Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 469

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
VEILIGHEID EN JUSTITIE, VAN DEFENSIE EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 januari 2013
Met deze brief wordt u geïnformeerd over de stand van zaken van de
geïntegreerde politietrainingsmissie en over de algemene politieke
ontwikkelingen in Afghanistan in de maanden oktober, november en
december 2012. Dit is een vervolg op de stand van zakenbrief van
17 oktober 2012. (Kamerstuk 27 925, nr. 467). De brief gaat verder conform
de toezegging aan uw Kamer dieper in op de kwestie rond de buiten
Kunduz geplaatste agenten.
De aan uw Kamer toegezegde tussentijdse evaluatie van de geïntegreerde
politietrainingsmissie zal in februari 2013 worden gestuurd. Hierin worden
ook de jaarlijkse resultaatmeting en de toegezegde tussenbalans
opgenomen.
Algemene ontwikkelingen
Transitieproces
Het transitieproces in Afghanistan gaat gestaag voort. Op 31 december
2012 kondigde president Karzai de vierde tranche aan, bestaande uit 52
districten. Ook het district Khanabad in Kunduz maakt deel uit van de
vierde tranche. Van de 34 Afghaanse provincies zijn nu 23, waaronder
Kunduz, qua veiligheid geheel onder de verantwoordelijkheid van de
Afghanen.
Tot nu toe is de veiligheidssituatie in de gebieden die aan het Afghaanse
leger en de politie (ANSF) zijn overgedragen onveranderd. De uitdagingen
blijven echter aanzienlijk: de opstandelingen vormen nog steeds een
aanmerkelijke dreiging, corruptie en capaciteitsgebrek in zowel leger als
politie blijven een probleem en de civiele taakvervulling van de politie
blijft een punt van aandacht. Het komende jaar zullen de ANSF hun positie
verder moeten versterken en zich moeten voorbereiden op zelfstandig
optreden na 2014. Ondersteuning en begeleiding van de internationale

kst-27925-469
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

1

gemeenschap blijft cruciaal, zoals onlangs nog is onderstreept tijdens de
NAVO bijeenkomst van ministers van Buitenlandse Zaken op 4 en
5 december 2012.
Met het einde van de transitie in zicht is de NAVO bezig met de planning
voor de nieuwe missie na 2014. Conform de afspraken die tijdens de
Chicago-top zijn gemaakt zal deze missie ter ondersteuning van de ANSF
zijn gericht op training, advisering en bijstand. De regering bepleit
aansluiting bij de Afghaanse behoeften, verduurzaming van de gedane
inspanningen en aandacht voor het versterken van de civiele politie.
Vooral op dit laatste punt streeft Nederland naar nauwe samenwerking
van de NAVO met de EU en de VN.
De International Police Coordination Board (IPCB) in Kaboel kan hierbij
een belangrijke rol vervullen. Op dit moment werkt de IPCB samen met de
Afghaanse regering aan concrete plannen voor de versterking van de
politiesector in Afghanistan. De recent benoemde minister van Binnenlandse Zaken, Generaal Patang, heeft direct na zijn aantreden de
uitwerking van de tienjarige toekomstvisie van de Afghaanse politie ter
hand genomen door binnen de IPCB extra aandacht te vragen voor het
onderwerp community policing. Nederland ondersteunt deze oproep van
harte en neemt deel aan de IPCB werkgroep over dit onderwerp.
Toenemend Afghaans «ownership» is voor Nederland een leidend
uitgangspunt.
In de aanloop naar het einde van het transitieproces wordt door een
aantal landen de troepensterkte aangepast aan de taken en is begonnen
aan een gefaseerde terugtrekking. Zo heeft Frankrijk al een aantal troepen
teruggetrokken en hebben de regeringen van het Verenigd Koninkrijk en
Duitsland troepenreducties aangekondigd voor 2013.
Het voornemen van de Duitse regering om het troepenaantal in 2013
terug te brengen van 4 900 tot 3 300 moet nog worden bekrachtigd door
het Duitse parlement. Afhankelijk van hoe de reducties zullen uitpakken,
zullen deze consequenties hebben voor de geïntegreerde politietrainingsmissie. De regering bezint zich op de gevolgen voor Nederland. De Kamer
zal hierover tijdig worden geïnformeerd.
Politieke ontwikkelingen
De afgelopen periode zijn voorzichtige stappen gezet in het verzoeningsproces. Frankrijk en de VN proberen de verschillende partijen nader tot
elkaar te brengen. In december vond in Chantilly een bijeenkomst plaats
waarbij enkele Taliban- vertegenwoordigers gesprekken voerden met o.a.
afgevaardigden van de Afghaanse regering en vertegenwoordigers van
etnische groeperingen uit Noord-Afghanistan. De VN bereidt verder
gesprekken voor die in Ashkabat zullen plaatsvinden. Het gaat hierbij
voornamelijk nog om verkennende gesprekken (talks for talks). Opmerkelijk is de positieve grondhouding die recentelijk door Pakistan aan de
dag werd gelegd ten aanzien van samenwerking met Afghanistan op dit
dossier. Afghaanse vertegenwoordigers van de High Peace Council
bezochten Pakistan in november 2012; beide landen werken nu aan een
roadmap naar vrede.
Op alle fronten is merkbaar dat de Afghaanse regering zich in toenemende mate bewust is van haar verantwoordelijkheid voor het welslagen
van het transitieproces en de verdere stabilisering en ontwikkeling van
Afghanistan. De Independent Election Commission (IEC) heeft afgelopen
november de verkiezingsdatum vastgesteld op 5 april 2014. President
Karzai heeft opnieuw bevestigd dat de presidentsverkiezingen, conform

