Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 529

Gaswinning

Nr. 992

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 maart 2022
De gaswinning in Groningen moet zo snel mogelijk stoppen. De veiligheid
van de Groningers staat voorop. Begin dit jaar kregen inwoners van
Groningen echter de boodschap dat er in het gasjaar 2021–2022 meer gas
gewonnen zou worden dan eerder was ingeschat. Daarom ben ik in de
afgelopen weken, samen met de direct betrokken partijen bij de
gaswinning in Groningen, zorgvuldig alle manieren nagegaan om de
winning in dit gasjaar zoveel mogelijk te beperken. De motie Paternotte
c.s. vraagt hier ook om (Kamerstuk 35 788, nr. 127). Er zijn mogelijkheden
die tot een beperking van de winning leiden. Ook kunnen we een aantal
aannames verantwoord naar beneden bijstellen. Zo heeft het relatief
warme weer ervoor gezorgd dat er minder gas is verbruikt en er nog maar
beperkt rekening gehouden hoeft te worden met mogelijke koude
periodes in de rest van het jaar.
In deze brief ga ik hoofdzakelijk in op de winning in het huidige gasjaar.
Naar aanleiding van de verschrikkelijke oorlog die Rusland is gestart in de
Oekraïne, zullen de Europese Unie en Nederland er de komende jaren
naar streven onafhankelijk te worden van Russisch gas. Voor dit jaar ga ik
vooralsnog echter uit van voldoende gaslevering vanuit Rusland: op dit
moment komen Russische aanbieders hun contractuele verplichtingen
nog na. De Kamer is eerder geïnformeerd welke maatregelen het kabinet
kan nemen in het geval er een tekort aan gas ontstaat: het zogeheten
Bescherm- en Herstelplan Gas. Meer winning uit het Groningenveld is
daarbij ultimum remedium; het komt pas in beeld wanneer alle andere
mogelijkheden zijn benut.
Het kabinet informeert uw Kamer parallel vandaag nader over de
leveringszekerheid in het volgende vulseizoen en verder. De oorlog in
Oekraïne zorgt ook op dit gebied voor onzekerheid en de situatie op de
gasmarkt is onvoorspelbaar. Tegelijkertijd wil ik aan de Groningers zoveel
mogelijk duidelijkheid bieden over de te verwachten winning dit jaar en
tevens de motie Paternotte c.s. uitvoeren.

