Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000

Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën

Nr. 33

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 3 oktober 2011
De vaste commissie voor Financiën1 heeft over de Miljoenennota 2012,
over de bij de Miljoenennota 2012 behorende bijlagen en over de Macro
Economische Verkenningen 2012 van het Centraal Planbureau de
navolgende vragen ter beantwoording aan de regering voorgelegd.
De op 26 september 2011 voorgelegde vragen zijn, bij brief van
30 september 2011, beantwoord door de minister van Financiën.
Deze vragen, alsmede de daarop op 30 september 2011 gegeven
antwoorden, zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Dezentjé Hamming-Bleumink
De griffier van de commissie,
Berck

1
Samenstelling:
Leden: Dezentjé Hamming-Bluemink, I. (VVD),
voorzitter, Omtzigt, P.H. (CDA), Irrgang, E. (SP),
Knops, R.W. (CDA), Neppérus, H. (VVD),
Blanksma-van den Heuvel, P.J.M.G. (CDA),
Dijck, A.P.C. van (PVV), Spekman, J.L. (PvdA),
Thieme, M.L. (PvdD), Heijnen, P.M.M. (PvdA),
ondervoorzitter, Bashir, F. (SP), Sap, J.C.M.
(GL), Harbers, M.G.J. (VVD), Plasterk, R.H.A.
(PvdA), Groot, V.A. (PvdA), Bemmel, J.J.G. van
(PVV), Braakhuis, B.A.M. (GL), Vliet, R.A. van
(PVV), Dijkgraaf, E. (SGP), Verhoeven, K. (D66),
Koolmees, W. (D66), Huizing, M.E. (VVD) en
Schouten, C.J. (CU).
Plv. leden: Broeke, J.H. ten (VVD), Koppejan,
A.J. (CDA), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Hijum,
Y.J. van (CDA), Leegte, R.W. (VVD), Haverkamp, M.C. (CDA), Graus, D.J.G. (PVV),
Bouwmeester, L.T. (PvdA), Ouwehand, E.
(PvdD), Veen, E. van der (PvdA), Vacature (SP),
Grashoff, H.J. (GL), Schaart, A.H.M. (VVD),
Vermeij, R.A. (PvdA), Smeets, P.E. (PvdA),
Beertema, H.J. (PVV), Gent, W. van (GL), Jong,
L.W.E. de (PVV), Staaij, C.G. van der (SGP),
Koşer Kaya, F. (D66), Pechtold, A. (D66),
Ziengs, E. (VVD) en Slob, A. (CU).

kst-33000-33
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

1

I. Miljoenennota 2012
1
Kunt u voor alle deelkaders afzonderlijk een vergelijking maken van de
kaders in de MEV en de Miljoenennota? Waardoor worden de verschillen
veroorzaakt?
Onderstaande tabel geeft de kadertoetsing voor het uitgavenkader uit de
MEV 2012 weer:
(in miljarden euro; – is onderschrijding)

2011

2012

Rijksbegroting in enge zin
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
Budgettair Kader Zorg
Totaalkader

– 1¾
½
1½
0

–½
0
½
0

De kadertoetsing uit de Miljoenennota 2012 voor de jaren 2011 en 2012 is
als volgt:
(in miljarden euro; – is onderschrijding)

2011

2012

Rijksbegroting in enge zin
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
Budgettair Kader Zorg
Totaalkader

– 1,8
0,4
1,4
0,0

– 0,5
0,0
0,5
0,0

Het uitgavenkader sluit zowel in de MEV als in de Miljoenennota in beide
jaren. In de MEV wordt afgerond op kwarten, terwijl in de Miljoenennota
wordt afgerond op decimalen. Wanneer de kadertoetsing in de Miljoenennota ook op kwarten afgerond zou worden, komen de standen in de
MEV en de Miljoenennota overeen.
2
Wat is naar verwachting de inkomstenderving aan maatregelen rondom
het bezit van een woning? Is het waar dat hierover geen informatie is te
vinden in de Miljoenennota? Zo ja, waarom niet?
Het budgettaire beslag met betrekking tot regelingen rondom het bezit
van een eigen woning is te vinden in tabel 5.3.1 «Overzicht inkomstenbeperkende regelingen 2010–2016» in bijlage 5 van Miljoenennota 2012.
Tabel 5.3.1 Overzicht inkomstenbeperkende regelingen 2010–2016, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen
(x € miljard)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Eigen woning (hypotheekrenteaftrek -/- EWF)
Pensioenen (box 1 en box 3)

9,6
11,7

9,4
12,8

10,1
13,6

10,5
13,9

10,7
14,4

11,1
14,8

11,4
15,6

Totaal

21,3

22,2

23,6

24,4

25,1

26,0

27,0

percentage BBP

3,62

3,67

3,78

3,72

3,71

3,73

3,77

3
Kan een overzicht gegeven worden van publieke en private schulden in
relatie tot het BBP van de ontwikkelde economieën in de wereld?
De crisis heeft laten zien dat de financiële weerbaarheid van een land niet
alleen bepaald wordt door de omvang van de publieke schuld, maar ook
door private schulden en door private en publieke vermogens. Figuur1
laat de omvang van de publieke en private schulden in relatie tot het bbp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

2

zien voor de Europese landen, inclusief hoe de schulden van verschillende
landen zijn opgebouwd. Zoals de figuur laat zien, kennen sommige landen
(zoals Griekenland) hoge publieke schulden, terwijl in andere landen als
Spanje en Ierland het vooral gaat om hoge schulden van de private sector.
De grafiek is gebaseerd op Eurostat data voor Europa. Uit analyses van
het IMF blijkt dat in de Verenigde Staten de schulden van huishoudens en
de publieke sector hoog zijn, terwijl de financiële sector en het bedrijfsleven vergeleken met Europa als geheel minder schulden hebben.
Figuur 1. Bruto schulden Europese landen per sector in 2008 (in procent bbp)

Figuur 2 neemt ook de vermogenspositie in ogenschouw en geeft de netto
vermogenspositie. De figuren geven de situatie weer voorafgaand aan de
crisis. Door de volatiliteit van de financiële markten kunnen vermogensposities snel veranderen. De crisis heeft duidelijk gemaakt dat een goede
uitgangspositie, zoals de positieve vermogenspositie van Nederland in
2008, van essentieel belang is.
Figuur 2. Netto publieke én private vermogenspositie EU-landen in 2008 (in procent
BBP)

4
Het IMF zegt dat als de economische vooruitzichten verslechteren,
Nederland niet verder zou moeten bezuinigen. Wat is de reactie van het
kabinet daarop?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

3

Het IMF roemt het Nederlandse budgettaire beleid. De kracht van het
Nederlandse trendmatige begrotingsbeleid zit mede in de ruimte die
wordt geboden aan de automatische stabilisatoren aan de inkomstenkant
van de begroting. Volgens het IMF heeft Nederland de budgettaire ruimte
om in het geval van verdere tegenvallers de automatische stabilisatoren
te laten werken. Tegelijkertijd is duidelijk dat ook in Nederland de
overheidsfinanciën sterk zijn verslechterd en daarmee is de ruimte
afgenomen om nieuwe tegenvallers op te vangen. In het regeerakkoord
heeft het kabinet een signaalmarge opgenomen om te vermijden dat de
overheidsfinanciën te sterk kunnen verslechteren.1 Met deze signaalmarge, die is ingesteld op advies van de Studiegroep Begrotingsruimte, is
naar mening van het kabinet een redelijke balans gevonden tussen
enerzijds de wenselijkheid de automatische stabilisatoren te laten werken
en anderzijds de overheidsfinanciën op orde te brengen. Hierbij dient
bedacht te worden dat de huidige onrust op de financiële markten voor
een groot gedeelte voortkomt uit de onzekerheid over de houdbaarheid
van de overheidsfinanciën in diverse landen. Door voortvarend de
overheidsfinanciën op orde te brengen, wordt bijgedragen aan het herstel
van het vertrouwen en daarmee de stabiliteit. Zoals beargumenteerd in de
Miljoenennota is bovendien aannemelijk dat de groei langdurig enigszins
zal worden gedrukt door de noodzakelijke schuldafbouw en de ingetreden
vergrijzing. Bij structurele in plaats van conjuncturele tegenvallers zal
automatisch herstel van de overheidsfinanciën uitblijven en zijn later
alsnog maatregelen nodig. Tot slot heeft juist deze crisis heeft het belang
van buffers laten zien. Nederland profiteert nu van de goede uitgangspositie aan de vooravond van de crisis en van de soliditeit van de actuele
maatregelen welke door middel van een meerjarenbegroting zijn
vastgelegd. Het onzekere herstel bevestigt de noodzaak om de budgettaire
ruimte voortvarend te herstellen om nieuwe klappen te kunnen opvangen.
De schokproef overheidsfinanciën maakt inzichtelijk dat de effecten van
nieuwe tegenvallers aanzienlijk kunnen zijn.
5
Het CBS geeft overzichten over de vermogensverdeling in Nederland. Zij
concluderen het volgende: «Bijna 60% van het vermogen is in handen van
slechts 10% van de huishoudens.» Kan de regering een overzicht geven
van belastinginkomsten uit vermogen naar elk deciel?
Het door het CBS gemeten totale vermogen van Nederlandse huishoudens bestaat uit verschillende componenten. De inkomsten uit deze
componenten worden verschillend belast. Het eigen woningbezit is de
belangrijkste van deze componenten. 60 procent van de waarde van de
bezittingen en 88 procent van de schulden hangen met de eigen woning
samen. De inkomsten uit eigen woning worden in box 1 belast. Datzelfde
geldt voor winsten behaald uit ondernemingsvermogen. Inkomsten uit
aanmerkelijk belang worden in box 2 belast. Inkomsten uit overige
vermogensbestanddelen worden veelal in box 3 belast. Er zijn echter ook
vrijstellingen zoals roerende zaken voor persoonlijk gebruik, bijvoorbeeld
auto’s. Het is derhalve niet gemakkelijk om de belastinginkomsten uit
vermogen vast te stellen. Het kabinet beschikt daarnaast niet over de
mogelijkheid om ontvangen belastingen uit te splitsen naar vermogensdecielen.

1

Additionele maatregelen om het beoogde
saldo aan het eind van de kabinetsperiode
weer in beeld te krijgen, dienen te worden
getroffen als deze marge van 1 procent bbp,
blijkens de raming van het EMU-saldo in het
Centraal Economisch Plan voor jaar t+1, wordt
overschreden.

6
Is het waar dat er op de Aanvullende Post nog 0,1 mld. beschikbaar is
voor nog nader in te vullen bestedingen voor het jaar 2012? Zo ja, is al
bekend waar deze middelen aan besteed zullen worden?
Nee, de stand voor 2012 is 5 miljoen euro. Dit is een saldo van intensiveringsmiddelen en de in=uittaakstelling (HGIS).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

4

7
Op welk wetenschappelijk fundament baseert het kabinet zijn pleidooi
voor een kleinere overheid?
Uit diverse studies blijkt dat de beweging naar een kleinere overheid door
de overheidsuitgaven te verlagen, het kabinetsbeleid dus, de economische dynamiek kan versterken en het vertrouwen in de houdbaarheid
van de overheidsfinanciën kan verstevigen. Verwezen wordt naar het werk
van onder andere Alesina en Rogoff. Over de verstorende werking van
overheidsinterventies, zoals het verdringen van de private sector, is onder
andere geschreven door de Nobelprijswinnaars Friedman en Lucas. Het
beslag van de overheid kan mede het gevolg zijn van de gewenste mate
van herverdeling. In de economische wetenschap wordt daarbij vaak
uitgegaan van een afweging tussen efficiëntie en gelijkheid, verwezen
wordt naar het werk van Okun. Dankzij belastingheffing kan inkomen
worden herverdeeld, maar daar zijn wel kosten aan verbonden, aangezien
de hogere lasten leiden tot negatieve prikkels op werken en ondernemen.
Of men bereid is deze kosten te betalen, is een vraag die in verschillende
samenlevingen een verschillende respons krijgt en die in de woorden van
Mankiw niet alleen met economische principes kan worden beantwoord.1
Het gaat bovendien nadrukkelijk niet alleen om de omvang van de
overheid of de beweging daar naar toe, maar vooral ook om de samenstelling van de begroting: de nadruk zou moeten liggen op overheidsuitgaven die de groei bevorderen en op een verstandige belastingmix. Hier
wordt onder meer verwezen naar de diverse publicaties van de OECD en
IMF over de optimale belastingvormgeving. De OECD heeft tevens diverse
studies gepresenteerd over de vormgeving van de publieke sector,
inclusief de taakverdeling tussen verschillende overheidslagen, zoals twee
studies op verzoek van Nederland die de overheidsefficiëntie in Nederland
nader in kaart hebben gebracht.2
8
Waardoor komt het dat Nederland de vijfde exporteur ter wereld is?
Nederland heeft een relatief stabiel aandeel in de wereldhandel van
goederen in de afgelopen decennia. De onstuimige groei van wederuitvoer is hiervoor een belangrijke verklaring (zie figuur). Dit heeft onder
andere te maken met de relatief gunstige strategische ligging en de
Europese integratie (waardoor bijvoorbeeld de doorvoerfunctie van de
Rotterdamse haven goed kan worden benut), en een sterke concurrentiepositie mede als gevolg van een goed opgeleide beroepsbevolking.3

1

G. Mankiw, Principles of economics, 2009.
OECD, Value for Money in Government: The
Netherlands 2010, en Public Administration
after «New Public Management, 2010.
3
Voor een analyse van de concurrentiekracht
zie World Economic Forum, The global
competitiveness report 2011–2012.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

5

Figuur: Wereldhandel goederen en Nederlandse uitvoer (1975=100)

Bron: eigen bewerking op CPB MEV bijlage 2 en bijlage 3

9
Deze toename is fors in vergelijking met andere EU-landen. Dit komt door
het hoge uitgangsniveau in combinatie met een relatief sterke demografische vergrijzing. (...) Daar staat tegenover dat Nederland relatief veel
gespaard heeft in de tweede pijler van het pensioensysteem.» Waarom
leidt een hoog uitgangsniveau tot een relatief hoge oploop? Zijn de
relatief hoge besparingen in de tweede pijler meegenomen in de oploop
van 10% en zo ja, waarom staat Nederland dan nog steeds aan kop in
figuur 1.3?
Zoals de figuur laat zien zit het verschil tussen Nederland en andere
lidstaten in eerste instantie in de omvang van de zorguitgaven. Figuur 1.3
is gebaseerd op het «Ageing Report» van de Europese Commissie. In deze
sommen dragen vooral de AWBZ-uitgaven bij aan de stijging van de
zorgkosten op lange termijn. In 2007 gaven EU-15 lidstaten gemiddeld 1,3
procent van het bruto binnenlands product uit aan long term care. In
Nederland lag het vergelijkbare getal op 3,4 procent bbp, het voorzieningenniveau in Nederland is relatief ruimhartig. Gegeven dit al hoge
uitgangsniveau van de AWBZ-uitgaven is de impact van vergrijzing op de
Nederlandse overheidsfinanciën in absolute zin ook hoger. De vergrijzing
leidt bij ongewijzigd beleid ook tot een sterke oploop van de AOW-uitgaven. Het recente pensioenakkoord dat een houdbaarheidswinst van 0,7
procent bbp moet opleveren, is nog niet in de grafiek verwerkt. De cijfers
van de EC hebben betrekking op de overheidsuitgaven en derhalve zijn de
tweede pijler pensioenen zelf niet meegenomen in de oploop. Een
belangrijk verschil tussen de houdbaarheidssommen van de Europese
Commissie en van het CPB is dat het CPB wel, en de EC geen, rekening
houdt met de verwachte oploop in de toekomstige indirecte belastingopbrengsten die in het Nederlandse stelsel worden gegenereerd met het
ontsparen vanwege vergrijzing (pensioenvermogen wordt op enig
moment omgezet in consumptie door ouderen). Hierom valt het
houdbaarheidstekort zoals het CPB dat berekent en waarop het kabinet
zich in het beleid baseert, lager uit dan in de sommen van de EC.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