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

2

de grondwet, in dat jaar zullen worden gehouden en dat hij zich, eveneens
conform de grondwet, niet voor een derde termijn herkiesbaar zal stellen.
In de aanloop naar deze datum moet echter nog veel werk worden
verricht door de Afghaanse autoriteiten.
De Afghaanse overheid heeft de Tokio-afspraken van juli 2012 uitgewerkt
en is nu doende deze uit te voeren. Dit betreft vooral corruptiebestrijding,
financieel beheer en vergroting van effectiviteit van hulpgelden. De grote
uitdaging voor Afghanistan de komende tijd zal zijn om de eerder
opgestelde plannen om te zetten in concrete, effectieve maatregelen en
om geleidelijk minder te leunen op de internationale gemeenschap.
Nederland zal de Afghaanse overheid in dit proces ondersteunen en waar
nodig wijzen op haar verantwoordelijkheden.
Veiligheid
Het aantal geweldsincidenten is in 2012 licht gedaald ten opzichte van
2011. Verreweg het meeste geweld was gericht tegen Afghaanse
veiligheidstroepen, die steeds meer de rol van ISAF overnamen. De
relatief licht bewapende en veelal ongepantserde Afghaanse troepen zijn
een makkelijker en ook steeds talrijker doelwit dan ISAF.
In Kunduz is het aantal geweldsincidenten in 2012 ten opzichte van 2011
in zeer beperkte mate gestegen. Deze lichte toename is waarschijnlijk te
wijten aan de uitbreidende aanwezigheid van lokale veiligheidstroepen,
juist in gebieden waar de opstandelingen relatief sterk aanwezig zijn.
Verloop van de geïntegreerde politietrainingsmissie
De Koninklijke Marechaussee (KMar), politiefunctionarissen, justitieexperts en militairen hebben in het kader van de geïntegreerde politietrainingsmissie meerdere opleidingen verzorgd. De POMLTs zijn inmiddels
actief in vier van de zeven districten in Kunduz. In Kaboel ondersteunen
Nederlanders bij EUPOL en de NAVO deze werkzaamheden op het
nationaal strategisch niveau voor het midden en hoger kader. Ook het
rechtsstaatontwikkelingsprogramma verloopt naar wens.
De minister van Defensie heeft voor de Kerst een kort bezoek gebracht
aan de geïntegreerde politietrainingsmissie, waarbij zij onder meer de
Nederlandse militairen in Kaboel, Mazar-e-Sharif en Kunduz ontmoette.
Ook vonden de afgelopen periode bezoeken plaats aan de Nederlandse
missie door de Commandant van de NAVO Rule of Law missie in
Afghanistan en het adviseursteam van Commandant ISAF. Zij namen met
belangstelling kennis van het geïntegreerde karakter van de missie in
Kunduz. In november 2012 bracht verder dhr. Haber, de Civilian Operations Commander van de EU, een bezoek aan Kunduz. Hij sprak onder
meer met het EUPOL-personeel en woonde de geïntegreerd uitgevoerde
scenariotraining bij (zie bijlage voor de beschrijving van deze training). De
heer Haber was positief over dit gezamenlijke initiatief en noemde het een
voorbeeld dat bredere navolging verdient.
Training en mentoring van civiele politie
In het licht van het voortgaande transitieproces en de daarmee gepaard
gaande veranderende rol van de geïntegreerde politietrainingsmissie is de
afgelopen periode extra aandacht besteed aan de verduurzaming van de
activiteiten. Zo is begonnen met geïntegreerde praktijkoefeningen met
deelnemers uit de gehele justitieketen. Nederlandse politiefunctionarissen
in EUPOL Kunduz hebben een nieuwe vorm van training geïntroduceerd:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

3

de scenariotraining. Dit houdt in dat alle onderdelen van de geïntegreerde
politietrainingsmissie een gezamenlijke praktijktraining verzorgen, waarbij
aan de hand van geïntegreerde scenario’s de hele keten van werkzaamheden van politie en justitie aan de orde komt. In 2013 en 2014 zal de
scenariotraining ook in vijf provincies buiten Kunduz worden toegepast in
het kader van het Cooperation Police Prosecutor Programma (CoPP) van
EUPOL en GIZ.
De Nederlandse politiefunctionarissen binnen EUPOL hebben de
afgelopen periode een nieuw mentoringmodel ontwikkeld voor het
midden en hoger kader van de AUP. Evenals de scenariotraining is dit
model positief door het EUPOL leiderschap in Kaboel ontvangen; het
model wordt eveneens komend jaar in andere EUPOL Field Offices
geïmplementeerd.
De missie heeft verder geïnvesteerd in de overdracht van kennis en
ervaring aan de Afghaanse collega’s. De missie heeft met de politieleiding
in Kunduz voorbereidingen getroffen om een Afghaans training en
mentoring team (ATMT) te formeren, die zelfstandig de door Nederlandse
POMLTs gegeven training en begeleiding kan bieden. Daarnaast is in
november een Police Advisory Team (PAT) begonnen om in nauwe
samenwerking met EUPOL het AUP management in Kunduz te adviseren
op het gebied van algemene politiemanagementtaken, zoals logistiek,
verbindingen en personeel.
In november 2012 is de provinciale politiecommandant Qatra opgevolgd
door generaal Khalil Andarabi. De kennismaking met de geïntegreerde
politietrainingsmissie verliep soepel; hij zei de goede samenwerking van
zijn voorganger met de missie te willen voortzetten.
De activiteiten van de geïntegreerde missie zullen de komende periode
nog meer dan voorheen in het teken staan van verduurzaming en
Afghanisering. De missie zal alle kansen benutten om ervoor te zorgen dat
de Nederlandse inspanningen na 2014 beklijven en dat de Afghaanse
autoriteiten zo goed mogelijk zijn voorbereid op hun taken.
Agenten buiten Kunduz
In de vorige stand van zakenbrief is de Kamer geïnformeerd over
onvolkomenheden in het plaatsingsproces van door Nederland opgeleide
Afghaanse agenten en onderofficieren. Zoals aangekondigd is langs
verschillende lijnen informatie boven tafel gehaald. In samenwerking met
de Afghaanse autoriteiten zijn op twee na alle buiten de provincie
geplaatste agenten en onderofficieren getraceerd. Het betreft 32 agenten
en 59 onderofficieren. Acht agenten en zeventien onderofficieren zijn niet
langer werkzaam bij de AUP.
Zoals aan uw Kamer gemeld is in reactie op de berichten over plaatsingen
buiten Kunduz de Nederlandse betrokkenheid bij de onderofficiersopleiding opgeschort. Omdat er geen duidelijkheid was over de plaatsing na
de opleiding heeft de missie in de rapportageperiode geen onderofficiersklassen begeleid. De missie heeft wel de basisopleiding voor twee klassen
van AUP-agenten en een klas met vrouwelijke agenten begeleid, omdat
door de Afghaanse plaatsingsautoriteiten is herbevestigd dat deze
agenten na hun opleiding binnen Kunduz zouden worden geplaatst. In het
kader van de transitie zijn de Afghaanse autoriteiten in toenemende mate
verantwoordelijk voor de opleiding en plaatsing van agenten. Hierbij
maken zij een eigen afweging. De Nederlandse regering verwelkomt deze
ontwikkeling en zal in overleg met de Afghaanse autoriteiten de Nederlandse inspanning ter plaatse zo goed mogelijk daarop blijven afstemmen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

