Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 317

JBZ-Raad

Nr. 759

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 mei 2022
Hierbij sturen wij u de kabinetsappreciatie van twee rapporten van de
Europese Commissie inzake visumliberalisatie en het noodremmechanisme als instrument.
De Europese Commissie heeft conform de Europese regelgeving1 op
4 augustus 2021 haar vierde rapport uitgebracht in het kader van het
opschortingsmechanisme voor visumvrijstelling. Het rapport behandelt de
vraag in hoeverre Albanië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro, NoordMacedonië en Servië (Westelijke Balkan), en Georgië, Moldavië en
Oekraïne2 (Oostelijk Partnerschap), nog steeds aan de vereisten voor
visumliberalisering voldoen.
In haar brief3 van 16 september 2021 verzoekt de vaste commissie voor
Justitie en Veiligheid de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid om een
reactie op de twee rapporten, en daarbij in te gaan op de criminaliteit
gepleegd door Albanezen en de mogelijkheden om de visumliberalisatie
op te schorten of anderszins stil te leggen in niet spoedeisende gevallen.
De Minister van Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid gaan in deze brief in op uw verzoek.

1

In verordening nr. 2018/1806 is vastgelegd dat de Commissie moet toezien op de voortdurende
naleving van de specifieke criteria die aan de toekenning van de visumvrijstelling voor de
betrokken derde landen ten grondslag liggen. Ook is in deze verordening vastgelegd dat de
Commissie daar ten minste jaarlijks verslag over dient uit te brengen aan het Europees
Parlement en de Raad, gedurende een periode van zeven jaar na de inwerkingtreding van de
visumliberalisering voor deze landen.
2
Bij het verschijnen van de Commissie rapporten speelde de huidige crisis in Oekraïne nog niet.
In deze brief komt de crisis dan ook niet aan bod. De Kamer wordt hierover geïnformeerd via
andere wegen.
3
Zie Verzoek om een reactie op twee Europese verslagen inzake visumliberalisatie d.d.
16 september 2021.

kst-32317-759
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 759

1

Samenvatting rapport
De gegevens in de vierde editie van het jaarlijkse noodremmechanismerapport van de Europese Commissie hebben betrekking op kalenderjaar
2020 en bevatten waar nodig updates voor 2021. Het rapport beschouwt
de acht landen die de dialogen over visumliberalisering volgens de
visum-roadmaps (voor kandidaat-lidstaten in de Westelijke Balkan) en
visum-actieplannen (Oostelijk Partnerschapslanden) succesvol hebben
afgerond. Dit resulteerde in opheffing van de visumplicht voor NoordMacedonië, Montenegro en Servië in 2009, voor Albanië en Bosnië en
Herzegovina in 2010, voor Moldavië in 2014 en voor Georgië en Oekraïne
in 2017.
Net als in de derde editie van het jaarlijkse noodremmechanismerapport4
focust de Commissie op de benchmarks waar verdere monitoring
gewenst is en waar actie op ondernomen moet worden om duurzame
vooruitgang te boeken. Het betreft voorwaarden op het gebied van
migratie, asiel en grensbeheer, inclusief medewerking ten aanzien van
terugkeer en overname, en de openbare orde en veiligheid. Deze worden
in het rapport voor elk land uitgewerkt.
De vierde editie van het jaarlijkse rapport bevat een meer gedetailleerde
en systematische follow-up van maatregelen die zijn genomen om gevolg
te geven aan de aanbevelingen die de Commissie heeft gedaan in haar
derde rapport. Voor de landen die minder dan 7 jaar geleden visumvrijstelling kregen (Georgië, Moldavië, en Oekraïne), geeft het rapport een
meer gedetailleerde beoordeling van maatregelen die zijn genomen om
ervoor te zorgen dat voortdurend aan de benchmarks wordt voldaan. Wat
betreft de visumvrije landen in de Westelijke Balkan, die sinds 2009–2010
visumvrij zijn, richt het rapport zich eveneens op de follow-up van de
specifieke aanbevelingen die de Commissie heeft gedaan in haar derde
editie van het rapport. Een beoordeling van de effecten van de genomen
maatregelen die verband houden met de benchmarks voor visumliberalisering voor de Westelijke Balkan is ook opgenomen in het jaarlijkse
uitbreidingspakket van de Commissie. Op basis hiervan, en rekening
houdend met de impact van de beperkingen in verband met de COVID-19pandemie, richt de vierde editie van het rapport zich op de maatregelen
die in 2020 door de betrokken landen zijn genomen.
De Commissie is van mening dat alle betrokken landen voldoende
maatregelen hebben genomen om gevolg te geven aan de aanbevelingen
in het vorige rapport en dat zij daardoor blijven voldoen aan de vereisten
voor visumliberalisering. Alle acht landen moeten echter verdere
maatregelen blijven nemen om de verschillende problemen in verband
met de strijd tegen de georganiseerde misdaad, tegen financiële fraude en
het witwassen van geld, tegen corruptie op hoog niveau en irreguliere
migratie aan te pakken. De betrokken landen moeten ook maatregelen
nemen om burgerschapsregelingen voor investeerders effectief af te
schaffen of af te zien van het systematisch verlenen van burgerschap door
middel van investeringen.
Appreciatie
Het kabinet beschouwt visumliberalisatie als een effectief instrument om
hervormingen aan te jagen of samenwerking op belangrijke gebieden te
bewerkstelligen. Daarnaast versterkt visumliberalisatie de handels- en
intermenselijke contacten. Visumliberalisatie is echter niet vrijblijvend.
4

