Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2022

Nr. 66

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 februari 2022
Naar aanleiding van het verzoek van uw Kamer informeren de Minister
van Buitenlandse Zaken en de Minister van Defensie u, mede namens de
Minister-President, u over recente ontwikkelingen met betrekking tot de
opgelopen spanningen door de Russische troepenopbouw aan de grens
met Oekraïne. Gezien de toezeggingen tijdens het commissiedebat
Buitenlandse Zaken (20 januari jl.) (Kamerstuk 21 501-08, nr. 235) en het
verzoek van het lid Ephraim (Groep Van Haga) (Handelingen II 2021/22, nr.
44, item 22) zal het kabinet tevens ingaan op het bezoek van de MinisterPresident en de Minister van Buitenlandse Zaken aan Kiev en op reisadviezen met betrekking tot Oekraïne. In het verslag over de Raad Buitenlandse Zaken heeft het kabinet, in antwoord op het verzoek van het lid
Mulder (CDA), reeds een toelichting gegeven op het draagvlak bij de
Russische bevolking voor een inval in Oekraïne (Kamerstuk 21 501-02, nr.
2449).
Veiligheidsordening
Het kabinet blijft volop inzetten op de-escalatie en dialoog. Alles moet
erop zijn gericht een diplomatieke oplossing te bewerkstelligen, echter
zonder ook maar iets af te doen aan de overeengekomen kernbeginselen
en de soevereiniteit en territoriale integriteit binnen internationaal
erkende grenzen van Oekraïne. Tegelijkertijd zal het kabinet voortgaan,
samen met NAVO-bondgenoten en -EU-partners, Oekraïne te steunen en
zijn weerbaarheid te vergroten. Ook wil het kabinet voorbereid zijn op het
onwenselijke scenario dat de gesprekken met Rusland niet slagen en de
situatie escaleert. De kans hierop blijft vooralsnog reëel, want de
diplomatieke inspanningen (bilateraal tussen de VS en Rusland, bilateraal
tussen EU-lidstaten en Rusland, tussen de NAVO en Rusland, binnen de
OVSE en in de VN-veiligheidsraad) hebben tot op heden geen doorbraak
opgeleverd, al lijkt de deur voor diplomatie vooralsnog open te blijven. De

