Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 710 X

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Defensie
2010

Nr. 6

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 16 juni 2011
De vaste commissie voor Defensie1 heeft over het jaarverslag 2010 van
het Ministerie van Defensie (Kamerstuk 32 710 X, nr. 1) de navolgende
vragen ter beantwoording aan de regering voorgelegd.
Deze vragen, alsmede de daarop 14 juni 2011 gegeven antwoorden, zijn
hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Beek
De griffier van de commissie,
De Lange

1

Samenstelling:
Leden: Beek, W.I.I. van (VVD), voorzitter,
Bommel, H. van (SP), Staaij, C.G. van der
(SGP), Timmermans, F.C.G.M. (PvdA), Eijsink,
A.M.C. (PvdA), Miltenburg, A. van (VVD),
Knops, R.W. (CDA), Jacobi, L. (PvdA),
Brinkman, H. (PVV), Voordewind, J.S. (CU),
Broeke, J.H. ten (VVD), Dijk, J.J. van (SP),
Thieme, M.L. (PvdD), Rouwe, S. de (CDA),
ondervoorzitter, Berndsen, M.A. (D66),
Kortenoeven, W.R.F. (PVV), Monasch, J.S.
(PvdA), Bosman, A. (VVD), El Fassed, A. (GL),
Hernandez, M.M. (PVV), Bruins Slot, H.G.J.
(CDA), Hachchi, W. (D66) en Grashoff, H.J.
(GL).
Plv. leden: Taverne, J. (VVD), Raak, A.A.G.M.
van (SP), Dijkgraaf, E. (SGP), Smeets, P.E.
(PvdA), Wolbert, A.G. (PvdA), Dijkhoff,
K.H.D.M. (VVD), Ferrier, K.G. (CDA), Samsom,
D.M. (PvdA), Helder, L.M.J.S. (PVV), Wiegmanvan Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Vacature
VVD, Irrgang, E. (SP), Ouwehand, E. (PvdD),
Ormel, H.J. (CDA), Schouw, A.G. (D66),
Bontes, L. (PVV), Heijnen, P.M.M. (PvdA),
Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Peters, M.
(GL), Roon, R. de (PVV), Haverkamp, M.C.
(CDA), Pechtold, A. (D66) en Braakhuis, B.A.M.
(GL).

kst-32710-X-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

1

1 en 30
Welke concrete maatregelen gaat u treffen om de interne budgettaire
problematiek op te lossen?
Wat waren de oorzaken en de gevolgen van de interne budgettaire
problematiek? Hoe groot was deze interne budgettaire problematiek?
De financiële problemen bij Defensie zijn onder andere het gevolg van
hogere uitgaven aan de materielexploitatie ter grootte van € 190 miljoen.
De exploitatieuitgaven zijn in het bijzonder aangepast vanwege naar 2010
doorgeschoven betalingen die eerst waren voorzien voor 2009 als gevolg
van hogere brandstofprijzen, hogere kosten voor energie, hogere
afstotingskosten voor materieel, en voor telefonie en werkplekdiensten.
Met de brief van 26 april 2010 bent u geïnformeerd over de maatregelen
die Defensie heeft genomen naar aanleiding van de problemen met het
exploitatiebudget (Kamerstuk 32 123 X, nr. 122). Een bedrag van € 75
miljoen is overgeheveld van het investeringsbudget naar het exploitatiebudget, er is € 18 miljoen bespaard op dienstvervoer, minder urgente
verplichtingen zijn uitgesteld (€ 93 miljoen) en versoberingsmaatregelen
bij het internationale oefenprogramma leverden € 2,7 miljoen op. De
oplossing van de meerjarige problematiek maakt onderdeel uit van de
maatregelen in de beleidsbrief van 8 april 2011 (Kamerstuk 32 733, nr. 1).
2 en 5
Wat zijn de belangrijkste oorzaken voor achterblijven van het percentage
inzetbaarheid van de Nederlandse grondeenheden (68.3%)?
Kunt u inschatten hoe de percentages van inzetbaarheid en inzet in 2011
zullen verlopen in vergelijking met de NAVO norm van 50% (inzetbaarheid) en 10% (inzet)?
De Navo hanteert geen norm, maar streefcijfers voor de percentages van
inzetbaarheid en de inzet van landstrijdkrachten. De Navo-streefcijfers
voor 2009 waren 40 procent inzetbaarheid en 8 procent inzet. In 2010
werden de Navo-streefcijfers verhoogd naar 50 procent inzetbaarheid en
10 procent inzet.
Zowel voor 2009 als 2010 liggen de Nederlandse resultaten boven de
Navo-streefcijfers. In 2009 was de inzetbaarheid van de Nederlandse
landstrijdkrachten 68,3 procent. Van de strijdkrachten werd 10,4 procent
werkelijk ingezet. In vergelijking met andere Navo-lidstaten had Nederland
daarmee in 2009 de hoogste inzetbaarheid. In 2010 was de inzetbaarheid
van de Nederlandse landstrijdkrachten 67,8 procent en de inzet 10,3
procent. Daarmee kwam Nederland op de derde plaats, na de Verenigde
Staten met 68,8 procent en Canada met 68 procent.
De Nederlandse cijfers over 2011 zullen in vergelijking met de voorgaande
jaren teruglopen, maar op dit moment is nog niet te zeggen in welke
mate. Dit zal mede afhangen van politieke besluitvorming over de
deelneming aan operaties.
3 en 4
Kunt u in een overzicht aangegeven welke investeringspercentages er zijn
behaald in de kabinetsperiode, per jaar van deze kabinetsperiode?
Kunt u de ontwikkeling van het investeringspercentage in de afgelopen
tien jaar schetsen?
In onderstaande grafiek is de ontwikkeling van het investeringspercentage
in de afgelopen tien jaar zichtbaar gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

2

5
Kunt u inschatten hoe de percentages van inzetbaarheid en inzet in 2011
zullen verlopen in vergelijking met de NAVO norm van 50% (inzetbaarheid) en 10% (inzet)?
Zie het antwoord op vraag 2.
6
Kunt u meer nauwkeurig toelichten op welke wijze Nederlandse militairen
«steeds meer onderdeel zijn geworden van een brede benadering van
Diplomacy, Defence en Development»?
Militairen worden veelvuldig ingezet in een brede 3D-benadering.
Hierdoor is de samenwerking met andere departementen toegenomen,
evenals het besef van elkaars toegevoegde waarde. Dit komt de doeltreffendheid van operaties ten goede. De krijgsmacht zelf heeft bovendien
door de inzet in uiteenlopende missies een sterke ontwikkeling doorgemaakt. De 3D-benadering is daarbij steeds meer in praktijk gebracht en
tijdens operaties werkt de krijgsmacht intensiever en professioneler dan
voorheen samen met andere departementen.
7, 88 t/m 90
Er wordt gesteld dat de omvang van de Redeployment Task Force in
Uruzgan kleiner was dan verwacht. Hoe verklaart u dit?
Waarom heeft 45 Pantserinfanteriebataljon geen force protection
geleverd? Had dit een financiële reden?
Waarom zijn er geen vuurmondpelotons meer ingezet als onderdeel van
de RDTF?
Waarom is er door de bataljons uiteindelijk geen ondersteuning verleend
aan de RDTF? Had dit een financiële reden(en)?
De omvang van de RDTF was uiteindelijk kleiner dan voorzien, onder
meer door de goede samenwerking met de opvolgers van de Task Force
Uruzgan, het Combined Team Uruzgan (CTU). Dit CTU is het AmerikaansAustralisch samenwerkingsverband dat vanaf 1 augustus 2010 verantwoordelijk is voor Uruzgan. Het bleek mogelijk konvooien van het CTU en
de RDTF te combineren en daarnaast zijn de CTU-eenheden vroeg
ontplooid. Hierdoor had de RDTF minder behoefte aan force protection en
was de inzet van 45 Pantserinfanteriebataljon, de vuurmondpolotons en
de pantsergeniebataljons niet meer nodig. Financiële redenen hebben
hierbij geen rol gespeeld.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

3

Wat zijn concreet de resultaten en de geleerde lessen van het veel tijd
steken in de overdracht van kennis en ervaring in Uruzgan en de aandacht
die is beteed aan de uitwisseling van informatie over de tribale verhoudingen in de provincie, de veiligheidssituatie en de Nederlandse
werkwijze?
De Nederlandse ervaringen van de Task Force Uruzgan en het Provinciaal
Reconstructie Team zijn zo goed mogelijk overgedragen aan het CTU. De
kennis over onder meer de samenleving en de tribale verhoudingen is
zowel in de opwerkperiode van het CTU overgedragen door middel van
workshops en colleges, onder meer in de Verenigde Staten, als in de
overdrachtsperiode rond 1 augustus 2010 in het operatiegebied. Het CTU
heeft zich tevreden getoond met de overgedragen kennis.
Sinds 1 augustus is het CTU verantwoordelijk voor de provincie. Het CTU
heeft gekozen voor een eigen benadering van de regionale en lokale
machthebbers. Het Nederlandse beleid, dat mede was gericht op
gemarginaliseerde bevolkingsgroepen, is deels voortgezet.
9
Wat waren de redenen voor een nieuwe aanpak in de anti-piraterijoperaties en wat zijn de resultaten van deze aanpak? Op welke wijze is de
positie en inzet van de partners in de regio versterkt? Om welke partners
gaat het?
Piraten maken voor hun activiteiten steeds meer gebruik van moederschepen. Zij kunnen daarmee verder buiten de kust van Somalië opereren
en zij worden minder gehinderd door slechte weersomstandigheden
tijdens de moesson. Hierdoor is niet alleen het gebied met piraterijdreiging in de Arabische Zee en het Somalië Bassin toegenomen, maar is
ook de periode verlengd waarin deze dreiging hoog is. Met de huidige
maritieme capaciteit zijn de piratenschepen daarom moeilijker op te
sporen. Mede hierdoor is vanaf 2010 de focus van piraterijbestrijding
verlegd naar een intensivering van patrouilles voor de kust van Somalië in
de buurt van bekende piratenkampen. Vooral de inzet van Hr.Ms. Johan de
Witt bood nieuwe mogelijkheden voor piraterijbestrijding. De landingsvaartuigen van Hr.Ms. Johan de Witt konden tot dicht bij de wal opereren
om piratenkampen te blokkeren en piratengroepen te beletten de zee op
te gaan. Ook werd contact gelegd met lokale vissers, waardoor waardevolle informatie werd verkregen. Tenslotte heeft Hr.Ms. Johan de Witt
training in kustwachttaken gegeven aan regionale partners, zoals Jemen
en Tanzania, en werd informatie over piraterij met deze landen gedeeld. In
internationaal verband hebben de andere Nederlandse schepen deze wijze
van inzet voortgezet.
10
Wat zijn de ervaringen met de onderzeeboot die voor het eerst werd
ingezet in de NAVO-operatie Ocean Shield?
De onderzeeboot Hr.Ms. Zeeleeuw heeft van 24 september tot 20 november 2010 een waardevolle bijdrage geleverd aan de Navo-operatie Ocean
Shield. De onderzeeboot heeft in de wateren voor de kust van Somalië
observatie- en inlichtingentaken uitgevoerd waarbij onder meer locaties
van piratenkampen en gekaapte schepen in kaart werden gebracht. De
door de onderzeeboot vergaarde informatie kon worden gebruikt voor de
onderschepping van zogenoemde Pirate Action Groups.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

