zorg voor kinderen en het
huishouden terwijl de man zich richt op de zorg voor inkomen. Als hieraan
geen bewuste keuze en afwegingen ten grondslag liggen of die niet zijn
onderkend bij het opstellen van de huwelijkse voorwaarden, kan dat bij
een scheiding tot grote frustraties leiden. Met name omdat het inmiddels
een voldongen feit is dat de ene partner door de gemaakte keuzes niet of
niet eenvoudig meer in het eigen inkomen kan voorzien en ook niet meer
snel toegang heeft tot de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld omdat opleiding
achterwege is gebleven. De andere partner heeft voornamelijk de zorg
voor het inkomen op zich genomen en vindt veelal dat er te weinig
betrokkenheid is geweest of heeft kunnen zijn bij het opgroeien en
opvoeden van de kinderen. Nu initiatiefnemers voorstellen om het verlies
van verdiencapaciteit als uitgangspunt voor het ontstaan van het recht op
partneralimentatie te hanteren, is het voor beide echtelieden van groot
belang om deze keuzes bewust te maken en zo nodig tijdig de huwelijkse
voorwaarden aan een eventuele nieuwe en niet voorziene invulling van
het huwelijk aan te passen.
5. De nieuwe grondslag
De grondslag voor de betaling van partneralimentatie wordt wettelijk
vastgelegd en is compensatie voor de gedurende het huwelijk als gevolg
van de tijdens het huwelijk gemaakte keuzes ontstane verlies aan
12

Schonewille, F. 2013. «Partneralimentatieclausules in premaritale huwelijkse voorwaarden»
Tijdschrift Relatierecht en Praktijk 7 (oktober), blz. 289–294.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

6

verdiencapaciteit. De alimentatie is dus een compensatie voor de
achterstand op de arbeidsmarkt die is ontstaan doordat een van de
partners geen of minder tijd aan zijn of haar carrière heeft kunnen
besteden. Initiatiefnemers accepteren dat het einde van een huwelijk of
een geregistreerd partnerschap kan leiden tot verlies van welstand na
afloop van het huwelijk of geregistreerd partnerschap. Initiatiefnemers
achten dat redelijk omdat hierbij wordt aangesloten bij de werkelijk voor
het huwelijk bestaande verschillen tussen de partners. Het huwelijk op
zich rechtvaardigt volgens de initiatiefnemers niet een overdracht van
inkomen na het huwelijk. Het recht op partneralimentatie ontstaat pas als
er, als gevolg van keuzes die partijen tijdens het huwelijk gemaakt
hebben, sprake is van verlies van verdiencapaciteit bij een van de partners
omdat er een achterstand is ontstaan op de arbeidsmarkt. Uitgangspunt
voor initiatiefnemers is terugkeer naar de arbeidsmarkt zodat ieder van de
gewezen echtgenoten in de eigen inkomsten kan voorzien. Alleen als er de
zorg is voor een kind jonger dan 12 jaar kiezen initiatiefnemers ervoor om
vanwege het belang van het kind de mogelijkheid voor partneralimentatie
te realiseren. De zorg voor kinderen ouder dan 12 jaar hoeft volgens
initiatiefnemers niet aan deelname aan de arbeidsmarkt in de weg te
staan. Samenwonenden, ongeacht of er kinderen zijn, hebben geen
wettelijk recht op partneralimentatie. Zij kunnen vrijwillig aansluiten bij de
wettelijke regeling. De wettelijke regeling is van toepassing op gehuwden
en geregistreerde partners. Bij huwelijkse voorwaarden en in de overeenkomst van geregistreerd partnerschap kunnen partijen andersluidende
afspraken maken. De wettelijke regeling staat afwijkingen ten positieve en
ten negatieve toe. Contractsvrijheid is uitgangspunt.
De partner (vaak de vrouw) die tijdens het huwelijk het merendeel van de
zorgtaken had en minder betaald werk verrichtte, komt op het moment
van scheiding wat dat betreft niet meteen in een andere situatie terecht.
Deze relatieve achterstandspositie van de vrouw moet kunnen worden
verdisconteerd in de alimentatieplicht van de man. Daarin wil deze
initiatiefwet geen verandering brengen. Waar deze wet wel aandacht voor
vraagt is het feit dat de economisch onzelfstandige startpositie van de
vrouw na de scheiding niet mag betekenen dat zij in die afhankelijke
positie moet blijven.
5.1 De grondslag voor partneralimentatie in historisch perspectief
Het navolgende is ontleend aan het uitstekende proefschrift van N. D.
Spalter13 waarin de geschiedenis van de grondslag van partneralimentatie
is samengevat. Het burgerlijk wetboek van 1838 (hierna: het oud BW) was
grotendeels gebaseerd op de Franse Code Civil. De op de Verlichting
gebaseerde opvattingen over en codificatie van het familierecht in dit
Franse wetboek werd evenwel niet door de Nederlandse wetgever
overgenomen. In plaats daarvan werd dit deel gebaseerd op de conservatieve religieuze familie-ideologie die destijds in Nederland heerste.
Scheiden kon als gevolg daarvan alleen als er sprake was van schuld.
Zelfs een schuldloze scheidingsgrond als «krankzinnigheid» werd door de
wetgever verworpen. Echtscheiding met onderlinge overeenstemming
werd uitdrukkelijk verboden. Men vreesde voor «ontheiliging» van het
huwelijk als daar door middel van een overeenkomst een einde aan
gemaakt zou kunnen worden. Het oud BW stond slechts vier echtscheidingsgronden toe:
– overspel
– kwaadwillige verlating van tenminste 5 jaar
– veroordeling wegens een misdrijf of lange gevangenisstraf
– zware mishandeling of verwondingen van de echtgeno(o)t(e).

13

N.D. Spalter, Grondslagen van partneralimentatie, Boom Juridische uitgevers, 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

7

Slechts de «onschuldige» echtgenoot kon de echtscheiding vorderen.
Alleen via de laagdrempeliger route van een langdurige scheiding van
tafel en bed was ontbinding van het huwelijk mogelijk, als partijen
daarover overeenstemming hadden bereikt. Maar ook aan de scheiding
van tafel en bed werden hoge eisen gesteld. Alleen ten behoeve de
«onschuldige» eisende partij kon partneralimentatie worden opgelegd als
deze onvoldoende inkomsten tot levensonderhoud had. Nieuw was wel
dat in het oud BW de rechter de vrijheid kreeg de hoogte van de alimentatie te bepalen. Ook werd vastgelegd dat de alimentatieverplichting
eindigde bij de dood van de betalende of de ontvangende echtgenoot. Dit
echtscheidings- en alimentatierecht werd pas in 1971 aangepast. Tot die
tijd werd met dit negentiende-eeuwse stelsel van schuld en onschuld
gewerkt, van tijd tot tijd aangepast als gevolg van jurisprudentie van de
Hoge Raad.
Kern van het oude alimentatierecht was dat als gevolg van het huwelijk
een levenslange onderhoudsplicht ontstond die niet door het verbreken
van het huwelijk werd beëindigd. De alimentatieverplichting was daarmee
een vorm van schadevergoeding wegens het verbreken van de op het
huwelijk gebaseerde levenslange onderhoudsplicht. De gedachte dat een
onschuldige echtgenoot, meestal de vrouw, in staat zou zijn om door
middel van werk in haar eigen inkomen te voorzien, was in die tijd niet
realistisch. Er was een gebrek aan banen voor vrouwen en werkende
vrouwen werden in die tijd ook in veel sociale omgevingen niet geaccepteerd. In 1883 wees de Hoge Raad het eerste arrest14 waardoor de
schuldgedachte bij echtscheiding aan belang verloor. De bekentenis werd
door de Hoge Raad namelijk als een volledig bewijsmiddel toegelaten,
waardoor de mogelijkheid ontstond dat echtelieden door te erkennen dat
er sprake was van één van de limitatief opgesomde gronden, zoals
overspel, in onderling overleg een basis konden creëren voor een
echtscheiding. Zo ontstond het systeem van de «grote leugen». Echtelieden beriepen zich met wederzijds goedvinden op een van de limitatief
genoemde gronden, zonder dat daarvan daadwerkelijk feitelijk sprake
hoefde te zijn, en verkregen zo het recht te scheiden. Als gevolg hiervan
nam het aantal echtscheidingen toe en ontstonden ook in het kielzog
daarvan alimentatieverplichtingen ten behoeve van de «onschuldige»
echtgenoot. De Hoge Raad paste het echtscheidings- en alimentatierecht
verder aan in 1913 en 1915. In 1913 verkreeg de rechter een discretionaire
bevoegdheid bij het vaststellen van alimentatieverplichtingen rekening te
kunnen houden met alle omstandigheden van het geval, waaronder ook
niet-financiële factoren.15 In 1915 werd mogelijk dat alimentatie aan beide
echtelieden kon worden toegewezen, ook als het verzoek tegen die
echtgenoot was gericht (al dan niet in reconventie) die de «schuld» had
aan het «wangedrag». Zo konden de rechters meer maatwerk leveren en
alle omstandigheden meewegen.16 Zo konden «onschuldige» echtgenoten
ook onderhouds- en dus alimentatieplichtig worden. Het moge duidelijk
zijn dat erkenning van een niet noodzakelijk op waarheid gebaseerd
«overspel» ook sociaal zwaarwegende gevolgen kon hebben. Maar de
rigide wetgever dwong hiertoe.
In 1919 formuleerde de Hoge Raad de grondslag voor partneralimentatie
als volgt:

14

HR 22 juni 1883, W 4924.
HR 21 november 1913, NJ 1913, 1320.
16
HR 25 juni 1915, NJ 1915, 931.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

8

«(...) berust op de levensverhouding, zooals die uit het huwelijk is
geschapen en deze haar werking, zij het dan in beperkten omvang,
behoudt ook al wordt de huwelijksband geheel of ten deele gestaakt»17.
De onderhoudsplicht bleef bestaan ondanks het gehele of gedeeltelijke
einde van het huwelijk volgens de Hoge Raad. Als wij met de kennis van
vandaag terugkijken naar deze ontwikkeling zou verondersteld kunnen
worden dat hierbij ook een rol kan hebben gespeeld dat er in die jaren ook
weinig alternatief was voor de verlaten echtgenoot. Zeker als het de
vrouw betrof was er voor haar nauwelijks een sociaal vangnet en was ook
het verkrijgen van inkomen door middel van werk niet makkelijk. De op
dat moment (over)heersende (religieuze) maatschappijvisie stond ook aan
een beëindiging van het huwelijk in de weg. De realiteit van de samenleving op dat moment vond wel weerklank bij de rechtsopvatting van de
Hoge Raad waardoor grote maatschappelijke problemen werden
voorkomen, omdat gefaciliteerd werd dat echtelieden, zij het met
gezichtsverlies van de «schuldige» echtgenoot, een eind aan hun huwelijk
konden maken.
De juridische gemoederen werden in de jaren na 1919 nog herhaaldelijk in
beweging gebracht door latere arresten en de vraag wat de grondslag
voor partneralimentatie nu precies was. Maar aan een ding werd niet
getwijfeld: de onderhoudsplicht bleef ook na het huwelijk op de een of
andere manier bestaan. Spalter merkt in dit kader op dat de partneralimentatie pas rond 1930 een alimentair karakter kreeg. Vast stond ook toen
nog dat het huwelijk een onderhoudsplicht deed ontstaan. Dat betekende
niet noodzakelijk dat deze onderhoudsplicht ook bleef voortduren na het
einde van het huwelijk. Er ontstond een nieuwe rechtstoestand waarin
andere regels golden. Hierdoor ontstond alleen recht op partneralimentatie als er sprake was van behoeftigheid. Daarmee werd de rechtsgrond
anders, maar bleef de aard van de verplichtingen tijdens en na het
huwelijk uiteindelijk hetzelfde. De Hoge Raad leek te kiezen voor solidariteit als grondslag voor de verplichting tot het betalen van partneralimentatie.
In 1965 vond de volgende ontwikkeling in de jurisprudentie plaats. De
Hoge Raad oordeelde dat op de man een morele verplichting rustte om in
het levensonderhoud van zijn ex-vrouw te voorzien, ook als het huwelijkseinde aan de schuld van deze echtgenote lag. Deze verplichting kon
volgens de Hoge Raad van zo’n dringende aard zijn dat er sprake was van
een natuurlijke verbintenis. De grondslag verschoof daarmee tussen 1883
en 1965 van schadevergoeding wegens schuldige gedragingen naar een
alimentair recht op basis van solidariteit.
Eind jaren 60 werd gerealiseerd dat de oude bepalingen van het BW niet
meer pasten bij de jurisprudentie en de opvattingen die zonder twijfel
onder invloed van de diverse «revoluties» in deze jaren veranderd waren.
Eerdere pogingen de wet uit 1838 te veranderen waren tot op dat moment
altijd gestrand. In 1971 werd een nieuw wetsontwerp ingevoerd. De grond
voor een echtscheiding werd eindelijk gewijzigd in een schuldloze
grondslag: duurzame ontwrichting van het huwelijk. De ontbinding kon
plaatsvinden op eenzijdig of gemeenschappelijk verzoek. De partneralimentatie werd ook definitief losgekoppeld van de schuld omdat de
wetgever (eindelijk) de overtuiging had gekregen dat vaak beide partijen
schuld hadden aan het ontstaan van de ontwrichting. De behoeftigheid
bleef als voorwaarde voor partneralimentatie bestaan.