kst-35925-V-66
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 66

1

vraag is echter of Moskou werkelijk bereid is te de-escaleren zolang zijn
eisen niet zijn ingewilligd of toch zal kiezen voor een «militair-technisch»antwoord, zoals president Poetin onlangs dreigde.
De omvang van de Russische troepenopbouw aan de grenzen met
Oekraïne is zonder precedent, maar staat niet op zichzelf. Feitelijk is
Oekraïne sinds 2014, toen de Krim door Rusland werd geannexeerd en
Rusland separatisten in het oosten van Oekraïne ging steunen, verwikkeld
in een militair conflict dat naar schatting 14.000 slachtoffers heeft geëist
en 1,3 mln. Oekraïners heeft ontheemd. Rusland heeft zijn greep op de
Donbas sindsdien verder verstevigd door o.a. het uitreiken van Russische
paspoorten en het betalen van pensioenen en uitkeringen aan inwoners
en salarissen van lokale ambtenaren. Oekraïne is daarbij niet het enige
land in de regio waar Rusland zich openlijk inmengt. Door actieve steun
aan separatisme in Georgië (regio’s Abchazië en Zuid-Ossetië) heeft
Rusland de afgelopen jaren ook daar een vinger in de pap gekregen. In
Moldavië (regio Transnistrië), speelt de Russische inmenging al veel
langer. De bevroren conflicten hebben weliswaar niet meer het karakter
van een actieve gewapende strijd, maar zij blijven wel een inbreuk
vormen op de soevereiniteit en territoriale integriteit van Georgië en
Moldavië en hebben daarmee impact op de stabiliteit van de regio als
geheel.
Het kabinet constateert met zorg dat de Russische overheid zich steeds
verder afkeert van de internationale rechtsorde, de bestaande veiligheidsordening in Europa en de universaliteit van mensenrechten. Het kabinet
ziet de troepenopbouw en de Russische voorstellen voor een nieuwe
«veiligheidsarchitectuur» als een nieuwe poging aan Russische zijde om
de Europese veiligheidsordening te herschrijven. De beginselen van deze
veiligheidsordening zijn vastgelegd in een aantal sleuteldocumenten,
zoals de Slotakte van Helsinki (1975), het Handvest van Parijs (1990) en de
NATO Russia Founding Act (1997).
Het kabinet wijst erop dat Rusland in het zogeheten Budapest
Memorandum (1994) de onafhankelijkheid, soevereiniteit en de
(toenmalige) grenzen van Oekraïne heeft erkend. Ook zegde Rusland toe
af te zien van geweld tegen Oekraïne en niet te zullen dreigen met geweld.
In de NATO Russia Founding Act bevestigde Rusland de soevereiniteit,
onafhankelijkheid en territoriale integriteit van alle Europese staten (dus
inclusief Oekraïne) te respecteren. Het kabinet stelt vast dat Rusland deze
en andere afspraken heeft geschonden.
Rusland beroept zich in zijn voorstellen op het begrip «ondeelbaarheid
van veiligheid». In de optiek van het kabinet staat dat beginsel echter niet
op zichzelf; het dient te worden bezien in het licht van de verplichtingen
onder het Handvest van de Verenigde Naties, waaronder het geweldverbod. Er is in de huidige situatie geen enkele rechtvaardiging om
geweld te gebruiken tegen andere staten of daarmee te dreigen. Het
kabinet onderschrijft het belang van «ondeelbaarheid van veiligheid»,
maar het gaat om de juiste balans met andere kernbeginselen, zoals
respect voor soevereiniteit, territoriale integriteit en het recht van
soevereine staten om al dan niet deel te nemen aan een bondgenootschap.
Politieke en diplomatieke ontwikkelingen
Op 17 december 2021 heeft Rusland twee concept-verdragen gepresenteerd, één aan de VS en één aan de NAVO, met het verzoek om een
schriftelijke reactie. De NAVO heeft Rusland op 26 januari jl., parallel met
de reactie van de VS, een vertrouwelijke schriftelijke reactie gestuurd op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 66