4

11
Hoeveel gewapende acties heeft de Nederlandse krijgsmacht in 2010
uitgevoerd in het kader van de piraterijmissies?
De Nederlandse krijgsmacht heeft in 2010 achttien gewapende acties
uitgevoerd in het kader van piraterijbestrijding.
12
Kunt u nader ingaan op de Nederlandse hulp in het kader van de
EUSEC-missie in de Democratische Republiek Congo? Welke doelstellingen zijn behaald bij de opbouw van de Congolese krijgsmacht?
Sinds 2005 adviseert en assisteert EUSEC de Congolese militaire
autoriteiten bij de opbouw van de Congolese krijgsmacht. In de training
en opleiding van de militairen wordt aandacht besteed aan onderwerpen
als mensenrechten, goed bestuur, integriteit en het respect voor de
rechtsstaat. Daarnaast ondersteunt EUSEC de ontwikkeling van een
legerdoctrine en wordt een financieel project uitgevoerd dat de registratie
en betaling van militairen verbetert. EUSEC voorziet dit project eind
september 2011 te voltooien. Nederland draagt aan de EUSEC-missie met
drie militairen bij ten behoeve van de advisering van de krijgsmachtleiding, de begeleiding van het financiële project in het oosten van Congo
en de incidentele training van juridische adviseurs. Daarnaast draagt
Nederland financieel bij aan de hervorming van de salarisadministratie en
aan de vervaardiging en de verstrekking van militaire identiteitskaarten.
13
Welke mogelijkheden ziet u voor de nationale inzet van defensie in 2011,
met name wat betreft de inzet van gecombineerde teams van de politie en
andere diensten, zoals in het regeer- en gedoogakkoord is afgesproken?
In 2011 zal de Koninklijke marechaussee – naast de uitvoering van haar
eigenstandige taken – ook optreden in gecombineerde teams met de
politie zoals in de Taskforce Brabant waarbij rechercheteams van onder
andere politie en marechaussee samenwerken ter bestrijding van de
georganiseerde (drugs)misdaad. Naast de inzet van gecombineerde teams
van politie en marechaussee zijn ook andere militaire capaciteiten
inzetbaar in dergelijke teams. Te denken valt bijvoorbeeld aan de inzet van
bemande en onbemande waarnemingscapaciteit, bomruimingen op het
land en onder water, ondersteuning bij het zoeken naar vermiste
personen, wapens en munitie, en de inzet van expertise van de genie en
een F-16 met speciale observatieapparatuur zoals onlangs in een
gecombineerd team met de politie, de FIOD en de douane in Venlo.
Binnenkort informeren de minister van Veiligheid & Justitie en ik u nader
over de toetsingscriteria voor militaire bijstand aan civiele autoriteiten.
14
Kunt u aangeven hoe vaak de bijstandfunctie van de Kmar in de eerste
maanden van 2011 is aangewend?
In 2011 is tot 15 mei door de Koninklijke marechaussee zeventien keer
bijstand geleverd in het kader van justitiële taken en de handhaving van
de openbare orde en veiligheid. Daarnaast is de Koninklijke marechaussee
zeven keer ingezet ter handhaving van de openbare orde en veiligheid op
basis van de Samenwerkingsregeling Mobiele Eenheden voor politie en
Koninklijke marechaussee.
15
Hoe verklaart u het dat civiele autoriteiten meer dan voorheen gebruik
hebben gemaakt van defensiecapaciteiten? Waaruit bestaat deze stijging?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

5

Er is geen eenduidige verklaring voor de toename van het gebruik van
militaire capaciteiten ter ondersteuning van civiele autoriteiten. Een
toenemende bekendheid met de toegevoegde waarde van militaire
capaciteiten en specialismen draagt bij aan een groeiend gebruik. De
grootste stijging betrof de inzet in het kader van de Regeling steunverlening in het openbaar belang. Deze inzet verdubbelde bijna van tien
inzetten in 2009 naar negentien in 2010.
16
Is er geld overgebleven dat was begroot voor wervingsbonussen? Zo ja,
waar is dat dan aan besteed?
In de brief van 19 maart 2010 (Kamerstuk 32 123 X, nr. 112) is uiteengezet
dat de inzet van de wervingsbonus werd gestopt. Het budget dat voor de
wervingsbonus was opgenomen in de begroting is gebruikt voor andere
projecten ten behoeve van werving en behoud van personeel.
17 en 21
Zijn de 200 arbeidsplaatsen voor loopbaanbegeleiders in 2010 allemaal
het gehele jaar bezet geweest? Zo nee, welk deel was onbezet?
Welke wijzigingen vinden er plaats voor de loopbaanbegeleiders in
verband met de bezuinigingen?
In 2010 waren van de 200 arbeidsplaatsen voor de loopbaanbegeleidingorganisatie 180 plaatsen bezet. Defensie streeft naar een volledige vulling
in 2011. In het kader van de uitwerking van de beleidsbrief wordt
momenteel een studie uitgevoerd naar de personeelslogistiek. De
capaciteit voor P&O-advies en loopbaanbegeleiding ter ondersteuning
van de commandanten blijft belegd bij de defensieonderdelen.
18 en 19
Kunt u in een overzicht per schaarstecategorie aangeven wat de resultaten
zijn geweest van de nadruk op instroom in deze categorieën personeel?
Welke maatregelen zijn er genomen om de tekorten in schaarstecategorieën werknemers terug te dringen? Hoe groot zijn de tekorten per
schaarstecategorie?
De informatiesystemen bij Defensie zijn niet ingericht om op korte termijn
te voorzien in de gevraagde gegevens. Deze informatie zal deel uitmaken
van de volgende personeelsrapportage. Op dit moment zijn er onder meer
tekorten bij technisch en geneeskundig personeel. In 2010 heeft Defensie
bij de werving bijzondere aandacht gegeven aan deze schaarstecategorieën en ook bij de aanstelling van personeel is daar voorrang aan
gegeven.
20
Komt er een alternatief voor de wervingsbonus?
Nee, er komt geen alternatief voor de wervingsbonus.
21
Welke wijzigingen vinden er plaats voor de loopbaanbegeleiders in
verband met de bezuinigingen?
Zie het antwoord op vraag 17.
22
Hebben alle militairen die recht hebben op een beloning vanwege het
uitzendverleden van militairen deze inmiddels ontvangen? Zo nee, om
hoeveel militairen gaat het?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

6

Tot op heden hebben ongeveer 8 100 militairen deze beloning ontvangen.
Van 561 oud-militairen ontbreken gegevens. Deze zijn opgevraagd en
indien blijkt dat oud-militairen recht hebben op de beloning, wordt deze
verstrekt.
23
Welke activiteiten zijn er ondernomen in het kader van het diversiteitsbeleid in 2010? Wat waren hier de resultaten van? Welke kosten waren
hieraan verbonden?
In 2010 zijn verschillende activiteiten ondernomen gericht op instroom,
doorstroom en behoud van de drie doelgroepen van het inmiddels
beëindigde diversiteitsbeleid. Zo zijn onder meer wervingscampagnes
gemaakt en mentorprojecten georganiseerd voor deze specifieke
doelgroepen. Voorts zijn de activiteiten op het gebied van homoseksualiteit en krijgsmacht voortgezet, waarbij Defensie in 2010 vertegenwoordigd was op de Gay Pride en Roze Zaterdag. De effecten van het
diversiteitsbeleid zijn moeilijk kwantitatief te bepalen. In 2010 is ongeveer
€ 1,2 miljoen aan de uitvoering van het diversiteitsbeleid besteed.
24 t/m 26
Hoe komt het dat het streefpercentage van 2,5% reservisten op uitzending
niet gehaald is? Gaan reservisten een belangrijkere rol in de krijgsmacht
spelen met het oog op de bezuinigingen?
Welke redenen zijn er voor het niet behalen van het streven om 2,5% van
de functies in het uitzendgebied te vullen met reservisten? Welke
maatregelen zijn er genomen in 2010 om dit streefpercentage te behalen?
Welke acties voor het vergroten van de inzet van de reservisten zullen in
2011 worden genomen?
In de beleidsbrief heb ik uiteengezet dat de rol van reservisten van
onverminderd belang blijft voor Defensie. Daartoe zal worden bezien
welke functies door reservisten kunnen worden vervuld, zodat vroegtijdig
afspraken kunnen worden gemaakt met civiele werkgevers. Een groei van
het reservistenbestand is op dit moment niet voorzien. Door de afname
van de uitzenddruk is de noodzaak voor de inzet van reservisten voor
front- en backfill afgenomen. Verder heeft het feit dat werkgevers niet
altijd toestemming geven voor een langdurige uitzending, bijgedragen
aan het niet behalen van de doelstelling van 2,5 procent.
27 en 28
Wanneer lost u de openstaande ereschuld aan veteranen in?
Deelt u de mening dat de totstandkoming van een Veteranenwet niet kan
plaatsvinden voordat de openstaande ereschuld aan veteranen van
vroegere missies is ingelost?
Tijdens het notaoverleg op 6 juni jl. heb ik uiteengezet dat de schadeloosstelling voor veteranen een ereschuld is voor de natie en niet specifiek
voor Defensie, en dat hiervoor dekking moet worden gevonden binnen de
begroting van het kabinet. Ik hecht belang aan een spoedige totstandkoming van een veteranenwet.
29 en 59
Welke doelstellingen zijn behaald op het gebied van het verbeteren van de
operationele doelstellingen? Welke doelstellingen zijn niet behaald en wat
was hier de reden(en) voor?
Kunt u in een overzicht per krijgsmachtdeel een directe weergave geven
van het behalen van de operationele doelstellingen en de toelichtingen
daarop, waarin de mate van geoefendheid van het personeel en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