17

HR 11 april 1919, NJ 1919, 574.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

9

De wetgever maakte in 1971 geen heldere keuze voor een nieuwe
grondslag van de partneralimentatie. De Hoge Raad had daardoor de
ruimte (en overigens ook de verplichting) de grondslag te definiëren. In
een uitspraak uit 1977 blijkt dat hij nog steeds de uit 1919 stammende
voortdurende solidariteit als grondslag accepteerde. Vanaf de jaren 70
ontstond een breed gedragen visie dat het huwelijk op zich niet rechtvaardigde dat de ene partner levenslang door de andere partner zou worden
onderhouden. Bovendien nam het aantal echtscheidingen in deze jaren
toe, waardoor steeds duidelijker werd dat een levenslange onderhoudsplicht ook niet meer op te brengen was als er van een nieuw huwelijk
sprake was. Helemaal onpraktisch werd het als er meerdere opvolgende
huwelijken werden gesloten. Uitgangspunt werd dat van beide echtgenoten, dus ook vrouwen, kon worden verwacht dat zij in hun eigen
levensonderhoud zouden voorzien. Het huwelijk werd niet meer als een
levensverzekering beschouwd en het partneralimentatierecht werd
voortaan aangemerkt als uitzonderingsrecht. De oude grondslag, die werd
getypeerd als voortdurende solidariteit, werd daarmee verlaten. Het
spreekt voor zich dat deze opvattingen zich wijzigden. De positie van de
vrouw veranderde in deze jaren aanmerkelijk. Niets stond hen in de weg
om een beroep naar keuze uit te oefenen of opleidingen te volgen. Door
het sluiten van een huwelijk werd de vrouw niet meer automatisch
ontslagen, sinds 1957 was de gehuwde vrouw bovendien handelingsbekwaam en de bepaling dat de man het «hoofd der echtvereniging» was
verdween (pas) in 1968 uit het BW.
In plaats van de verplichting aan de man om huishoudgeld aan de vrouw
te verstrekken werd wettelijk vastgelegd dat echtelieden elkaar het nodige
dienen te verschaffen (art. 1:81 BW). Sommige auteurs waren desondanks
van mening dat de positie van de vrouw tijdens en na het huwelijk
economisch nog niet zelfstandig was.
Al vanaf 1970 zijn er auteurs die menen dat de grondslag voor de
verplichting tot de betaling van partneralimentatie gevonden zou moeten
worden in de huwelijksgerelateerde vermindering van verdiencapaciteit.18
De grondslag heeft in dit geval dan een compensatoir karakter. Maar
daarnaast bleef de – ook na de scheiding – voortdurende solidariteitsgedachte ook bestaan.
Al in de jaren 70 werd door het parlement aandacht gevraagd voor de
problematiek van die ouder die na de scheiding de zorg voor kinderen op
zich neemt en daardoor minder kans maakt op de arbeidsmarkt of minder
flexibel is om in het levensonderhoud te voorzien. Ook speelde toen al de
zorg voor partners die na een langdurig huwelijk waarbij dat huwelijk
«traditioneel» werd ingericht, op hogere leeftijd weer in hun levensonderhoud zouden moeten voorzien. Twee problemen waarvoor initiatiefnemers menen in dit wetsvoorstel een adequate wettelijke oplossing te
hebben gevonden.
Initiatiefnemers menen dat de huidige samenleving vraagt om een
herijking van de grondslag van partneralimentatie. Uit het hierbovenstaande kan worden afgeleid dat initiatiefnemers daarmee niet kiezen
voor een wezensvreemde constructie, maar juist aansluiten bij een al veel
langer bestaande opvatting dat de zelfstandigheid van de beide partners,
de (nagenoeg) gelijke kansen op de arbeidsmarkt en de bestaande
scholings- en opleidingsmogelijkheden in beginsel betekenen dat
iedereen meteen of na enige tijd weer in zijn of haar eigen levensonderhoud kan voorzien. Daarbij hoort dat er geen algemene, laat staan
levenslange, onderhoudsplicht van de ene echtgenoot voor de andere
18

Zie voor verwijzingen Spalter, a.v. blz. 38 noot 60.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

10

echtgenoot bestaat. De levenslange duur van partneralimentatie werd in
1994 afgeschaft (zie voor een toelichting op deze ontwikkeling het
hoofdstuk over de aanpassing van de duur van de betalingsverplichting
van partneralimentatie).
Initiatiefnemers zijn wel van mening dat als de keuzes die echtelieden
tijdens het huwelijk gemaakt hebben tot gevolg hebben dat de ene
echtgenoot na het einde ervan minder kans op de arbeidsmarkt maakt dan
het geval zou zijn geweest als er niet van een huwelijk of niet van deze
keuzes sprake was geweest, er recht op partneralimentatie kan ontstaan.
Daarmee kan ook de keuze voor het krijgen van kinderen en de zorgverdeling tijdens het huwelijk, ertoe leiden dat de kansen op de arbeidsmarkt
worden belemmerd. Hiermee kiezen initiatiefnemers voor het door Spalter
als compensatoir gekenmerkte karakter van partneralimentatie. Initiatiefnemers zien het recht op partneralimentatie als uitzonderingsrecht. In die
gevallen waarin beide echtelieden ervoor kiezen de ruimte te nemen hun
eigen ontwikkeling en ontplooiing te faciliteren, de zorg voor kinderen
nagenoeg evenredig verdelen en als gevolg daarvan ieder voor zich
dezelfde kansen, uiteraard naar vermogen, op de arbeidsmarkt hebben, is
er geen reden voor een aanspraak op partneralimentatie. Dat daarmee
ook afstand wordt gedaan van het uit het huidige recht voortvloeiende
«recht« op voortzetting van het welstandniveau uit het huwelijk is een
logische consequentie. Als er immers niet van een huwelijk sprake zou
zijn geweest, of als partijen ervoor kiezen niet te trouwen maar wel
duurzaam samen te wonen en er als gevolg daarvan geen wettelijke plicht
bestaat tot partneralimentatie, zou ieder voor zich ook in het eigen
levensonderhoud hebben moeten voorzien. De emancipatie van de vrouw
bracht daarenboven met zich mee dat algemeen geaccepteerd werd dat
ook van vrouwen kon en mocht worden verwacht dat zij na een scheiding
zelf in hun eigen levensonderhoud zouden voorzien. Partneralimentatie is
dan bedoeld om de periode te overbruggen waarin het nog niet mogelijk
is om deze arbeidsparticipatie op te starten. Daarmee wordt afscheid
genomen van de levenslange solidariteitsgedachte en wordt langzamerhand geaccepteerd dat er voor beide partners een eigen verantwoordelijkheid bestaat om hun eigen leven vorm te geven, waarbij hoort dat
ook in het eigen levensonderhoud wordt voorzien. Hieruit vloeide ook
eerder al voort dat ook over limitering van de aanspraak op partneralimentatie werd nagedacht en dat de grondslag daarvoor gevonden werd in
de veranderende opvattingen over de positie van met name vrouwen in
de samenleving en op de arbeidsmarkt in Nederland.
6. De verkorting van de duur
Initiatiefnemers zijn van mening dat er geen maatschappelijk draagvlak
meer bestaat voor de huidige duur van de partneralimentatie van 12 jaar
als het huwelijk langer heeft geduurd dan 5 jaar. Initiatiefnemers kiezen
ervoor de duur van 5 jaar als uitgangspunt te nemen met een tweetal
uitzonderingen. Voor huwelijken die korter geduurd hebben dan drie jaar
ontstaat geen recht op partneralimentatie. De alimentatieplicht eindigt in
ieder geval indien de alimentatieplichtige de AOW gerechtigde leeftijd
bereikt. In het hiernavolgende wordt eerst stil gestaan bij de historie van
de duur van partneralimentatie en daarna zullen initiatiefnemers hun
voorstellen ten aanzien van de duur nader toelichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

11

6.1 De duur van partneralimentatie in historisch perspectief
Voor de navolgende tekst is dankbaar gebruik gemaakt van de dissertaties
van Spalter19 en Janssen20 die beiden vanuit verschillende onderwerpen
aandacht besteden aan het fenomeen van de duur van partneralimentatie.
De rode draad door de geschiedenis van partneralimentatie is ondertussen duidelijk. De visie op de vrouw, haar plaats in het huwelijk, haar
plaats in de samenleving en haar positie ten opzichte van de arbeidsmarkt
zijn bepalend. De wetgeving rond partneralimentatie ontstaat in 1838 in
een tijd dat de man wettelijk wordt gezien als het hoofd der huishouding,
vrouwen na een huwelijk niet (meer) handelingsbekwaam zijn, niet geacht
worden te werken boven een bepaalde sociale klasse, niet kunnen
scheiden zonder dat een van de partijen er schuld aan heeft, nog bijna 100
jaar geen stemrecht hebben en kunnen rekenen op een levenslange
onderhoudsplicht als de schuld van de scheiding niet bij hen ligt. De visie
van de wetgever en de rechterlijke macht heeft, zoals hierboven al werd
toegelicht, zich steeds ontwikkeld naar mate de visie van de samenleving
op de positie van de vrouw wijzigt. Zo wordt gezocht naar de aard van de
grondslag van de partneralimentatie toen de religieuze connotatie achter
het huwelijk en de onderdanige positie van de vrouw aan het verdwijnen
was en wordt de schuldvraag bij echtscheiding naar de achtergrond
gedrongen. Ook wordt langzaam geaccepteerd dat een alimentatieverplichting niet meer levenslang zou hoeven te duren. Toch duurt het nog
tot 1994 voordat ook wettelijk afscheid wordt genomen van de
onbepaalde duur van de partneralimentatie. Na de veranderingen in de
jaren 60 waarbij ook de positie van de vrouw stevig wordt opgeschud,
wordt in 1971 de eerste poging ondernomen om een wettelijke limitering
van partneralimentatie door te voeren.21 De formulering van het
wetsvoorstel is dermate vaag dat er in de praktijk sprake is van rechtsonzekerheid en rechtsongelijkheid. In 1979 roept het D66 Kamerlid WesselTuinstra bij motie op om de partneralimentatie aan een maximumtermijn
te verbinden en tevens limiteringscriteria op te stellen. De naar aanleiding
van deze motie ingerichte werkgroep brengt in 1981 verslag uit. In dit
rapport wordt de koppeling gemaakt tussen de behoeftigheid die ontstaat
doordat de ene partner tijdens het huwelijk voor de kinderen heeft
gezorgd en niet aan het arbeidsproces heeft deelgenomen, waardoor de
andere partner als gevolg van deze rolverdeling bereid zou moeten zijn
gedurende enkele jaren de ene partner in staat te stellen zich op het
arbeidsproces voor te bereiden. Uitgangspunt van de werkgroep is dat het
causale verband tussen de ontbinding van het huwelijk en de behoeftigheid naar mate de jaren verstrijken afneemt. Het kan dus niet zo zijn dat
er wettelijk sprake blijft van een levenslange alimentatieplicht. De
werkgroep concludeert dat drie factoren van belang kunnen zijn:
gewenning aan een bepaalde levensstijl tijdens het huwelijk, verzorging
en opvoeding van de kinderen en maatschappelijke achterstand vanwege
onvoldoende scholing of werkervaring. De werkgroep concludeert dat de
maximumtermijn voor partneralimentatie dient te worden gesteld op
twaalf jaar. Het voornaamste argument hiervoor is dat kinderen die
geboren zijn uit het huwelijk na 12 jaar op de middelbare school zijn
aanbeland en dat het dus mogelijk moet zijn voor de verzorgende partner
om weer aan het arbeidsproces deel te nemen en zelf in het levensonderhoud te voorzien. Er wordt wel een mogelijkheid van verlenging
voorgesteld. Nadrukkelijk is het evenwel de bedoeling dat die voorgestelde twaalf jaar een maximum zou zijn zonder dat het een standaardtermijn zou worden. De rechter kan ook op verzoek in uitzonderlijke
gevallen de termijn verkorten of verlengen. Het zou nog tot 1985 duren
19

N.D. Spalter, Grondslagen van partneralimentatie, Boom Juridische uitgevers, 2013.
T. Janssen, Limitering van partneralimentatie, Celsus Juridische Uitgeverij, Tilburg, 2013.
21
Handelingen I 1970/1971, 10 213, nr. 182.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

12

totdat het wetsvoorstel dat limitering van partneralimentatie voorstelde
wordt ingediend.22 De Kamer vindt dat binnen het gestelde maximum van
twaalf jaar de rechter de vrijheid moet hebben om een afweging te maken
van de belangen van de betrokken partijen.
Het wetsvoorstel uit 1985 regelt dat bij beëindiging van huwelijken die
langer geduurd hebben dan 5 jaar of waaruit kinderen zijn ontsproten een
maximale termijn voor partneralimentatie bestaat van twaalf jaar, tenzij de
rechter op verzoek een kortere termijn heeft toegewezen. Deze termijn is
uitdrukkelijk bedoeld om de ontvangende partner of de alimentatiegerechtigde de tijd te geven zich voor te bereiden op de financiële onafhankelijkheid. Huwelijken die korter duren dan 5 jaar en zonder kinderen,
leveren een alimentatieduur op gelijk aan de duur van het huwelijk. De
grondslag voor deze bepaling wordt gevonden in het feit dat naarmate
een huwelijk korter geduurd heeft er in mindere mate nadelige gevolgen
aan het huwelijk kunnen worden toegerekend. Een huwelijk zonder
kinderen dat langer geduurd heeft dan 5 jaar sluit dan weer aan op de
hoofdregel van maximaal twaalf jaar partneralimentatie. Na ernstige
bezwaren van met name de Eerste Kamer wordt in 1991 een voorstel tot
wijziging ingediend in de Tweede Kamer. Dit gewijzigde voorstel wordt
uiteindelijk in april 1994 aangenomen en treedt met ingang van 1 juli 1994
in werking. De al door de Hoge Raad in het begin van de 20e eeuw
opgeworpen gedachte dat een levenslange onderhoudsplicht wellicht niet
in alle gevallen redelijk is, wordt uiteindelijk ook wettelijk verankerd.
6.2 Het voorstel van initiatiefnemers
Initiatiefnemers zijn van mening dat het, 20 jaar na de invoering van de
wet waarbij de partneralimentatie wordt gelimiteerd, tijd is voor een
nadere wettelijke regeling die weer wordt aangepast aan de ontwikkelingen in de samenleving ten aanzien van de opvattingen over de
gewenste gevolgen van het huwelijk, de rol van de ouders na een
scheiding, de mate waarin beide partners in staat moeten worden geacht
zelf in hun levensonderhoud te kunnen voorzien en de ruime mogelijkheden die op de arbeidsmarkt bestaan voor mannen en vrouwen om door
middel van werk aan inkomen te komen. Hierbij speelt in de visie van
initiatiefnemers ook een rol dat er inmiddels ruime mogelijkheden zijn
voor beide partners om parttime te werken, waardoor het mogelijk is om
de zorg voor kinderen evenredig te verdelen. De hiervoor door initiatiefnemers beschreven grondslagwijziging van partneralimentatie brengt
daarenboven met zich mee dat de toegang tot partneralimentatie beperkt
is tot degenen die daadwerkelijk als gevolg van de tijdens het huwelijk
gemaakte keuzes een extra steun in de rug nodig hebben om weer terug
te kunnen keren op de arbeidsmarkt, dan wel degenen die deze steun
nodig hebben als gevolg van de keuzes die partijen hebben gemaakt ten
aanzien van de zorgverdeling voor de kinderen. Ten slotte zijn initiatiefnemers ervan overtuigd dat de bestaande praktijk, waarbij de onderhoudsgerechtigde anders dan voorzien zich vaak niet voorbereid op de
terugkeer op de arbeidsmarkt door bijvoorbeeld scholing of (vrijwilligers)werk, niet meer (zo lang) voor rekening van de onderhoudsplichtige
dient te komen. Uitgangspunt is immers dat een ieder in zijn eigen
levensonderhoud dient te voorzien.
Initiatiefnemers achten dat niet wenselijk. Slechts in schrijnende gevallen
kan de hardheidsclausule uitkomst bieden en zou een verlenging van de
termijn mogelijk kunnen zijn.

