Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 839

Jeugdzorg

Nr. 571

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 23 maart 2017
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
23 februari 2017 overleg gevoerd met de heer Van Rijn, Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over:
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 30 juni 2016 inzake Subsidieregeling Nader Onderzoek
naar de DoodsOorzaak van Kinderen (NODOK) (Kamerstuk
34 300 XVI, nr. 164);
– de brief van de Minister van Veiligheid en Justitie d.d.
23 augustus 2016 met een reactie op de motie van het lid
Klein over bevorderen dat een direct betrokken gezinsvoogd
bij rechtszittingen aanwezig is en over de motie over het
instellen van een eed voor medewerkers van de RvdK en GI’s
(Kamerstuk 31 839, nr. 536);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 24 augustus 2016 met het voortgangsbericht
«Beoordeling plaatsingen gesloten jeugdhulp zonder machtiging kinderrechter» van de Inspectie Jeugdzorg (IJZ) (Kamerstuk 31 839, nr. 538);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 12 september 2016 ter aanbieding van het
rapport van de Inspectie Jeugdzorg over «verantwoorde hulp
voor jeugd in gezinshuizen» (Kamerstuk 31 839, nr. 541);
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 3 november 2016 inzake resultaten IGZ onderzoeken
GGD’s (Kamerstukken 32 620 en 32 793, nr. 182);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 26 oktober 2016 met de evaluatie Nederlands
Centrum Jeugdgezondheid (Kamerstuk 32 793, nr. 244);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 28 november 2016 ter aanbieding van de
rapportage Kwetsbare jongeren op weg naar zelfstandigheid
(Kamerstuk 31 839, nr. 555);
– de verzamelbrief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 16 januari 2017 naar aanleiding van
toezeggingen, gedaan tijdens het wetgevingsoverleg Jeugd, op
14 november 2016 (Kamerstuk 31 839, nr. 557);

kst-31839-571
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

1

–

–

–

–

–

–

–

de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 24 januari 2017 inzake de voorgenomen fusie tussen
Inspectie Jeugdzorg (IJZ) en Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) (Kamerstukken 31 839 en 33 149, nr. 558);
de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 25 januari 2017 met een reactie op het verzoek
van het lid Keijzer, gedaan tijdens de regeling van werkzaamheden van 20 december 2016, over het bericht «Kinderen in de
jeugdzorg komen in de knel na hun achttiende» (Kamerstuk
31 839, nr. 559);
de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 15 juli 2016 met een reactie op het verzoek van
het lid Bergkamp, gedaan tijdens de regeling van werkzaamheden van 26 mei 2016, over het bericht «38 kinderen onwettig
in gesloten inrichting» (Kamerstuk 31 839, nr. 535);
de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
8 februari 2017 met de kabinetsreactie op het onderzoek naar
de inzet van het familiegroepsplan in de jeugdbescherming
(Kamerstuk 31 839, nr. 560);
de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 8 februari 2017 met een reactie op het verzoek
van het lid Bergkamp, gedaan tijdens de regeling van werkzaamheden van 7 februari 2017, over de berichtgeving dat de
Forensische Polikliniek Kindermishandeling (FPKM) per
1 maart sluit, vanwege het ontbreken van structurele financiering (Kamerstuk 31 015, nr. 131);
de verzamelbrief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 17 februari 2017 ten behoeve van het
algemeen overleg Jeugd op 23 februari 2017 (Kamerstuk
31 839, nr. 561);
de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 22 februari 2017 met de antwoorden op vragen
van de commissie over de reactie op het verzoek van het lid
Bergkamp, gedaan tijdens de regeling van werkzaamheden van
7 februari 2017, over de berichtgeving dat de Forensische
Polikliniek Kindermishandeling (FPKM) per 1 maart sluit,
vanwege het ontbreken van structurele financiering (Kamerstuk 31 015, nr. 131) (Kamerstuk 31 015, nr. 132).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Lodders
De griffier van de commissie,
Post

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

2

Voorzitter: Van der Burg
Griffier: Sjerp
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Agema, Bergkamp, Van der
Burg, Van Gerven, Keijzer, Klein, Voortman en Ypma,
en de heer Van Rijn, Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport.
Aanvang 10.02 uur.
De voorzitter:
Ik heet de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en zijn
ambtelijke ondersteuning, de collega’s en de mensen die op de publieke
tribune en op een andere manier dit debat volgen van harte welkom. De
spreektijd in de eerste termijn van de Kamer is vier minuten per persoon,
met twee interrupties. We starten bij mevrouw Ypma van de Partij van de
Arbeid.
Mevrouw Ypma (PvdA):
Voorzitter. Hartelijk dank voor de afgelopen jaren. Dit is ons laatste AO,
toch een bijzondere gelegenheid. Ik wil de collega’s, de Staatssecretaris
en alle ondersteuning hartelijk bedanken voor de fijne samenwerking.
«Ik krijg geen hulp hier, mijn mama krijgt hulp. Ik zou wel eens met
iemand willen praten die speciaal voor kinderen is, want eigenlijk kun je je
hoofd ook leeg praten.» Ik maak mij ernstig zorgen over de ongeveer
7.000 kinderen die in de maatschappelijke opvang voor daklozen of in de
vrouwenopvang worden opgevangen. Het zijn zeer kwetsbare kinderen
die vaak al ontzettend veel hebben meegemaakt in hun jonge leven. Het
zijn kinderen die met hun ouders mee zijn gegaan naar die opvang, maar
zelf ook heel kwetsbaar zijn. 25% van deze kinderen heeft meegemaakt dat
een van de ouders in hun bijzijn is opgepakt door de politie. 50% van de
ouders heeft ernstige psychiatrische problemen. Deze kinderen hebben
vaak weinig vriendjes en een lage zelfwaardering. 80% van de ouders
heeft ernstige financiële problemen en 90% van de ouders heeft flink
geweld meegemaakt.
Ik vind dat er met deze kinderen in plaats van over deze kinderen moet
worden gesproken, maar helaas gebeurt dat nog niet overal. Uit recent
onderzoek door VanMontfoort en Kinderpostzegels blijkt dat slechts in
25% van de maatschappelijke opvang en vrouwenopvang daadwerkelijk
met het individuele kind wordt gesproken. De Kamer heeft daar al
meerdere malen aandacht voor gevraagd. Onder anderen collega
Bergkamp en collega Van der Burg hebben dat gedaan. Ik wil heel graag
dat dat nu goed wordt geregeld, dat er een individuele cliëntpositie komt
voor de kinderen en dat er met ieder kind wordt gesproken: wat heb jij
eigenlijk nodig om je te redden en hoe kunnen we je daarbij helpen? Ik zie
een non-verbale reactie van mevrouw Bergkamp.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Dat heb je als je al een paar jaar samenwerkt. Dan kun je op een gegeven
moment elkaars reactie inschatten.
Ik deel helemaal wat mevrouw Ypma zegt. Ik vind het heel goed dat
Kinderpostzegels, Augeo, de Federatie Opvang en het Vergeten Kind
daarvoor aandacht hebben gevraagd. Ik heb ook samen met de heer
Roemer in een uitzending gezeten. Het is een onderwerp waarvan je
eigenlijk niet begrijpt dat het nog niet geregeld is. Gisteren is er een VAO
Wmo geweest, waarin we een motie (29 538, nr. 236) hebben ingediend
om datgene wat u nu zegt te regelen. Gelukkig heeft de Staatssecretaris
deze motie overgenomen. Ik ben woordvoerder Wmo en Jeugd.
Misschien is het goed om te weten dat de hele Kamer gisteren heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

3

gezegd: dat gaan we regelen, dat gaan we doen. Laten we dus met elkaar
volgen wat het vervolg is, want dat is belangrijk. Dat is ook een signaal
aan alle organisaties om erbovenop te blijven zitten.
De voorzitter:
Volgens mij was dit geen vraag, maar een toelichting.
Mevrouw Ypma (PvdA):
Het is een soort vraag waarop ik heel graag reageer, want dan gaat het
niet van mijn spreektijd af. We hebben heel veel onderwerpen, dus
bedankt voor deze interruptie.
Kinderen moeten in beeld zijn en in beeld blijven. Ik vind het dus
ontzettend belangrijk dat dit gebeurt. Ik zal nagaan wat er gisteren tijdens
het VAO Wmo precies is besproken. Ik wil echt dat de individuele
cliëntpositie wordt geborgd. De gemeenten zijn daarvoor verantwoordelijk. Als het nodig is, zal ik daarover een motie indienen.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Met name die individuele en ook onafhankelijke cliëntpositie staat erin. Er
moet afzonderlijk naar het kind worden gekeken, met een afzonderlijke
intake en afzonderlijke hulp en ondersteuning. Misschien is het handig dat
de Staatssecretaris daarop een reflectie geeft. Ik hoop oprecht en
verwacht dat mevrouw Ypma op haar wenken wordt bediend. Mijn vraag
aan mevrouw Ypma is of haar fractie bereid is om de Staatssecretaris of
degene die hem opvolgt aan te sporen om hier bovenop te blijven zitten
en dit nu echt een keer goed te regelen. Dat is een signaal dat ik kreeg. Ik
hoop dat we over een jaar niet weer in dezelfde situatie zitten en niet weer
een petitie in ontvangst moeten nemen.
Mevrouw Ypma (PvdA):
Daar moeten we inderdaad samen voor zorgen. Ik denk dat dat bij deze
Staatssecretaris in goede handen is. Ook in een volgend kabinet – ik hoop
weer met deze Staatssecretaris; je weet maar nooit – moet dit in goede
handen zijn. Bovendien moeten de gemeenten deze kinderen zo snel
mogelijk in beeld krijgen en ervoor zorgen dat zij de juiste hulp krijgen.
Daarom vind ik dat de individuele cliëntpositie uiterlijk 1 januari 2018
geborgd moet zijn. Laten we daar samen goed op letten.
We zien in de praktijk dat medewerkers in de jeugdhulp nog veel last
hebben van bureaucratie. Het moet onze prioriteit zijn om de administratieve lasten structureel te verminderen. Daartoe zijn er uniforme
standaarden door de branches en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) ontwikkeld, maar die zijn nog niet verplicht. Iedere
gemeente moet met uniforme standaarden werken om de gewenste
lastenvermindering te bereiken. Ik heb twee vragen aan de Staatssecretaris. Waarom gaan we niet werken met één model, namelijk alleen het
outcomemodel? Dan is het voor iedereen, alle instellingen en alle
gemeenten, hetzelfde en bereiken we wat we in de wet hebben geamendeerd en zo ontzettend graag willen: niet met de stopwatch bijhouden
hoeveel minuten je met de zorg bezig bent, maar zo veel mogelijk tijd
besteden aan de kinderen en de gezinnen zelf.
Mijn tweede vraag is waarom er een Europese aanbestedingsplicht komt.
Er was een debat in Jeugdpoort met alle grote jeugdzorgorganisaties. Die
vroegen om een jaar uitstel, pauzetijd om de onbedoelde effecten van de
aanbestedingsprocedures tegen te gaan. We willen niet dat er tegen de
laagste tarieven wordt ingekocht. We willen dat er kwalitatief goede zorg
wordt geboden. Ziet de Staatssecretaris iets in zo’n jaar pauzetijd?
De wijkteams hebben een grote verantwoordelijkheid voor het signaleren
en het bieden van eerstelijnshulp. Wij willen graag dat eerder de juiste
hulp op maat wordt gegeven. Het is van belang dat alle wijkteams over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

4

voldoende kwaliteit en expertise beschikken, zodat kinderen niet op de
verkeerde plek terechtkomen of te lang moeten wachten.
De heer Van Gerven (SP):
Ik wil het even hebben over dat aanbestedingscircus. Daar moeten we
gewoon mee kappen. Kinderen zijn geen producten. Het echec in Alphen
aan den Rijn en Kaag en Braassem is natuurlijk een groot drama. Wat
vindt de Partij van de Arbeid van het antwoord van de Staatssecretaris
over die casus?
Mevrouw Ypma (PvdA):
De Partij van de Arbeid heeft via een amendement op de Jeugdwet ervoor
gezorgd dat er niet alleen op prijs ingekocht kan worden, maar dat ook
altijd de kwaliteit moet worden meegewogen. Dat is zelfs veel belangrijker. Gelukkig heeft de SP ons amendement destijds gesteund. Ik vind
dat de Staatssecretaris goed daarop moet letten en dat hij moet beoordelen of de wet wordt gehandhaafd. Volgens mij doet hij dat ook. Dat
bleek uit zijn beantwoording.
De heer Van Gerven (SP):
Weet u wat ik niet begrijp? De Partij van de Arbeid zegt hier dat die
aanbesteding eigenlijk niks is en dat we moeten stoppen met dat circus.
Ze heeft ook een motie van de SP daarover gesteund. De Staatssecretaris
zegt dat aanbesteden geleerd moet worden, dat het een leerproces is,
bladibla en zo gaat het een tijdje door in de brief, maar hij neemt geen
afstand van het principe. Wij moeten gewoon erkennen dat het aanbesteden van jeugdzorg voor ernstig getraumatiseerde kinderen en al die
zaken in gemeenten niet effectief is en dat het schadelijk is voor adequate
zorginkoop, het behoud van de kwaliteit, de arbeidsvoorwaarden en
dergelijke. Wil de Partij van de Arbeid kleur bekennen en zeggen: we
stoppen met dat aanbestedingscircus en we gaan dat op een andere,
landelijk goed geregelde en uniforme manier aanpakken?
Mevrouw Ypma (PvdA):
Dat betoogde ik net. Ik vind dat de Staatssecretaris moet voorkomen dat
gemeenten nog langer allerlei aanvullende regels, bureaucratie en
rompslomp gebruiken. Ik wil dat terugzien in de AMvB, waarnaar de
Staatssecretaris heeft verwezen. Ik vind dat we geen stopwatchcultuur in
de jeugdhulp moeten hebben. Het moet gaan om de zorg voor de
kinderen en de gezinnen. Samen met de SP zeg ik dat de zorg geen markt
is.
Mijn laatste punt is het familiegroepsplan. Gelukkig blijkt uit onderzoek
dat dat toegevoegde waarde heeft, maar ik zou graag zien dat het meer
succes heeft. Daarom vraag ik de Staatssecretaris om daarin meer en
concreter te investeren. Zorg ervoor dat het familiegroepsplan is ingebed
in de werkwijze van instellingen, dat gezinsvoogden begeleiding en
training krijgen en dat ook de wijkteams specifieke kennis krijgen over dit
onderwerp. Hoe gaat de Staatssecretaris de komende jaren hierop
inzetten? Ik wil niet alleen een handreiking, maar ik wil ook dat het
familiegroepsplan, dat door ons in de wet is verankerd, daadwerkelijk als
volledig instrument wordt ingezet.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Voorzitter. Over het Vergeten Kind en kinderen in de opvang hebben we
zojuist en ook in het VAO Wmo gesproken. Ik heb een aantal vragen over
de lopende dossiers. Ik maak mij grote zorgen over de Forensische
Polikliniek Kindermishandeling (FPKM). De Kamer heeft daarover vragen
gesteld. We hebben de antwoorden nog niet gezien, maar we werden wel
als Kamer verrast door het nieuws ...

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

5

De voorzitter:
We hebben de antwoorden wel gezien.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Wanneer zijn die binnengekomen?
De voorzitter:
Gisteravond.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Dan zal ik in tweede termijn daarop terugkomen. Ik kijk even naar
mevrouw Keijzer, die daarover ook vragen heeft gesteld. Eerlijk gezegd
baalde ik ervan dat wij via-via moesten horen dat die kliniek niet meer
bestaat. Ik vind dat echt zorgwekkend. Mevrouw Keijzer en ik hebben in
meerdere AO’s onze zorgen over en angst voor het verdwijnen van de
kliniek geuit. Hoe kan de expertise landelijk geborgd blijven, met het
archief, de aanwezige kennis en de opleiding? Het is prima als er
dependances ontstaan, maar we hebben zo veel debatten gehad over
kindermishandeling. We hebben unieke kennis, maar nu bestaat het
instituut niet meer. Graag een uitgebreide reflectie daarop. In tweede
termijn zal ik kijken naar de antwoorden die gisteravond kennelijk vrij laat
zijn binnengekomen.
Ik heb een vraag over waarheidsvinding. Er wordt een congres georganiseerd vanuit het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Ik ben daar heel blij
om. Ik ben blij met de steun van de Kamer voor een verbeterplan – ik heb
er een motie over ingediend – maar ik heb er nog steeds zorgen over.
Heeft de Staatssecretaris iets meer informatie over dat congres? Wanneer
vindt het plaats, wat is het doel, wat gebeurt er met de resultaten en wie
zijn erbij betrokken?
Ik heb een vraag over het woonplaatsbeginsel. Na bijna vier jaar kijk je
ook terug op een aantal dossiers. Ik heb in bijna ieder AO aandacht
besteed aan het woonplaatsbeginsel, maar het is nog steeds niet
opgelost. Zou de uitkomst niet moeten zijn dat gemeenten onderling gaan
factureren? Hoe kunnen we zorgen voor een eenvoudige oplossing? Ik
heb begrepen dat er een convenant komt. Graag krijg ik daar wat meer
informatie over.
Ook het onderwerp 18-min/18-plus is een vast agendapunt. Gemeenten
lijken nog weinig gebruik te maken van de verlengde jeugdhulp, hoewel
die juist een oplossing kan zijn voor de groep 18-plus. De Staatssecretaris
en gemeenten worden gewezen op de verlengde jeugdhulp, maar hoe
kunnen we ervoor zorgen dat er echt gebruik van wordt gemaakt?
Dan de pleegzorg. Het is zorgwekkend dat er nog steeds te weinig
pleegouders zijn. Hoe zorgen we ervoor dat er meer pleegouders komen?
Er komt een actieplan pleegzorg. Ik vind dat heel goed. Kan in dat
actieplan ook worden gekeken naar de groep 18-plus en naar de mogelijkheden van een vergoeding en verlengde zorg?
Ik kom bij het onderwerp aanbesteding. Er lopen veel contracten af
richting 1 januari 2018. Het zou mij wel wat waard zijn, als de sector wat
meer tijd en ruimte krijgt om op zoek te gaan naar een oplossing. Hoe
moet men daarmee omgaan? Er wordt gesproken over een marktmeester.
Het lijkt mij goed dat de sector daarvoor ruimte krijgt. Ik hoop dat dat kan,
gelet op de wet- en regelgeving.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik ben dat zeer met mevrouw Bergkamp eens. We willen niet dat dat tot
problemen leidt. Zowel door gemeenten als door zorgaanbieders wordt
gevraagd om een overgangsjaar in verband met het aanbesteden. Ik
vroeg mij af wat de fractie van D66 hiervan vindt. Afgelopen dinsdag
hebben we hierover een debat gehad. Met uitzondering van de VVD zagen
alle partijen de voordelen daarvan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