6

10
Waar wordt op gebaseerd dat de rente op Nederlandse staatsobligaties zo
laag is door huidig kabinetsbeleid?
De Nederlandse Staat behoort tot de meest kredietwaardige partijen in
Europa. Dit wordt mede veroorzaakt door de gezonde overheidsfinanciën
en de reputatie van Nederland op het gebied van budgettaire discipline.
Nederland behoort tot de best presterende landen in Europa. Het
EMU-saldo daalt van 5,1 procent bbp in 2010 naar 2,9 procent in 2012. Het
CPB noemt deze daling fors in vergelijking met andere Europese landen.
De sterke reputatie en de bereidheid van Nederland om tekorten en schuld
terug te brengen dragen bij aan de gunstige rentetarieven die de
Nederlandse Staat betaalt op zijn leningen.
11
Is het de Nederlandse inzet om deze geografische spreiding mee te laten
wegen in de beoordeling van onevenwichtigheden in de handelsbalans,
en zo ja, spant Nederland zich ervoor in dat landen die een tekort hebben
met vrijwel alle handelspartners als onevenwichtig worden aangemerkt
en landen als Nederland niet?
Het antwoord op beide vragen is ja.
12
Wanneer is de planning om de Wet Houdbare Overheidsfinanciën naar de
Kamer te sturen?
De afronding van het opstellen van het concept-wetsvoorstel is onder
meer afhankelijk van de definitieve besluitvorming door het Europees
Parlement en de Europese Raad over het aangescherpte Stabiliteits- en
Groeipact. Definitieve (Europese) besluitvorming vindt waarschijnlijk op
korte termijn plaats. Naar verwachting kan het wetsvoorstel tegen het
eind van het jaar, na afloop van consultatie van de decentrale overheden,
in de Ministerraad gebracht worden. Na advisering door de Raad van
State kan het wetsvoorstel worden ingediend bij de Tweede Kamer.
13
Op pag. 27 wordt aangegeven dat de EMU-schuld in 2012 lager uitkomt
door een lagere schuld bij de lokale overheden. Kunt u de lagere
schuldraming bij de lokale overheden cijfermatig onderbouwen?
Als bijlage 2 van de Startnota wordt vergeleken met bijlage 3 van de
Miljoenennota 2012, dan verbetert het EMU-saldo lokale overheden in
2011 met 150 miljoen euro en verslechtert het EMU-saldo lokale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

7

overheden in 2012 met 250 miljoen euro. Ook het 12-maands realisatiecijfer van de lokale overheden op de website van het ministerie van
Financiën laat geen aanzienlijke verbetering van het EMU-saldo lokale
overheden zien. Hoe verklaart u desondanks de lagere schuld?
De EMU-schuld is de resultante van alle overheidstekorten uit het
verleden plus de effecten van financiële transacties (aan- en verkopen
overheidsbezit) en kas-transverschillen (aangezien de schuld op kasbasis
wordt bijgehouden en overheidstekorten op transactiebasis worden
geregistreerd). In 2010 is de EMU-schuld lager uitgekomen dan verwacht
ten tijde van startnota, omdat de financiële transacties bij lokale
overheden een neerwaarts effect hebben gehad op de schuld. Hierdoor is
de schuld in 2010 circa 4 miljard euro neerwaarts bijgesteld ten opzichte
van de schuldraming bij startnota. Dit effect werkt door naar de toekomst,
aangezien in alle jaren met een lager schuldniveau wordt gestart. De
bijstellingen in het EMU-saldo lokale overheden in 2011 en 2012 werken
door in de raming van de EMU-schuld, maar zijn dermate klein in relatie
tot de doorwerking van realisatie 2010, dat de schuld per saldo lager
uitkomt in 2012.
14
Het kabinet beschrijft het belang van onderwijs, onderzoek en innovatie. Is
het waar dat er netto bezuinigd wordt op deze onderdelen in de komende
kabinetsperiode?
In het Regeerakkoord is onderwijs en onderzoek bij de maatregelen voor
gezonde overheidsfinanciën ontzien. De bezuinigingen op onderwijs en
onderzoek uit het Regeerakkoord worden ook weer geïnvesteerd in het
onderwijs en onderzoek; dit geldt niet voor rijksbrede taakstellingen, waar
onderwijs en onderzoek ook in mee doen, zoals de beperking van de
arbeidsvoorwaardenruimte, de subsidietaakstelling en de rijksbrede
taakstelling personeel en materieel voor Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s.
15 en 19
Kan voor de gehele kabinetsperiode in een grafiek en in een tabel
inzichtelijk worden gemaakt hoe de ramingen voor het EMU-saldo zich
verhouden tot het signaalpad uit de startnota? Hoeveel procent BBP
marge is er nog per jaar voordat het kabinet volgens de begrotingsregels
maatregelen moet nemen?
Kan worden aangegeven hoeveel marge er deze regeerperiode is tussen
de signaalwaarde en de saldoraming bij verschillende groeiramingen voor
het BBP? Vanaf welk BBP-groeicijfer wordt de signaalwaarde in deze
regeerperiode overschreden? Welke procedure gaat de regering volgen bij
(dreigende) overschrijding van de signaalwaarde om te komen tot
aanvullende maatregelen? Op welke manier wordt de Tweede Kamer
daarbij betrokken?
Onderstaande tabel geeft het signaalpad uit de startnota (Regeerakkoord)
in vergelijking met de huidige ramingen voor het EMU-saldo. De onderste
regel in de tabel geeft aan hoeveel procentpunt marge bestaat voordat de
signaalmarge wordt overschreden. Het ministerie van Financiën gaat
hierbij uit van de meest actuele groeiramingen van het CPB. Er worden
geen saldoramingen bij verschillende groeiramingen voor het bbp
gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

8

EMU-saldo (in procenten bbp)

2011

2012

2013

2014

2015

Startnota
Signaalpad (= EMU-saldo startnota – 1%)
Miljoenennota 2012
Actuele marge tot signaalpad

– 4,0
– 5,0
– 4,2
– 0,8

– 2,7
– 3,7
– 2,9
– 0,8

– 1,8
– 2,8
– 2,5
– 0,3

– 1,4
– 2,4
– 2,4
0,0

– 0,9
– 1,9
– 1,8
– 0,1

Onderstaande grafiek geeft de ramingen voor het EMU-saldo ten tijde van
startnota en Miljoenennota 2012 weer ten opzichte van het signaalpad:

De signaalmarge wordt overschreden wanneer de raming van het feitelijk
EMU-saldo op basis van het Centraal Economisch Plan voor het volgende
jaar (t+1) een neerwaartse afwijking van meer dan 1 procentpunt ten
opzichte van het beoogde saldo na doorrekening van het regeerakkoord
laat zien. Wanneer de signaalmarge wordt overschreden dienen maatregelen genomen te worden om het beoogde saldo aan het eind van de
kabinetsperiode weer in zicht te krijgen.
Eventuele aanvullende maatregelen zullen onderdeel uitmaken van de
reguliere begrotingscyclus (budgettaire nota’s en departementale
begrotingen). De Tweede Kamer wordt hierbij op de gebruikelijke wijze
geïnformeerd.
16
Hoe realistisch acht u de verbetering van de raming 2013–2015 van het
EMU-saldo lokale overheden, tegen de achtergrond dat het EMU-saldo
voor de centrale overheid in die periode verslechtert t.o.v. de startnota?
Verwacht u dat er – net als in voorgaande jaren – negatieve gevolgen
zullen zijn bij de opbrengsten uit grondverkopen van gemeenten?
Voor de raming van het EMU-saldo van de medeoverheden zijn voor de
jaren 2013–2015 de ramingen uit de middellange termijn verkenning van
het CPB uit 2010 de meest recente beschikbare ramingen. Deze zijn –
gegeven de huidige situatie van de economie – met grote onzekerheden
omgeven. Mocht het inderdaad zo zijn dat de grondopbrengsten
tegenvallen, dan kan dit gevolgen hebben voor het EMU-saldo.
17
Worden nog niet gerealiseerde en concreet ingevulde bezuinigingen
(zoals de taakstelling bij het kader sociale zekerheid) ook al meegerekend
in het EMU-saldo?
Taakstellingen worden meegerekend in het EMU-saldo. Deze bezuinigingen zullen op een later moment ingevuld worden met concrete
maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

9

18
Wat is de reden dat de werkloze beroepsbevolking voor 2011 en 2012 in
tabel 2.2 niet overeenkomen (respectievelijk 397 000 en 406 000 personen)
met de cijfers uit de Macro Economische Verkenning tabel 3.6 (blz. 59)
(respectievelijk 395 000 en 405 000 personen) waarnaar wordt verwezen?
Het verschil tussen de cijfers wordt verklaard door het feit dat de cijfers uit
de Macro Economische Verkenning in tegenstelling tot die in de Miljoenennota zijn afgerond op vijfduizendtallen.
19
Kan worden aangegeven hoeveel marge er deze regeerperiode is tussen
de signaalwaarde en de saldoraming bij verschillende groeiramingen voor
het BBP? Vanaf welk BBP-groeicijfer wordt de signaalwaarde in deze
regeerperiode overschreden? Welke procedure gaat de regering volgen bij
(dreigende) overschrijding van de signaalwaarde om te komen tot
aanvullende maatregelen? Op welke manier wordt de Tweede Kamer
daarbij betrokken?
Zie het antwoord op vraag 15.
20
Onder welke voorwaarden staat de EU overschrijding toe van een
maximaal tekort van 3% BBP? Wat is de procedure om die toestemming te
verkrijgen?
Startpunt in het SGP is dat lidstaten een inspanningsplicht hebben om het
overschrijden van de 3%-grens te voorkomen. Als een land de 3%-grens
overschrijdt, dan kijken de Raad en de Commissie of deze overschrijding
is ontstaan door een exceptionele economische omstandigheid. Dit is
gedefinieerd als een negatieve bbp-groei of een lange periode van zeer
lage groei. Als dit het geval is, dan wordt hier rekening mee gehouden bij
de aanbevelingen in de buitensporigtekortprocedure. Dat is in 2009 bij het
vaststellen van de aanbevelingen ook gebeurd. Normaal gesproken moet
een land binnen 1 jaar weer onder de 3%-grens uitkomen. Echter, omdat
er sprake was van zo’n ernstige crisis, hebben landen langere deadlines
gekregen. Ook bij Nederland is dat het geval. Er was in 2009 sprake van
een ernstige krimp, en daarom hoeft Nederland pas in 2013 weer onder de
3%-grens uitkomen.
21
De Europese Commissie gebruikt het structurele EMU-saldo bij de voor
Nederland geldende Europese saldodoelstellingen. Van welke structurele
EMU-saldi gaat de Europese Commissie voor Nederland uit in de Medium
Term Objective (MTO)? Hoe verhouden de ramingen voor deze structurele
EMU-saldi zich tot het MTO? Ligt Nederland wat de structurele EMU-saldi
op koers? Welke rol zal het structurele EMU-saldo spelen bij de beoordeling van Brussel t.a.v. de Nederlandse overheidsfinanciën?
In de preventieve arm van het SGP speelt het structurele EMU-saldo een
belangrijke rol in de monitoring van de overheidsfinanciën van de
lidstaten. Aan de hand van de ontwikkeling van het structureel saldo
wordt vastgesteld of lidstaten genoeg progressie maken richting hun
medium term objective (MTO) gedefinieerd in termen van het structureel
saldo. De Nederlandse MTO is vastgesteld tussen de – 0,5 procent en 0,5
procent van bbp. De Commissie beoordeelt of er genoeg progressie is
richting de MTO aan de hand van de eigen berekeningen van het
structurele EMU-saldo. De huidige Nederlandse ramingen zijn – 3,6
procent van bbp voor 2011 en – 2,3 procent van bbp voor 2012. Nederland
heeft in de startnota bij aanvang van de kabinetsperiode ook een raming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

10

gemaakt voor 2013 (– 1,3 procent), 2014 (– 1,1 procent) en 2015 (– 0,5
procent). Volgens deze raming zou Nederland de MTO halen in 2015. Voor
Nederland werd begin dit jaar door de Commissie geraamd dat het
structurele EMU-saldo zou verbeteren van – 2,5 procent bbp in 2011 tot
– 1,3 procent bbp in 2012. In de jaren na de deadline in onze buitensporigtekortprocedure, 2014 en 2015, verbetert volgens de Commissie het
structurele saldo met respectievelijk 0,25 procent en 0,5 procent, en ligt
het daarmee iets lager dan de vereiste verbetering van 0,5 procent van het
structurele saldo, totdat de MTO is bereikt. Op basis van deze cijfers heeft
de Europese Raad Nederland aanbevolen de begrotingsstrategie voor
2012 en daarna uit te voeren zoals gepland.
22
Dient u nog een (extra) wetsvoorstel voor een suppletoire begrotingswijziging in voor de ophoging van de garanties van het EFSF naar € 100
miljard euro?
Ja, voorafgaand aan de AFB zal een incidentele suppletoire begroting met
betrekking tot de ophoging van het garantieplafond voor het EFSF worden
ingediend bij de Tweede Kamer (de ISB EFSF).
23
In welke mate wordt het risico beperkt doordat de ECB de obligaties tegen
marktwaarde opkoopt, wat dus een afslag op de hoofdsom impliceert? Is
deze beperking van het risico te kwantificeren?
De ECB koopt onder het Securities and Market Programme (SMP)
obligaties op met een afslag, wat een risicobeperking impliceert. Het is
echter niet aan te geven in welke mate het risico wordt beperkt, omdat de
ECB hierover geen gedetailleerde informatie verschaft.
24
Welke inkomsten uit latere jaren worden naar 2012 gehaald en welke
uitgaven worden van 2012 naar latere jaren verschoven? Welke lasten
worden van 2012 naar later verschoven?
Er worden geen inkomsten uit latere jaren naar 2012 gehaald. Zonder
additioneel beleid zou in 2012 sprake zijn van fors hogere lasten dan
voorzien bij Regeerakkoord (met name als gevolg van hoger dan
verwachte zorgpremies en sectorfondspremies). Het kabinet heeft
aanvullende maatregelen genomen om deze lastenverzwaring grotendeels in 2012 terug te dringen. Een deel (0,7 miljard euro) van de
compenserende lastenverlichting zal echter plaatsvinden in 2013 en 2014.
Voor een overzicht van uitgaven die worden geschoven van 2012 naar
latere jaren wordt verwezen naar het overzicht van de kasschuiven in het
antwoord op vraag 29 tot en met 33.
25
Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2011 is de laatste 100 miljoen euro van
de voorjaarsreserve ingezet. Ten behoeve van welke problematiek is deze
100 miljoen euro ingezet?
Voor 2011 is bij startnota een voorziening van 500 miljoen euro getroffen
op de Aanvullende Post; voor de jaren 2012–2015 is hiertegenover een
taakstelling van vier keer 125 miljoen euro ingeboekt om het beeld
intertemporeel te laten sluiten. Er wordt dus over de gehele periode niet
meer geld uitgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

11

De voorjaarsreserve bedroeg na Voorjaarsnota nog 100 miljoen euro.
Deze resterende 100 miljoen euro is in 2011 ingezet ter dekking van
problematiek over de verschillende kaders. De middelen zijn weer
tegengeboekt in de jaren 2012–2015 om het beeld intertemporeel te laten
sluiten (vier maal -25 miljoen euro).
26, 35, 36 en 1, 2, 3 (III. Internetbijlagen)
In tabel 2.13 draagt het kader RBG-eng bij aan «de zorg en aan overige
tegenvallers». Kunt u een cijfermatig overzicht geven ten laste van welke
beleidsterreinen/ministeries deze bijdrage is gekomen? Welke overige
tegenvallers zijn uit deze bijdrage gedekt?
In het RBG-eng wordt de post «bijdrage aan zorg en overige tegenvallers»
ingeboekt. Wat zijn de precieze tegenvallers in de zorg en wat houdt
«overige» in?
Wat zijn de precieze maatregelen die worden genomen om de «bijdrage
aan zorg en overige tegenvallers» in te vullen. Kan de regering hier een
meerjarenoverzicht van geven?
Kan worden toegelicht wat de restproblematiek inhoudt?
Kan worden toegelicht op welke manier de taakstelling ten behoeve van
de restproblematiek op de verschillende begrotingen wordt ingevuld?
Kan worden toegelicht welke maatregelen op de verschillende begrotingen worden genomen om de taakstelling ten behoeve van zorg in te
vullen?
De bijdrage van de verschillende departementale begrotingen aan de
problematiek in de zorg voor 2012 en 2013 wordt in onderstaande tabel
zichtbaar.
Tabel 1. Verdeling problematiek zorg naar departementen
Begroting (in € mln.)*

2012

2013

S-G
OHCvS
AZ
KR
VenJ
BZK
OCW
FIN
Def
I&M (incl. IF)
EL&I
SZW**

0
0
0
0
15
6
43
5
10
15
7
98

0
0
0
0
15
6
43
5
10
14
6
100

Totaal

200

200

*
**

Door afronding wijkt de som der delen af van het totaal.
Betreft zowel de begroting van SZW als het SZA.

De tegenvallers in de zorg zijn toegelicht op bladzijde 69 van de Miljoenennota. Ten eerste is sprake van een forse ruilvoettegenvaller, oplopend
tot ongeveer 500 miljoen euro in 2015 (zie ook vraag 39). Tegenvallers zijn
er bij ziekenhuizen, zelfstandige behandelcentra, de medisch specialisten,
de ggz, de eerstelijnszorg en de zorg in AWBZ-instellingen. De overschrijding bij de honorariakosten van vrijgevestigd medisch specialisten heeft
alleen betrekking op 2011 aangezien per 2012 het beheersmodel medisch
specialisten in werking treedt. Voor de meeste andere categorieën zien we
de overschrijding ook in de uitgaven vanaf 2012 en verder.
Naast tegenvallers als gevolg van actuele cijfers zijn er ook tegenvallers
doordat enkele maatregelen niet doorgaan, ramingen zijn bijgesteld en
beleid is gewijzigd. Zo was het bijvoorbeeld niet mogelijk om een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

12

minimale eigen bijdrage in de AWBZ in te voeren. Daarnaast is de
invoering van eigen bijdragen in de ggz uitgesteld tot 2012. Verder zijn de
verwachte uitgaven aan persoonsgebonden budgetten (pgb’s) vanaf 2012
naar boven bijgesteld.
Om de tegenvallers te dekken heeft de regering een aantal maatregelen
genomen. In 2012 en 2013 zijn deze maatregelen niet voldoende om de
overschrijding te dekken. In het voorjaar is daarom besloten tot een
proportionele bijdrage van de departementen aan de problematiek van de
zorg in 2012 en 2013.
De bijdrage van de verschillende departementale begrotingen aan de
overige (structurele) problematiek wordt in onderstaande tabel zichtbaar.
Tabel 2. Verdeling restproblematiek naar departementen
Begroting (in € mln.)*

2012

2013

2014

2015 e.v.

