Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

646
Vragen van het lid Hilkens (PvdA) aan de staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie over baby Donna (ingezonden 15 oktober 2012).
Antwoord van staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
28 november 2012). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013,
nr. 483.
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van het artikel over baby Donna en de op handen
zijnde uitspraak van de Belgische rechter?1
Antwoord
Ja.
Vraag 2
Is een dergelijk drama, zoals rond baby Donna in 2005, op dit moment nog
mogelijk in Nederland? Zo ja, welke beleidsregels zouden een dergelijke zaak
tegenwoordig onmogelijk maken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
In mijn brief van 16 december 2011 aan de Kamer (Kamerstukken II, 2011/12,
33 000 VI, nr.69), ben ik ingegaan op de huidige praktijk ter zake van
draagmoederschap in Nederland. Kort gezegd biedt de Nederlandse
strafwetgeving mogelijkheden om commercieel draagmoederschap tegen te
gaan. Ook in het geval van illegale opneming van een (buitenlands) kind in
een gezin biedt de strafwetgeving aanknopingspunten om daartegen op te
kunnen treden. Voor een uitgebreide beschrijving van het strafrechtelijk kader
verwijs ik u naar de brief van de toenmalige Minister van Justitie van
4 november 2009 (Kamerstukken II 2009/10, 32 123 XVI, nr. 30).
Zoals door mijn ambtvoorganger gemeld in de beantwoording van diverse
Kamervragen2, hebben naar aanleiding van de zaak rond baby Donna,
vertegenwoordigers van de Raad voor de Kinderbescherming, de (toenmalige) MO-groep en het Interprovinciaal overleg afspraken gemaakt over de
verbetering van de samenwerking in het geval van een niet reguliere
opneming van een (buitenlands) kind in een gezin. Deze afspraken zien ook
op de mogelijkheid van tijdelijke plaatsing van een kind in een neutraal
1
2

ah-tk-20122013-646
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

AD, 12 oktober 2012
Zie Kamerstukken II, 2011/12, 31 265, nr.42.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

pleeggezin, zodat het ontstaan van family life (zoals in de zaak van baby
Donna is gebeurd) wordt voorkomen.
Met bovengenoemd kader wordt zoveel mogelijk voorkomen dat een zaak
zoals die van baby Donna zich nogmaals kan voordoen. Gezien de complexiteit van zaken zoals deze, kan ik echter nooit uitsluiten dat een dergelijke zaak
zich nogmaals zal voordoen.
Met mijn brief van 16 december 2011 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
richting die ik ten aanzien van nieuw beleid rondom draagmoederschap zou
willen inslaan. Ik heb maatregelen voorgesteld om de praktische knelpunten
op het gebied van interlandelijk commercieel draagmoederschap zoveel
mogelijk op te lossen. Tijdens een algemeen overleg met uw Kamer over
interlandelijke adoptie op 19 april jl.3, heb ik onderstreept door te willen gaan
met het uitwerken van deze maatregelen.
Vraag 3
Deelt u de mening dat dit drama voor baby Donna hopelijk vandaag tot een
eind zal komen? Zal de uitspraak van de Belgische rechter consequenties
hebben voor baby Donna, ervan uitgaande dat u op de hoogte bent van de
uitspraak? Zo ja, welke?
Antwoord
Uit navraag bij de Rechtbank eerste aanleg Oudenaarde te België blijkt dat de
draagmoeder hoger beroep tegen het vonnis heeft aangetekend. Het Hof van
beroep te Gent zal het hoger beroep behandelen. Het is aan de beoordeling
van de rechter of deze uitspraak consequenties heeft voor Donna.
Vraag 4
Hoe vaak is er de afgelopen tien jaar gebruik gemaakt van het draagmoederschap? Hoe vaak heeft dat geleid tot problemen vergelijkbaar met het drama
rond baby Donna? Hebt u inzicht in hoe draagmoederschap in andere
Europese landen is geregeld? Zo ja, is de regelgeving wezenlijk anders met
de regelgeving in Nederland?
Antwoord
In 2011 is het rapport Draagmoederschap en illegale opneming van kinderen
van het Utrecht Centre for European Research into Family Law (UCERF)
verschenen4. Dit rapport gaat zowel op de omvang van de problematiek in als
op de regelgeving in andere Europese landen. In mijn brief van 1 maart 2011
(Kamerstukken II, 2010/11, 32 500 VI, nr.83) ben ik ingegaan op dit rapport en
is het rapport als bijlage bij de brief aan de Kamer aangeboden.
In het rapport constateert het UCERF dat niet met zekerheid kan worden
vastgesteld hoe vaak (commercieel) draagmoederschap en illegale opneming
van een (buitenlands) kind voorkomen en wat de omvang is van de problemen die daaruit voortvloeien. Wel kan uit het rapport worden opgemaakt dat
draagmoederschap ten tijde van het onderzoek een in omvang beperkt
onderwerp betrof. Zoals aangegeven in mijn brief van 1 maart 2011, meldt de
Raad voor de Kinderbescherming per jaar in ongeveer tien gevallen in
aanraking te komen met illegale opnemingen van een kind in een gezin (na
draagmoederschap). Het VU medisch centrum is op dit moment het enige
ziekenhuis in Nederland waar (ideëel) hoogtechnologisch draagmoederschap
plaatsvindt. In de afgelopen jaren zijn als gevolg hiervan tien kinderen
geboren.
Eén van de in mijn brief van 16 december 2011 voorgestelde maatregelen,
gaat in op het beter inzichtelijk maken van de omvang van draagmoederschap enerzijds en illegale opneming van buitenlandse kinderen anderzijds.
Dit in overleg met de Nederlandse Vereniging voor de Burgerlijke Stand, de
Raad voor de Kinderbescherming en het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Voor een uitgebreide beschrijving van de wijze waarop draagmoederschap in
andere Europese landen is geregeld verwijs ik u naar het rapport van UCERF.