kst-33529-992
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 992

1

Ik ben voornemens om het niveau van de gaswinning in het huidige
gasjaar vast te stellen op 4,6 miljard Nm3. Daarbij ga ik ervan uit dat de
gasopslagen Grijpskerk en Norg gevuld worden met laagcalorisch gas.
Deze 4,6 miljard Nm3houdt rekening met de warme winter tot 22 februari.
Het is te verwachten dat de hoge temperaturen van de weken daarna ook
tot een lager verbruik hebben geleid. Ik zal in mijn definitieve besluit voor
1 april een eventueel daaruit volgende lagere winning nog verwerken. Dat
geldt ook voor de gasvraag uit Duitsland. Het is bovendien niet uit te
sluiten dat de hoge gasprijzen voor een verlaging van het verbruik zorgen.
Een winningsniveau van 4,6 miljard Nm3 betekent een beperkte stijging
ten opzichte van het oorspronkelijk vastgestelde niveau van
3,9 miljard Nm3, maar een daling van 3 miljard Nm3 ten opzichte van het
in januari door mijn voorganger genoemde niveau van 7,6 miljard Nm3.
Een relatief beperkte verhoging dus, die de mogelijkheid open houdt om
het Groningenveld in 2023 of 2024 definitief te sluiten. Duidelijkheid over
sluiting laat ik zwaar meewegen. Dit perspectief vind ik belangrijk gezien
de negatieve gevolgen die de gaswinning heeft voor de inwoners van
Groningen. Zodra het Staatstoezicht op de Mijnen (hierna: SodM) mij over
de veiligheid van dit winningsniveau heeft geadviseerd zal ik een definitief
besluit nemen, vóór 1 april aanstaande.
De gasopslag Grijpskerk speelt een belangrijke rol. Deze opslag zal de
reserverol van leverancier van laagcalorisch gas van het Groningenveld
overnemen. Hier liggen twee opties voor. Optie 1: dit jaar 4,6 miljard Nm3
gas winnen en Grijpskerk volledig vullen met laagcalorisch gas. Dit houdt
de mogelijkheid open om al volgend jaar het Groningenveld definitief te
sluiten. Dat spaart ook gaswinning in latere jaren uit. Optie 2: als
gasopslag Grijpskerk dit jaar nog gevuld wordt met hoogcalorisch gas,
wordt dit jaar Groningenproductie bespaard, maar dit betekent dat de
sluiting van het Groningenveld pas op zijn vroegst in 2024 plaats zal
vinden. Met het winningsniveau van 4,6 miljard Nm3 wordt Norg gevuld
met 4 miljard Nm3 onder normale marktomstandigheden.
Al met al biedt een winning van 4,6 miljard Nm3 dit gasjaar voldoende
zekerheid en blijft de weg naar spoedige definitieve sluiting voluit open.
Tegelijkertijd zijn de internationale omstandigheden zeer onzeker.
Volledige zekerheid over spoedige sluiting in 2023 of 2024 is dan ook nu
niet te geven. Het is wel nadrukkelijk mijn intentie.
Om een overzicht te schetsen van alle overwegingen en daarmee
eveneens de motie Paternotte c.s. (Kamerstuk 35 788, nr. 127) gestand te
doen, is deze brief als volgt opgebouwd. Ik ga eerst in op het verloop van
de afbouw van de winning sinds het kabinetsbesluit in 2018 (Kamerstuk
33 529, nr. 457). Vervolgens ga ik in op het advies van Gasunie Transport
Services (hierna: GTS) voor het huidige gasjaar en de verschillende
maatregelen ten behoeve van het minimaliseren van de winning
(bijgevoegd)1. Daarbij ga ik in het bijzonder ook in op de vragen die uw
Kamer heeft gesteld over de gasvraag uit Duitsland en het Bescherm- en
Herstelplan Gas tijdens het debat van 9 februari jl. (Handelingen II
2021/22, nr. 48, debat over de gaswinning in Groningen) Ten slotte licht ik
toe hoe het verdere besluitvormingsproces eruit ziet. Daarbij ga ik ook in
op de adviezen met betrekking tot de veiligheid.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 992