4

Medio 2013 zal de basisopleiding van agenten en onderofficieren op het
opleidingscentrum in Kunduz (Police Training Center – PTC) geheel
zelfstandig door de Afghanen worden gegeven. Tot die tijd zullen
Nederlandse KMar-trainers zich toeleggen op het begeleiden van
Afghaanse trainers op het PTC; zij staan niet meer zelf voor de klas.
Daarnaast zal de geïntegreerde politietrainingsmissie op verzoek van
Duitsland KMar-trainers inzetten voor het mentoren van de Afghaanse
staf, die medio 2013 de leiding van het PTC in Kunduz van Duitsland zal
overnemen. Op deze wijze kan gezamenlijk worden gewerkt aan een
verantwoorde overdracht van het PTC aan de Afghaanse autoriteiten in
2013.
Rechtsstaatontwikkelingsprogramma
Het rechtsstaatontwikkelingsprogramma begint concrete vruchten af te
werpen. Door de verschillende trainingen en gezamenlijke oefeningen die
door de missie worden georganiseerd, komt de samenwerking tussen de
verschillende spelers binnen de justitiële keten verder op gang. Het
functioneren van het justitie coördinatie-overleg, waar alle Afghaanse
justitiepartners met elkaar overleggen, is verbeterd; het overleg komt nu
maandelijks bijeen.
Ook de positie van de advocaten in Kunduz is versterkt. Er zijn momenteel
65 advocaten in Kunduz actief, onder wie zeven vrouwen. Bij de start van
de missie waren er achttien ingeschreven advocaten, onder wie geen
enkele vrouwelijke advocaat. Met steun van Nederland heeft de provinciale afdeling van de Afghaanse Orde van Advocaten, AIBA, als eerste
lokale afdeling de bevoegdheid gekregen om zelf het advocatenexamen af
te nemen voor kandidaten in Kunduz en omliggende provincies. Hierdoor
wordt met name de toegang van vrouwelijke studenten tot de advocatuur
bevorderd, aangezien zij vaak niet zonder begeleiding kunnen reizen.
De plaatselijke informele conflictbeslechting heeft een impuls gekregen
door een door Nederland gesteund project waarin zogenaamde peace
councils, vaak bestaande uit dorpsoudsten, worden getraind en bij hun
conflictbeslechting worden bijgestaan door juridisch geschoolde
adviseurs. Zij hebben in de rapportageperiode ongeveer 80 conflicten
behandeld. Het gaat om civiele zaken op het gebied van familie- en
eigendomsrecht; strafrechtzaken worden naar de formele rechter
doorverwezen. Deze conflictbemiddeling versterkt de link tussen
informele en formele rechtsinstituties, met als positief neveneffect dat
informele bemiddelaars meer kennis opdoen van en vertrouwd raken met
belangrijke rechtsbeginselen en mensenrechten. Ook krijgen Afghaanse
burgers hierdoor betere toegang tot het formele en informele recht.
De bijlage van deze brief bestaat uit drie delen. Deel 1 gaat dieper in op de
belangrijkste algemene (politieke) ontwikkelingen in Afghanistan. Deel 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

5

gaat in op de resultaten van de Nederlandse geïntegreerde politietrainingsmissie en deel 3 besteedt aandacht aan de organisatorische
aspecten van de missie.
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans
De minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten
De minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert
De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

6

BIJLAGE

STAND VAN ZAKENBRIEF POLITIETRAININGSMISSIE AFGHANISTAN
Deel 1: Algemene ontwikkelingen
Verzoening en re-integratie
De afgelopen periode zijn verschillende initiatieven ontplooid om het
politieke vredesproces nieuw leven in te blazen. In december 2012 vond
nabij Parijs een door een denktank georganiseerde bijeenkomst plaats,
gericht op het faciliteren van dialoog tussen Taliban, vertegenwoordigers
van de Afghaanse autoriteiten, oppositiepartijen, de noordelijke alliantie,
Hezb-e-Islami en Afghaanse parlementsleden. Daarnaast kondigde
UNAMA tijdens de bijeenkomst van de International Contact Group van
oktober jl. in Ankara aan te starten met een «track 2 process», waarbij
Afghaanse belanghebbenden met elkaar in dialoog worden gebracht.
Ook binnen de regio is sprake van vooruitgang. Van 12 t/m 15 november
2012 bracht de Afghan High Peace Council (HPC) een bezoek aan Pakistan.
Tijdens het bezoek werden afspraken gemaakt over het opheffen van
sancties tegen Talibanleden die zich inzetten voor het vredesproces en
over het tegengaan van grensoverschrijdende beschietingen. Ook spraken
de partijen het voornemen uit een Ulema conferentie te organiseren die
zich uit zal spreken tegen moslimextremisme. De afgelopen drie maanden
vonden verder verschillende bilaterale bespreken plaats tussen Afghanistan en Pakistan. In december 2012 troffen deze landen elkaar bij
bijeenkomsten in Londen en Turkije. Deze ontmoetingen tussen Pakistan
en Afghanistan en de beginnende dialoog tussen verschillende Afghaanse
partijen zijn positieve signalen en bevestigen het beeld dat er de laatste
maanden meer toenadering is tussen de partijen en er meer bereidheid
lijkt tot samenwerking. Verzoening blijft echter een proces van lange adem
en er moeten nog veel stappen worden gezet door de Afghaanse
overheid.
De door Nederland in het donorcomité bepleite onafhankelijke evaluatie
van het Afghan Peace and Reintegration Program (APRP) is inmiddels in
gang gezet. De uitkomsten van deze evaluatie worden in het eerste
kwartaal van 2013 verwacht. Het re-integratieprogramma loopt nog steeds
beter in het noorden en westen dan in het zuiden en oosten. Het aantal
re-integranten is inmiddels gestegen tot 5823. Daarnaast zijn er 709
personen in onderhandeling. De samenwerking tussen lijnministeries en
provincies over de re -integratieprojecten is weliswaar verbeterd, maar
blijft een belangrijk aandachtspunt, evenals het tijdig leveren van fondsen
aan de provincies.
Voorbereidingen verkiezingen
De Independent Electoral Commission (IEC) heeft de datum voor de
presidentsverkiezingen en de provinciale verkiezingen bekend gemaakt:
5 april 2014. In aanloop naar de verkiezingsdag moeten er nog een nieuwe
kieswet en een nieuwe wet over de structuur van de IEC komen.
Daarnaast moeten op korte termijn keuzes worden gemaakt voor de
uitwerking van het proces van kiezersregistratie.
Het Afghaanse kabinet heeft besloten tot de uitrol van een nationale
elektronische ID kaart (E-tazkera) ter vervanging van de handgeschreven
Tazkera’s. Op termijn zal de kaart voor de gehele Afghaanse bevolking
ingevoerd moeten worden, maar dit proces zal niet voltooid zijn voorafgaand aan de presidentsverkiezingen. Hiermee zal niet de hele bevolking
kunnen worden bereikt; daarom zal de IEC zelf met een aanvullend plan
komen om de rest van de bevolking te registreren. De internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

