Quick-scan Huishoudelijk Hulp toelage

Marlijn Abbink-Cornelissen
Marcel Haverkamp
Janneke Wilschut
10 februari 2015

Pagina 1

1 Inleiding en methodologie
Het kabinet heeft op 7 juli jl. in een brief aan de Tweede Kamer (zie bijlage 1) aangekondigd om in zowel
2015 als in 2016 €75 miljoen per jaar extra beschikbaar te stellen voor een huishoudelijke hulp toelage
(HHT). Op initiatief van de Tweede Kamer is met de motie Slob het bedrag voor 2015 met €40 miljoen
verhoogd tot €115 miljoen1.
Het doel van de HHT is tweeledig:
1) Het langer behouden van reguliere banen in loondienst bij thuiszorginstellingen.
2) Het omzetten van alfahulpconstructies op basis van algemene voorzieningen in reguliere banen
bij thuiszorginstellingen.
Deze rapportage beschrijft de resultaten van een eerste onderzoek naar de stand van zaken van de
besteding van de HHT-gelden.
De kernvragen van het onderzoek zijn:
1) In welke fase bevindt zich de implementatie van de HHT-plannen?
2) Wat is de verwachte datum waarop de HH-toelage beschikbaar is voor mensen?
3) Welke mogelijke belemmeringen ondervinden partijen?
4) Valt er iets te zeggen over de vraag naar de HHT?
5) Welk effect heeft de HHT tot nu toe gehad in het behoud van de arbeidsplaatsen bij aanbieders
van huishoudelijke hulp?
Deze kernvragen zijn uitgewerkt in twee verschillende vragenlijsten; één versie voor gemeenten en één
voor zorgaanbieders. De vragen zijn telefonisch voorgelegd aan de contactpersonen voor de HHT.
Op 2, 3 en 4 februari is door een belteam met zo veel mogelijk gemeenten de vragenlijst doorgenomen.
De 37 gemeenten van het G32-stedennetwerk (een netwerk van 37 (middel)grote steden in ons land), 40
overige gemeenten verspreid over Nederland en 13 grotere zorgaanbieders die voor de HHT
samenwerken met de gemeenten, zijn als eerst benaderd.
Een aantal gemeenten hebben gezamenlijk één plan voor de HHT ingediend. De resultaten zijn voor alle
gemeenten meegeteld wanneer het plan voor alle samenwerkende gemeenten gelijk was en de
geïnterviewde gemeente bovendien op de hoogte was van de stand van zaken bij de andere gemeenten
in het samenwerkingsverband. Zo werd het totaal aantal gemeenten in de resultaten hoger dan het
aantal gesproken gemeenten.

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014-2015, 34000 nr. 19.