2

de door Rusland gedane veiligheidsvoorstellen. De kern van deze reactie
is dat er geen compromissen mogelijk zijn op de principes waarop de
veiligheid van Europa en bondgenoten berust, zoals territoriale integriteit
en soevereiniteit. Ook wordt onderstreept dat de NAVO een defensief
bondgenootschap is en geen confrontatie zoekt, maar tegelijkertijd wel
alle noodzakelijke maatregelen neemt en zal blijven nemen om de
veiligheid van bondgenoten te kunnen garanderen.
Verder wordt in de voorstellen ingegaan op welke ruimte er is voor
verdere dialoog en vooruitgang. Zoals ook toegelicht door SG NAVO Jens
Stoltenberg tijdens zijn persconferentie van 26 januari jl. is dat ten eerste
op het vlak van NAVO-Rusland relaties. Het opzeggen van de diplomatieke
banden met de NAVO door Rusland vorig jaar heeft de dialoog tussen
NAVO en Rusland bemoeilijkt, het is belangrijk om deze contacten te
herstellen. Ten tweede moet gesproken worden over de Europese
veiligheidsordening inclusief de situatie in en rondom Oekraïne. De NAVO
is bereid te luisteren naar de zorgen van Rusland en in dialoog te gaan
over hoe de fundamentele principes van de Europese veiligheidsordening
te behouden en te versterken. Daarbij staan soevereiniteit en territoriale
integriteit buiten kijf en wordt onderstreept dat Rusland af moet zien van
agressieve retoriek, en acties gericht tegen bondgenoten en andere
landen. Als derde kan gesproken worden over risicoreductie, transparantie en wapenbeheersing.
In de OVSE heeft het Poolse roulerend voorzitterschap voorstellen gedaan
om de informele dialoog over veiligheid in Europa nieuw leven in te
blazen. Hoewel deze voorstellen nog nader moeten worden uitgewerkt,
kan dit idee op steun van het kabinet rekenen. Daarbij blijft het kabinet
echter vasthouden aan fundamentele principes van de Europese
veiligheidsordening, zoals o.a. respect voor soevereiniteit en territoriale
integriteit van staten, het afzien van (dreigen met) geweld tegen andere
staten en het recht van soevereine staten om al dan niet een bondgenootschap aan te gaan. Vooralsnog heeft Rusland niet op de voorstellen van
het roulerend voorzitterschap gereageerd.
EU-partners Duitsland en Frankrijk hebben onlangs, voor het eerst sinds
2019, met Oekraïne en Rusland aan tafel gezeten in het «Normandië
4»-format. Hoewel dit overleg geen doorbraak heeft opgeleverd, is het in
de optiek van het kabinet op zichzelf positief dat de gesprekken hebben
plaatsgevonden en een volgende bijeenkomst op korte termijn in Berlijn is
overeengekomen. Ook sprak president Macron in de afgelopen dagen
tweemaal met president Poetin.
Naast inzet op het bevorderen van dialoog en het bereiken van
de-escalatie, speelt de EU een belangrijke rol bij afschrikking door de
voorbereiding van sanctiemaatregelen, om daarmee de prijs die Rusland
betaalt voor een eventuele inval zo hoog mogelijk te maken. De
EU-instellingen zijn bezig met het verder voorbereiden van sancties voor
alle mogelijke scenario’s. Nederland is daar nauw bij aangesloten en pleit
cf. de motie Brekelmans c.s.1 voor een zwaar pakket aan maatregelen
waarbij niets van tevoren moet worden uitgesloten. Ook zet Nederland
daarbij in op nauwe coördinatie met trans-Atlantische partners en
gelijkgezinde landen. De EU en de lidstaten zijn hierover in nauw overleg
met partners zoals de VS, het VK en Canada.
Het uitgangspunt blijven de conclusies van de Europese Raad van
16 december 20212 en de Raadsconclusies van 24 januari jl.3, waarin
1
2

Kamerstuk 21 501-04, nr. 2433
20211216-euco-conclusions-nl.pdf (europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 66