2

1. Afbouw van de gaswinning
Op 29 maart 2018 besloot het kabinet de gaswinning uit het Groningenveld op zo kort mogelijke termijn volledig te beëindigen. Op dat
moment werd voorzien dat «zo snel mogelijk» in 2030 zou zijn. In het
gasjaar 2017–2018 bedroeg het totale verbruik van laagcalorisch gas in
Nederland, Duitsland, België en Frankrijk samen ruim 52 miljard Nm3.
Daarvan werd 20 miljard Nm3, bijna 40 procent, uit het Groningenveld
gewonnen. De overige 32 miljard Nm3 bestond uit stikstofconversie en
verrijking. Om de winning uit Groningen af te bouwen, is prioriteit
gegeven aan het terugbrengen van de vraag naar laagcalorisch gas door
eindafnemers over te schakelen naar hoogcalorisch gas. Dat betreft alle
buitenlandse afnemers, via de lopende grootschalige ombouwprogramma’s in de buurlanden, en de negen grootste afnemers in Nederland.
Dit is verankerd in afspraken met de buurlanden en wetgeving in
Nederland. Eveneens hoge prioriteit heeft het vergroten van de stikstofconversiecapaciteit.
Dit heeft ertoe geleid dat in het afgelopen gasjaar 2020–2021 het verbruik
van laagcalorisch gas is teruggebracht naar circa 47 miljard Nm3, terwijl
de stikstofconversie en verrijking tezamen ruim 39 miljard Nm3 bedroegen
en uit het Groningenveld dus nog circa 8 miljard Nm3 nodig was. De
resterende winning uit het Groningenveld is dus in zowel absolute als
relatieve zin in drie jaar tijd ongeveer drie maal zo klein geworden. Zowel
in dit gasjaar als in de toekomst zullen de fysieke afname van de vraag en
de toename van het aanbod van geconverteerd hoogcalorisch gas worden
voortgezet, waarbij de ingebruikname van de stikstofinstallatie in
Zuidbroek een belangrijke rol speelt.
2. Geactualiseerde raming GTS voor het huidige gasjaar
2021–2022
Tegen de achtergrond dat de afbouw van de gasvraag en de vergroting
van het aanbod al zo snel als mogelijk – veel sneller dan eerder verwacht –
verloopt en alle betrokken partijen zich maximaal inspannen om dit te
blijven voortzetten, heb ik de afgelopen weken in overleg met hen
bekeken of er aanvullende stappen zijn om de gaswinning verder te
beperken. Dit vergt van partijen dat zij van dag tot dag bekijken hoe de
stikstofinstallaties kunnen worden benut en de gasopslagen optimaal
kunnen worden ingezet. Dit brengt risico’s met zich mee. Wanneer uitstel
van onderhoud van bijvoorbeeld installaties van GTS leidt tot uitval, kan
alsnog extra gaswinning nodig zijn. Desondanks vind ik het van belang
om de grenzen van het systeem op te zoeken om zo de tegenvallers in het
huidige gasjaar zo veel mogelijk zonder extra inzet van het Groningenveld
op te lossen.
2.1 Meevallers en mogelijkheden om winning te beperken
Samen met GTS en GasTerra heb ik drie mogelijkheden en meevallers
gevonden die elk tot ongeveer 1 miljard Nm3 lagere gaswinning uit het
Groningenveld leiden. GTS heeft daarop de raming van 3 januari jl.
geactualiseerd; deze nieuwe raming van GTS is als bijlage toegevoegd.
Hieronder ga ik uitgebreider in op deze mogelijkheden en meevallers.
Daarnaast ga ik in op de vragen die uw Kamer heeft gesteld over de
bijgestelde prognose van de Duitse vraag naar laagcalorisch gas en op de
overige uitgangspunten die ik heb meegegeven aan GTS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 992