S-G
OHCvS
AZ
KR
VenJ
BZK
OCW
FIN
Def
I&M (incl. IF)
EL&I
SZW**

0
0
0
0
22
9
63
8
15
22
10
1

0
0
0
0
22
9
64
8
15
21
9
1

0
0
0
0
22
9
65
8
15
21
9
1

0
0
0
0
22
9
66
8
16
19
8
1

Totaal

150

150

150

150

*
**

Door afronding wijkt de som der delen af van het totaal.
Enkel over de middelen binnen het kader rijksbegroting.

Door diverse tegenvallers binnen het kader RBG-eng is een aanvullende
taakstelling binnen het kader RBG-eng noodzakelijk. Het betreft diverse
per saldo tegenvallers op het totaalniveau onder het kader RBG-eng. Deze
taakstelling wordt proportioneel verdeeld over de departementale
begrotingen. Invulling van deze taakstelling door de departementen vindt
onder meer plaats door het aanwenden van de prijsbijstelling tranche
2011.
27
Kunt u een onderbouwing geven van de crisisgerelateerde (niet-kaderrelevante) en niet-crisisgerelateerde (kaderrelevante) rente t.o.v. de
startnota?
Is het in technische zin mogelijk de rente op de staatsschuld te splitsen
voor crisisgerelateerde en niet-crisisgerelateerde rente-uitgaven? Zo ja,
kunt u deze uitsplitsing bij iedere budgettaire nota onderbouwen, zodat
duidelijk wordt met welk rentebedrag het uitgavenkader wordt gecorrigeerd? Zo nee, op welke wijze komt de correctie van het kader voor de
rente tot stand?
De rentekosten op staatsschuld in 2011 bedragen circa 10 291 miljoen
euro. Vanwege de integrale wijze van staatsschuldfinanciering en de
overeenkomstige inrichting van de administratie, is het niet mogelijk de
rentekosten op staatsschuld als gevolg van crisismaatregelen afzonderlijk
vast te stellen. Wel wordt bij iedere budgettaire nota telkens een toerekening gemaakt van rentekosten die voortvloeien uit crisismaatregelen.
Deze toerekening wordt afzonderlijk vermeld in de bijlage financiële
interventies. Voor 2011 betreft het een toerekening van 1 332 miljoen euro

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

13

(zie bijlage 7: tabel 7.1). Dit bedrag wordt in mindering gebracht op het
rentekader (zie bijlage 1: tabel 1.14 regel 2 + regel 4 = 1 332 miljoen euro
in 2011).
28
De statistische correctie in bijlage 1, tabel 1.10 wijkt af van de statistische
correctie voor de rentelasten in tabel 2.13 van de Miljoenennota. Voor
welke mutaties wordt het uitgavenkader gecorrigeerd, naast de correctie
voor de rente? Kunt u hiervan in een tabel een cijfermatige onderbouwing
geven?
Statistische correcties betreffen mutaties van evident boekhoudkundige
aard (begrotingsregel 8). De kaders worden in dat geval aangepast zodat
de mutatie geen invloed heeft op de budgettaire ruimte onder het kader.
Voorbeelden van statistische correcties zijn bruteringsmutaties (nettonetto koppeling van uitkeringen) en financieringsverschuivingen.
Daarnaast wordt als gevolg van de rentemeevallerformule (begrotingsregel 22) het uitgavenkader gecorrigeerd (verlaagd) voor zover de
rentelasten lager zijn dan de oorspronkelijk geraamde rente-uitgaven.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de statistische correcties die
zich hebben voorgedaan tussen startnota en Miljoenennota.
(in miljoenen euro)
Statistische correcties kader RBG-eng
wv. rentelasten (zie regel 8 tabel 1.14 bijlage 1 MN)
wv. overige statistische correcties

2011

2012

2013

2014

2015

– 1 051
– 996
– 55

– 1 210
– 1 231
20

– 728
– 836
109

– 294
– 615
321

231
– 86
318

Naast de correctie voor het rentekader is bij Miljoenennota onder andere
een statistische correctie toegepast voor de financiering van de Kamers
van Koophandel vanwege de gewijzigde financiële vormgeving in de
vorm van fiscalisering van de bestaande KvK-heffingen.
Statistische correcties van het uitgavenkader worden bij iedere budgettaire nota in de Verticale Toelichting voor de verschillende begrotingen
gepresenteerd onder de kop «technische mutaties». Bij het uitsplitsen van
deze toelichtingen worden per begroting verschillende ondergrenzen
gehandhaafd, welke afhankelijk zijn van de omvang van de begroting. In
de Verticale Toelichting wordt een toelichting gegeven op de voornaamste
veranderingen; voor een meer gedetailleerde toelichting op de mutaties
wordt verwezen naar de afzonderlijke begrotingen.
29 t/m 33
Waaruit bestaat de post «intertemporele compensatie diverse begrotingen»? Welke mutaties zijn nieuw ten opzichte van de kasschuiven die
zijn gepresenteerd bij de Voorjaarsnota?
Kunt u een (nieuwe) onderbouwing geven van de posten «intertemporele
compensatie diverse begrotingen», «vooruitbetalingen/terug ontvangsten
2010» en «reserve voorjaar», zodanig dat de onderbouwing te vergelijken
is met uw antwoord op vraag 24 n.a.v. de Voorjaarsnota? Welke mutaties
hebben sinds de Voorjaarsnota 2011 plaatsgevonden?
Kan de regering een integraal meerjarenoverzicht geven van de mutaties
die vallen onder de post intertemporele compensatie diverse begrotingen?
Kan de regering toelichten hoe de «intertemporele compensatie diverse
begrotingen» in de miljoenennota zich verhoudt tot de «intertemporele
compensatie diverse begrotingen» in de Voorjaarsnota?
Wordt er onder de post «intertemporele compensatie diverse begrotingen» alleen geschoven binnen deze kabinetsperiode of worden er ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

14

bedragen doorgeschoven tot na 2015? Zo ja, kan de regering daar een
overzicht van geven?
In onderstaande tabel vindt u de mutaties die vallen onder de post
«intertemporele compensatie diverse begrotingen». Het kabinet heeft
afgesproken dat kasschuiven mogelijk zijn binnen de meerjarenperiode
(inclusief extrapolatiejaar). Over de meerjarenperiode sluiten de
kasschuiven op nul. De mutaties met een asterisk ervoor zijn kasschuiven
die hebben plaatsgevonden sinds de Voorjaarsnota.
2011
IIB Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
Diverse kleine kasschuiven

2

III AZ
Kasschuif ONS
Kasschuif Een Logo

1
1

IV Koninkrijksrelaties
Arubadeal
Samenwerkingsmiddelen SONA en SEI

2012

2013

2014

2015

10
15

V Buitenlandse Zaken
Kasschuif ODA en non-ODA
Kasschuif ODA

60
– 60

– 98
70

– 222

60
– 10

200

VI Veiligheid en Justitie
Oplossen probleem van ODA-toerekening
Oplossen negatieve EJM
Kasschuif

– 15
– 21
1

–2

5

–1

–1

*

VII BZK
Kasschuif project nieuwbouw
Project Nieuwbouw
Bestedingsplan RGD 2011
Anna Paulownastraat
Oude EW-regelingen
Kasschuif huurtoeslag

– 11
0
2
1
80

2
0
–1
–2
1
13

11
0
0
0
– 52

0
0
0
–1
– 22

0
1
0
0
13

6
40
– 50
8

1
10

1

*
*
*

VIII OCW
Kasschuif loonbijstelling onderwijs
Overige kasschuiven
Aanpassing RA-maatregel verhogen intensiteit onderwijs
Kasschuif OV-kaart
Overige kasschuiven MJN
Kasschuif OV-kaart
Kasschuif overdekking OCW

–2

1

39

20

10

*

IXB Financiën
Diverse kleine kasschuiven
Detectiesystemen Douane
Kasschuif Accoladebudget
Kasschuif Apparaatsuitgaven
Kasschuif Belastingdienst

2
– 20
– 32
–3
– 60

1
20

20

20

XII I&M/Infrastructuurfonds
Kasschuif Geluidsisolatie Schiphol
Kasschuif Geluidsisolatie Schiphol (GIS)
Kasschuif Water1
Kasschuif ivm kasritme

–1
– 18
– 254
100

11
– 24
– 250

0
232
– 75

0
30
75

6
16
150

XIII EL&I
Kasschuif Natuur en landschap
Kasschuif Noordoostpolder
Kasschuif Road Project
Kasschuif MEP/SDE

– 36
– 30
– 57
– 28

30
45
– 95

12
– 55

– 28

–9

XV SZW
Kasschuif Sociaal flankerend beleid
Kasschuif huisvesting

–1

2
–3

2
–2

6

*

56
– 50
200
– 15
300
– 95

– 56
41
– 50
– 150
7
– 300
15

16
32
2

4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

15

2011

*

XVI VWS
Kasschuif Wtcg

*

Gemeentefonds
NUP
Kasschuif NUP

*
*
*

AP Algemeen
Kasschuif Nationale politie
Kasschuif PAS
Kasschuif Immigratie & Integratie
Kasschuif Functies dagbesteding en begeleiding WMO
Kasschuif aanvullende post
Diverse kasschuiven
Kasschuif RUD’s

*

2012

2013

2014

2015

– 45

45

28
–1

32
0

32
0

32
0

– 122

– 90
– 25

9

30
7
-6
5
7
1
50

30

8

– 20
0
– 50

30
9
–6
–5
7
0
– 80

Overige diverse kasschuiven

– 18

16

10

3

–6

Totaal «intertemporele compensatie diverse begrotingen» MJN

– 90

– 787

– 34

288

403

6
6
0
80

1
De kasschuif water sluit na deze kabinetsperiode intertemporeel op nul. Op het budget van het Hoogwaterbeschermingsprogramma vindt
conform het Bestuursakkoord Water een kasschuif plaats (Kamerstukken II, 2010–2011, 27 625, nr. 190). Hiermee is voor de periode 2011–2020 een
bedrag van € 1,2 mld. gemoeid.

Uit de tabel hieronder, waarin ook de kasschuiven binnen de kaders SZA
en BKZ zijn meegenomen, blijkt dat indien wordt gecorrigeerd voor
vooruitbetalingen en het Bestuursakkoord Water de kasschuiven geen
ongebruikelijke reeks laten zien. Voor 2011 gaat het voornamelijk om het
verwerken van (kas)vertragingen; voor 2012 en 2013 gaat het voornamelijk om het accommoderen van tekorten in de sociale zekerheid en de
zorg die vanaf 2014 worden ingelopen.

Totaal kasschuiven sinds MN 2011
wv. vooruitbetalingen NJN 2010 (incl. terugontvangst
bevoorschotting inburgeringsmiddelen)
wv. vooruitbetalingen VJN 2011
wv. vooruitbetalingen sinds VJN 2011
wv. Bestuursakkoord Water
Totaal gecorrigeerd voor vooruitbetalingen en waterakkoord

2011

2012

2013

2014

2015

– 60

– 1 204

– 35

288

402

– 380
200
714
– 254
– 340

– 200
– 714
– 24
– 266

232
– 267

30
258

16
386

De minnen in de jaren tot en met 2013 en de plussen in de jaren daarna
betekenen niet dat het kabinet de problemen voor zich uitschuift.
Tegenover deze hogere uitgaven in 2014 en verder staan minder uitgaven
elders op de rijksbegroting om het beeld in alle jaren te kunnen sluiten.
30
Kunt u een (nieuwe) onderbouwing geven van de posten «intertemporele
compensatie diverse begrotingen», «vooruitbetalingen/terug ontvangsten
2010» en «reserve voorjaar», zodanig dat de onderbouwing te vergelijken
is met uw antwoord op vraag 24 n.a.v. de Voorjaarsnota? Welke mutaties
hebben sinds de Voorjaarsnota 2011 plaatsgevonden?
Zie het antwoord op vraag 29.
31
Kan de regering een integraal meerjarenoverzicht geven van de mutaties
die vallen onder de post intertemporele compensatie diverse begrotingen?
Zie het antwoord op vraag 29.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

16

32
Kan de regering toelichten hoe de «intertemporele compensatie diverse
begrotingen» in de miljoenennota zich verhoudt tot de «intertemporele
compensatie diverse begrotingen» in de Voorjaarsnota?
Zie het antwoord op vraag 29.
33
Wordt er onder de post «intertemporele compensatie diverse begrotingen» alleen geschoven binnen deze kabinetsperiode of worden er ook
bedragen doorgeschoven tot na 2015? Zo ja, kan de regering daar een
overzicht van geven?
Zie het antwoord op vraag 29.
34, 54 en 55
Kunt u een cijfermatige uitsplitsing geven van de post «overig» in de
kadertoetsing van het Budgettair Kader Zorg en deze inhoudelijk
toelichten?
Waaruit bestaat de post «overig» in tabel 2.15?
Kan de minister een cijfermatige uitsplitsing geven van de post «overig»
in de kadertoetsing van het Budgettair Kader Zorg en deze inhoudelijk
toelichten?
De post overig is de optelsom van een aantal kleinere mutaties. Voor het
begrotingsjaar 2012 kan de volgende cijfermatige uitsplitsing worden
gegeven en toegelicht:
(in miljoenen euro)
Taakstellende besparing
Inzet reservering macromutaties
Kasschuif Wtcg
Compensatie Wtcg
Overgangsregeling kapitaallasten
Extra opbrengst maatregelen stringent pakketbeheer
Korting academische component
Ruimte prijsbijstelling opleidingsfonds
Ramingsbijstelling rechtmatigheid vergoeding cf. Zvw
Tariefkorting logopedie
Doelmatig voorschrijven TNF- alfaremmers
Tariefmaatregel verloskunde

– 144
– 76
– 45
– 40
– 38
– 14
– 10
–8
–7
–6
–5
–4

Voor 2012 is bij de voorjaarsbesluitvorming een taakstellende besparing
afgesproken, die is ingevuld op de begroting van VWS (kader R) en het
budgettair kader zorg (met o.a. een subsidiekorting op de begroting, inzet
van prijsbijstelling, een korting van het ICT-budget en een verhoging van
de taakstellende onderuitputting). De reservering (gecreëerd door het
vorige kabinet) wordt ingezet om macromutaties op te vangen. Bij de
Wtcg wordt rekening gehouden met een vertraging in de uitbetaling van –
een klein deel van – de Wtcg waardoor een kasschuif nodig is. Voorts is bij
de Wtcg, op basis van eerdere afspraak, in 2012 voor 40 miljoen euro
generaal gecompenseerd. Bij de gereserveerde middelen ten bate van de
overgangsregeling kapitaallasten ziekenhuizen zal in verband met het
transitiemodel prestatiebekostiging naar verwachting ruimte ontstaan. De
regeerakkoord maatregel stringent pakketbeheer is voor de tranche 2012
(30 miljoen euro) ingevuld met pakketmaatregelen. De genomen pakketmaatregel leidde tot een hogere besparing. Het verschil van 14 miljoen
euro is ingezet voor BKZ-brede problematiek. Verder wordt de academische component gekort en is ruimte gevonden bij het opleidingsfonds.
De maatregel rechtmatigheid vergoeding conform Zvw is naar boven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