7

personele consequenties van de achterblijvende vulling van de organisatie wordt meegenomen?
In het jaarverslag wordt in de beleidsartikelen 21 tot en met 23 (respectievelijk Commando zeestrijdkrachten (CZSK), Commando landstrijdkrachten
(CLAS) en Commando luchtstrijdkrachten(CLSK)) per eenheid beschreven
welke doelstelling niet is behaald en wat daarvan de reden was. Beleidsartikel 24 van het jaarverslag bevat de relevante informatie over de
operationele doelstellingen van het Commando Koninklijke marechaussee, die niet per eenheid worden geformuleerd maar een andere
systematiek kennen. Enkele bijzonderheden over eenheden van CZSK,
CLAS en CLSK volgen hieronder:
• CZSK: Bij de mijnenbestrijdingsvaartuigen is het voornamelijk
vanwege personele tekorten noodzakelijk de schepen missiespecifiek
te bemannen. Door missiespecifiek te bemannen en gereed te stellen
is de inzet niet beïnvloed.
• CLAS: Vanwege personele tekorten heeft een aantal eenheden in 2010
niet de gevraagde gereedheidsstatus gehaald. Dit komt zowel door een
algemeen tekort aan personeel als door het ontbreken van kaderleden.
Als gevolg van algemene personele ondervulling zijn een deel van de
infanteriecompagnieën en gevechtssteuneenheden van de luchtmobiele brigade, een deel van de logistieke eenheden van de gemechaniseerde brigades en het CIS-bataljon specifiek gereed gesteld. Voor het
Duits-Nederlandse legerkorpshoofdkwartier en de pantsergeniebataljons geldt dat deze specifiek zijn gereedgesteld vanwege een tekort
aan kaderleden. Dit geldt ook voor de brigadeverkenningseenheden,
waarvan het kader is ingezet voor de Police Operational Mentor and
Liaison Teams in Uruzgan terwijl het merendeel van het overige
personeel in Nederland is achtergebleven.
• CLSK: Mede als gevolg van de verminderde beschikbaarheid van
materieel en personeel zijn enkele doelstellingen niet gehaald. Als
gevolg van de verminderde beschikbaarheid van materieel was er
minder gelegenheid om te oefenen. Personeelstekorten door individuele uitzendingen, opleidingen en vacatures waren ook van invloed.
Dit gold in het bijzonder voor de geleide wapens, maar in mindere
mate ook voor de helikopters en de jachtvliegtuigen.
30
Wat waren de oorzaken en de gevolgen van de interne budgettaire
problematiek? Hoe groot was deze interne budgettaire problematiek?
Zie het antwoord op vraag 1.
31
Welk percentage van het totale aantal eenheden was in 2010 ten gevolge
van de combinatie van inzet in operaties en versoberingsmaatregelen,
niet volledig operationeel inzetbaar?
Defensie heeft in 2010 aan alle verzoeken voor inzet kunnen voldoen.
Vanwege beperkte trainingscapaciteit is besloten in 2010, waar noodzakelijk, eenheden specifiek inzetgereed te maken en te houden, zodat de
ondersteuning van de expeditionaire inzet mogelijk bleef. Bij veel
eenheden varieerde de inzetbaarheidsstatus in de loop van 2010 waardoor
hiervoor geen eenduidig percentage te geven is.
32
Welke maatregelen werden in 2010 genomen om tijdens de ISAF missie
versleten materieel te vervangen en de operationele gereedstelling te
verbeteren? Wat waren hier de resultaten van?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

8

Materieel in Afghanistan dat was versleten en niet meer kon worden
hersteld, is vervangen door materieel van de in Afghanistan aanwezige
logistieke reserve. Indien er geen of onvoldoende logistieke reserve
aanwezig was, werd materieel dat essentieel was voor de voortzetting van
de missie onttrokken aan de eenheden in Nederland. Zie tevens het
antwoord op vraag 79.
33
Kunt u specifiek uiteenzetten in hoeverre de ISAF-missie en de onvoorziene kosten door de slijtage van materieel hebben geleid tot de huidige
interne budgettaire problematiek?
De operaties in Afghanistan hebben een zware tol geëist van mens en
materieel. Door de hoge druk op het materieel was in Nederland ook meer
herstelcapaciteit nodig. Deze hoge belasting is van negatieve invloed
geweest op het gereedstellingsproces. Het is nog niet mogelijk uiteen te
zetten hoe dit precies heeft doorgewerkt in de interne problematiek. De
eindevaluatie van de Van Geel-gelden is nog niet voltooid. Deze wordt
meegenomen in de eindevaluatie ISAF die deze zomer aan de Kamer
wordt aangeboden.
34
Hoe schat u de risico’s in ten aanzien van de beschikbaarheid van
reservedelen van de CV-90? Welke maatregelen neemt u om deze risico’s
te verminderen?
De initiële reservedelenvoorraad van de CV-90 voor de eerste drie jaar is
bepaald op grond van een analyse van de fabrikant. Voor een aantal
onderdelen bleek deze voorraad echter ontoereikend. Zoals uiteengezet in
de brief van 1 juni jl. (kenmerk BS2011017461) is in 2010 een meevaller bij
de aanschaf van de CV-90 onder meer benut voor de aankoop van
reservedelen. Daarmee is de behoefte aan reservedelen voor 2011
vervuld, maar nog niet alle bestelde reservedelen zijn inmiddels geleverd.
Naar verwachting zal de beschikbaarheid van reservedelen begin 2012
duidelijk zijn verbeterd.
35
Hoe wordt het onderhoud aan de CV-90 precies gedaan? Is een toekomstige grotere rol voor het bedrijfsleven hier een optie?
De onderhoudsorganisatie van het Commando landstrijdkrachten voert
het middenniveau onderhoud uit. Defensie onderzoekt de mogelijkheden
om een deel van de jaarlijkse preventieve onderhoudsbeurten uit te
besteden. Momenteel levert de industrie op beperkte schaal steun in de
vorm van advies en assistentie bij de eenheid waar de CV-90 instroomt.
Na de instroom vervalt deze steun echter. Voor het hoger onderhoud aan
de CV-90 streeft Defensie eveneens naar een verdere samenwerking met
de industrie. Defensie voert zelf een deel van het hoger onderhoud uit om
strategische kennis te behouden. Op die manier kan Defensie een
volwaardige gesprekspartner blijven van de industrie als «smart buyer»
en «smart maintainer».
36
Kunt u een uitputtend overzicht geven van alle operationele capaciteiten
waarbij sprake was van internationale samenwerking en waar Nederland
deel aan heeft genomen?
Alle missies waaraan Nederland de afgelopen jaren deelnam, waren in
internationaal verband, waarbij de operationele capaciteiten van de
deelnemende landen werden gebundeld. Dat is ook voor toekomstige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

9

missies het uitgangspunt. Nederland neemt daarnaast deel aan een groot
aantal permanente internationale samenwerkingsverbanden, zoals het
Duits-Nederlandse Legerkorps, ATARES, AWACS, BENESAM, EATC, EATF,
MCCE, MSSC, SAC C-17, SALIS, UK/NL Amphibious Force, en meerdere
EU en Navo-hoofdkwartieren.1 Verder levert Nederland regelmatig
operationele capaciteiten aan EU Battlegroups en de NATO Response
Force. Naast deze operationele capaciteiten werkt Nederland intensief
samen op de gebieden van logistiek, systeemmanagement, systeemonderhoud en opleiding en training om de operationele capaciteiten zo goed
mogelijk te ondersteunen. Voorbeelden hiervan zijn: CUIS, ENJJPT, JEC,
NH-90, NLSE, OLSP, en TLP2en de uiteenlopende programma’s van EDA
en NAMSA. Defensie wil bij iedere missie en operationele capaciteit
gebruik maken van de mogelijkheden om door middel van internationale
samenwerking meerwaarde te creëren en/of kosten te verminderen.
37
Welk percentage van het totale aantal verzoeken van Nederland om
gebruik te maken van de capaciteit het C-17 initiatief werd ingewilligd?
Wel deel van het totaal aan beschikbare vlieguren werd gebruikt door
Nederland?
In 2010 zijn alle verzoeken van Nederland om gebruik te maken van de
C-17 capaciteit door de SAC-planningseenheid in behandeling genomen.
Enkele verzoeken zijn door Nederland in overleg gewijzigd of geannuleerd
vanwege wijzigingen in operationele omstandigheden. Een aantal door de
SAC C-17 eenheid geaccepteerde en al geplande missies moest worden
geannuleerd als gevolg van het niet tijdig beschikbaar komen van
diplomatieke overvliegvergunningen en andere externe factoren. Dit was
vooral het geval bij vluchten in het kader van ISAF waarbij landen in het
Midden-Oosten betrokken waren. Uiteindelijk zijn in 2010 in totaal 26 van
de 46 Nederlandse aanvragen uitgemond in uitgevoerde missies, wat
neerkomt op 57 procent. Van de voor Nederland in 2010 in totaal
beschikbare 356 vlieguren zijn er 296 (ruim 83 procent) gebruikt voor
Nederlandse missies. Daarnaast heeft Nederland tevens een aandeel
geleverd aan vlieguren ten behoeve van humanitaire missies, zoals de
aardbeving in Haïti, de overstromingen in Pakistan en de vliegramp in
Smolensk in Rusland, en trainingsmissies van de SAC C-17 eenheid.
38
Hoeveel heeft de verplichtingenpauze opgeleverd?
De tijdelijke verplichtingenpauze heeft geleid tot ongeveer € 70 miljoen
minder uitgaven in 2010.
39
Zijn alle achterstanden ten aanzien van het programma SPEER in 2010
weggewerkt? Zo nee, welke achterstanden bestaan er nog, op welke
onderdelen?
1

Atares: Air Transport and Air-to-Air
Refuelling Exchange of Services; EATC:
European Air Transport Command; EATF:
European Air Transport Fleet; MCCE:
Movement Coordination Centre Europe;
MSSC: Multinational Sealift Steering
Committee; SALIS: Strategic Airlift Interim
Solution.
2
CUIS: Common Use Item System; ENJJPT:
Euro-NATO Joint Jet Pilot Training; JEC:
Harpoon Joint Executive Committee; NLSE:
NATO Logistic Stock Exchange; OLSP:
Operational Logistics Support Partnership;
TLP: Tactical Leadership Programme.

Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de laatste twee voortgangsrapportages van SPEER inclusief de mijlpalenoverzichten (Kamerstukken 31 460, nr. 14 en nr. 19 van respectievelijk 12 oktober 2010 en
18 april 2011).
40
Welke effecten hadden de oprichting van het EATC- en het C-17 initiatief
concreet op de Nederlandse operationele capaciteiten?
De operationele capaciteiten, en in het bijzonder het expeditionaire
vermogen, van Nederland zijn in belangrijke mate toegenomen door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

10

beide initiatieven. Met de oprichting van het EATC heeft Nederland
toegang gekregen tot de militaire luchttransport- en tankercapaciteit van
bijna 200 vliegtuigen van de vier deelnemende EATC-landen. Van
ongeveer 160 vliegtuigen daarvan is de operationele controle overgedragen aan het EATC. Centrale planning en inzet van deze capaciteit levert
een grotere flexibiliteit op en een betere benutting van de totaal beschikbare militaire luchttransport- en tankercapaciteit.
Met de deelneming aan het SAC C-17 initiatief heeft Nederland de
beschikking gekregen over strategische luchttransportmiddelen die zware
en buitenprofiel lading over grote afstanden kunnen vervoeren. De C-17 is
door zijn zelfbeschermingsmiddelen in staat om zware en grote ladingen
alsmede personeel tot in een operatiegebied te transporteren. Hierbij kan,
indien nodig, worden geopereerd vanaf korte, deels verharde banen.
41 t/m 43
Ten aanzien van welke materieelsystemen waren de opbrengsten van
verkoop vertraagd? Om welk bedrag gaat het?
Welke ontvangsten worden bedoeld als gesproken wordt van «tegenvallende ontvangsten»? Hoe groot waren deze tegenvallers in financieel
opzicht?
Welke maatregelen worden bedoeld en hoe groot is de vertraging van de
opbrengsten? Hoe groot zijn deze opbrengsten?
De vertraagde opbrengst van materieelverkoop betrof hoofdzakelijk de
pantserhouwitser 2000, F-16 jachtvliegtuigen en de Leopard 2A6-tanks.
Als gevolg van een gewijzigde systematiek van contracten met de
Amerikaanse overheid (Foreign Military Sales, FMS) zijn ontvangsten bij
de beëindiging van FMS-contracten niet meer van toepassing, waardoor
ontvangsten zijn verminderd (€ 30 miljoen). De vertraging in de
opbrengsten van eerdere maatregelen bestond uit meerdere posten,
waaronder bezuinigingsmaatregelen bij Paresto ter grootte van € 4
miljoen en bezuinigingsmaatregelen ten aanzien van werkplekken en
telefonie waarmee een bedrag van € 11 miljoen was gemoeid.
44 en 45
Welke korte termijnmaatregelen om de begroting binnen de kaders te
houden worden bedoeld? Hebben deze maatregelen de gewenste effecten
gehad?
Welke herschikkingen zijn uitgevoerd? Welke versoberingsmaatregelen
zijn getroffen? Welke gevolgen hebben deze herschikkingen en maatregelen gehad voor de operationele doelstellingen?
In 2010 is een aantal kortetermijnmaatregelen genomen en zijn herschikkingen getroffen om de begroting binnen de kaders te houden. De
kortetemijnmaatregelen betroffen de versobering van het oefenprogramma, de vermindering van bijdragen aan nationale evenementen, het
stilleggen van groot onderhoud aan kazernes en een bezuiniging op
militaire muziek. Daarnaast heeft Defensie in 2010 de instroom van nieuw
personeel beperkt door middel van een algemene vacaturestop voor
burgerpersoneel en een selectieve vacaturestop voor militair personeel.
De herschikkingen betroffen onder meer een herschikking bij de DMO
waarbij € 75 miljoen van het investeringsbudget is overgeheveld naar het
exploitatiebudget. Daarnaast ging het om een herschikking bij het
Commando DienstenCentra (CDC) van € 17 miljoen waarbij investeringen
op het gebied van infrastructuur en informatievoorziening zijn overgeheveld naar de bedrijfsgroep Facility Services.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

11

Deze maatregelen en herschikkingen hebben ertoe geleid dat de
overschrijding van de budgettaire kaders in 2010 beperkt bleef tot € 80,4
miljoen. Daarnaast hadden de maatregelen en herschikkingen tot gevolg
dat in 2010 niet alle operationele doelstellingen zijn gehaald en dat de
operationele commando’s hun activiteiten in dat jaar hebben moeten
verminderen.
46
In welke gevallen ontstonden er blijvend lange bevoorradingstijden van
reserveonderdelen? Om welke wapensystemen gaat het? Wat waren de
gevolgen hiervan? Wat wordt bedoeld met «blijvend»?
Door het tekort in het budget voor de logistieke ondersteuning was
Defensie genoodzaakt de leverbetrouwbaarheid van de bevoorrading vast
te stellen op het minimale percentage van 80. Sommige reservedelen
waren niet tijdig beschikbaar. Dit betrof vooral reservedelen voor de
Fennek, de CV-90, de pantserhouwitser 2000, kleine wielvoertuigen en een
aantal helikoptertypen. Dit leidde tot een vermindering van de materiële
gereedheid. De achterstanden in de bestellingen en daarmee de tekorten
zijn blijvend en zullen zich doen gelden totdat het budget voor de
logistieke ondersteuning kan worden aangevuld en bestelde reservedelen
zullen zijn geleverd.
47
Kunt u per operationeel commando aangegeven welke activiteiten
teruggeschroefd zijn?
In het kader van de versobering heeft het CZSK zijn bijdragen aan
nationale evenementen (Sail Amsterdam en Wereldhavendagen
Rotterdam) verminderd en buitenlands vlagvertoon deels afgezegd.
Verder zijn oefeningen beperkt die niet rechtstreeks verband hielden met
inzet. Zo is onder andere de najaarsreis van de mijnenbestrijdingsvaartuigen ingekort en is het aantal deelnemende eenheden verminderd. Ook
is een jungletraining van de mariniers geschrapt.
Het CLAS heeft in 2010 zijn trainingsactiviteiten in het algemeen
verminderd door een versobering van het oefenprogramma van de
eenheden, het tijdelijk stilzetten van 20 procent van het materieel en een
beperking van het gebruik van vervoersdiensten. Als gevolg hiervan
hebben meerdere eenheden hun operationele gereedheid moeten
verminderen.
Als gevolg van de budgettaire problematiek heeft het CLSK minder
gebruik kunnen maken van meerjarige overeenkomsten voor logistieke
ondersteuning van vooral helikopters. Hierdoor waren vooral minder
Apache, Chinook en Cougar-helikopters beschikbaar om bemanningen
volledig te trainen. Ook is het aantal beschikbare vlieguren van F-16
jachtvliegtuigen verminderd. Dit heeft geleid tot een versobering van de
trainingsprogramma’s waardoor niet alle bemanningen meer voor het
volledige spectrum zijn getraind.
48
Welke gevolgen hebben de maatregelen die de defensieorganisatie heeft
moeten treffen om binnen de budgettaire kaders te blijven voor het
personeel? Op welke wijze worden deze maatregelen gevoeld door het
personeel?
De vacaturestops, de beperking van de oefenprogramma’s en de
verschillende versoberingsmaatregelen die onder meer hebben geleid tot
tekorten aan munitie en reservedelen hebben invloed gehad op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

12

werklast en de motivatie van het personeel. De noodzakelijke bezuinigingen brengen bovendien voor het personeel veel onzekerheid met zich
mee. Het is echter mijn vaste voornemen dat de krijgsmacht in 2014 weer
geheel op orde is, dat de tekorten tot het verleden gaan behoren en dat
eenheden weer volledig geoefend zijn. Dit zal naar verwachting leiden tot
een lagere werklast en een beter perspectief voor het defensiepersoneel.
49
Waarom is de invoering van het FPS-sturingsinstrumentarium vertraagd?
Welke gevolgen heeft dit precies voor het personeelsbestand? Waarom
zorgde de vertraging voor het niet behalen van een verjonging van het
personeelsbestand?
In mijn brief van 3 maart jl. (Kamerstuk 32 500 X, nr. 88) heb ik uiteengezet dat het sturingsinstrumentarium voor FPS is gewijzigd. Deze
aanpassing was noodzakelijk na de uitspraak van de Commissie Gelijke
Behandeling. De uitwerking van het FPS is inmiddels per 1 februari jl.
opgenomen in het Algemeen Militair Ambtenarenreglement (AMAR).
Sinds die datum kan deze uitwerking van het FPS bij gaan dragen aan de
verjonging van het personeelsbestand omdat nu voor militair personeel in
de fases 1 en 2 voor bepaalde rangcategorieën «maximum looptijd in
rang» als ontslaggrond is gaan gelden.
50
In hoeverre is de korting op het R&D-budget en TNO disproportioneel te
noemen?
In de defensiebegroting 2010 besloot het vorige kabinet met ingang van
2010 minder middelen beschikbaar te stellen voor research and
development (R&D) uit de centrale budgetten van Defensie. Het grootste
deel van deze bezuiniging betrof programmafinanciering waarmee TNO
een voor Defensie relevante kennisbasis opbouwt en in stand houdt (deze
financiering werd verminderd van ongeveer € 51 miljoen in 2009 naar
ongeveer € 33 miljoen in 2013). Om de bezuiniging zo zorgvuldig mogelijk
en met inachtneming van de prioriteiten van Defensie te realiseren, was
een herijking van de hele kennisportfolio van Defensie noodzakelijk. Over
deze herijking bent u ingelicht op 28 januari 2010 met het rapport
«Herijking Kennisportfolio Defensie» (Kamerstuk 27 830, nr. 71).
In het licht van de bovengenoemde bezuiniging op R&D en de doelstellingen in de beleidsbrief, streeft Defensie voor de komende jaren naar een
stabiele financiële basis ten behoeve van de ontwikkeling en instandhouding van de defensiespecifieke kennisbasis. De beleidsbrief bevat
daarom geen aanvullende bezuinigingen op de defensiebudgetten voor
kennis- en technologieontwikkeling. Daarmee is tevens ten dele tegemoetgekomen aan de motie-Ten Broeke (Kamerstuk 32 500 X, nr. 58). Als
gevolg van het amendement-Ten Broeke op de defensiebegroting 2011 is
voorts eenmalig € 6 miljoen vrijgemaakt voor projecten bij TNO. Het
streven van Defensie naar een stabiele financiële basis laat onverlet dat de
bezuinigingen bij Defensie en bij de rijksoverheid als geheel in het kader
van de Voorjaarsnota 2011 ook de defensiespecifieke kennisbasis bij TNO
niet ongemoeid zullen laten. In reactie op de aangehouden motie-Ten
Broeke c.s. (Kamerstuk 32 733, nr. 8) ter zake heb ik in het notaoverleg van
6 juni jl. toegezegd daarover in overleg te treden met de minister van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I).
51
Zullen de open dagen van de krijgsmachtsdelen in de toekomst weer in
frequentie weer toenemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

