Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 833

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2018
Het gaat goed met de economie. Bedrijven groeien en steeds meer
mensen hebben een baan. Maar juist in deze economisch goede tijden
zien we dat de arbeidsmarkt nog onevenwichtigheden kent. Aan de ene
kant krijgen bedrijven vacatures niet of moeilijk vervuld. Aan de andere
kant komen bijvoorbeeld oudere werkzoekenden maar mondjesmaat weer
aan de slag en werken vrouwen relatief vaak in een deeltijdbaan. Het is
belangrijk dat vraag en aanbod elkaar gemakkelijk en snel vinden, zeker
aangezien de tekorten in sectoren als het onderwijs, de zorg en de
techniek waarschijnlijk nog verder gaan oplopen.
Belangrijk is dat de gemeenschappelijke wil er is om zoveel mogelijk
mensen zo snel mogelijk (weer) bij de arbeidsmarkt te betrekken en
tegelijk structurele problemen aan te pakken. Dat is een mooi
uitgangspunt. Als we op basis van die gemeenschappelijke wil de krapte
op de juiste wijze aanpakken, versterken we ook op lange termijn onze
economie en arbeidsmarkt. Vandaar dat ik, mede namens de Staatssecretaris van SZW, met deze brief graag inga op de vraag van uw Kamer via
de motie Van Weyenberg c.s.1 naar onze aanpak van de toenemende
krapte op de arbeidsmarkt.
Werkgevers zoeken mensen en mensen zoeken banen2
De groeiende economie betekent meer mensen aan het werk en
meer vacatures.
De Nederlandse economie groeit momenteel in een stevig tempo. De
positieve economische ontwikkelingen van de laatste jaren worden
duidelijk zichtbaar op de arbeidsmarkt. De werkgelegenheid stijgt, de
1
2

kst-29544-833
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 34 775 XV, nr. 56.
In de bijlage bij deze brief treft u een analyse van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt,
raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

1

loongroei trekt aan, het aantal openstaande vacatures neemt toe en de
werkloosheid daalt snel. Op het toppunt van de crisis stonden er nog ruim
zeven werklozen tegenover elke vacature. In het eerste kwartaal van 2018
is dat minder dan twee.
Het is normaal dat de arbeidsmarkt meebeweegt met de economie. De
economie draait op volle toeren en dat biedt kansen aan mensen die
(ander) werk zoeken of meer willen werken.
Dat stelt werkgevers voor een uitdaging...
Door de toenemende krapte kan een groeiend aantal werkgevers echter
geen geschikt personeel vinden voor openstaande vacatures. Inmiddels
geeft bijna één op de vijf bedrijven aan belemmeringen te ervaren door
een tekort aan arbeidskrachten. Dat is een verdubbeling ten opzichte van
vorig jaar.
Niet elke werkgever heeft in gelijke mate met krapte te maken. Terwijl de
arbeidsmarkt in de administratieve sector op dit moment nog altijd ruim
is, ervaren met name werkgevers in de vervoersbranche, de ICT-sector, de
bouw, de zakelijke dienstverlening, de zorg en de kinderopvang
knelpunten door een tekort aan personeel.
...Nu en op middellange termijn...
Krapte is niet alleen een tijdelijk gevolg van de aantrekkende economie.
We moeten ook vooruitkijken naar de uitdagingen van morgen. Onze
samenleving verandert. Techniek maakt steeds meer mogelijk, maar zorgt
ook voor uitdagingen. Ontwikkelingen als vergrijzing, globalisering en de
benodigde energietransitie veranderen de structuur van de economie.
Hoe en wanneer die veranderingen plaatsvinden is niet altijd
voorspelbaar, maar dat er druk ontstaat op de arbeidsmarkt lijkt zeker. De
vergrijzing zal bijvoorbeeld de zorgvraag vergroten en tegelijk het aanbod
van jonge mensen die de zorg kunnen leveren verkleinen.
De veranderingen in onze economie en samenleving hebben verschillende effecten voor verschillende sectoren en beroepsgroepen.3 Voor
werkgevers in de techniek (met name ICT), onderwijs en in specifieke
beroepen binnen de zorg worden knelpunten voorspeld. Voor administratieve en commerciële beroepen zal naar verwachting juist sprake zijn van
een ruime arbeidsmarkt.
De bouw en de vervoersbranche zijn wat dat betreft bijzondere sectoren,
omdat de krapte daar met name op de korte termijn groot is, terwijl de
krapte op middellange termijn beperkter is.4
Tegelijk zijn er nog veel mensen die (meer uren) kunnen werken
Het goede nieuws is dat er nog veel potentieel in de arbeidsmarkt zit.5
Ten eerste hebben nog veel mensen geen werk, gewild of ongewild.
Weliswaar is de arbeidsparticipatie in de jaren na de crisis grotendeels