17

bijgesteld. Teneinde de overschrijdingen op de terreinen verloskunde en
logopedie te dekken is een korting doorgevoerd.
35
In het RBG-eng wordt de post «bijdrage aan zorg en overige tegenvallers»
ingeboekt. Wat zijn de precieze tegenvallers in de zorg en wat houdt
«overige» in?
Zie het antwoord op vraag 26.
36
Wat zijn de precieze maatregelen die worden genomen om de «bijdrage
aan zorg en overige tegenvallers» in te vullen. Kan de regering hier een
meerjarenoverzicht van geven?
Zie het antwoord op vraag 26.
37
Kan de regering toelichten hoe de post «Bijdrage aan zorg en overige
tegenvallers» zich verhoudt tot de begrotingsregels?
De post «Bijdrage aan zorg en overige tegenvallers» binnen het deelkader
RBG-eng hangt samen met de systematiek van de uitgavenkaders die
volgt uit het gevoerde begrotingsbeleid. Voor elk van de drie deelkaders
(«budgetdisciplinesectoren») gelden de budgettaire kaders als maatstaf
voor de bepaling van over- en onderschrijdingen in de desbetreffende
sector (begrotingsregel 14). Vervolgens geldt dat iedere overschrijding
dient te worden gecompenseerd (begrotingsregel 17). Compensatie
tussen de afzonderlijke budgetdisciplinesectoren kan alleen in uitzonderlijke omstandigheden indien de Ministerraad daartoe besluit (begrotingsregel 8) en het resultaat moet zijn dat de totale uitgaven het in de
startnota vastgelegde (reëel) totaalkader niet overschrijden (begrotingsregel 1).
De post «Bijdrage aan zorg en overige tegenvallers» bevat twee componenten die op verschillende manieren samenhangen met de begrotingsregels.
Ten eerste een structurele component van 0,2 miljard euro per jaar met als
doel het compenseren van tegenvallende uitgaven binnen het deelkader
RBG-eng. Het betreft hier compensatie binnen de budgetdisciplinesector
RBG-eng, zoals volgt uit de begrotingsregels.
Ten tweede een incidentele component van 0,1 miljard euro in zowel 2012
en 2013 met als doel het compenseren van tegenvallende uitgaven binnen
het deelkader Zorg. Het betreft hier derhalve compensatie tussen de
budgetdisciplinesectoren RBG-eng en Zorg, zoals volgt uit de uitzonderingsmogelijkheid die opgenomen is in begrotingsregel 8 (naast de
compensatie vanuit RBG-eng wordt ook vanuit SZA een (even grote)
bijdrage geleverd om de tegenvallers bij de zorg te compenseren). Het
deelkader Zorg wordt geconfronteerd met forse tegenvallers en door het
nemen van maatregelen kunnen overschrijdingen in 2014 en verder
worden voorkomen. Het is echter zeer ingewikkeld om maatregelen
binnen de zorgsector te treffen met effecten op de korte termijn, waardoor
overschrijdingen op de zorg in 2012 en 2013 (deels) niet kunnen worden
gecompenseerd binnen het eigen deelkader. Om ervoor te zorgen dat het
totaalkader niet wordt overschreden (conform begrotingsregel 1) heeft de
Ministerraad besloten dat de sectoren RBG-eng en SZA evenredig
bijdragen aan de overschrijdingen binnen de sector Zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

18

38
Hoe realistisch acht de minister van Financiën de onderschrijdingen bij de
Zorg in 2014 en 2015, gezien het feit dat er zich tussen 2005 en 2010
slechts eenmaal een onderschrijding van het Budgettair Kader Zorg heeft
voorgedaan? Hoe beoordeelt de regering het feit dat het CPB er in de MEV
2012 (pag. 65) van uitgaat dat de budgetkorting bij de geestelijke
gezondheidszorg gedeeltelijk niet zal worden gerealiseerd? Wat betekent
het niet halen van de budgetkorting bij de geestelijke gezondheidszorg
voor de meerjarige uitgavenkaders van het kabinet, ervan uitgaande dat
de veronderstelling van het CPB juist is? Wat gaat het kabinet doen om
ervoor te zorgen dat de zorgaanbieders zich wel aan de budgetkortingen
zullen houden?
Met de introductie van het huidige zorgstelsel in 2006 is een eerste stap
gezet richting een vraaggestuurd stelsel waarin zorgaanbieders op basis
van kwaliteit en prijs met elkaar concurreren. In het nieuwe stelsel moeten
verzekeraars en zorgaanbieders onderhandelen over prijs en kwaliteit van
het zorgaanbod.
De afgelopen jaren laten zich kenmerken door een situatie van «stuck in
the middle» tussen een aanbodgereguleerd en een vraaggestuurd
systeem. In het Regeer- en Gedoogakkoord is afgesproken nog deze
kabinetsperiode stappen te zetten om de werking van het stelsel te
verbeteren en te komen tot betere verwerking van de financiële prikkels in
de zorg.
De keuze om verder te gaan op het pad van vraagsturing en prestatiebekostiging heeft onder meer geleid tot de beslissing om met ingang van
1 januari 2012 prestatiebekostiging in te voeren in de medisch specialistische zorg en de risicodragendheid van verzekeraars te vergroten.
Doordat zorgverzekeraars als gevolg van de afbouw van de nacalculatie
(waaronder afschaffing van de macro-nacalculatie en de afbouw van de
bandbreedteregeling) sneller geconfronteerd worden met de kosten van
een groter zorgvolume zullen zij meer geprikkeld worden om scherp te
onderhandelen over prijs en kwaliteit en selectief zorg in te kopen.
In de komende jaren wordt de ex-post verevening dus geleidelijk
afgebouwd. Voor de tussenliggende jaren zijn er met de medisch
specialisten en de instellingen voor de medisch specialistische zorg
afspraken gemaakt over de uitgavenontwikkeling. Als last-resort
instrument is in de Wet Marktwerking Gezondheidszorg voorzien in een
macrobeheersinstrument. Hiermee kunnen overschrijdingen worden
geredresseerd bij instellingen voor medisch specialistische zorg. Via het
beheersmodel medisch specialisten kunnen overschrijdingen bij de
medisch specialisten geredresseerd worden.
Ook in de AWBZ worden stappen gezet naar vraagsturing. De opzet is om
een betere klantgerichtheid te combineren met een goede beheersbaarheid. Te denken valt aan de invoering van integrale tarieven, het
scheiden van wonen en zorg en het overhevelen van de extramurale
begeleiding naar het gemeentelijk domein. Daarnaast is de beheersbaarheid verbeterd doordat een aantal oorzaken van de overschrijdingen
in de AWBZ, zoals nieuwe capaciteit, sinds 1 januari 2011 niet meer buiten
de contracteerruimte vallen. Ook dit vergroot de beheersbaarheid van de
uitgaven. Wel blijven ramingen, zeker gelet op het verleden, in de zorg
altijd met onzekerheid omgeven.
Het CPB gaat ervan uit dat de maatregelen budget- en tariefkorting GGZ
(222 miljoen euro) en scherpere inkoop verzekeraars door budgettering
alle GGZ-aanbieders (53 miljoen euro) niet geheel worden gerealiseerd
vanwege de grote vraag en het recht op zorg. De regering is van mening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

19

dat in de GGZ een efficiencyslag gemaakt kan worden. Zo kan bijvoorbeeld eerstelijnszorg meer vraag opvangen vanuit de tweedelijns-GGZ. En
moeten behandelingen voor de patiënt zo effectief mogelijk worden
ingericht: snelle diagnostiek en niet onnodig lang behandelen. Met de
maatregelen neemt ook de vergoeding voor de geleverde zorg voor de
zorgaanbieder af. Uiteraard spelen verzekeraars middels de onderhandelingen ook een grote rol in het realiseren van de besparingen. ZN heeft
VWS daarom een voorstel gedaan voor de uitwerking van de maatregel
scherpere inkoop verzekeraars door budgettering alle GGZ-aanbieders.
Hierin benoemen ze concrete acties om binnen het vastgestelde financiële
kader voor de GGZ te blijven. De regering gaat ervan uit dat verzekeraars
hun rol op dit punt goed oppakken.
39 t/m 43
Waardoor wordt het ruilvoetverlies bij het Budgettair Kader Zorg
veroorzaakt?
Waardoor worden de enorme verschillen tussen de verschillende
deelkaders verklaard als het gaat om ruilvoetontwikkelingen?
Het CPB raamt in de Macro Economische Verkenning 2012 (pag. 70) een
ruilvoetverlies voor het totale kader van 11/2 miljard euro voor 2012. Het
kabinet raamt voor 2012 een ruilvoetverlies (voor alle kaders) van 0,6
miljard euro. Kunt u aangeven waardoor deze verschillen ontstaan?
Waarom worden voor de berekening van de ruilvoetontwikkeling de
CPB-ramingen niet gevolgd? Kunt u tevens aangeven bij welke kaders de
verschillen ontstaan? Waardoor worden de verschillen bij de Zorg, de
sociale zekerheid en het kader RBGeng verklaard? Kunt u – voor alle
deelkaders afzonderlijk – een vergelijking maken van de onderliggende
mutaties bij de kadertoetsing van het CPB en de kadertoetsing van het
kabinet?
Zou er op het totale uitgavenkader van het kabinet in 2012 een overschrijding van bijna een miljard ontstaan als de uitgangspunten van het CPB
omtrent de ruilvoetontwikkeling zouden zijn gevolgd?
Hoe verhoudt de geraamde ruilvoetverlies in de miljoenennota 2012 zich
tot de raming van het CPB in de MEV 2012?
Ieder jaar wordt het uitgavenkader aangepast aan de algemene prijsontwikkeling. Er is bewust gekozen voor de algemene prijsontwikkeling om
géén rekening te houden met de loon- en prijsontwikkeling van de
overheidssectoren zelf. Indien de collectieve sector bijvoorbeeld altijd één
op één zou worden gecompenseerd voor de loon- en prijsontwikkeling,
ontbreekt immers de prikkel om «goedkope» cao’s af te sluiten of te letten
op de prijzen van investeringen en consumptiegoederen. Het centrale idee
bij de prijsaanpassing van de collectieve uitgaven is dat prijzen niet
zomaar worden doorgegeven aan de collectieve sector. Alleen bijstellingen aan de algemene inflatie worden vergoed. Deze algemene
bijstelling kan verschillen van de bijstellingen die per sector nodig/
wenselijk zijn. Zo wordt voorkomen dat de prijsontwikkeling van de
collectieve sector het aandeel van de collectieve uitgaven in het bbp
opstuwt.
De verhouding tussen de algemene prijsontwikkeling en die van de
collectieve sector wordt de ruilvoet genoemd. Wanneer de algemene
prijzen sterker stijgen dan die in de collectieve sector ontstaat een
ruilvoetmeevaller, en in de omgekeerde situatie een -tegenvaller. In dat
geval moet omgebogen worden op de collectieve uitgaven. De ruilvoetsystematiek biedt een toetsingsmechanisme voor de nominale ontwikkeling van de overheid: op deze manier is de budgettaire beheersbaarheid
van de nominale uitgaven gewaarborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

20

Als indicator voor de algemene prijsontwikkeling wordt de prijs Nationale
Bestedingen (pNB) gebruikt. Zo leidt bijvoorbeeld een hogere raming van
de pNB ten opzichte van de raming bij startnota tot een hoger uitgavenkader en creëert daarmee ruimte onder het plafond. De loonontwikkeling
wordt geraamd door onder andere de raming van de contractloonontwikkeling en sociale lasten van het CPB te vermenigvuldigen met alle
loongrondslagen op de begrotingen. Hetzelfde gebeurt bij de prijzen om
de prijsbijstelling te bepalen. De som van de mutaties van de kaderaanpassing, loonbijstelling en prijsbijstelling wordt aangeduid als «ruilvoet».
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de ruilvoetontwikkeling per
deelkader sinds de startnota.
(in miljarden euro, – is ruilvoetmeevaller)
Rijksbegroting in enge zin
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
Budgettair Kader Zorg

2011

2012

2013

2014

2015

0,1
0,0
0,2

0,1
0,0
0,5

0,0
0,0
0,5

0,0
– 0,1
0,5

0,0
-0,2
0,5

De nominale ontwikkeling in de zorg valt hoger uit dan verwacht, terwijl
de prijs van de nationale bestedingen daalt. Die twee effecten versterken
elkaar. Het BKZ wordt neerwaarts aangepast als gevolg van de pNB-ontwikkeling (40 miljoen euro in 2011 oplopend tot bijna 200 miljoen euro in
2015), terwijl er meer geld nodig is voor loon- en prijscompensatie in de
zorg (oplopend tot 350 miljoen euro in 2015). Tezamen leidt dit tot een
ruilvoettegenvaller van ruim 500 miljoen euro in 2015.
Het verschil in ruilvoetontwikkeling tussen het BKZ, RBG-eng en
SZA-kader wordt verklaard doordat bij RBG-eng en het BKZ naast de
mutatie in de contractlonen de sociale werkgeverslasten van belang zijn.
Deze is gestegen ten opzichte van startnota. Bij het SZA-kader is alleen de
contractloonmutatie van belang aangezien deze gekoppeld is aan de
werkloosheidsuitkeringen; deze is gedaald ten opzichte van startnota.
Het verschil tussen de ruilvoet in de Miljoenennota en de MEV wordt
veroorzaakt doordat het CPB een ander ruilvoetbegrip hanteert. Het CPB
kijkt naar de mutatie ten opzichte van de startnota van de loon- en
prijsontwikkeling (relatief ten opzichte van de mutatie van de pNB) en
neemt hierbij alleen de niet beleidsmatige loon- en prijsontwikkelingen
mee. Meer precies gaat het wat betreft de loonontwikkeling om die
ontwikkelingen die voor de collectieve sector als werkgever exogeen zijn
(zie voetnoot 40 van het Centraal Economisch Plan 2011, p.80). In de
actuele uitgavenraming en daarmee in de kadertoetsing van zowel de
Miljoenennota als de MEV worden de daadwerkelijke loon- en prijsontwikkelingen meegenomen (waarbij in 2011 de loonbijstelling op nul is gesteld
conform het regeerakkoord). De ruilvoet die onder het uitgavenkader
gehanteerd wordt zijn in de MEV en Miljoenennota gelijk aan elkaar,
waardoor de kadertoetsingen beide op nul sluiten in 2011 en 2012.
40
Het CPB raamt in de Macro Economische Verkenning 2012 (pag. 70) een
ruilvoetverlies voor het totale kader van 11/2 miljard euro voor 2012. Het
kabinet raamt voor 2012 een ruilvoetverlies (voor alle kaders) van 0,6
miljard euro. Kunt u aangeven waardoor deze verschillen ontstaan?
Zie het antwoord op vraag 39.
41
Waarom worden voor de berekening van de ruilvoetontwikkeling de
CPB-ramingen niet gevolgd? Kunt u tevens aangeven bij welke kaders de
verschillen ontstaan? Waardoor worden de verschillen bij de Zorg, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

21

sociale zekerheid en het kader RBGeng verklaard? Kunt u – voor alle
deelkaders afzonderlijk – een vergelijking maken van de onderliggende
mutaties bij de kadertoetsing van het CPB en de kadertoetsing van het
kabinet?
Zie het antwoord op vraag 39.
42
Zou er op het totale uitgavenkader van het kabinet in 2012 een overschrijding van bijna een miljard ontstaan als de uitgangspunten van het CPB
omtrent de ruilvoetontwikkeling zouden zijn gevolgd?
Zie het antwoord op vraag 39.
43
Hoe verhoudt de geraamde ruilvoetverlies in de miljoenennota 2012 zich
tot de raming van het CPB in de MEV 2012?
Zie het antwoord op vraag 39.
44
De EU-afdrachten laten een meevaller zien van 0,4 miljard euro in 2011,
vooral veroorzaakt door een overschot van de EU-begroting in 2010. Op
welke beleidsterreinen is er op de EU-begroting in 2010 minder uitgegeven dan begroot? Waarom wordt deze meevaller uit 2010 pas bekend in
de Miljoenennota 2012?
Waarom classificeert het kabinet de korting op de EU-afdrachten van
1 miljard euro vanaf 2014 als «op schema»?
De meevaller van afgerond 0,4 miljard euro in 2011 wordt enerzijds
veroorzaakt door onderuitputting op de EU-begroting van 2010 en
anderzijds door bijgestelde BNI-ramingen. De onderuitputting hangt met
name samen met lagere uitgaven op het terrein van landbouw pijler 2 en
extern beleid. Daarnaast vloeit geld terug naar de lidstaten in verband met
hoger dan geraamde renteopbrengsten en wisselkoerswinsten. Over de
besteding van mee- of tegenvallers op de EU-begroting wordt doorgaans
pas gestemd nadat de Voorjaarsbesluitvorming in Nederland reeds heeft
plaatsgevonden. Dat komt doordat de begrotingsprocessen in Europa niet
aansluiten op de binnenlandse begrotingsprocessen. Het is om die reden
dat onderuitputting van de EU-begroting 2010 niet eerder gemeld kan
worden dan bij Miljoenennota 2012.
De classificatie «op schema» van de bezuiniging op de EU-afdrachten in
de 18 Miljard Monitor is gekozen, omdat er nog geen reden is om aan te
nemen dat de bezuiniging niet gerealiseerd zal worden. Een en ander is
afhankelijk van de uitkomsten van de onderhandelingen over een nieuw
Meerjarig Financieel Kader die momenteel in Europa gevoerd worden. De
uitkomsten hiervan zijn nog ongewis, omdat de onderhandelingen zich
pas in de beginfase bevinden. De inzet van het kabinet is echter een
vermindering van de afdrachten te realiseren van minimaal 1 miljard euro.
Deze doelstelling is onveranderd gebleven en derhalve aangeduid als «op
schema».
45
De dividendraming bij De Nederlandsche Bank wordt voor de jaren 2013
t/m 2015 neerwaarts bijgesteld. Waarom vindt deze neerwaartse bijstelling
niet plaats voor de jaren 2011 en 2012?
Hoe verhoudt de opwaartse raming bij De Nederlandsche Bank voor 2011
(Voorjaarsnota 2011) zich tot de neerwaartse raming voor de jaren 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