22

Kamerstukken II 1986/1987, 19 295, nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

13

6.3 Uitzonderingen
Nadrukkelijk wensen initiatiefnemers een uitzondering te maken voor zeer
langdurige huwelijken waarbij een van de partners op latere leeftijd niet
(meer) werkt en huwelijken waaruit kinderen geboren zijn die de leeftijd
van 12 jaar bij de scheiding nog niet hebben bereikt. Initiatiefnemers
achten het redelijk dat voor deze categorieën in beginsel een uitzondering
wordt opgenomen omdat dit in het belang van de kinderen of in het
belang van de onderhoudsgerechtigde zelf is. Met name bij de langdurige
huwelijken, in de visie van de initiatiefnemers een huwelijk dat langer
heeft geduurd dan 15 jaar, kan de leeftijd van de onderhoudsgerechtigde
een belemmering zijn om snel terug te keren tot de arbeidsmarkt. Zij gaan
er hierbij van uit dat in de «traditionele» huwelijken een van de partners
nagenoeg geheel aan het arbeidsproces werd onttrokken.
Voor kortdurende huwelijken waaruit geen kinderen geboren zijn, menen
initiatiefnemers dat er geen reden is om een verplichting tot het betalen
van partneralimentatie wettelijk te waarborgen. Partijen mogen daar, zoals
dat ten aanzien van de gehele wettelijke regeling geldt, andersluidende
afspraken over maken bij huwelijkse voorwaarden of echtscheidingsconvenant. Als een huwelijk korter duurt dan drie jaar, dan is er geen sprake
van een ernstige vermindering van de kansen op de arbeidsmarkt als
gevolg van het huwelijk, ook al zou daar een traditionele invulling aan
gegeven zijn, terwijl een eventueel bij aanvang van het huwelijk al
bestaande achterstand niet aan het huwelijk kan worden verweten.
Hoofdregel is dat er geen recht op partneralimentatie ontstaat.
Initiatiefnemers realiseren zich dat elke limitering van de duur van
partneralimentatie leidt tot grenzen die op zich arbitrair kunnen zijn. Er
zullen altijd voorbeelden zijn van huwelijken die net binnen of net buiten
de grens vallen met voor (beide of een van de) partijen onwenselijke of
onacceptabele gevolgen. Het staat partijen vrij deze knelpunten in goed
onderling overleg op te lossen.
Daarmee komen initiatiefnemers tot het volgende schema, voor wat
betreft de duur van partneralimentatie:
Geen kinderen jonger dan 12 jaar:
0–3 jaar: geen recht op partneralimentatie.
3-verder: de helft van het huwelijk met een maximum van 5 jaar.
Wel kinderen jonger dan 12 jaar:
Partneralimentatie voor de helft van het huwelijk met een maximum van 5
jaar maar in ieder geval totdat het jongste kind 12 jaar is.
Huwelijken langer dan 15 jaar en alimentatiegerechtigde ten hoogste 10
jaar jonger dan AOW-leeftijd:
5 jaar maar in ieder geval minimaal tot de alimentatiegerechtigde de
AOW-gerechtigde leeftijd bereikt.
Alimentatieplichtige bereikt AOW gerechtigde leeftijd
In alle gevallen eindigt de alimentatieplicht indien de alimentatieplichtige
de AOW gerechtigde leeftijd bereikt (zie hierna onder 9.2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

14

7. De berekeningssystematiek
Partneralimentatie is wettelijk geregeld, maar net als bij de kinderalimentatie is ook de berekening van partneralimentatie onoverzichtelijk.
Daarnaast wordt de duur van de alimentatie als onredelijk lang ervaren (in
geval van scheiding zonder kinderen en bij een duur van het huwelijk
langer dan 5 jaar, is de duur in veel gevallen 12 jaar). De betalende partner
draagt vervolgens gedurende langere tijd een substantieel deel van zijn
inkomen over. Voor de ontvangende partner bestaat in veel gevallen geen
prikkel om door middel van eigen inkomsten en/of opleiding op enige
termijn in het eigen onderhoud te voorzien. Tenslotte is in het huidige
systeem de hoogte van de partneralimentatie zeer lastig te wijzigen.
Omdat de berekeningsmethodiek niet eenvoudig is, komt in veel gevallen
de rechter eraan te pas. Initiatiefnemers vinden dan ook dat de huidige
systematiek daarmee onduidelijk is, teveel negatieve gevolgen heeft voor
de betalende partner en te moeilijk te wijzigen is. Het huidige systeem
gaat ervan uit dat het welstandsniveau tijdens het huwelijk ook recht geeft
op datzelfde welstandsniveau daarna. Initiatiefnemers achten dat niet
redelijk. Daarom wordt in hun voorstel aangesloten bij de werkelijk voor
het huwelijk bestaande inkomensverschillen tussen de partners. Het
huwelijk op zich rechtvaardigt niet een overdracht van inkomen na het
huwelijk.
7.1 De nieuwe berekeningssystematiek
Door de wijziging van de grondslag vervalt het element «de behoefte» in
de berekening van de hoogte van de partneralimentatie. Indien er recht op
partneralimentatie bestaat wordt de hoogte van de partneralimentatie
eenvoudig vastgesteld op basis van een draagkrachtvergelijking.
De stappen om te komen tot de te betalen partneralimentatie zijn:
– van beide echtgenoten wordt het alimentatie-inkomen na scheiding
bepaald (artikel 400a)
– op basis van dit inkomen wordt forfaitair de draagkracht van beiden
bepaald
– op de beschikbare draagkracht komen de door ieder voor een kind op
grond van artikel 404 en 395a te dragen kosten van zorg en opvoeding
en levensonderhoud en studie en bijkomende kosten van studie in
mindering.
– van de resterende draagkracht behoudt ieder 40% (eigen luxe)
– de partneralimentatie bedraagt de helft van het verschil van de
draagkracht die na de voorgaande stappen resteert
Indieners stellen vooralsnog geen defiscalisering voor van de partneralimentatie. De te betalen partneralimentatie dient te worden gebruteerd.
Deze brutering vindt nu plaats op basis van de Methode Buys. Indieners
stellen voor deze methode te vervangen door een eenvoudigere methode.
De te betalen partneralimentatie wordt gebruteerd op basis van het
alimentatie-inkomen van de alimentatieplichtige op basis van een drietal
treden. De vermenigvuldigingsfactoren zijn afgeleid van de tarieven in de
Wet Inkomstenbelasting 2001. Hierdoor ontstaat er een minder exacte
brutering. Hiertegenover is de berekening eenvoudig en voor een burger
uitvoerbaar zonder noodzakelijke rekensoftware.
Conform de doelstelling van de wet hebben nieuwe partners en kinderen
van nieuwe partners geen invloed op de berekening. Opnieuw gaan
samenwonen of hertrouwen en het in het gezin opnemen van een kind
van de nieuwe partner leidt niet tot een andere uitkomst in de berekening
en is daarmee geen reden tot wijziging van de partneralimentatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

15

De nieuwe berekeningssystematiek wordt opgenomen in een algemene
maatregel van bestuur (AMvB). Het opstellen van een AMvB is de
bevoegdheid van de regering. Initiatiefnemers hebben ervoor gekozen
een voorbeeld van een AMvB als bijlage bij de memorie op te nemen,
zodat inzichtelijk is hoe de berekening bij voorkeur gemaakt kan worden.23
7.2 Geen indexatie
Om te voorkomen dat bij het einde van de betaling van partneralimentatie
opeens een nieuwe situatie ontstaat, voorziet de nieuwe wettelijke
regeling niet in indexatie. Dit voorziet in een prikkel om gaandeweg aan
het arbeidsproces deel te nemen en/of het aantal gewerkte uren op te
voeren. Aangezien bij de zorg voor kinderen de zwaarte van de zorgtaak
afneemt als de kinderen ouder worden, leidt dit uitgangspunt niet tot
problemen.
7.3 Afkoop
Initiatiefnemers zullen afkoop ineens van de partneralimentatie wettelijk
mogelijk maken. Hierdoor wordt het mogelijk om afkoop aan de rechter te
verzoeken. Hiermee wordt de ontvangende partner verantwoordelijk voor
het beheer van de afkoopsom en kan daar naar eigen inzicht mee om
gaan. Dit sluit tevens aan bij de nieuwe grondslag en het uitgangspunt dat
de partneralimentatie eenmalig wordt vastgesteld.
8. Hardheidsclausule
Omdat een wettelijke regeling niet in alle uitzonderingen kan voorzien, is
er een hardheidsclausule in de wet opgenomen die door de rechter of
door andere deskundigen kan worden toegepast om onredelijke situaties
te repareren. Initiatiefnemers realiseren zich dat het nagenoeg uitgesloten
is dat zij een sluitende wettelijke regeling kunnen ontwerpen waarin
rekening wordt gehouden met alle mogelijke individuele situaties. Met
name de brede mogelijkheden voor ondernemers en ZZP-ers om hun
werkzaamheden en de daarbij horende bezoldiging vorm te geven, zullen
niet volledig in de wettelijke regeling zijn voorzien. Initiatiefnemers
verwachten niettemin dat de uitgangspunten die zij in dit wetsvoorstel
presenteren voldoende handvatten bieden voor scheidende partners
waarvan een (of beiden) ondernemer is zodat zij, mits van goede wil, in
staat zijn om, al dan niet geholpen door een deskundige mediator, het
LBIO of andere deskundigen zoals gespecialiseerde advocaten,
gezamenlijk zelf tot een oplossing en goede afspraken te komen over de
eventueel verschuldigde partneralimentatie en de hoogte daarvan.
9. Overige aspecten van de wettelijke regeling
9.1 Wijziging van de alimentatie
De hoogte van de partneralimentatie is in principe niet te wijzigen, tenzij
partijen daartoe gezamenlijk besluiten of er in rechte een beroep wordt
gedaan op de hardheidsclausule. Dit geldt ook voor een in huwelijkse
voorwaarden, of overeenkomst opgenomen afspraak tot het niet wijzigen
van de afgesproken partneralimentatie (ook als de afspraak inhoudt dat de
hoogte en duur nihil is). De internetrekentool, die voor iedereen vrij
beschikbaar is, maakt het voor partijen mogelijk om zelf vast te stellen wat
de gewijzigde alimentatie moet worden. Ook deskundigen maken van
deze rekenmethode gebruik. Het LBIO krijgt een adviserende functie als
23

Hetzelfde is gedaan bij het voorstel van wet van de leden Recourt en Van der Steur in verband
met de herziening van het stelsel van kinderalimentatie (Kamerstuknummer 34 154).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

16

mensen er niet zelf uitkomen of advies wenselijk achten. Uiteraard staat
het partijen die er niet gezamenlijk uitkomen vrij zich te wenden tot
deskundigen, en in geval van conflict tot mediation of tot de rechter. De
berekening is gebaseerd op de hier als bijlage aangehechte AMvB zodat
deze van tijd tot tijd makkelijk kan worden aangepast.
9.2 Gevolgen bereiken AOW-leeftijd alimentatieplichtige
Initiatiefnemers hebben lang met elkaar overlegd over de gevolgen van
het bereiken van de AOW-leeftijd. Bij het bereiken van de AOW gerechtigde leeftijd door de alimentatieplichtige neemt in de meeste situaties het
inkomen af. Naast het (grotendeels) wegvallen van het salaris dient er
rekening te worden gehouden met de werking van de Wet verevening
pensioenrechten bij scheiding. Die brengt immers met zich mee dat de
helft van de door de ene partner tijdens het huwelijk opgebouwde
pensioenrechten wordt overgeheveld naar de andere partner. Daarmee
wordt al deels in het inkomen (en daarmee in het verlies aan verdiencapaciteit) van de andere partner voorzien. Initiatiefnemers achten het redelijk
dat daarom bij het bereiken van de AOW gerechtigde leeftijd van de
alimentatieplichtige de partneralimentatie stopt. Hiermee wordt
voorkomen dat het bereiken van de AOW gerechtigde leeftijd door de
alimentatieplichtige «automatisch» leidt tot een rechtszaak waarin
wijziging van de partneralimentatie wordt verzocht. Leidt die beëindiging
tot onoverkomelijke problemen (bijvoorbeeld omdat de alimentatieplichtige oudedagsvoorzieningen heeft opgebouwd anders dan pensioen
en die niet met de ex worden gedeeld) dan is een beroep op de hardheidsclausule mogelijk.
9.3 Overgangsregeling
Het overgangsrecht is bij een ingrijpende verbetering van de bestaande
wet- en regelgeving van groot belang. Initiatiefnemers realiseren zich dat
met name degenen die nu partneralimentatie betalen op grond van de
oude regeling (en dus maximaal 12 jaar) graag zouden zien dat de nieuwe
wettelijke regeling met onmiddellijke werking zou worden ingevoerd. Daar
staan degenen die alimentatie ontvangen tegenover, die zijn mogelijk
afhankelijk van de reeds vastgestelde partneralimentatie en verkiezen de
oude regeling. Mede gelet op het Europees Verdrag tot bescherming van
de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en de
rechtszekerheid menen initiatiefnemers dat zij bestaande rechten moeten
respecteren. Ook de Afdeling advisering van de Raad van State merkte in
haar advies naar aanleiding van het initiatiefwetsvoorstel van het lid
Bontes24 op dat onmiddellijke werking van het toen voorgestane systeem
op praktische en juridische bezwaren stuitte. Initiatiefnemers kiezen er
daarom voor dat oude gevallen, dat wil zeggen dat een verzoek tot
echtscheiding dat ten tijde van het inwerkingtreden van deze wet in
behandeling is, wordt afgewikkeld conform het volledige oude recht,
tenzij partijen gezamenlijk ervoor kiezen het nieuwe stelsel van toepassing
te verklaren. Ook alle voor de datum van inwerkingtreding van de
wettelijke regeling reeds uitgesproken echtscheidingen worden op basis
van het oude recht behandeld. Op een volgens oud recht vastgestelde
uitkering blijven de artikelen 157, 158, 159, 401, 402 en 402a (oud) van
Boek 1 van het BW onverkort van toepassing. Niet van toepassing op deze
echtscheidingen zijn vervolgens de nieuwe artikelen. 156 en 156b. De
artikelen 156a en 400a zijn niet van toepassing op alimentatieprocedures
(zowel tot vaststelling als tot wijziging van de alimentatie-uitkering) die op
het moment van inwerkingtreding aanhangig zijn. In afwijking van het
voorgaande zijn de artikelen 156a en 400a nieuw wel van toepassing op
24