3

ROA (2017) De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2022.
ROA (2017) De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2022 en EIB (2017) Trends op de
bouwarbeidsmarkt.
5
In de motie Van Weyenberg c.s. (Kamerstuk 34 775 XV, nr. 56) wordt gesproken over «onbenut
arbeidspotentieel». Deze term sluit aan bij een internationale definitie en bijpassende
CBS-statistieken. Zie voor een analyse van het onbenut arbeidspotentieel volgens internationale definitie de bijlage, raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

2

hersteld, maar er blijven nog altijd groepen mensen achter. Vrouwen,
vijftigplussers en Nederlanders met een migratieachtergrond zijn hierin
oververtegenwoordigd.
Ten tweede werken Nederlanders met gemiddeld 30 uren het minste
aantal uren per week binnen de EU. Met name vrouwen werken relatief
veel in deeltijd. Ook zzp’ers die tijdens de crisis moeilijk aan opdrachten
kwamen, hebben de mogelijkheid om hun opdrachten en uren uit te
breiden nu de economie weer aantrekt.
Naast deze potentie aan mensen die extra zouden kunnen werken, zijn er
ook mensen die vanuit hun huidige baan kunnen overstappen naar een
kraptesector- of beroep. Bijvoorbeeld omdat ze hun huidige baan nu of op
termijn onder druk zien staan. Zeker op middellange termijn kunnen
werkgevers in kraptesectoren en voor krapteberoepen uit deze groep
mensen putten.
Bedrijven en mensen kunnen elkaar dus niet goed genoeg vinden
Dat er krapte is, terwijl er tegelijk grote groepen mensen langs de kant
staan of niet naar hun volledige potentieel werken duidt op een mismatch
op de arbeidsmarkt. Vraag en aanbod vinden elkaar niet goed genoeg.
Daarvoor zijn verschillende oorzaken (zie figuur 1):
– Gaan werken of meer uren werken is voor mensen niet aantrekkelijk
genoeg of een overstap naar een kraptesector -of beroep is voor
mensen niet aantrekkelijk genoeg. Dit is een mismatch in voorkeuren.
– Vaardigheden van werkzoekenden sluiten niet aan bij door werkgevers
gevraagde vaardigheden. Dit is een mismatch in vaardigheden.
– De arbeidsmarkt is onvoldoende transparant. Hier is sprake van
informatiemismatch.
– Werkgevers en werknemers zoeken niet in dezelfde regio. Dit is een
geografische mismatch.
Werkgevers en mensen moeten elkaar sneller vinden
De arbeidsmarkt past zich aan...
De arbeidsmarkt is dynamisch. Er is een continue instroom van afgestudeerden en werkzoekenden, uitstroom van mensen die stoppen met
werken vanwege pensionering of andere redenen en baanwisselingen van
werkenden tussen beroepen en sectoren. Op korte termijn zorgt deze
dynamiek voor tekorten of overschotten. Op lange termijn vinden vraag
en aanbod op de arbeidsmarkt elkaar wanneer de verschillende partijen
op de arbeidsmarkt in actie komen. Krapte is daarom geen structureel
fenomeen, maar is wel mogelijk op korte en middellange termijn.6
Het voorspellen van krapte is in het verleden dan ook lastig gebleken. De
krapte die daadwerkelijk op gaat treden is namelijk afhankelijk van de
conjuncturele ontwikkeling van de economie en de mate waarin de
verschillende betrokkenen op de arbeidsmarkt effectief en proactief in
actie komen. Adviezen van de commissie van Rijn (2001)7, de SER (2005)8
en de commissie Bakker (2009)9 werden soms al ingehaald door de
realiteit, voordat de inkt droog was.

6

CPB (2013) Economische analyse van korte en lange termijn knelpunten op de arbeidsmarkt.
Ministerie van BZK (2001) De arbeidsmarkt in de collectieve sector: investeren in mensen en
kwaliteit.
8
SER (2006) Voorkomen arbeidsmarktknelpunten collectieve sector.
9
Advies Commissie Arbeidsparticipatie (2008) Naar een toekomst die werkt.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

3

Figuur 1: Schematisch overzicht van oorzaken en oplossingsrichtingen bij arbeidsmarktkrapte