Pagina 2

2 Resultaten gemeenten
In dit onderzoek zijn de plannen van 118 gemeenten geïnventariseerd. Van de geïnterviewde
gemeenten behoren 22 gemeenten tot het G32-stedennetwerk.
Van de geïnterviewde gemeenten hebben 31 gemeenten de aanvraag zelfstandig ingediend. De overige
gemeenten hebben de aanvraag in een samenwerkingsverband ingediend.
De verdeling van het aantal zorgaanbieders waarmee de verschillende gemeenten samenwerken is
weergegeven in onderstaande tabel.
Tabel 2.1 Aantal zorgaanbieders waarmee de gemeente samenwerkt
Aantal aanbieders
Aantal
Percentage
0-5
35
32%
6-10
41
37%
11-15
17
15%
16-20
8
7%
20+
10
9%
In onderstaande tabel staat weergegeven op welke doelgroepen de gemeenten zich richten. Het totaal
aantal doelgroepen valt hoger uit dan het aantal responderende gemeenten, doordat de HHT-plannen
zich op meerdere doelgroepen kunnen richten.
Tabel 2.2 Doelgroep(en) waar de HHT zich op richt
Het Doelgroep
Aantal
Cliënten
43
Mantelzorger huurt zorgverlener in
14
Mantelzorger koopt in bij aanbieder
22
Beide mantelzorger opties
8
Cliënt en mantelzorger
27
Anders
11
Per uur extra huishoudelijke hulp of ondersteuning waar huishoudelijke hulp onderdeel van is, legt de
gemeente een vast, uniform bedrag bij tussen de €7,50 en €12,50 uit de HHT, de rest wordt betaald door
de cliënt of een andere derde. De meeste gemeenten kiezen voor de maximale toelage van €12,50 per
uur. Een aantal gemeenten had het tarief nog niet bepaald of kon het tarief door de inhoudelijke opzet
van de plannen niet per uur specificeren (bijvoorbeeld als het tarief inkomensafhankelijk is).
Tabel 2.3 Hoogte van de gemeentelijke bijdrage uit de HHT
Toelage
Aantal
Minder dan 10 euro
13
10 euro of meer
77
Van de 118 geïnterviewde gemeenten, heeft 35% de HHT-gelden in de maand november 2014
toegezegd gekregen. Voor 47% gebeurde dit in december 2014. De overige gemeenten hebben de
gelden in januari 2015 toegezegd gekregen.

Pagina 3

Het grootste deel van de gemeenten is nog bezig met de uitwerking van de plannen of met de
voorbereiding van de implementatie. Ruim 40% van de gemeenten heeft de plannen deels of volledig
geïmplementeerd.
Tabel 2.4 Fase van de HHT-plannen volgens gemeenten
In welke fase bevindt zich de uitvoering van
Aantal
de HHT-plannen?
Op papier uitwerken van de plannen
25
Plannen liggen klaar
Plannen zijn goedgekeurd
Deels geïmplementeerd
Volledig geïmplementeerd

15
30
26
18

Percentage
22%
13%
26%
23%
16%

Het grootste deel van de gemeenten voert de plannen grotendeels of helemaal uit zoals deze zijn
ingediend bij de overheid. Bij 19% van de gemeenten is dit niet (helemaal) zo.
Tabel 2.5. Mate waarin HHT wordt uitgevoerd conform de ingediende plannen
Geschiedt de invoering van de plannen
Aantal
Percentage
conform de bij de overheid ingediende
plannen?
Helemaal
77
63%
Grotendeels wel
23
19%
Grotendeels niet
11
9%
Helemaal niet
12
10%
In onderstaande tabel staat aangegeven wanneer de HHT-gelden volgens de geïnterviewden
beschikbaar komen.
Tabel 2.6 Periode waarin de HHT gelden beschikbaar komen
Wanneer verwacht u dat de gelden
Aantal
beschikbaar zijn voor de mensen?
De gelden zijn al beschikbaar
26
Binnen nu en een maand
24
Binnen 1 tot 3 maanden
45
Later dan 3 maanden
6
Weet ik nog niet
11