22

t/m 2015 (Miljoenennota 2012), zeker gezien de onzekerheid van de
winstraming in de Voorjaarsnota?
Kunt u een uitsplitsing geven van de reeks «dividenden staatsdeelnemingen» zodat de mee- en tegenvallers per staatsdeelneming zichtbaar
worden?
De tekst in de Miljoenennota (pagina 66) over de dividendaanpassing in
2013 tot en met 2015 gaat abusievelijk niet over DNB maar over de
overige staatsdeelnemingen, zoals naar voren komt in de toelichting
hierbij die spreekt over de deelnemingen. Dit blijkt ook uit de Verticale
Toelichting (zie pagina 80) waarin is opgenomen dat de raming van de
winstafdracht DNB voor 2011 opwaarts is bijgesteld en geen meerjarige
neerwaartse aanpassing is gedaan, juist vanwege de onzekerheid. De
dividendraming van de overige staatsdeelnemingen is daarentegen wel
meerjarig neerwaarts bijgesteld vanwege verslechterde algemene
economische omstandigheden en door toegenomen risico’s als gevolg
van regelgeving (onder meer Basel III).
De dividendraming van de staatsdeelnemingen wordt gecumuleerd
gepresenteerd. Het is voor de aandeelhouder ongewenst als de onderneming op voorhand weet op welk dividend de aandeelhouder rekent. De
aandeelhouder stuurt namelijk op rendement en niet op dividend.
Wanneer sprake is van bijstelling van de raming, wordt in de begroting
toegelicht bij welke deelnemingen sprake is van mee- en/of tegenvallers,
die geleid hebben tot de ramingbijstelling. Het is historisch zo gegroeid
dat van een aantal deelnemingen met een andere achtergrond de
dividendraming apart wordt gepresenteerd. Dit geldt bijvoorbeeld voor de
ramingen van SENS en de winstafdracht DNB. Deze dividenden waren in
het verleden op een ander beleidsartikel in begroting IXB opgenomen.
46 t/m 50
Bij de MEV heeft zich een macrotegenvaller voorgedaan binnen het
SZA-kader. Wat voor een tegenvaller betreft dit? Om het kader vanwege
deze tegenvaller te laten sluiten, wordt in het voorjaar een taakstelling van
circa 0,2 miljard euro per jaar vanaf 2013 belegd met nadere maatregelen.
Waarom is gekozen voor een taakstelling in plaats van concrete dekking?
Kan gesteld worden dat het totale uitgavenkader SZA vanwege een nog
niet ingevulde taakstelling in feite meerjarig niet sluit? Wat is de waarde
van de onderschrijding van het SZA-kader vanaf 2013 als nog niet
duidelijk is met welke concrete maatregelen de taakstelling vanaf 2013 zal
worden ingevuld? Wanneer was de macrotegenvaller binnen het
SZA-kader bij de ministeries bekend? Was de macrotegenvaller pas
bekend bij de definitieve MEV, of al bij concepten van de MEV (zoals de
kMEV of de cMEV)?
Waarom heeft het kabinet de macrotegenvaller bij het SZA-kader niet
ingevuld met concrete maatregelen? Waarom wordt de invulling van de
maatregelen doorgeschoven naar het voorjaar van 2012? In welke richting
beoogt het kabinet de taakstelling bij het SZA-kader te gaan invullen? Zijn
er nog andere niet-ingevulde taakstellingen onder een van de drie
deelkaders?
Kan gesteld worden dat het SZA-kader meerjarig niet sluit, omdat vanaf
2013 de taakstelling MEV nog moet worden ingevuld?
Wat houdt de «nader in te vullen taakstelling MEV-problematiek in?
Bij de MEV heeft zich binnen het SZA-kader een ruilvoettegenvaller
voorgedaan die ten tijde van de kMEV en cMEV nog niet in beeld was. De
cMEV functioneert als basis voor de besluitvorming over de lasten en als
finale toetsing van de uitgaven. Vanwege de omvang van de tegenvaller
en het zeer late moment in de begrotingsvoorbereiding, is ervoor gekozen
het beeld vanaf 2013 sluitend te maken door een nader in te vullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

23

taakstelling in te boeken op de begroting van SZW. Alle overschrijdingen
voor het begrotingsjaar 2012 – waar het parlement nu om autorisatie
wordt gevraagd – konden volledig worden ingepast. Voor 2013 en
volgende jaren komt de minister van SZW met maatregelen. Deze worden
tijdens de hoofdbesluitvorming in het voorjaar bezien, zodat integrale
besluitvorming plaats kan vinden. Voor de kaders RBG-eng en BKZ was
het niet nodig taakstellingen op te nemen als gevolg van de MEV.
47
Kan gesteld worden dat het totale uitgavenkader SZA vanwege een nog
niet ingevulde taakstelling in feite meerjarig niet sluit? Wat is de waarde
van de onderschrijding van het SZA-kader vanaf 2013 als nog niet
duidelijk is met welke concrete maatregelen de taakstelling vanaf 2013 zal
worden ingevuld? Wanneer was de macrotegenvaller binnen het
SZA-kader bij de ministeries bekend? Was de macrotegenvaller pas
bekend bij de definitieve MEV, of al bij concepten van de MEV (zoals de
kMEV of de cMEV)?
Zie het antwoord op vraag 46.
48
Waarom heeft het kabinet de macrotegenvaller bij het SZA-kader niet
ingevuld met concrete maatregelen? Waarom wordt de invulling van de
maatregelen doorgeschoven naar het voorjaar van 2012? In welke richting
beoogt het kabinet de taakstelling bij het SZA-kader te gaan invullen? Zijn
er nog andere niet-ingevulde taakstellingen onder een van de drie
deelkaders?
Zie het antwoord op vraag 46.
49
Kan gesteld worden dat het SZA-kader meerjarig niet sluit, omdat vanaf
2013 de taakstelling MEV nog moet worden ingevuld?
Zie het antwoord op vraag 46.
50
Wat houdt de «nader in te vullen taakstelling MEV-problematiek in?
Zie het antwoord op vraag 46.
51 en 52
Wat houdt bevoorschotting Wajong in? Welke consequenties heeft dit
beleidsmatig?
Is het naar voren halen van de bevoorschotting Wajong te zien als een
boekhoudkundige operatie om het totaalbeeld per jaar sluitend te krijgen?
Is het niet ondoelmatig om voorschotten al eerder te betalen dan dat ze
verschuldigd zijn? Welke consequenties heeft de «Bevoorschotting
Wajong» beleidsmatig voor het SZA-beleid?
Een deel van de bevoorschotting van de Wajong aan het UWV wordt
eerder betaald. Het naar voren halen van de bevoorschotting van de
Wajong is een maatregel om het totaalbeeld per jaar sluitend te krijgen.
Aangezien het een verschuiving van budget betreft binnen de collectieve
sector is de maatregel niet ondoelmatig. Beleidsmatig zijn er geen
consequenties.
52
Is het naar voren halen van de bevoorschotting Wajong te zien als een
boekhoudkundige operatie om het totaalbeeld per jaar sluitend te krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

24

Is het niet ondoelmatig om voorschotten al eerder te betalen dan dat ze
verschuldigd zijn? Welke consequenties heeft de «Bevoorschotting
Wajong» beleidsmatig voor het SZA-beleid?
Zie het antwoord op vraag 51.
53
Binnen het Budgettair Kader zorg wordt voor 2014 en 2015 een onderscheiding verwacht. Wanneer heeft het Budgettair Kader Zorg eerder een
onderscheiding laten zien dat het gevolg was van beleid (dus niet
technisch van aard)?
De afgelopen tien jaar heeft het Budgettair Kader Zorg in 2007 ex post een
onderschrijding laten zien. Deze onderschrijding in 2007 heeft te maken
met nieuwe hogere kaders die bij de kabinetswisseling zijn vastgesteld
voor het jaar 2007.
54
Waaruit bestaat de post «overig» in tabel 2.15?
Zie het antwoord op vraag 34.
55
Kan de minister een cijfermatige uitsplitsing geven van de post «overig»
in de kadertoetsing van het Budgettair Kader Zorg en deze inhoudelijk
toelichten?
Zie het antwoord op vraag 34.
56
Wat zijn de gevolgen van de verlaging van de arbeidsongeschiktheidspremie in de jaren 2012 tot en met 2015 voor het vermogen van het
arbeidsongeschiktheidsfonds? Zal de premie als gevolg daarvan na 2016
moeten worden verhoogd?
Het arbeidsongeschiktheidsfonds (AOF-fonds) is niet lastendekkend.
Lagere inkomsten als gevolg van lagere premies betekenen niet automatisch dat de AOF-premie in latere jaren wordt verhoogd. Gegeven het feit
dat de sociale fondsen onderdeel zijn van het geïntegreerd middelenbeheer (schatkistbankieren) en de verlaging van de AOF-premie binnen
het inkomstenkader is gedekt heeft dit geen verdere budgettaire consequenties. Eind 2011 is naar verwachting sprake van een vermogen van 1,8
miljard euro. Ook na de verlaging van de AOF-premie stijgt dit vermogen
in 2012.
Opgemerkt moet worden dat een deel van de verlaging van de AOFpremie incidenteel van aard is. Vanaf 2014 wordt een deel (circa 0,3
miljard euro in 2015 ten opzichte van 2012) van de verlaging teruggedraaid.1

1
De besluitvorming over de inkomstenkant
van de begroting voor 2013 en verder vindt
definitief plaats in augustus 2012 en verder. De
definitieve ontwikkeling van de AOF-premie
vanaf 2013 en is afhankelijk van deze
besluitvorming.

57
Wat voor nut heeft het verruimen van tolerantiegrenzen als u tevens op
dezelfde bladzijde stelt dat de kwaliteit van het financieel management bij
de Nederlandse Rijksoverheid op een goed niveau is, er zich door de
inspanningen van de afgelopen jaren geen nieuwe grote problemen
hebben voorgedaan in de financiële functie én het financieel management
tot een goede beheersing van de uitgaven van de Rijksoverheid heeft
geleid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

25

De aanname die ten grondslag ligt aan deze passage in de Miljoenennota
is dat het verruimen van tolerantiegrenzen leidt tot een bepaalde
vermindering van controlelasten, aangezien de controle door de auditdiensten dan met minder controle-inspanning tot het gevraagde (accountants)oordeel kan leiden. Hiermee komt capaciteit beschikbaar die ingezet
kan worden voor onderzoeken naar de kwaliteit van de interne
beheersing. Nader overleg met de Algemene Rekenkamer wijst uit dat de
Algemene Rekenkamer de verruiming van de toleranties hiervoor echter
een ongeschikt middel vindt.De Algemene Rekenkamer verwijst daarbij
onder andere naar een experiment met verruimde tolerantiegrenzen dat
recent heeft plaatsgevonden. Het betrof een verruiming van de tolerantiegrens op artikelniveau van 1 naar 3 procent. De verruimde tolerantiegrenzen zijn voor het eerst toegepast bij de jaarverslagen 2007. In 2010 is
het experiment geëvalueerd. Uit deze evaluatie van het ministerie van
Financiën en de Algemene Rekenkamer blijkt dat de verruimde tolerantiegrenzen slechts marginaal hebben geleid tot een afname van de
werkzaamheden voor de auditdiensten. Rijksbreed ging het om slechts
enkele fte’s. Het oprekken van tolerantiegrenzen kan er daarentegen wel
toe leiden dat er bij de Tweede Kamer minder zicht ontstaat op rechtmatigheidsfouten en de daaraan ten grondslag liggende oorzaken. De
Algemene Rekenkamer geeft aan dat van dit experiment geleerd moet
worden en houdt daarom vast aan de tolerantiegrens van 3 procent op
artikel niveau.
De behoefte aan aandacht van de auditdiensten voor de kwaliteit van de
interne beheersing wordt wel door de Algemene Rekenkamer gedeeld. De
Algemene Rekenkamer tekent hierbij aan dat rechtmatigheid van belang
blijft, maar dat de weg er naar toe anders zou kunnen zijn: als de interne
beheersing verbetert, zal dit tot direct gevolg hebben dat ook de rechtmatigheid op orde is of blijft. De AR ziet geen keuze tussen focus op interne
beheersing versus focus op rechtmatigheid, maar wil aandacht voor de
interne beheersing waardoor naast een goede bedrijfsvoering ook de
rechtmatigheid is gediend.
De Algemene Rekenkamer deelt daarmee de opvatting van het kabinet dat
het wenselijk is dat de departementale auditdiensten zich meer gaan
richten op de interne beheersing van de processen van de ministeries en
de verbetering daarvan. Door deze interne beheersing te verbeteren
kunnen immers rechtmatigheidsfouten worden voorkomen en kunnen
ministeries de bedrijfsvoeringsprocessen ook efficiënter uitvoeren. De
mate waarin auditdiensten aandacht besteden aan de interne beheersing
hangt in belangrijke mate samen met de controleaanpak die zij hanteren.
Moderne controlemethodieken gaan uit van een systeemgerichte aanpak,
waarbij door de systematische beoordeling van de interne beheersing van
processen gericht de risico’s in kaart worden gebracht waardoor steekproeven achteraf veel beperkter hoeven plaats te vinden en dezelfde mate
van zekerheid over de rechtmatigheid wordt verkregen. Nog te veel
auditdiensten hanteren een andere controleaanpak, te weten een
gegevensgerichte aanpak. Bij deze aanpak wordt alleen achteraf vastgesteld dat er fouten zijn gemaakt. Om meer aandacht te besteden aan de
interne beheersing is het dus in de eerste plaats van belang dat auditdiensten waar mogelijk een systeemgerichte aanpak gaan toepassen. De
voorgenomen oprichting van één Auditdienst Rijk beoogt bij te dragen
aan meer eenheid in (systeemgerichte) aanpak en aan «economy of skills»
van de auditwerkzaamheden binnen de ministeries. De winst zit overigens
niet alleen bij de auditdiensten, maar ook bij de FEZ en beleidsdirecties en
de uitvoeringsdirecties. Een betere interne beheersing van de processen
leidt daar namelijk tot meer efficiency.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

26

II. Bijlagen Miljoenennota 2012
1
Wat is de reden dat er in de Voorjaarsnota 61 afzonderlijke maatregelen in
de bijlage «interventies t.b.v. de financiële sector» stonden genoemd en
nu een paar maanden later in de Miljoenennota nog 50?
Kan een overzicht en een toelichting gegeven worden op de verschillen?
Kan voortaan de bijlage «interventies t.b.v. de financiële sector» (voor wat
betreft de nu bekende maatregelen) qua nummering en clustering steeds
identiek gepresenteerd worden opdat vergelijking tussen verschillende
budgettaire nota’s mogelijk wordt gemaakt?
Omwille van de leesbaarheid van het overzicht is tabel 1 van bijlage 7
gecomprimeerd. De belangrijkste verschillen zijn: het samenvoegen van
de jaren 2008 tot en met 2010, het consolideren en/of salderen van reeds
beëindigde oude instrumenten (bijvoorbeeld het ABN Amro Capital Relief
Instrument en de twee MCN leningen) en toevoeging van een verschilkolom.
Voor een volledige uitsplitsing van 2010 kan worden teruggekeken in het
Financieel Jaarverslag van het Rijk 2010. Voor wat betreft het mogelijk
maken van een vergelijking ten opzichte van de vorige budgettaire nota,
kunt u gebruik maken van de nieuw toegevoegde verschilkolom. Hier
worden de mutaties ten opzichte van stand Voorjaarsnota weergegeven.
2
Wat is de reden dat in voorgaande jaren geen dividend van ABN AMRO is
ontvangen, maar nu in 2011 en 2012 wel dividendramingen zijn
opgenomen?
Waarom heeft u in mei (in antwoord op vraag 75 van de Voorjaarsnota) de
Tweede Kamer nog gemeld dat er geen dividend van ABN AMRO zou
komen in 2011 omdat er in 2010 geen winst was gemaakt? Wat is
sindsdien veranderd?
Hoe is de hoogte van de bedragen tot stand gekomen?
Zijn de bedragen van 200 miljoen euro in 2011 en 419 miljoen euro in
2012 voorlopige ramingen of heeft de Staat dit als aandeelhouder als
bedrag afgesproken?
Kan gesteld worden dat het dividend afgezet tegen de investering van de
Staat van 27 971 miljoen euro in deze deelneming, er een rendement van
0,7% respectievelijk 1,5% wordt behaald in 2011 en 2012?
ABN AMRO heeft in de voorgaande jaren geen winst gemaakt. Dit wordt
voor de komende jaren wel verwacht. Daarom zijn nu wel dividendramingen opgenomen.
In 2011 is geen dividend ontvangen over het jaar 2010 omdat ABN in dat
jaar verlies heeft geleden. Het in 2011 ontvangen dividend is een
interim-dividend dat ziet op het boekjaar 2011.
De bedragen voor 2012 en 2013 zijn gebaseerd op de EBA stress-testen.
ABN AMRO doet zelf nog geen expliciete uitspraak over de winstverwachting voor de komende jaren. Het in 2011 geraamde bedrag van 200
miljoen euro betreft het interim-dividend over boekjaar 2011.
De 200 miljoen euro over 2011 is het ontvangen interim-dividend dat ABN
AMRO over het boekjaar 2011 heeft uitgekeerd aan de aandeelhouder. De
419 miljoen euro en 394 miljoen euro betreffen ramingen over respectievelijk 2012 en 2013. Het daadwerkelijk te ontvangen dividend hangt af van
de winst die ABN AMRO de komende jaren zal maken en de pay-out ratio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