...mits we nu in actie komen...
Om ervoor te zorgen dat de arbeidsmarkt zich kan aanpassen aan de
verwachte krapte, is het noodzakelijk dat de verschillende partijen op de
arbeidsmarkt in actie komen en aan oplossingen werken. Samen kunnen
we daartoe op vijf oplossingsrichtingen inzetten, die aansluiten op de
onderliggende oorzaken van de mismatch op de arbeidsmarkt:
– Meer uren werken aanbieden en (meer uren) werken aantrekkelijker
maken
– Innoveren om beter gebruik te maken van specifieke vaardigheden
– Bevorderen van mobiliteit van werkgevers en werkzoekenden
– Opleiden voor krapteberoepen en om- en bijscholen
– De werving en matching op de arbeidsmarkt verbeteren
Hoe sneller en effectiever we reageren of liefst anticiperen, hoe sneller
mensen profiteren van de economische groei en hoe kleiner de kans dat
de productie in marktsectoren en publieke sectoren in gevaar komt.
Sommige oplossingen kosten meer tijd dan andere. Op korte termijn
kunnen we wellicht een snellere en betere match maken tussen bepaalde
banen en werkzoekenden. Maar als we mensen echt moeten omscholen,
kost dat tijd.
...ieder vanuit zijn eigen rol
De werkgever is als eerste aan zet, door te bepalen welke oplossingsrichting voor zijn bedrijf het meest passend is om de krapte aan te pakken.
Werkzoekenden hebben daarbij ook zelf de verantwoordelijkheid om te
anticiperen en te reageren op arbeidsmarktontwikkelingen. UWV,
gemeenten, arbeidsbemiddelaars en het onderwijs kunnen vervolgens
hun gedrag aanpassen op basis van het gedrag en de wensen van
werkgevers en werknemers. De rol van de rijksoverheid is om de
onderliggende werking van de arbeidsmarkt te verbeteren. Uiteindelijk wil
het kabinet met marktpartijen de krachten bundelen om zo de aansluiting
tussen vraag en aanbod zo snel en goed mogelijk tot stand te brengen: nu
en in de toekomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

4

Het kabinet ziet vier grote uitdagingen
Een goed functionerende arbeidsmarkt past zich aan op veranderende
omstandigheden. Het kabinet ziet echter dat het aanpassingsvermogen
van onze arbeidsmarkt nog onvoldoende is. Daarbij ziet het kabinet vier
uitdagingen die we samen met onze partners gaan aanpakken.
1. De arbeidsmarkt structureel beter laten functioneren, zodat vraag en
aanbod elkaar sneller vinden bij veranderingen in de economie en
maatschappij.
2. Mensen toerusten voor de grote veranderingen die we nu doormaken.
3. Werkgevers helpen met de huidige krapte en daarmee zo snel
mogelijk mensen (weer) bij de arbeidsmarkt betrekken.
4. Daar waar specifieke sectorale knelpunten spelen, zeker in publieke
sectoren, een specifieke aanpak volgen.
1. De structurele werking van de arbeidsmarkt verbeteren
De werking van de arbeidsmarkt moet structureel beter. In de brief «Naar
een nieuwe balans op de arbeidsmarkt» is uw Kamer geïnformeerd over
de ambitieuze agenda van het kabinet voor de arbeidsmarkt en de
bijbehorende planning langs vijf routes.10 De aanpak is erop gericht het
aangaan van een (vast) dienstverband aantrekkelijker te maken voor
werkgevers, flexibiliteit te blijven faciliteren en mogelijk te maken waar dit
gewenst is én past bij de aard van het werk, en negatieve effecten van
specifieke vormen van flexibele arbeid te beperken of te beprijzen. Zo
worden arbeidsrelaties waarbij werkgevers en werknemers wederzijds in
elkaar investeren gestimuleerd.
...door werken aantrekkelijker te maken...
Werken en meer uren werken moet aantrekkelijk zijn. Sectoraal vormt dit
vooral een uitdaging voor werkgevers. Werkgevers kunnen (meer uren)
werken aantrekkelijker maken door de arbeidsvoorwaarden te verbeteren,
bijvoorbeeld via variatie in loon, mogelijkheden voor scholing en door het
aanbieden van vaste contracten. Nieuw afgesloten cao’s laten inmiddels
een versnelling in de loongroei zien.11 Zo wordt voor de CAO Bouw en
Infra een voorstel uitgewerkt voor een verhoging van 5,35% procent van
de salarissen als reactie op krapte.12 Individuele bedrijven of sectoren
maken zichzelf daarmee aantrekkelijker als werkgever. Ook op macroniveau leidt dit tot minder krapte, aangezien onbenut arbeidspotentieel
zich hierdoor (meer) zal aanbieden op de arbeidsmarkt.
Ook kunnen werkgevers een aantrekkelijkere baan creëren, bijvoorbeeld
door de combinatie van werken en zorgen te vergemakkelijken of banen te
combineren («baanstapelen»). Mogelijkheden om thuis te werken dragen
bij aan een lager ziekteverzuim onder werknemers en verhogen de
arbeidsparticipatie13 en dragen zo bij aan het tegengaan van knelpunten
in de personeelsvoorziening. Ook het imago van een opleiding, beroep of
sector kan een rol spelen. We hebben bijvoorbeeld gezien dat techniekopleidingen de afgelopen jaren meer in trek zijn gekomen door een
campagne specifiek gericht op vrouwen.