Kamerstukken II 2012/13, 33 311, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

17

verzoeken tot wijziging die na het moment van inwerkingtreding worden
ingediend. Deze laatste twee artikelen hebben in dat geval dus directe
werking. Hierdoor wordt de wettelijke definitie van het alimentatieinkomen direct voor alle alimentatieprocedures eenduidig van toepassing
en wordt tevens de eenvoudige berekening van de hoogte van de
partneralimentatie ook voor wijziging van bestaande verplichtingen
ingevoerd. De bestaande rechten worden hierdoor niet aangetast (o.a.
grondslag, duur en mogelijkheid tot wijziging) terwijl ook voor bestaande
verplichtingen een belangrijke doelstelling van de wet (vereenvoudiging
van de berekening) direct wordt gerealiseerd. Initiatiefnemers menen
voorts dat bepaald moet worden dat de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel op zich geen grond is voor het vragen van een wijziging van
de eerder opgelegde partneralimentatieverplichting. De inwerkingtreding
van artikel 156a (de berekening van de draagkracht) en artikel 400a (de
berekening van het inkomen) is op zichzelf geen wijziging van omstandigheden zoals bedoeld in artikel 401 eerste lid.
9.3 Preferentie en incasso
Initiatiefnemers kiezen ervoor partneralimentatie niet preferent te
bestempelen. Incasso kan plaatsvinden via het LBIO zoals ook al in de
huidige wet- en regelgeving is voorzien.
9.4 Defiscalisering
Initiatiefnemers hebben de mogelijkheid van defiscalisering van de
partneralimentatie onderzocht. Zij hebben de voor- en nadelen in kaart
gebracht. Zij hebben vastgesteld dat defiscalisering op zich een forse
bezuiniging op de administratieve lasten met zich mee zou brengen (in de
orde van grootte van 100–140 miljoen euro per jaar). Daar staat tegenover
dat door defiscalisering een zeer groot aantal wettelijke regels, en de
uitvoering daarvan, zouden moeten worden aangepast, omdat het
verzamelinkomen van de ontvangende partner zou dalen en die van de
betalende partner zou stijgen. Dit zou tot onrechtvaardige gevolgen
kunnen leiden voor bijvoorbeeld toeslagen en andere faciliteiten. Om die
reden hebben initiatiefnemers van defiscalisering afgezien.
10 Rol nieuwe partners: Afschaffing artikel 1:160 BW
10.1 Het voorstel
Initiatiefnemers stellen voor de invloed van nieuwe partners uit de wet te
schrappen (afschaffing artikel 1:160 BW). De rechtvaardiging hiervoor is
dat de partneralimentatie ziet op compensatie voor verlies van verdiencapaciteit ontstaan door keuzes tijdens het huwelijk. De komst van een
nieuwe partner, ook als daardoor het welstandsniveau van de ontvangende partner stijgt, doet niet af aan de betalingsverplichting. De
gevolgen van de gemaakte keuzes tijdens het huwelijk, verdisconteerd in
de achterstand op de arbeidsmarkt, zijn er immers nog steeds. Door de
afschaffing van het bestaande art. 1:160 BW worden misbruik en fraude
voorkomen. Het is in het huidige stelsel bovendien niet in het belang van
de alimentatiegerechtigde om eerlijk te zijn over een nieuwe relatie. De
initiatiefnemers hebben ook een tweede, principieel bezwaar. Het
samenwonen met een partner betekent naar hun oordeel niet dat er
vervolgens automatisch een nieuwe onderhoudsplicht ontstaat. Die
verplichting volgt ook niet uit de wet. Maar ook de wettelijke onderhoudsplicht wordt naar mening van de initiatiefnemers met het huidige art.
1:160 BW te ver opgerekt. Veel getrouwden herkennen zich helemaal niet
meer in deze doctrine dat de ene partner verplicht zou zijn in het
onderhoud van de andere partner te voorzien. Veelal wordt in moderne

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

18

huwelijken gezamenlijk of ieder voor zich voor het inkomen zorg gedragen
en accepteren partners dat er verschil in inkomsten en dus ook in uitgaven
kan zijn, ook tijdens het huwelijk. Niet in alle gevallen kiezen partijen
ervoor de gezamenlijke inkomsten op een hoop te gooien en accepteert
men juist de gedachte dat het harde werken van de een ook mag leiden
tot meer financiële armslag terwijl de andere echtgenoot, anders dan
terzake van de gezamenlijke uitgaven voor het huishouden en de
eventuele kinderen, genoegen neemt met een wat lager budget voor de
persoonlijke uitgaven dat in relatie staat tot de bijdrage aan het totale
inkomen. In veel gevallen wordt dit ook in de huwelijkse voorwaarden
gefaciliteerd, door middel van afspraken waarbij echtelieden ervoor kiezen
naar rato van hun inkomen de kosten van het huishouden te betalen en
het restant voor eigen rekening te houden, zodat dit naar eigen inzicht kan
worden besteed. Uit een recent populair wetenschappelijk onderzoek
bleek nog dat ruzies in het kader van het huwelijk veelal gebaseerd zijn op
uitgaven die niet op de goedkeuring van beide echtelieden kunnen
rekenen. Het is zonder twijfel mede om die reden dat recent is voorgesteld
aan het automatisme van de gemeenschap van goederen ook een eind te
maken.
10.2 Achtergrond van de huidige wettelijke regeling
Art. 1:160 BW werd in 1971 ingevoerd. Er was tussen 1838 (zie hiervoor)
en 1971 een krachtige stroming in de doctrine ontstaan om partneralimentatie te laten eindigen bij een opvolgend huwelijk van de alimentatiegerechtigde.25 De rechtvaardiging voor deze wetswijziging werd erin
gevonden dat de plicht tot onderhoud van de nieuwe echtgenoot voor
ging op de verplichting van de gewezen echtgenoot voor zijn ex-partner te
zorgen. Bij een amendement van het lid Geurtsen26 werd geregeld dat
duurzaam samenwonen gelijk werd gesteld aan een nieuw huwelijk. Er is
meteen na indiening van dit amendement kritiek op gekomen die tot op
de dag van indiening van dit wetsvoorstel nog niet is verdwenen maar het
uitgangspunt geldt nog steeds.
11. Consultaties
De initiatiefnemers hebben zich tijdens de totstandkoming van dit
initiatiefwetsvoorstel uitgebreid laten adviseren door organisaties en
professionals die veel ervaring hebben met de alimentatieberekening of
zijdelings betrokken zijn bij het proces. De initiatiefnemers zijn met name
veel dank verschuldigd aan P.P. van der Ploeg RFEA en het expertisecentrum van Scheidingsexpert Nederland, alsmede aan het Landelijk
Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO), de Raad voor Rechtsbijstand
en de ambtelijke ondersteuning van de departementen van V&J en SZW.
Tot slot hebben zij de advisering ingewonnen van leden uit de rechtspraak, de advocatuur, het notariaat en de wetenschap.
12. Financiële paragraaf
Dit voorstel zal op veel terreinen kosten besparen. Doordat er minder over
partneralimentatie zal worden geprocedeerd, zullen de kosten van de
rechtspraak, het LBIO en de Raad voor Rechtsbijstand afnemen. Het
hanteren van de internettool voor de berekening van partneralimentatie
brengt geen meerkosten met zich mee. Op termijn zullen ook de kosten
van de bijstand en werkloosheidsuitkeringen afnemen omdat na invoering
van het nieuwe systeem de arbeidsparticipatie van met name vrouwen zal

25
26

Spalter, a.v. blz. 35.
Zie Handelingen II 1970/71, 10 213, blz. 3371.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

19

toenemen. Er bestaat een risico dat kort na de invoering het beroep op de
bijstand zou kunnen toenemen ten opzichte van de huidige situatie.
Artikelsgewijze toelichting
Artikel I (Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek)
Onderdeel A (artikel 80d)
De wijziging in artikel 80d, tweede lid, is van technische aard en hangt
samen met de wijzigingen in artikel 157 en het vervallen van artikel 160.
Onderdeel B (artikel 80e)
De wijziging in artikel 80e, eerste lid, vloeit voort uit het schrappen van
artikel 160.
Onderdeel C (artikel 156)
In artikel 156 wordt de grondslag van het recht op een uitkering tot
levensonderhoud vastgelegd. Twee situaties worden onderscheiden.
In de eerste plaats bestaat er recht op een alimentatie-uitkering als het
inkomen van een echtgenoot, op basis waarvan de uitkering wordt
vastgesteld (zie art. 400a), op het moment van indiening van het
echtscheidingsverzoek lager is dan de verdiencapaciteit van die
echtgenoot bij het aangaan van het huwelijk. Met de verdiencapaciteit
wordt gedoeld op de mogelijkheid om door arbeid in het eigen levensonderhoud te voorzien. De verdiencapaciteit is gerelateerd aan de
arbeidsduur die de basis is voor de berekening van het inkomen, bedoeld
in artikel 400a. Wanneer ten tijde van indiening van het verzoek het
alimentatie-inkomen wordt vastgesteld op grond van een arbeidsduur van
twintig uur per week, dan wordt bij het vaststellen van de verdiencapaciteit rekening gehouden met dit aantal uren. Uitgangspunt is dat iemand
die een parttime dienstverband heeft en niet de zorg voor kinderen jonger
dan 12 jaar, fulltime kan terugkeren in de arbeidsmarkt. Bijkomende
voorwaarde is dat het huwelijk tenminste drie jaar moet hebben geduurd
als het echtscheidingsverzoek wordt ingediend.
In de tweede plaats is er recht op een uitkering tot levensonderhoud
indien de echtgenoot na de echtscheiding bijdraagt aan de verzorging en
opvoeding van kinderen van de echtelieden die bij de indiening van het
echtscheidingsverzoek nog geen twaalf jaar zijn. In die situatie moet het
inkomen, bedoeld in artikel 400a, op het tijdstip van indiening van het
echtscheidingsverzoek lager zijn dan de verdiencapaciteit ten tijde van het
aangaan van het huwelijk. De verdiencapaciteit wordt in dat geval
gebaseerd op een fictieve arbeidsduur van 40 uur per week. Hierdoor
wordt rekening gehouden met het minder uren kunnen werken in
combinatie met de zorg voor kinderen jonger dan 12 jaar.
Bij algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld met
betrekking tot de vaststelling van de verdiencapaciteit. De voor het
huwelijk al dan niet afgeronde opleiding en het aantal daarop volgende
arbeidsjaren vóór het huwelijk zijn bepalend voor de omvang van de
verdiencapaciteit (tweede lid).
Het inkomen van de alimentatiegerechtigde echtgenoot ten tijde van de
indiening van het echtscheidingsverzoek wordt vastgesteld aan de hand
van artikel 400a. De bijdragen op grond van de Algemene kinderbijslagwet en de Wet op het kindgebonden budget worden niet betrokken in
het alimentatie-inkomen om een zuivere vergelijking te krijgen tussen dit
inkomen en de verdiencapaciteit op het moment van het aangaan van het
huwelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