3

lidstaten onderstrepen dat elke verdere militaire agressie van Rusland
tegen Oekraïne serieuze (economische) consequenties zal hebben voor
Rusland. Mocht daar aanleiding toe zijn zal het kabinet zich er in
EU-verband voor inzetten zo spoedig mogelijk overeenstemming te
vinden over een pakket in te stellen sancties.
Zoals eerder met uw Kamer gedeeld, houdt het Russische Gazprom zich
aan zijn contractuele leveringsverlichtingen, maar stelt het, in tegenstelling tot voorgaande jaren4 en ondanks de hoge gasprijzen, niet of
nauwelijks extra gas beschikbaar. Daarbij zijn de gasopslagen van
Gazprom in de EU aanzienlijk minder gevuld dan in voorgaande jaren. Het
Internationaal Energieagentschap (IEA) spreekt in dit verband van artificial
tightness. De gasleveringszekerheid heeft de volle aandacht van het
kabinet, zowel nationaal, in EU-verband, als in relatie tot Oekraïne en
andere EU-buurlanden. Zoals de Minister voor Klimaat en Energie Jetten
eerder zei in gesprek met uw Kamer, is het zaak om niet te speculeren
over mogelijke scenario’s, maar wel om goed voorbereid te zijn5. Deze
huidige situatie op de gasmarkt onderstreept wat het kabinet betreft eens
te meer de noodzaak van het verminderen van energie-afhankelijkheden
door de verdere diversificatie van leveranciers, energiedragers en
aanvoerroutes, en onder meer ook door het invoeren van minimale
vulgraden van de gasopslagen.
Militaire steun
De spanningen met Rusland kwamen de afgelopen dagen ook tijdens
bilaterale contacten tussen leden van het kabinet en EU-partners en
NAVO-bondgenoten volop aan bod. De Minister-President en de Minister
van Buitenlandse Zaken spraken hierover ook met de secretaris-generaal
van de NAVO en de Minister-President met de secretaris-generaal van de
VN.
De Minister van Defensie heeft uw Kamer eerder geïnformeerd over de
Nederlandse militaire bijdrage aan de versterking van de bondgenootschappelijke afschrikking en verdediging binnen de bestaande
NAVO-verbanden in het inzetgebied van SACEUR, Kamerstuk 28 676 nr.
386 van 20 januari 2022. Dat betreft twee F-35 jachtvliegtuigen inclusief
ondersteunend personeel, een amfibisch transportschip, inclusief
landingsvaartuigen en helikopters, en twee landgebonden eenheden. In
aanvulling hierop levert Nederland ook nog een duikteam van de
Explosieven Opruimingsdienst voor de Very High Readiness Joint Task
Force (VJTF) van de NAVO Response Force (NRF), een medische role-2
capaciteit aan boord van het eerder aangeboden amfibisch transportschip,
en een extra fregat voor Standing NATO Maritime Group 1 (SNMG1) voor
de periode van april tot en met december 2022. Deze eenheden zijn
beschikbaar voor inzet voor het geval de Noord-Atlantische Raad (NAR)
tot inzet zou besluiten. Ook stelt het kabinet extra inlichtingencapaciteit ter
beschikking van de NAVO. Het kabinet verwijst hiervoor ook naar de
geannoteerde agenda voor de bijeenkomst van de NAVO-ministers van
Defensie op 16 en 17 februari a.s. (Kamerstuk 28 676, nr. 387)

3

https://www.consilium.europa.eu/media/53949/st05591-en22.pdf
Volgens voorlopige importcijfers leverde Gazprom in januari 2022 ruim 40% minder gas aan de
EU t.o.v. januari 2021. EU-gasbedrijven importeerden juist aanzienlijk meer LNG, waarbij geldt
dat de VS inmiddels de grootste leverancier aan de EU is.
5
https://debatgemist.tweedekamer.nl/debatten/vragenuur-375. In het vragenuur met uw Kamer
op 25 januari jl. (Handelingen II 2021/22, nr. 41, item 3) gaf Minister Jetten een toelichting op de
gasleveringszekerheid en zegde hij een brief toe over het «Bescherm & Herstelplan Gas» in
reactie op de motie Erkens c.s. (Kamerstuk 21 501–33, nr. 895).
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 66