7

gemeenschap dringt er bij de Afghaanse overheid op aan dat de twee
verschillende plannen goed op elkaar aansluiten, zodat een zo groot
mogelijk deel van de bevolking geregistreerd kan worden en de verkiezingen zo inclusief mogelijk kunnen zijn. Op verzoek van IEC is een UN
Needs Assessment Mission (NAM) actief om een analyse te maken van
kiezersregistratie en andere aspecten van de verkiezingen.
Geweld tegen vrouwen
In november 2012 publiceerde UNAMA het rapport «Still a long way to
go», waarin wordt vastgesteld dat er weliswaar enige vooruitgang wordt
geboekt met de implementatie van de wet ter uitbanning van geweld
tegen vrouwen, maar dat er nog een lange weg te gaan is. Een positieve
ontwikkeling is dat er de laatste tijd meer aangifte wordt gedaan van
geweld tegen vrouwen en dat meer geweldplegers worden veroordeeld.
Toch is geweld tegen vrouwen nog steeds een groot probleem; de
afgelopen maanden is het aantal incidenten toegenomen. Voor zover
bekend zijn er in 2012 in de provincie Kunduz twaalf vrouwen en meisjes
vermoord.
In november brachten twee Afghaanse vrouwelijke parlementariërs, de
algemeen directeur van het Afghan Women’s Network en een vertegenwoordiger van het Regional Gender, Conflict and Development Platform
een bezoek aan Nederland. Zij spraken met de vaste Kamercommissie
Buitenlandse Zaken van de Tweede Kamer en met vertegenwoordigers
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De delegatie benadrukte het
belang van effectieve implementatie van de bestaande wetgeving en het
terugdringen van informelere vormen van rechtspraak. Daarnaast spraken
zij hun zorg uit over een mogelijke verslechtering van de positie van
vrouwen na het vertrek van ISAF in 2014 en wezen zij op het belang van
betrokkenheid van vrouwen bij het verzoeningsproces.
Voor Nederland blijft het verbeteren van de positie van vrouwen prioriteit.
Nederland besteedt 7,2 miljoen euro per jaar aan programma’s gericht op
gender in Afghanistan. Daarnaast wordt dit onderwerp meegenomen in
alle activiteiten van de geïntegreerde politietrainingsmissie. In Kunduz
financiert Nederland met EUPOL een conferentie over de bestrijding van
geweld tegen vrouwen op 4 februari georganiseerd door UNAMA en het
Department of Women’s Affairs.
Veiligheidssituatie Kunduz
De in 2012 gesignaleerde lichte toename van veiligheidsincidenten in
Kunduz is waarschijnlijk te wijten aan de uitbreidende aanwezigheid van
lokale veiligheidstroepen, juist in gebieden waar de opstandelingen
relatief sterk aanwezig zijn. Ook zorgden onderling concurrerende milities
in het district Khanabad voor geweldsincidenten.
De reeks zelfmoordaanslagen die in 2010 en 2011 in Kunduz meerdere
hoogwaardigheidsbekleders het leven kostte, is in 2012 een halt toegeroepen. Bestuurders in Kunduz zijn als gevolg meer bereid en in staat om
fysiek in Kunduz aanwezig te zijn en hun werkzaamheden zichtbaarder te
maken voor de bevolking.
Eind december heeft de Afghaanse politie in het district Khanabad de
ontvoerder van de Nederlander Peter Oosterhuis, die in oktober en
november 2010 veertig dagen in Kunduz en Takhar werd vastgehouden,
gearresteerd. Bij zijn arrestatie is hij (zwaar) gewond geraakt. Thans is hij
als verdachte in bewaring gesteld bij de Afghaanse veiligheidsdienst NDS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