13

De beperking van het aantal open dagen tot twee per jaar, roulerend over
de drie operationele commando’s, is een van de bezuinigingsmaatregelen
die zijn genomen in 2010. Met deze maatregel is een besparing behaald
op de exploitatie. De maatregel loopt in beginsel door tot in ieder geval
2020. Er zijn op dit moment geen plannen om het jaarlijkse aantal open
dagen weer te verhogen.
52
Kunt u toelichten op welke wijze er een structureel vervolg is gegeven aan
de werkwijze van de Verkenningen?
Om de krijgsmacht met kennis en innovatie te ondersteunen is een
strategie-, kennis- en innovatieagenda (SKIA) opgesteld die op 19 mei
naar de Kamer is gestuurd (Kamerstuk 32 733, nr. 3). Deze nieuwe agenda
vervangt de strategische kennisagenda (Kamerstuk 31 700 X, nr. 60 van
25 november 2008). Met de uitvoering van de SKIA wordt ook de
werkwijze van de Verkenningen ingebed in het beleidsproces van
Defensie.
53
Wanneer wordt de eindevaluatie ISAF, met het onderzoek naar de
vervanging en slijtage materieel Afghanistan, naar de Kamer gestuurd?
De eindevaluatie ISAF voor de periode 2006–2010 zal deze zomer naar de
Kamer worden gestuurd. Deze evaluatie zal onder meer aandacht
besteden aan de besteding van de Van Geel-gelden. De evaluatie van de
Bos-gelden maakt geen deel uit van de eindevaluatie ISAF. Deze zal later
afzonderlijk aan de Kamer worden aangeboden.
54
Hoe is de overschrijding van 18 mln bij missies precies opgebouwd?
In de toelichting bij beleidsartikel 20 (Uitvoeren crisisbeheersingsoperaties) is gemeld waaruit de overschrijding van € 18,6 miljoen ten
opzichte van de ontwerpbegroting is opgebouwd. De belangrijkste factor
is een aantal verlengingen van lopende operaties, met name Atalanta,
Ocean Shield en EUFOR Althea, waartoe na het indienen van de ontwerpbegroting is besloten.
55 en 56
Kunt u een overzicht verschaffen van de gerealiseerde uitgaven over de
jaren 2008, 2009 en 2010 voor het ISAF/F16 detachement?
Waarom wordt de post «ISAF/F16-detachement» vanaf 2008 niet meer
afzonderlijk weergegeven zoals tot 2007 het geval was?
Het F-16 detachement wordt niet langer afzonderlijk weergegeven omdat
het integraal deel uitmaakt van de Nederlandse bijdrage aan ISAF. Andere
onderdelen van deze bijdrage worden evenmin afzonderlijk weergegeven.
57
Waarom heeft defensie ervoor gekozen om de kosten voor de Nederlandse bijdrage aan ISAF in 2010 boven de begroting te laten komen
(begroot 188 mln, uitgegeven 203,7 mln)?
De hogere uitgaven worden veroorzaakt door de bij de ontwerpbegroting
nog niet voorziene inhuur van Unmanned Aerial Vehicles (UAV) en extra
ondersteuning door partnerlanden. Tegenover de hogere inhuurkosten
staan ook hoger dan oorspronkelijk geraamde ontvangsten in de vorm
van vergoedingen van partnerlanden die zijn verantwoord in de
ontvangstenbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

14

58
Kunt u nader ingaan op de naar 2011 doorgeschoven posten van totaal
13 mln in het kader van gewisseld en beschadigd materiaal? Waarom zijn
deze doorgeschoven en hoe worden deze kosten in de begroting van 2011
verwerkt?
Het betreft hier doorlopende verplichtingen zoals onderhoud en reparatie
van de Cougar, de Bushmaster en de Fennek, waarvan het benodigde
budget voor 2010 is doorgeschoven naar 2011. In 2011 wordt dit opgevangen binnen begrotingsartikel 20 (Uitvoeren crisisbeheersingsoperaties).
59
Kunt u in een overzicht per krijgsmachtdeel een directe weergave geven
van het behalen van de operationele doelstellingen en de toelichtingen
daarop, waarin de mate van geoefendheid van het personeel en de
personele consequenties van de achterblijvende vulling van de organisatie wordt meegenomen?
Zie het antwoord op vraag 29.
60 en 61
CZSK heeft een overschrijding van het budget uitgaven van 5,4 mln. Aan
staven werd 2,8 mln minder uitgegeven dan begroot. Hoe verklaart u dit?
Hoe kan het dat de doorwerking van de instroom van personeel bij de
marine van eind 2009 nog 4,6 mln aan hogere uitgaven veroorzaakt?
De lagere uitgaven voor alleen de staf van CZSK worden hoofdzakelijk
veroorzaakt door minder uitgaven voor salarissen en toelagen voor
personeel. Bij de opstelling van de begroting 2010 is voor CZSK als geheel
gerekend met een gemiddelde sterkte. Als gevolg van de grotere instroom
eind 2009 was de gemiddelde sterkte van CZSK als geheel in 2010 hoger
dan begroot.
62
Kunt u nader ingaan op de loonbijstelling van 1,6 mln, beschikbaar
gesteld aan de defensieonderdelen, die betrekking heeft op de gewijzigde
premies voor zorg en het ABP?
De loonbijstelling aan de defensieonderdelen betrof een vergoeding voor
de gestegen sociale lasten als gevolg van de hogere pensioenpremie en
de premie zorgverzekeringswet in 2010.
63
Kunt u nader ingaan op het niet-toereikende budget voor defensiebrede
energie-uitgaven bij de DMO, uitgesplitst naar de verschillende
defensieonderdelen?
De DMO beheert het budget voor het energieverbruik van heel Defensie.
Mede als gevolg van prijsstijgingen van energie en een hoger verbruik
bleek dit budget in 2010 niet toereikend. Het tekort is over de defensieonderdelen verdeeld. Als verdeelsleutel daarvoor is het aantal vte’n per
defensieonderdeel gehanteerd. Hieronder treft u de bijdrage per
defensieonderdeel:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

15

CZSK

€ 2,0 miljoen

CLAS
CLSK
Kmar
DMO
CDC
BS

€ 4,9 miljoen
€ 1,8 miljoen
€ 1,3 miljoen
€ 1,2 miljoen
€ 1,3 miljoen
€ 0,4 miljoen

Totaal

€ 12,9 miljoen

64
Hoe verklaart u het verschil tussen de inzetopdrachten van de marine in
2010 en de inzet die was voorzien in de begroting 2010?
Defensie heeft na de opstelling en goedkeuring van de begroting 2010
nieuwe inzetopdrachten gekregen. Zo zijn in 2010 mijnenbestrijdingsvaartuigen ingezet ten behoeve van de door Frontex gecoördineerde grensbewakingsoperatie Indalo. Verder is humanitaire hulp verleend na de
aardbeving op Haïti.
65
Met welke andere nationaliteiten werd er samengewerkt door de
Nederlandse mariniers in Task Force 55?
De Nederlandse commando’s en mariniers van Task Force 55 hebben
intensief samengewerkt met de Afghaanse partnereenheid. Verder zijn de
operaties van Task Force 55 gecoördineerd en gedeconflicteerd met de
andere in het gebied aanwezige eenheden afkomstig uit Australië, de
Verenigde Staten en Canada.
66
Wat is een Marine Joint Effect Observer Group?
Voor het snel en nauwkeurig kunnen geleiden van vuursteun door
artillerie, mortieren en scheepsgeschut, en luchtsteun door jachtvliegtuigen en gevechtshelikopters zijn bij de grondtroepen Forward Observers
(FO) en Forward Air Controllers (FAC) ingedeeld. Voor een optimale
coördinatie van vuur- en luchtsteun zijn in het verleden de FO’s en FAC’s
binnen het CZSK samengebracht in kleine zelfstandige groepen, de
zogenoemde Marine Joint Effect Observer Groups. Deze integratie wordt
inmiddels ook bij de landstrijdkrachten ingevoerd. Krijgsmachtbreed
wordt voor de samengestelde waarnemersgroep de naam Fire Support
Team gehanteerd, in overeenstemming met de Navo-regels. De naam
Marine Joint Effect Observer Groups komt daarmee te vervallen.
67
Waarvoor diende het Assault Engineering team?
Assault Engineers is de Engelse benaming voor de genie-eenheden bij
marinierseenheden. In Afghanistan hebben de mariniersgenisten, volledig
geïntegreerd binnen de pantsergeniecompagnie van de Task Force
Uruzgan, taken uitgevoerd in het kader van de opsporing van IED’s.
68
Onder welke begrotingspost viel de inzet van de Marine Joint Effect
Observer Group en het Assault Engineering Team?
De additionele uitgaven van de inzet van de Marine Joint Effect Observer
Group en het Assault Engineering Team vielen onder beleidsartikel 20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

16

(Uitvoeren crisisbeheersingsoperaties). De uitgaven voor de gereedstelling van deze eenheden vielen onder beleidsartikel 21 (CZSK).
69
Wat waren de gevolgen van de tekorten bij het kaderpersoneel voor de
gereedheid van eenheden?
Door hun kennis, ervaring en positie binnen de organisatie vormen
onderofficieren een belangrijke schakel tijdens de opleiding en training.
De ondervulling in de onderofficiers- en specialistenfuncties heeft daarom
een negatieve invloed op de geoefenheid van eenheden. Als gevolg
daarvan heeft de gereedheid bij alle operationele commando’s onder druk
gestaan.
70 en 73
Wanneer kan de marinierseenheid in het Caribisch gebied weer volledig
functioneren en zijn de problemen rondom apparatuur opgelost? Waarom
waren de mitrailleurs (tijdelijk) afgekeurd?
Welke maatregelen worden genomen om oplossingen te vinden voor de
tekorten bij de marinierseenheden (kaderpersoneel onderofficieren), de
verouderde verbindingsmiddelen, het gebrek aan nachtzichtapparatuur en
de (tijdelijk) afgekeurde .50 mitrailleurs?
De verbindingsmiddelen en de versleten .50 mitrailleurs moeten worden
vervangen. Momenteel wordt voor de verbindingsmiddelen een oplossing
gezocht waarbij de herverdeling van middelen een mogelijkheid is. De
nieuwe .50 mitrailleurs zullen naar verwachting begin 2012 worden
geleverd. Voor de nachtzichtapparatuur is een behoeftestelling in
voorbereiding. Het streven is deze problemen in de tweede helft van 2012
te hebben opgelost, waarna de marinierseenheid in het Caribisch gebied
weer volledig operationeel gereed zal zijn. Deze eenheid in het Caribisch
gebied heeft geen kadertekort.
71
Hoe vaak was er sprake van het specifiek operationeel gereed stellen van
fregatten voor inzet in anti-piraterijoperaties of in het Caribisch gebied?
In 2010 zijn beide M-fregatten specifiek gereed gesteld voor inzet in het
Caribisch gebieden zijn twee van de drie LC-fregatten gereed gesteld voor
antipiraterijoperaties.
72 en 74
Voor welk percentage was de Hr. Ms. Walrus gevuld met personeel in
2010? Wat betekende het varen met een gereduceerde bemanning voor de
taakstellingen?
Waarom was er gebrek aan personeel voor Hr. Ms. Walrus?
Een bovenmatig verloop bij de Onderzeedienst leidde in 2010 tot een
tijdelijk tekort aan voldoende opgeleid personeel om drie onderzeeboten
volledig gereed te stellen en in te zetten. In 2010 waren tijdelijk twee boten
operationeel gereed.
Hr.Ms. Walrus heeft in 2010 met een gereduceerde bemanning een
aangepast programma uitgevoerd en heeft zich gericht op de opleiding
van personeel om op termijn weer drie onderzeeboten gereed te kunnen
stellen. Vanwege de gereduceerde bemanning heeft Hr.Ms. Walrus niet
steeds operationele taken rond de klok kunnen uitvoeren. De veiligheid
van boot en bemanning is echter te allen tijde gegarandeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