4

Deze bijdragen maken onderdeel uit van een gebalanceerd internationaal
pakket aan preventieve militaire en niet-militaire maatregelen gericht op
de-escalatie van de spanningen aan de grens tussen Rusland en Oekraïne
en versterking van de afschrikking en verdediging van de NAVO. Zoals de
Minister van Defensie uw Kamer eerder heeft bericht, werkt de NAVO in
het licht van de verslechterende veiligheidssituatie rond Oekraïne op dit
moment verschillende handelingsopties uit om de afschrikking en
verdediging nog verder te versterken voor het geval de situatie daar
aanleiding toe geeft.
Daarnaast levert de EU een bijdrage aan het versterken van de militaire
weerbaarheid van Oekraïne. Zo keurde de EU in december jl. al een pakket
ter waarde van EUR 31 mln. goed uit de Europese Vredesfaciliteit met
steun op cybergebied alsook medische en logistieke eenheden. Op
verzoek van Oekraïne bereidt de EU momenteel steun voor die is gericht
op het professionaliseren van het militair onderwijs. Hierbij wordt
gekeken naar het opzetten van een EU-trainingsmissie of het leveren van
steun via de Europese Vredesfaciliteit. Het kabinet staat positief tegenover
beide opties, acht het van belang dat de EU op korte termijn invulling
geeft aan het Oekraïense verzoek en is bereid desgewenst te onderzoeken
of het aan zo’n missie kan bijdragen.
Nederland heeft een bilateraal steunverzoek ontvangen voor de levering
van militaire goederen. Het Ministerie van Defensie inventariseert op het
moment welke goederen Nederland zou kunnen leveren. Vervolgens
zullen eventuele leveringen zorgvuldig getoetst worden aan de Europese
criteria voor wapenexportcontrole. Op het moment dat Nederland mocht
overgaan tot het leveren van militaire goederen aan Oekraïne, zal het
kabinet de Kamer per brief informeren. Dat gebeurt normaliter conform
bestaande afspraken met de Kamer wanneer er sprake is van nieuwe,
definitieve uitvoer van volledige systemen met een waarde van meer dan
EUR 2 mln., maar in deze uitzonderlijke situatie biedt het kabinet echter
graag eerder dan gebruikelijk alle mogelijke transparantie. Verder verwijst
het kabinet u naar de beantwoording van de vragen van het Kamerlid Van
Dijk (SP) (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 1547).
Daarnaast steunt Nederland, zoals eerder aan uw Kamer bericht, Oekraïne
bijvoorbeeld op vlak van de revalidatie van gewonde Oekraïense
militairen in Nederland. Nederland is voornemens steun aan Oekraïne op
dit vlak voort te zetten. Nederland zal bovendien opnieuw een substantiële
bijdrage doen aan het NAVO trustfund voor Oekraïne ter hoogte van EUR
5 mln. Daarmee kunnen extra projecten op het terrein van versterking van
beveiligde communicatie, transport en cyberveiligheid ontplooid worden.
Oekraïne is op vrijdag 14 januari jl. getroffen door een grootschalige
cyberaanval waarbij meerdere overheidswebsites ongewild van buitenaf
zijn aangepast. Ook maakte Microsoft op 15 januari jl. bekend malware te
hebben geïdentificeerd gericht tegen Oekraïense overheidsinstellingen.
Gezien de huidige spanningen tussen Oekraïne en Rusland kunnen
dergelijke digitale aanvallen een grote destabiliserende impact hebben.
Het is daarom goed dat de EU en de NAVO de aanval van 14 januari snel
publiekelijk hebben veroordeeld en dat direct steun is aangeboden aan
Oekraïne. Deze technische steun is o.a. via de EU mogelijk middels het
Permanent Structured Cooperation (PESCO-)project Cyber Rapid Respons
Teams (CRRTs). Nederland is naast Litouwen, Kroatië, Roemenië, Polen en
Estland lid van dit CRRTs en staat positief tegenover assistentie aan
Oekraïne. Oekraïne heeft op dit moment nog geen formeel verzoek om
assistentie gedaan. Momenteel is de projectleider van PESCO CRRTs,
Litouwen, daarover in contact met Oekraïne.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 66