6

Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik gaf aan dat het mij wel wat waard zou zijn, als er meer tijd en ruimte
zou zijn voor de sector en de gemeenten om te kijken naar een oplossing.
Er wordt gedacht aan een marktmeester. Volgens mij is het een belangrijk
signaal. Hoe staat de Staatssecretaris daartegenover? En kan het wel,
gelet op de wet- en regelgeving? Dat is ons ook wel wat waard. Graag een
reflectie van de Staatssecretaris hierop.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
D66 zegt dus ook hier dat zij zo’n overgangsjaar zonder aanbesteden
graag zou willen.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Nogmaals, ik heb aangegeven dat het mij wel wat waard zou zijn, als de
gemeenten en de sector de ruimte en tijd krijgen om op zoek te gaan naar
een oplossing. Ik vind het wel belangrijk dat die past binnen de wet- en
regelgeving. Anders vraag je iets aan de sector wat misschien helemaal
niet mag. Maar goed, het is de Staatssecretaris wel toevertrouwd om
daarop antwoord te geven.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Beluister ik nu in de woorden van de fractie van D66 dat zij vindt dat
aanbesteding in de zorg een verplichting is?
Mevrouw Bergkamp (D66):
Volgens mij heb ik iets heel anders gezegd. Ik reageer op een signaal van
de sector en de gemeenten dat zij met die contracten worstelen en een
overgangsjaar willen. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is of die ruimte
er is binnen de wet- en regelgeving. Dat was de intentie van mijn betoog.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Mijn vraag is wat de fractie van D66 zelf daarvan vindt. Er circuleren op dit
moment weer allerlei schrikverhalen dat er in de zorg Europees moet
worden aanbesteed. Twee collega’s hebben net al gezegd dat zorg geen
markt is. Naar mijn bescheiden mening is dat helemaal niet noodzakelijk.
Wat is daarover de mening van de fractie van D66? Het is van belang om
dat vast te stellen, want inmiddels is iedereen weer in paniek en gaan we
direct weer zorg aanbesteden alsof je pennen en papier koopt. Wat vindt
u? Vindt u dat zorg Europees moet worden aanbesteed of vindt u dat niet?
Mevrouw Bergkamp (D66):
Het moge duidelijk zijn dat mijn fractie geen principieel bezwaar heeft
tegen aanbesteding, als daardoor ruimte gevonden kan worden voor
nieuwe aanbieders en meer mogelijkheden kunnen worden geboden. Ik
vind het wel een belangrijk signaal, zeker van de gecertificeerde instellingen, die toch een publieke rol hebben, dat men wil bekijken of er ruimte
is voor een overgangsjaar, maar wel passend binnen de wet- en regelgeving. Het lijkt mij heel zinvol dat de Staatssecretaris aangeeft wat de
mogelijkheden binnen de wet- en regelgeving zijn. Ik erken dat daar veel
onzekerheden over zijn.
De heer Klein (Klein):
Op zichzelf kan aanbesteden juist zijn. Is mevrouw Bergkamp het met mij
eens dat aanbesteden meer is dan bijvoorbeeld pennetjes kopen en dat
het niet alleen om de prijs gaat, maar ook een kwaliteitsslag is? Is zij het
met mij eens dat de discussie over aanbesteden ook over kwaliteit moet
gaan? Moet er niet veel meer aandacht worden gegeven aan de kwaliteit
van zorg die wordt geleverd en dus niet zozeer aan het prijsmechanisme?
Dat laatste hoeft helemaal niet leidend te zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

7

Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik ben dat helemaal met de heer Klein eens. In de debatten die we in de
afgelopen vier jaar hier hebben gevoerd, heeft hij kunnen zien hoe ik
aankijk tegen de jeugdzorg. Kinderen zijn absoluut geen pennen. Wel
merk ik dat er in de samenleving en bij een aantal partijen een soort frame
ontstaat dat marktwerking bij zorgverzekeraars opeens een devil in
disguise is. Daaraan wil ik niet meewerken. Het is belangrijk dat bij de
inkoop objectief wordt gekeken naar kwaliteit. Mijn partij heeft altijd
gezegd dat er ook ruimte moet zijn voor nieuwe initiatieven. Als dat
gebeurt, dan zijn we op de goede weg.
De heer Klein (Klein):
Dat is mooi, maar vervolgens is de vraag hoe het zit met de regionale
spreiding in aanbestedingen. In het aanbestedingsmodel zou bij wijze van
spreken een organisatie uit Maastricht kunnen inschrijven in Groningen.
Dat zou een beetje merkwaardig kunnen zijn, omdat het tot enorm veel
lasten kan leiden. Zou je dat niet moeten inperken?
Mevrouw Bergkamp (D66):
Wat mij betreft, moet een aanbesteding ook logisch zijn. Volgens mij
hebben gemeenten mogelijkheden om daarop te sturen. De intentie van
mijn betoog was dat er een signaal komt van gemeenten en zorgorganisaties dat zij zich zorgen maken over een nieuwe aanbesteding en dat zij
willen bekijken of er nieuwe vormen zijn. Ik vind dat de Kamer serieus
moet bekijken of daartoe een mogelijkheid bestaat die past binnen de weten regelgeving.
De voorzitter:
Mevrouw Ypma heeft ook nog een interruptie.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik heb wel wat losgemaakt.
Mevrouw Ypma (PvdA):
Dit speelt heel erg in de sector en we moeten er een besluit over nemen.
Daarom is het zo interessant. Ik begrijp wat mevrouw Bergkamp zegt over
marktwerking, maar Europese aanbesteding is wel het uiterste van die
marktwerking. Je kunt dan niet eens meer bestuurlijk aanbesteden, samen
met je aanbieders een visie opstellen en zeggen hoe je het gaat doen. Is
mevrouw Bergkamp het met mij eens dat er een verschil is tussen
marktwerking en de Europese aanbestedingen?
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik ben dat helemaal met mevrouw Ypma eens. Het is goed om te bekijken
welke mogelijkheden gemeenten hebben. Ik ben het met mevrouw Ypma
eens dat het raar is, als je daarop niet kunt sturen. Ik heb zelf een keer een
aanbesteding mogen doen, meerdere trouwens. We kregen toen een
kerstpakket waar eigenlijk niemand blij mee was. Dat kwam uit de
aanbesteding. Ik vond dat raar. Je hebt het dan over een kerstpakket. Wij
hebben het nu over kwetsbare kinderen. Ik vind dat gemeenten daarop
moeten kunnen sturen. Kwaliteit is natuurlijk belangrijk, zeker als het gaat
over de gecertificeerde instellingen. Dat is meer een publieke dienst, wat
ik ook nogal een verschil vind. De jeugdzorg is heel breed, dus ik vind dat
we de ruimte moeten hebben om daarin te kunnen variëren.
Mevrouw Ypma (PvdA):
Het probleem is dat vanaf maart de Europese aanbestedingsplicht voor
die gecertificeerde instellingen gaat gelden. Daarom stel ik dat hier aan de
orde. Ik hoop dat het niet waar is, want dan is het probleem verholpen.
Dat wil ik bereiken. We zien bij de Wet langdurige zorg (Wlz) en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

8

Zorgverzekeringswet dat de zorg buiten de Europese aanbestedingsregels
wordt gesteld. Ik ben benieuwd of D66 vindt dat we dat ook voor de
Jeugdwet zouden moeten doen.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik blijf zeggen dat ik het belangrijk vind dat we ons houden aan de wet- en
regelgeving. Er is onduidelijkheid. Mevrouw Ypma zegt dat er een plicht
is, terwijl mevrouw Keijzer zegt dat het helemaal niet hoeft. Het lijkt mij
handig dat de Staatssecretaris daarover helderheid geeft. Volgens mij
zitten we er allemaal hetzelfde in. Het gaat hier over kwetsbare kinderen
en kwaliteit. Dat zou het uitgangspunt moeten zijn bij de inkoop.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog. U hebt nog een minuut.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Dan gaan we erdoorheen racen.
De regeldruk is ook een belangrijk onderwerp. Per 2018 stappen
gemeenten af van de dbc-bekostiging (diagnose-behandelcombinatie).
Mijn zorg is dat iedere gemeente het dan weer op een eigen manier gaat
doen, wat dan weer leidt tot een enorme stijging van de regeldruk. Ik heb
begrepen dat de VNG drie modellen heeft. Laten de gemeenten alsjeblieft
daarvoor kiezen, zodat we in de jeugd-ggz niet weer een stijging van de
regeldruk krijgen. Overigens heb ik eerder twee moties ingediend over de
regeldruk. Ik ben benieuwd hoe het daarmee staat. Het betrof met name
kleine organisaties en zelfstandigen.
De jeugdregio’s lijken uit elkaar te vallen. Ik maak mij daar grote zorgen
over, omdat ze er niet voor niets zijn. Ik vraag de Staatssecretaris daarop
te reflecteren.
Ik sluit mij aan bij de vragen van collega Ypma over het familiegroepsplan. Dat was en is een belangrijk onderwerp voor de PvdA. Wij
staan daar ook achter. Het blijkt toch dat het te weinig bekend is,
bijvoorbeeld bij de rechterlijke macht. Ook hierop krijg ik graag een
reactie.
De voorzitter:
Keurig binnen de tijd door die race!
De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Ik heb net weer het debatje over de markt en de jeugdzorg
gehoord. We besteden huisartsen ook niet aan. Dat doen we gewoon niet.
Dat is zorg. Laten we kappen met de mantra dat je dat zou moeten
aanbesteden. Dat hoeft helemaal niet. Daar gaat Nederland gewoon zelf
over. Laten we dus kappen met dat hele aanbestedingscircus. Laten we
een goede landelijke lijn inzetten, zodat de jeugdzorg efficiënt en goed
geregeld kan worden. Wij kijken nu terug op de vier jaar met dit kabinet.
Wat is de erfenis? We hebben dat in Trouw kunnen lezen. Vier grote
brancheorganisaties geven een vernietigend oordeel: gigantische
bureaucratie, onverantwoorde bezuinigingen en overhead waaraan ze
35% van hun budget kwijt zijn. Het is om je dood te schamen en het kind
is het kind van de rekening.
Ook de Forensische Polikliniek Kindermishandeling dreigt het kind van de
rekening te worden. We hebben gisteravond laat via V en J de
antwoorden van het kabinet gehad. Die expertise verdwijnt, die gaat weg
en we krijgen weer een zalvend antwoord. Waarom zeggen we niet dat die
expertise keihard nodig is? Er worden 1.000 kinderen onderzocht die
mishandeld zijn en er zijn 119.000 kinderen die mishandeld worden. Er is
een enorm gat tussen wat er nodig is en wat er feitelijk gebeurt, maar dit
kabinet laat de FPKM gewoon kapotgaan. Wat zou er moeten gebeuren?
Je moet er gewoon voor zorgen dat die toko overeind blijft en dat die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

9

belangenstrijd opgelost wordt. Want er is natuurlijk een belangenstrijd
tussen het Nederlands Forensisch Instituut (NFI), de FPKM en wellicht nog
andere. Dat is heel eenvoudig. Ik zie de Staatssecretaris een beetje
meesmuilend lachen, maar los het gewoon op. De Staatssecretaris zit
daar, kijkt ernaar en het gaat gewoon kapot. Dat is het resultaat. Ik vind
het een schande als dat gebeurt met deze sector en deze expertise. Zorg
ervoor dat dit opgelost wordt, houd de FPKM gewoon open en zorg
ervoor dat die twee of drie sectoren gewoon gaan samenwerken. Dat is
namelijk het enige juiste antwoord.
Ik kom op het administratieve circus. Er zijn overlegtafels, regeldruksessies, maar kom nou eens met oplossingen, Staatssecretaris. Wijzig nou
gewoon de wet. Schoon nou die hele handel op, zodat het beter gaat. Kan
de staatsecretaris toezeggen dat er bij de inkoop van de jeugdzorg voor
2018 eindelijk gebruikgemaakt wordt van één uniform inkoop- en
verantwoordingssysteem? Dat zou volgens mij de zaak een heel stuk
vooruithelpen.
Er is ook door anderen al het nodige gezegd over het woonplaatsbeginsel.
De Staatssecretaris zegt dat hij de wet gaat wijzigen. Dat is mooi, maar los
het ook nu op. Want het is toch logisch dat als er een grote instelling in
een klein dorp staat, dat dorp niet al die kosten kan ophoesten? Dat moet
gewoon verrekend worden met de gemeenten waar de kinderen vandaan
komen. Los dat dus ook gewoon op, zou ik zeggen tegen de Staatssecretaris. Het kan toch niet zo zijn dat er gewoon opnamestops komen omdat
de gemeentes met elkaar aan het bekvechten zijn?
Ik begrijp van de voorzitter dat ik moet afronden. Het Vergeten Kind is aan
de orde geweest, dus dat laat ik even. Tot slot: we zien ook dat expertise
verdwijnt omdat kleine aanbieders er de brui aan geven. Hoe kunnen we
voorkomen dat die kleine aanbieders er de brui aan geven? Die zijn
namelijk vaak gespecialiseerd en voegen echt dingen toe. Hoe kunnen we
ervoor zorgdragen dat de gemeenten ook die expertise niet kapot laten
gaan?
De heer Klein (Klein):
Voorzitter. Als we het hebben over jeugdhulp, hebben we verschillende
invalshoeken. Wat mij betreft zijn er twee vragen van belang. De eerste
vraag is hoe je directe hulp van goede kwaliteit kunt geven. De tweede
vraag is hoe je ook kunt zorgen voor de complete rechtsbescherming. Met
name aan dat laatste deel schort het een en ander, bijvoorbeeld met
betrekking tot de uithuisplaatsingen. Bij de behandeling van de begroting
is een amendement van mij aangenomen waarmee ervoor wordt gezorgd
dat beslissingen over uithuisplaatsing altijd worden genomen door de
rechter. Hoewel in 90% tot 95% van de gevallen de adviezen van de Raad
voor de Kinderbescherming worden overgenomen, is het toch belangrijk
om die rechterlijke toets erin te houden.
De achterliggende vraag is echter: waarom wordt zo’n hoog percentage
van de adviezen overgenomen? Is dat omdat er sprake is van een
onvolwaardige waarheidsvinding en het echte feitenrelaas dus niet goed
boven tafel komt? Heeft dat ook te maken met het feit dat medewerkers,
gezinsvoogden, gezinsmanagers of hoe ze ook heten, geen eed hoeven af
te leggen als zij op een gegeven moment bij de rechter naar voren moeten
brengen wat er aan de hand is? Kortom, moeten we niet veel meer kijken
naar wat erachter ligt en waarom dat zo is? Is het ook een gevolg van het
feit dat gewone rechters de beslissing moeten nemen en niet specifieke
rechters die daarin gespecialiseerd zijn? Mijn vraag is dus of er ook een
onderzoeksrechter moet komen. We hebben het hier immers over zo’n
22.000 gevallen waarbij we mensen voor de rechter slepen. Machteloosheid is daar vaak een groot probleem. Juist een onderzoeksrechter
zou daar wellicht een mogelijkheid kunnen zijn.
Als we het hebben over machteloosheid, hebben we het natuurlijk over
zowel machteloosheid bij ouders als bij kinderen. We hebben het daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

10

natuurlijk over de belangen van kinderen, maar we hebben het ook altijd
over de ouders. We hebben het over de vraag hoe het komt dat ouders op
een gegeven ogenblik in een situatie komen waar kinderen de dupe van
dreigen te worden. Daar moet veel meer aandacht aan gegeven worden.
Daarom steun ik de woorden over de familiegroepsplannen. Er moet echt
vanuit eigen kracht iets aan worden gedaan, ook vanuit de eigen
omgeving. Schakel dus op een gegeven ogenblik in het familiegroepsplan
juist niet de professionals, maar het eigen netwerk in.
Het is verder heel belangrijk dat er uiteindelijk goed inhoud wordt
gegeven aan de decentralisatie. Die transformatie is nu pas twee jaar
gaande. Vanuit de vrijzinnige gedachte is het basisidee om de mens
centraal te stellen. Je moet dus juist maatwerk kunnen leveren vanuit de
basis. Dat moet goed inhoud gegeven worden in de integrale eerstelijnszorg van wijkteams in gemeenten. Dat vind ik heel belangrijk. We
krijgen natuurlijk ook wel het signaal dat de gecertificeerde instellingen in
feite de houding aannemen dat ze hun business in de gaten moeten
houden. Jeugdzorg dreigt dan kinderhandel te worden. Dat horen we vaak
en dat moeten we dus voorkomen.
Dat zit hem met name ook in de financiering en de wijze waarop de
gecertificeerde instellingen daarmee omgaan. Die moeten gespecialiseerde hulp leveren nadat in de gemeenten binnen de wijkteams ook een
goede opzet is gemaakt. We moeten niet naar een centraal systeem toe.
Daar moeten we niet naar teruggaan. We moeten de gemeenten de ruimte
geven om die inhoud goed te vertalen. We moeten er vervolgens ook voor
zorgen dat de administratieve lasten bij de gemeenten naar beneden
gaan, zoals in de brief van de jeugdzorg staat. Aan de andere kant hoor ik
van gemeenten dat de administratieve zaken van de instellingen ook
absoluut niet op orde zijn en dat zij bijvoorbeeld ook veel te laat declaraties sturen. We zullen daar dus veel aandacht aan moeten geven. Ik
vraag de Staatssecretaris om zich nog extra in te spannen om ervoor te
zorgen dat die transitie en die transformatie daadwerkelijk soepel
verlopen, in het belang van de kinderen.
De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Klein. Ik sein al een tijdje. U bent flink over uw tijd
heen. Ik geef graag het woord aan mevrouw Keijzer van de CDA-fractie.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. Het eerste punt dat ik aan de orde wil stellen, betreft de
gezinshuizen. We kennen ze allemaal: het zijn prachtige plekken waar echt
een sfeer heerst alsof het ook een gezin is en waar jonge kinderen met
problemen worden opgevangen. Kan de Staatssecretaris toezeggen dat er
wél wordt gekeken naar een apart kwaliteitskader daarvoor? We moeten
namelijk voorkomen dat allerlei overdreven eisen dit fantastische instituut
– laat ik het zo maar noemen – uiteindelijk stukmaken.
Ik kom op de aanbestedingen. Ik vind het werkelijk ongelooflijk dat we na
zo veel jaren tijd nu weer een discussie hebben over de vraag of aanbesteding, of zelfs Europese aanbesteding in de zorg verplicht zou zijn. Ik
snap ook niet dat het ministerie niet gewoon duidelijkheid verschaft, ook
in de jeugdzorg. In de Wmo heeft de Staatssecretaris dat gedaan. De
Staatssecretaris heeft gezegd dat het daarvoor prima mogelijk is om
zogenaamd bestuurlijk aan te besteden; om aan te besteden via dialoog.
De Staatssecretaris kan mij niet uitleggen waarom dat wel kan in de Wmo,
maar niet zou kunnen in de jeugdzorg. Hij stuurt daarmee iedereen weer
het bos in. Iedereen maakt zich weer zorgen. Men gaat weer Europees
aanbesteden om risico’s te voorkomen, met alle negatieve gevolgen en
hoge kosten van dien. Ik roep de Staatssecretaris dus op om duidelijkheid
te geven en te leren van alle plekken in Nederland waar dat fantastisch
gaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

11

Dan kom ik op het forensisch-pediatrisch onderzoek. Oftewel, er is een
kind met blauwe plekken of andere ernstige zaken. Hoe weet je nou zeker
dat er sprake is van kindermishandeling? We hadden een fantastisch
instituut, de FPKM. Ik zeg hier al jaren over: wees voorzichtig, zorg ervoor
dat deze instelling in stand blijft. En wat zien we nu? Op 1 maart gaan de
deuren dicht. Is dit nou omdat hiermee een financieel gat gedicht moet
worden bij het NFI? Ik heb dat gevoel en dat heb ik al eerder gezegd. Ik
vind het eeuwig zonde. Zou de Staatssecretaris willen zoeken naar
structurele financiering? Ik hoor van advocaten dat het NFI een maximum
aantal casussen per jaar behandelt en dat er lange wachtlijsten aan het
ontstaan zijn. Mijn laatste vraag over dit onderwerp is: klopt het nou
werkelijk dat er een zwijgplicht opgelegd is aan het personeel? Ik hoor dat
van een aantal kanten. Dat kan toch werkelijk niet waar zijn?
Ik kom op de transformatie van de jeugdzorg. Deze week stond er in een
artikel in Trouw weer dat er toch wel een heleboel dingen ernstig mis zijn.
Wat zijn er toch verschillende werkelijkheden. Heel veel wethouders
denken dat het fantastisch gaat. Heel veel jeugdzorginstellingen geven
aan dat het misgaat, dat ze ten onder gaan aan administratie en dat de
specialistische jeugdzorg aan het verdwijnen is. De Staatssecretaris is in
één ding goed, namelijk in praten. Zou het niet geweldig zijn om eens met
deze actoren aan tafel te gaan zitten om te proberen in het belang van
kinderen te komen tot een jeugdzorg die wél bereikt wat we met zijn allen
beogen: goede jeugdzorg, gepaste jeugdzorg voor het kind op een
specifiek moment?
De 7.000 kinderen in de maatschappelijke en vrouwenopvang worden
vaak nog niet apart als cliënt aangemerkt. In de handreiking van
kwaliteitseisen voor de hulp aan slachtoffers staat dit zelfs expliciet
vermeld. Waarom is dat het geval?
Ten slotte vind ik het goed dat mede naar aanleiding van mijn motie
gewerkt wordt aan het actieplan pleegzorg, dat we eind volgende maand
krijgen. Mag ik aannemen dat daarin in ieder geval zal worden ingegaan
op alle problemen die ik in mijn motie heb aangestipt? Voor de zekerheid
som ik ze hier nog even op. Dat zijn problemen waar pleegouders
tegenaan lopen, onder andere op het gebied van de regeling pleegzorgvergoeding, vergoeding bijzondere kosten, WA-verzekering, deeltijdpleegzorg, juridische vertegenwoordiging, inspraak van pleegouders en:
wat te doen bij pleegkinderen die 18 jaar worden?
Dat was mijn bijdrage. Die bleef volgens mij fantastisch binnen de vier
minuten.
De voorzitter:
Dank u wel, u bent precies op tijd. Het duurde precies vier minuten,
fantastisch. Ik geef graag het woord aan mevrouw Voortman van de
fractie van GroenLinks.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. «Sinds gemeenten verantwoordelijk zijn voor jeugdzorg krijgen
kinderen vaak de verkeerde hulp en moeten ze lang wachten op hulp». Dat
is de conclusie van Jeugdzorg Nederland, GGZ Nederland, gehandicaptenkoepel VGN (Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland) en de
orthopedagogische vereniging VOBC (Vereniging Orthopedagogische
BehandelCentra). Het is een harde conclusie, die wij ons zouden moeten
aantrekken. Vooral de Staatssecretaris zou dit zich moeten aantrekken,
want dit gebeurt onder zijn regie. Ook de Kinderombudsman beaamt de
kritiek en constateert dat er sprake is van een toename van het aantal
crisisplaatsingen in gesloten jeugdzorg en van het aantal ondertoezichtstellingen. Kan de Staatssecretaris dat beeld bevestigen of ontkrachten?
Kan hij de Kamer de meest recente cijfers hierover verstrekken?
De heer Klein (Klein):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