3

Energiewaarde hoogcalorisch gas is lager dan verwacht
Allereerst heeft GTS geconstateerd dat het totale aanbod van hoogcalorisch gas (onder andere uit Nederlandse kleine velden) een lagere
energiewaarde heeft dan verwacht. Dit wordt uitgedrukt met de Wobbeindex, een maat voor energiewaarde en dus een maatstaf voor de
hoeveelheid stikstof die bijgemengd moet worden. De neerwaartse
bijstelling van de verwachting van de Wobbe-index is een flinke
meevaller. Doordat het hoogcalorische gas een lagere energiewaarde
heeft dan eerder aangenomen, hoeft er minder stikstof bijgemengd te
worden om het gas geschikt te maken voor gebruik door Nederlandse (en
buitenlandse) afnemers. Dat betekent dat er met dezelfde hoeveelheid
stikstof meer laagcalorisch gas gemaakt kan worden. Omdat het jaar al
voor een deel verstreken is, kan GTS nauwkeuriger inschattingen maken
van de gevolgen van deze bijstelling voor de mogelijke productie uit het
Groningenveld.
Inzet bestaande stikstofinstallaties
Ten tweede is door GTS en GasTerra bekeken welke marges genomen
kunnen worden in de planning van de inzet van stikstofinstallaties en waar
marges te verkleinen zijn. Concreet zal GTS onderhoud van deze
installaties uitstellen en zal GasTerra de installaties binnen haar operationele mogelijkheden benutten. Het op deze manier steeds verder
optimaliseren van de inzet van middelen brengt risico’s met zich mee.
Actueel temperatuurverloop van 1 oktober 2021 tot heden
Ten derde is er dit gasjaar sprake van een lager gasverbruik, wat grotendeels kan worden verklaard door de tot op heden bovengemiddeld warme
winter. GTS heeft de gerealiseerde vraag, en daarmee ook de gerealiseerde Groningenproductie die hiermee samenhangt, kunnen betrekken
bij haar geactualiseerde raming. Dit leidt tot een meevaller die voor de
periode tot half februari ingeschat wordt op ongeveer 1 miljard Nm3. Dit
kan nog verder oplopen indien de rest van het gasjaar ook warm verloopt.
Duitsland
In de brief die mijn voorganger op 6 januari jl. naar uw Kamer heeft
gestuurd (Kamerstuk 33 529, nr. 944) is aangegeven dat de prognose van
de vraag naar Nederlands laagcalorisch gas door nog niet omgebouwde
Duitse afnemers minder is afgenomen dan verwacht. Dit heeft een effect
van 1,1 miljard Nm3. GTS heeft op een rij gezet welk effect dit specifiek
heeft op de winning in het Groningenveld en gemeld dat het laagcalorisch
gas dat Duitsland gebruikt minder stikstof bevat. Dit betekent dat met
dezelfde hoeveelheid stikstof meer laagcalorisch gas, geschikt voor
Duitsland, gemaakt kan worden. Hierdoor vertaalt de hogere Duitse
prognose voor de vraag naar Nederlands laagcalorisch gas zich door in
een additionele vraag naar Groningengas van 0,6 miljard Nm3. Ik ben
momenteel in gesprek met mijn Duitse ambtgenoot om de gevolgen voor
het winningsniveau uit het Groningenveld verder te verkleinen. Uiteraard
houd ik de actuele vraagontwikkelingen in de gaten. Omdat de bijstelling
van Duitsland gaat om een prognose, kan de vraag uit Duitsland uiteindelijk lager uitvallen. Ook de Duitse vraag is afhankelijk van het temperatuurverloop en de prijsontwikkeling. Ook in Duitsland is tot op heden
sprake geweest van een warme winter.
In het debat op 9 februari jl. is gevraagd of het mogelijk is de export naar
Duitsland te stoppen. Zoals aangegeven in het plenaire debat van
9 februari jl. en in de beantwoording van Kamervragen (Aanhangsel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 992