5

Niet-militaire steun
In reactie op de spanningen tussen Rusland en Oekraïne heeft de EU haar
financiële steun aan Oekraïne verhoogd. Naast de voornoemde diplomatieke inzet en steun aan militaire weerbaarheid kondigde Commissievoorzitter Von der Leyen op 24 januari aan Oekraïne op korte termijn hulp te
willen bieden met een pakket van EUR 1,2 mrd. macro-financiële bijstand.
Dit pakket moet nog door de Raad en het Europees Parlement worden
goedgekeurd. Voor de langere termijn werkt de Europese Commissie aan
een tweede pakket macro-financiële bijstand. De Minister van Financiën
zal u separaat over het voorstel van de Europese Commissie informeren.
Naast deze macro-financiële bijstand kondigde de Europese Commissie
een aanvullende bijdrage aan Oekraïne aan van EUR 120 mln. vanuit het
Instrument voor Nabuurschap, Ontwikkeling en Internationale Samenwerking (NDICI). Ook investeert de EU in Oekraïne via het economische en
investeringsplan voor de Oostelijk Partnerschap regio6, dat in de komende
jaren tot EUR 6,5 mrd. aan publieke en private investeringen voor
Oekraïne beoogt aan te trekken. Tijdens zijn bezoek aan Oekraïne op 26 en
27 januari jl. herhaalde Eurocommissaris Varhelyi (Nabuurschap en
Uitbreiding) deze steun.
Nederland is gebaat bij het bevorderen van veiligheid, stabiliteit en
welvaart ten oosten van de EU. Bilateraal, via de EU en via ontwikkelingsbanken levert Nederland hier op veel manieren een bijdrage aan. Zo
investeert Nederland via de FMO, de VN en Wereldbank op grote schaal in
projecten op het gebied van hernieuwbare energie in Oekraïne, om de
afhankelijkheid van gas te reduceren. Met steun aan ontmijningsoperaties
van het HALO-trust draagt Nederland bij aan verbetering van de humanitaire situatie in door conflict getroffen gebieden in het oosten van
Oekraïne.
Het kabinet heeft besloten het Matra-programma, waarmee Nederland
landen van het Oostelijk Partnerschap steunt bij versterking van de
justitiële sector en duurzame ontwikkeling, vooralsnog eenmalig te
verhogen met EUR 2 mln. Daarmee levert het kabinet ook een verdere
bijdrage aan het versterken van duurzame economische ontwikkeling van
Oekraïne in de vorm van stimulering van ondernemerschap, private
sectorbeleid, innovatie en klimaatbeleid. Daarnaast zal het kabinet zijn
financiële bijdrage aan een programma van de
VN-ontwikkelingsorganisatie UNDP voor steun aan oostelijke Oekraïne7
verlengen. Tot slot zal het kabinet Oekraïne extra helpen bij de bestrijding
van het coronavirus en, bij voldoende belangstelling bij het bedrijfsleven,
een handelsmissie naar Oekraïne organiseren.
Reisadvies Oekraïne
Door de Russische troepenopbouw is de veiligheidssituatie in het oosten
van Oekraïne zorgelijk. Het kabinet heeft er begrip voor dat dit tot vragen
kan leiden bij Nederlanders die in Oekraïne wonen of naar dit land (willen)
reizen. De veiligheid van het personeel van de Nederlandse ambassade in
Kiev en van alle Nederlanders die verblijven in Oekraïne is voor het
kabinet van essentieel belang.
Het reisadvies voor Oekraïne is oranje/rood en roept mensen op reizen uit
te stellen en verblijf te heroverwegen. Uiteraard houdt het kabinet de
6
7

swd_2021_186_f1_joint_staff_working_paper_en_v2_p1_1356457_0.pdf (europa.eu)
«Strengthening national and local capacities for the effective delivery of security justice and
reintegration services in conflict-affected areas of Ukraine»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 66