Pagina 4

Tabel 2.7 laat zien welke belemmeringen en risico’s de gemeenten zien bij de invoering van de HHT. Bij
de vaste antwoordcategorieën zijn administratieve regeldruk en interne capaciteit het meest genoemd.
Tabel 2.7 Belemmeringen en risico’s bij de invoering van de HHT volgens gemeenten
Belemmering/risico
Aantal
Percentage
Geld nog niet beschikbaar
4
4%
Overschatting indicaties
6
6%
Overschatting cliënten
9
8%
Kunnen identificeren en bereiken van
15
14%
ontvangers van de toelage
Interne capaciteit
30
28%
Systemen zijn er (nog) niet op ingericht
23
21%
Praktische invoering anders
20
19%
Samenwerking/afspraken met de
19
17%
zorgaanbieder
Administratieve registratiedruk
36
33%
Anders
77
73%
De meest genoemde belemmeringen bij de categorie ‘anders’ zijn:
 Complexiteit en eisen van de regeling zelf (voorwaarden van de regeling, tijdelijkheid,
onduidelijkheid over de verantwoording, maatwerk) en ook in relatie tot reeds bestaand beleid
 Overige kosten die gemaakt moeten worden door de gemeente; BTW-vraagstukken en
uitvoeringskosten
 Bereidwilligheid van cliënten om een eigen bijdrage te betalen.
 Zorgen over voldoende vraag naar HHT (onder andere door vorige punt)
De meeste gemeenten zitten op dit moment in de implementatie fase van de HHT-plannen en kunnen
dan ook nog geen antwoord geven op de vraag hoe veel banen er reeds door de HHT behouden zijn. Er
is één gemeente die aangeeft dat de HHT heeft geleid tot concrete afspraken met aanbieders waardoor
aangekondigde ontslagen zijn afgewend of het aantal ontslagen naar beneden is bijgesteld. Dit betreft
200 voorkomen ontslagen.
Aan de gemeenten is tevens gevraagd wat de verwachtingen zijn over het aantal te vergoeden uren
vergeleken met het plan dat is ingediend (tabel 2.8). De meeste gemeenten antwoorden dat zij dit nog
niet aan kunnen geven.
Tabel 2.8 Mate waarin huidige verwachtingen overeen komen met ingediende plannen
Wat zijn uw verwachtingen over het aantal te vergoeden
Aantal
Percentage
uren vergeleken met het plan dat u ingediend hebt?
Komt redelijk overeen
6
5%
Meer dan 10% hoger
16
14%
Meer dan 10% lager
5
5%
Kan ik nog niet zeggen
85
76%
Één van de doelen van de HHT is het voorkomen en omzetten van alfahulpconstructies in reguliere
banen bij thuiszorginstellingen. De gemeenten is gevraagd in hoe verre voornemens om met alfahulpen
te gaan werken, zijn afgewend. Ongeveer één derde van de geïnterviewde gemeenten had voornemens
om met alfahulpen te gaan werken. Een groot deel hiervan geeft aan dat deze voornemens geheel of
gedeeltelijk zijn afgewend. Bij sommige gemeenten bestaan de alfahulpconstructies en de reguliere
banen nu naast elkaar.

Pagina 5

3 Resultaten zorgaanbieders
In totaal is met 11 van de 13 benaderde zorgaanbieders een interview afgenomen.
De aanbieders geven aan in totaal met 210 gemeenten samen te werken. Het aantal gemeenten
waarmee een aanbieder samenwerkt is weergegeven in onderstaande tabel.
Tabel 3.1 Aantal gemeenten waar de aanbieder mee samenwerkt
Aantal gemeenten waar mee wordt samengewerkt
Aantal
0-10
4
11-20
5
21-30
1
31-40
0
41-50
2
De aanbieders geven aan dat ze allemaal met minimaal 1 gemeente bezig zijn om de plannen invulling
te geven. De fase waarin de plannen van de 210 gemeenten zich bevinden volgens de aanbieders is
weergegeven in onderstaande tabel.
Tabel 3.2 Status van de HHT-plannen volgens zorgaanbieders
Status HHT-plannen
Aantal
Op papier uitwerken van de ingediende plannen.
12
Plannen liggen klaar, maar nog niet goedgekeurd door
40
het college of de gemeenteraad.
Plannen zijn goedgekeurd, maar nog niet gestart met de
95
implementatie
Deels geïmplementeerd ; begonnen met implementatie
36
maar de toelage is nog niet beschikbaar voor gebruikers
Volledig geïmplementeerd; gelden zijn beschikbaar voor
27
gebruikers