Zie Kamerbrief Kabinetsreactie op verslag EC inzake visumvrijstelling d.d. 23 februari 2021
Kamerstuk 32 317, nr. 683.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 759

2

Randvoorwaarde is dat landen die in aanmerking willen komen voor
visumliberalisatie aan alle strenge eisen moeten voldoen en ook blijven
voldoen. Tevens is het noodzakelijk dat deze landen zich ervoor blijven
inzetten dat ongewenste effecten, zoals misbruik van asiel, irregulier
verblijf en/of grensoverschrijdende criminaliteit, voortvarend worden
tegengegaan. Daar hoort bij dat de Commissie erop toeziet dat landen ook
na afschaffing van de visumplicht aan de voorwaarden blijven voldoen.
Nederland heeft herhaaldelijk gewezen op het belang van deze randvoorwaarden en ziet hier nauwgezet op toe.
Het kabinet heeft met belangstelling kennisgenomen van het vierde
rapport en is van mening dat het een goed beeld schetst van de verschillende trends op het gebied van asielaanvragen, weigeringen aan de grens
en illegaal verblijf. Het kabinet deelt de conclusie van de Commissie dat
alle acht landen aan de gestelde voorwaarden voor afschaffing van de
visumplicht blijven voldoen. Ook is het kabinet tevreden over de samenwerking op het gebied van terugkeer met de landen uit het rapport.
Albanees sprekende criminelen
In het verzoek van de Vaste Commissie van Justitie en Veiligheid van
16 september5 heeft u ook gevraagd om een beeld van Albanese
criminaliteit in Nederland en of het opschorten dan wel stilleggen van de
visumliberalisatie in niet-spoedeisende situaties mogelijk is.
Beeld van Albanees sprekende criminelen in Nederland
Allereerst is het belangrijk om te vermelden dat Albanees sprekende
criminelen in Nederland volgens de politie niet uitsluitend houders zijn
van de Albanese nationaliteit. Albanees sprekende criminelen zijn een
serieuze speler in het criminele circuit. Een recent verschenen onderzoeksrapport6 naar malafide activiteiten en (ondermijnende) criminaliteit in de
Amsterdamse taxibranche onderschrijft deze problematiek. Volgens dit
rapport hebben de sterkste criminele netwerken ook goede posities in
Albanië en aansturing vindt veelal plaats vanuit dit land. Albanees
sprekende criminelen zijn nog steeds invloedrijk, integreren en concurreren met lokale criminele netwerken (bijvoorbeeld de Marokkaanse) en
bewapenen zichzelf.
Onderstaande tabel geeft inzage in de totaal aantal geregistreerde
verdachten met de Albanese nationaliteit. Daaruit blijkt dat het aantal
verdachte personen met de Albanese nationaliteit sinds 2017 is
afgenomen. Daarbij past wel een kanttekening. Zoals eerder aangegeven
beperkt de groep Albanees sprekenden zich niet alleen tot de houders van
de Albanese nationaliteit en blijft de betrokken doelgroep, zoals veel
criminelen, vaak onder de radar. De onderstaande cijfers geven daarom
geen compleet beeld van de problematiek.
Aantal verdachten met de Albanese nationaliteit1
2017