12

Ik begrijp de eerste opmerking van mevrouw Voortman over de brief van
Jeugdzorg Nederland, GGZ Nederland, VGN en VOBC niet helemaal. Dat
stuk stond ook in Trouw. Letterlijk staat in de brief: «De hoofdboodschap
van deze brief is niet dat gemeenten alles fout doen, want we zien ook
heel veel mooie ontwikkelingen, goede bedoelingen en steun voor de
doelstellingen van de decentralisatie». Dat moeten we ook verder doen,
dat staat er letterlijk. Dat betekent dus dat er juist kansen zijn, alleen
moeten we ervoor zorgen dat we die kansen met elkaar benutten. Zou dat
niet veel beter in evenwicht zijn en aansluiten op de bijdrage van
mevrouw Voortman?
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Natuurlijk, in de brief staat inderdaad dat er ook kansen zijn. Tegelijkertijd
geven de schrijvers echter aan dat er kinderen zijn die de verkeerde hulp
krijgen en die lang moeten wachten op hulp. Waar ik mee begon, komt
ook uit die brief. Ik vraag de Staatssecretaris dus of hij dat beeld kan
bevestigen of kan ontkrachten en of hij kan vertellen hoe het nu zit.
De heer Klein (Klein):
Dat laatste lijkt mij heel logisch en ik wacht het antwoord van de Staatssecretaris op die vraag graag af. Het gaat mij echter veel meer om de
stelling die mevrouw Voortman op een gegeven ogenblik geeft. We
moeten veel meer aandacht geven aan de ontwikkeling van wijkteams
waarin integraal met elkaar wordt bekeken hoe een kind en ook de ouder
erbij betrokken kunnen worden. We moeten er namelijk voor zorgen dat
kinderen niet alleen uit de gezinnen worden weggetrokken, maar dat we
daadwerkelijk in de gezinssituaties een oplossing met elkaar vinden. Dat
kunnen instellingen niet.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Daar ben ik het me eens. Dat is precies de reden waarom wij ons ook
zorgen maken over de toename van het aantal crisisplaatsingen en het
aantal ondertoezichtstellingen. Ook GroenLinks is voorstander van
wijkteams. Wij kijken echter wel kritisch naar de ontwikkelingen in de
jeugdzorg. Dat is ook de reden waarom ik hiermee begonnen ben.
De administratieve lasten voor jeugdzorgaanbieders zijn nog altijd
torenhoog. Accountants in plaats van zorgverleners; daar wordt natuurlijk
niemand blij van. Toch gebeurt het. De Staatssecretaris heeft eindelijk
aangekondigd de motie-Voortman/Ypma over een landelijke standaard
voor verantwoordingsinformatie te gaan uitvoeren en met wetgeving te
komen. Wanneer kan die wetgeving worden verwacht? En hoe dekt de
Staatssecretaris het risico af dat gemeenten in de tussentijd hun regels
niet aanpassen aan de standaarden die door VNG en de branche zijn
ontwikkeld? Gaat de Staatssecretaris in deze wetgeving ook uitsluiten dat
door gemeenten alsnog aanvullende eisen kunnen worden gesteld?
Anders zitten we immers nog steeds met hetzelfde probleem, namelijk dat
we bezig zijn met papierwerk in plaats van met jeugdzorg.
De harde conclusie over de gedecentraliseerde jeugdzorg door de
brancheverenigingen en de Kinderombudsvrouw hebben van alles te
maken met het beschikbare geld. Er wordt te veel op prijs gecontracteerd
en te weinig op kwaliteit. Al bij de invoering van de Jeugdwet heeft
GroenLinks gewaarschuwd dat de decentralisatie alleen een succes zou
kunnen worden als het niet puur een verkapte bezuinigingsoperatie zou
zijn. Hoe kijkt de Staatssecretaris daartegenaan?
GroenLinks is enorm geschrokken van het onderzoek van Reporter Radio
waaruit blijkt dat de helft van alle datalekken bij gemeenten in het
afgelopen jaar niet is gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens. In 82%
van de gevallen zijn burgers van wie gegevens zijn gelekt, daar niet over
geïnformeerd. Gevoelige jeugdzorggegevens moeten goed beveiligd zijn.
Er is nu geen adequate controle op de manier waarop gemeenten omgaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

13

met privacygevoelige gegevens. Het is erg dat wij dit soort schokkende
berichten via de media moeten vernemen. Ik wil de Staatssecretaris dan
ook vragen, een onafhankelijke partij een grootschalig onderzoek te laten
doen naar de omgang van gemeenten met privacygevoelige gegevens en
de beveiliging daarvan. Is hij daartoe bereid? Tot nu toe heeft hij namelijk
steeds gezegd dat gemeenteraden dat moeten doen. Ik krijg graag een
reactie.
Ik ben blij dat de Staatssecretaris de uitvoering van mijn aangenomen
motie over het woonplaatsbeginsel voortvarend ter hand heeft genomen
en inmiddels van plan is een wetswijziging in te dienen. Kan de Staatssecretaris zeggen welk tijdpad hij hiervoor verwacht? Het is goed dat de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten in de tussentijd een convenant
opstelt. Dat dekt echter het risico niet af dat individuele gemeenten het
woonplaatsbeginsel verschillend toepassen als niet alle gemeentes dit
onderschrijven. Om die reden vindt GroenLinks enige spoed voor deze
wetgeving op zijn plaats.
Er is al veel gesproken over aanbesteden. Ik vind dat er wel erg gemakkelijk van uitgegaan wordt dat aanbesteden nu eenmaal moet van Europa.
Er zijn hierop immers op allerlei andere terreinen uitzonderingen gemaakt.
We zouden het dan ook logisch vinden als jeugdbescherming en
jeugdreclassering in elk geval worden uitgezonderd van aanbesteden. Ik
kan geen enkel rationeel argument bedenken waarom dit soort zorg
aanbesteed zou moeten worden. Ik zou daar graag een reactie op willen
horen.
Tot slot sluit ik me aan bij de fracties die zich sterk hebben gemaakt voor
de positie van kinderen in de maatschappelijke opvang.
Mevrouw Agema (PVV):
Voorzitter. Dit debat gaat niet zozeer over de decentralisatie van de
jeugdzorg, maar toch heb ik daar wel wat vragen over. Sinds de
gemeenten de jeugdzorg regelen, moeten kinderen die hulp nodig hebben
veel te lang wachten. En als ze eindelijk hulp krijgen, is het vaak de
verkeerde. Het aantal crisisuithuisplaatsingen neemt toe en het aantal
ondertoezichtstellingen ook. Ik krijg hier graag een reactie op van de
Staatssecretaris. Ik hoor ook graag een bespiegeling, want volgens hem
zou alles er toch beter op worden?
Volgens de Kinderombudsman zijn de kinderen in de gesloten jeugdzorg
steeds jonger. Mijn vraag is hoe dat komt. Is daar een verklaring voor? Na
het horen van dit bericht verontrust het mij des te meer dat er nog steeds
kinderen zonder rechterlijke machtiging in de gesloten jeugdzorg
verblijven. Na tien jaar Kamerlidmaatschap ontdek je steeds meer loops.
Dit is er zo een. Iedereen vindt het onacceptabel en toch verandert er niks.
De brieven zijn van 5 oktober 2015 en 24 augustus 2016. Inmiddels is het
2017. De inspectie zou vanaf 1 januari gaan controleren of gaan
handhaven, maar dat deed ze op basis van eigenlijk drie onzinnige eisen.
Ik vraag aan de Staatssecretaris wat de stand nu is. Hoeveel kinderen zijn
er onrechtmatig opgesloten om leegstand te voorkomen, zoals we in de
brief lezen?
Wat me ook verontrust, is het bericht uit Trouw waarin staat dat de
nationale politie en het Openbaar Ministerie aanzienlijk minder prioriteit
geven aan opsporing van mensenhandel. Dat is nog zo’n loop. Het gaat
hier om jonge meiden die ten prooi vallen aan loverboys, die dag in dag
uit, keer op keer gedwongen worden tot seks. Ik dacht toch echt dat er
extra geld en aandacht voor zou komen. Waarom is er dan capaciteit
weggehaald en waarom worden er dan teams opgeheven?
Mijn laatste punt gaat over de NODO-procedure (Nadere Onderzoek
DoodsOorzaak). We hebben het daar al vaker over gehad. De
NODO-procedure is vooral van grote waarde voor ouders van een
overleden kind. De procedure kan hen vrijpleiten van verdenkingen. We
lezen nu echter dat de NODO-procedure van VWS alleen beschikbaar blijft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

14

voor ouders als ze hiervoor een nadrukkelijk verzoek indienen. Dat klopt
volgens mij niet. We willen als samenleving toch weten wat de reden is
van het overlijden van een kind? Dat moet toch een standaardprocedure
zijn? Godzijdank bleek dat er bij 38 van de 40 onderzochte gevallen sprake
was van een natuurlijke dood en dat er bij de twee niet-natuurlijke
sterfgevallen geen sprake was van kindermishandeling. Maar moeten we
er dan maar helemaal mee stoppen? Dat V en J dan zomaar de financiering stopt, is van de zotte. Uit het feit dat het 40 keer niet gebeurde, kun
je niet concluderen dat het nooit gebeurt. De redenering is heel krom. De
bezuinigingsdrift is groter dan de hang naar rechtvaardigheid voor dat
ene kindje in de toekomst bij wie het wél misgaat: dat kindje dat wél een
niet-natuurlijke dood sterft als gevolg van mishandeling, of dat kindje dat
bijvoorbeeld door vergiftiging sterft vanwege onzichtbare mishandeling
bij het münchhausen-by-proxysyndroom. De Staatssecretaris wil het niet
weten. Ik kan mij daar niet bij neerleggen. Ik wil van hem horen dat wij de
NODO-procedure gewoon in leven houden bij elk kind dat overlijdt.
Voorzitter: Ypma
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Voorzitter. Voor velen van ons is het allerbelangrijkste dat het goed gaat
met de kinderen in ons leven en dat er, als het even niet zo goed gaat,
passende hulp is om het probleem echt te verhelpen, niet om het te laten
voortduren. Daar is de verandering van de jeugdzorg op gericht. Daar is
hard aan gewerkt en er is ook veel bereikt. Laten wij dat ook met elkaar
constateren, maar de echte verandering is pas net begonnen. Het vergt
nog veel tijd en energie om het doel van die verandering te realiseren.
Het baart mij zorgen dat ik klachten van ouders krijg over de bejegening in
de jeugdhulp en de jeugdbescherming. Mensen worden niet serieus
genomen. Men misbruikt zijn machtspositie. Men houdt zich niet aan de
uitspraken van de rechter en zegt: ach, die mogen wij zelf interpreteren. Is
de Staatssecretaris het ermee eens dat dit onbestaanbaar is? Wil hij met
de sector, die bijvoorbeeld ook geen inzage in dossiers geeft, hierover
gaan praten? De sector klaagt namelijk wel in de krant maar heeft zelf ook
boter op het hoofd. Ik wil graag dat dit aangepakt wordt. Kan de inspectie
hier extra op toezien? Dat is de enige mogelijkheid die wij hebben.
Het sturen op uitkomsten is een van mijn stokpaardjes, want het is dé
oplossing voor de administratieve lasten, waar altijd zo over geklaagd
wordt. Zo krijgen professionals eindelijk hun vak terug en kunnen zij
bekijken wat er voor onze kinderen gedaan moet worden, zodat zij verder
kunnen met hun leven. Is er nu een geharmoniseerde, geoperationaliseerde set outcomecriteria, die alle partijen ondersteunen, zodat die
landelijk uitgerold kan worden? Gaat het CBS als enige partij deze
gegevens verzamelen en verwerken? En wie gaat een en ander terugkoppelen aan de gemeenten als derde vertrouwde partij, wat nodig is voor de
privacy? Is dat een stichting onder het CBS? Ik hoor dat graag van de
Staatssecretaris.
De diagnose-behandelcombinaties van de jeugd-ggz lopen af per 1 januari
2018. Tot mijn stomme verbazing blijkt de VNG alleen maar de variant
«prijs maal hoeveelheid» uitgewerkt te hebben. Hoe is het mogelijk? Kan
de Staatssecretaris met de VNG in overleg gaan om ervoor te zorgen dat
nu als de wiedeweerga ook de outcomevariant wordt uitgewerkt? En
waarom wordt niet alleen de outcomevariant uitgewerkt aangezien
iedereen zo klaagt over de administratieve lasten? Ik hoor dat graag.
Ik hoor dat de pleeggezinnen en de gezinstehuizen kinderen met steeds
zwaardere problematiek krijgen, maar dat zij niet de bijbehorende
scholing en ondersteuning krijgen. Zij hebben ook niet de mogelijkheid
om bijvoorbeeld extra hulp in te vragen van specifieke specialismen. Is de
Staatssecretaris het met de VVD eens dat dit niet kan? Wil hij bekijken hoe
wij deze heel belangrijke mensen kunnen gaan ondersteunen door dit wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

15

mogelijk te maken? Het is immers ons aller ideaal dat kinderen, als het
thuis niet meer gaat, worden opgevangen in een gezin of gezinstehuis.
Het onderwerp kinderen in de maatschappelijke opvang is al veel
langsgekomen. Wij hebben hier veel gedaan tegen kindermishandeling.
Mede daarom krijgt Veilig Thuis een andere werkwijze. Er wordt voor
gezorgd dat mishandelde kinderen worden gemonitord en behandeld. Wij
zitten daar hetzelfde in als het gaat om maatschappelijke opvang. Ook dat
zijn gewoon kinderen. Wij hebben het liefst dat zij daar zo kort mogelijk
zijn, want het is geen plek voor kinderen. Het moet dus gaan om een paar
maanden in plaats van jaren, wat nu soms het geval is. Daar zou aan
gewerkt moeten worden. Als ze daar zitten, dan zo kort mogelijk graag,
met de nodige hulp en ondersteuning. Ik sluit mij aan bij het pleidooi van
collega’s daarover.
Mijn laatste punt is de Forensische Polikliniek Kindermishandeling. De
VVD heeft jaren gevochten voor de beschikbaarheid van forensische
expertise voor kinderen. Dat is een speciaal vak, want blauwe plekken et
cetera gaan sneller weg bij kinderen. Daar moet je dus heel erg goed in
getraind zijn. Als ik de antwoorden op de vragen lees, heb ik het idee dat
de Staatssecretaris ook een beetje overvallen is door het bericht dat de
polikliniek wordt gesloten. Het gaat mij niet om één bepaalde kliniek, waar
ik overigens heel veel waardering voor heb. Het gaat mij erom dat die
expertise beschikbaar moet zijn en blijven. Ik wil dat de Staatssecretaris
toezegt dat die expertise na de sluiting van de FPKM gewoon aanwezig is.
Desnoods zal ik hier een uitspraak van de Kamer over vragen.
De heer Van Gerven (SP):
Het is mooi dat de VVD uitspreekt dat expertise niet verloren moet gaan,
maar er zijn al een hoop mensen weg. Mevrouw Van der Burg loopt dus
achter de feiten aan. Is de VVD bereid om te zeggen: de mensen die in
dienst zijn of waren bij de FPKM, komen gewoon weer in dienst? Dan gaat
de expertise niet verloren. Is de VVD het met mij erover eens dat dat de
uitkomst moet zijn van het nadere overleg, dat moet plaatsvinden, om
ervoor te zorgen dat er geen expertise weglekt?
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Dank u wel voor deze vraag. Ik heb er heel nadrukkelijk voor gepleit dat de
expertise er moet blijven, maar dat wil niet zeggen dat een instelling moet
blijven. Dat is een consistente lijn van de VVD. De kwartiermaker heeft
gezegd: wij gaan het op een bepaalde manier inrichten. Daar zat een rol in
voor de specialisten van de FPKM. Die is nu weggevallen, dus ik wil van
de Staatssecretaris horen hoe hij dat gat in de expertise gaat opvullen.
Misschien zegt hij wel: die mensen gaan naar het regionale kader. En de
mensen hebben daar zelf ook nog wat over te zeggen. Dat hoor ik graag
van de Staatssecretaris. Ik heb hier heel duidelijk aangegeven dat er
voldoende expertise op dit gebied beschikbaar moet zijn en blijven.
De heer Van Gerven (SP):
Aan zo’n uitspraak hebben we niks. Het moet gewoon opgelost worden.
Het CDA zei het geloof ik al: dit is gewoon een stammenstrijd. Het
Nederlands Forensisch Instituut wil profiteren van de teloorgang van de
FPKM, terwijl het zo goed zou zijn als die expertise behouden blijft en de
instituten naast elkaar blijven voortbestaan. Ik wil eventueel ook een
motie indienen. Gaat de VVD steunen dat beide instellingen overeind
blijven en elkaar aanvullen? De een zit meer in het juridische circuit en de
ander meer in het VWS-circuit. Dat vult elkaar uitstekend aan. Dat zou toch
de beste uitkomst zijn?
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Er is een verschil tussen instellingen overeind houden en expertise
overeind houden. Mij gaat het om de expertise. De heer Van Gerven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