6

ontwikkelingen aan de grens tussen Oekraïne en Rusland voortdurend en
nauwlettend in de gaten en zal indien nodig het reisadvies aangepast
worden. Daarnaast roept het kabinet Nederlanders met klem op zich te
registeren bij de ambassade in Kiev, via de BZ-Informatieservice, opdat zij
bereikbaar zijn voor communicatie vanuit de ambassade voor noodsituaties. Verder wordt in het reisadvies verwezen naar een crisispagina op
nederlandwereldwijd.nl met informatie over stappen die mensen kunnen
nemen bij een dreigende crisis waarbij ook wordt ingegaan op het belang
van een tijdig besluit over vertrek.
In de reisadviezen voor Rusland en Belarus wordt de Russische troepenopbouw langs de grens met Oekraïne vermeld. Daarnaast wordt in de
reisadviezen voor Belarus en Rusland de grensstrook met Oekraïne als
rood aangeduid. Ook in het reisadvies voor Oekraïne is de grensstrook
met Rusland en Belarus als rood aangeduid. Dit betekent dat het advies is
om niet af te reizen naar deze gebieden.
Centraal uitgangspunt bij consulaire dienstverlening is de eigen verantwoordelijkheid van burgers. Door de burger zoveel mogelijk te informeren
over de situatie ter plaatse en het reisadvies actueel te houden kan deze
zelf de verantwoordelijkheid nemen. Evacuatie van Nederlanders is de
allerlaatste optie als andere stappen om Nederlanders op tijd een land te
laten verlaten onsuccesvol zijn gebleken. Daarnaast is evacuatie alleen
mogelijk als dit veilig en verantwoord kan voor de overgebleven Nederlanders en degenen die betrokken zijn bij een evacuatie. In sommige
situaties zal dit niet mogelijk zijn en zal het advies luiden dat mensen een
veilig onderkomen moeten zoeken. Nu verwachtingen wekken over
evacuatie herbergt echter het risico in zich dat mensen er van uitgaan dat
de overheid hen weghaalt terwijl we juist Nederlanders proberen te
stimuleren zelf tijdig een land te verlaten, ook omdat onze mogelijkheden
beperkt zullen zijn bij een militaire escalatie. Het reisadvies voor Oekraïne
roept mensen op reizen uit te stellen en verblijf te heroverwegen. Het
veiligheidsplan voor Oekraïne is met het oog op de situatie geactualiseerd.
Verder verwijst het kabinet u naar de beantwoording van de Kamervragen
van het lid Brekelmans (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 1555).
Bezoek aan Oekraïne en Moldavië
Minister-President Rutte en Minister Hoekstra spraken met President
Zelensky, premier Shmygal en Minister van Buitenlandse Zaken Kuleba.
Bij deze gesprekken stonden de veiligheidssituatie, de goede samenwerking met Oekraïne in het kader van MH17, hervormingen, de brede
bilaterale relatie inclusief economische samenwerking en de samenwerking in het kader van het EU-associatieakkoord op de agenda. De
bewindspersonen benadrukten de Nederlandse steun voor de soevereiniteit, onafhankelijkheid en territoriale integriteit van Oekraïne. Nederland
en Oekraïne onderstreepten het belang van voortgaande dialoog om een
vreedzame uitweg uit de huidige spanningen met Rusland te vinden. De
bewindslieden verzekerden hun Oekraïense collega’s ervan dat Nederland
in EU-verband zal werken aan een krachtig pakket EU sancties in reactie
op Russische agressie tegen Oekraïne. Daarnaast lieten ze weten dat
Nederland welwillend kijkt naar het bilaterale Oekraïense steunverzoek
om militaire goederen en lichtten het proces daaromtrent toe. Ook gaven
ze aan dat Nederland in de EU steun kan uitspreken voor een EU
Trainingsmissie (EUTM) voor Oekraïne. Ook is Nederland bereid Oekraïne
steun te bieden op cybergebied in EU-verband indien zij daaraan behoefte
hebben. Verder zal Nederland steun voor het revalidatieprogramma voor
Oekraïense veteranen in Doorn voortzetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 66