4

Handelingen II 2021/22, nr. 1724) is het per direct stoppen met het
exporteren geen optie. Het inzetten van dit middel is niet wenselijk.
Nederland heeft een verantwoordelijkheid voor de leveringszekerheid van
beschermde afnemers, ook in buurlanden, die nog geen alternatief
hebben voor laagcalorisch gas. Specifieke delen van het gasnet kunnen in
geval van calamiteiten om veiligheidsredenen worden afgesloten
(bijvoorbeeld bij beschadiging). Dit geldt ook voor delen van het net
richting België en Duitsland, maar heeft dan, afhankelijk van het af te
sluiten netdeel, ook gevolgen voor Nederlandse afnemers en kent grote
technische en veiligheidsrisico’s. Bovendien zou dit het ingrijpende gevolg
hebben dat er huishoudens in de kou worden gezet. De export van
laagcalorisch gas wordt jaarlijks wel minder vanwege de ombouw in het
buitenland. In België, Duitsland en Frankrijk zijn omvangrijke ombouwoperaties in gang gezet waarbij jaarlijks honderdduizenden afnemers
worden omgezet naar een andere vorm van energie, waaronder hoogcalorisch gas. Duitsland heeft de vraag naar Nederlands laagcalorisch gas de
afgelopen jaren afgebouwd van bijna 20 miljard Nm3 in het gasjaar
2017–2018 naar minder dan 15 miljard Nm3 in het afgelopen gasjaar en
bouwt de komende jaren verder af met circa 2 miljard Nm3 per jaar tot nul
aan het eind van dit decennium.
Voor de vragen die uw Kamer gesteld heeft over de contractafspraken
verwijs ik naar de beantwoording van de hierboven genoemde schriftelijke vragen. Uw Kamer is op 17 januari 2014 geïnformeerd over de
uitkomst van een onderzoek dat destijds al was uitgevoerd naar langetermijncontracten met het buitenland en de mogelijkheid om deze te
ontbinden (Kamerstuk 33 529, nr. 28).
Uitgangspunten gasopslagen Norg en Grijpskerk
Een belangrijk uitgangspunt is dat het Groningenveld op een zo kort
mogelijke termijn volledig en definitief gesloten wordt met behoud van
leveringszekerheid. Voor het zo snel mogelijk kunnen sluiten van het veld
is het noodzakelijk dat vanaf 1 april van dit jaar kan worden gestart met
het volledig vullen van de gasopslag Grijpskerk met laagcalorisch gas. Ik
onderzoek ook of het mogelijk is om de transportcapaciteit tussen
Grijpskerk en het landelijke transportnet te vergroten. Dit draagt nog
verder bij aan het zeker stellen van de sluiting in 2023 of 2024. Voor het
vullen van Grijpskerk is in het gasjaar 2021–2022 in totaal 2,4 miljard Nm3
laagcalorisch gas nodig. Hier kan grotendeels in worden voorzien door
hoogcalorisch gas dat is bijgemengd met stikstof. Voor het vullen van
Grijpskerk dit jaar is vereist dat een kleine extra winning plaatsvindt ten
opzichte van 3,9 miljard Nm3. Gezien deze achtergrond kies ik voor een
scenario dat de grootste zekerheid geeft over de sluiting van het Groningenveld in 2023 of 2024 met bovendien de laagst mogelijke totale winning
tot het moment van sluiting. Als de leveringszekerheid aanleiding zou
geven om Grijpskerk niet dit jaar al te vullen met laagcalorisch gas, dan is
een lager niveau van winning uit het Groningenveld mogelijk in dit
gasjaar, maar is sluiting in 2023 uit beeld. Sluiting in 2024 blijft dan wel
mogelijk.
Om de winning dit gasjaar zo laag mogelijk te houden, heb ik GTS
gevraagd rekening te houden met het vullen van Norg tot het minimum
dat nodig is om de leveringszekerheid in het volgende gasjaar te kunnen
borgen uitgaande van normale marktomstandigheden. Ik acht het op dit
moment niet noodzakelijk om dit jaar extra Groningenproductie toe te
staan om Norg verder te vullen dan een vulgraad van 4,0 miljard Nm3
(GTS geeft aan dat het volledig inzetten van de opslagcapaciteit zou
moeten leiden tot maximaal 6 miljard Nm3). Indien zich in dit gasjaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 992