16

bepleit hier om instellingen overeind te houden. Daar ben ik het niet mee
eens, maar de expertise moet voor de kinderen geborgd worden, want
voor hen doen wij het. Het is toch te triest voor woorden dat die
stammenstrijd er geweest is? Daar is de Kamer jaren mee geconfronteerd.
De kinderen zijn het allerbelangrijkste, daarom wil ik die expertise borgen.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Collega Van der Burg zegt dat instellingen overeind houden niet een doel
op zich moet zijn maar dat de expertise behouden moet blijven, maar de
FPKM is – helaas moet ik bijna «was» zeggen – een uniek instituut. Dat
was het enige in Nederland met expertise op het gebied van kindermishandeling. Mevrouw Van der Burg zegt dat de expertise behouden moet
blijven, maar wat bedoelt zij daar dan mee? Ik heb de antwoorden net
gelezen, waarvoor dank; ik had ze nog niet gezien. Wat daarin wordt
gesteld vind ik echt geen oplossing.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Ik denk dat ik heel duidelijk ben. Er is nu een regionaal systeem. Dat willen
wij allemaal, want dingen moeten zo dicht mogelijk bij de mensen worden
georganiseerd. Het is heel positief dat er veel meer van die expertise is. Ik
weet nog dat ik hier in de Kamer begon en dat die expertise überhaupt
niet werd ingeschakeld. Toen heb ik gezorgd voor financiering voor de
FPKM, maar wij hebben het nu anders georganiseerd. Dat kan betekenen
dat er andere eisen gesteld worden. Maar dat die expertise er regionaal en
landelijk moet zijn, zijn wij met elkaar eens. Ik ga geen uitspraken doen
over wie dat precies moet leveren, want dat is uiteindelijk aan de
kwartiermaker en de Staatssecretaris.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Er is sprake van een crisissituatie. De kwartiermaker wist nog geeneens
dat de kliniek haar deuren ging sluiten. Dat is echt bizar: je hebt een
kwartiermaker om het op te lossen en die hoort dan dat het instituut
gesloten is. Mijn concrete vraag aan mevrouw Van der Burg is de
volgende. Als zij zegt dat de expertise behouden moet blijven, bedoelt zij
daar dan net als D66 mee dat er een landelijk kenniscentrum moet blijven,
dat de opleiding gewaarborgd moet blijven en dat de archivering intact
moet blijven? Anders hebben wij er namelijk helemaal niks aan.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Ik heb net in mijn inbreng gezegd dat ik de indruk had dat de Staatssecretaris en de kwartiermaker overvallen waren door het besluit, want die lijkt
vrij onomkeerbaar als ik de antwoorden in de brief lees. Vandaar mijn
indringende verzoek om ervoor te zorgen dat die expertise behouden
blijft. Er worden ook zaken over de opleiding gezegd, maar in de eerste
plaats wil ik dat die expertise regionaal behouden blijft. Dat hoeft niet
altijd landelijk; ik heb liever dat het dichtbij is en dat mensen daar gebruik
van kunnen maken. Wij hebben ook in de brief kunnen lezen dat de
GGD’en daar heel verschillend mee omgaan. Wij hebben daar dus nog
een weg te gaan. Ik wil nu eerst even de reactie van de Staatssecretaris
afwachten op deze berichten alvorens conclusies te trekken. Maar ik heb
al gezegd dat ik bereid ben hierover een motie in te dienen om dit zeker te
stellen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik hoor de VVD-fractie zeggen dat zij hard gestreden heeft om de expertise
in stand te houden. Nou, dat is dan knap mislukt. Ik wil eigenlijk van de
VVD-fractie horen dat het strijden voor de FPKM betekent dat die in stand
blijft. Je kunt namelijk wel vinden dat je expertise in stand moet houden,
maar daarvoor heb je een organisatie nodig. Daar heb je voor nodig dat er
structureel, specifiek op kinderen gerichte forensische kennis aanwezig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

17

blijft. Dus ik wil van de VVD-fractie horen dat die strijd en een eventuele
motie daarover gaan. Dat het mij vanuit de oppositie niet gelukt is, is diep
frustrerend, maar de VVD is de grootste partij. Dus als de VVD het meent,
komt zij met een concreet voorstel en niet met een halfbakken ding waar
wij op geen enkele manier tegen kunnen stemmen omdat het toch niets
betekent.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Dat laatste werp ik verre van mij. Iedereen weet dat ik zelden moties
indien en als ik dat doe, doet het ertoe. Mevrouw Keijzer vraagt mij
eigenlijk of de VVD een instelling overeind gaat houden. Daar heb ik net al
op geantwoord: nee, dat is niet onze lijn. Wij gaan geen instelling
overeind houden. Wij gaan er wel voor dat expertise behouden blijft,
omdat het wezenlijk is om te weten of een blauwe plek bijvoorbeeld te
maken heeft met kindermishandeling of niet. Dat is zowel belangrijk voor
het kind, zodat het de juiste ondersteuning en hulp krijgt en het veilig kan
zijn, als voor de ouder, die misschien wel onterecht beschuldigd wordt.
Dat kan dan eventueel uitgesloten worden. In beide gevallen is dit zeer
wezenlijk. Hoe dichter bij huis, hoe beter.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat wachten wij dan maar af. Misschien wil de Staatssecretaris wat meer
duidelijkheid geven. Ik heb nog een andere vraag. Hoe zit de VVD-fractie
in de discussie over Europees aanbesteden van zorg? Mevrouw Van der
Burg lijkt altijd een groot voorstander te zijn van goede zorg op de juiste
plek. Is zij met mij van mening dat Europees aanbesteden dramatisch is
op dat vlak? Is zij ook van mening dat dat helemaal niet noodzakelijk is?
Zouden wij niet een stevig signaal aan gemeenten moeten geven: «Laat je
niet gek maken. Het hoeft niet. Bestuurlijk aanbesteden, aanbesteden via
dialoog of via andere vormen is prima en legaal.»?
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Aanbesteden vinden we helemaal niet dramatisch. Het is heel belangrijk
dat nieuwe partijen met nieuwe ideeën ook een kans krijgen. Over de
noodzaak van aanbestedingen heb ik mijn twijfels. Ik denk dat de wet daar
wat ruimte laat. Die vraag is ook aan de Staatssecretaris gesteld. Ik hoor
daar graag het antwoord op. Je kunt ook vooraf overleggen wat je precies
wilt. Dat lijkt mij ook heel wenselijk. De kwaliteit is leidend. Dat hebben wij
goed geregeld in de Jeugdwet. Daar zijn criteria voor opgesteld. Hoe
zwaarder de zorg, hoe zwaarder de eisen. Zo hebben wij bij de jeugdzorg
zwaardere eisen dan bij de lichte hulp en ondersteuning. Bij het maken
van de wet hebben wij dus al een aantal stellingen gerealiseerd.
De voorzitter:
Daarmee zijn wij aan het einde gekomen van deze termijn.
Voorzitter: Van der Burg
De voorzitter:
De Staatssecretaris vraagt een schorsing van tien minuutjes.
De vergadering wordt van 11.04 uur tot 11.17 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef graag het woord aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport voor zijn beantwoording in eerste termijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng. Misschien is het goed als ik
ook enkele woorden van weemoed spreek, want dit is een van de laatste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

18

debatten die we, in ieder geval in missionaire status, zullen voeren over
de jeugdhulp en de jeugdzorg. Ik wil de commissie bedanken voor de
afgelopen jaren. De leden waren constructief en kritisch. We hebben heel
veel zaken besproken. Dat was niet altijd gemakkelijk en we hebben elkaar
natuurlijk ook vaak heel kritisch bejegend, althans, de commissie heeft mij
kritisch bejegend. Dat is ook goed. Ik wil om te beginnen de leden danken
voor de samenwerking. Dat geldt wat mij betreft voor de hele Kamer.
De stelselwijziging is nu twee jaar aan de gang. Uit de brief van de
branches blijkt dat we steeds scherper zicht krijgen op wat er goed gaat en
wat nog beter moet. Ik kom daar nog uitgebreid op terug. Laten we nu
eens wat verder terugkijken in de tijd, naar de discussies die ten
grondslag lagen aan het feit dat de Kamer destijds op grond van een
onderzoek zei: het moet eigenlijk anders met de jeugdzorg en de
jeugdhulp. Ik denk dat het van belang is te constateren dat er toen een
aantal zeer hardnekkige problemen speelden, die steeds maar niet
opgelost werden. Nu zijn die problemen natuurlijk nog niet allemaal
opgelost, maar er komen meer mogelijkheden om ze ook echt te
benaderen en om naar oplossingen te zoeken. Er ontstaat ook veel meer
samenwerking tussen de verschillende domeinen. Ik noem bijvoorbeeld
de 18-plus/18-minproblematiek – ik kom daar nog uitgebreider op terug –
waarvoor we nu een landelijke werkagenda hebben. Daarbij is de essentie
dat het niet alleen gaat om jeugdhulp of jeugdzorg, maar juist om de
problemen waarmee kinderen worstelen op hun achttiende. Het gaat om
wonen, inkomen en participatie en natuurlijk ook om jeugdhulp. Ik denk
dat daarin de belangrijkste kans zit: er zijn nu een aantal instrumenten bij
elkaar gebracht waarmee gemeenten vanuit hun verantwoordelijkheid in
staat zijn om veel beter, veel gerichter en veel meer aan de voorkant een
aantal maatregelen en instrumenten in te zetten die tot een echte
kwaliteitsverbetering leiden. We zijn er nog lang niet; nog niet alles gaat
goed. Maar de omslag van transitie naar transformatie, om met het jargon
te spreken, wordt nu goed zichtbaar. Ik denk dat ook goed zichtbaar is wat
er nog moet gebeuren. Gemeenten en aanbieders zijn de problemen aan
het oppakken. Ik noemde al 18-/18+. Op steeds meer scholen worden
jeugdhulpverleners ingezet om leerlingen binnenboord te houden. Denk
aan De Ronde Venen, de Regenboog en de pluscoaches in Zuid-Holland.
Gemeenten schakelen soms een praktijkondersteuner jeugd in bij de
huisarts om passende hulp te bieden. Dit zien we in Leeuwarden, Dronten
en Stichtse Vecht. Ook zijn er jeugdteams en sociale teams die uitgerust
worden met deskundigheid en die korte en langdurige interventies
kunnen bieden. Ik denk dat dit ook goed is. Het is ook goed om te
constateren dat je, als je door de oogharen naar de verkiezingsprogramma’s kijkt, ziet dat die koers wordt doorgezet, natuurlijk met een
aantal accenten die iedereen erbij zet voor de komende periode. Dat lijkt
mij ook goed.
De brancheorganisaties hebben onlangs een brief geschreven over de
stand van zaken. Ik heb gisteren met de brancheorganisaties en de VNG,
de gemeenten, aan tafel gezeten om die door te spreken. Het is misschien
goed om alle onderwerpen die aan de orde zijn gesteld en ook in dit debat
aan de orde kwamen, te bespreken. De brancheorganisaties hebben een
paar onderwerpen aan de orde gesteld.
In de eerste plaats is er de aanbesteding. Dit punt werd ook in de Kamer
genoemd. Ik denk dat iedereen, branches en gemeenten, het erover eens
is dat gemeenten niet alleen op de prijs moeten letten, maar ook op de
kwaliteit. Mevrouw Van der Burg wees er al op dat we dat in de Jeugdwet
hebben geregeld. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een passend
hulpaanbod dat aan de nodige kwaliteitseisen voldoet. Het is belangrijk,
en het wordt steeds belangrijker, om ook een meerjarenvisie daarop te
hebben. De aanbestedingsregels zijn onlangs weer gewijzigd. Zoals u
waarschijnlijk weet, zijn de laatste wijzigingen in de Aanbestedingswet
2012 op 1 juli 2016 in werking getreden op basis van nieuwe Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

19

richtlijnen. Die zijn met een grote meerderheid door de Tweede en de
Eerste Kamer aangenomen. De essentie van die wijzigingen is dat je
natuurlijk wel van tevoren om de tafel mag gaan zitten, maar dat dit
transparant moet zijn. Een gemeente kan niet zomaar zeggen: ik doe het
met deze twee en ik ga het verder regelen. Ik zeg het nu even veel te
simpel, maar als je dat doet en je voorafgaand aan de aanbesteding een
overleg wilt voeren over kwaliteit en over wat je wilt voor de komende
periode, dan moet je dat transparant maken. Dan moeten partijen bij
elkaar gaan zitten en moet je vervolgens ervoor zorgen dat een en ander
helder is. Niemand wil dat het aanbestedingsproces een soort
administratief-bureaucratisch proces is, waarin allerlei mensen met dikke
pakken papier tot aanbestedingsprocedures komen waarvan niemand
meer iets begrijpt en die leiden tot een uitkomst waarvan je zegt: dat was
nu ook weer niet de bedoeling. Dat wil ik ook niet. Mevrouw Keijzer heeft
er terecht op gewezen dat er op tal van plekken heel goede modellen
ontwikkeld zijn waarmee dat aanbestedingsproces op een heel goede,
transparante en simpele manier kan worden vormgegeven. Ik heb
afgesproken dat een gezamenlijke werkgroep van VWS, V en J, de VNG en
de aanbieders dit allemaal heel goed op een rij gaat zetten en gaat
bekijken wat kan en wat niet kan. Ik richt mij op de volgende punten. Ten
eerste wil ik ervoor zorgen dat er geen onduidelijkheden zijn over wat kan
en wat niet kan. Ik wil de mogelijkheden in beeld hebben, conform de
suggestie van mevrouw Keijzer: kijk eens hoe het kan en waar het simpel
kan. Daarbij moeten we gemeenten ook ondersteunen als dat nodig is.
Ten tweede ben ik bereid om te onderzoeken of er nu regels zijn die op
een heel bureaucratische manier verhinderen dat je dit kunt doen.
Enerzijds wil ik dus ervoor zorgen dat er op korte termijn, zeker voor de
inkoop, duidelijkheid en simpelheid is en dat gemeenten daarbij ondersteund worden. Anderzijds ben ik bereid om meer principieel te bekijken
of er nu in de regels zaken zijn waarvan we zeggen: dat willen we zo
eigenlijk niet.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat is prachtig, maar het zou ontzettend helpen als de Staatssecretaris
hier gewoon zegt wat hij ook al gezegd heeft over contractsluiting in de
Wmo, namelijk dat het gewoon kan verlopen via dialooggerichte gunning,
zoals het ministerie dat noemt, en dat er daarnaast mogelijkheden zijn om
een raamovereenkomst op te stellen. Zo is er geen sprake van een
overheidsopdracht en kan iedereen die voldoet aan de eisen de zorg
leveren. Als de Staatssecretaris die uitspraak hier vandaag gewoon doet,
dan leidt dat tot een heleboel rust overal. Dan gaan gemeentes weer aan
de slag met het organiseren van goede zorg, in plaats van bezig te zijn
met de vraag: hoe komen we tot een contract?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik probeer te doorgronden wat precies de vraag van mevrouw Keijzer is.
Op grond van de op 1 juli 2016 in werking getreden wijziging van de
Aanbestedingswet zijn een aantal principes afgesproken waaraan een
procedure moet voldoen: transparantie, gelijkheid en proportionaliteit. Dat
betekent dat je wel kunt overleggen met een aantal partijen, maar dat je
transparant moet zijn in je uitnodigingen en in het bepalen wie je erbij
betrekt. Het betekent dat gemeenten zich moeten houden aan publicatie
van de opdracht en aankondiging van de gegunde opdracht, zoals in de
Aanbestedingswet staat. De situatie is dus wel iets anders geworden dan
voor 1 juli 2016, ook in de Wmo. Daar zijn een aantal transparantie-eisen
gesteld aan het proces van bestuurlijk overleg. Daarom aarzel ik even. Ik
begrijp niet welke vraag mevrouw Keijzer precies stelt, want het kan niet
op de manier waarop het ging.
Mevrouw Keijzer (CDA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

20

Volgens mij is de algemene maatregel van bestuur over de inkoop van
Wmo-zorg van na die datum. Daarin heeft de Staatssecretaris gezegd dat
gunning kan plaatsvinden via een dialooggerichte aanpak. Daarin heeft hij
niet gezegd dat die via Europese aanbesteding moet verlopen. Ja,
natuurlijk zijn er een aantal eisen. Dat is logisch. Je kunt niet even op een
achternamiddag in het plaatselijke café op een bierviltje een overeenkomst sluiten. Maar het andere uiterste, waarover nu ontzettend veel
onrust ontstaan is, namelijk Europese aanbesteding, hoeft niet. Het zou zo
ongelooflijk helpen als de Staatssecretaris dat hier vandaag gewoon zou
zeggen. Hij heeft dit al uitgesproken ten aanzien van de Wmo. Toen waren
de nieuwe regels van de Aanbestedingswet al bekend. De Staatssecretaris
heeft dus ofwel het verkeerde gedaan voor de Wmo – dat zou ik een
bijzondere conclusie vinden, die zeker de mijne niet is – ofwel hij kan hier
vandaag gewoon tegen wethouders Jeugdzorg zeggen: maakt u zich geen
zorgen, u hoeft niet Europees aan te besteden, er zijn wel een aantal eisen
waaraan u moet voldoen, maar het kan nog steeds via de dialooggerichte
aanbesteding en via de aanbesteding via raamovereenkomsten. Het is dus
niet zo ontzettend ingewikkeld. Ik vraag de Staatssecretaris: geef nu toch
alstublieft duidelijkheid. Iedereen is weer van alles en nog wat aan het
uitzoeken en uitvinden, terwijl ze bezig moeten zijn met, zoals het dan zo
prachtig heet, de transformatie: goede jeugdzorg, niet meer gekkigheid.
Staatssecretaris Van Rijn:
Even voor de goede orde: die AMvB in de Wmo ging over een specifiek
onderdeel van de aanbestedingen, namelijk de reële prijs. Die voldoet dus
ook aan de Europese regels. Daarin staat dat je niet alleen naar de prijs
moet kijken, maar ook naar de kwaliteit. Dat stond al in de wet en is in de
AMvB nog verder geëxpliciteerd. Er wordt bovendien aangegeven welke
elementen van de reële prijs daarbij gehanteerd moeten worden. Dat is
mijn eerste punt. Mijn tweede punt is: het klopt dat sinds de Eerste en de
Tweede Kamer op 1 juli 2016 de nieuwe spelregels voor het aanbesteden
hebben aangenomen, er nog steeds een vereenvoudigde procedure geldt
voor sociale en andere specifieke diensten, waaronder de taken die onder
de Jeugdwet vallen. Mevrouw Keijzer heeft het over «Europese aanbestedingen», alsof je in heel Europa moet zeggen: wil je hier jeugdhulp
verlenen? Dat hoeft niet. Er zijn wel aanbestedingsregels voor sociale en
specifieke diensten, die veranderd zijn en ook specifieker zijn geworden,
waarbij je inderdaad veel eenvoudiger kunt zeggen: hoe ga je dat wel of
niet uitvoeren? Wat er in de eerste plaats moet gebeuren, is dat dit heel
duidelijk is, dat iedereen daarvan ook kennis heeft en dat we gemeenten
ondersteunen die daar nog mee worstelen. Dat is de weg die ik wil
volgen.
De heer Van Gerven (SP):
Ik wil dat toch even duidelijk gemarkeerd hebben. Europese aanbesteding
hoeft niet, zegt de Staatssecretaris. Ik herhaal dat nog maar even. Je hebt
nu driehonderd-en-zoveel gemeentes met allerlei regels en toeters en
bellen. Ik heb voorgesteld om die te uniformeren. Ik begrijp dat de
Staatssecretaris ook bezig is met wetgeving om iets te doen aan al die
codes, al die prijzen en weet ik wat allemaal. Maar voordat die wet er is,
zijn we natuurlijk weer veel verder. Wat gaan wij dus doen voor 2018?
Staatssecretaris Van Rijn:
Op dat laatste punt over de administratieve lasten en de regels kom ik nog
specifiek terug. Wat betreft het eerste punt: je kunt niet zo zeggen dat
Europese aanbesteding niet hoeft. In Europa zijn er regels waaraan je je
moet houden als je aanbesteedt. Dat wil niet zeggen dat je in heel Europa
moet gaan aanbesteden, maar er zijn Europese regels waarin staat: als je
gaat aanbesteden, moet je aan deze regels voldoen. Die heeft de Kamer
op 1 juli 2016 aangenomen. Daarin staat een aantal eisen wat betreft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