27

Nee, het rendement (= Return on Equity) wordt niet alleen bepaald door
de gerealiseerde ontvangsten (dividenden), maar ook door ongerealiseerde ontvangsten: de niet uitgekeerde winsten, die mede het rendement
en de veranderingen in de waarde van de onderneming bepalen.
Conform begrotingsregel 24 zijn alle kosten en opbrengsten van de
interventies in de financiële sector niet relevant zijn voor het uitgavenkader. Het van ABN AMRO ontvangen dividend is een ontvangst die
conform deze regel als niet relevant voor het budgettair kader kan worden
beschouwd.
3
Wat is de reden dat de portefeuilleontvangsten voor de Staat van de ING
back-up faciliteit van 2009 op 2010 steeg en vanaf 2011 jaarlijks daalt?
In welke mate is de daling van inkomsten toe te schrijven aan gerealiseerde en/of geraamde verliezen?
De portefeuille-ontvangsten in 2009 en 2010 zijn realisaties. De bedragen
die maandelijks binnen komen luiden in US dollar, en worden met behulp
van eurodollar wisselkoers van het moment van binnenkomst omgerekend naar euro. De gemiddelde eurodollarkoers waarmee de gerealiseerde portefeuille-ontvangsten in 2009 zijn omgerekend lag hoger dan de
gemiddelde koers uit 2010. Een hoger gemiddelde eurodollar koers
resulteert in een lagere realisatie in euro’s.
De ramingen voor de portefeuille-ontvangsten vanaf 2011 zijn gebaseerd
op één van de base case scenario’s uit de analyse uit 2010 (Kamerstukken
II 2010/11, 31 371, nr. 353). In het base case scenario lopen de ontvangsten
in dollars uit de portefeuille geleidelijk terug, dit verklaart dat ook de
ontvangsten in euro vanaf 2011 in de raming dalen. De daling is daarnaast
ook gedeeltelijk gevolg van oplopende verliezen in de jaren 2012 tot en
met 2014. Na 2014 nemen de geraamde verliezen geleidelijk af.
4
Is de verdere daling van de ontvangsten nog steeds in lijn met de
verwachtingen uit het gehanteerde base-case scenario?
Wat is de reden dat het bedrag voor de Alt-A portefeuille in 2011 in de
Miljoenennota met ruim 1 miljard euro neerwaarts is bijgesteld ten
opzichte van de Voorjaarsnota?
Ja. De raming voor de portefeuille-ontvangsten is gebaseerd op één van
de base case scenario’s uit de analyse uit 2010 en daarmee nog steeds
grotendeels in lijn (Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 371,
nr. 353).
De mutatie van ruim 1 miljard euro ten opzichte van de Voorjaarsnota is
het gevolg van vervroegde aflossingen. Door vervroegde aflossingen
neemt de resterende omvang van de portefeuille sneller af. De gerealiseerde verliezen in het eerste half jaar van 2011 zijn iets lager uitgevallen
dan geraamd in de Voorjaarsnota. Daarnaast is de wisselkoers die is
gebruikt voor omrekenen van dollar naar euro in de begroting 2012 hoger
dan de wisselkoers die is gebruikt voor omrekenen in de Voorjaarsnota.
Een hoger eurodollar koers resulteert in een lagere resterende omvang
van de portefeuille in euro’s.
5
Wat is de verklaring voor het feit dat de toerekenbare rentelasten in 2011
(in tabel 37 7.3) met € 104 miljoen gunstiger uitpakken dan geraamd in de
Voorjaarsnota?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

28

Kan inzichtelijk gemaakt worden hoe het bedrag van € 1 332 miljoen euro
aan toerekenbare rentelasten in 2011 is berekend en welke grondslag en
rentevoet is gehanteerd?
Kan worden gesteld dat zonder de eenmalige ontvangsten van repurchase
fees het resultaat van toerekenbare opbrengsten en kosten van interventiemaatregelen in 2011 een verlies van € 473 miljoen zou optreden in
plaats van een winst van € 1 277 miljoen?
Kan de minister in dat licht ook een inschatting geven hoe het saldo van
kosten en opbrengsten van de crisisinterventiemaatregelen zich naar
verwachting de komende jaren zal ontwikkelen?
Waarom bevat tabel 7.3 geen cijfers voor 2012 terwij1 alle maatregelen in
2012 wel geraamd worden in tabel 7.1? Kan alsnog een voor 2012
aangevulde tabel 7.3 worden verstrekt?
Het is lastig om het totaal aan geraamde rentelasten toe te schrijven aan
reguliere rentelasten en rentelasten ter financiering van maatregelen
genomen naar aanleiding van de financiële interventies. Dit is het gevolg
van de gehanteerde integrale benadering van schuldmanagement. Deze
benadering houdt in dat de financieringsbehoefte in haar totaliteit wordt
gedekt, ongeacht de herkomst van de financiering. Op basis van een
vuistregel kan wel een inschatting worden gemaakt van de rentelasten.
Deze inschatting is te vinden in de onderstaande tabel.
in miljarden euro

2011

Rentelasten staatsschuld
Gemiddelde staatsschuld IXA
Gemiddelde staatsschuld aangegaan voor interventies in financiële sector
Deel rentelasten toe te rekenen aan interventies in financiële sector

10,3
317,4
41,1
1,3

De rentelasten worden berekend op basis van de meest actuele rentevoetramingen van het CPB. Aangezien de rentevoet 2011 in de Miljoenennota
lager is dan in de Voorjaarsnota zijn de rentelasten gedaald. Daarnaast
heeft een aflossing door AEGON plaatsgevonden tussen Voorjaarsnota en
Miljoenennota, waardoor de gemiddelde staatsschuld die toegerekend
kan worden aan de interventies in de financiële sector is gedaald. De
rentebaten en dividendontvangsten die samenhangen met de interventies
in de financiële sector zijn te vinden in bijlage 7 van de Miljoenennota.
Het kan inderdaad worden gesteld dat zonder de ontvangen repurchase
fees het resultaat in 2011 zou uitkomen op een verlies van 473 miljoen
euro. Vanwege onzekerheden over de toekomst kan helaas geen
inschatting worden gegeven hoe het saldo van kosten en opbrengsten
zich de komende jaren zal ontwikkelen. Om deze reden wordt de
opstelling van tabel 7.3 tot het lopende jaar beperkt.
6
Kunt u beleidsmatig onderbouwen en uitleggen hoe het komt dat het
accres voor het gemeente- en provinciefonds in 2014 zeer hoog is (2,42%)
in vergelijking met de jaren 2013 (0,86%) en 2015 (0,54%)?
In hoeverre ligt de post «intertemporele compensaties» bij het kader
RBG-eng (pag. 65 Miljoenennota) ten grondslag aan de groei van het
accres in 2014 (en aan de daling van het accres in 2012)?
De netto gecorrigeerde rijksuitgaven (NGRU) vormen de basis voor de
berekening van het accres voor gemeenten en provincies. Een onderbouwing is terug te vinden in bijlage 9 van de Miljoenennota 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

29

Mutatie NGRU in miljarden euro
Accrespercentage

2013

2014

2015

0,8
0,86%

2,2
2,42%

0,5
0,54%

De mutatie in de NGRU is in 2014 hoger dan in 2013 en 2015. Dit is onder
andere het gevolg van het verloop van de uitgaven op de begrotingen van
Financiën en van Infrastructuur & Milieu.
Op de begroting van Financiën is in 2014 sprake van een afname van een
aantal ontvangsten, waaronder dividenden van DNB. Hierdoor nemen de
netto-uitgaven in 2014 toe ten opzichte van 2013. Het kasritme van het
Infrastructuurfonds is afhankelijk van het verloop van de uitgaven aan
projecten. De uitgaven in 2014 zijn bijvoorbeeld fors hoger dan in 2015
vanwege pieken in het budget voor planstudies voor tracébesluiten, onder
andere voor het project A1/A6/A9 Schiphol–Amsterdam–Almere. Een
uitgebreide toelichting op het verloop van deze budgetten is te vinden in
de horizontale toelichting bij de Miljoenennota 2012.
De post intertemporele compensatie diverse begrotingen onder het kader
RBG-eng wordt toegelicht in het antwoord op vraag 29 tot en met 33.
Hieronder is een uitsplitsing gemaakt naar NGRU- en niet-NGRU relevante
uitgaven van deze post:
in miljoenen euro

2011

2012

2013

2014

2015

Intertemporele compensatie diverse
begrotingen
w.v. NGRU-relevant
w.v. niet NGRU-relevant

– 90
– 117
27

– 787
– 746
– 41

– 34
111
– 145

288
206
82

403
325
78

De post intertemporele compensatie diverse begrotingen leidt in 2012 tot
een lager accres en in 2013 tot en met 2015 tot een hoger accres conform
de geldende normeringssystematiek.
III. Internetbijlagen Miljoenennota 2012
1
Kan worden toegelicht wat de restproblematiek inhoudt?
Zie het antwoord op vraag 26 (I. Miljoenennota 2012).
2
Kan worden toegelicht op welke manier de taakstelling ten behoeve van
de restproblematiek op de verschillende begrotingen wordt ingevuld?
Zie het antwoord op vraag 26 (I. Miljoenennota 2012).
3
Kan worden toegelicht welke maatregelen op de verschillende begrotingen worden genomen om de taakstelling ten behoeve van zorg in te
vullen?
Zie het antwoord op vraag 26 (I. Miljoenennota 2012).
4
Kan de minister toelichten hoe de posten huurtoeslag, huurtoeslag
kasschuif en correctie huurtoeslag zich tot elkaar verhouden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

30

Op de regel «huurtoeslag» zijn aan de uitgaven- en de ontvangstenkant de
uitkomsten van de nieuwe raming verwerkt. Hier moest later nog een
correctie op worden toegepast, die u vindt op de regel «correctie
huurtoeslag». De gewijzigde raming ten opzichte van vorig jaar komt
onder andere doordat de Belastingdienst een administratieve wijziging
heeft doorgevoerd. Hierdoor zijn zowel de uitgaven als de ontvangsten in
gelijke mate verhoogd. Aangezien we in de periode 2011–2015 in
sommige jaren meevallers zagen en in andere jaren tegenvallers, is
aanvullend een «kasschuif» toegepast om de meevallers in te zetten voor
de tegenvallers. Op deze wijze hebben wij de tegenvallers waar we
dit uitvoeringsjaar mee zijn geconfronteerd kunnen dekken, maar een
aanvullende bezuiniging bleek helaas toch nodig. U bent hierover
geïnformeerd door de minister van BZK (27 926, nr. 164).
5
Kan de minister een toelichting geven op de maatregel die het innovatiefonds mogelijk maakt en een exacte uitsplitsing geven voor de verschillende jaren zodat duidelijk is hoeveel toekomstig geld wordt gebruikt om
huidig beleid te financieren?
Er is voor een bedrag van 135 miljoen euro naar voren gehaald om het
innovatiefonds MKB+ een start te geven binnen deze kabinetsperiode. De
135 miljoen euro wordt gevonden in de jaren 2016 tot en met 2023 waarbij
in 2016 5 miljoen euro is afgeboekt, dat oploopt naar 25 miljoen euro in
2023. Deze schuif is ingepast binnen het geheel van de EL&I begroting en
was dus alleen mogelijk omdat ook een tegenovergestelde beweging is
verwerkt.
6
Kan worden toegelicht op welke manier de taakstelling ten behoeve van
de zorg in het SZA-kader wordt ingevuld?
In het totaalbeeld van mee- en tegenvallers binnen het SZA-kader is
ruimte ontstaan om invulling te geven aan de taakstelling ten behoeve
van de zorg.
7
Kan de minister een toelichting geven op de maatregel in de Aanpassing
voeding IF (2011 – 20; 2012 – 80; 2013 – 100; 2014 – 260; 2015 – 810)
inclusief een uitsplitsing van de in de verschillende jaren genoemde
bedragen?
Het Infrastructuurfonds krijgt minder voeding doordat in het regeerakkoord maatregelen zijn opgenomen die leiden tot de desbetreffende
ombuigingen op het Infrastructuurfonds. Als de maatregelen bij elkaar
worden genomen, leidt tot de reeks in tabel hieronder.
Uitgavennummer

maatregel

2011

2012

2013

2014

2015

A 19
A 22
A 23
A 24
A 25
A 26
totaal

breder toepassen PPS bij aanleg infrastructuur
Niet invoeren kilometerheffing
Hogere gerbuiksvergoeding spoor
Temporisering en versobering kaderrichtlijn water
Ruimtelijke inpassing bovenwettelijk
vereenvoudiging omgevingsrecht

0
0
0
– 20
0
0
– 20

0
– 40
0
– 20
– 20
0
– 80

– 10
– 40
0
– 20
– 30
0
– 100

– 30
– 40
0
– 40
– 50
– 50
– 210

– 50
– 300
-50
– 50
– 50
– 50
– 550

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

31

Niet -belasting
ontvangstennummer

maatregel

A 20
A 28 b
totaal

Verhogen opbrengst spoorsector en meer doelmatigheid
Maatregelen waterschappen

Totaal

ombuigingen

2011

2012

2013

2014

2015

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
50
50

160
100
260

– 20

– 80

– 100

– 260

– 810

8
Kan een meerjarig overzicht gegeven worden van de op de aanvullende
post gereserveerde intensiveringsgelden waarin helder wordt wat er per
categorie nog was geraamd, welke kasschuiven zijn toegepast, hoeveel er
vervolgens is uitgedeeld en hoeveel er nu nog in de Miljoenennota 2012
resteert? Wat zijn op dit punt de wijzigingen ten opzichte van het beeld uit
de Voorjaarsnota 2011?
Welke overige wijzigingen op de aanvullende post algemeen zijn er nog
aangebracht ten opzichte van de Voorjaarsnota?
Welke reservering resteren er op dit moment nog op de aanvullende post
algemeen?
U vraagt een meerjarig overzicht van de verschillende intensiveringsmiddelen op de aanvullende post. Bij Voorjaarsnota 2011 is door de Tweede
Kamer een soortgelijk overzicht gevraagd. Hieronder is de tabel weergegeven die bij de beantwoording van deze vraag bij Voorjaarsnota 2011 is
gebruikt, aangevuld met de mutaties die sindsdien bij de intensiveringsmiddelen op de aanvullende post hebben plaatsgevonden. Er is gekozen
voor hetzelfde format om de vergelijking ten opzichte van VJN 2011
makkelijker te maken.
Na deze eerste tabel is een tweede tabel opgenomen die de overige
mutaties op de aanvullende post na VJN 2011 weergeeft. Voor de
overzichtelijkheid is de gebruikelijke extrapolatie van de begrotingsstanden naar 2016 en de loon- en prijsindexatie in deze overzichten niet
weergegeven. Het totaaloverzicht van mutaties op de aanvullende post,
inclusief standen, is te vinden in de Verticale Toelichting die reeds aan de
Tweede Kamer is verzonden.
Mutaties aanvullende post intensiveringsmiddelen
Aanvullende Post Algemeen

A1
A1
A1
A2
A3
A4
A 30
H4

H7

Stand Zorg bij Miljoenennota 2012
ZZP’s inclusief opleidingen (ZZP tarieven)
Uitkering aan VWS
ZZP’s inclusief opleidingen (opleidingen)
Uitkering aan VWS
ZZP’s inclusief opleidingen (contracteerruimte)
Uitkering aan VWS
Verstevigen Inspectie
Uitkering aan VWS
Ouderenmishandeling
Uitkering aan VWS
Taakstellend nader in te vullen
Uitkering aan VWS
Overhevelen zorg voor jeugd naar gemeenten
(uitvoerings- en transitiekosten)
Functies dagbesteding en begeleiding naar de
WMO
Kasschuif
Uitkering aan VWS
Uitkering aan VWS
Eigen bijdrage jeugdzorg breed (implementatiekosten AWBZ)