8

Deel 2: Inhoudelijke rapportage over de doelstellingen van de
geïntegreerde politietrainingsmissie
In dit gedeelte wordt de voortgang van de geïntegreerde politietrainingsmissie beschreven per onderdeel van de missie, aan de hand van de
thematische indeling van het geïntegreerde missieontwerp.
Thema Civiele politie
Basisopleiding
De basispolitieopleiding (IPTC) wordt inmiddels volledig gegeven door
Afghaanse trainers. De Nederlandse NTM-A trainers mentoren hen
daarbij. De basisopleiding is gericht op nieuwe AUP agenten en op
agenten van de AUP die reeds in dienst zijn van de AUP, maar nog niet
deze basisopleiding hebben gevolgd («reformcursisten»).
Aangezien de tashkil (toegestane organisatieomvang) voor de provincie
Kunduz nagenoeg gevuld is, richt de missie zich momenteel op reformcursusisten. Het betreft in Kunduz ongeveer 300 agenten. Het blijkt in de
praktijk lastig om politiecommandanten zover te krijgen deze agenten deel
te laten nemen aan de basisopleiding, omdat zij tijdens hun opleiding niet
operationeel kunnen worden ingezet. Hierdoor wordt niet de volledige
capaciteit voor mentoring binnen de NTM-A ingezet. De restcapaciteit zal,
mede op verzoek van Duitsland, worden ingezet om de Afghaanse staf
van het Police Training Centre (PTC) te adviseren en voor te bereiden op
het overnemen van de verantwoordelijkheid van het PTC per 1 juli 2013.
De afgelopen periode hebben 44 agenten de IPTC met goed gevolg
afgelegd, onder wie 10 vrouwen.
Police Mentoring and Liaison Teams (POMLTs)
De POMLTs hebben de tienweekse aanvullende opleiding (APTC) de
afgelopen periode gegeven in de districten Aliabad, Khanabad, Iman
Sahib en Kunduz-stad. Momenteel wordt in overleg met de Afghaanse
autoriteiten gekeken naar de mogelijkheden om agenten uit de districten
Archi en Chahar Darah een APTC te laten volgen. Voorwaarde daarbij is
dat de veiligheidssituatie dit toelaat. Agenten uit Archi zouden in Iman
Sahib een APTC kunnen krijgen, agenten uit Chara Dara in Kunduz-stad.
Daarmee zouden de trainingen van de geïntegreerde politietrainingsmissie zes van de zeven districten van de provincie beslaan.
De afgelopen periode hebben 62 agenten de APTC met goed gevolg
afgelegd.
In het kader van verdere verzelfstandiging van de Afghaanse politie heeft
de missie voorbereidingen getroffen om Afghan Training and Mentoring
Teams (ATMT’s) te vormen. Doel hiervan is het trainen en mentoren van
Afghaanse instructeurs, die vervolgens zelf de APTC kunnen geven.
Daarmee krijgt de provinciale politiecommandant capaciteit om
zelfstandig zijn personeel de op Nederlandse leest geschoeide aanvullende trainingen te geven.
De ATMT-training bestaat uit twee onderdelen: een acht- tot tienweekse
on-the-job-training en vervolgens een mentorperiode van acht tot tien
weken door een POMLT. Er zijn acht Afghaanse instructeurs geselecteerd
die na het volgen van een training twee ATMT’s kunnen vormen. Ook is
het lesmateriaal van de APTC in het Dari vertaald. De training van het
eerste ATMT is op 5 januari 2013 van start gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

9

Community policing
Community policing is een dwarsdoorsnijdend thema binnen alle
activiteiten van de missie. Daarnaast ontplooit de missie specifieke
activiteiten gericht op community policing. In het kader van een door
Nederland en Duitsland gefinancierd project organiseert GIZ in Aliabad,
Khanabad, Imam Sahib en Qal’ahye Zal maandelijkse bijeenkomsten van
neighbourhood watch committees. In deze bijeenkomsten spreekt de
gemeenschap over de veiligheidssituatie en de politiezorg in hun buurt.
Hun bevindingen worden doorgegeven aan zogenoemde «steering
committees», bestaande uit ouderen en/of notabelen uit een wijk of dorp.
Zij bespreken dit daarop maandelijks met de lokale politieleiding. Verder
worden ook de suggesties van de bevolking besproken die via ideeënbussen zijn binnengekomen. De politieleiding draagt vervolgens zorg voor
de benodigde acties op het uitvoerende niveau. Er zijn inmiddels tien
buurtcomités en tien steering committees opgericht met respectievelijk
414 en 281 deelnemers. Daarvan is een kwart tot een derde vrouw.
Daarnaast organiseert GIZ geregeld gemeenschapsdialogen, waarin de
bevolking rechtstreeks met het politiehoofd in hun district van gedachten
wisselt. Deze dialogen zijn succesvol en zijn ook tijdens deze rapportageperiode voortgezet.
EUPOL voert in Kunduz het Police i Mardumi project uit. Het betreft hier
het opleiden en begeleiden van een team van zes AUP-agenten
(waaronder een vrouw) die contact leggen met de lokale bevolking en
daarbij de taken van de politie uitleggen. De implementatie van dit project
heeft enige vertraging opgelopen door de wisseling van de provinciale
politiecommandant in Kunduz. Het team gaat in januari 2013 aan de slag.
Alfabetisering
GIZ verzorgt alfabetiseringslessen in de gehele provincie Kunduz. De
lessen zijn een vast onderdeel van zowel de IPTC als de APTC en worden
voortgezet wanneer deze trainingen zijn afgerond. Per eind november
2012 hebben ongeveer 1 470 agenten een vorm van alfabetiseringsonderwijs gehad.
Bij verschillende bezoeken van de politietrainingsmissie aan de lessen is
geconstateerd dat de agenten geïnteresseerd zijn in het onderwijs en de
docenten gemotiveerd en goed voorbereid zijn. In Kunduz-stad is door de
politietrainingsmissie in november 2012 een seminar bijgewoond waar
een dertigtal docenten, onder leiding van een vrouwelijke docente uit
Kabul, werd getraind in het curriculum van de lessen. Deze bijeenkomst
was goed georganiseerd en levendig van aard.
Versterking hoger en midden kader politie via EUPOL
De bijdrage aan EUPOL is een belangrijk onderdeel van de Nederlandse
inzet in Afghanistan.
Per 7 januari 2012 werken 48 Nederlanders in de EUPOL-missie: 40
politiefunctionarissen en acht civiele experts.
In oktober is in Brussel door de EU lidstaten ingestemd met de verlenging
van het EUPOL mandaat tot eind 2014. Geografisch wordt de voorkeur
gegeven aan de aanwezigheid van EUPOL in zowel Kaboel als in een
beperkt aantal relevante provincies, waaronder Kunduz. In de loop van
2013 wordt in het licht van verdere besluitvorming van internationale
partners bezien hoe de rol van EUPOL post-2014 vorm zal krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