21

transparantie, gelijkheid en proportionaliteit. Daarnaast is er een
specifieke vereenvoudigde procedure voor sociale en specifieke diensten,
waaronder de Jeugdwet. Dat betekent dat je het veel simpeler kunt doen.
Dat doen sommige gemeenten ook. Daar hebben ze ervaringen mee. De
kunst is nu om ervoor te zorgen dat het overal bekend wordt, dat er geen
grote ingewikkeldheden optreden en dat het op een goede, simpele
manier plaatsvindt.
Het tweede punt dat de branches aan de orde hebben gesteld is de
regionale samenwerking. Een aantal van de leden – mevrouw Bergkamp
was daar volgens mij de eerste mee – zei ...
De voorzitter:
Excuus. U moet nog antwoord geven op de vraag over de administratieve
lasten.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ja, ik heb gezegd dat ik daar specifiek nog op terugkom.
De voorzitter:
Dat doet u later specifiek. Gaat de heer Van Gerven daarmee akkoord?
De heer Van Gerven (SP):
Dan ga ik er toch nog maar even over door. Waarom creëert de Staatssecretaris steeds mist? Stop daar nu eens mee. Als je Europees aanbesteedt,
dan moet je regels volgen. Dat weten we natuurlijk. Het punt is: het hoeft
niet Europees te worden aanbesteed, omdat het een bijzondere dienst is
en de gemeentes daarin dus beleidsvrijheid hebben. De concrete vraag is:
het is niet verplicht om jeugdzorg Europees aan te besteden. Klopt dat, ja
of nee?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik zeg nogmaals: dat is de verkeerde manier van vragen. In Europa geldt:
als je aanbesteedt, moet je je aan bepaalde regels houden. Dat wil niet
zeggen dat je Europese bedrijven hoeft te vragen of ze bij jou hulp komen
verlenen. Europese regels schrijven voor dat je, als je aanbesteedt, aan
bepaalde regels moet voldoen. Vervolgens is er in die aanbestedingsregels gesteld: er zijn speciale diensten, sociale diensten en specifieke
diensten, die onder een verlicht regime vallen, waaronder de jeugdhulp.
Dat betekent: als een publieke dienst taken wil uitbesteden, moet hij die
aanbesteden, maar voor bepaalde diensten is er een verlicht regime. Aan
de hand van dat verlichte regime kun je tot simpele procedures komen.
Sommige gemeenten doen dat ook.
Een andere vraag is, en ik geloof dat de heer Van Gerven daarnaar vist:
kun je nu niet zeggen dat de jeugdzorg helemaal niet onder de aanbestedingsregels valt? Dat is een principiële discussie, die we misschien wel in
Europa zouden moeten voeren. Aanbestedingsregels zijn immers
natuurlijk ook bedoeld om ervoor te zorgen dat overheidsdiensten niet
zomaar kunnen zeggen: ik heb even iemand uitgezocht en die ga ik de
taken geven. Dan zou je onrecht doen aan nieuwe instellingen of
instellingen die zeggen: met mij moet ook overleg plaatsvinden. Daarvoor
zijn die regels bedoeld: niet om de aanbestedingsprocedure ingewikkeld
te maken, maar om iedereen gelijke kansen te geven om een opdracht van
de overheid te verwerven.
De voorzitter:
Mevrouw Keijzer wil graag haar tweede interruptie plegen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat is waar, wat de Staatssecretaris nu zegt, maar er is daarnaast nog iets
anders. Een gemeente kan een raamovereenkomst sluiten waarin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

22

bepaalde voorwaarden staan. Als je daaraan voldoet, mag je een dienst
leveren. Dan is er geen sprake van een overheidsopdracht en dus ook
geen verplichting tot Europese aanbesteding. Dat staat in het Falk-arrest
van het Europees Hof van Justitie uit juni 2016. Wat zegt de Staatssecretaris hierover? Klopt dit? Mensen die zitten te luisteren, denken: waar gaat
dit over? We zouden het toch over jeugdzorg hebben en over kwetsbare
kinderen? Daar gaat dit over. Je moet namelijk voorkomen dat gemeentes
knettergek worden van allerlei regels en dure aanbestedingen en
vervolgens bij iemand uitkomen van wie ze weliswaar denken dat ze
goedkoop goede zorg krijgen, maar door wie ze uiteindelijk in een
complete puinhoop terechtkomen.
De voorzitter:
Volgens mij is uw vraag heel duidelijk.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat moet je voorkomen. Ik hecht eraan om dat wel even te zeggen.
Iedereen zit nu namelijk te denken: waar zijn ze hier nu mee bezig? Dit is
fundamenteel.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik zal dat bekijken. Ik heb al gezegd dat we op korte termijn een werkgroep
gaan vormen om heel snel duidelijkheid te geven over wat wel en niet kan
en hoe we dat simpel kunnen doen. Als dit soort arresten daarbij
behulpzaam is, zullen we daarvan zeker gebruikmaken. Laten we echter
ervoor oppassen om hier even te verzinnen wat nu wel en niet kan en hoe
het precies zit met de arresten. Ik ben zeer bereid om dat punt mee te
nemen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik houd een halve interruptie over voor het geval ik zo direct nog een
vraag heb.
Mevrouw Ypma (PvdA):
Dit is een heel terechte discussie. Wij willen allemaal dat het bij de
aanbestedingen niet alleen gaat om de laagste tarieven, maar om
kwaliteit, en dat je met elkaar om de tafel kunt zitten. Ik hoor de Staatssecretaris ook niks anders zeggen. Daarom is mijn vraag aan hem: zou het
helpen als wij als wetgever plenair een uitspraak doen – ik heb al
aangekondigd dat ik een VAO zal aanvragen – waarin we een steun in de
rug geven en wij in ieder geval duidelijk zijn over de kant die we op
willen?
Staatssecretaris Van Rijn:
De Kamer heeft natuurlijk ook de nieuwe spelregels voor de Aanbestedingswet aangenomen op 1 juni 2016. Ik geef mevrouw Ypma in ieder
geval het advies om binnen die wet te blijven.
Mevrouw Ypma (PvdA):
Uiteraard moeten we daarbinnen bewegen, maar daarbinnen is wel wat
ruimte. Verschillende collega’s hebben daarop gewezen. Volgens mij is
het wenselijk dat wij daarbinnen voor de jeugdhulp de ruimte opzoeken. Ik
zal daarover graag een motie indienen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is precies het punt dat ik wilde maken. Daarbinnen is inderdaad veel
ruimte. Sommige mensen denken van niet en anderen denken van wel.
Mevrouw Keijzer heeft daar ook terecht op gewezen. Het is natuurlijk zaak
om ervoor te zorgen dat iedereen dat weet, zodat we geen onnodige
toestanden krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

23

Voorzitter: Ypma
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Ik wil op dit punt toch iets zeggen. We hadden ook een discussie hierover
en het blijkt inderdaad dat er veel ruimte is en dat er vereenvoudigde
procedures mogelijk zijn. Het is belangrijk om die kenbaar te maken en
wat niet en wat wel kan. Maar ik wil toch ook op de andere kant wijzen.
Het is toch ook heel belangrijk dat nieuwe aanbieders ook de kans krijgen
om in dat proces mee te doen en dat het niet alleen de bestaande
aanbieders zijn die hun positie bestendigen op bepaalde terreinen? Ik wil
aan de Staatssecretaris vragen om bij het overleg met de VNG en de
branches daarop heel goed te letten. Daarover zijn in de Kamer ook
moties aangenomen met een grote meerderheid. Dat moet worden
gerespecteerd.
Voorzitter: Van der Burg
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik denk dat dat belangrijk is. We hebben gezien dat vernieuwing en
innovatie op het gebied van de jeugdhulp en de jeugdzorg van belang
zijn. We moeten ook beseffen dat door sommige instellingen heel
specifieke zorg wordt geleverd. Je kunt dan geen aanbesteding houden
die tot heel nieuwe zorgaanbieders leidt, omdat er bij wijze van spreken
geen alternatief is voor die kinderen. Die differentiatie moeten we hierbij
wel aanbrengen.
Mevrouw Bergkamp heeft de regionale samenwerking aan de orde
gesteld. Uit het advies van degenen die bezig zijn met de regie van het
zorglandschap blijkt glashelder dat gemeenten hun professionele
opdrachtgeverschap bij aanbieders moeten ontwikkelen en dat
gemeenten in stabiele regio’s moeten samenwerken. Zoals bekend is José
Manshanden door de VNG gevraagd om dat te doen, waarbij de opgave
nadrukkelijk is om de samenwerking binnen en tussen regio’s te stimuleren. Het is een goede ontwikkeling dat door de VNG inmiddels een apart
bestuurlijk orgaan in het leven is geroepen voor alle 42 jeugdhulp- en
jeugdzorgregio’s, zodat alle jeugdwethouders met elkaar strategieën
kunnen vaststellen.
Een belangrijk punt om met de VNG en de brancheorganisaties te
bespreken is dat het essentieel is om zorg te dragen voor de ontwikkeling
van bepaalde regionale en bovenregionale jeugdhulp en jeugdzorg en dat
deze door de regiodiscussies niet onnodig onder druk moeten komen te
staan. Ik heb dat gisteren met de VNG besproken en die ziet dat ook zo. Ik
stel mij voor dat als het gaat om onderwerpen zoals administratieve
lasten, de regio’s en de wijkteams, wordt bekeken of wij samen met de
brancheorganisaties en de VNG moeten komen tot afspraken, spelregels
en interventies om die processen verder te brengen, waaronder ook die
regionale samenwerking. Dat is uitermate belangrijk.
Ik snap ook best dat er heel veel discussie is bij de gemeenten over de
vraag waarom dat regionaal moet. De democratische spelregels moeten
daarvoor nog beter worden ontwikkeld. Het is essentieel om dat te doen
voor de jeugdhulp. De ambassadeur van de VNG zou de regio’s erop aan
moeten spreken als die samenwerking dreigt te stokken. Ik ben zeer
gemotiveerd om daarbij mijn rol te spelen, misschien samen met de
Minister van Binnenlandse Zaken.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik ben blij dat de Staatssecretaris bevestigt hoe belangrijk die jeugdregio’s
zijn. Hij komt daarop terug en gaat dat kenbaar maken bij de VNG en de
sector, maar ik maak mij grote zorgen, omdat ik signalen krijg dat de
regio’s langzaam uit elkaar vallen. De Staatssecretaris erkent het belang
van de regio’s. Welke stappen volgen daar heel concreet uit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

24

Staatssecretaris Van Rijn:
Het is mijn taak om erop te letten dat gewaarborgd is dat de afspraken die
in de Jeugdwet zijn gemaakt, worden nagekomen, regio of geen regio. Als
er regionaal aanbod nodig is, moeten we daarover afspraken maken. We
hebben gisteren afgesproken dat de VNG daar bestuurlijk fors op inzet,
samen met de jeugdhulpwethouders in het netwerk. Dat gaan we
ongelofelijk goed volgen. Als aanbieders vinden dat zij problemen krijgen,
kunnen de discussies die plaatsvinden, worden opgeschaald naar het
overleg van de wethouders voor jeugdhulp, zodat we ook op bestuurlijk
niveau interventies kunnen doen. De VNG houdt het zelf in de gaten, maar
we hebben ook aan de aanbieders gevraagd om een signaal te geven. Als
zij vinden dat hierdoor te veel druk ontstaat op die specialistische
jeugdhulp die bovenregionaal of regionaal moet plaatsvinden, dan
kunnen we ook op bestuurlijk niveau ingrijpen.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Het is van belang om die specialistische hulp in stand te houden.
Daarover hebben we afspraken gemaakt. Het zou fijn zijn als de Staatssecretaris dit punt kan meenemen in de voortgangsrapportage, als die nog
komt. Ik hoop van wel. De Staatssecretaris zei dat hij straks nog ingaat op
de regeldruk, maar daarover heb ik nog een vraag. Er zijn ook goede
voorbeelden van gemeenten die vooroplopen op het gebied van i-Sociaal
Domein, de koplopers. Kunnen de gemeenten die zich hiervoor hebben
ingespannen en die erin geslaagd zijn om de regeldruk aan te pakken,
betrokken worden bij de wetsontwikkeling?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ja, en dat moet ook, want je wilt niet dat er regelgeving komt waardoor
die koplopers achter gaan lopen. Die koplopers zijn wat mij betreft het
voorbeeld van hoe het zou moeten. Over de rapportage heb ik met de
VNG en de brancheorganisaties afgesproken dat we de landelijke regie op
een aantal punten gaan versterken. Ik zal dit punt zeker meenemen in de
voortgangsrapportages. We hebben afgesproken dat dit in juni al het
geval zal zijn.
Een ander belangrijk punt, dat door mevrouw Ypma aan de orde is
gesteld, is het investeren in kennis en kunde van de wijkteams. Je ziet dat
die wijkteams gelukkig op alle plekken zijn ontstaan, zij het in heel veel
verschillende vormen. Soms is het van 0 tot 4 jaar, soms van 0 tot 18 jaar,
en soms zijn er veel bredere, integrale wijkteams. In een aantal
gemeenten loopt het goed en in andere gemeenten kan het echt beter.
De kwaliteit en kunde van de wijkteams worden door VWS op verschillende manieren gestimuleerd: door professionaliseringsprogramma’s,
door samenwerking met andere disciplines en door de kennisinstituten in
te schakelen, waar gemeenten, instellingen en professionals een beroep
op kunnen doen voor advies en ondersteuning.
Wij zijn nu twee jaar bezig met die decentralisatie. Er zijn heel veel
wijkteams. Langzamerhand krijgen wij beter zicht op wat wel of niet werkt.
De Kinderombudsman heeft de vraag gesteld of je niet moet zeggen aan
welke basisvoorwaarden zo’n wijkteam zou moeten voldoen. Welke
functies moeten erin worden geborgd? Hoe zit het met de triage? Wat zijn
goede en slechte voorbeelden? Welke spelregels moeten er worden
gehanteerd bij het werken met wijkteams? Ik heb gisteren met de VNG
afgesproken om het net op te halen om te bepalen wat wel of niet werkt
bij de wijkteams. Dan kunnen we ook meegeven welke basiseisen je zou
moeten stellen aan het functioneren van zo’n wijkteam. Daarbij lijkt mij de
opmerking van de Kinderombudsman om de triage aan de voorkant goed
te borgen van groot belang. Dat zal ik meenemen in de versterkte regie,
samen met de branche en de VNG.
Een ander belangrijk punt in de brief van de brancheorganisaties betreft
de administratieve lasten. Alle woordvoerders hebben daarover

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

25

gesproken. Ik had al eerder toegezegd binnenkort een brief te sturen
waarin apart wordt ingegaan op onze activiteiten op het gebied van
administratieve lasten, zowel bij de Wmo als bij de Jeugdwet. Dat is het
plan van aanpak inzake administratieve lasten. Er lopen inmiddels al een
aantal lijnen om te komen tot eenmalige uitvraag van gegevens voor de
beleidsinformatie. Met de Beleidsinformatie Jeugd van het CBS wordt die
eenmalige uitvraag gestimuleerd, zodat de administratieve lasten voor de
instellingen afnemen.
Het belangrijkste programma is misschien wel het Programma Informatievoorziening Sociaal Domein. Aan de gemeenten is gevraagd om bij de
aanbesteding te kiezen uit drie modellen. Mevrouw Van der Burg heeft
daarover een vraag gesteld, waar ik nog op terugkom. Er zijn drie
uitvoeringsvarianten, waarbij je heel precies kunt zeggen: ga dat nou
standaardiseren. Ik heb gisteren in het overleg met de branche en de VNG
gevraagd of zij van mening zijn dat het tot lastenverlichting leidt als dat
programma wordt doorgevoerd. Het antwoord daarop was heel
eenduidig, namelijk dat het heel belangrijk is dat we dat gaan doen.
We gaan nu het volgende doen. We gaan per gemeente en per regio
kijken naar de stand van zaken bij het ISD-programma. Voldoen
gemeenten daaraan? Welke gemeenten voldoen nog niet? Hoe komt dat?
Zullen we even kijken of we ze kunnen helpen? Ik ben van plan om in april
de stand van zaken te laten zien aan de hand van een monitor. Dat helpt
de koplopers, die kunnen laten zien dat het wel kan. Dat helpt ook de
achterblijvers, omdat duidelijk wordt wat er nog moet gebeuren.
Verder zal ik een haakje maken in de wet om te kunnen voorschrijven dat
die standaardisatie wettelijk verplicht wordt en om de gemaakte afspraken
te codificeren. Ik ben met gezwinde spoed bezig om dat haakje in de wet
te maken. Dat komt dit voorjaar in procedure, zegt mijn geheugen aan de
rechterkant.
Het volgende punt op het gebied van de administratieve lasten betreft het
automatiseren van de outcome-indicatoren. Voor lumpsum- en trajectfinanciering is de mogelijkheid om op resultaat af te rekenen extra
belangrijk. Het is toch mooi dat uitgerekend nu mevrouw Van der Burg de
Kamer verlaat de brancheorganisaties GGZ Nederland, VGN en Jeugdzorg
Nederland samen met de VNG, onder begeleiding van Tom van Yperen,
drie outcome-indicatoren hebben geoperationaliseerd. Deze indicatoren
worden toegevoegd aan de beleidsinformatie die aanbieders toch al twee
keer per jaar aan het CBS moeten leveren. Hiermee kan in 2018 op
resultaat worden verantwoord. Dat voorkomt grote administratieve lasten
bij cliënten, aanbieders en gemeenten.
De voorzitter:
Ik zie dat hierover een aantal vragen zijn, maar ik weet niet wie de eerste
was. De heer Klein was in ieder geval bij de eersten. Ga uw gang.
De heer Klein (Klein):
Ik heb een korte vraag over de drie modellen waarin de informatie moet
komen. Dat zou overeen moeten komen met de informatie van de VNG.
Die informatie zou vergelijkbaar moeten zijn. Bij de voortgang van de
transitie in het sociaal domein hebben we erover gediscussieerd dat de
kostentoerekening binnen gemeenten aan bepaalde activiteiten niet
duidelijk is. Om een voorbeeld te noemen: wordt een ambtenaar bij de
algemene kosten gerekend of bij de kosten voor een specifiek veld?
Kunnen de kosten in de genoemde modellen aan specifieke onderdelen
worden toegerekend, zodat je kunt vergelijken?
Staatssecretaris Van Rijn:
Bij elk model is heel gedetailleerd uitgewerkt wat het betekent voor je
contract, de verantwoording en de gegevensuitvraag, als je voor dat
model kiest. Er is niet alleen sprake van standaardisatie op modelniveau,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

26

maar het gaat ook om de onderliggende vraag wat dat betekent. Dat is
een terechte vraag van de heer Klein, want anders kun je een abstract
model afspreken en als je daarna nog allerlei differentiaties krijgt, heb je
daar nog niets aan. Per model is uitgewerkt hoe dat precies in elkaar zit,
inclusief de gegevensuitvraag en de afspraken op contractniveau.
De voorzitter:
Er zijn nog meer vragen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik ben blij dat de Staatssecretaris mijn motie over standaardisatie hiermee
ook uitvoert en dat het wetsvoorstel dit voorjaar naar de Kamer komt. Er
kan gekozen worden uit drie modellen. Ik vraag mij af of wordt uitgesloten
dat er aanvullende eisen gesteld worden, want dan zitten we alsnog op
hetzelfde niveau.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is heel belangrijk. Het klinkt misschien gek om het zo te zeggen, maar
het is ook een kwestie van emancipatie. Toen ik gisteren met de branche
en de gemeenten sprak over hoe we dat de komende periode gaan doen,
gaven de aanbieders aan dat het soms ook wel lastig is om met een
gemeente te praten, bijvoorbeeld als zij het gevoel hebben dat het zo niet
moet, ook qua contractvorm, terwijl zij afhankelijk zijn van degene die dat
contract geeft. Daarom heb ik met de branche afgesproken dat een van de
spelregels is dat dit de modellen zijn en dat je geen aanvullende dingen
moet verzinnen. Als je aanvullende dingen wilt verzinnen, is dat prima,
maar dan moet je er ook voor betalen, bij wijze van spreken. Als dat
helder is, is er ook een gelijkwaardige positie. Die afhankelijke positie leidt
ertoe dat men niets durft te zeggen van die aanvullende voorwaarden en
dan komt men alsnog van de regen in de drup. Dit werd onderkend door
de gemeenten en door de branche. Bij de monitoring hoe het zit met de
toepassing van de spelregels wordt expliciet meegenomen welke
spelregels je nog meer moet afspreken om als het ware verantwoord
gedrag te vertonen. Ik ben het zeer met mevrouw Voortman eens dat het
niet zo kan zijn dat wij een standaard verzinnen en dat er vervolgens weer
allerlei aanvullende eisen komen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dat is een uitgebreid antwoord. Ik heb geen ja gehoord op mijn vraag of
er geen aanvullende eisen gesteld kunnen worden, maar dat destilleer ik
hier wel uit.
Staatssecretaris Van Rijn:
Als we nu zeggen dat dit de modellen zijn waarmee men moet werken,
dan is het niet goed om er aanvullende eisen bovenop te zetten.
Mevrouw Ypma (PvdA):
Collega Van der Burg heeft hier inderdaad heel veel aandacht gevraagd.
Collega Voortman heeft samen met mij die motie ingediend over de
standaardisatie. Wat ik mij afvraag, is waarom wij kiezen voor die drie
inkoopmodellen. Waarom leggen we niet iets dwingender op dat er met
een outcomemodel gewerkt moet worden? Stel dat je dat voor heel
Nederland doet, dan geldt dat voor alle instellingen en alle gemeenten.
Dan kunnen we dat ook toepassen op de dbc’s. Dan kan de wetgeving
daaraan aangepast worden. Ziet de Staatssecretaris daar iets in?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat zou een ontwikkeling kunnen zijn. Die outcomemodellen zijn nu sterk
in ontwikkeling. We hebben nu voor het eerst grote stappen gezet, maar
dat zal nog niet bij alle diensten en producten het geval zijn. Die drie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