2011

2012

2013

2014

2015

Nota

0

0
636
– 636
74
– 74
142
– 142
10
– 10
10
– 10
20
– 20

0
636
– 636
74
– 74
142
– 142
10
– 10
10
– 10
20
– 20

0
636
– 636
74
– 74
142
– 142
10
– 10
10
– 10
20
– 20

75
636
– 636
74
– 74
142
– 142
10
– 10
10
– 10
20
– 20
65

SN
MLN
SN
MLN
SN
MLN
SN
MLN
SN
VJN
SN
MLN
SN

60

60

10
– 10

10

SN

–5

5

-55

-5

-10
-60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

5

MLN
VJN
MLN
SN

32

Aanvullende Post Algemeen
H7

B1

B2

A2

C1

C2

C3

C4

C5

C6

C7
C8

C9

C 10

C 11

C 12

C 13

C 14

C 15

2011

2012

2013

2014

Eigen bijdrage jeugdzorg breed (implementatiekosten J&G)
Stand Veiligheid bij Miljoenennota 2012
Politie
Uitkering aan VenJ
Uitkering aan VenJ
Justitie keten (OM en ZM)
Uitkering aan VenJ
Uitkering aan BZK
Nationale politie
Kasschuif
Stand Immigratie en integratie bij Miljoenennota
2012
Maximaal versnellen asielprocedures (extra
capaciteit IND)
Uitkering aan BZK
Strafbaar stellen illegaliteit/ontwikkelen systeem
biometrische gegevens
Uitkering aan BZK
Kasschuif
Uitkering aan BZK
Kasschuif
Sluitende controle/handhaving op referent
naleving Vreemdelingewetgeving (extra
capaciteit IND en Vreemdelingenpolitie)
Uitkering aan BZK
Uitkering aan BZK
Kasschuif
Verkorten procedures i.g.v. fraude/bedrog/
criminaliteit
Uitkering aan BZK
AMV’s versneld terugsturen + uitbreiden
opvangcapaciteit land van herkomst
Uitkering aan BZK
Onmiddellijke heroverweging alle vergunningen
categoriaal beleid (extra capaciteit IND)
Uitkering aan BZK
Uitbreiding politieliaisons bij ambassades
Uitkering aan BZK
Reeds bij eerste aanvraag voor gezinsvorming
strikt checken bij indicaties van fraude of
misbruik
Uitkering aan BZK
MVV alleen uit het buitenland + schrappen
uitzonderingen: extra inzet IND buitenland
Uitkering aan BZK
Intensiveren grenscontroles: project PARDEX
(mensenhandel, controle documenten etc.)
Uitkering aan BZK
Uitkering aan BZK
Intensieve controle op criminaliteit en inkomensvereiste automatiseren
Uitkering aan BZK
Standaard/sluitende controle op gebruik
Europa-route (extra capaciteit IND)
Uitkering aan BZK
Intensiveren controle op arbeids- en kennismigranten: extra capaciteit IND
Uitkering aan BZK
Daadwerkelijk intrekken verblijfsvergunning i.g.v.
beroep op bijstand door vreemdeling (uitbreiding
handhavingscapaciteit/koppeling systemen UWV
en SVB)
Uitkering aan BZK
Dubbel check door IND op inwilligingen
verblijfsaanvragen door aparte unit (incl. einde
behandelquota beslismedewerkers)
Uitkering aan BZK

0
300
– 300
100
– 85
– 15
90
– 90

40
320
– 300
– 20
100
– 85
– 15
40

2015

Nota

5

SN

30
340
– 300
– 40
100
– 85
– 15

30
360
– 300
– 60
100
– 85
– 15

30
370
– 300
– 70
100
– 85
– 15

30

30

30

SN
ISB
MLN
SN
VJN
ISB
SN
VJN

0

0

10

10

10

3

3

3

3

3

SN

–3
10

–3
16

–3
19

–3
21

–3
4

VJN
SN

– 10

– 10

– 10
–6

– 10
–6

–3
30

–5
32

– 10
6
–4
4
12

VJN
VJN
MLN
MLN
SN

– 15
–5
– 12
2

– 12
– 10,5
10,5
2

VJN
MLN
MLN
SN

–6
15

20

– 15

– 15
–5

2

2

– 15
–6
–9
2

–2
1

–2
1

–2
1

–2
1

–2
1

VJN
SN

–1
2

–1

–1

–1

–1

VJN
SN

–2
1
–1
3

1
–1
3

1
–1
3

1
–1
3

1
–1
3

VJN
SN
VJN
SN

–3
2

–3
2

–3
2

–3
2

–3
2

VJN
SN

–2
4

–2
10

–2
15

–2
16

–2
9

VJN
SN

–4

–6
–9
1

–6
– 10
1

–9

1

–6
–4
1

1

VJN
MLN
SN

–1
1

–1
1

–1
1

–1
1

–1
1

VJN
SN

–1
1

–1
1

–1
1

–1
1

–1
1

VJN
SN

–1
0,4

–1
0,4

–1
0,4

–1
0,4

–1
0,4

VJN
SN

– 0,4
4

– 0,4
4

– 0,4
4

– 0,4
4

– 0,4
4

VJN
SN

–4

–4

–4

–4

–4

VJN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

33

Aanvullende Post Algemeen
C 16

C 17

D

E1
E2

E3

E4

E5
E6
E7
E8
E9
E 10
E 11
E 12
A8

F1

F2

2011

2012

2013

2014

2015

Nota

1

1

1

1

1

SN

–1
0

–1
0

–1
10

–1
10

–1
10

MLN
SN

Stand Infrastructuur bij Miljoenennota 2012
Extra wegen en spoor
Uitkering aan I&M

0

0

0
100
– 100

0
200
– 200

0
500
– 500

MLN

Stand Kwaliteit onderwijs bij Miljoenennota
2012
PO uitbreiding doelgroep VVE
Uitkering aan OCW
PO/VO/MBO Versterken centrale een uniforme
toetsing, mede tbv meten leerwinst
Uitkering aan OCW
Uitkering aan OCW
PO/VO/MBO professionalisering onderwijspersoneel
Uitkering aan OCW
PO/VO/MBO prestatiebeloning op basis van
objectief gemeten leerwinst
Uitkering aan OCW
Uitkering aan OCW
PO/VO hoogbegaafden
Uitkering aan OCW
PO/VO taal en rekenen
Uitkering aan OCW
PO meer schakelklassen en summercourses
Uitkering aan OCW
VO/MBO plusvoorzieningen en wijkscholen
Uitkering aan OCW
MBO Kwaliteitsverbetering
Uitkering aan OCW
HO verhogen intensiteit onderwijs
Uitkering aan OCW
Kwaliteitsimpuls/reservering ramingsrisico
Uitkering aan OCW
Innovatie en onderzoek
Uitkering aan OCW
Politieonderwijs

0

0

0

0

10

30
– 30
80

50
– 50
80

50
– 50
80

50
– 50
80

SN
MLN
SN

– 10
– 70
100

– 10
– 70
150

– 80
150

– 80
150

VJN
MLN
SN

– 100
10

– 150
20

– 150
40

– 150
200

MLN
SN

– 10
20
– 20
20
– 20
40
– 40
30
– 30
0

– 40
30
– 30

– 120
– 80
30
– 30

VJN
MLN
SN
MLN
SN

50
– 50
70
– 70
90
– 90

– 20
30
– 30
20
– 20
50
– 50
30
– 30
150
– 150
130
– 130
180
– 180
90
– 90

50
– 50
30
– 30
150
– 150
210
– 210
220
– 220
90
– 90

50
– 50
30
– 30
150
– 150
230
– 230
270
– 270
90
– 90
10

SN
MLN
SN
MLN
SN
MLN
SN
MLN
SN
VJN
SN
MLN
SN

Stand Natuur en leefomgeving bij Miljoenennota
2012
Programmatische aanpak stikstof
Uitkering aan EL&I
Kasschuif
Uitkering aan EL&I
Invoering SDE+
Uitkering aan EL&I

0

0

0

0

0

30
–5
– 25

30

30

30

0

9
– 39
0

9
– 39
100
– 100

7
– 37
200
– 200

300
– 300

0

40

40

40

125

Intensiveren controle op arbeids- en kennismigranten (extra capaciteit arbeidsinspectie en
DUO)
Uitkering aan BZK
Sociaal leenstelsel inburgering

Totaal gereserveerde intensiveringsmiddelen AP
bij Miljoenennota 2012
*

SN
VJN
VJN
MLN
SN
MLN

SN=Startnota; ISB=Incidentele Suppletoire Begrotingen; VJN=Voorjaarsnota; MLN=Miljoenennota

Daarnaast hebben na VJN 2011 nog de volgende mutaties plaatsgevonden op de aanvullende post:
Overige mutaties aanvullende post Miljoenennota 2012
Aanvullende Post Algemeen

2011

2012

2013

2014

2015

Nota

Reserve bestuursafspraken 2011–2015
Reserve voorjaar (inzet)
Diversen

0
– 100 000
9 100

0
25 000
– 20 389

0
25 000
40 611

150 000
25 000
56 611

180 000
25 000
49 111

MLN
MLN
MLN

Totaal

– 90 900

4 611

65 611

231 611

254 111

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

34

Reserve bestuursafspraken 2011–2015
Het gemeentefonds is verlaagd vanwege de te realiseren efficiencywinst
bij gemeenten door het oprichten van de regionale uitvoeringsdiensten
(A29). Deze besparing wordt op de AP gereserveerd voor de hervorming
van de sociale werkvoorziening (SW)-sector. Indien uit de evaluatie van
deze Sw-hervorming blijkt dat deze middelen op de AP noodzakelijk zijn
kan deze reserve hiervoor worden ingezet. Als de reserve uiteindelijk niet
(volledig) nodig blijkt te zijn voor de hervormingen van de Sw-sector,
kunnen uiterlijk in 2015 in bestuurlijk overleg met de VNG afspraken
worden gemaakt over de bestemming van de reserve.
Reserve voorjaar (inzet)
Voor 2011 is bij startnota een voorziening van 500 miljoen euro getroffen
op de Aanvullende Post; voor de jaren 2012–2015 is hiertegenover een
taakstelling van vier keer 125 miljoen euro ingeboekt om het beeld
intertemporeel te laten sluiten. Er wordt dus over de gehele periode niet
meer geld uitgegeven.
De voorjaarsreserve bedroeg na Voorjaarsnota nog 100 miljoen. Deze
resterende 100 miljoen is in 2011 ingezet ter dekking van problematiek
over de verschillende kaders. De middelen zijn weer tegengeboekt in de
jaren 2012–2015 om het beeld intertemporeel te laten sluiten (vier maal
– 25 miljoen euro).
IV. 18 Miljard Monitor
1
Waar is de loonmatiging leraren terug te vinden in de monitor en de
begroting?
De maatregel «Loonontwikkeling collectieve sector» uit het regeerakkoord
is geboekt op het hoofdstuk Arbeidsvoorwaarden. Voor de Aanvullende
Posten zijn in de 18 Miljard Monitor geen aparte figuren en tabellen
opgenomen, maar deze zijn wel onderdeel van het pakket van 18 miljard
en lopen mee in het totaal. Het apart monitoren van de maatregelen op de
accressen en de arbeidsvoorwaarden (waaronder dus de loonontwikkeling
collectieve sector) heeft weinig toegevoegde waarde omdat deze met de
budgettaire verwerking reeds zijn afgerond.
In de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
is bij hoofdstuk vier (de niet-beleidsartikelen) artikel 91.2 (loonbijstelling)
beschreven dat de loonbijstelling tranche 2011 die aan departementen is
uitgekeerd geen vergoeding bevat voor contractloonstijging, maar alleen
voor de ontwikkeling in de sociale werkgeverslasten. Zie voor de verdeling van deze middelen het algemene deel van het verdiepingshoofdstuk
(internetbijlage, hoofdstuk een, algemeen, sub 1. loonbijstelling tranche
2011).
2, 3, 5 en 6
Betekent het bedrag van 68 miljoen een extra bezuiniging op griffierechten zodat voor het jaar 2013 308 miljoen wordt omgebogen?
Hoe wordt deze 68 miljoen in de begroting Veiligheid en Justitie verwerkt?
Waarom is er geen bedrag in 2012 ingeboekt voor de maatregel kostendekkende griffierechten aangezien het kabinet van plan is de wet per 1 juli
2012 in te voeren? Wat is het bedrag voor 2012 voor de maatregel
griffierechten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

35

In de tekst staat dat de griffierechten een half jaar eerder worden
ingevoerd. In de tabel staat hier niets voor ingeboekt. Kunt u dit
toelichten?
Het kabinet heeft besloten de in het regeerakkoord opgenomen invoering
van het nieuwe stelsel van kostendekkende griffierechten met een half
jaar te vervroegen ter dekking van tegenvallers als gevolg van volumeontwikkelingen bij de rechtspraak. Dit betekent dat het kabinet ernaar
streeft het stelsel per 1 juli 2012 in te voeren. Dit levert, ten opzichte van
de in het regeerakkoord opgenomen reeks, in 2012 eenmalig een extra
bedrag op van 68 miljoen euro. Abusievelijk staat dit bedrag in tabel 2.4
van de 18 Miljard Monitor bij 2013 vermeld in plaats van bij 2012. Op de
begroting van Veiligheid en Justitie is dit bedrag (in 2012) opgenomen als
verhoging van de (griffie-)ontvangsten.
Tabel 3.6 van de 18 Miljard Monitor geeft de opbrengst van de maatregelen weer zoals deze zijn opgenomen in het regeerakkoord. De bedragen
in deze tabel zijn dus niet aangepast aan ontwikkelingen die plaatsgevonden hebben na het regeerakkoord. Voor het invoeren van een stelsel
van dekkende griffierechten gaat het om jaarlijks 240 miljoen euro vanaf
2013. Deze oorspronkelijke reeks is in tabel 3.6 opgenomen. Het eerder
ingaan van de maatregel is dus opgenomen in tabel 2.4 en niet in tabel
3.6.
3
Hoe wordt deze 68 miljoen in de begroting Veiligheid en Justitie verwerkt?
Zie het antwoord op vraag 2.
4
Kan worden toegelicht met welke maatregelen de tegenvallers in de zorg
binnen RGB-eng en SZA worden opgevangen?
Invulling van deze taakstelling ten behoeve van de zorg onder RBG-eng
door de departementen vindt onder meer plaats door het aanwenden van
de prijsbijstelling tranche 2011. In het totaalbeeld van mee- en tegenvallers binnen het SZA-kader is ruimte ontstaan om invulling te geven aan
de taakstelling ten behoeve van de zorg.
5
Waarom is er geen bedrag in 2012 ingeboekt voor de maatregel kostendekkende griffierechten aangezien het kabinet van plan is de wet per 1 juli
2012 in te voeren? Wat is het bedrag voor 2012 voor de maatregel
griffierechten?
Zie het antwoord op vraag 2.
6
In de tekst staat dat de griffierechten een half jaar eerder worden
ingevoerd. In de tabel staat hier niets voor ingeboekt. Kunt u dit
toelichten?
Zie het antwoord op vraag 2.
V. Macro Economische Verkenningen 2012 van het Centraal
Planbureau
1
In welke mate wordt de Nederlandse economische groei gedempt door de
bezuinigingen en lastenverzwaringen van het kabinet, met name in 2012?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

36

Welk kwantitatief effect hebben de bezuinigingen en lastenverzwaringen
op werkgelegenheid en groei in 2012?
Het CPB rekent voor 2012 alleen een basispad uit. In de analyse van de
economische effecten van het Financieel Kader van het coalitieakkoord
heeft het CPB de effecten van alle geplande kabinetsmaatregelen
doorgerekend. Het betreft hier niet alleen bezuinigingen en lastenverzwaringen, maar ook intensiveringen, lastenverlichtingen en structurele
maatregelen. Uit die analyse blijkt dat de maatregelen uit het Financieel
Kader over de gehele kabinetsperiode de bbp-groei met gemiddeld
0,4%-punt per jaar drukken. De groei van de werkgelegenheid (in
personen) valt door de maatregelen uit het Financieel Kader ook
gemiddeld 0,4%-punt per jaar lager uit.
2
Wat zijn volgens het CPB de grootste fiscale verstoringen van de
Nederlandse woningmarkt?
De grootste fiscale verstoring op de woningmarkt bestaat uit de belastingsubsidie via de hypotheekrenteaftrek. Hierdoor is de gemiddelde
Nederlandse hypotheekschuld in internationaal opzicht hoog, wat de
kwetsbaarheid voor dalingen op de huizenmarkt versterkt.
3
Welk effect op de ontvangsten uit inkomstenbelasting zou een stijging van
de hypotheekrente met 1%-punt hebben in een periode van 5 jaar?
Op pagina 20 van het rapport «Schokproef overheidsfinanciën» van het
ministerie van Financiën wordt een budgettaire derving van 700 mln na
vijf jaar genoemd als gevolg van een 1% hogere hypotheekrente
gedurende die periode.
4
Hoe verklaart u dat de werkloze beroepsbevolking in 2011 en 2012 niet
overeenstemt met de vergelijkbare getallen in de Miljoenennota op
pagina 42?
De (onafgeronde) cijfers in de Miljoenennota hebben betrekking op de
nationale werkloosheidsdefinitie. Het CPB publiceert in de tabel «kerngegevens» de werkloosheid volgens de internationale definitie. In tabel 3.6
en bijlage 8 van de MEV 2012 staan de cijfers volgens beide definities. Op
pagina 63 van de MEV 2011 staat toegelicht waarom het CPB is overgestapt op de internationale definitie.
5
Welke technische mogelijkheden zijn er om de zorgkosten in een
kalenderjaar wel onder de kaders te houden?
Uitgaande van de huidig wet- en regelgeving zijn de mogelijkheden heel
erg beperkt. Wijziging van awbz aanspraken vereist een AMvB wat tijd
kost. Wijziging van de zvw aanspraken kost nog meer tijd omdat hier
privaatrechtelijke verzekeringscontracten in het geding zijn. Verzekeraars
moeten voor aanvang van het verzekeringsjaar in inschatting kunnen
maken van de te verzekeren schade. Ook het strikt vasthouden aan
budgetplafonds, voor die sectoren waarin ze van toepassing zijn, kent
grenzen. Het kan immers botsen met het wettelijke recht op zorg van
verzekerden. En zorgaanbieders beschikken niet altijd over voldoende
reserves om eventuele kortingen achteraf op te vangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