10

Kaboel/ Afghanistan breed
De activiteiten van Nederlandse politiefunctionarissen en juridische
experts zoals beschreven in voorgaande stand van zaken brieven zijn
voortgezet. In het licht van de transitie naar Afghaans ownership is door
Nederlanders binnen de EUPOL Training Component verder gewerkt aan
de borging van training curricula, het geven van strategisch management
en leiderschapscursussen op het Police Staff College, intensivering van
Train-the-Trainer cursussen, onder andere via mobiele trainingsteams, en
recherche trainingen binnen het Crime Management College. De nadruk
ligt hierbij op kwaliteit door het bieden van intensieve training, mentoring
en coaching. De Afghaanse trainingsbehoefte staat voorop.
Daarnaast wordt binnen het Police Component, waar een Nederlander aan
het hoofd staat, geïnvesteerd in institutionele hervorming van het
ministerie van Binnenlandse Zaken (MOI). Nederland levert onder andere
het plaatsvervangend hoofd Police Reform, tevens coördinator van de
MOI mentoren, en de mentor van de Afghaanse minister van Binnenlandse Zaken op het gebied van politie expertise. In het kader van het
Institutional Police & Policy Development (IPPD) proces wordt met behulp
van Nederlandse expertise vanuit de ambassade, EUPOL en NTM-A
gewerkt aan de opbouw van beleidscapaciteit binnen het ambtelijk en
politieapparaat. Momenteel wordt door de Afghanen, in nauwe samenwerking met EUPOL en andere relevante spelers als NTM-A, onder de
paraplu van de International Police Coordination Board (IPCB) gewerkt
aan een tienjarige toekomstvisie van de Afghaanse politie die vanaf 2013
wordt geïmplementeerd.
In de afgelopen periode heeft EUPOL meerdere activiteiten ontplooid op
het gebied van mensenhandel, corruptiebestrijding en versterking van de
positie van vrouwelijke politiefunctionarissen. In navolging van een door
Nederlandse politiefunctionaris geïnitieerde conferentie over mensensmokkel medio 2012 is de capaciteit van de Afghaanse mensenhandel
eenheid verder versterkt. In januari vindt een nationale trainings conferentie plaats over dit onderwerp, waar rechercheurs specifieke training
ontvangen en alle betrokken partijen (NGOs, andere departementen) hun
onderlinge samenwerking kunnen versterken.
De EUPOL afdeling die zich bezig houdt met corruptiebestrijding heeft de
afgelopen periode samen met Afghaanse partners verschillende stappen
gezet tot de verbetering van de aanpak van corruptie. Met name is
geïnvesteerd in de kwaliteit van onderzoek en in de samenwerking van de
ketenpartners: rechercheurs, aanklagers, rechters en civiele en militaire
anti-corruptie eenheden.
Op het gebied van versterking van de positie van vrouwelijke politiefunctionarissen zijn zes netwerkbijeenkomsten, bezocht door ongeveer 400
vrouwelijke politieagenten, en verschillende trainingen georganiseerd. De
bijeenkomsten boden de vrouwen de mogelijkheid om onderling contact
te leggen om hun positie te versterken en ervaringen uit te wisselen.
Daarnaast worden het hoofd van de Kinderrechten eenheid en het hoofd
van de Gender & Human Rights Department bij de Afghaanse politieacademie door Nederlanders werkzaam in EUPOL gementord en geadviseerd.
Kunduz
Het EUPOL Field Office in Kunduz heeft de afgelopen periode verschillende opleidingen voor het midden en hoger kader van de AUP gegeven
over de drie centrale thema’s Intelligence Led Policing (ILP), recherche
(voor het Criminal Investigations Department, CID) en politieleiderschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

11

Daarnaast is het midden en hoger kader van de AUP in Kunduz intensief
gementord en geadviseerd.
Nederlandse politiefunctionarissen in EUPOL Kunduz hebben een nieuwe
vorm van training ontwikkeld en geïntroduceerd: de scenariotraining. Het
gaat om een geïntegreerde vorm van training, waarbij alle onderdelen van
de geïntegreerde politietrainingsmissie een praktijktraining verzorgen
voor de AUP, advocaten, openbaar aanklagers en rechters. In geïntegreerde praktijkoefeningen aan de hand van scenario’s kwam vervolgens
de hele keten van politie en justitie aan de orde. Een belangrijk onderdeel
van de SBT is het bevorderen van forensisch onderzoek, zodat de
bewijsvoering in de rechtsgang verbetert en minder afhankelijk wordt van
bekentenissen. Deze trainingen zijn zeer effectief binnen de Afghaanse
context, omdat in de scenario’s diverse belangrijke thema’s in een korte
tijd en op de praktijk gericht aan de orde komen. De thema’s variëren van
gender en mensenrechtenproblematiek tot aan hele praktische uitvoering
van een politiesurveillance. De trainingen hebben tot nu toe plaatsgevonden in het district Aliabad en in Kunduz-stad. Aan de training in
Kunduz-stad namen ook ruim 30 rechtenstudenten, waaronder acht
vrouwen, deel in het kader van een studieopdracht. Zo wordt ook
geïnvesteerd in de nieuwe generatie rechters, aanklagers en advocaten.
De gewenste organisatieontwikkeling van de AUP naar een meer
democratische en civiele politie begint bij het verder ontwikkelen van de
mensen in deze organisatie. Organisatieontwikkeling behelst meer dan
vakinhoudelijke kennis. In het licht hiervan is door Nederlandse politiefunctionarissen in Kunduz een nieuw mentoringmodel ontwikkeld. Hierin
worden tactisch en strategisch leidinggevenden van de AUP op een aantal
kwaliteitskenmerken op het gebied van cultuur en leiderschap, organisatie
en management gevolgd en gericht en op maat geadviseerd over
verbetering.
De EUPOL mentoren hebben het aantal mentoringsuren verder kunnen
intensiveren en zijn naast het mentoren van huidige Afghaanse leidinggevenden ook begonnen met het begeleiden van jongere potentiële
leidinggevenden.
Zowel het mentoringmodel als de scenariotraining zijn door het EUPOL
leiderschap in Kaboel en de civilian operations commander, Haber, in
Brussel zeer goed ontvangen. Beide concepten worden het komend jaar
door EUPOL gebruikt om de effectiviteit van de andere Field Offices in
Afghanistan te verbeteren. Het nieuwe Nederlandse hoofd van de Field
Office Component in Kaboel zal dit proces gaan begeleiden.
Door de wisseling van AUP leidinggevenden in november 2012 is de
EUPOL senior police leadership course uitgesteld tot begin 2013. EUPOL
heeft ook met de nieuw aangetreden politiecommandant, Andarabi, een
goede mentoringrelatie weten op te bouwen. Generaal Andarabi heeft op
voorstel van zijn EUPOL-mentor het voorzitterschap van de Kunduz Police
Board op zich genomen. Deze board is samengesteld uit leden van het
provinciale hoofdkwartier van de AUP, het Police Training Center (PTC) en
internationale partners die bij de training van de Afghaanse politie
betrokken zijn. Doel van de Board is het inventariseren en prioriteren van
de opleidingsbehoeften van de AUP en het hierop afstemmen en het
coördineren van de diverse opleidingsactiviteiten van de coalitiepartners.
Het voorzitterschap van de provinciale politiecommandant versterkt het
Afghaans ownership van het politieapparaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