27

modellen zijn al een zeer sterke versimpeling. Ik denk dat het nog te vroeg
is om te zeggen dat het over de hele linie kan, maar ik ben het ermee eens
dat we deze ontwikkeling moeten stimuleren. Het zou fantastisch zijn als
deze stap op het gebied van de outcome-indicatoren leidt tot een
olievlekwerking over het hele domein, zodat er straks sprake is van
leading criteria. Het is nu nog een beetje te vroeg, want we hebben nog
even tijd nodig, maar er is een ontwikkeling in gang gezet naar contractering op outcome, en mevrouw Van der Burg mag dat nog meemaken in
haar missionaire periode. Ik denk dat het die kant op gaat.
Mevrouw Ypma (PvdA):
Dan hebben we dezelfde stip op de horizon. De vraag is alleen wanneer
die bereikt kan worden. Wat kunnen we doen om dat te stimuleren? Als je
duidelijker communiceert over waar je naartoe wilt, dan kunnen er
aanpassingen worden doorgevoerd waardoor organisaties meer met
outcome gaan werken. Mijn tweede vraag is wat dit betekent voor
mensen in de praktijk. De werkdruk is hoog in de jeugdzorg. We willen
voorkomen dat mensen in de praktijk met een stopwatch zitten en dat elke
minuut wordt bijgehouden. Dat voorkom je door te zeggen dat niet alles
geregistreerd hoeft te worden – input, throughput, output – maar alleen
het resultaat of outcome. Ziet de Staatssecretaris daar ook iets in voor de
mensen in de praktijk die het echte werk doen?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ja, en dat is een prachtig bruggetje naar mijn volgende punt. We kijken
naar dat programma en die modellen voor standaardisering. Daarnaast
moeten we ook kijken naar de regeldruk bij aanbieders zelf. We hebben
daar gisteren ook over gesproken met de branche. Je ziet dat er allerlei
administratieve procedures in zijn geslopen die misschien in het verleden
ergens mee te maken hadden, maar waarvan je zegt, als je ze doorlicht:
waarom moet dat eigenlijk? Dat is ook een programma dat we samen met
de branche gaan doen. Een andere vraag is welke registraties er allemaal
plaatsvinden. Wat zijn de gevolgen voor de interne procedures als we met
die modellen gaan werken? Met de aanbieders en de professionals op de
werkvloer wordt bekeken hoe we in het bedrijfsproces kunnen komen tot
minder administratieve lasten. Dat wordt dus ook in het programma
ingebracht.
Voorzitter: Ypma
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Het is mooi dat we na jaren duwen en trekken, met steun van de collega’s,
een geharmoniseerde en geoperationaliseerde set hebben. Als ik het goed
begrepen heb, is het CBS de enige partij die deze gegevens gaat verzamelen en verwerken. Kan het CBS ook als derde vertrouwde partij
optreden of kan dat technisch niet en moet er een stichting onder zijn? Het
is wel belangrijk dat er een terugkoppeling naar de gemeenten komt,
zodat we ook daadwerkelijk iets met die gegevens gaan doen. Ik heb ook
een vraag gesteld over de dbc’s. Gaat de Staatssecretaris daar nog op in?
Staatssecretaris Van Rijn:
Mevrouw Van der Burg vraagt terecht of het CBS de enige partij kan zijn.
Die vraag wil ik graag meenemen bij de verdere ontwikkeling. We moeten
voorkomen dat er weer allerlei partijen mee bezig zijn, waardoor er sprake
is van slechte terugkoppeling. We hebben afgesproken dat er beleidsinformatie wordt verzameld en aan de gemeenten wordt teruggegeven. Die
eenduidige uitvraag wordt uitgevoerd door het CBS. Ik ga ervan uit dat
het CBS die gegevens ook teruggeeft. Als mevrouw Van der Burg dat wil,
zal ik daar bij de voortgangsrapportage op ingaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

28

De voorzitter:
Of in tweede termijn?
Staatssecretaris Van Rijn:
Als het lukt in tweede termijn en anders in de voortgangsrapportage.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Ik houd mijn tweede vraag in reserve, dus dan was dit een halve interruptie en heb ik er nog een over.
De voorzitter:
Dat is wel heel stiekem van u.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Nee, dat heeft mevrouw Keijzer ook gedaan.
Voorzitter: Van der Burg
De heer Van Gerven (SP):
Er wordt nu gesproken over outcome. Ik heb daar grote twijfels bij. Wij
denken dat het een illusie is om in de gezondheidszorg te werken met
outcomefactoren en dat dit leidt tot een enorme hoop bureaucratie. Het is
nu eenmaal moeilijk om in de gezondheidszorg zo te passen en meten als
wanneer je een hamer maakt en controleert of die hamer deugt. Ik had
gevraagd of het niet beter is om te komen tot een uniform systeem dat al
in 2018 operationeel is. Ik begrijp dat de Staatssecretaris drie modellen is
overeengekomen die dan wel uniform zijn. Waarom niet één model? Dat
is mijn vraag.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik dacht dat ik daar net antwoord op had gegeven, in antwoord op een
vraag van mevrouw Ypma. Bij de verschillende soorten diensten en de
hulpverlening die wordt gegeven, wordt het soms makkelijker om een
outcome vast te stellen. De heer Van Gerven zegt terecht dat dit in een
aantal gevallen nog niet mogelijk is. Daarom wordt er ook nog gewerkt
met PxQ- of lumpsumfinanciering, en daar moet ook een model voor zijn.
Er wordt eerst een standaardisatieslag gemaakt met die drie modellen,
om op basis daarvan een verdere ontwikkeling in gang te kunnen zetten.
Daarmee kom ik tegemoet aan de opmerking dat er in deze fase nog niet
voor alles outcomecriteria zijn. De heer Van Gerven zegt dat deze er in
sommige gevallen niet zullen komen. Dat weet ik niet, maar om die reden
heb je meerdere modellen nodig.
De heer Van Gerven (SP):
Mijn punt is dat niet het outcomemodel leidend zou moeten zijn. Ik denk
dat dit heel veel werk en weinig resultaat oplevert. Het idee is niet
verkeerd, daar gaat het niet om, maar volgens mij werkt het niet in de
praktijk en moeten we het dan ook niet doen. Gaat de inkoop in 2018
allemaal met die drie modellen of zitten we dan toch weer in 2019? De
inkoop voor volgend jaar begint feitelijk nu al, denk ik.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is precies de reden waarom we gisteren hebben afgesproken dat we
in april willen monitoren waar het wel of niet voldoet. Ik vind het
belangrijk en van de grootst mogelijke invloed dat we dat in 2018 op die
manier doen. Ik kan dat niet voorspellen, maar ik zie dat er veel ontwikkeling is. Om die reden gaan we dat monitoren en openbaar maken hoe
het daarmee staat, om inderdaad maximale druk te hebben dat dit proces
in 2018 op basis van die standaarden plaatsvindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

29

De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Staatssecretaris Van Rijn:
Mevrouw Bergkamp en mevrouw Van der Burg wezen er terecht op dat de
dbc-bekostiging wordt afgeschaft. Dat wilde iedereen ook destijds, maar
dat moet er niet toe leiden dat iedereen dat op zijn eigen manier gaat
doen. Ik heb dit onderwerp gisteren ook aan de orde gesteld. De VNG
moet een nieuw bekostigingsmodel maken voor een landelijk aanbod. Het
kan ook worden toegepast als alternatief voor de dbc-financiering, als we
op die manier gaan inkopen. Ik heb dus nadrukkelijk onder de aandacht
gebracht dat de afschaffing ervan niet moet leiden tot een soort differentiatie waarbij iedereen het op eigen houtje gaat doen. Ik heb gisteren al bij
de VNG onder de aandacht gebracht dat het zeer urgent is dat de
gemeenten dit oppakken.
Het laatste puntje op het gebied van de administratieve lasten betreft het
woonplaatsbeginsel, waarover een aantal afspraken zijn gemaakt. Ik ben
voornemens om op basis van voorstellen van de branche en de
gemeenten de wet aan te passen op het punt van het woonplaatsbeginsel.
Voor jeugdhulp zonder verblijf wordt het personenregister leidend. Dat
proces zet ik in gang. Daar doe ik ook een uitvoeringstoets op. Zo mogelijk
kan de oplossing voor de jeugdhulp met verblijf hierin mee worden
genomen. Iedereen is daar zeer positief over. We werken met gezwinde
spoed aan die wet en we bekijken of we in de tussentijd zo veel mogelijk
kunnen werken conform wat de bedoeling is.
Door de heer Van Gerven en anderen is ook gesproken over de kleine
aanbieders. Dat is inderdaad een punt van aandacht en zorg. Het moet er
niet toe leiden dat kleine aanbieders door de administratieve lasten
zodanig in de problemen komen dat zij niet meer goed kunnen werken.
Gemeenten en aanbieders proberen de inkoop meer te vereenvoudigen
door ook daar de drie uitvoeringsvarianten toe te passen. Er zijn kleine
aanbieders die met elkaar gaan samenwerken. Soms komen zij met een
gezamenlijk aanbod.
Ik heb met de VNG afgesproken dat er voor zeer kleine aanbieders, de
eenpitters, zoals deze worden genoemd, een speciaal aanspreekpunt bij
de VNG wordt gecreëerd, gesubsidieerd door VWS, waar men terecht kan
als men tegen problemen aanloopt. Dan kan de gemeente ook worden
aangesproken. We moeten ervoor zorgen dat we niet alleen nadenken
over de grote administratieve lasten, maar ook over de kleine, die voor de
solitair werkende zorgaanbieders verhinderend kunnen zijn.
Er is door vele woordvoerders gesproken over zorg voor kinderen in de
opvang. Jaarlijks komen ongeveer 7.000 kinderen en jongeren terecht in
de opvang, vanuit heel moeilijke thuissituaties. Ik heb onlangs de petitie
van de Stichting Het Vergeten Kind in ontvangst genomen. Nogmaals, ik
waardeer het zeer hoe deze stichting op indringende wijze aandacht
vraagt voor deze problematiek. Het is ongelofelijk belangrijk dat kinderen
en jongeren in de vrouwenopvang of de maatschappelijke opvang worden
gezien als zelfstandige individuen en dat ook zij zorg op maat krijgen. Er is
al veel in geïnvesteerd. De Federatie Opvang heeft het programma
Veerkracht ontwikkeld, met als uitgangspunt dat er een individueel plan
zou moeten zijn. De positie van kinderen en jongeren is onderdeel van de
kwaliteitsimpuls. Er is structureel 10 miljoen extra ter beschikking gesteld
aan de gemeenten.
Er wordt veel over gesproken, maar ook ik constateer dat het niet snel
genoeg gaat. Ik heb ook hierover overleg gevoerd met de gemeenten en
de VNG en gezegd dat we er een nieuwe impuls aan moeten geven, want
het kan nu wel. De gemeenten hebben alle instrumenten in handen. Het is
essentieel dat de verbinding tussen jeugdhulp en opvang plaatsvindt,
want dat kan allemaal. De gemeenten hebben ook toegezegd dit op te
gaan pakken. Zij zullen gebruikmaken van goede voorbeelden, zoals Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

30

Kopland in Groningen en Emmen. Deze organisatie heeft onlangs van de
Kinderombudsman de Kind Centraal Award ontvangen. Er zijn echt goede
voorbeelden. Ik heb de heer Lenferink, de burgemeester van Leiden,
bereid gevonden om hier extra kracht aan te geven en om als een soort
aanjager op te treden in gemeentelijke kringen. Hij zal erop toezien dat
gemeenten hun verantwoordelijkheid oppakken en vooruitgang boeken. Ik
zit er echt bovenop, dat moet men weten. Er is geld, er zijn instrumenten,
er zijn goede voorbeelden, dus dit moet gewoon geregeld worden.
Door een aantal woordvoerders is gevraagd naar de doorlopende zorg bij
18-min en 18-plus. Ik ben blij dat de landelijke werkagenda die ik nu met
alle partijen heb opgesteld, zo goed ontvangen wordt. We maken een
integraal toekomstplan, waarin we niet alleen kijken naar de jeugdhulp,
maar naar wonen, participatie, onderwijs, werk, inkomen en niet te
vergeten naar schulden, waar mevrouw Bergkamp de laatste tijd terecht
heel veel aandacht voor heeft gevraagd. Op grond van de Jeugdwet is
verlengde pleegzorg na 18 jaar mogelijk, maar dat moet niet alleen
bekend zijn, maar ook toegepast worden. In het actieplan pleegzorg dat
eind maart zal verschijnen, kom ik hierop terug.
Staatssecretaris Klijnsma heeft de Kamer heel recent geïnformeerd over
de mogelijkheden om jongeren te helpen, bijvoorbeeld via een algemene
lening van de gemeente, waarmee verschillende schulden van een
jongere worden geherfinancierd. Als ik met die problematiek bezig ben,
valt het mij op dat er sprake kan zijn van heel veel verschillende schulden,
bij heel veel verschillende instanties. Deze vormen als zodanig weer een
probleem voor jongeren die net zijn gestart en die daardoor op een veel te
grote achterstand komen te staan. Het kost ongelofelijk veel moeite om
daar weer uit te komen. Er zijn goede voorbeelden dat je daar echt veel
kunt bereiken, dus die zullen we zeker in dit programma meenemen.
Samen met het departement, de gemeenten en andere partners willen we
goed zicht krijgen op de knelpunten die er zijn op lokaal, regionaal en
landelijk niveau. Voor de zomer zal nog de voortgangsrapportage
verschijnen, waarin ik de Kamer zal informeren over de uitkomsten van
die landelijke werkagenda.
Dan de Forensische Polikliniek Kindermishandeling. Ik denk dat er verschil
van opvatting is over de vraag hoe belangrijk die expertise is. Om ervoor
te zorgen dat letsels bij kinderen goed worden geduid en kindermishandeling niet over het hoofd wordt gezien, is tijdige inzet van forensischmedische expertise noodzakelijk. De Forensische Polikliniek Kindermishandeling heeft een ongelofelijk belangrijke rol gespeeld als voorloper op
dit terrein, laten we dat nog even vaststellen. Deze rol wordt door
iedereen enorm gewaardeerd, volgens mij. Ik denk dat je moet constateren dat toen het forensisch bewustzijn bij artsen onvoldoende was en
kindermishandeling onvoldoende werd gesignaleerd, de FPKM vooropliep
om dit in te vullen en met bijzondere expertise en een onderzoeklocatie
voorzag in vragen van de politie, het OM en de artsen.
Sinds die tijd is er wel het nodige gebeurd; gelukkig, zeg ik erbij. Er is door
artsen geïnvesteerd in een toename van het signaleren van kindermishandeling en forensisch bewustzijn en het vragen van advies van een
letseldeskundige is toegevoegd aan stap 2 van de meldcode. Dat heeft er
onder andere toe geleid dat artsen zich vaker dan voorheen de vraag
stellen of het bij letsel gaat om toegebracht letsel of niet. Dat heeft er ook
toe geleid dat er meer aanbod en expertise is georganiseerd door de
medische sector zelf. In 2014 is het Landelijk Expertise Centrum Kindermishandeling (LECK) opgericht, waarin wordt samengewerkt door
gespecialiseerde kinderartsen van de academische ziekenhuizen in
Utrecht, Amsterdam en Rotterdam en het NFI.
In 2015 hebben zowel de FPKM als het Landelijk Expertise Centrum
Kindermishandeling aangegeven financiële problemen te hebben. We
hebben toen gevraagd aan de Transitie Autoriteit Jeugd om te bekijken of
de kennis en kunde bij dat forensisch onderzoek aan het veranderen is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

31

Naar aanleiding van de aanbeveling van die transitieautoriteit is destijds
met de VNG, de FPKM en het LECK besloten om een kwartiermaker aan te
stellen, met als opdracht om te komen tot een advies over de meest
efficiënte inrichting van het aanbod van forensisch-medische expertise.
Met alle partijen en met de kwartiermaker is gezocht naar een oplossing.
In de tussentijd hebben wij ervoor gezorgd dat de FPKM en het LECK hun
werkzaamheden konden voortzetten. Er was voorzien in overbruggingsfinanciering in 2016 en 2017.
Kortgeleden heeft de kwartiermaker advies uitgebracht. In de voortgangsrapportage wordt geconstateerd dat er een toename is van het gebruik dat
van die expertise wordt gemaakt. Er is sprake van een verschuiving in de
organisaties die worden geraadpleegd. Na intensief overleg met alle
betrokken partijen adviseert de kwartiermaker om de expertise van
professionals van de FPKM in te zetten om de regionale beschikbaarheid
van forensische artsen van de GGD te versterken. Daarnaast staat er dat
vragen uit de medische sector met de landelijke expertise van het LECK
kunnen worden beantwoord. Door het LECK uit te breiden met nog drie
academische ziekenhuizen wordt de dekkingsgraad van de landelijke
expertise gewaarborgd.
Geen misverstand, ik wil ervoor zorgen dat die expertise op regionale
schaal wordt doorontwikkeld, in lijn met het advies. De expertise van de
FPKM is nodig en wordt daarbij ingeschakeld. In gesprek met GGD
Nederland, de FPKM, het Landelijk Expertise Centrum Kindermishandeling, het NFI, de VNG en de vertrouwensartsen, om het maar even
uitgebreid te zeggen, is het belangrijk om de versterking door te zetten en
om de noodzakelijke verbinding tussen zorg en forensische expertise te
blijven borgen. Ik denk dat dit goed kan met het Landelijke Expertise
Centrum Kindermishandeling en de academische centra. Wat mij betreft
wordt de FPKM daarbij uitgebreid betrokken. Ik heb de kwartiermaker
gevraagd de artsen van de FPKM ook nadrukkelijk te betrekken bij de
uitwerking van dit advies.
Er is gevraagd of de Staatssecretaris ook is overvallen door het besluit
van de FPKM. Ik denk dat dit het geval is, zoals men in de brief heeft
kunnen constateren. Ik ga erop toezien dat die expertise ook echt geborgd
is en blijft.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Een belangrijke vraag als je kijkt naar de oplossing, is: wie ziet nog het
kind? Het LECK kijkt naar foto’s. Het NFI kijkt pas na een aangifte. Ik maak
mij grote zorgen over de vraag waar die specialistische kennis blijft. Ik
hamer erop dat er een landelijk centrum blijft. Het lijkt mij best een goede
oplossing als dat onder de GGD valt. Dan behouden we in ieder geval de
opleiding, de landelijke kennis en de archivering. Het is prima als dat via
verschillende dependances wordt uitgezet, maar dan wel aanvullend op
een landelijk centrum. Is de Staatssecretaris dat met mij eens? Is dat ook
de opdracht van de kwartiermaker?
Staatssecretaris Van Rijn:
Hierover zijn wij inderdaad in gesprek met de GGD. Ik zal de kwartiermaker vragen om hier expliciet aandacht aan te besteden, want er moet
geen twijfel zijn over de archieffunctie en de onderzoekfunctie. Ik wil het
graag aan de deskundigen overlaten om te bekijken wat de beste manier
is om die expertise te organiseren; regionaal, via een landelijk centrum of
via de GGD. Dat zullen we ook aan de kwartiermaker vragen. Net als de
Kamer ben ik geïnteresseerd in de vraag hoe dat wordt geborgd in de
verdere uitwerking door de kwartiermaker, zodat wij mee kunnen kijken en
kunnen beoordelen of dat op een goede manier gebeurt. Ik kan de timing
ervan niet precies inschatten, maar ik zal de Kamer nog apart berichten
over de uitwerking die door de kwartiermaker gaat plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