7

Verder kwamen de bilaterale betrekkingen tussen Nederland en Oekraïne,
de steun voor het hervormingsproces in Oekraïne en economische
samenwerking tussen aan bod. Nederland zegde toe een handelsmissie te
organiseren voor bedrijven die interesse hebben om in Oekraïne te
investeren. Ook zal Nederland de steun in het kader van MATRA verder
versterken, FMO en de samenwerking binnen de Wereldbank en IMF
kiesgroepen met Oekraïne intensiveren. De Oekraïense ambities rondom
lidmaatschap van de EU en NAVO kwamen aan de orde, waarbij het
Nederlandse standpunt dat dit niet aan de orde is duidelijk is verwoord.
De Minister-President ontmoette het Nederlandse bedrijfsleven in
Oekraïne, waarmee hij van gedachten wisselde over het hervormingsproces en de rechtstaat in Oekraïne, de rol van het maatschappelijk
middenveld en de kansen en uitdagingen voor het bedrijfsleven in dit
land. De Minister-President heeft in gesprekken het belang van hervormingen onderstreept, met name op het punt van de rechtsstaat.
Minister Hoekstra sprak met vertegenwoordigers van het maatschappelijk
middenveld en ging daarbij vooral in op de uitdagingen rond hervorming
van het justitieel systeem, het tegengaan van corruptie en het belang van
onafhankelijke media.
Tijdens het bezoek legden Minister-President Rutte en Minister Hoekstra
bloemen bij de herinneringsmuur voor de gevallenen in Kiev, waarbij
werd stilgestaan bij het conflict in oostelijk Oekraïne en de duizenden
dodelijke slachtoffers die dit conflict tot nu toe heeft geëist. Er werd een
gezamenlijke verklaring uitgegeven ter gelegenheid van het bezoek8.
MH17
Tijdens het bezoek was er bijzondere aandacht voor MH17. De delegatie
sprak met vertegenwoordigers van de OVSE SMM om een beeld te krijgen
van de uitdagingen waar zij voor staan, in het bijzonder vanwege de
toenemende spanningen in de regio. De Minister-President en Minister
spraken hun grote dankbaarheid uit voor de grote inspanningen van de
OVSE ten behoeve van de waarheidsvinding en repatriëring na het
neerhalen van MH17. De OVSE zegde toe zich hiervoor te blijven
inspannen. Ook spraken de bewindspersonen met vertegenwoordigers
van het Joint Investigation Team over hun werk ten behoeve het strafrechtelijk onderzoek rondom MH17.
Tijdens de gesprekken met de Oekraïense regering is benadrukt dat de
inzet van het kabinet voor waarheidsvinding, gerechtigheid en rekenschap
voor de 298 slachtoffers van het neerhalen van vlucht MH17 en hun
nabestaanden prioriteit is en blijft. De hoorzitting over de ontvankelijkheid
van de Nederlandse statenklacht tegen Rusland bij het Europees Hof voor
de Rechten van de Mens (EHRM) op 26 januari jl. is hierin een belangrijke
mijlpaal. Ook werd stilgestaan bij de belangrijke rol van Oekraïne sinds
het neerhalen van vlucht MH17, als partner in het Joint Investigation Team
en op andere sporen. Wederzijdse dank en waardering werd uitgesproken
voor de samenwerking met Oekraïne sinds het neerhalen van vlucht
MH17. Oekraïne bevestigd de bereidheid om hierop nauw te blijven
samenwerken. Minister-President Rutte en Minister Hoekstra stonden stil
bij de ramp samen met de medewerkers van de Nederlandse ambassade
in Kiev.

8

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/diplomatieke-verklaringen/2022/02/02/gezamenlijkeverklaring-van-president-volodymyr-zelensky-van-oekraine-en-minister-president-mark-rutte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 66

8

Vervolgens bracht de delegatie een bezoek aan Moldavië. Dit was het
eerste bezoek van een Nederlandse Minister-President aan het land. Ook
tijdens het bezoek aan Moldavië stond de veiligheidssituatie hoog op de
agenda. De zichtbare steun die van het bezoek uitging werd door de
Moldavische gesprekspartners, waaronder president Sandu en Minister
van Buitenlandse Zaken Popescu zeer gewaardeerd. Premier Gavrilit(a kon
helaas niet aanwezig zijn, omdat zij besmet is met corona. Nederland
heeft andermaal steun uitgesproken voor het hervormingspad dat
Moldavië is ingeslagen en heeft aangeboden bij te dragen met Nederlandse kennis en expertise, bijvoorbeeld bij de implementatie van het
Derde Energiepakket in Moldavië. Nederland zal daarnaast in mei een
handelsmissie organiseren voor Nederlandse bedrijven die gevestigd zijn
in Roemenië naar Moldavië. Tot slot hadden de Minister-President en de
Minister van Buitenlandse Zaken een ontmoeting met een aantal
Moldavische parlementariërs, met wie zij van gedachten wisselden over
hun ambities met betrekking tot hervormingen in Moldavië.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 V, nr. 66

9