17

73
Welke maatregelen worden genomen om oplossingen te vinden voor de
tekorten bij de marinierseenheden (kaderpersoneel onderofficieren), de
verouderde verbindingsmiddelen, het gebrek aan nachtzichtapparatuur en
de (tijdelijk) afgekeurde .50 mitrailleurs?
Zie het antwoord op vraag 70.
74
Waarom was er gebrek aan personeel voor Hr. Ms. Walrus?
Zie het antwoord op vraag 72.
75 en 76
CLAS heeft een overschrijding van het budget uitgaven van 24,8 mln, met
name door een hogere vulling (26 mln). Aan staven werd 9,8 mln meer
uitgegeven dan begroot. Hoe verklaart u dit?
Hoe kan het zo zijn dat een hogere vulling dan gepland bij de landmacht
leidt tot 26 mln aan hogere uitgaven? Waarom is er overgegaan tot een
dergelijke hogere vulling?
De uitgangspunten die het CLAS bij de opstelling van de begroting 2010
hanteerde ten aanzien van de vulling zijn in de loop van dat jaar
neerwaarts bijgesteld. In mijn brief van 18 november 2010 (Kamerstuk
32 500 X, nr. 16) heb ik uiteengezet dat Defensie de vulling van de
defensieonderdelen heeft verlaagd. Dit is ook bij het CLAS gebeurd.
Voor een deel van de voorziene aanstellingen van personeel waren echter
al verplichtingen aangegaan die niet meer konden worden ongedaan
gemaakt. Daarnaast is besloten om wel personeel in bepaalde schaarstecategorieen aan te blijven stellen om de negatieve gevolgen voor de
operationele gereedheid zoveel mogelijk te beperken. De uitstroom van
personeel was lager dan geraamd en bovendien kon er minder landmachtpersoneel dan gepland te werk worden gesteld bij andere krijgsmachtdelen. Deze combinatie van factoren leidde uiteindelijk tot hogere
personeelsuitgaven bij het CLAS.
77
Kunt u de beperking van de financiële ruimte op materieel- en personeelsgebied nader duiden? Wat waren hier de oorzaken van? Welke gevolgen
had deze beperking van financiële ruimte?
De beperking van de financiële ruimte was het gevolg van de interne
budgettaire problematiek in 2010 ter grootte van ongeveer € 190 miljoen
over de gehele begroting. Dit resulteerde bij materieel in een verminderde
beschikbaarheid van reservedelen, munitie en uitrusting en op personeelsgebied, zoals uiteengezet in het antwoord op de vragen 75 en 76, in
een achterblijvende instroom van personeel. Hierdoor kwam het behalen
van de operationele doelstellingen bij het Commando landstrijdkrachten
onder druk te staan. Dat gebeurde onder andere bij de Air Manoeuvre
Brigade, de panterinfanterie- en tankbataljons, de afdelingen veldartillerie
en de bataljons nationale reserve.
78
Welke gevolgen had de verminderde beschikbaarheid van reservedelen,
munitie en uitrusting voor de materiële gereedheid?
Door de verminderde beschikbaarheid van reservedelen, munitie en
uitrusting is de materiële gereedheid ook bij het CLAS afgenomen. Bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

18

instandhouding van materieel is prioriteit gegeven aan uitzendingen zodat
aan alle verzoeken voor inzet kon worden voldaan.
79
Welke gevolgen had de hoge belasting van het materieel door de inzet in
Afghanistan voor de materiële gereedstelling?
De hoge belasting van het materieel in Afghanistan had een snellere
slijtage tot gevolg dan wanneer het materieel was gebruikt voor opleiding
en training in Nederland. Om de kwaliteit van het materieel te kunnen
garanderen, heeft Defensie in Afghanistan intensief onderhoud verricht en
zijn inspecties en preventieve onderhoudsbeurten uitgevoerd. Ondanks de
hogere slijtage bleef het materieel bruikbaar voor de taakuitvoering in
Afghanistan. Momenteel wordt uitvoerig onderhoud verricht aan het naar
Nederland teruggekeerde materieel.
80
Welke gevolgen, voor de gereedstelling van welke eenheden, heeft het feit
dat onderhoud in de loop van 2011 en 2012 voltooid is en ingezet kan
worden voor het gereedstellingsproces?
De planning van de terugkeer van het materieel naar de eenheden van
Defensie is vastgelegd in het Redeployment ISAF materieelplan dat tot
stand is gekomen in samenwerking tussen de Defensiestaf, de operationele commando’s, de DMO en het CDC. De terugkeer van materieel naar
de eenheden sluit aan bij de opdrachten aan de operationele commando’s
ten aanzien van de operationele gereedstelling. Eenheden die eerder
operationeel gereed moeten zijn dan andere krijgen ook eerder de
beschikking over het benodigde materieel, eventueel door herverdeling.
81
Voor welke wapensystemen geldt dat defect en niet meer snel inzetbaar
materieel in Afghanistan werd vervangen door het ontrekken van
materieel aan opwerkende eenheden in Nederland? Kunt u een inschatting maken hoeveel extra dit heeft gekost en hoeveel schade er is
toegebracht aan de reguliere operationele doelstelling?
Een aantal Fennek-voertuigen is aan operationele eenheden in Nederland
onttrokken en gemodificeerd voor gebruik in Afghanistan. Bij de andere
operationele commando’s was dit niet aan de orde. De extra kosten van
de inzet van materieel zijn ten laste gekomen van HGIS.
Een aantal factoren heeft bijgedragen aan de vermindering van de
operationele gereedheid van eenheden in Nederland. Naast de
onttrekking van materieel voor Afghanistan hebben vooral de maatregelen in verband met de financiële problematiek een grote rol gespeeld.
Het is niet mogelijk de gevolgen van alleen de onttrekking van materieel
te specificeren.
82
Kunt u een overzicht geven van het aantal en het type eenheden dat
teruggevoerd is naar Nederland en na onderhoud in de loop van 2011 en
2012 weer ter beschikking komen?
Het materieel dat naar Nederland terugkomt, beslaat vele duizenden
artikelen. Nog niet al het materieel is terug in Nederland want een deel is
ter beschikking gesteld aan de politietrainingsmissie in het noorden van
Afghanistan. Daarnaast is een deel van het materieel verkocht, overgedragen aan partners of verloren gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

19

Om het onderhoudsproces te structureren is in het Redeployment ISAF
materieelplan gekozen voor een benadering per hoofd(wapen)systeem.
Het onderhoudsplan is flexibel, zodat het onderhoudsproces op basis van
nieuwe prioriteiten kan worden aangepast. Wel is het onderhoudsproces
afhankelijk van de beschikbaarheid van de vereiste reservedelen en
onderhoudscapaciteit. Het eerste materieel is reeds terug naar de
operationele commando’s. Het onderhoudsproces dient uiterlijk
1 december 2012 te zijn voltooid.
Het onderstaand overzicht geeft een beeld van het materieel dat moet
worden onderhouden na terugkeer in Nederland:
• voertuigen: YPR (43), Pantserhouwitser (3), Leopard 1 genietank (1),
Leopard 2 bergingsvoertuig (2), Mercedes-Benz terreinwagens (248),
trucks 4-ton (118), WLS/tropco (143), Elektronische Oorlogsvoering
Fuchs (3), Fennek (20), Viking (25), Bushmasters (34), KMar-voertuigen
(15), Patria (8), waterwagens, aanhangwagens, verreikers, brandweerwagen;
• wapensystemen: klein kaliber wapens, mitrailleurs, mortieren 81 mm,
mortieren 60 mm, automatische granaatwerpers, antitankwapens/
MRAT, pantserfaust/SRAT;
• munitie;
• sensoren en optische systemen: gevechtsveldcontroleradar (9),
nachtzichtapparatuur en kijkers voor wapensystemen, voertuigen en
personeel;
• helikopters: Apache (5), Cougar (5);
• onbemande vliegtuigjes: Aladin (4), Raven (6);
• tenten en toebehoren, scherfwerende dekens;
• geniematerieel: motorzagen, trilplaten, IED search sets, pompen,
meetuitrusting, kranen, graafmachines;
• aggregaten, drinkwaterinstallaties;
• C4I-apparatuur: draagbare tactische radio’s, voertuigradio’s, satellietcommunicatieapparatuur, GPS-apparatuur, Titaan/ISIS-communicatieapparatuur, Battlefield Management System apparatuur, computers,
printers, crypto-apparatuur.
83
Welke substantieel aantal eenheden zijn niet of slechts specifiek operationeel gereed in 2010?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het overzicht op pagina
58 en 59 van het jaarverslag.
84
Wat is er gebeurd met de gelden voor de RDTF die niet zijn gebruikt?
De niet gebruikte gelden zijn verwerkt in de eindejaarsmarge en zijn met
de Voorjaarsnota 2011 ten goede gekomen aan het HGIS-budget. Hierdoor
zijn deze gelden beschikbaar voor missies in 2011.
85
Hoe vaak hebben specialisten van het ISTAR-bataljon de politie ondersteund in 2010?
Specialistenteams van het ISTAR-bataljon hebben in 2010 de politie bij
twee onderzoeken ondersteund. Met deze inzet waren in totaal 453
mandagen gemoeid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

20

86
Waarom is de Brigadestaf Luchtmobiele Brigade in 2010 niet ingezet,
ondanks dat dit begroot was? Waren hier financiële redenen voor? Zo ja,
welke?
In 2009 is de staf van 11 Luchtmobiele Brigade als staf van Task Force 7
ingezet in Afghanistan. In de periode daarvoor en daarna waren respectievelijk de brigadestaven van 13 en 43 Gemechaniseerde brigade ingezet. In
augustus 2010 is de missie in Uruzgan beëindigd. Bij voortzetting daarvan
zou de staf van 11 Luchtmobiele brigade of 13 Gemechaniseerde brigade
opnieuw zijn ontplooid.
87 en 91
Waarom zijn de brigadestaven van 13 en 43 Mechbrig niet als geheel
ingezet als TFU-staf? Had dit een financiële reden?
Zijn de brigadestaven per se nodig om leiding te kunnen geven aan Task
Forces, nu blijkt dat de brigadestaven van 13 en 43 Mechbrig niet als
geheel ingezet zijn als TFU-staf? Bent u bereid om de brigadestructuur van
het CLAS tegen het licht te houden?
Het brigadeniveau vormt de hoeksteen van het landoptreden en kan
worden ingezet als operationeel hoofdkwartier in Navo en EU-verband.
Brigadestaven zijn operationele staven die het mogelijk maakten dat
Nederland het commando kon voeren over Regional Command South in
Afghanistan en ruim vier jaar leiding kon geven aan de Task Force
Uruzgan. De brigadestaf coördineert in het operatiegebied de integrale
inzet van militaire middelen. Tevens stemt de brigadestaf deze inzet af met
diplomaten, OS-medewerkers, vertegenwoordigers van overige departementen, internationale partners en non-gouvernementele organisaties. De
complexiteit, het hoge operationele tempo en de risico’s die zijn
verbonden aan dergelijke missies vereisen een ingespeeld team dat
hieraan leiding geeft. Afhankelijk van de missie kan dit een volledige
brigadestaf zijn of een kern daaruit.
Tijdens de ontplooiing in Uruzgan vormden de brigadestaven enerzijds de
kern van de staf van de Task Force, terwijl gelijktijdig in Nederland door
het achterblijvende deel van de staf eenheden van die brigades werden
getraind, geformeerd en gereedgesteld voor inzet in de ISAF-missie. Ten
slotte zijn de brigadestaven ook van groot belang voor de nationale
operaties. Door de integratie van de brigadestaven van het CLAS met de
Regionale Militaire Commando’s spelen de brigadestaven een belangrijke
rol in de uitvoering en coördinatie van militaire bijstand en militaire
steunverlening, onder andere bij rampenbestrijding.
88 t/m 90
Waarom heeft 45 Pantserinfanteriebataljon geen force protection
geleverd? Had dit een financiële reden?
Waarom zijn er geen vuurmondpelotons meer ingezet als onderdeel van
de RDTF?
Waarom is er door de bataljons uiteindelijk geen ondersteuning verleend
aan de RDTF? Had dit een financiële reden(en)?
Zie het antwoord op vraag 7.
91
Zijn de brigadestaven per se nodig om leiding te kunnen geven aan Task
Forces, nu blijkt dat de brigadestaven van 13 en 43 Mechbrig niet als
geheel ingezet zijn als TFU-staf? Bent u bereid om de brigadestructuur van
het CLAS tegen het licht te houden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