10

Kamerstuk 29 544, nr. 813.
CPB (2018) Centraal Economisch Plan 2018.
https://nos.nl/artikel/2227334-nieuwe-cao-voor-de-bouw-ruim-5-procent-loon-erbij.html
13
SCP (2012) Trendrapportage ziekteverzuim, arbeidsongeschiktheid en arbeidsdeelname
personen met gezondheidsbeperkingen.
11
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

5

Voor de arbeidsmarkt als geheel neemt het kabinet forse stappen om
(meer uren) werken lonend te maken. Het huidige stelsel is via bijvoorbeeld de arbeidskorting en de inkomensafhankelijke combinatiekorting al
gericht op het verhogen van de arbeidsparticipatie en het vergroten van
het aantal uur dat men werkt, vooral van de tweede verdiener bij wie het
grootste onbenut potentieel ligt. Het kabinet verlaagt de lasten op arbeid
vanaf 2019, oplopend tot € 5,2 miljard in 2021. Dit komt voornamelijk ten
goede aan de invoering van het tweeschijvenstelsel met lagere belastingtarieven en de hogere heffingskorting en arbeidskorting. Gaan werken
wordt aantrekkelijker en meer werken wordt fors lonender. De gemiddelde
marginale druk voor mensen met een inkomen tussen minimumloon en
modaal daalt door een hogere arbeidskorting, het opschuiven van het
afbouwpunt van het kindgebonden budget en een minder steile afbouw
van de huurtoeslag.
Het is belangrijk dat, wanneer medewerkers meer uren willen werken,
werkgevers en werknemers samen kijken naar de mogelijkheden om dit te
realiseren. In de semipublieke sectoren onderwijs en zorg bestaan er
signalen van sectorspecifieke knelpunten voor het verhogen van de
deeltijdfactor. In de sectorspecifieke aanpak van het Ministerie van OCW14
en VWS15 is hier nadrukkelijk aandacht voor.16 Voor de zomer wordt u
door de Ministers van Onderwijs verder geïnformeerd over de situatie in
het onderwijs. Daarnaast wil het kabinet onderzoeken hoe meer uren
werken in bredere zin bevorderd kan worden, zowel vanuit werkgeverszijde als vanuit werknemerszijde.
Het kabinet wil de combinatie van arbeid en zorg vergemakkelijken, zodat
ouders met (jonge) kinderen vaker en meer uren kunnen (blijven) werken.
Het kabinet verbetert de kwaliteit van kinderopvang en investeert € 248
miljoen extra in de kinderopvangtoeslag. Toegankelijke informatie over de
kwaliteit kan het vertrouwen vergroten in en daarmee het gebruik van
kinderopvang. Op 12 april jl. is daarom «in-één-oogopslag» gestart.
«In-één-oogopslag» is een samenvatting van de inspectiebevindingen per
kinderopvanglocatie, zodat ouders gemakkelijker inzicht krijgen in de
kwaliteit. Ook krijgen partners een forse uitbreiding van het beschikbare
geboorteverlof. Uiteindelijk vergt een goede verdeling van zorgtaken een
weloverwogen en toekomstbestendige keuze door ouders.17 Daarom zet
het kabinet een campagne op om aankomende ouders en ouders met
jonge kinderen na te laten denken over hun wensen in de verdeling van
taken.
...en de matching tussen werkzoekenden en werkgevers te
verbeteren
Als werkgevers en werkzoekenden elkaar niet kunnen vinden, laten we
kansen liggen. De regio is meestal het zoekgebied van werknemers en
werkgevers, dus daar ligt de basis van het matchingsproces. Dat vraagt
om een goed lopende regionale infrastructuur, waarin partijen elkaar
weten te vinden.
Met het programma «Matchen op Werk»18 versterkt het Ministerie van
SZW, samen met de landelijke en regionale partners, de gecoördineerde
werkgeversdienstverlening in de arbeidsmarktregio’s, zodat vraag en
aanbod beter bij elkaar komen. Hiervoor is inzet nodig op twee niveaus:
14

Kamerstuk 29 282, nr. 292.
Kamerstuk 29 282, nr. 303.
Hiermee voldoen wij aan uw motie Van Weyenberg c.s. Kamerstuk 30 420, nr. 284.
17
Emancipatienota. Kamerstukken II, 2017/18, 30 420, nr. 270.
18
Kamerstukken II 2017/18, 29 544 nr. 807.
15
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