3
4

Zie Kamerstukken II, 2011/12, 31 265, nr.42.
De toenmalige minister van Justitie heeft in zijn brief van 4 november 2009 (Kamerstukken II
2009/10, 32 123 XVI, nr. 30) een onderzoek aangekondigd naar de aard en omvang van
commercieel draagmoederschap en illegale opneming van een (buitenlands) kind.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Vraag 5
Is er op Europees niveau de afgelopen jaren gesproken over draagmoederschap? Zo ja, wat is er besproken en afgesproken in Europees verband over
draagmoederschap?
Antwoord
Nee.
Vraag 6
Als dit onderwerp niet op de Europese agenda heeft gestaan, bent u van
mening dat dit, gezien het grensoverschrijdend karakter, op de Europese of
internationale agenda geplaatst moet worden? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
wat gaat u doen om dit te bereiken?
Vraag 7
Is (aanvullende) nationale of Europese regelgeving nodig om draagmoederschap beter te stroomlijnen en kinderhandel te voorkomen? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, wat moet er veranderen en hoe gaat dat ze beslag krijgen?
Antwoord 6 en 7
Het onderwerp draagmoederschap heeft internationaal de aandacht. Zoals ik
heb aangegeven in mijn brief van 16 december 2011, beraadt de Haagse
Conferentie voor Internationaal Privaatrecht zich op de mogelijkheid en
wenselijkheid van een mondiaal verdrag op het terrein van draagmoederschap. In dit kader heeft het Permanent Bureau van de Haagse Conferentie in
april 2012 het mandaat gekregen om informatie over de aard en omvang van
internationaal draagmoederschap en de problemen die hieruit voortkomen te
verzamelen.
De eventuele totstandkoming van een verdrag op het terrein van draagmoederschap zal veel tijd in beslag nemen. Ik acht het wenselijk en noodzakelijk
om eerder maatregelen te treffen om de praktische knelpunten op het gebied
van interlandelijk commercieel draagmoederschap zoveel mogelijk op te
lossen. Voor de voorgestelde maatregelen verwijs ik u naar mijn brief van
16 december 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3