21

Zie het antwoord op vraag 87.
92
Hoe vaak heeft het CLAS de RAVEN ingezet in het kader van de openbare
orde en veiligheid in 2010?
De RAVEN is in 2010 vijf keer ingezet, waarvan een keer ter ondersteuning
van de brandweer, een keer ter handhaving van de openbare orde en drie
keer ten behoeve van een strafrechtelijk onderzoek.
93 en 94
Welke rol heeft het CLAS gespeeld in de oefening CYBERSTORM? Wat
waren de doelstellingen van deze oefening voor defensie?
Welke rol heeft het CLAS gespeeld in de oefening CYBERSTORM? Wat
waren de doelstellingen van deze oefening voor defensie?
Het CLAS heeft bij de oefening CYBERSTORM III deel uitgemaakt van de
Landelijke Operationele Staf. De voor alle betrokken partijen centraal
vastgelegde leerdoelen waren de bevordering van internationale
samenwerking, de beoefening van het functioneren van de ICT Response
Board en een nationale dilemmaoefening op het niveau van de Interdepartementale Commissie Crisisbesluitvorming (ICCb).
95
CLSK heeft een overschrijding van het budget uitgaven van 3,8 mln. Aan
staven werd 8,2 mln meer uitgegeven dan begroot. Hoe verklaart u dit?
De hogere apparaatsuitgaven bij het Commando luchtstrijdkrachten
betreffen vooral die bij de staf. De hogere uitgaven worden voor € 3
miljoen verklaard door een hoger dan geplande personele vulling en
daarnaast door kleinere posten zoals het EATC, die binnen de apparaatsuitgaven zijn opgenomen. Voor het gehele Commando luchtstrijdkrachten
staan daar lagere programma-uitgaven tegenover die worden verklaard
door opleidingsuitgaven die doorschuiven naar 2011. Netto resulteren
hogere uitgaven bij het CLSK van € 3,8 miljoen.
96
Wat zijn de extra gemaakte kosten ten aanzien van de transportcapaciteit
en hoe worden deze kosten gedekt in de begroting?
De kosten voor de inzet van de transportvloot van het CLSK zijn geaccommodeerd binnen de begrotingsartikelen 23 (CLSK) en 25 (DMO).
97
Waarom ontstonden er vertragingen in het opzetten van onderhoudscontracten met de industrie ten aanzien van de SAR-helikopters?
Het sluiten van een contract met Agusta voor technische ondersteuning
bij modificaties heeft vertraging opgelopen omdat het een complexe
materie betreft. Het gaat onder meer om de aansprakelijkheid voor of als
gevolg van activiteiten die niet door Agusta, maar door Defensie zelf of
door andere ondernemingen zijn of worden uitgevoerd. Zolang dit
contract nog niet is gesloten levert Agusta dit soort ondersteuning op
incidentele basis waarover per geval overeenstemming moet worden
bereikt, met als gevolg vertragingen bij de uitvoering. Dit draagt bij aan
een verminderde inzetbaarheid. Voor de uitvoering van het reguliere
onderhoud aan de AB-412 zijn de contracten al eerder gesloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

22

98
Wat zijn precies de gevolgen geweest van de verplichtingenpauze voor
operationele gereedheid en inzet van de jachtvliegtuigen?
Als gevolg van de verplichtingenpauze konden enige tijd geen bestellingen worden gedaan voor reservedelen van F-16’s. Daardoor moest
worden ingeteerd op de voorraden en zijn tekorten zo nodig aangevuld
met onderdelen van andere toestellen. De inzet van F-16’s in Afghanistan
heeft bij de toewijzing van reservedelen steeds prioriteit gehad en deze
inzet is door de verplichtingenpauze niet nadelig beïnvloed. Ook is de
QRA-taak volledig uitgevoerd. Wel heeft het Commando luchtstrijdkrachten – zoals vermeld in het jaarverslag – doelstelling 2 ten aanzien van
operationeel gerede expeditionaire luchtstrijdkrachten niet kunnen halen.
Doelstelling 2 betrof twee squadrons maar de realisatie was 1,5 squadron.
99
Welke «klachten ten aanzien van verschillende systeemonderdelen»
worden bedoeld onder het kopje «Geleide Wapens»?
Het intensief en langdurig gebruik van het Patriot-wapensysteem heeft
geleid tot slijtage en defecten. Vooral de wisselende weersomstandigheden en de veelvuldige verplaatsingen van de Patriot hebben geleid tot
defecten in onder andere de lanceerinrichting, de commandocentrale en
het radarsysteem.
100
KMAR heeft een overschrijding van het budget uitgaven van 8 mln, onder
andere door hogere uitgaven met betrekking tot het convenant bewaking
ambassades (6,1 mln). Aan staven werd 4,5 mln meer uitgegeven dan
begroot. Hoe verklaart u dit?
De hogere uitgaven in 2010 worden onder meer veroorzaakt door de
uitvoering van de bewaking van ambassades. Hiertoe is een convenant
gesloten tussen de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie. Als
gevolg van dit convenant heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken het
hiermee gemoeide budget door middel van een budgetmutatie overgeheveld. Deze budgetoverheveling heeft per begrotingsjaar plaats bij de
eerste suppletoire begroting en is daarom niet opgenomen in de
ontwerpbegroting van Defensie.
Voorts is sprake van hogere apparaatsuitgaven. Bij de apparaatsuitgaven
zijn bij de eerste en tweede suppletoire begroting budgetneutrale
herschikkingen doorgevoerd om de budgetten beter te laten aansluiten op
de onderdelen binnen beleidsartikel 24 (Commando Koninklijke
marechaussee) en de hieraan gekoppelde activiteiten. Dit heeft onder
meer geleid tot een hoger budget voor de apparaatskosten van het
Commando Koninklijke marechaussee.
101
Wat is het aantal door de Kmar uitgezette vreemdelingen in de eerste
maanden van 2011?
Van januari tot en met april 2011 zijn 2 430 vreemdelingen uitgezet door
de Koninklijke marechaussee.
102
Kunt u aangeven waarom Amsterdam Airport Schiphol (AAS) sinds eind
2009 geen metingen meer uitvoert op het gebied van de uitzettingen van
vreemdelingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

23

De registratie van uitzettingen van vreemdelingen wordt uitgevoerd door
de Dienst Terugkeer en Vertrek en niet door Amsterdam Airport Schiphol
(AAS). AAS is in 2009 gestopt met metingen van de doorlooptijden van de
wachtrijen aan de grens.
103
DMO heeft een overschot van het budget uitgaven van 163 mln. Aan
staven werd 12 mln meer uitgegeven dan begroot. Hoe verklaart u dit?
De hogere apparaatsuitgaven bij DMO worden voor € 11,7 miljoen
verklaard door hogere energie-uitgaven die voor heel Defensie in de
begroting onder «apparaat DMO» zijn opgenomen. Voor heel DMO wordt
het overschot verklaard door het saldo van € 257,6 miljoen lagere
investeringsuitgaven en € 93,6 miljoen hogere exploitatie-uitgaven, in het
bijzonder brandstof, energie en afstotingskosten.
104
Wat is de juridische basis waarop 61 mln wordt verwerkt uit het
niet-beleidsartikel 80 met de investeringen?
Aan deze mutatie van € 61 miljoen liggen geen juridische contracten ten
grondslag, maar het betreft een administratieve budgetneutrale mutatie
met niet-beleidsartikel 80 (Nominaal en Onvoorzien).
105
Wat waren de gevolgen van de financiële krapte ten aanzien van het
afsluiten van DVO’s in 2010?
Door de financiële krapte konden in 2010 niet alle dienstverleningsovereenkomsten tussen de bedrijfsgroepen van het CDC en de defensieonderdelen tijdig worden gesloten. Met de verschillende defensieonderdelen
zijn afspraken gemaakt over de dienstverlening in relatie tot het beperkte
budget. Om binnen de budgettaire kaders te blijven zijn, waar nodig, de
kwalitatieve of kwantitatieve eisen aan de dienstverlening neerwaarts
bijgesteld. Dit heeft niet geleid tot grote knelpunten.
106
Wat zijn de effecten van de grote reorganisatie bij CDC tot nu toe? Welke
doelstellingen zijn nog niet behaald?
De implementatie van de reorganisatie van het CDC is voorzien vanaf
1 januari 2012. De effecten zullen vanaf dat moment zichtbaar zijn.
107
CDC heeft een overschrijding van het budget uitgaven van 14,6 mln. Aan
staven werd € 27,6 mln meer uitgegeven dan begroot. Hoe verklaart u dit?
De hogere uitgaven voor staf CDC betreffen voornamelijk € 17 miljoen
aan hogere infrastructurele uitgaven (instandhouding en gebruiksvergoeding voor heel CDC) en € 4 miljoen bovenformatieve inhuur. Voorts is
nog € 2 miljoen te verrekenen met de baten-lastendiensten en zijn er
meerdere kleine posten. De € 14,6 miljoen aan hogere uitgaven van CDC
als geheel is het resultaat van onder meer de genoemde hogere uitgaven
voor staf CDC en de lagere programmauitgaven die zijn toegelicht in het
jaarverslag.
108
Welk deel van de investeringen infrastructuur waren nieuwe investeringen
en welk deel hiervan werd besteed aan onderhoud? Hoe zal deze
verdeling er de komende jaren uitzien?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