2018

2019

2020

2021

481

463

370

285

242

1

Cijfers geleverd door de politie. Verdachten met dubbele nationaliteit worden conform wet- en
regelgeving alleen met één nationaliteit geregistreerd. Ook Albanees sprekende verdachten die
niet de Albanese nationaliteit hebben zijn hierin niet meegenomen.

5
6

Zie verzoek Vaste Kamer Commissie J&V d.d. 16 september 2021.
Onderzoek van Onderzoeksbureau Beke te Arnhem: TAXI! Malafide activiteiten en (ondermijnende) criminaliteit in de Amsterdamse Taxibranche.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 759

3

Personen met een Albanese nationaliteit behoren tot de grootste groep
«inklimmers»7 die via Nederland illegaal naar het Verenigd Koninkrijk
reizen. De aantrekkingskracht van het Verenigd Koninkrijk en Ierland blijft
bestaan. Het merendeel van de Albanese inklimmers maakt gebruik van
mensensmokkelaars tijdens hun reis. In 2021 ontstond een nieuwe trend:
mensensmokkel van Albanezen via plezierjachten. Een overzicht van
inklimmers met de Albanese nationaliteit die in Nederland zijn onderkend
in de periode 2016 t/m 2021 ziet u hieronder:
Aantal inklimmers met de Albanese nationaliteit (excl. recidieven)1
2017

2018

2019

2020

2021

884

937

494

416

702

1

Cijfers geleverd door de Koninklijke Marechaussee.

Het grootste deel van de criminaliteit wordt gepleegd door personen met
een Albanese achtergrond zonder vaste woon- of verblijfplaats in
Nederland. Daarbij worden er ook nog frequent onregelmatigheden met
de identiteitsdocumenten geconstateerd. Zoals eerder genoemd, bezit
deze groep Albanees sprekenden niet allemaal de Albanese nationaliteit.
Daarbij beperkt de algehele problematiek zich niet alleen tot Nederland,
maar is deze vooral ook grensoverschrijdend van aard, onder andere met
Duitsland en België. Albanees sprekende criminelen worden met enige
regelmaat aangetroffen bij mobiele grenscontroles. Er zijn geen exacte
cijfers over hoeveel grensoverschrijdingen met Nederland er plaatsvinden
door Albanese burgers of Albanees sprekende personen. Ook met de
herinvoering van de visumplicht vallen daar geen exacte cijfers over te
geven en zal het moeilijk blijven grip te krijgen op deze groep.
Twee systemen die wel voor meer inzicht gaan zorgen zijn het Europese
in- en uitreissysteem (EES) en het Europese reisautorisatie- en informatiesysteem (ETIAS). De implementatie van het EES zal bijdragen om beter
inzicht te krijgen inzake in- en uitreis van onderdanen van derde landen,
en dus ook Albanezen. De inwerkingtredingsdatum voor EES is voorzien
najaar 2022. Daarnaast wordt op dit moment ook op Europees niveau
gewerkt aan het instellen van een reisautorisatieverplichting voor alle
visumvrije derdelanders (ETIAS). Daarmee wordt het mogelijk om op
basis van biografische gegevens vooraf te controleren of een visumvrije
derdelander in het verleden de grens is geweigerd of dat deze gesignaleerd staat. De voorziene inwerkingtredingsdatum voor ETIAS is voorjaar
2023.
Mogelijkheden opschorten visumliberalisatie
In april 2019 nam uw Kamer de motie Van Toorenburg8 aan, waarin het
kabinet werd verzocht om de noodremprocedure in gang te zetten om de
visumliberalisatie van Albanië tijdelijk op te schorten. Het kabinet heeft
hiertoe middels een notificatie de Commissie gevraagd het proces in gang
te zetten, maar vond binnen de EU geen steun. Geen enkele andere
EU-lidstaat, noch de Commissie steunde het verzoek. De Commissie
oordeelde dat er niet aan de voorwaarden om de noodremprocedure te
starten werd voldaan. De noodremprocedure is bedoeld om de visumliberalisatie tijdelijk op te kunnen schorten in spoedeisende situaties, waarin
een plotselinge toename van illegaal verblijf, asiel of de plotselinge
stopzetting van medewerking met terugkeer wordt waargenomen. De
7
8