20

Onderdeel D
artikel 156a
Het voorgestelde eerste lid van artikel 156a bepaalt dat met betrekking tot
de berekening van de hoogte van de partneralimentatie regels worden
gesteld bij algemene maatregel van bestuur. Het inkomen, bedoeld in
artikel 400a, zijnde het inkomen op basis waarvan een uitkering tot
levensonderhoud wordt vastgesteld, van de echtgenoten en het door
ieder van hen te dragen deel in de kosten van verzorging en opvoeding
van hun minderjarige kinderen en in de kosten van levensonderhoud en
studie van hun meerderjarige kinderen tot eenentwintig jaar bepalen de
hoogte van de uitkering tot levensonderhoud. De rechter stelt de hoogte
van de uitkering tot levensonderhoud vast, met inachtneming van het
bepaalde in deze algemene maatregel van bestuur. In deze algemene
maatregel van bestuur wordt de verdiencapaciteit in een tabel forfaitair
vastgesteld.
Het tweede lid van artikel 156a regelt welk inkomen van ieder van de
echtgenoten in aanmerking wordt genomen bij de bepaling van de
draagkracht. Dit is het inkomen, bedoeld in artikel 400a, op het tijdstip van
indiening van het verzoek om vaststelling of wijziging van de uitkering tot
levensonderhoud.
Artikel 156b
Het eerste lid van artikel 156b bepaalt dat op verzoek van de alimentatiegerechtigde echtgenoot de rechter de uitkering tot levensonderhoud
vaststelt. Dit kan bij de echtscheidingsbeschikking of bij een latere
uitspraak.
De rechter dient de hoogte van de partneralimentatie vast te stellen met
inachtneming van het bepaalde in artikel 156a en de regels gesteld in de
algemene maatregel van bestuur, bedoeld in artikel 156a.
Het tweede lid is ontleend aan het huidige artikel 157, derde lid. De
uitkering kan worden toegekend onder vaststelling van voorwaarden en
van een termijn.
Stelt de rechter op verzoek van een van de echtgenoten een termijn vast,
dan mag deze de op grond van artikel 157, eerste tot en met vierde lid,
toepasselijke termijn niet overschrijden (zie onderdeel E). Zo mag na een
kinderloos huwelijk van zes jaren de rechter, desverzocht, geen langere
termijn vaststellen. Op grond van artikel 157 is de wettelijke termijn in dat
geval drie jaren (helft van de duur van het huwelijk met een maximum
van vijf jaren).
Het derde lid stelt een termijn van 12 maanden na het ontstaan van het
recht op partneralimentatie, waarbinnen een verzoek om vaststelling van
het bedrag aan partneralimentatie moet worden gedaan bij de rechter.
Een verzoek dat na afloop van die termijn wordt ingediend, is niet
ontvankelijk.
Aldus wordt bewerkstelligd dat binnen een redelijke tijd na de indiening
van het verzoek tot echtscheiding duidelijk is of de alimentatiegerechtigde
ex-partner aanspraak maakt op een alimentatie-uitkering.
Het vierde lid voorziet in een hardheidsclausule met betrekking tot het met
inachtneming van artikel 156 en de op artikel 156a gebaseerde algemene
maatregel van bestuur, vastgestelde alimentatiebedrag.
De rechter kan op verzoek van een van de echtgenoten het resultaat van
deze berekening aanpassen als handhaving daarvan naar maatstaven van
redelijkheid en billijkheid niet van de verzoeker gevergd kan worden. Voor
deze aanpassing dient de verzoekende partij (de alimentatiegerechtigde of
-plichtige) bijzondere omstandigheden aan te voeren en te bewijzen.
Mogelijke voorbeelden zouden kunnen zijn een onverkoopbaar
gezamenlijk huis met zeer hoge hypotheeklast, extreme zorgbehoefte van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

21

een gezamenlijk kind wegens een handicap of ziekte, het bestaan van
schulden waarvan de redelijkheid dicteert dat deze last niet volledig op de
ontvangende partner kan rusten.
Onderdeel E (artikel 157)
Artikel 157 regelt de duur van de partneralimentatieplicht.
Hoofdregel is dat deze verplichting van rechtswege eindigt na afloop van
een termijn die overeenkomt met de helft van de duur van het huwelijk.
Die termijn bedraagt maximaal 5 jaren.
Heeft bijvoorbeeld een huwelijk langer dan tien jaren geduurd, dan
bedraagt de looptijd van de alimentatieverplichting op grond van het
eerste lid vijf jaren.
Het tweede lid houdt een bijzondere regel in voor het geval dat het
huwelijk langer heeft geduurd dan vijftien jaren en de alimentatiegerechtigde echtgenoot ten tijde van de indiening van het echtscheidingsverzoek
ten hoogste tien jaren jonger is dan de AOW-gerechtigde leeftijd. In die
situatie eindigt de alimentatieplicht bij het bereiken van de AOW-leeftijd.
Deze regel beoogt de oudere alimentatiegerechtigde, die doorgaans na
een langdurig huwelijk een slechtere arbeidsmarktpositie heeft, te
beschermen tegen een teruggang in inkomen door het eindigen van de
alimentatie kort voor het bereiken van de AOW-leeftijd.
Een voorbeeld is de alimentatiegerechtigde van 57 jaar met een
(kinderloos) huwelijk van zestien jaren. Op grond van artikel 157, eerste
lid, zou betrokkene recht hebben een termijn van vijf jaar partneralimentatie. Op grond van deze termijn zou de partneralimentatie stoppen bij de
leeftijd van 62 jaar. Deze alimentatiegerechtigde zou dan nog een aantal
jaren financieel moeten overbruggen tot de AOW-leeftijd. Gelet op de
slechtere arbeidsmarktpositie van deze leeftijdsgroep, zou betrokkene zeer
waarschijnlijk een beroep op de bijstand moeten doen.
Het derde lid regelt de partneralimentatietermijn voor de situatie dat
alimentatiegerechtigde de zorg heeft voor jonge kinderen van de
echtgenoten. In dat geval eindigt de partneralimentatieplicht op het
tijdstip dat de kinderen van de gewezen echtgenoten twaalf jaar zijn
geworden.
Een voorbeeld is de alimentatiegerechtigde die zorgt voor drie kinderen,
van wie het jongste vijf jaar is, uit een huwelijk dat tien jaren heeft
geduurd. Op grond van het eerste lid zou de duur van de partneralimentatieplicht vijf jaar zijn en eindigen wanneer het jongste kind tien jaar is.
De regel van het derde lid leidt ertoe dat de partneralimentatieplicht met
twee jaar wordt verlengd totdat het jongste kind twaalf jaar is.
Op grond van het vierde lid, dat een afwijking bevat van het bepaalde in
de eerste drie leden, eindigt de verplichting tot het verstrekken van
levensonderhoud van rechtswege bij het bereiken van de AOW-leeftijd
door de alimentatieplichtige. Voor de alimentatiegerechtigde betekent het
bereiken van deze leeftijd door de alimentatieplichtige veelal dat er op
grond van de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding, een
inkomstenbron naast de alimentatie-uitkering bij komt; voor de alimentatieplichtige heeft het bereiken van die leeftijd veelal een vermindering van
inkomsten tot gevolg. Om te voorkomen dat er in het merendeel van deze
situaties een beroep moet worden gedaan op artikel 159, dat ziet op de
wijziging van de alimentatie, is gekozen voor het van rechtswege laten
eindigen van de verplichting tot het verstrekken van levensonderhoud. In
de uitzonderlijke gevallen waarbij de alimentatieplichtige voldoende
draagkracht behoudt om aan deze plicht te blijven voldoen en in het
verlies aan verdiencapaciteit van de alimentatiegerechtigde onvoldoende
op andere wijze wordt voorzien, kan de alimentatiegerechtigde een
beroep doen op de hardheidsclausule in het zesde lid.
Het vijfde lid van artikel 157 bepaalt dat de termijnen beginnen te lopen
op de datum van inschrijving van de echtscheidingsbeschikking in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

22

registers van de burgerlijke stand. Deze bepaling is ontleend aan het
huidige artikel 157, vierde lid.
Het zesde lid houdt een hardheidsclausule in die is ontleend aan het
huidige artikel 157, vijfde lid.
In beginsel heeft het beëindigen van de alimentatieplicht na het
verstrijken van de toepasselijke termijn een definitief karakter. Echter,
indien de beëindiging van de uitkering ten gevolge van het verstrijken van
deze termijn van zo ingrijpende aard is dat ongewijzigde handhaving van
die termijn naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet gevergd
kan worden van de alimentatiegerechtigde, kan de rechter op diens
verzoek de termijn verlengen.
De verzoeker om verlenging zal bijzondere omstandigheden moeten
aanvoeren die zodanig zijn dat ongewijzigde handhaving van de toepasselijke termijn naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet van de
betrokkene kan worden gevergd. Mogelijke voorbeelden zouden kunnen
zijn het in onvoldoende mate kunnen terugkeren op de arbeidsmarkt door
tijdens het huwelijk ontstane gezondheidsproblemen van de alimentatiegerechtigde of de zorg voor een gehandicapt kind waardoor het verlies
aan verdiencapaciteit niet (geheel) zelf kan worden opgevangen.
Onderdeel F (artikel 158)
Het huidige artikel 158 heeft uitsluitend betrekking op overeenkomsten
door echtgenoten tijdens hun huwelijk aangegaan met het oog op een
voorgenomen echtscheiding (zie Hoge Raad, 7 maart 1980, NJ 1980, 363
en 12 januari 1996, NJ, 1996, 352).
Dit betekent dat een voor het huwelijk gesloten overeenkomst nietig is op
grond van artikel 400, tweede lid (overeenkomsten, waarbij van het
volgens de wet verschuldigde levensonderhoud wordt afgezien, zijn
nietig).
De voorgestelde wijziging houdt in dat ook bij huwelijkse voorwaarden,
voor of tijdens het huwelijk aangegaan, afspraken kunnen worden
gemaakt over het al dan niet uitsluiten van de partneralimentatieplicht of
over de omvang of duur daarvan. Daarmee wordt de mogelijkheid voor
(aanstaande) partners om tot afspraken te komen vergroot.
Onderdeel G (artikel 159)
Naast de in artikel 156b, vierde lid, voorziene mogelijkheid van
aanpassing van het alimentatiebedrag bij eerste vaststelling door de
rechter, wijzigt de rechter, op verzoek van een van de ex-partners, het bij
rechterlijke uitspraak vastgestelde alimentatiebedrag of verkort hij de
alimentatietermijn, bedoeld in artikel 157, als er sprake is van een zo
ingrijpende wijziging van omstandigheden dat handhaving van dat
bedrag naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet kan worden
gevergd van de verzoeker. Deze wijzigingsgrond sluit aan bij het huidige
artikel 401, tweede lid.
Deze wijzigingsgrond geldt ook voor alimentatiebedragen en alimentatietermijnen, die zijn vastgelegd in huwelijkse voorwaarden of in een
overeenkomst als bedoeld in artikel 158. Wijziging op grond van artikel
159 kan bijvoorbeeld aan de orde zijn als de alimentatiegerechtigde
partner niet langer meer bijdraagt aan de verzorging en opvoeding van de
kinderen en om die reden niet meer wordt voldaan aan de voorwaarde in
artikel 156, eerste lid onder b. Een ander mogelijk voorbeeld is het
wegvallen van (een deel van) het inkomen van de alimentatieplichtige
veroorzaakt door gezondheidsproblemen. Door dit nieuwe artikel inzake
wijziging kan de inhoud van het huidige artikel 159 over het nietwijzigingsbeding vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

23

Onderdeel H (artikel 159a)
De wijziging in artikel 159a (verwijzing naar huwelijkse voorwaarden en
eis van schriftelijke overeenkomst) vloeien voort uit de voorgestelde
wijzigingen in artikel 158.
Onderdeel I (artikel 160)
Op grond van het huidige artikel 160 eindigt de partneralimentatieplicht
van rechtswege, indien de alimentatiegerechtigde trouwt, een geregistreerd partnerschap aangaat of gaat samenleven met een ander als waren
zij getrouwd of geregistreerd partner. De beëindiging van de alimentatieplicht op grond van artikel 160 is definitief.
Voorgesteld wordt artikel 160 te schrappen. Dit hangt samen met de
nieuwe grondslag voor het recht op partneralimentatie: compensatie voor
het verlies aan verdiencapaciteit tijdens het huwelijk. De omstandigheid
dat er een nieuwe partner is waardoor het welstandsniveau van de
alimentatiegerechtigde kan stijgen, staat los van de grondslag van deze
verplichting (verlies van verdiencapaciteit tijdens huwelijk).
Onderdeel J (artikel 169)
Artikel 169 bevat een technische aanpassing aan artikel 157. Met
betrekking tot de termijnen van artikel 157 dient naar het eerste tot en met
vierde lid en zesde lid van dat artikel te worden verwezen.
Onderdeel K (artikel 182)
De wijzigingen in artikel 182 zijn technisch van aard en vloeien voort uit
het vervallen van artikel 160 en de gewijzigde inhoud van artikel 157.
Onderdeel L
De wijziging in artikel 253w is technisch van aard en vloeit voort uit de
wijziging van artikel 401.
Onderdeel M (artikel 400)
Artikel 400, tweede lid, bepaalt dat overeenkomsten waarbij van het
volgens de wet verschuldigde levensonderhoud wordt afgezien, nietig
zijn.
In afwijking van artikel 400, tweede lid, staat het huidige artikel 158, het
echtgenoten toe om voor of na de echtscheidingsbeschikking afspraken te
maken over het al dan niet afzien van partneralimentatie en de omvang en
duur daarvan.
Deze beperkte bevoegdheid (alleen mogelijk tijdens huwelijk met het oog
op een voorgenomen echtscheiding) wordt uitgebreid: ook bij huwelijkse
voorwaarden, aangegaan voor of tijdens het huwelijk, kunnen echtgenoten afspraken maken over partneralimentatie bij eventuele echtscheiding. Deze afspraken kunnen inhouden dat de echtelieden afzien van
partneralimentatie in geval van echtscheiding. In verband daarmee wordt
in de voorgestelde tweede zin van artikel 400, tweede lid, bepaald dat het
verbod om bij overeenkomst af te zien van het volgens de wet verschuldigde levensonderhoud niet geldt voor huwelijkse voorwaarden of een
schriftelijke overeenkomst, als bedoeld in artikel 158.
Onderdeel N (artikel 400a)
In artikel 400a worden regels gesteld met betrekking tot het inkomen, op
basis waarvan een uitkering tot levensonderhoud wordt vastgesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