24

Het budget voor investeringen in infrastructuur wordt geheel voor
investeringen gebruikt. De kosten voor onderhoud van het vastgoed
worden door de Dienst Vastgoed Defensie betaald en worden verantwoord op begrotingsartikel 26 (CDC). Hiervoor ontvangt de Dienst
Vastgoed Defensie gebruiksvergoedingen uit de exploitatiebudgetten van
de defensieonderdelen.
109
Waarom is de betaling aan het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds van
37,5 mln niet tijdig gedaan?
In verband met de jaaroverboeking en de daarmee samenvallende
kassluiting waren er in 2009 onvoldoende middelen om een rekening van
het ABP te betalen. Deze rekening is in 2010 voldaan. Dit heeft verder
geen consequenties voor de pensioengerechtigden.
110
Welke tekortkomingen die in 2009 zijn geconstateerd zijn opgeheven?
Welke zijn nog niet opgeheven? Wat zijn de grootste uitdagingen en/of
obstakels ten aanzien van het geheel wegwerken van de tekortkomingen?
In 2010 zijn de volgende tekortkomingen opgeheven:
• de samenhang tussen begroting, maandrapportages en jaarverslag;
• de appreciatie bij de managementrapportage;
• de transparantie in de procesgang van de appreciatie van de
commandanten.
Op dit moment resteren nog de volgende tekortkomingen:
• de uniformiteit van de processen bij de operationele commando’s is
beperkt;
• de kwaliteit van de broninformatie is in een aantal gevallen
onvoldoende;
• in het proces zitten diverse handmatige bewerkingen, waardoor fouten
kunnen ontstaan;
• indicatoren worden niet in alle gevallen op het uitvoerend niveau
valide bevonden.
Het is niet eenvoudig om volledige uniformiteit in de beoordeling van de
operationele gereedheid binnen en tussen operationele commando’s te
verkrijgen omdat het eenheden betreft met onder andere verschillende
wijzen van gereedstellen, optreden en takenpakketten. Begin 2011 is bij
alle operationele commando’s onderzoek gedaan naar de wijze van
vergaring en verwerking van brongegevens voor de gereedheidsrapportages. Het doel ervan is te bezien in hoeverre de broninformatie aan
geautomatiseerde basisadministraties kan worden ontleend. Hiermee kan
het aantal handmatige bewerkingen worden teruggedrongen, wat de
kwaliteit van brongegevens kan verhogen en de administratieve last kan
verlagen.
111
Hoewel het betaalgedrag is verbeterd, is de rijksbrede norm niet gehaald.
Hoe verklaart u dit en wat gaat u eraan doen om dit te verbeteren?
Het Meerjarig Verbeterplan Financieel Beheer voorziet voor het betaalgedrag een geleidelijke verbetering. In 2010 is het betaalgedrag reeds
verbeterd naar 85 procent tijdig betaalde facturen. Voor 2011 is voorzien
dat aan de rijksbrede norm van 90 procent wordt voldaan. Om dit te
bereiken zijn maatregelen genomen in de sfeer van de vastlegging van
verplichtingen en het sneller beschikbaar krijgen van prestatieverklaringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

25

112
Waarom is het niet gelukt om de achterstand in de verrekening van
voorschotten in 2010 volledig weg te werken?
De analyse van het totaal aan voorschotten en de vaststelling van de
juiste standen heeft meer tijd gevergd dan voorzien. In 2011 wordt deze
achterstand ingehaald.
113
Waarom was de capaciteit voor de uitvoering van dataschoning van
munitie niet tijdig en in gewenste omvang beschikbaar?
De uitvoering van de dataschoning van munitie was voorzien vanaf 1 juni
2010. De voorziene datum moest worden gewijzigd omdat meer rekening
moest worden gehouden met de complexiteit van de munitiegegevens en
de daarvoor beschikbare deskundigheid op dat moment. De uitvoering is
midden augustus 2010 met een beperkte capaciteit begonnen en later dat
jaar is de capaciteit uitgebreid. Inmiddels zijn de stamgegevens van alle
snellopende artikelen geschoond en daarmee is een belangrijk deel van
de data juist. Door de vertraging bij de start bleek het niet haalbaar het
munitiebeheerssysteem voor het einde van 2010 geheel geschoond te
hebben. De belangrijkste nog te schonen data betreffen de verpakkingsgegevens van niet-gangbare munitie.
114
Kunt u een overzicht geven van alle (indirecte en directe) gevolgen van de
verplichtingenpauze voor de gereedstelling van operationele eenheden
voor het behalen van de operationele doelstellingen?
Een direct gevolg van de verplichtingenpauze was dat de voorziene inhuur
en het sluiten en verlengen van onderhoudscontracten niet konden
doorgaan. De aanvoer van reservedelen en componenten stagneerde.
Hierdoor verliep het onderhoud moeizaam en duurde dit langer dan
voorzien. Omdat het beroep op herstelfaciliteiten zoals droogdokken,
reparatiehallen en technisch specialisten hierdoor ook langer duurde, zijn
veel planningen opgeschoven. De achterstanden die hierdoor zijn
ontstaan, zijn moeilijk in te halen. De gevolgen van de verplichtingenstop
voor het behalen van de operationele doelstellingen zullen in 2011 en de
jaren daarna nog merkbaar zijn. Zie ook het antwoord op de vragen 29 en
59.
115
Hoe groot is de vertraging ten aanzien van de levering van de NH-90
helikopters en wat zijn hier de oorzaken van?
De in 2010 opgelopen vertraging bedraagt een half jaar. Zoals gesteld in
de negende jaarrapportage over het helikopterproject NH-90 (Kamerstuk
25 928, nr. 38 van 5 januari 2010) zou het eerste Full Operational Capable
toestel in het derde kwartaal van 2011 geleverd worden. Op grond van de
huidige planning is de levering verschoven naar het eerste kwartaal van
2012. De vertraging is ontstaan doordat extra tijd nodig is voor de
kwalificatie van de helikopters door NHIndustries. Hierover is de Kamer
ook geïnformeerd met de brieven van 24 november 2010 (Kamerstuk
25 928, nr. 46) en 22 februari 2011 (Kamerstuk 25 928, nr. 47).
116
Hoe groot is de vertraging ten aanzien van de Chinookhelikopters en wat
is hier de oorzaak van?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

26

Met de brief van 15 september 2010 (Kamerstuk 32 123 X, nr. 158) is de
Kamer geïnformeerd over de voortgang van het project «Chinook
uitbreiding en versterking». Aan de Kamer is gemeld dat de voorziene
levering van de eerste Chinook-helikopter is vertraagd van midden 2011
naar het laatste kwartaal van dit jaar. De reden van deze vertraging is dat
tijdens beproevingen van het prototype van de cockpit gebreken zijn
geconstateerd in de hard- en software.
Dit voorjaar zijn testvluchten uitgevoerd met de eerste Chinook-helikopter.
Op grond van de resultaten werd opnieuw een vertraging voorzien bij de
levering van de eerste Chinook CH-47F. Hierover is de Kamer geïnformeerd met de beantwoording van de schriftelijke vragen over de
beleidsbrief (verzonden op 19 mei jl., Kamerstuk 32 733, nr. 2). Inmiddels
verwacht Boeing dat, zonder tegenvallers, het eerste toestel alsnog in het
vierde kwartaal van dit jaar kan worden geleverd. Na de levering van de
eerste Chinook-helikopter volgt de levering van de resterende vijf
toestellen binnen de overeengekomen periode van zes maanden.
117
Waarom is de levering van de Groot Pantserwielvoertuigen vertraagd?
Het ontwikkelings- en kwalificatietraject van de Boxer is vertraagd doordat
de industrie niet in staat bleek alle activiteiten binnen de daarvoor
gestelde termijn uit te voeren. Daarnaast kwamen tijdens het kwalificatieproces problemen aan het licht en moet voor de oplossing daarvan
opnieuw een kwalificatie worden uitgevoerd. Het gaat om problemen met
enkele onderdelen en met de voertuigsoftware.
Momenteel worden in een aantal Duitse voertuigen technische verbeteringen aangebracht, waarna in de tweede helft van dit jaar opnieuw
beproevingen worden uitgevoerd met het basisvoertuig. Volgens planning
zal de kwalificatie van het basisvoertuig begin 2012 zijn voltooid. Ook bij
de missiemodules zijn de beproevingen nog niet klaar. Pas na de
voltooiing van alle beproevingen is de Boxer gekwalificeerd voor
seriematige levering.
118
Hoeveel personen ontvingen de garantievliegtoelage? Zijn deze personen
allemaal nog in actieve dienst? Zo nee, welk percentage van hen niet
meer?
De garantievliegtoelage wordt gedurende enkele jaren verstrekt aan
personen die geen recht meer hebben op een gewone vliegtoelage. Met
de garantievliegtoelage wordt de vliegtoelage afgebouwd waardoor de
terugval in inkomen tijdelijk wordt verzacht. In 2010 ontvingen 296
personen een garantievliegtoelage. Van hen zijn 28 medewerkers
inmiddels niet meer in actieve dienst.
119
Wat zijn de redenen voor het stijgen van de huisvestingskosten?
Het verschil van € 1,44 miljoen tussen de begroting en de realisatie van
huisvestingskosten van IVENT heeft uiteenlopende en incidentele
oorzaken. De overschrijding wordt veroorzaakt door de betaling van
nagekomen rekeningen over 2009, dienstverlening aan het ministerie van
Justitie die binnen IVENT niet wordt doorbelast en hogere energiekosten
in verband met de strenge winter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

27

120
Ten aanzien van welke werkzaamheden/onderdelen is de inhuur
verminderd?
De inhuur vertoont bij elke categorie een daling. Van de grootste daling
was sprake bij beleidsondersteunende inhuur in de categorie «uitzendkrachten». Dit betreft voornamelijk inhuur op formatie en het opvangen
van piekbelasting.
121
Kunt u de Kamer informeren over de conclusies van de nieuwe blauwdruk
vastgoed?
In de blauwdruk zijn de producten en diensten van de Dienst Vastgoed
Defensie en de wijze waarop die worden voortgebracht, opnieuw bezien
en beschreven. Dit leidt tot een verdere uniformering van de werkwijze
binnen de Dienst Vastgoed Defensie en tot doelmatigheidswinst.
122
Hoe groot is het risico dat de Stichting Zorgverzekering Krijgsmacht
(SZVK) in 2011 verlies lijdt, omdat de defensiezorgverlening vollediger en
sneller hun rekeningen gaan indienen? Wie draagt het risico van een
eventueel verlies van SZVK?
De Stichting Ziektekostenverzekering Krijgsmacht (SZVK) heeft geen
winstoogmerk. Daarom wordt bij een tekort niet van verlies gesproken.
Tekorten worden in eerste instantie opgevangen door de reserves. Als
deze zijn uitgeput, kan het bestuur van de SZVK de premie verhogen.
Defensie betaalt 63 procent van de premie, de verzekerde militairen 37
procent. De eindverantwoordelijkheid voor de SZVK ligt bij Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 X, nr. 6

28