5

meevallers voordoen, dan kan gasopslag Norg alsnog verder gevuld
worden.
2.2 Maatregelen met nauwelijks of beperkte impact
Ik heb conform de motie Paternotte c.s. bekeken of er nog andere
mogelijkheden zijn om in dit gasjaar het aanbod van laagcalorisch gas te
verhogen danwel de vraag te verlagen. Aangezien de winter bijna voorbij
is, hebben maatregelen gericht op de vraag voor deze winter nauwelijks
effect.
Aan de vraagkant heb ik bekeken of en hoe de vraag van nog overgebleven afnemers van laagcalorisch gas is te reduceren. Hier geldt dat het
beperken van de vraag in Nederland, aanvullend op de verlaging van de
vraag die al heeft plaatsgevonden door het gunstige temperatuurverloop
en die al plaatsvindt door de diverse lopende maatregelen, geen
noemenswaardig effect heeft op de winning in het huidige gasjaar.
Mogelijke maatregelen gericht op het volgende gasjaar in zullen in de
brief over leveringszekerheid aan bod komen.
Dit neemt niet weg dat er al een breed scala aan maatregelen loopt om de
vraag te verminderen. Naast het beperken van de export geldt dat het
beperken van verbruik van fossiele brandstoffen in het algemeen en
aardgas in het bijzonder al besloten ligt in het kabinetsbeleid. Over de
hele linie wordt de vraag naar (laagcalorisch) gas zowel bij groot- als
kleinverbruikers afgebouwd. Voor de negen grootste afnemers van
laagcalorisch gas geldt dat zij wettelijk verplicht zijn van het laagcalorisch
gas af gaan. Zij worden door GTS omgeschakeld naar hoogcalorisch gas.
De eerste afnemer is reeds omgeschakeld. De volgende drie volgen in de
loop van dit gasjaar. GTS zet alles op alles om de overige afnemers zo
spoedig mogelijk om te schakelen. Zoals aan uw Kamer is toegezegd, ga
ik in een separate brief nader in op de voortgang. Verder geldt dat ook in
het kader van het Klimaatakkoord, waaraan bedrijven zich hebben
gecommitteerd, verbruik moet worden gereduceerd en gewerkt wordt aan
de overstap naar duurzame warmtebronnen in de gebouwde omgeving.
De afspraken uit het Klimaatakkoord worden ook onder dit kabinet
aangescherpt en voortgezet (Kamerstuk 32 813, nr. 974).
Het Bescherm- en Herstelplan Gas (BH-G) voorziet in maatregelen die
kunnen worden toegepast in verschillende fases van een gascrisis die
oplopen in ernst: vroegtijdige waarschuwing, alarm en noodsituatie. In de
eerste twee fases blijft de nadruk liggen op het ondervangen van een
crisissituatie met behulp van marktgebaseerde maatregelen, zoals een
oproep aan afnemers om minder te verbruiken. Hiertoe beschikken de
betrokken partijen over de daarvoor noodzakelijke bevoegdheden. Als er
sprake is van een noodsituatie kan er worden ingegrepen met behulp van
niet-marktgebaseerde maatregelen. Die maatregelen zijn in het BH-G
opgenomen in een maatregelenladder die ook de volgorde dicteert waarin
de maatregelen moeten worden overwogen. Op dit moment is geen
sprake van een crisissituatie waarin het BH-G van toepassing is. Inzet van
het Groningenveld geldt daarbij als een ultimum remedium, zoals eerder
gezegd.
3. Besluitvormingsproces en veiligheidsanalyses
Voor dit gasjaar is het mijn bedoeling een zo laag mogelijk winningsniveau te kiezen waarbij de vroegste definitieve sluiting van het Groningenveld, volgend jaar, mogelijk blijft. Hiervoor moet ik het vaststellingsbesluit voor het lopende gasjaar 2021–2022 wijzigen. Op grond van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 992

6

Mijnbouwwet heb ik de bevoegdheid om dat te doen. Dit definitieve
besluit neem ik vóór 1 april 2022.
Bij het definitieve besluit betrek ik ook het advies dat ik van SodM heb
gevraagd over de veiligheidsrisico’s ten gevolge van de winning in dit
gasjaar. SodM zal zich daarbij onder andere baseren op aanvullende
risicoberekeningen die door TNO zijn uitgevoerd.
De besluitvorming over de winning in het komende gasjaar 2022–2023
volgt op hoofdlijnen hetzelfde proces als in de afgelopen jaren. Voor de
zomer zal ik uw Kamer informeren over de raming van GTS voor het
komende gasjaar, de validatie van die raming die op dit moment door
DNV-GL wordt uitgevoerd, de door NAM voorgestelde operationele
strategie, de risicoanalyse van TNO en de adviezen van mijn wettelijke
adviseurs. Ik zal voor de zomer een ontwerpbesluit ter inzage leggen en
alle belanghebbenden in de gelegenheid stellen daarover een zienswijze
in te dienen. Het definitieve besluit neem ik uiterlijk 30 september 2022.
4. Conclusie
Het kabinet wil het Groningenveld zo snel mogelijk definitief sluiten. Dit
jaar is weliswaar een iets hogere winning nodig dan voorzien bij de start
van het gasjaar, maar die pakt aanzienlijk minder hoog uit dan in januari
verwacht. De oorlog in Oekraïne zorgt voor onzekerheden, maar mijn
uitgangspunt is nog steeds om het Groningenveld zo snel als mogelijk te
sluiten.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 992

7