24

(hierna te noemen: alimentatie-inkomen). Daarbij is zoveel mogelijk
aangesloten bij de huidige berekening van het inkomen op grond van de
richtlijnen van de werkgroep alimentatienormen, met waar mogelijk een
vereenvoudiging.
In het eerste lid is de hoofdregel opgenomen. Alle inkomsten waarop op
het tijdstip van vaststelling daarvan recht bestaat, behoren tot het
alimentatie-inkomen. Uitgangspunt voor de berekening van het
alimentatie-inkomen zijn de inkomsten waarop in het betreffende
kalenderjaar aanspraak bestaat. Hierdoor wordt maximaal aangesloten bij
de werkelijke inkomenssituatie op het tijdstip van vaststelling. Dit vergroot
de herkenbaarheid. In geval van een recente daling van het inkomen
worden hierdoor betalingsproblemen en daarmee een noodzakelijk
beroep op de hardheidsclausule voorkomen.
Indien (een deel van) het loon waarop recht bestaat variabel is, wordt de
hoogte van dit deel van het loon vastgesteld op het gemiddelde daarvan
in de twee voorafgaande kalenderjaren (tweede lid). De inkomsten van
een ondernemer (daaronder begrepen zogenaamde ZZP» ers, niet zijnde
directeur grootaandeelhouder) zijn eveneens variabel en op het tijdstip
van vaststelling voor het lopende kalenderjaar niet volledig bekend. Dit
geldt ook voor inkomsten uit zogenaamde «resultaat uit overige
werkzaamheden». Daarom worden ook deze inkomsten vastgesteld op het
gemiddelde van de winst in de twee voorafgaande kalenderjaren. Voor de
bepaling hiervan wordt aangesloten bij de definities in de Wet inkomstenbelasting 2001 (derde lid). In het vierde lid wordt de winst uit onderneming respectievelijk het resultaat uit overige werkzaamheden gecorrigeerd, indien bij de berekening hiervan een pensioenbijdrage voor de
ondernemer op de inkomsten in mindering is gebracht. In de forfaitaire
berekening van de draagkracht is een forfaitaire last voor een bij het
inkomen passende oudedagsvoorziening opgenomen. Het corrigeren van
de op de inkomsten in mindering gebrachte werkelijke pensioenbijdrage
voorkomt het dubbel in mindering brengen van kosten voor de oudedagsvoorziening. Ook incidentele kosten die de winst uit onderneming
respectievelijk het resultaat uit overige werkzaamheden hebben
verminderd, worden in het vierde lid gecorrigeerd (vergelijk de correctie
van incidentele inkomsten zoals bepaald in het achtste lid onder g). Indien
naast deze inkomsten, winst uit onderneming en/of resultaat uit overige
werkzaamheden, recht bestaat op andere inkomsten, wordt voor het
geheel van de inkomsten het gemiddelde van de twee voorafgaande
kalenderjaren vastgesteld. Dit om te voorkomen dat bij het geleidelijk
verlagen van looninkomsten en tegelijkertijd het toenemen van de winst
uit een eigen onderneming, een berekening plaats vindt welke deels is
gebaseerd op de inkomsten van het actuele jaar (de looninkomsten) en
deels op de inkomsten uit de twee voorafgaande jaren (winst uit onderneming en/of resultaat uit overige werkzaamheden).
In het vijfde lid is een minimumregeling opgenomen voor DGA’s.
Werknemers die arbeid verrichten ten behoeve van een onderneming
waarin zij of hun partner een aanmerkelijk belang hebben (directeurengrootaandeelhouders oftewel DGA’s) bepalen overwegend zelf de hoogte
van het van deze onderneming te ontvangen loon. Hierdoor kan een DGA
zijn alimentatie-inkomen laag houden en daarmee zijn onderhoudsverplichting (deels) ontlopen. Om dit te voorkomen is voor het loon van een
DGA een minimumregeling opgenomen. De reeds bestaande regeling in
de Wet op de loonbelasting, de zogenoemde gebruikelijkloonregeling, is
van overeenkomstige toepassing. Hierdoor wordt aangesloten bij
bestaande jurisprudentie en de afspraken tussen een DGA en de Belastingdienst.
In het zesde lid wordt bepaald dat de totale inkomsten, die op basis van
de eerste vier leden zijn vastgesteld, worden verminderd met de hierover
op grond van de Wet inkomstenbelasting 2001 verschuldigde belastingen
en de inkomensafhankelijke bijdrage op grond van artikel 14 van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

25

Zorgverzekeringswet. De op het moment van vaststelling geldende
bepalingen in deze wetten worden voor de berekening toegepast. Zo
worden bij de berekening van de over de winst uit onderneming verschuldigde belasting de regels betreffende ondernemersaftrek en
MKB-winstvrijstelling toegepast en bij de berekening van de over het
resultaat uit overige werkzaamheden verschuldigde belasting de regels
van de terbeschikkingstellingsvrijstelling. Het alimentatie-inkomen
bedraagt een twaalfde deel van de resterende (netto) jaarinkomsten. Voor
de berekening van de verschuldigde belasting en inkomensafhankelijke
bijdrage wordt volledig aangesloten bij de Wet inkomstenbelasting 2001
en de Zorgverzekeringswet. Bij algemene maatregel van bestuur worden
nadere regels gesteld.
In het zevende lid is een verwijtbaarheidstoets opgenomen. In het achtste
lid wordt een aantal inkomsten niet als inkomsten, als bedoeld in het
eerste lid, aangemerkt.
In het achtste lid, onder a, is bepaald dat overheidsbijdragen die direct
verband houden met specifieke lasten niet worden meegerekend in de
inkomsten. Uitgangspunt is dat deze inkomsten direct en noodzakelijk aan
deze lasten worden besteed en daarmee niet beschikbaar zijn als
alimentatie-inkomen. Voorbeelden hiervan zijn de huur- en zorgtoeslag.
De kinderbijslag en het kindgebonden budget, die worden ontvangen voor
een kind, behoren wel tot het alimentatie-inkomen. Deze overheidsbijdragen zijn bedoeld om in de kosten van het levensonderhoud van het
kind bij te dragen en zijn vergelijkbaar met het eigen inkomen voor de
ouder beschikbaar om in de kosten van kinderen te voorzien. Voor het
vaststellen van het verlies aan verdiencapaciteit (artikel 156, derde lid)
blijven de kinderbijslag en het kindgebonden budget buiten het
alimentatie-inkomen. Hierdoor ontstaat een zuivere vergelijking van het
inkomen dat nu op de arbeidsmarkt wordt verkregen en de verdiencapaciteit op moment van aangaan van het huwelijk.
Op grond van het achtste lid, onder b, worden inkomsten in natura van
het alimentatie-inkomen uitgesloten, voor zover zij geen betrekking
hebben op het woongenot. De over deze inkomsten te betalen belasting
zou anders ten onrechte drukken op het alimentatie-inkomen. Het betreft
immers lasten die, als zij voor eigen rekening zouden komen, niet in
mindering komen op het alimentatie-inkomen. Een veel voorkomend
voorbeeld is de zogenoemde «auto van de zaak». De fiscale bijtelling zou,
bij het niet uitsluiten van inkomen in natura, het alimentatie-inkomen
verlagen. Indien een onderhoudsplichtige een eigen auto bezit, komen de
kosten hiervan niet in mindering op het alimentatie-inkomen. Deze
ongelijkheid wordt door de uitsluiting van de inkomsten in natura
opgeheven. Uitzondering zijn de inkomsten in de vorm van woongenot
(gratis of tegen te lage betaling beschikbaar stellen van een woning door
de werkgever). Het woongenot dient te worden meegerekend in het
alimentatie-inkomen ter compensatie van de in de draagkrachtberekening
opgenomen forfaitaire woonlast. In het achtste lid, onder c, worden,
analoog aan het bepaalde in a, bijdragen van de werkgever, die verband
houden met specifieke lasten uitgezonderd. Hieronder worden ook
begrepen bijdragen in de pensioenpremie en in de ziektekostenpremie.
Uitsluitend een bijdrage in de woonlast wordt, om de hiervoor genoemde
reden, wel tot het alimentatie-inkomen gerekend. In het achtste lid, onder
d, wordt een van de ander ontvangen partneralimentatie uitgesloten van
het alimentatie-inkomen. Hierdoor wordt bij een eventuele wijziging een
cirkelberekening voorkomen. In onderdeel e worden de vruchten van het
vermogen van het minderjarig kind uitgezonderd van het alimentatieinkomen. Het ouderlijk vruchtgenot kan bij testament of bij de schenking
zijn uitgesloten. Voor de eenvoud en eenduidigheid wordt het vruchtgenot
daarom in alle situaties uitgesloten. Om te voorkomen dat een bijstandsuitkering voorgaat op de onderhoudsplicht van een ex-partner, wordt in
het achtste lid, onder f, de bijstandsuitkering uitgesloten van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

26

alimentatie-inkomen. Incidentele inkomsten behoren niet tot het
alimentatie-inkomen (achtste lid, onder g). De aard van deze inkomsten
past niet bij het uitgangspunt van de initiatiefnemers dat wijziging van
een vastgestelde uitkering beperkt dient te worden. Voorbeelden van
incidentele inkomsten zijn een eenmalige jubileumuitkering of een
eenmalige winst uit de verkoop van een bedrijfspand. Onder incidentele
inkomsten worden niet verstaan variabele inkomsten. Deze behoren op
grond van de eerste drie leden wel tot het alimentatie-inkomen. Ingevolge
het negende lid worden bij algemene maatregel van bestuur regels
gesteld ten aanzien van het zesde en achtste lid. Het zesde lid ziet op de
vermindering van de vastgestelde inkomsten met de op grond van de Wet
inkomstenbelasting 2001 verschuldigde belasting en de inkomensafhankelijke bijdrage bedoeld in de Zorgverzekeringswet. Het achtste lid bepaalt
wat niet tot inkomsten wordt gerekend met uitzondering van de basiskinderbijslagbedrag en het kindgebonden budget.
Onderdeel P (artikel 401)
De in het eerste lid van artikel 401 voorziene wijzigingsmogelijkheid van
een rechterlijke uitspraak of overeenkomst betreffende levensonderhoud
wegens wijziging van omstandigheden wordt uitgesloten voor partneralimentatie. Onder het huidige recht is deze wijzigingsmogelijkheid in het
tweede lid van artikel 401 al uitgesloten voor de partneralimentatietermijn, die door de rechter is vastgesteld op grond van artikel 157 of die
is opgenomen in een overeenkomst, als bedoeld in artikel 158.
Wijziging van het alimentatiebedrag of verkorting van de termijn wordt
alleen mogelijk op grond van artikel 159; er moet sprake zijn van een zo
ingrijpende wijziging van omstandigheden dat ongewijzigde handhaving
van de termijn of het alimentatiebedrag naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid niet van de verzoeker (alimentatiegerechtigde of -plichtige)
gevergd kan worden.
Op verlenging van de partneralimentatietermijn is artikel 157, zesde lid,
van toepassing.
Het tweede lid van artikel 401, dat ziet op wijziging en verlenging van
alimentatietermijnen door de rechter, kan in verband met deze bepalingen
vervallen.
In verband met het uitsluiten van de wijzigingsmogelijkheid van artikel
401, eerste lid, voor partneralimentatie, vervalt ook het derde lid van
artikel 401. Het huidige derde lid geeft partijen de mogelijkheid om
overeen te komen dat een door hen in een overeenkomst, als bedoeld in
artikel 158, opgenomen termijn door de rechter kan worden gewijzigd,
indien deze door wijziging van de omstandigheden niet meer voldoet aan
de wettelijke maatstaven (van toepassing verklaren van artikel 401, eerste
lid, eerste zin). De in het huidige vierde en vijfde lid voorziene wijzigingsmogelijkheden verliezen hun betekenis niet en blijven, onder vernummering, gehandhaafd.
Onderdeel Q (artikel 402)
De bewoordingen van het huidige artikel 402, tweede lid, geven aan dat
de rechter alleen periodieke uitkeringen kan vaststellen. Partijen hebben
wel de mogelijkheid om bij overeenkomst een bedrag ineens voor
partneralimentatie vast te stellen.
Voorgesteld wordt dat de rechter op verzoek van een van de echtgenoten
de partneralimentatie ook kan vaststellen op een bedrag ineens. Daarmee
wordt bewerkstelligd dat deze financiële verplichting na echtscheiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

27

geheel kan worden afgewikkeld. De betaling van een som ineens moet,
gelet op de financiële situatie van de alimentatieplichtige, verantwoord
zijn.
Daarbij kan gedacht kan worden aan de situatie dat de alimentatieplichtige voor zijn werk naar het buitenland wordt uitgezonden en de
betaling van de alimentatie problemen kan opleveren.
Onderdeel R (artikel 402a)
Voorgesteld wordt om de jaarlijkse indexering van bij rechterlijke
uitspraak of bij overeenkomst vastgestelde alimentatiebedragen uit te
sluiten voor partneralimentatie. Het uitsluiten van verhoging van het
alimentatiebedrag via indexering kan een prikkel zijn voor de alimentatiegerechtigde om aan het arbeidsproces deel te nemen of de arbeidsduur te
vergroten. Tevens sluit dit aan bij de nieuwe grondslag (compensatie
verlies aan verdiencapaciteit in het verleden in plaats van bijdrage in het
levensonderhoud na de scheiding) en het eenmalig vast stellen van de
hieruit op moment van echtscheiding voortvloeiende verplichting.
De uitsluiting van de wettelijke indexatie laat onverlet dat partijen
afspraken kunnen maken over indexering van het partneralimentatiebedrag.
Artikelen II en III
Deze artikelen bevatten technische aanpassingen.
In artikel 826 Rv wordt rekening gehouden met de gewijzigde inhoud van
artikel 157 en het nieuwe artikel 156b. In artikel 62e van de Wet werk en
bijstand kan de verwijzing naar artikel 157 vervallen.
Artikel IV (Samenloop)
Artikel IV bevat twee samenloopbepalingen met betrekking tot het
voorstel van wet van de leden Recourt en Van der Steur tot wijziging van
het Burgerlijk Wetboek en van enige andere wetten in verband met de
herziening van het stelsel van kinderalimentatie (Wet herziening kinderalimentatie, Kamerstukken II, 2014/15, 34 154).
In laatstgenoemd wetsvoorstel wordt de alimentatieplicht voor meerderjarige, studerende kinderen verlengd tot de leeftijd van drieëntwintig jaar.
In het eerste lid van artikel II wordt bepaald dat in het voorgestelde artikel
156a de grens van eenentwintig jaar wordt gewijzigd in drieëntwintig jaar,
als het wetsvoorstel van de leden Recourt en Van der Steur eerder in
werking treedt dan het onderhavige wetsvoorstel.
In het tweede lid wordt geregeld dat artikel I, onderdeel N (nieuw artikel
400a) wordt vervangen als het hiervoor genoemde wetsvoorstel van de
leden Recourt en Van der Steur, waarin eveneens een nieuw artikel 400a is
opgenomen, eerder in werking treedt dan dit wetsvoorstel. Dat artikel I,
onderdeel N regelt dan de wijziging van het dan bestaande artikel 400a. In
het eerste lid vervalt de zinsnede «door ouders aan kinderen». Hierdoor
wordt artikel 400a eveneens van toepassing op de bijdrage in het
levensonderhoud aan de ex-partner. In het achtste lid wordt de verwijzing
naar artikel 157 vervangen door artikel 156. Daarnaast wijkt het in dit
wetsvoorstel opgenomen artikel 400a af van het in het wetsvoorstel van
de leden Recourt en Van der Steur opgenomen artikel 400a. Als dit
laatstgenoemde artikel in werking treedt, dient rekening te worden
gehouden met dit verschil. Dit gebeurt door een toevoeging in het derde
lid van artikel 156 en een derde lid van artikel 156a.
Hierin wordt bepaald dat op de berekening van dit inkomen artikel 400a,
negende lid, niet van toepassing is. Dat negende lid bepaalt dat het
inkomen minimaal de toepasselijke bijstandsnorm op grond van de Wet
werk en bijstand is plus de uitkering op grond van de Algemene kinderbij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