12

Thema Samenwerking politie – aanklager
Voor een goed functionerende juridische keten hebben actoren kennis
nodig van de rol en taken van alle ketenactoren en dienen zij zich in hun
dagelijks functioneren daarvan ook bewust te zijn. Er wordt gewerkt aan
een intensievere samenwerking tussen politie en justitie, omdat deze
samenwerking lange tijd niet vanzelfsprekend is geweest. Deze verbetert
nu langzaam, maar zal de komende tijd een belangrijk aandachtspunt
blijven. Om die samenwerking binnen de juridische keten te intensiveren
worden door GIZ en EUPOL trainingen verzorgd en mentoren Nederlandse experts verschillende functionarissen in de justitiële keten.
In de afgelopen periode zijn vele gesprekken gevoerd met functionarissen
in de justitiesector (rechters, officieren van justitie, advocaten,
medewerkers Huqooqs) in Kunduz-stad, Aliabad, Khanabad, Chahar Darah
en Imam Sahib. Daarmee werd ook de justitiesector in de districten in
kaart gebracht. Uit de gesprekken bleek dat de onderlinge samenwerking
tussen de verschillende actoren is verbeterd. Afghaanse justitiële partners
overleggen nu maandelijks in een Justice Coördination Meeting.
In december heeft EUPOL een Justice and Criminal Procedure Course
verzorgd voor acht rechters, acht officieren van justitie en acht politieagenten, afkomstig uit alle districten van Kunduz. Afghaanse trainers
gaven de training, onder begeleiding van EUPOL-mentoren. De opleiding
heeft tot doel de positie van de officier van justitie en politie binnen de
justitiële keten te verduidelijken. De deelnemers hebben laten weten dat
de onderlinge samenwerking sindsdien verbeterd is.
Thema Justitiesector
De politietrainingsmissie heeft de afgelopen periode verder geïnvesteerd
in verbetering van de formele rechtspraak. Het Max Planck Instituut heeft
met behulp van lokale docenten drie trainingen van twee weken
gehouden op het gebied van administratief/bestuursrecht, commercieel
recht en arbeidsrecht. De trainingen worden doorgaans goed bezocht
(30–40 deelnemers). Hiermee is een bijdrage geleverd aan de professionalisering van rechters, advocaten en andere justitiële medewerkers. Met het
Max Planck Instituut is met het oog op transitie een discussie gestart over
de geleidelijke overdracht van hun werkzaamheden aan een Afghaanse
partnerorganisatie.
De advocatenvereniging AIBA is de afgelopen periode verder geprofessionaliseerd. Een belangrijke mijlpaal is dat in december 2012 voor het eerst
buiten Kabul het toelatingsexamen tot de advocatuur kon worden
afgenomen. Registratie als advocaat is hierdoor makkelijker geworden,
vooral voor vrouwen, die vaak niet zonder begeleiding kunnen reizen.
Ongeveer 40 kandidaten, onder wie vier vrouwen zijn voor het examen
geslaagd. Door de stijging van het aantal advocaten zijn de mogelijkheden
tot rechtsbijstand vergroot.
Daarnaast is AIBA met steun van Nederland in december 2012 een
campagne (via telefoon, radio en op politiekantoren) gestart om de inzet
van pro-deo advocaten ten behoeve van arrestanten te bevorderen.
Het verkrijgen van inzicht in het verloop van concrete rechtszaken blijft
lastig. Ook andere partners kampen hiermee. De politietrainingsmissie
heeft met medewerking van een AIBA-advocaat twee strafdossiers kunnen
doornemen, waaruit bleek dat de rechtsbijstand door AIBA van goede
kwaliteit was, maar dat politie, recherche en de veiligheidsdienst de
verdachte niet goed op hun rechten wezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