32

Mevrouw Bergkamp (D66):
Het is mooi dat de Staatssecretaris ons gaat informeren over de borging
daarvan, maar ik wil dat die kwartiermaker de opdracht krijgt om een
landelijke functie te behouden. Als we die opdracht in het ongewisse
laten, gaat de kwartiermaker misschien weer met alle partijen praten. Ik
denk dat we als Kamer ook tot taak hebben om de waarde van zoiets aan
te geven. Mevrouw Van der Burg is volgens mij de koploper geweest om
te zorgen voor financiële ondersteuning. Ik ben het met haar eens dat het
lastig is als zo’n instituut dan weer verdwijnt. We kunnen er als Kamer wel
voor zorgen dat de kwartiermaker de opdracht krijgt voor een landelijke
functie. We kunnen daar als Kamer een uitspraak over doen. Er zijn al
verschillende signalen dat er een VAO komt om moties in te dienen. Ik
vind het wel belangrijk om als Kamer deze opdracht aan de kwartiermaker
te geven: zorg dat er een landelijk centrum komt. Dan kan de kwartiermaker bekijken of dat bij de GGD is of ergens anders.
Staatssecretaris Van Rijn:
We denken daar nog even een slag anders over. Het is niet zo dat ik
ertegen ben, maar ik wil graag weten wat het beste is. We zeggen met
elkaar dat die expertise geborgd moet worden. Dat kan op verschillende
manieren; bij verschillende organisaties, misschien landelijk, misschien
niet. Ik heb daar op dit moment geen oordeel over, eerlijk gezegd. Ik zou
willen focussen op het borgen van die expertise. De kwartiermaker moet
een goed voorstel doen om die te borgen, zodat wij dat kunnen beoordelen. Ik vind het te vroeg om te zeggen dat ik al weet dat het alleen op
die manier kan. Dat zou ik op dit moment een stapje te ver vinden.
De voorzitter:
Ik zie dat mevrouw Keijzer nog gebruik wil maken van haar halve
interruptie.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dank u wel voor de ruimte daartoe. Het maakt mij namelijk wel uit wat er
gaat gebeuren. Dit is een dossier van schimmigheid. Het gaat alle kanten
op. Het nettoresultaat is dat de expertisepoot van dit belangrijke
forensisch-pediatrische werk verdwijnt. Was aanvankelijk niet het idee van
de kwartiermaker om landelijke borging te organiseren in een combinatie
van de FPKM met het NFI, met daarbij een deur van Justitie en een deur
van VWS? Ik ga ervan uit dat het antwoord op die vraag ja is. Dan is het
toch heel verstandig om dat duidelijk mee te geven? Dan weten we wat
we doen. Dat is mijn mening, zoals men begrijpt, want ik houd er wel van
om gewoon duidelijk te zijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Een van de dingen die we leren van de hele discussie hierover is dat elke
organisatie haar eigen opvatting heeft over de vraag wat de beste
organisatievorm is. Ik denk dat het goed is dat de kwartiermaker alle
organisaties hoort en dan zegt wat het beste voorstel zou zijn. Ik wil niet te
vroeg focussen op wat het beste model is om aan te gaan werken, want
dan kunnen we toch weer allerlei discussies krijgen over de vraag of dat
het beste model is. We zien dat de FPKM als pionier en als voorloper een
belangrijke functie heeft gehad. Er zijn expertises ontwikkeld die geborgd
moeten worden. We kunnen tegelijkertijd constateren dat de forensischpediatrische expertise in het veld, regionaal en bovenregionaal, gelukkig
verder ontwikkeld is, met het LECK, het NFI en de GGD’s. Ik vind het
belangrijk om te zeggen dat het uitgangspunt is om die kennis en kunde te
borgen. We vragen de kwartiermaker wat de beste manier is om dat te
doen. Dat kan landelijk zijn, maar dat kan ook anders zijn. Ik heb daar geen
opvatting over, eerlijk gezegd, omdat ik wil dat dit op de beste manier
geborgd is en dat we niet hier zeggen: dat weten we al, dat kan alleen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

33

deze manier. Nogmaals, ik zou het graag heel inhoudelijk en niet
organisatorisch willen bekijken.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik heb een duidelijke vraag gesteld en ik wil graag een antwoord. Was niet
aanvankelijk de bedoeling van de kwartiermaker om een combinatie te
maken tussen de FPKM en het NFI, met een aparte ingang voor Justitie en
een aparte ingang voor VWS, zodat de zorgpoot van de FPKM en de
expertise van het landelijk centrum werd geborgd? Ik wil daar gewoon ja
of nee op horen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik weet het niet precies, maar inderdaad waren er om zo te zeggen een
justitiedeur, een zorgdeur en een expertisedeur. De justitiedeur zat bij het
NFI en de zorgdeur zat bij het landelijk expertisecentrum.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat weet de Staatssecretaris niet, in zo’n belangrijk dossier.
De voorzitter:
Ik had u nog niet het woord gegeven.
Staatssecretaris Van Rijn:
Er is opdracht gegeven aan de kwartiermaker, die daarmee aan de gang
gaat, met alle partijen spreekt en op grond daarvan met een advies komt.
Dat zullen we dan moeten wegen met elkaar.
De voorzitter:
Volgens mij hebt u een paar pogingen gedaan, ...
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ja of nee, graag, voorzitter.
De voorzitter:
De Staatssecretaris gaat over zijn eigen antwoorden, ...
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ja, maar ik stel een vraag, bij een heel belangrijk dossier, dat ons allemaal
bezighoudt. Was dat aanvankelijk niet de bedoeling? Is het niet wijsheid
om dat voort te zetten? Ik wil gewoon ja of nee horen van de Staatssecretaris. Als het ja is, hoeven we geen motie in te dienen en als het nee is,
doen we dat wel.
Staatssecretaris Van Rijn:
Bij mijn weten was de opdracht aan de kwartiermaker: kijk, gegeven het
feit welke expertise zich heeft ontwikkeld wat de beste structuur is, ook
landelijk, als het gaat om de combinatie van NFI, FPKM en LECK. Er waren
diverse ingangen en er was landelijke expertise. Dat klopt, dat hebben we
meegegeven bij de start. Maar we hebben de kwartiermaker het bovenstaande gevraagd. Dat voorstel ligt er nu en dat zullen we verder moeten
uitwerken. De FPKM heeft besloten daarmee niet door te gaan. We zijn
allemaal voor borging van expertise, maar laten we wel een beetje ruimte
houden voor de kwartiermaker om tot een oplossing te komen die we
allemaal het beste vinden.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Staatssecretaris Van Rijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

34

Mevrouw Bergkamp vroeg wat er verder gebeurt met het familiegroepsplan. Het familiegroepsplan is ongelooflijk belangrijk om invulling
te geven aan de eigen verantwoordelijkheden en mogelijkheden van het
gezin. De concrete invulling van die in de wet aan gemeenten opgedragen
taak is vormvrij. Vorig jaar hebben we samen met de betrokken organisaties een factsheet gemaakt, die opnieuw bij gemeenten onder de
aandacht is gebracht. Die factsheet gaat over de vormen die het familiegroepsplan kan aannemen. Eerder heb ik al toegezegd, dit punt nogmaals
met de VNG en de Inspectie Jeugdzorg te bespreken. Ja, het is een
wettelijke taak. Samen met de betrokken organisaties is geconstateerd dat
sprake is van een succes. Verder hebben we samen een nieuwe factsheet
voor het familiegroepsplan gemaakt. De hiervoor genoemde toezegging
herhaal ik.
Mevrouw Bergkamp stelde nog een vraag over het congres inzake
waarheidsvinding. De cliëntenorganisaties organiseren in de eerste helft
van dit jaar vijf regionale expertsessies, met als doel ouders en jongeren
in gesprek te laten gaan met betrokken partijen uit de jeugdhulpsector en
de rechtspraak over deugdelijk, feitelijk en naar waarheid rapporteren. In
de tweede helft van 2017 zal er een landelijke bijeenkomst worden
georganiseerd, waarin de uitkomsten van de regionale sessies zullen
worden gebundeld. Die zullen de input vormen voor het actieplan dat de
Tweede Kamer in het najaar zal ontvangen, waarom in de motie van
mevrouw Bergkamp wordt gevraagd.
Mevrouw Bergkamp stelde een vraag over pleegzorg en gezinshuizen.
Wat doen we om pleegzorg voor pleegkinderen mogelijk te maken? De
Jeugdwet is daar helder over: het is mogelijk. Zoals ik al in diverse
brieven heb aangegeven, zal in het actieplan voor de pleegzorg aandacht
worden besteed aan de overgang naar volwassenheid en de betekenis
daarvan voor pleegkinderen en pleegouders. Ik zeg toe dat ik binnen het
actieplan zal bekijken welke acties in aanvulling op de net afgeronde
campagne voor pleegouders ondernomen kunnen worden. De campagne
is gestart, maar het is belangrijk dat dit punt onder de aandacht blijft.
De heer Klein vroeg hoe het komt dat de rechter het advies over de
complexe gezinssituaties zo vaak overneemt. Is het niet beter om daar
meer onderzoek naar te doen, vroeg hij. In complexe gezinssituaties wordt
door de Raad voor de Kinderbescherming onderzoek gedaan naar de
veiligheid van het kind. Daarna wordt advies uitgebracht aan de rechter.
Dat doet de raad op basis van feitenonderzoek, waarin feiten en meningen
zo goed mogelijk worden gescheiden. De rechter neemt dit advies vaak
over. Je zou daarom kunnen zeggen dat de Raad voor de Kinderbescherming goed werk doet. Wat zou de meerwaarde zijn van een aparte
onderzoeksrechter? Met de Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen hebben we juist de kinderrechter een grotere rol gegeven. De
rechter moet sinds 2015 uitgebreid aandacht besteden aan concrete
bedreigingen en de zienswijzen van het kind. Deze diepgaande motivering
dwingt de rechter om dat zorgvuldig te wegen. Er is dus een aantal
maatregelen genomen. Voor ons is er daarom op dit moment geen
aanleiding om tot een andere situatie over te gaan.
De heer Klein (Klein):
Ik begrijp dat dat extra complicerend is, maar juist bij het zoeken naar de
waarheid gaat het erom dat er op dit moment onvoldoende garanties zijn
dat een en ander goed ingevuld kan worden. Wellicht is de onderzoeksrechter daarop een aanvulling en versterking, en dan niet zozeer omdat
het juridisch goed loopt, maar veel meer in de zin dat er geen acceptatie is
van een uithuisplaatsing en/of een ondertoezichtstelling. De onderzoeksrechter zou meer ruimte kunnen creëren voor de rechter zelf om een
goede uitspraak te kunnen doen.
Staatssecretaris Van Rijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

35

Deze discussie moet verder worden gevoerd met de collega van Veiligheid
en Justitie. Dit jaar laat de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie door
het WODC onderzoeken hoe de Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen werkt. Het aspect transparantie naar de ouders en de rol van de
rechter daarbij wordt daarin meegenomen. Ik zal mijn collega vragen om
het gesprek met de Raad voor de rechtspraak daarover te voeren. Na de
verkiezingen zullen we dat oppakken.
Mevrouw Keijzer heeft vragen gesteld over het toegezegde actieplan
pleegzorg. Worden alle onderwerpen die in het wetgevingsoverleg
daarover zijn ingebracht, meegenomen? Dat is wel de bedoeling; dat
zullen we zo goed mogelijk doen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Is dat een ja?
Staatssecretaris Van Rijn:
Het antwoord is ja. Maar mevrouw Keijzer kennende, zal zij zeggen: dat is
mooi, maar als het antwoord er ligt, heb ik daar misschien andere
opvattingen over. Ik houd, gewend aan haar inbreng, nu al rekening met
de opmerkingen die zij dan zal maken.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat is niet correct. Ik vraag of een aantal zaken wordt meegenomen in het
actieplan. Het antwoord daarop is ja. Toch? Wat er tegen die tijd speelt:
wie het weet, mag het zeggen.
De voorzitter:
Het antwoord was ja.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik ben erg blij dat mevrouw Keijzer op dit moment al zegt: fantastisch.
Daar heb ik geen opmerkingen meer over.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat ligt aan de uitwerking. Dit was een procedurele vraag.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik ken u een beetje.
Mevrouw Keijzer stelde een vraag over een apart kwaliteitskader voor de
gezinshuizen. Met de VNG en de brancheorganisaties wordt momenteel
overlegd over de vraag welke kwaliteitswaarborgen gezinshuizen voor
zichzelf kunnen gaan hanteren, zodat er een adequaat en toereikend
kwaliteitskader ontstaat en zodat niet iedere keer het wiel opnieuw wordt
uitgevonden. Dit alles gebeurt naar aanleiding van een advies van de
inspectie. Mevrouw Keijzer vindt dat er geen ingewikkeld kwaliteitskader
moet komen. De gezinshuizen zouden het goed vinden om met elkaar te
bekijken wat goede kwaliteit is, zodat voor hen en voor de inspectie helder
is waaraan iedereen zich dient te houden. Ik heb de hoop dat dit leidt tot
minder discussie over de kwaliteit.
Mevrouw Keijzer stelde een vraag over de zwijgplicht. Dat is mij niet
bekend, maar het zou een slechte zaak zijn. Niemand hoort immers een
zwijgplicht te hebben.
Mevrouw Voortman besteedde aandacht aan het woonplaatsbeginsel. De
uitvoeringstoets zal eind april zijn afgerond. Dat zou een goede basis zijn
voor wet- en regelgeving op dit punt. Zij stelde voorts een vraag over de
meest recente cijfers inzake ots’en. Op 30 april van dit jaar komen die
cijfers beschikbaar met de publicatie door het CBS van de beleidsinformatie op dit punt. Ik stel voor daarop te wachten.
Ik kom toe aan de privacy. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft daarover
een aantal opmerkingen gemaakt. Ik ga hierover graag in gesprek met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

36

AP, want ik was een beetje in verwarring. We hebben destijds de
mogelijkheid besproken van overkoepelende privacy over de domeinen
heen, maar we vonden destijds dat dat niet zou moeten gebeuren, want
informatie verzameld voor het ene doel mag niet automatisch worden
gebruikt voor een ander doel. De heer Wolfsen vindt nu dat er een soort
koepel over de domeinen heen moet komen. Ik kan dat niet helemaal
duiden, maar ik ga daarover graag met hem in gesprek, en over de vraag
of gericht onderzoek nodig is.
Tegen mevrouw Agema zeg ik: we hebben al vaker gesproken over de
noodhulpprocedure. Uit de evaluatie daarvan is gebleken dat daarmee
geen enkel geval van kindermishandeling is opgespoord. Ook is bekeken
welke witte vlekken er ontstaan als de noodhulpprocedure verdwijnt.
Daarbij is gebleken dat alleen de zorg voor ouders en nabestaanden
daarbij een punt is. Bij twijfel bij het overlijden van minderjarigen bestaat
altijd de mogelijkheid een strafrechtelijk onderzoek aan te vragen. Aan de
ene kant gaat het om de vraag of het instrument voldoende werkt – de
conclusie is dat het instrument daarvoor eigenlijk niet voldoende werkt –
maar mevrouw Agema heeft aan de andere kant gelijk dat er altijd ruimte
moet zijn voor onderzoek. Dat lijkt mij een adequate wijze om daarmee
om te gaan.
Mevrouw Agema (PVV):
De Staatssecretaris gaat totaal niet in op het punt dat ik hierover heb
gemaakt. Het is heel fijn dat in de 40 gevallen die zijn onderzocht, geen
sprake was van mishandeling. Tweemaal was sprake van een
niet-oorspronkelijke doodsoorzaak, en 40 maal was er gelukkig geen
sprake van mishandeling. De Staatssecretaris verdedigt nu daarmee het
opschorten, het niet meer standaard uitvoeren van deze procedure. Maar
dat punt maakte ik niet. De Staatssecretaris zegt: als de ouders bewijs
willen dat ze hun kind niet hebben mishandeld, mogen ze een verzoek
doen. Maar ik heb willen zeggen dat wij als samenleving moeten weten
dat, als een kind overlijdt, er geen sprake is van mishandeling of van
vergiftiging. Dat onderzoek moet niet worden gehouden op verzoek van
de ouders, maar op verzoek van de samenleving: wij willen dat weten. Bij
de eerste 40 is dat gelukkig niet het geval geweest, maar er kan morgen
een kindje overlijden waarbij dat wel het geval is.
De voorzitter:
Ik geef de Staatssecretaris het woord om te antwoorden.
Staatssecretaris Van Rijn:
Er kan ook iemand anders zijn die wil weten wat er gebeurt is. Bekeken is
of dat instrument werkt. Uit dat onderzoek is gebleken dat je twijfels kunt
hebben over de vraag of het instrument in die zin werkt. Dat laat onverlet
dat er altijd gevraagd kan worden om een onderzoek. Het doel is
gemeenschappelijk, maar standaard inzetten van dat instrument lijkt
minder geschikt.
Mevrouw Agema (PVV):
De Staatssecretaris gaat nu met meel in de mond praten. In de brief staat
dat het alleen om de ouders gaat. Maar naast de ouders kunnen ook
anderen om onderzoek vragen, maar niet meer standaard. Ik wil van de
Staatssecretaris horen dat dit een standaardprocedure blijft als een kind
overlijdt. Ik wil niet het risico lopen dat er iets heel ernstigs wordt gemist.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik heb de reden gegeven waarom de collega van Veiligheid en Justitie
heeft gezegd dat dit niet het goede instrument is om op deze manier iets
in te zetten. Als er twijfel is over de doodsoorzaak, is er een voorziening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

37

en die blijft natuurlijk. Die voorziening geeft een goede waarborg dat, als
er iets aan de hand is, dit ook wordt opgespoord.
Over kinderen zonder machtiging in gesloten jeugdhulp wil ik het
volgende opmerken. De inspectie meldt mij dat alle instellingen voor
gesloten jeugdhulp voldoen aan de drie bodemeisen. Voor de helft van de
instellingen was dat al zo bij het uitbrengen van het voortgangsbericht. Bij
vier instellingen moest nog een beperkt aantal aanpassingen plaatsvinden. Twee instellingen bleken niet te voldoen. Er zitten op dit moment
geen kinderen zonder machtiging in de gesloten jeugdhulp.
Mevrouw Agema vroeg of het klopt dat kinderen steeds jonger in
crisissituaties terechtkomen. Ook die gegevens zullen aan de orde komen
in de CBS-jaargegevens over jeugdzorg-plus, die op 30 april beschikbaar
komen.
Mevrouw Van der Burg besteedde aandacht aan het gegeven dat
pleegouders kinderen met steeds zwaardere problemen krijgen. Wat doen
we aan ondersteuning van hen? Dit is een zeer terecht punt. Op
17 februari heb ik de Kamer laten weten dat ik een project mogelijk heb
gemaakt om deskundigheid en draagkracht van pleegouders te
versterken. Dit project is onlangs gestart, onder leiding van Jeugdzorg
Nederland en de Nederlandse Vereniging van Psychologen. Aan de
toezegging van destijds wordt dus op deze wijze invulling gegeven.
Mevrouw Van der Burg vroeg ook of ik met de sector wil bespreken hoe
het zit met de klachtenafhandeling. We hebben niet veel negatieve
signalen op dit punt, maar zij vraagt dit vast niet voor niets. Als er
specifiek iets speelt, kan de reguliere klachtenprocedure worden benut,
maar ik dacht dat zij aandacht vroeg voor het algemene punt van de
bejegening. Ik ben bereid om dat nogmaals met de sector te bespreken.
Voorzitter: Ypma
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Ik heb nog een vraag over de pleeggezinnen. Zo’n project is leuk, maar
voordat je het weet duurt het weer heel lang, en veel pleeghouders zitten
hiermee omhoog. Wij hebben er belang bij dat zij het volhouden.
Wanneer kunnen we verbetering verwachten? De nood is namelijk
behoorlijk hoog: er worden kinderen met zware problemen bij pleegouders geplaatst zonder ondersteuning.
Over de bejegening: ik krijg signalen dat een rechter een uitspraak heeft
gedaan over herstel van de relatie met de moeder, waarna de jeugdbescherming die uitspraak naast zich neerlegt. Ook krijgen ouders soms
geen inzage in dossiers; dat recht moeten ze bevechten bij de rechter. De
Jeugdwet is glashelder: ouders en jongeren hebben het recht op inzage
van hun dossiers. Ik vind dit heel ernstig. Er is gewoon sprake van
machtsmisbruik. Hoe gaat de inspectie hierop meer toezien?
(Onrust op de publieke tribune.)
De voorzitter:
Ik vraag nogmaals om de rust te bewaren. In deze vergadering zijn alleen
de woordvoerders aan het woord.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik zal de ondersteuning van de pleegouders meenemen in het al toegezegde actieplan pleegouders. Over de bejegening merk ik het volgende
op. Het is voor de betrokkenen altijd een diep ingrijpende zaak als ze het
gevoel krijgen dat er niet naar ze geluisterd wordt, dat ze verkeerd
bejegend worden of dat zaken verkeerd worden voorgesteld. Dat is echt
heel erg verschrikkelijk. In de wet- en regelgeving zijn op dit punt allerlei
waarborgen ingebouwd. Maar bij de bejegening is erg belangrijk dat je
iedere keer je recht moet halen en daarna nog het idee hebt dat het niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