6

op het niveau van regiospecifieke knelpunten en op het niveau van de
randvoorwaarden in het stelsel. De Staatssecretaris van SZW informeert
uw Kamer na de zomer over de stand van zaken van het programma
Matchen op Werk.
Ook de Tijdelijke regeling cofinanciering Projecten Dienstverlening
werkzoekenden en Projecten Samenwerking en Regie Arbeidsmarkt
(DWSRA)19 draagt bij aan de matching op regionaal niveau. Er lopen 48
projecten met 60% subsidie en 40% bijdrage van sociale partners. Hiervan
hebben 22 projecten betrekking op de dienstverlening werkzoekenden
bijvoorbeeld via scholing, ondersteuning bij oriëntatie op de loopbaan en
hulp bij het vinden van werk. De 26 andere projecten versterken de
samenwerking en regie op de arbeidsmarkt. Daarbij gaat het onder andere
om uitwisseling van arbeidsmarktinformatie (ook via arbeidsmarktdashboards), ontwikkeling van samenwerkingsverbanden en sturing op de
arbeidsmarkt door sociale partners.
Werkgevers kunnen ook een beroep doen op de internationale arbeidsmarkt. Het kabinet faciliteert arbeidsmigratie die een zinvolle bijdrage kan
leveren aan de Nederlandse economie. Daarom voeren wij naar rato van
de behoefte van de arbeidsmarkt een positief legaal migratiebeleid. Het
kabinet zet in op kortere procedures en meer elektronische dienstverlening voor kennismigranten. Voor andere arbeidsmigranten maakt het
kabinet het mogelijk de tewerkstellingsvergunning voor drie jaar te
verlenen. In de brief van 29 maart 2018 over de integrale migratieagenda
is uw Kamer over het migratiebeleid, waaronder het beleid ten aanzien
van arbeidsmigratie, geïnformeerd.20
2. Mensen voorbereiden op de transities van deze tijd
Mensen moeten wendbaar en weerbaar zijn op de arbeidsmarkt van de
toekomst. Zodat ze om kunnen gaan met de transities die we aan zien
komen, maar ook met veranderingen die we wellicht nog niet kennen. Dat
begint bij het initieel onderwijs, dat leerlingen kan begeleiden bij hun
keuze en opleidingen kan bieden die qua richting en qua programma
aansluiten op de arbeidsmarkt. Vervolgens is het van belang dat mensen
zich ook gedurende hun loopbaan (kunnen) blijven ontwikkelen. Op die
manier blijft onze economie innovatief en concurrerend en komen
publieke taken niet in het gedrang.
...door onderwijs aan te laten sluiten op de vragen vanuit de
arbeidsmarkt...
Een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt begint met het
bevorderen van een bewuste studiekeuze. Studenten kunnen voor
informatie over arbeidsmarktperspectief van studies onder andere terecht
op websites als Studiekeuze123 en de toekomstige portal «Kies mbo». In
de brief van 30 november 2017 hebben de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OCW) en Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media (BVOM) uw Kamer geïnformeerd over de stand van
zaken met betrekking tot Loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB).
Sectorraden, studentenorganisaties en decanenverenigingen hebben
agenda’s opgesteld over hoe zij de aankomende jaren komen tot een
kwaliteitsverbetering van de LOB en studiekeuzevoorlichting in het
onderwijs. De partijen houden samen met het Ministerie van OCW vinger

19

Tijdelijke regeling cofinanciering projecten dienstverlening werkzoekenden en projecten
samenwerking en regie arbeidsmarkt.
20
Kamerstukken 19 637 en 30 573, nr. 2375.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

7

aan de pols voor wat betreft de uitvoering van de agenda’s. Uw Kamer
wordt voor de zomer van 2019 geïnformeerd over de voortgang.
Het kabinet bevordert daarnaast een opleidingsaanbod dat op landelijk
niveau doelmatig is en aansluit bij de behoeften op de arbeidsmarkt, de
wetenschap en de maatschappij. Zowel in het bestuursakkoord van het
mbo als in de sectorakkoorden van het hoger onderwijs heeft de
aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt een belangrijke plek
gekregen. Nauwe samenwerking op de regionale arbeidsmarkt tussen
bedrijven en onderwijsinstellingen is daarbij van groot belang.
De aansluiting van opleidingen in het mbo op de arbeidsmarkt komt tot
stand in de regio: door betrokkenheid van werkgevers, docenten,
schoolbesturen en vele andere actoren op lokaal niveau. Mbo-instellingen
hebben de plicht om, bij het inrichten van hun opleidingsaanbod, goed te
kijken naar het arbeidsmarktperspectief. In de nieuwe kwaliteitsafspraken
met de sector zal de aansluiting op de arbeidsmarkt eveneens een
landelijk speerpunt worden, om te stimuleren dat de samenstelling van
het portfolio aan opleidingen van mbo-scholen nog sterker verbonden
wordt met de sociaaleconomische kenmerken en ontwikkeling van het
werkgebied van de school.
Ook in het hoger onderwijs wordt gewerkt aan een nog betere aansluiting
van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Het macrodoelmatigheidsbeleid is
daarom herzien. Het kabinet werkt deze herziening momenteel verder uit
in regelgeving en afspraken met de sectoren. Er komt in het nieuwe beleid
meer ruimte voor vernieuwing en responsiviteit. Daarbij wordt niet alleen
gekeken naar de doelmatigheid van nieuwe opleidingen, maar ook naar
de doelmatigheid van het bestaande aanbod van opleidingen. Het
eigenaarschap daarvan ligt bij de sector zelf, waarbij een goede samenwerking tussen hogescholen en universiteiten onderling en met andere
relevante partners, waaronder het bedrijfsleven, van belang is.
Ten slotte is het van belang dat het primair en voortgezet onderwijs
leerlingen goed voorbereidt op het vervolgonderwijs en hen optimaal
toerust voor hun persoonlijke, maatschappelijke en latere beroepsmatige
functioneren. Daarvoor is een actueel curriculum onontbeerlijk, zodat
leerlingen de kennis en vaardigheden verwerven die ze later nodig zullen
hebben. Momenteel wordt hiertoe onder de noemer curriculum.nu het
formele curriculum van het primair en voortgezet onderwijs herijkt.
Een voorbeeld van het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en
arbeidsmarkt is dat het kabinet het Techniekpact voortzet dat in 2013 is
gestart. Technische kennis en vaardigheden zijn namelijk niet alleen
belangrijk voor de technische sector, maar ook voor de economie als
geheel. Het kabinet informeert u nog voor de zomer over de gezamenlijke
en vernieuwde inzet van alle partners.
...en doordat mensen zich continu kunnen blijven ontwikkelen...
Het kabinet zet in op een brede aanpak van een Leven Lang Ontwikkelen,
samen met sociale partners, onderwijsinstellingen en veldpartijen.
Onderdeel daarvan is het versterken van de regie van het individu over
zijn loopbaan en ontwikkeling door onder meer een individuele leerrekening. Goede ondersteuning is hierbij onontbeerlijk. Daarom wil het
kabinet de regionale ondersteuningsstructuur versterken om laagdrempelige ondersteuning te bieden aan werkenden, werkzoekenden en
werkgevers bij hun leer- en ontwikkelvragen. Belangrijk is verder dat een
flexibel onderwijsaanbod beschikbaar komt dat goed aansluit bij leer- en
ontwikkelbehoeften van volwassenen en dat de informatievoorziening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