13

Naast het verbeteren van de formele rechtspraak richt de missie zich ook
op het verhogen van de kennis van de Huqooqs, de lokale kantoren van
het Ministerie van Justitie die bemiddelen in civiele conflicten. De
mentoring van Huqooq medewerkers door GIZ verloopt volgens planning.
Het blijkt dat medewerkers van Huqooqs strafzaken doorgaans naar de
rechter verwijzen en ervoor zorgen dat hun bemiddeling in civiele zaken
plaatsvindt binnen het kader van de Afghaanse wet. Het toezicht van
Huqooq kantoren op de informele conflictbeslechting op lokaal niveau in
dorpen is nog niet erg sterk en kan worden verbeterd.
Het Nederlandse rechtsstaatprogramma richt zich ook op versterking van
de informele conflictbeslechting. Doel is ervoor te zorgen dat de informele
rechtspraak conform de Afghaanse wet en individuele mensenrechten
(w.o. vrouwenrechten) is. Deelnemers aan dorpsraden (peace councils)
krijgen hiertoe juridisch advies van juridisch geschoolde adviseurs. Deze
inspanningen leiden ertoe dat de informele rechtspraak (van oudsher
ondoorzichtig voor de buitenwereld), wordt gereguleerd en inzichtelijker
wordt gemaakt. Uitkomsten van conflicten worden geregistreerd, aan
supervisie onderworpen en getoetst aan de Afghaanse wet. Civiele
conflicten (over land, water, eigendom, erfrecht) worden op vreedzame
manier opgelost. Onverlet de voordelen van informele rechtspraak
worden strafrechtelijke zaken (moord, verkrachting, etc.) doorverwezen
naar de formele rechtbank.
Thema Verbetering bewustzijn, acceptatie en toegang tot het
rechtssysteem
Verbetering bewustzijn
Door de radiostations Roshany en Chiragh worden regelmatig discussieprogramma’s uitgezonden over politieoptreden, het functioneren van
formeel en informeel recht en mensenrechtenkwesties. De commandant
en de civiel vertegenwoordiger van de missie nemen regulier deel aan
inbelprogramma’s om uitleg te geven over de Nederlandse werkzaamheden. Zij deden dat eveneens eenmalig bij het lokale radiostation Jahoon
tijdens een bezoek aan Imam Sahib. Met het tv-station Khawar TV worden
momenteel de mogelijkheden bezien om een programma te maken over
de taken en verantwoordelijkheden van de politie in de samenleving.
In het voorjaar zal de missie net als voorheen scholen bezoeken, om
scholieren (leeftijd 15–18 jaar) bekend te maken met het werk van de
Afghaanse politie, mensenrechten en de Nederlandse missie. Ook zal
speciale aandacht worden besteed aan vrouwenrechten, in nauwe
samenwerking met het Department for Women’s Affairs.
Het theaterproject van de theatergroep van Mediathek heeft in Kunduz
plaatsgevonden en is uitgebreid naar diverse districten. Twee scenario’s
zijn ten uitvoer gebracht, een derde is in ontwikkeling.
Toegang tot het rechtssysteem
Toegang tot het formele rechtssysteem is in Kunduz, vooral in de meer
afgelegen districten en dorpen en voor vrouwen en andere kwetsbare
groepen, beperkt. Dit blijft een van de knelpunten vormen in het goed
functioneren van het formele Afghaanse rechtssysteem.
Door de verdere uitbreiding van activiteiten van AIBA neemt de rechtsbijstand toe en weten steeds meer mensen hun weg te vinden tot het
justitieel systeem. De werkzaamheden van AIBA zijn inmiddels uitgebreid
naar de districten Imam Sahib, Aliabad en Khanabad. De ondersteuning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

14

(o.a. training en wetboeken) aan Huqooq kantoren levert hieraan
eveneens een bijdrage. Met een op het eerste oog succesvolle campagne
is gewerkt aan de bekendheid en toegankelijkheid van de Huqooq
kantoren, waardoor het aantal behandelde conflicten lijkt te zijn gestegen.
De bouw van nieuwe kantoren voor Huqooqs en aanklagers ligt op
schema, behalve in het district Archi, waar de bouw is vertraagd wegens
de veiligheidssituatie. De bouw van het lokale kantoor van het Ministerie
van Justitie in Kunduz-stad is met enige vertraging gestart. De meeste
kantoren zullen volgens planning in voorjaar 2013 worden opgeleverd.
Deel 3: Organisatie van de missie en overige zaken
F-16’s
De F16’s hebben de afgelopen periode de geïntegreerde politietrainingsmissie en partners ondersteund bij de opsporing van bermbommen en
bijdragen aan het inlichtingenbeeld. Ook zijn ze door ISAF verzocht om
partners in nood te ondersteunen. In 1 geval heeft wapeninzet plaatsgevonden.
Financiën
De totale raming voor de geïntegreerde politietrainingsmissie in 2013
bedraagt € 101 miljoen. Hieronder vallen de uitgaven voor de inzet van de
Police Training Group in Kunduz vanuit de ministeries van Defensie en
Veiligheid en Justitie, als ook de uitgaven voor de inzet van de Air
Taskforce (ATF) en voor de Nederlandse bijdrage aan verschillende
ISAF-staven. Van de totale raming komt € 96,2 miljoen ten laste van de
structurele HGIS-voorziening voor de uitvoering van crisisbeheersingsoperaties op de defensiebegroting, beleidsartikel 1 «Inzet» en € 4,8
miljoen ten laste van de HGIS-voorziening voor civiele crisisbeheersingsmissies/uitzending politiefunctionarissen op de begroting van het
ministerie van Veiligheid en Justitie.
Aan de inzet van Defensie voor de politietrainingsmissie in 2012 is
momenteel € 97,7 uitgegeven. Dat is lager dan de raming voor 2012 van
€ 101,3 miljoen. Deze onderrealisatie wordt voornamelijk veroorzaakt
door minder inzet van tolken, gewijzigde inzichten ten aanzien van de
bouw activiteiten en door meevallers in het civiel inhuren van transportcapaciteit.
De situatie van de redeployment van het laatste materieel van de ATF en
het National Support Element (NSE) uit Kandahar is ongewijzigd. De
verwachting is dat het materieel in 2013 in Nederland zal arriveren. In
2013 is voor de verwachte hersteluitgaven van dit ISAF-materieel € 11,2
miljoen begroot. Deze additionele uitgaven zijn opgenomen in de
HGIS-voorziening voor crisisbeheersingsoperaties op de defensiebegroting, beleidsartikel 1.
In 2012 is ten behoeve van de redeployment momenteel € 30 miljoen
uitgegeven, dat is hoger dan de bijgestelde raming in 2012 van € 24,3
miljoen. De overrealisatie wordt veroorzaakt door een onverwachte
realisatie op de diverse herstelprojecten. Deze onverwachte realisatie
wordt veroorzaakt door het sneller dan gebruikelijk factureren door
leveranciers. Een andere oorzaak voor de overrealisatie is een vertraagde
verrekening met de defensie onderhoudsbedrijven van verbruikte
reserveonderdelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 27 925, nr. 469

15