28

slagwet en de aanspraak op grond van de Wet op het kindgebonden
budget (zie hierna onderdeel N). Het toepassen van deze rekenregels bij
de vaststelling van het inkomen van de alimentatiegerechtigde in het
kader van partneralimentatie zou ten onrechte kunnen leiden tot de
situatie dat er op grond van het recht op een bijstandsuitkering geen recht
is op een uitkering tot levensonderhoud. Dit wordt uitgesloten omdat bij
verhaal door de gemeente het recht op partneralimentatie voor dient te
gaan op het recht op bijstand op grond van de Participatiewet.
Artikel V (Overgangsrecht)
Met betrekking tot het overgangsrecht is gekozen voor de zogenoemde
«eerbiedigende werking».
Dit betekent dat het oude recht, zoals dat gold vóór de inwerkingtreding
van het onderhavige wetsvoorstel, van toepassing blijft op uitkeringen
inzake partneralimentatie, die voor de inwerkingtreding van de nieuwe
regeling door de rechter zijn vastgesteld of tussen partijen zijn overeengekomen. Enkele artikelen die aanvullend zijn op het oude recht hebben wel
directe werking (zoals artikel 156a en 400a).
Deze inrichting van het overgangsrecht is wenselijk in verband met artikel
1 van het Eerste Protocol bij het EVRM. Dit artikel bepaalt dat iedere
natuurlijke of rechtspersoon recht heeft op het ongestoord genot van zijn
eigendom en dat aan niemand zijn eigendom zal worden ontnomen,
behalve in het algemeen belang en onder voorwaarden voorzien in de wet
en in de algemene beginselen van internationaal recht. Het begrip
«eigendom» heeft een ruime betekenis. Het is niet beperkt tot eigendom
van stoffelijke zaken. Rechten en belangen die een economische waarde
hebben, kunnen ook als «eigendom» worden aangemerkt. Partneralimentatie valt ook onder het begrip «eigendom». Dit leidt ertoe dat vervolgens
beoordeeld moet worden of de voorgestelde regeling een inmenging in
het ongestoord eigendomsrecht inhoudt. Hiervan is sprake indien «de
mogelijkheid om het eigendomsrecht uit te oefenen» aanzienlijk wordt
beperkt. Inmenging kan zowel regulering van eigendom als ontneming
daarvan inhouden.
Het verkorten van een lopende termijn van partneralimentatie ten gevolge
van toepassing van het nieuwe recht kan als een beperking van het
eigendomsrecht worden aangemerkt. Deze inmenging is dan alleen
geoorloofd als hij proportioneel is.
In verband met het vorenstaande hebben initiatiefnemers ervoor gekozen
dat op partneralimentatie uitkeringen die voor het tijdstip van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel door de rechter zijn vastgesteld of onderling
zijn overeengekomen, het oude recht van toepassing blijft. Dit wordt tot
uitdrukking gebracht in het eerste lid van artikel II.
Gedingen inzake vaststelling of wijziging van partneralimentatie die op
het tijdstip van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel nog lopen, worden
afgewikkeld met inachtneming van het voordien geldende recht (lid 2). De
nieuwe wettelijke definitie en de wijze van berekening van de hoogte van
de alimentatie is evenmin van toepassing op procedures die ten tijde van
de inwerkingtreding nog lopen.
In het voorstel wordt de berekening van het inkomen en de draagkracht
wettelijk gedefinieerd (artikel 156a en 400a). Deze artikelen zijn niet van
toepassing op een verzoek tot vaststelling of wijziging van de partneralimentatie voor de inwerkingtreding van deze wet (derde lid).
In het wetsvoorstel wordt artikel 160 geschrapt. Dit betekent dat de
onderhoudsplicht van de vorige echtgenoot of geregistreerde partner niet
meer van rechtswege eindigt bij het aangaan door de alimentatiegerechtigde van een nieuw huwelijk of geregistreerd partnerschap of een
daarmee vergelijkbare samenleving. De nieuwe rechtsgrond voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

29

partneralimentatie, compensatie van verlies aan verdiencapaciteit tijdens
huwelijk, rechtvaardigt het schrappen van deze regeling.
Voor alimentatie-uitkeringen, die vóór het tijdstip van inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel zijn vastgesteld door de rechter of onderling zijn
overeengekomen, gold deze nieuwe grondslag nog niet. Op deze
verplichtingen blijft het oude artikel 160 van toepassing: een nieuw
huwelijk van de alimentatiegerechtigde, gesloten na de inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel, leidt van rechtswege tot het einde van de onder het
oude recht vastgestelde alimentatieplicht (vierde lid).
In het vijfde lid wordt bepaald dat voor lopende uitkeringen tot levensonderhoud, die vóór 1 juli 1994 door de rechter zijn vastgesteld of onderling
zijn overeengekomen, het overgangsrecht bij de wet van 28 april 1994 van
toepassing blijft.
Van Oosten
Recourt
Berndsen-Jansen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

30

Bijlage I

– Concepttekst algemene maatregel van bestuur, met toelichting,
behorende bij het wetsvoorstel
Algemene maatregel van bestuur partneralimentatie
Artikel 1 (bepalen van verschuldigde inkomstenbelasting en premie
Zorgverzekeringswet)
1.

2.

Voor de op grond van de Wet inkomstenbelasting 2001 verschuldigde
belasting en de op grond van de Zorgverzekeringswet verschuldigde
inkomensafhankelijke premie, bedoeld in artikel 400a, zesde lid, van
Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, geldt dat:
a. de inkomsten, bedoeld in artikel 400a van Boek 1 van het
Burgerlijk Wetboek, een geheel fiscaal jaar ongewijzigd worden
genoten;
b. tot de rendementsgrondslag, bedoeld in artikel 5.2 van de Wet
inkomstenbelasting 2001, wordt gerekend het vermogen voor
zover hieruit inkomsten, bedoeld in artikel 400a van Boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek, zijn verkregen, verminderd met de
schulden die zijn aangegaan om dit vermogen te verwerven;
c. voor de berekening van het inkomen, bedoeld in artikel 156 van
Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, kinderen niet in de berekening worden betrokken en voor de berekening van het inkomen,
bedoeld in artikel 156a van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek,
uitsluitend kinderen van de echtgenoten in de berekening
worden betrokken.
Voor de berekening van de op grond van de Wet inkomstenbelasting
2001 verschuldigde belasting en van de op grond van de Zorgverzekeringswet verschuldigde inkomensafhankelijke premie, bedoeld in
artikel 400a, zesde lid, van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, geldt
dat de onderhoudsplichtige en de onderhoudsgerechtigde echtgenoot het gehele jaar geen partner hebben, als bedoeld in artikel 1.2
van de Wet Inkomstenbelasting 2001.

Artikel 2 (uitkering Algemene Kinderbijslagwet en aanspraak Wet op het
kindgebonden budget)
1.

2.

Voor de bepaling van het basiskinderbijslagbedrag op grond van de
Algemene Kinderbijslagwet, bedoeld in artikel 400a van Boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek, geldt dat:
a. de leeftijd van het kind op het tijdstip van vaststelling van de
inkomsten, bedoeld in artikel 400a van Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek, voor het hele kalenderjaar ongewijzigd blijft;
b. de uitkering gerekend wordt tot de inkomsten, bedoeld in artikel
400a van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, van de ouder op
wiens woonadres het kind op het tijdstip van vaststelling van
deze inkomsten, staat ingeschreven in de basisregistratie
personen.
Voor de bepaling van de aanspraak op grond van de Wet op het
kindgebonden budget, bedoeld in artikel 400a van Boek 1 van het
Burgerlijk Wetboek, geldt dat:
a. de leeftijd van het kind op het tijdstip van vaststelling van de
inkomsten, bedoeld in artikel 400a van Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek, voor het hele kalenderjaar ongewijzigd blijft;
b. kinderen, voor wie de onderhoudsplichtige en de onderhoudsgerechtigde echtgenoot niet verplicht zijn bij te dragen in de kosten
van verzorging en opvoeding, buiten beschouwing blijven voor
de bepaling van het aantal kinderen, bedoeld in artikel 2, tweede
lid, van de Wet op het kindgebonden budget;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

31

c.

d.

e.

f.

het toetsingsinkomen, bedoeld in artikel 2, zesde lid, van de Wet
op het kindgebonden budget, wordt gesteld op de inkomsten,
bedoeld in artikel 400a van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en
deze inkomsten het hele kalenderjaar ongewijzigd blijven;
tot de grondslag sparen en beleggen, bedoeld in artikel 1, vierde
lid, van de Wet op het kindgebonden budget, wordt gerekend het
vermogen voor zover hieruit inkomsten, bedoeld in artikel 400a
van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, zijn verkregen, verminderd met de schulden die zijn aangegaan om dit vermogen te
verwerven;
het aantal kinderen dat op het woonadres van de ouder staat
ingeschreven in de basisregistratie personen op het tijdstip van
vaststelling van de inkomsten, bedoeld in artikel 400a van Boek 1
van het Burgerlijk Wetboek, het hele kalenderjaar van toepassing
is;
de onderhoudsgerechtigde en de onderhoudsplichtige echtgenoot het hele kalenderjaar geen partner hebben, als bedoeld in
artikel 1.2 van de Wet inkomstenbelasting 2001.

Opleidingsniveau op tijdstip van het aangaan van het huwelijk

Verdiencapaciteit
per maand

HBO/WO of een vergelijkbare in Nederland erkende opleiding afgerond, na
afronding opleiding en voorafgaand aan het huwelijk minimaal 5 jaar
aaneengesloten? Wat als dit niet het geval is zie aanpassing? arbeid verricht
HBO/WO of een vergelijkbare in Nederland erkende opleiding afgerond, na
afronding opleiding en voorafgaand aan het huwelijk geen 5 jaar aaneengesloten arbeid verricht
MBO of een vergelijkbare in Nederland erkende opleiding afgerond, na
afronding opleiding en voorafgaand aan het huwelijk minimaal 5 jaar
aaneengesloten arbeid verricht
MBO of een vergelijkbare in Nederland erkende opleiding afgerond, na
afronding opleiding en voorafgaand aan het huwelijk geen 5 jaar aaneengesloten arbeid verricht of geen MBO/HBO/WO of een vergelijkbare in
Nederland erkende opleiding afgerond

€ 3.550
€ 2.900
€ 2.100

€ 1.300

Artikel 3 (verdiencapaciteit)
De verdiencapaciteit, bedoeld in artikel 156, eerste lid van Boek 1 van het
Burgerlijk Wetboek, bedraagt, gebaseerd op een arbeidsduur van veertig
uur per week:
Artikel 4 (vaststellen van hoogte van uitkering)
1. De draagkracht bedraagt voor de toepassing van artikel 156a van Boek
1 van het Burgerlijk Wetboek:
Inkomen bedoeld in artikel 156a van Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek;
€ 0,00
€ 1.200,00
€ 1.350,00
€ 1.500,00
€ 1.650,00
€ 1.800,00
€ 1.950,00
€ 2.100,00
€ 2.400,00
€ 2.700,00
€ 3.000,00
€ 3.450,00
€ 3.900,00
€ 4.350,00

Tot € 1.200,00
Tot € 1.350,00
Tot € 1.500,00
Tot € 1.650,00
Tot € 1.800,00
Tot € 1.950,00
Tot € 2.100,00
Tot € 2.400,00
Tot € 2.700,00
Tot € 3.000,00
Tot € 3.450,00
Tot € 3.900,00
Tot € 4.350,00
Tot € 4.800,00

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

draagkracht

€ 0,00
€ 15,00
€ 115,00
€ 210,00
€ 305,00
€ 400,00
€ 495,00
€ 590,00
€ 780,00
€ 970,00
€ 1.160,00
€ 1.445,00
€ 1.730,00
€ 2.015,00

32

Inkomen bedoeld in artikel 156a van Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek;

draagkracht

€ 4.800,00
Tot € 5.250,00
€ 5.250,00
Tot € 5.700,00
€ 5.700,00
Tot € 6.150,00
€ 6.150,00
Tot € 6.600,00
toename draagkracht per € 450 extra inkomen

€ 2.300,00
€ 2.585,00
€ 2.870,00
€ 3.155,00
€ 285,00

2. De draagkracht van een echtgenoot wordt verminderd met het door die
echtgenoot te dragen deel in de kosten van verzorging en opvoeding van
zijn minderjarig kind en in de kosten van levensonderhoud en studie van
zijn meerderjarig kind, dat de leeftijd van eenentwintig jaren niet heeft
bereikt.
3. De uitkering, bedoeld in artikel 156a van Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek, bedraagt de helft van het verschil van 60% van de draagkracht
van de onderhoudsplichtige echtgenoot en 60% van de draagkracht van
de onderhoudsgerechtigde echtgenoot en wordt vermenigvuldigd met:
Inkomen van onderhoudsplichtige echtgenoot, bedoeld in
artikel 156a van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek
€ 0,00
€ 1.450,00

€ 3.450,00 en hoger

Tot € 1.450,00
Tot € 3.450,00

Vermenigvuldigingsfactor

1/(1–0,365)
1/(1–0,42)
1/(1–0,52)