Percentage
6%
19%
45%
17%
13%

De belemmeringen of risico’s die de aanbieders voorzien zijn weergegeven in tabel 3.3. De aanbieders
verwachten dat het gebruik van de HHT gaat tegenvallen doordat mensen deels voor het zwarte circuit
zullen kiezen. Daarnaast geven aanbieders allemaal aan dat de administratieve belasting groot is en dat
vooral de diversiteit van de plannen en de verschillende afspraken met de diverse gemeenten belastend
is.
Tabel 3.3 Belemmeringen en risico’s bij de invoering van de HHT volgens zorgaanbieders
Belemmeringen / risico’s
Aantal
Percentage
Overschatting indicaties

9

82%

Overschatting cliënten

9

82%

Gebrek capaciteit bij aanbieder

0

0%

Gebrek capaciteit bij gemeente

0

0%

Systemen zijn er (nog) niet op ingericht

11

100%

Praktische invoer, anders

11

100%

Samenwerking/afspraken met de gemeente

9

82%

Administratieve registratiedruk

11

100%

Inhoudelijke eisen die worden gesteld aan
uitvoering van HHT
De gekozen vorm van uitvoering van het HHT

9

82%

9

82%

Anders

0

0%

Pagina 6

De zorgaanbieders hebben als andere belemmeringen aangegeven:
 Er is minder vraag dan verwacht: Bijna alle aanbieders geven aan dat de eigen bijdrage
belemmerend werkt. Klanten kunnen of willen dit niet betalen. Aanbieders zien werk verdwijnen
richting het zwarte circuit.
De zorgaanbieders gaven de volgende specifieke problemen aan bij de categorieën uit tabel 3.3:
 Praktische invoering: Bijna alle aanbieders geven aan dat er grote verschillen zijn onder de
gemeenten in de uitvoering van de plannen. Dat maakt dat aanbieders met iedere gemeente
weer andere afspraken moeten maken. Aanbieders geven aan dat dit enorm vertragend werkt en
de bureaucratische last groot is. Sommige aanbieders geven aan dat zij landelijk werken en
worden geconfronteerd met 45 gemeenten met ieder hun eigen werkwijze.
 Administratief: Aanbieders geven aan dat veel gemeenten het debiteurenrisico bij de aanbieders
leggen. Factureringssystemen zijn hier niet op ingericht. De financiële risico’s komen daardoor bij
de aanbieders te liggen.
 Systemen: De verwachting van aanbieders van het daadwerkelijk aantal klanten is niet hoog. Dat
maakt dat aanbieders terughoudend zijn in het investeren in administratieve processen. Ook
geven aanbieders aan dat de grote verschillen in de aanpak tussen de gemeenten het inrichten
van een eenduidig systeem lastig maken.
Aan de zorgaanbieders is ook gevraagd in welke mate zij denken dat de belemmeringen per gemeente
verschillen. Van de 11 aanbieders geven 9 aanbieders aan dat zij denken dat de belemmeringen in
sterke mate verschillen.
Tabel 3.4 Mate waarin belemmeringen verschillen tussen gemeenten
Mate waarin belemmeringen/risico’s verschillen tussen
Aantal
gemeenten
Niet tot nauwelijks
0
In enige mate
1
In sterke mate
9
Weet ik niet
1
De aanbieders kunnen nog weinig zeggen over het gebruik van de HHT. Het aantal uur dat door de HHT
aan huishoudelijke hulp tot nu toe is besteed en het aantal op basis daarvan voorkomen ontslagen is bij
alle organisaties onbekend.
Er is één organisatie die een inschatting heeft gedaan van het aantal uur dat in 2015 aan huishoudelijke
hulp zal worden besteed door de HHT, namelijk 70.000 uur. Dit komt overeen met 60 FTE voorkomen
ontslagen. De andere organisaties konden geen inschatting geven.
Twee organisaties gaven aan dat er al aangekondigde ontslagen zijn afgewend door de HHT plannen.
Dat gaat om 600 afgewende ontslagen in het ene geval, en de andere organisatie kon geen aantallen
noemen.
Het aantal zorgaanbieders dat aangeeft dat voornemens om met alfahulpen te gaan werken zijn
afgewend, is gering.

Pagina 7