8

daarover wordt verbeterd. Zeker voor mensen die een carrièreswitch
willen maken (zij-instromers) of zich moeten bijscholen (herintreders). Tot
slot maakt het stimuleren van een positieve leercultuur deel uit van deze
aanpak, in het bijzonder bij kleinere bedrijven waar vaak kennis en tijd
ontbreken om hieraan een goede invulling te geven. De brief over Leven
Lang Ontwikkelen die de Ministers van SZW en OCW voor de zomer naar
uw Kamer zullen toesturen gaat dieper in op deze maatregelen.
3. Iedereen inschakelen die kan bijdragen
Het is te eenvoudig om te denken dat mensen die nu langs de kant staan
meteen aan de slag kunnen op specifieke plekken in de techniek, de zorg
of het onderwijs, Tegelijk biedt de volop draaiende economie wel een
enorme kans om ook die mensen in te schakelen, die de afgelopen jaren
wellicht te weinig kansen hebben gekregen. Ik weet dat velen van hen
staan te popelen om deze kans te grijpen.
...door specifieke groepen aan te spreken...
De sociale partners en de overheid hebben gezamenlijk drie programma’s
lopen gericht op groepen, waarvan we weten dat ze het moeilijk hebben
op de arbeidsmarkt: vijftigplussers, migranten en mensen met een
arbeidsbeperking. Een match is vaker mogelijk dan men denkt, mits we
gericht naar de kwaliteiten van werkzoekenden kijken en we zorgvuldig
onderzoeken hoe zij kunnen bijdragen aan werkprocessen van bedrijven.
Dat vergt flexibiliteit, om de juiste baan te creëren, om nieuwe vaardigheden op te doen en de juiste ondersteuning te bieden. Een voorbeeld
hiervan is «job carving», waarbij specifieke taken uit verschillende banen
een nieuwe baan vormen. Dat biedt kansen aan mensen met een
arbeidsbeperking. En het zorgt er gelijk voor dat werknemers met
bepaalde specifieke, schaarse vaardigheden vooral hun tijd kunnen
besteden aan de specifieke taken die bij die vaardigheden horen.
– Het actieplan «Perspectief voor vijftigplus»21 ondersteunt vijftigplussers in hun zoektocht naar werk, en heeft tegelijk als doel de terughoudendheid bij werkgevers terug te dringen. Hoewel oudere werknemers
niet vaker werkloos worden dan andere leeftijdsgroepen, blijkt het
voor hen op dit moment namelijk wel lastiger om weer aan de slag te
komen.
– Het programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt22 richt zich op
Nederlanders met een niet-westerse migratieachtergrond en asielstatushouders. Werk krijgt een centrale plek in het integratie- en inburgeringsbeleid. Op basis van een evaluatiekader experimenteren we met
verschillende aanpakken voor de diverse doelgroepen, om te bezien
welke we moeten opschalen. De uitdagingen voor de groep die
langdurig in de bijstand zit, zijn immers anders dan bijvoorbeeld voor
jongeren die net het mbo verlaten hebben, of voor recent gevluchte
asielstatushouders.
– Het kabinet zet in op het verbeteren van de arbeidsmarktkansen van
mensen met een arbeidsbeperking met de Banenafspraak en voor
personen die in de WIA zitten wordt het aantrekkelijker om te gaan
werken. Ook wordt de dienstverlening in de WIA versterkt. Voor
werkgevers staan veel instrumenten ter beschikking om hen te
ondersteunen bij het realiseren van banen, zoals proefplaatsingen,
begeleiding op de werkplek en aanpassingen aan de werkplek. De
invoering van loondispensatie in de Participatiewet, voor werknemers
van wie is vastgesteld dat zij niet het wettelijk minimumloon per uur
kunnen verdienen, heeft tot doel het ondersteunend instrumentarium
21
22