Toelichting
Nota van toelichting AMvB
I. Nadere regels met betrekking tot de berekening van het alimentatieinkomen.
In de artikelen 1 en 2 van de algemene maatregel van bestuur zijn nadere
regels gesteld met betrekking tot de toepassing van het zesde en achtste
lid van artikel 400a van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, bij de
berekening van het alimentatie-inkomen.
Voor de berekening van het alimentatie-inkomen wordt een aantal
variabelen op het tijdstip van vaststelling voor het gehele kalenderjaar
gefixeerd, ongeacht de werkelijke situatie. Dit zijn de hoogte van de
inkomsten (artikel 1, eerste lid onder a en artikel 2, tweede lid onder c), de
leeftijd van de kinderen (artikel 2, eerste lid onder a en tweede lid onder a)
en het aantal kinderen (artikel 2, tweede lid onder e).
De werkelijk genoten inkomsten uit vermogen worden in het alimentatieinkomen opgenomen. In mindering op deze inkomsten mogen eventuele
rente en kosten worden gebracht van schulden die zijn aangegaan om de
vermogensbestanddelen waaruit inkomsten worden genoten te
verwerven. Overig vermogen en schulden worden niet in de berekening
van het alimentatie-inkomen betrokken. Dit is bepaald in artikel 1, eerste
lid onder b en artikel 2, tweede lid onder d.
Voor de berekening van het alimentatie-inkomen voor het verlies aan
verdiencapaciteit wordt uitgegaan van het inkomen zonder kinderen, dat
wil zeggen dat inkomensbestanddelen als kindgebonden budget en
kinderbijslag buiten het alimentatie-inkomen blijven bij deze berekening.
Dit om een zuivere vergelijking te maken met de verdiencapaciteit op het
moment van het aangaan van het huwelijk (artikel 1, eerste lid onder c).
Kinderen voor wie geen van beide echtgenoten verplicht zijn bij te dragen
in de kosten van verzorging en opvoeding (kinderen van een nieuwe
partner) blijven buiten de berekening van het alimentatie-inkomen voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

33

draagkracht, bedoeld in artikel 156a van Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek (artikel 1, eerste lid onder c en artikel 2, tweede lid onder b).
Het basiskinderbijslagbedrag wordt gerekend tot het alimentatie-inkomen
van de ouder bij wie het kind op het tijdstip van vaststelling in de
basisregistratie personen staat ingeschreven, ongeacht de werkelijke
uitbetaling (artikel 2, eerste lid onder b), bij de berekening van het
alimentatie-inkomen met betrekking tot de draagkracht.
Voor de berekening van het alimentatie-inkomen met betrekking tot de
draagkracht wordt uitgegaan van de situatie dat de beide (gewezen)
echtgenoten geen nieuwe partner hebben (artikel 1, tweede lid en artikel
2, tweede lid onder f). Hiermee wordt invulling gegeven aan het
uitgangspunt van de wet dat nieuwe partners geen invloed hebben op de
hoogte van de partneralimentatie.
II. Tabellen
1. Verdiencapaciteit (artikel 3)
De verdiencapaciteit op het tijdstip van aangaan van het huwelijk kan
verschillen naar gelang de voor het huwelijk al dan niet afgeronde
opleiding en het aantal daarop volgende arbeidsjaren voorafgaand aan
het huwelijk. In veel gevallen zal de werkelijke verdiencapaciteit dan wel
het werkelijk genoten inkomen voorafgaand aan het huwelijk lastig
kunnen worden aangetoond. Om dit bewijsprobleem te voorkomen wordt
in de tabel in artikel 3 de verdiencapaciteit forfaitair bepaald.
De maandelijkse verdiencapaciteit is gebaseerd op respectievelijk het
minimumloon en het modaal inkomen (zie tabel) waarbij de forfaitaire
bedragen zijn afgerond.
Opleidingsniveau op tijdstip van het aangaan van het huwelijk

Verdiencapaciteit
per maand

HBO/WO opleiding afgerond, na afronding opleiding en voorafgaand aan
het huwelijk minimaal 5 jaar aaneengesloten arbeid verricht
HBO/WO opleiding afgerond, na afronding opleiding en voorafgaand aan
het huwelijk geen 5 jaar aaneengesloten arbeid verricht
MBO opleiding afgerond, na afronding opleiding en voorafgaand aan het
huwelijk minimaal 5 jaar aaneengesloten arbeid verricht
MBO opleiding afgerond, na afronding opleiding en voorafgaand aan het
huwelijk geen 5 jaar aaneengesloten arbeid verricht of geen MBO/HBO/WO
opleiding afgerond

2 keer modaal
inkomen
1,5 keer modaal
inkomen
modaal inkomen
minimumloon

2. Draagkrachttabel (artikel 4, eerste lid)
Voor de berekening van de draagkracht worden op het alimentatieinkomen forfaitair de volgende lasten in mindering gebracht:
1. bijstandsnorm alleenstaand (inclusief vakantietoeslag en woontoeslag): € 952.
2. woonlasten (ongeacht de werkelijke lasten): 33,3% van het
alimentatie-inkomen minus het in de bijstand begrepen bedrag voor
woonlasten (€ 227).
3. premie ziektekostenverzekering (ongeacht de werkelijke lasten): € 95
minus het in de bijstand begrepen bedrag voor de premie ziektekostenverzekering (€ 39).
4. pensioenlast (ongeacht de werkelijke lasten): 3,5% over het
alimentatie-inkomen boven de franchise van € 1.400.
Ad.3.
De premie ziektekostenverzekering is forfaitair gesteld op € 95. Premie
voor aanvullende dekkingen en eigen risico zijn niet meegenomen. De op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

34

aanslag te betalen of ingehouden inkomensafhankelijke premie Zorgverzekeringswet (laag tarief) komt in mindering op het alimentatie-inkomen
en komt niet als last in mindering op de draagkracht.
Ad.4.
In de huidige berekening op grond van het rapport alimentatienormen
komt de pensioenpremie ten laste van het inkomen mits deze verplicht is.
Een vrijwillige oudedagsvoorziening wordt niet of bij uitzondering in de
berekening van het inkomen betrokken. Deze ongelijkheid wordt in deze
regeling weggenomen. Uitgangspunt is dat iedereen een basisoudedagsvoorziening moet kunnen opbouwen. De pensioenpremie wordt, ongeacht
of er pensioenopbouw plaatsvindt en of deze verplicht of vrijwillig is,
forfaitair in mindering gebracht op de draagkracht.
Hiervoor is een bruto norm van 6% over het bruto inkomen boven de
franchise van € 18.000 als redelijke last meegenomen. Deze is
omgerekend naar een netto norm van 3,5% (6% * 58%). Hierbij is
uitgegaan van een inkomstenbelastingheffing van 42%. Bij de inkomens in
het hoogste IB tarief geeft dit een afwijking van 10%. Deze afwijking is
echter zo gering ten opzichte van het belang van eenduidigheid, dat
hieraan voorbij is gegaan. Een lager tarief dan 42% is niet van toepassing
gezien de franchise van bruto € 18.000.
De bruto franchise is omgerekend naar een netto franchise. Dit bedrag
komt ongeveer op een netto franchise per maand van € 1.400.
Voorbeeld berekening draagkracht:
Alimentatie-inkomen tussen € 1.800 en € 1.950
Berekening vindt plaats op basis van de ondergrens van de inkomensschijf: € 1.800
Bijstandsnorm
Woonlast
Premie ZKV
Premie pensioen

:
:
:
:

33,3% * € 1.800 -/- € 227 =
€ 95 -/- € 39 =
(€ 1.800 -/- € 1.400) * 3,5%=

Totaal

€
€
€
€

952,00
373,00
56,00
14,00

€

1.395,00

Draagkracht: € 1.800 -/- € 1.395 = € 405
De draagkracht loopt vanaf de schijf met het alimentatie-inkomen tussen
€ 1.650 en € 1.800 op met vaste bedragen ten opzichte van de stijging van
het alimentatie-inkomen.
Bij de schijfgrootte van € 150 inkomen: € 95
Bij de schijfgrootte van € 300 inkomen: € 190
Bij de schijfgrootte van € 450 inkomen: € 285
De inkomensschijven lopen tot € 2.100 netto inkomen op met € 150,
daarna tot € 3.000 netto inkomen met € 300 en vanaf € 3.000 met € 450.
Hierdoor wordt het «schokeffect» rond de grensbedragen van de schijven
bij de lagere inkomens beperkt, terwijl toch het voordeel van de schijven
behouden blijft (dit leidt tot minder discussie over de exacte inkomenshoogte).
3. tabel vermenigvuldigingsfactor (artikel 4, derde lid)
De uitkering tot levensonderhoud is voor de onderhoudsplichtige
echtgenoot aftrekbaar als onderhoudsverplichting (artikel 6.3 Wet
inkomstenbelasting 2001). De uitkering tot levensonderhoud is bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

35

onderhoudsgerechtigde echtgenoot belast als periodieke uitkering en
verstrekking (artikel 3.101 Wet inkomstenbelasting 2001).
De berekende uitkering tot levensonderhoud dient te worden gebruteerd.
In artikel 4, derde lid zijn de hiervoor toe te passen factoren opgenomen.
Deze zijn gebaseerd op het inkomen van de onderhoudsplichtige. De
grensbedragen zijn zo gekozen dat de te betalen uitkering tot levensonderhoud geheel tot nagenoeg geheel in de betreffende tariefschijf in aftrek
kan worden gebracht. Door de brutering forfaitair vast te stellen kan de
brutering op eenvoudige wijze plaatsvinden en wordt tegelijkertijd zoveel
mogelijk aangesloten bij het werkelijke belastingvoordeel.
III. berekening van de uitkering (artikel 4)
De rekensystematiek kent de volgende stappen:
1. Bepalen van de verdiencapaciteit van iedere echtgenoot (artikel 3).
2. Berekenen van het alimentatie-inkomen van iedere echtgenoot op het
tijdstip van indienen van het verzoek tot echtscheiding (artikelen 1:
156 en 400a BW).
3. Bepalen of een echtgenoot recht heeft op een uitkering tot levensonderhoud op grond van het verlies aan verdiencapaciteit (artikel 1:156
BW)
Indien recht bestaat op een uitkering:
4. Bepalen van de draagkracht van iedere echtgenoot op basis van de
draagkrachttabel (artikel 4, eerste lid en artikel 1:156a, tweede lid
BW).
5. De draagkracht verminderen met het door iedere echtgenoot te
dragen deel in de kosten van verzorging en opvoeding van zijn
minderjarige kinderen en in de kosten van levensonderhoud en
studie van zijn meerderjarige kinderen, die de leeftijd van eenentwintig jaren niet hebben bereikt. (artikel 4, tweede lid).
6. Ieders resterende draagkracht wordt vermenigvuldigd met 60%
(artikel 4, derde lid).
7. Berekenen van de verschuldigde partneralimentatie door draagkrachtvergelijking (artikel 4, derde lid).
8. Bruteren van de uitkering tot levensonderhoud (artikel 4, derde lid).
Ad.5. Hiermee wordt in de berekening invulling gegeven aan de in de wet
opgenomen rangorde (artikel 1:400 BW).
Ad.6. Van de hierna resterende draagkracht behoudt ieder der echtgenoten 40% voor het eigen levensonderhoud bovenop de minimale lasten
die in de draagkrachttabel op het inkomen in mindering zijn gebracht. De
hierna resterende draagkracht van de onderhoudsplichtige echtgenoot is
maximaal voor de helft beschikbaar voor de uitkering tot levensonderhoud.
Ad.7. Maximaal de helft van de resterende draagkracht van de onderhoudsplichtige echtgenoot dient aan de onderhoudsgerechtigde
echtgenoot te worden voldaan. Indien de onderhoudsgerechtigde
echtgenoot een resterende draagkracht heeft, wordt hiervan de helft in
mindering gebracht op de te betalen uitkering. De uitkering tot levensonderhoud bedraagt de helft van het verschil van de resterende draagkracht
van beide echtgenoten. Hierdoor heeft in totaal de alimentatieplichtige
een hoger maandinkomen dan de alimentatiegerechtigde, wat recht doet
aan de grotere arbeidsinspanning die deze moet leveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

36

Voorbeeld:
Vaststellen recht op partneralimentatie
A en B gaan na een huwelijk van 8 jaar scheiden. Zij hebben een zoon, C,
van 14 jaar oud. A werkt 20 uur in de week en B werkt 40 uur in de week.
Beiden hadden bij het aangaan van het huwelijk een universitaire
opleiding afgerond en langer dan 5 jaar na afronding van de opleiding
aaneengesloten arbeid verricht.
De verdiencapaciteit bij het aangaan van het huwelijk bedraagt voor A:
€ 3.400 * 20/40 = € 1.700.
De verdiencapaciteit bij het aangaan van het huwelijk bedraagt voor B:
€ 3.400
Het alimentatie-inkomen van A bedraagt € 2.000 en van B € 5.000.
Het alimentatie-inkomen van beiden is hoger dan de verdiencapaciteit bij
het aangaan van het huwelijk. Beiden hebben geen recht op partneralimentatie.
Voorbeeld 2:
C is op het moment van scheiding 5 jaar in plaats van 14 jaar oud.
Omdat A en B de zorg hebben voor een kind jonger dan 12 jaar wordt
voor beiden de verdiencapaciteit bepaald op 40 uur. De verdiencapaciteit
bij het aangaan van het huwelijk bedraagt voor A en B € 3.400.
A heeft nu wel een verlies aan verdiencapaciteit (haar huidig alimentatieinkomen is lager dan de verdiencapaciteit) en daarmee recht op partneralimentatie. Op deze wijze wordt rekening gehouden met de beperkte
mogelijkheden van A om extra inkomen te verwerven door de noodzakelijke zorg voor C.
Duur recht op partneralimentatie
A heeft recht op partneralimentatie totdat C de leeftijd van twaalf heeft
bereikt. Het recht op partneralimentatie duurt 7 jaar.
Bij het bereiken van de 12 jarige leeftijd van C kan A in het eigen inkomen
voorzien of extra inkomen verwerven door meer uren te gaan werken.
Hoogte partneralimentatie
De behoefte van C bedraagt € 750. Hiervan wordt door A € 183 gedragen
en door B € 567.
De na de kosten van C resterende draagkracht van A bedraagt € 500 -/€ 183 = € 317.
De na de kosten van C resterende draagkracht van B bedraagt € 2.305 -/€ 567 = € 1.738
Hiervan behoudt ieder 40%.
Resterende draagkracht A: 60% * € 317 = € 190,20
Resterende draagkracht B: 60% * € 1.738 = € 1.042,80
Te betalen partneralimentatie: 50% * (€ 1.042,80 – € 190,20) = € 426,30
Gebruteerd: € 426,30 / 0,48 = € 888 per maand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 231, nr. 3

37