38

lukt. Het departement is bereid zich te verdiepen in een aantal casussen.
Verder is er de bereidheid om dat opnieuw met de sector te bespreken.
Ook is er de bereidheid om dit met de inspectie te delen om te zien hoe
een en ander meer kan worden ingebed in het toezicht.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Wat gaan we doen aan het feit dat gemeenten, jeugdhulpaanbieders en
zelfs de rechter zich niet aan de wet houden? Het is erg moeilijk voor een
politicus om zich uit te laten over de rechter, maar het heeft wel een
precedentwerking die heel kwalijk kan zijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik kan mij geen oordeel aanmatigen over het oordeel van de rechter. Als
er kwetsbare zaken met een enorme impact zijn waarover het gevoel
bestaat dat sprake is van onrecht, wil ik die zaken zelf ook wel kennen.
Mijn aanbod is om dit concreet te maken, zodat we er als departement
naar kunnen kijken om te zien met welke relevante organisaties we
daarover kunnen spreken. Ik vind dat zeer belangrijk, omdat dit een van de
meest aangrijpende dingen is die je als ouder of verwant kan overkomen.
Van mijn kant is er dus grote bereidheid om aan de hand van de casussen
die er liggen te bekijken wat er aan de hand is, specifiek en algemeen.
Voorzitter: Van der Burg
De voorzitter:
Mevrouw Voortman heeft nog een interruptie.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik had verwacht dat mijn vraag over aanbesteding nog aan de orde zou
komen. Het was een vraag over het maken van een uitzondering voor
aanbestedingen door jeugdbescherming en jeugdreclassering.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik dacht dat ik daar al op ben ingegaan, maar misschien heb ik dat iets te
algemeen gedaan. Voor speciale diensten bestaan aanbestedingsregels en
een verlicht regime. Het is evident dat de ene jeugdhulp de andere nog
niet is. Je moet bekijken, welk regime van toepassing is op de door u
genoemde instellingen. Dat zullen we meenemen bij het helder maken
van de aanbestedingsregels.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dank voor het antwoord.
De voorzitter:
We zijn aan het eind van de eerste termijn gekomen. Er is nog ruimte voor
een korte tweede termijn: een minuut per fractie.
Mevrouw Ypma (PvdA):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn uitgebreide beantwoording
en voor zijn onvermoeibare doorzettingsvermogen op het punt van de
jeugdhulp. Ik heb daar bewondering voor en ik wil dat nu hier eens
uitspreken. Verder dank ik mijn collega’s voor het feit dat wij allemaal
proberen over onze eigen grenzen heen met elkaar op te trekken. Ik heb
veel geleerd van menig collega. Ik ben heel erg blij met de antwoorden
van de Staatssecretaris op vragen over de stip op de horizon. Daar
moeten we met kracht op sturen, waarbij de werkdruk in de praktijk moet
worden meegenomen. Betrek alstublieft de jeugdzorgwerkers bij de
modellen, de standaardisering en de outcome, zodat we de verbinding
tussen praktijk en inkoop steeds blijven maken. Ik kijk uit naar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

39

actieplan pleegzorg. Ten slotte ben ik erg tevreden met de antwoorden op
vragen over het familiegroepsplan.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn reactie en voor de
samenwerking in de afgelopen vier jaar. Die overleggen waren heel erg
prettig en constructief, maar soms ook erg pittig.
Gisteren had ik een debat met de Minister. De vraag daarbij was of de
jeugdhulp onder de Wet kwaliteit klachten en geschillen zorg komt te
vallen. Ik ging ervan uit dat dat het geval is, om de positie van cliënten,
jongeren en ouders te versterken. Die vraag stel ik graag aan de Staatssecretaris. Hij heeft mijn motie over de regeldruk van zelfstandigen en kleine
aanbieders zo uitgelegd dat er een aanspreekpunt komt bij de VNG. Daar
wil ik iets meer over horen; dat mag ook in de voortgangrapportage. Hoe
worden de basiskwaliteitsvoorwaarden voor de wijkteams verankerd? Als
ik kijk naar de aanpak van de regeldruk, is het i-Sociaal Domein belangrijk,
maar ik heb begrepen dat dat dit jaar ophoudt te bestaan. Verder dank ik
de Staatssecretaris voor zijn reactie op de vragen over de Wmo. Kinderen
in de opvang moeten passende zorg krijgen. De Staatssecretaris heeft
gezegd daarvoor te gaan, en ik ben daar tevreden mee.
De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Het is geen geheim dat de SP geen voorstander is van het
aanbestedingscircus. Wil de Staatssecretaris het gedeelte jeugdbescherming en jeugdreclassering niet tijdelijk stopzetten, gelet op de
nieuwe wetgeving die eraan komt? Gemeenten hebben nauwelijks invloed
op de rechterlijke uitspraken die in dit kader zijn gedaan. Zou dat deel niet
ten minste moeten worden uitgezonderd? Over de FPKM zullen we een
uitspraak van de Kamer vragen. Hoe wordt de contra-expertise bij het NFI
geborgd?
De heer Klein (Klein):
Voorzitter. Dank voor de beantwoording. We moeten wel uitkijken dat we
het niet steeds hebben over het systeem, maar over mensen: ouders en
kinderen. Bij aanbestedingen doen we alsof dat alleen maar regeltjes
zouden zijn, maar die regeltjes zijn er wel om ervoor te zorgen dat de zorg
inhoudelijk goed is. In eerste termijn heb ik niet gesproken over de
problematiek van 18-min, 18-plus, om te voorkomen dat mensen na hun
18de in een gat vallen. Ter overweging geef ik de Staatssecretaris mee dat
ons idee voor een basisinkomen uitermate goed zou helpen op dit punt.
De voorzitter:
We hebben het vandaag niet over het basisinkomen.
De heer Klein (Klein):
We hebben het vandaag over oplossingen. Ik noem er één.
De voorzitter:
Dank u wel.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. Dit is het laatste AO met deze Staatssecretaris over de
jeugdzorg. Ik maak mij toch wel zorgen, als ik kijk naar het grote verschil
tussen de perceptie van de werkelijkheid bij wethouders aan de ene kant
en zorginstellingen en ouders van kinderen aan de andere kant. Ik moet in
dit kader geregeld denken aan het rapport van de Kinderombudsman,
waarin wordt aangegeven dat het voor ouders en hun kinderen bijna
onmogelijk is om vast te stellen waar ze naartoe moeten voor goede zorg.
Over de jeugd-ggz is vandaag weinig gezegd, maar ook die is een
absoluut punt van zorg. We zullen dat de komende tijd goed in de gaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

40

moeten houden om te voorkomen dat we uiteindelijk tot de conclusie
komen dat een en ander mislukt is. Daarvoor is het onderwerp te
belangrijk en daarvoor zijn de kinderen te kostbaar. Ik sluit me aan bij
eventuele verzoeken voor een VAO. De Kamer moet namelijk een
uitspraak doen over het niet noodzakelijk zijn van Europese aanbestedingen in de zorg, over een plek voor de deskundigheid van de FPKM in
het strafrechtelijk onderzoek naar kindermishandeling en over de hulp en
zorg voor de ouders en kinderen die het betreft. Ik vind dit een van de
meest frustrerende dossiers. Het lijkt heel klein, maar het is heel groot. Ik
moet steeds denken aan die ZEMBLA-documentaire met als conclusie: in
die tienduizenden gevallen van kindermishandeling in ons land werd in
één zaak gekomen tot een veroordeling. Onverteerbaar.
De voorzitter:
Ik kijk even naar mevrouw Ypma, de eerste die een VAO had aangevraagd.
Wilt u dat verzoek gestand doen?
Mevrouw Ypma (PvdA):
Jazeker. Ik wil graag een VAO aanvragen.
De voorzitter:
Dan geven we dat door aan de Griffie.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. Ik wilde nog een tweede termijn.
De voorzitter:
Natuurlijk.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor wat hij heeft gezegd over geen
aanvullende eisen naast de drie inkoopmodellen. Standaardisering willen
we nu juist om de administratieve lasten omlaag te brengen, en aanvullende eisen zouden dat weer teniet kunnen doen. Ik vind het daarom goed
dat dit wordt uitgesloten in de wetswijziging die dit voorjaar naar de
Tweede Kamer komt.
Over het onderzoek naar het omgaan van gemeenten met privacygevoelige gegevens zegt de Staatssecretaris dat hij met de AP in gesprek zal
gaan om daar dat onderzoek te bespreken. Indien nodig zal ik daarop in de
volgende kabinetsperiode terugkomen. Wat aanbesteden betreft, heb ik
gevraagd of er een uitzondering kan worden gemaakt voor de jeugdbescherming en de jeugdreclassering. De Staatssecretaris wil dat
meenemen in het verdere proces. Als er gezegd wordt dat dat niet hoeft,
merk ik op dat het nu wel gebeurt. Als we sowieso van bepaalde
zorgtakken zeggen dat je daar geen aanbestedingen wilt zien, moeten we
dat dan niet in de wet vastleggen? Over kinderen in maatschappelijke
opvang heeft mevrouw Bergkamp een erg goede motie ingediend, die is
overgenomen. Daar hoeven wij dus geen motie over in te dienen.
Voorzitter: Ypma
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor de toezeggingen. De onderwerpen zijn uitgebreid aan de orde geweest. Ik ben blij dat we eindelijk
richting uitkomsten gaan: we gaan nu eindelijk bekijken wat het effect van
bepaalde maatregelen is, in plaats van niet te weten wat die effecten zijn.
Het gaat ons er immers om dat kinderen in problemen hulp krijgen, zodat
ze weer verder kunnen met hun leven. Voor gezinnen geldt hetzelfde. Ik
denk dat dat een heel grote doorbraak is. We moeten nu eindelijk eens de
verschillende terreinen verbinden: niet alleen de Jeugdwet of niet alleen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

41

de Wmo, maar ook het onderwijs en de jeugdgezondheidszorg. Ik
vertrouw erop dat de Staatssecretaris dat de komende tijd enorm gaat
doordrukken.
Ten slotte nog een cri du coeur: laten we alsjeblieft ervoor zorgen dat we
ouders en kinderen hier uitnodigen om hun verhaal te houden. Alle keren
dat we dat hebben gedaan, heeft dat geleid tot een totaal andere visie. Ik
vind dat wezenlijk. De collega’s ben ik erkentelijk voor de samenwerking
in de afgelopen jaren. We hebben met z’n allen heel hard gewerkt aan dit
onderwerp, dat heel belangrijk is voor ouders en kinderen. We waren het
wel eens oneens, maar het gebeurde altijd constructief. Hetzelfde geldt
voor de samenwerking met de Staatssecretaris. Iedereen die ons van
informatie heeft voorzien dank ik daarvoor.
Voorzitter: Van der Burg
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Mevrouw Ypma benadrukte dat de jeugdzorgwerkers betrokken
moeten zijn bij de discussie over vermindering van de administratieve
lasten. Daar sluit ik me volledig bij aan.
Mevrouw Bergkamp sprak over de Wkkgz. Ik wil dit punt meenemen in de
lopende evaluatie van de Jeugdwet. Dat punt zal expliciet worden
meegenomen in de voortgangsrapportage. Hetzelfde geldt voor haar
suggestie over het aanspreekpunt voor kleine aanbieders. Mevrouw
Bergkamp stelde een heel goede vraag over de verankering van de
wijkteams. Aan de ene kant wil je voorkomen dat wij gaan voorschrijven
hoe wijkteams in elkaar moeten zitten, maar aan de andere kant wil je wel
de vrijblijvendheid eraf halen. Ik zeg toe dit punt met de VNG te
bespreken. Als we toch in juni hierover rapporteren, zal ik dat punt daarbij
meenemen. Ik merk dat gemeenten aangeven inmiddels te weten, wat er
wel en niet goed gaat.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik heb begrepen dat het i-Sociaal Domein dit jaar ophoudt te bestaan,
hoewel veel gemeentes er erg blij mee zijn in het kader van het bestrijden
van regeldruk.
Staatssecretaris Van Rijn:
Zonder mijn eventuele opvolging voor de voeten te lopen: als het nodig is
om het voort te zetten, moet dat gebeuren. De inhoud is wat mij betreft
leading.
Tegen de heer Van Gerven: ik ben zeer bereid om specifiek te kijken naar
het uitzonderen van bepaalde types jeugdaanbieders, maar we moeten
dan wel eerst bekijken of er überhaupt uitzonderingen mogelijk zijn. Als
dat niet zo is, moet je bekijken voor wie het verlichte regime geldt. Die
differentiatie moet inderdaad worden aangebracht. De heer Van Gerven
kan ervan overtuigd zijn dat ik zeer scherp zal bekijken waar het wel en
niet nodig is. We moeten geen aanbestedingen hebben waar dat geen zin
heeft. Bij onnodige administratieve lasten is immers niemand gebaat. De
heer Van Gerven stelde een vraag over de contra-expertise bij de borging
van de expertise van het NFI. Die vraag zal ik bespreken met de
kwartiermaker.
De heer Van Gerven (SP):
Over het punt van jeugdbescherming en jeugdreclassering: dat is een
specifieke tak van sport, met weinig of geen ruimte voor de gemeenten.
Dat moet gewoon goed worden geregeld. Is de Staatssecretaris bereid,
daarover alvast afspraken te maken met de gemeenten? We hebben
immers geen zicht op de duur van het wetgevingstraject. Dat moet
gewoon praktisch worden geregeld, zodat het in 2018 in kan gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

42

Staatssecretaris Van Rijn:
Door het mee te menen in het project, zal het met de gemeenten worden
besproken. Ik zeg dat bij dezen toe. Ik zal dit ook overbrengen aan mijn
collega van Veiligheid en Justitie, die daarvoor eerstverantwoordelijke is.
Met de heer Klein ben ik van mening dat we juist hier voortdurend oog
moeten hebben voor de mensen. Fase 1 van de decentralisatie is het
overnemen van de rijkstaken, fase 2 is dat gemeenten en zorgaanbieders
nadenken over hoe het anders moet worden geregeld en fase 3 is dat het
beleid van gemeenten wordt gemaakt samen met de betrokkenen zelf.
Wethouders zijn dan aanspreekbaar op wat er niet goed gaat, waardoor
de zeggenschap van betrokkenen kan worden versterkt. Dat is wat mij
betreft een van de belangrijkste drijvende krachten achter de decentralisatie: ervoor zorgen dat de zorg in alle opzichten dichterbij de mensen
wordt georganiseerd en dat die mensen ook meer te vertellen krijgen over
de manier waarop het geregeld gaat worden. Naar mijn mening is het
belangrijkste doel van de decentralisaties om daarin stappen te zetten.
Mevrouw Keijzer maakte nog een aantal behartigenswaardige opmerkingen over de noodzaak om op het punt van de kindermishandeling echt
heel actief te blijven. Ik ben blij dat we daarin een paar belangrijke
stappen hebben gezet. Ik ben het eens met mevrouw Keijzer dat we daarin
nog veel werk te verzetten hebben en een en ander in de gaten moeten
houden. Als er een ding is dat ons bindt, is het de overtuiging dat
kindermishandeling echt afschuwelijk is en dat we alles moeten doen om
het te voorkomen. We moeten zorgen voor goede opvang in het geval er
sprake is van kindermishandeling en voor straffen als dat aan de orde is.
Ik ben dat zeer met haar eens.
Mevrouw Voortman stelde eigenlijk een soortgelijke vraag als de heer Van
Gerven over de uitzonderingsmogelijkheid. Ik ben zeer bereid om te
bekijken of dat formeel mogelijk is. Los van de formele kant wil ik kijken of
het mogelijk is om aan de praktische kant oplossingen te bieden.
Mevrouw Van der Burg vraagt of ik de inspanningen op de punten die zij
aan de orde stelt, wil voortzetten. Mijn antwoord daarop is: vanzelfsprekend. Het allerbelangrijkste is dat ouders en kinderen het gevoel
krijgen dat er beleid wordt gemaakt met hen in plaats van over hen. Als
decentralisatie ervoor zorgt dat ook de jeugdhulp dichterbij de mensen
wordt georganiseerd, dan is dat deel van het beleid in ieder geval
geslaagd.
De voorzitter:
Dank u wel. Voordat wij het debat gaan sluiten, gaan wij de toezeggingen
doornemen. Ik begin met de opmerking dat er een VAO is aangevraagd
met als eerste spreker mevrouw Ypma. We zullen dat doorgeven aan de
Griffie zodat dat op de planning komt te staan.
De toezeggingen, op hoofdlijnen:
– De Kamer wordt in een volgende voortgangsrapportage, in juni,
bericht over onder meer de uitkomst van regiegesprekken tussen het
Ministerie van VWS, de VNG en de branches over onder andere
regionale samenwerking, expertisewijkteams, administratieve lasten
en de aanbestedingsprocedure inkoop. In die voortgangsrapportage
komt ook een landelijk werkprogramma te staan. Verder wordt daarin
ingegaan op het punt van mevrouw Van der Burg, de vraag of het CBS
ook in staat is om op te treden als vertrouwde derde: is dat mogelijk
gelet op de wetgeving over het CBS of moet daarvoor een stichting
worden opgericht? Ten slotte komt het punt aan de orde van de Wet
kwaliteit, klachten en geschillen zorg dat door mevrouw Bergkamp aan
de orde is gesteld.
– In april ontvangt de Kamer een monitoring spelregels standaardisatie
inkoopmodellen.
– De Kamer ontvangt in het voorjaar de wetgeving codificering van de
standaardisering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

43

–

De Kamer ontvangt eind maart het actieplan pleegzorg, inclusief de
punten die aangedragen zijn door mevrouw Keijzer en door andere
Kamerleden in dit debat.
– De Kamer wordt nader geïnformeerd over de borging van expertise
van de Forensische Polikliniek Kindermishandeling aan de hand van
een voorstel of advies van de kwartiermaker.
– De Kamer ontvangt in het najaar een actieplan waarheidsvinding, de
uitwerking van de motie-Bergkamp.
– De Kamer ontvangt medio april de nieuwe ondertoezichtstellingcijfers
en de cijfers jeugdhulp-plus.
– De uitvoeringstoets woonplaatsbeginsel is eind april gereed.
Ik kijk nu even naar de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Rijn:
Mijn oren struikelden even bij medio april. Volgens mij kom ik wat het
CBS betreft op 30 april met de cijfers.
De voorzitter:
Dan maken we daar 30 april van. Vlak daarna wordt de Kamer geïnformeerd. Mevrouw Bergkamp mist nog wat?
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik mis een deadline wat betreft het wel of niet laten vallen van de
jeugdhulp onder de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg. Ik dacht
overigens dat het besluit al genomen was, maar de Staatssecretaris zegt
dat hij het wil meenemen in de evaluatie. Ik vraag mij af wanneer hij op
dit onderwerp terugkomt.
De voorzitter:
Kan de Staatssecretaris daar nog wat duiding aan geven?
Staatssecretaris Van Rijn:
De evaluatie loopt natuurlijk langer, tot 2018. Ik kan me voorstellen dat u
het wat eerder wilt weten. Zullen we daar in de voortgangsrapportage
aandacht aan besteden?
De voorzitter:
Volgens mij komen we daarmee aan het einde van dit algemeen overleg.
Het is het laatste algemeen overleg van deze commissie. Nogmaals dank
aan de collega’s, de Staatssecretaris en zijn staf, en alle mensen die de
jeugd en de jeugd die problemen heeft een warm hart toedragen,
voortdurend kritisch naar dit beleidsterrein kijken en daarover een inbreng
leveren.
Sluiting 13.02 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 839, nr. 571

44