Kamerstuk 29 544, nr. 763.
Kamerstuk 29 544, nr. 821.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

9

voor werkgevers eenduidiger te maken en het voor hen gemakkelijker
te maken iemand met een beperking in dienst te nemen. Daarnaast is
er een no-riskpolis die werkgevers tegemoetkomt in de loonkosten als
iemand uit de doelgroep van de banenafspraak en beschut werk ziek
uitvalt en kunnen werkgevers een tegemoetkoming in de loonkosten
ontvangen als zij iemand met een arbeidsbeperking in dienst nemen
(loonkostenvoordeel).
...en de matching een extra impuls te geven
Het kabinet is in gesprek met betrokken partijen (werkgevers, gemeenten,
UWV en MBO Raad) over een initiatief om op korte termijn mensen en
werk bij elkaar te brengen. Hiermee helpen zij werkgevers aan extra
krachten, én werkzoekenden aan werk. Over de uitwerking van dit initiatief
informeren wij u na de zomer. Een eerste voorbeeld betreft de afspraken
die gemaakt zijn om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in de
zorg aan de slag te krijgen. De werkgeversorganisaties Actiz en VGN, de
koepels van Vso- en Pro scholen, Divosa, UWV en Regioplus geven
daarmee een extra stimulans aan de instroom van mensen met een
afstand tot de arbeidsmarkt in de sector Zorg en Welzijn. Concreet doel is
het benutten van de talenten van mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt door passende banen te creëren die de personeelsproblematiek in Zorg en Welzijn verlichten en gelijktijdig het mogelijk maken om
invulling te geven aan inclusief werkgeverschap. Daarnaast wordt
bekeken of, en zo ja hoe, deze aanpak ingezet kan worden voor de
personeelsbehoefte in de kinderopvangsector.
Daarbij kan het extra budget voor het scholen van werklozen met een
hoge kans op langdurige werkloosheid een bijdrage leveren. Via het
amendement van Van Weyenberg c.s. is voor 3 jaar in totaal 30 miljoen
scholingsbudget beschikbaar gesteld. Met dit budget krijgt het UWV de
mogelijkheid om voor werklozen met hoge kans op langdurige
werkloosheid, waaronder veel 45-plussers, scholing in te kopen met het
oog op een mogelijke switch naar een krapteberoep. Het amendement is
uitgewerkt in een regeling die per 1 juli 2018 in werking treedt.
Ook stelt het kabinet per 2019 extra middelen beschikbaar voor persoonlijke dienstverlening door UWV aan werkzoekenden. Dit geeft UWV de
mogelijkheid om de dienstverlening op maat verder uit te breiden en de
matching op de arbeidsmarkt te versterken. Bij de dienstverlening aan
werkzoekenden maakt UWV gebruik van gedetailleerde eigen arbeidsmarktinformatie, maar ook andere bronnen waaronder de ramingen van
het CBS en het ROA. Daardoor kan UWV de begeleiding van werkzoekenden aanpassen op basis van actuele arbeidsmarktinformatie. De
intensivering van de dienstverlening komt binnen de WW ten goede aan
mensen met een zwakke tot matige arbeidsmarktpositie.
4. Sectorale aanpakken voor sectorspecifieke uitdagingen
Krapte is zoals gezegd vooral een sectorale of beroepsgerelateerde
uitdaging.
Wanneer de overheid de randvoorwaarden voor werkgevers sterk
beïnvloedt (semipublieke sectoren als zorg en onderwijs) of zelf
werkgever is (rijk, defensie, politie) past een actievere rol. Via het
Actieprogramma Werken in de zorg (zorg)23, de Defensienota 201824

23
24

Kamerstuk 29 282, nr. 303.
Kamerstuk 34 919, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