Personen die zich illegaal toegang verschaffen tot een vervoersmiddel.
Kamerstuk 29 911, nr. 239.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 759

4

huidige problematiek die Nederland ervaart met Albanees sprekende
criminelen komt veelal overeen met de situatie destijds en ook het
krachtenveld binnen de EU is onveranderd. Het is dus zeer onwaarschijnlijk dat een soortgelijk verzoek aan de Commissie e exercitie deze
keer een ander resultaat zal opleveren, gezien de Commissie in haar het
vierde rapport oordeelt dat aan de voorwaarden die eerder tot afschaffing
van de visumplicht hebben geleid nog steeds wordt voldaan.
Conform uw verzoek informeert de Minister van Buitenlandse Zaken u ook
over andere mogelijkheden om visumliberalisatie op te schorten of
anderszins stil te leggen in niet spoedeisende gevallen. Het kort verblijf
visumbeleid is in verband met de gemeenschappelijke buitengrenzen
uitputtend in EU-regelgeving vastgelegd. Met Albanië is voorafgaand aan
visumliberalisatie een uitgebreide dialoog gevoerd. De visumliberalisatie
definitief opschorten vereist daarom een wijziging van Europese
regelgeving9. Daar er geen grond is voor het in gang zetten van de
noodremprocedure, is ook definitieve opschorting niet aan de orde.
Formeel bestaat nog de mogelijkheid om Albanië te agenderen als land
dat aandacht behoeft in het kader van artikel 25bis van de EU-visumcode,
welke het mogelijk maakt om landen die onvoldoende meewerken aan
terugkeer te treffen met negatieve visummaatregelen. Aangezien de
terugkeersamenwerking met Albanië goed loopt, is deze procedure niet
van toepassing.
Inzet van het kabinet
Bovenstaande betekent niet dat het kabinet de ogen sluit voor de situatie
van criminaliteit door Albanees sprekenden in Nederland. Het kabinet
kiest nadrukkelijk voor een actieve inzet gericht op samenwerking met de
Albanese autoriteiten in de aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit.
De afgelopen jaren is er ingezet op de justitie- en politiesamenwerking
met Albanië, o.a. door de door beide Ministers van Justitie in mei 2018
ondertekende Letter of Intent. Ook is er na de zomer van 2021 een vaste
politieliaison op de Nederlandse ambassade in Tirana aangesteld. Tijdens
het bezoek van de Minister-President aan Albanië in november 2021
bevestigde hij met Albanese Minister-President Edi Rama de wens van
beide landen om deze samenwerking effectief te gebruiken en verder te
versterken. De bereidheid tot samenwerking van de Albanese autoriteiten
op het gebied van bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit en
terugkeer is verbeterd. Daarnaast zet het kabinet zich in op versterking van
de rechtsstaat in Albanië, zowel binnen het EU toetredingstraject als
bilateraal middels het MATRA-programma.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van den Burg

9

Verordening (EU) 2018/1806 van het Europees Parlement en de Raad van 14 november 2018 tot
vaststelling van de lijst van derde landen waarvan de onderdanen bij overschrijding van de
buitengrenzen in het bezit moeten zijn van een visum en de lijst van derde landen waarvan de
onderdanen van die plicht zijn vrijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 759

5