10

(defensie), de brief over het lerarentekort van 28 november 201725
(onderwijs) en de Voortgangsbrief politie van 20 december 201726 (politie)
hebben we u geïnformeerd over de aanpak voor die sectoren.
Over het strategische personeelsbeleid voor het Rijk wordt u voor de
zomer geïnformeerd door de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. Tevens wordt naar verwachting voor het eind van het
jaar de arbeidsmarktanalyse sector Rijk afgerond. Voor specifiek het
ICT-personeel binnen de sector Rijk hebt u op 18 december 2017 de brief
«Plan van aanpak ICT-personeel Rijk» ontvangen.
Daarbij bezien we waar samenhang tussen de aanpak in verschillende
sectoren van waarde kan zijn, zeker als het gaat om publieke sectoren. We
moeten voorkomen dat acties elkaar tegenwerken en juist bevorderen dat
we gezamenlijk de arbeidsmarktpositie van de publieke sector
versterken.27 Dit alles in de context van het streven van de individuele
(sector)werkgever om het beste personeel te werven en te behouden.
Voor marktsectoren zijn we als kabinet terughoudender met sectorspecifiek ingrijpen. Waar het om specifieke maatregelen gaat voor de
betreffende marktsector, is dat in eerste instantie een verantwoordelijkheid voor werkgevers zelf in overleg met werknemers, onderwijsinstellingen en andere betrokkenen. Wel nemen we deze sectoren expliciet
mee in de acties gericht op de eerste drie uitdagingen, bijvoorbeeld door
in de begeleiding van werkzoekenden te wijzen op de kansen in kraptesectoren. Daarnaast gaan we, als een sector gezamenlijk bij ons aanklopt, in
gesprek om te bespreken of en hoe wij als overheid de werking van de
arbeidsmarkt ten aanzien van die sector kunnen verbeteren.
Verschillende sectoren pakken de verantwoordelijkheid actief op,
bijvoorbeeld de bouwsector. Zo speelt het initiatief van Bouwend
Nederland «je gaat het maken» in op het bekend maken van de mogelijkheden in de bouw voor studenten. Daarnaast is in de Bouwagenda een
Human Capital Agenda opgenomen. De Human Capital Agenda heeft als
doel om de aantrekkelijkheid van de bouwsector voor studerende
jongeren te vergroten en zijinstroom vanuit andere sectoren te
bevorderen.
Overigens is het voor conjunctuurgevoelige sectoren als de bouwsector
en de transport zaak om bij hun aanpak rekening te houden met hun
gevoeligheid voor de conjunctuur, die een aantal jaar geleden tot
ontslagen en een terugloop in opleidingsplekken leidde en nu tot tekorten.
De bouw doet dat bijvoorbeeld door in de aanpak expliciet aandacht te
besteden aan de opleidings- en onderwijsinfrastructuur, om opleidingsplekken ook tijdens laagconjunctuur te behouden.
Zoals toegezegd door de Staatsecretaris in het AO Kinderopvang28 van
4 april ga ik ook in op de personeelsknelpunten in de kinderopvangsector.
Werkgevers in de kinderopvangsector zetten zich in om voldoende
kwalitatief personeel aan te trekken in deze commerciële markt. Hiervoor
kunnen zij inzetten op de in figuur 1 beschreven oplossingsrichtingen.29
25

Kamerstuk 29 282, nr. 292.
Kamerstuk 29 628, nr. 754.
Overigens bestaat er geen aparte arbeidsmarkt voor publieke werknemers, dus gaat het er
vooral om als publieke sector voldoende aantrekkelijk te zijn en blijven ten opzichte van de
markt. CPB policy brief 2014/12 (2014). Gescheiden arbeidsmarkten: marktlonen leidend.
28
Kamerstuk 31 322, nr. 362.
29
Zie hiervoor ook de antwoorden op de Kamervragen van het lid Nijkerken-de Haan over het
bericht «Ouders draaien op voor hogere kosten in de kinderopvang» en het rapport «War for
talent» ontspruit op de kinderopvang, Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 2373.
26
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

11

Een cao-akkoord dat werken in de kinderopvang aantrekkelijk maakt voor
nieuwe medewerkers en huidige medewerkers zal bijvoorbeeld helpen.
Ook is er nog veel potentie in de sector zelf. Veel medewerkers werken
namelijk in deeltijdbanen, het gemiddelde dienstverband betreft 21 uur.30
Daarnaast wordt voor de buitenschoolse opvang de beroepskrachtkindratio versoepeld, wat ook fte’s vrijspeelt die kunnen worden benut. In
het AO van 4 april is tevens het ervaren personeelstekort in relatie tot het
toezicht op de kinderopvang ter sprake gekomen. Toezicht op en
handhaving van de Wet Kinderopvang valt onder de verantwoordelijkheid
van gemeenten. GGD’en voeren het toezicht op de Wko uit in opdracht
van gemeenten.
Tot slot
In deze brief heb ik uw Kamer inzicht gegeven in wat het kabinet doet,
langs verschillende lijnen, om krapte op de arbeidsmarkt aan te pakken.
De tijdelijke hoogconjunctuur – en de daarmee gepaard gaande krapte –
onderstreept de noodzaak om in actie te komen. Het kabinet pakt daarbij
vooral de onderliggende oorzaken van de mismatch op de arbeidsmarkt
aan. Mijn streven is dat we in de toekomst bij veranderende economische
omstandigheden niet in de tijdelijke actiestand schieten, maar een
arbeidsmarkt hebben die soepel werkt en waarin vraag en aanbod elkaar
snel en gemakkelijk vinden.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

30

FCB (2017) Factsheet Arbeidsmarkt en Prognoses KO 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 544, nr. 833

12