37

6
Op basis van welke veronderstellingen is gekozen voor een crisisvariant
waarbij het volume van de relevante wereldhandel dit jaar 1,3% en
volgend jaar 7,5% lager uitkomt dan in het centrale pad?
Er is gekozen voor een pad waarin het volume van de relevante wereldhandel gemiddeld genomen tot stilstand komt. Een dergelijke ontwikkeling is zeldzaam, maar in de huidige situatie zijn er meerdere potentiële
oorzaken voor het stilvallen van de wereldhandel. Zie het tekstkader op pp
16–17 MEV.
7
Pleit het CPB bij de vergelijking met 1932 ervoor dat de Nederlandse
overheid minder bezuinigt in de komende jaren dan reeds besloten is? In
welk opzicht weegt voor het CPB mee dat de uitgangspositie anno 2011
anders is dan in 1932 met het oog op de aankomende vergrijzingsgolf?
Nee. In de MEV wordt er voor gepleit de «fouten uit de jaren dertig» niet
te herhalen, «mocht de schuldencrisis verder uit de hand lopen». Daarmee
wordt dus niets gezegd over het huidige beleid gegeven het huidige
basispad.
8
Hoe ziet de grafiek er uit als de verzekeringspremie (CDS-spread) wordt
afgezet tegen de staatsschuld (in %BBP) van de genoemde landen?
En – in een andere grafiek – als de S&P-rating wordt afgezet tegen de
staatsschuld (in %BBP)?
Wat valt daaruit af te leiden over de bepalende factoren voor de
CDS-premie?
Als de CDS-spread wordt afgezet tegen de staatsschuldquote komt geen
duidelijke relatie naar voren tussen de hoogte van de verzekeringspremie
en het relatieve niveau van de schuld.
Verzekeringspremie (CDS-spread) en staatsschuldquote

Ook de grafiek waarin de schuldquote wordt afgezet tegen de S&P-rating
laat geen duidelijk verband zien tussen de credit rating en de hoogte van
de overheidsschuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

38

In een recente toespraak «Policy rules and institutions in times of crisis»
heeft Lorenzo Bini Smaghi van de ECB voor twee tijdstippen (1 juni 2009
en 9 september 2011) dezelfde figuur laten zien als die van het MEV-kader
(5-jaars CDS-spread tegenover de S&P-rating). Het blijkt dat in 2009 voor
de risicodekking op overheidsschuld van de EMU-landen een premiekorting werd gegeven, terwijl in 2011 de verhouding juist omgekeerd is en
een extra risicopremie nodig is voor de verzekering van overheidsschuld
in de EMU-landen. Het omslagpunt ligt in mei 2010: voordien was het
steeds relatief goedkoop om staatsschuld in de eurozone te verzekeren,
daarna werd verzekeren in het eurogebied juist relatief duur.
Staatsschuldquote en credit rating (S&P)

9
Waarom verwachten consumenten verdere prijsdalingen van hun woning
in de nabije toekomst?
Hoe kan die angst worden weggenomen?
In de MEV staat dat potentiële kopers beducht zijn voor verdere prijsdalingen in de nabije toekomst. De huizenprijzen dalen sinds 2008; een
verdere daling is een mogelijkheid waarmee potentiële kopers rekening
zullen houden, gelet op het ruime aanbod van te koop staande woningen,
minder soepele kredietverlening door banken en het dalende consumentenvertrouwen. Gegeven de huidige economische ontwikkeling is die
angst niet eenvoudig weg te nemen.
10
Waarom is er voor gekozen om alleen te kijken naar de schulden van
niet-financiële sectoren. Is er naast een overzicht van de grootte van de
schuld ingedeeld naar schuldenaars ook een overzicht beschikbaar van de
grootte van de schuld ingedeeld naar schuldeisers?
In het kader wordt een analyse gevolgd van Cechetti, Mohanty en
Zampolli (2011) die expliciet kijkt naar de schulden van de niet-financiële
sector. Deze analyse is ook voor de Nederlandse economie interessant
vanwege mogelijke negatieve bestedingseffecten vanuit gezinnen,
bedrijven en overheid. Schulden van banken (financiële sector) hebben
door de functie van banken in de economie een ander effect dan schulden
van niet-financiële sectoren. Vandaar dat deze in de analyse grotendeels
buiten beschouwing blijven. Op dit moment is een overzicht van schuld
naar schuldeisers niet beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

39

11
In welke mate is de sterke oploop van de schuldquote veroorzaakt door de
overname van Nederlandse multinationals in het buitenland?
Het is zonder gedetailleerd onderzoek niet na te gaan in welke mate de
oploop van de schuldquote wordt veroorzaakt door overnames van
Nederlandse multinationals in het buitenland. Dit laat onverlet dat deze
activiteiten in potentie wel effect kunnen hebben.
12
Is de tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelastingen een rem op de
bouw van nieuwe woningen?
Is het werkgelegenheidseffect daarvan aan te duiden?
Zoals in de MEV wordt aangegeven zijn er twee, tegengestelde, effecten
van belang. Door de verlaging van de OVB worden bestaande woningen
relatief goedkoper dan nieuwbouwwoningen hetgeen kan leiden tot een
grotere vraag naar bestaande woningen ten koste van nieuwbouw. Voor
nieuwbouwwoningen hoeft doorgaans geen overdrachtsbelasting te
worden betaald. Anderzijds is de verwachting dat de tijdelijke verlaging
van de OVB leidt tot een (tijdelijk) verbeterde doorstroming op de
woningmarkt waar ook het nieuwbouwsegment van kan profiteren. De
overgang naar een nieuwbouwwoning wordt aantrekkelijker indien de
bestaande woning gemakkelijker kan worden verkocht. Per saldo
verwacht het CPB nauwelijks effecten op de bouw van nieuwe woningen.
13
Kunt u een overzicht geven van de intertemporele compensaties die
hebben geleid tot de verlaging van uitgaven met 0,6 miljard in 2011?
Zie antwoord vraag 18.
14
Er wordt gesproken over «een paar tegenkrachten, waardoor de
maatregel toch effectief is». Wat wordt hier precies mee bedoeld?
Er wordt vooral gedoeld op de effectiviteit van het beheersmodel
specialisten, dat niet alleen kan zorgen voor een beheerste volume
ontwikkeling bij de specialisten zelf (zie het antwoord op vraag 16), maar
ook bij de ziekenhuizen waarin die specialisten werken.
15
Betekent de passage op p. 65 dat het Budgettair Kader Zorg naar
verwachting van het CPB met nog eens 1/4 mrd extra wordt overschreden?
Het CPB raamt, mede daardoor, een overschrijding van het Budgettair
Kader Zorg met ½ mld euro (zie tabel 4.4 op p. 71).
16
Waarom heeft het CPB nu wel vertrouwen in de haalbaarheid van
kostenbeheersingsmaatregelen (hoofdlijnenakkoord ziekenhuizen in
combinatie met het macrobeheersinstrument en het beheersmodel
medisch specialisten)? Wat is er fundamenteel veranderd?
Het CPB meent dat vooral het beheersmodel specialisten wel effectief is
voor de kostenbeheersing, mede gegeven de relatief korte termijn van het
akkoord (t/m 2014). Dit in tegenstelling tot eerder aangekondigde
maatregelen die meer het karakter hadden van een kaasschaaf. Het
beheersmodel specialisten zorgt er voor dat overschrijdingen van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

40

macrobudget voor honoraria van medische specialisten worden teruggelegd bij de instelling waarbij de individuele specialist of maatschap de
overschrijding veroorzaakt. Aan het begin van elk jaar weet elke individuele specialist of maatschap dus wat het plafond is voor de declaraties
bij verzekeraars. Dat maakt het beheersmodel specialisten op korte
termijn effectief.
Het hoofdlijnenakkoord met de ziekenhuizen kent geen plafond voor elk
afzonderlijk ziekenhuis, en zal daarom minder effectief zijn dan het
beheersmodel specialisten, ook op korte termijn. Desondanks is ook
gerekend met een relatief beheerste ontwikkeling van de ziekenhuisuitgaven, omdat beheersing van de uitgaven bij specialisten ook effect heeft
op de uigaven bij de ziekenhuizen waarin de specialisten werken.
17
Is het waar dat de regering van mening is dat de GGZ-aanbieders zich aan
de budgetkorting zullen houden en het CPB een andere mening is
toegedaan?
Het CPB meent dat een gematigde ontwikkeling van het volume, dat wil
zeggen het aantal behandelingen, essentieel is voor een beheerste
kostenontwikkeling. De zorgverzekeraars hebben bij monde van Zorgverzekeraars Nederland laten weten zich in te willen gaan zetten voor
volumebeheersing in de GGZ. Dat is op zich positief. Het is echter geen
geringe opgaaf. Enerzijds zal men diegenen die echt zorg nodig hebben
ook zorg moeten bieden, er bestaat immers een wettelijk recht op zorg.
Anderzijds zal men die behandelingen die naar verwachting weinig
gezondheidswinst opleveren moeten ontmoedigen. Zorgverzekeraars
zullen een werkbare methode moeten ontwikkelen om dat te bereiken, en
dat kost tijd. Daarom kan zeker op korte termijn nog geen al te groot effect
worden verwacht. Het CPB maakt op dit punt inderdaad een andere
inschatting dan het kabinet.
18
Kunt u een overzicht geven van de intertemporele compensaties sinds het
CEP 2011 die hebben geleid tot de verlaging van uitgaven met 0,5 miljard
in 2012?
Nota bene: de verlagingen (met 0,6 mld euro in 2011 en met 0,5 mld euro
in 2012) zijn verlagingen ten opzichte van het CEP.

19
In de tekst valt te lezen dat de nominale premie per verzekerde met
11 euro stijgt tot 1 222 euro. De bestuursvoorzitter van zorgverzekeraar
Menzis, de heer Van Boxtel, heeft onlangs aangegeven dat de
zorgpremies gemiddeld tussen de 20 en 30 euro per jaar zal stijgen. Kan
daar een reactie op worden gegeven?

De raming van de nominale zvw-premie is altijd met onzekerheid
omgeven. De onzekerheid voor het jaar 2012 is nog iets groter dan
gebruikelijk omdat in 2012 de macronacalculatie voor verzekeraars wordt
afgeschaft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

41

20
Wordt de lastenstijging voor bedrijven, samenhangend met de hogere
zorgkosten, gecompenseerd door verlaging van andere belastingen voor
bedrijven? Zo ja, in welke mate en bij welke belastingen? Welke afspraken
zijn er tussen het bedrijfsleven en de overheid over compensatie van
stijgende zorgkosten voor bedrijven?
De lastenontwikkeling in 2012 wordt beschreven op pagina 66 en 67 van
de Macro Economische Verkenning 2012. De lastenstijging voor bedrijven
samenhangend met de hogere zorgkosten bedraagt ½ mld euro in 2012,
als gevolg van de hogere inkomensafhankelijke bijdrage. Voor bedrijven
zijn er in 2012 lastenverlichtingen als gevolg van invoering van een
onderzoek en ontwikkelingsaftrek in de vennootschapsbelasting en de
inkomstenbelasting (¼ mld euro) en een lastenverlichting als gevolg van
afschaffing van de grondwaterbelasting en de afvalstoffenbelasting (¼
mld euro). Het CPB is niet op de hoogte van bindende afspraken tussen
het bedrijfsleven en de overheid over compensatie van stijgende
zorgkosten voor bedrijven.
21
Wat is de toelichting bij de procentuele mutatie van de uitgaven voor
internationale samenwerking in 2011 en in 2012?
Dit wordt onder meer veroorzaakt door het verloop van de Nederlandse
afdrachten aan de EU (deze zijn onderdeel van de post internationale
samenwerking). Deze uitgaven laten een incidentele meevaller zien in
2011 (zie ook p. 48 van de begroting van BUZA voor 2012).
22
In de Miljoenennota 2012 wordt melding gemaakt van een macrotegenvaller onder het SZA kader (pag. 68 Miljoenennota 2012) Wanneer
was deze macrotegenvaller bij het CPB bekend? Is de macrotegenvaller
pas aan het kabinet gemeld bij de definitieve MEV, of al bij concepten van
de MEV (zoals de kMEV of de cMEV)?
Deze macrotegenvaller is begin september aan het kabinet gemeld.
23
Gemeenten moeten in 2011 30 000 bijstandsuitkeringen uit eigen budget
betalen. Welke kosten zijn daarmee gemoeid? Hoe zijn die ramingen voor
2012?
De kosten van 30 duizend bijstandsuitkeringen bedragen 400 mln. De
daadwerkelijke kosten voor gemeenten wijken hier echter vanaf –
waarschijnlijk in ongunstige zin – vanwege verschillende correcties op het
macrobudget (o.a. prijsbijstelling). De wijze waarop het macrobudget voor
2012 zal worden bepaald staat op dit moment nog niet vast. Het is
aannemelijk dat in 2012 sprake zal zijn van een kleinere afwijking van het
macrobudget dan in 2011. Het macrobudget voor 2011 is gebaseerd op
een meerjarige raming uit 2007 en de verwachte afwijking is bij een
meerjarige raming groter dan bij een eenjarige raming (met name in het
eindjaar).
24
Het CPB raamt in de MEV 2012 een ruilvoetverlies van 1½ miljard euro in
2012. In de Miljoenennota 2012 wordt voor 2012 een ruilvoetverlies
geraamd van 0,6 miljard euro (voor alle kaders samen). Waarin verschilt
de raming van het CPB wat de ruilvoetontwikkeling betreft van die van het
kabinet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

42

Het verschil zit bij de kaders RBG-eng (CPB: 0,5 mld euro t.o.v. Miljoenennota: 0,1 mld euro) en SZA (CPB: 0,4 mld euro t.o.v Miljoenennota: 0,0
mld euro), bij het kader zorg is er geen verschil. De verschillen worden
met name veroorzaakt doordat het CPB een ander ruilvoetbegrip hanteert
dan dat in de Miljoenennota. Het CPB kijkt naar de mutatie ten opzichte
van de Startnota van de loon- en prijsontwikkeling (relatief ten opzichte
van de mutatie van de pNB) en neemt hierbij alleen de niet beleidsmatige
loon- en prijsontwikkelingen mee. Meer precies gaat het wat betreft de
loonontwikkeling om die ontwikkelingen die voor de collectieve sector als
werkgever exogeen zijn (zie voetnoot 40 van het Centraal Economisch
Plan 2011, p. 80). In de Miljoenennota worden de daadwerkelijke loon- en
prijsontwikkelingen meegenomen (met uitzondering van de loonontwikkeling in 2011, deze is bij de bepaling van de ruilvoet in de Miljoenennota
op nul gesteld). Ter illustratie: wanneer de overheid na de Startnota
besluit over te gaan tot een additionele loonstijging (bijvoorbeeld bij de
incidentele component) leidt dit ceteris paribus in de Miljoenennota wel
tot een ruilvoetverlies, maar in de MEV niet. Daarentegen nemen de
uitgaven onder het kader in zowel de Miljoenennota als in de MEV toe
door deze loonstijging. Het verschil in de berekening van de ruilvoet heeft
dus geen invloed op de berekening van de uitgaven onder kader, deze is
in de Miljoenennota en de MEV gelijk. Wel leidt de verschillende berekeningswijze tot een andere splitsing van de mutatie van de uitgaven onder
het kader in een ruilvoetcomponent en de overige mutatie van de
uitgaven onder het kader.
25
Het CPB geeft aan dat het kabinet de begrotingsregel continueert dat
alleen in uitzonderlijke omstandigheden compensatie tussen de drie
uitgavenkaders mag plaatsvinden. Is dat ook feitelijk waar gebleken in de
afgelopen jaren?
Wat wordt bij het CPB precies verstaan onder uitzonderlijke omstandigheden?
Hebben regering en CPB dezelfde opvattingen over «uitzonderlijke
omstandigheden»?
In het verleden heeft compensatie tussen de uitgavenkaders plaatsgevonden. Zowel de regering als het CPB toetst de omstandigheden op
basis van de discussie hierover in de studiegroep begrotingsruimte.
26
Wordt de verstoring van de woningmarkt vergroot indien het kabinet zou
besluiten de overdrachtsbelasting blijvend te verlagen, zonder aanvullende maatregelen m.b.t. de hypotheekrenteaftrek?
Een lagere overdrachtsbelasting vergroot de netto subsidie die de
Nederlandse huizenbezitter momenteel ontvangt. Deze hogere subsidie
vergroot de verstoring in de woonconsumptie van huishoudens en creëert
daarmee een groter welvaartsverlies. Daar staat tegenover dat een
blijvende verlaging van de overdrachtsbelasting de mobiliteit op de
huizenmarkt en op de arbeidsmarkt vergroot doordat verhuizen minder
kostbaar wordt. Huishoudens kunnen daardoor hun woonconsumptie
beter afstemmen op veranderende omstandigheden.
27
Op basis van welke technische aannames neemt de overheidsschuld toe
als gevolg van Griekenland met 1 miljard euro in 2012? Komt dat bovenop
de schuldtoename door de bilaterale lening aan Griekenland, die eerder in
dezelfde zin wordt genoemd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

43

Het klopt dat deze schuldtoename bovenop de schuldtoename door de
bilaterale lening aan Griekenland komt. De technische aannames waarop
de 1 miljard in 2012 zijn gebaseerd zijn dat:
– de uitgifte gelijkmatig verdeeld is over de jaren 2012 t/m 2014;
– het aandeel van het IMF (net als eerder bij Portugal en Ierland) 1/3 deel
is;
– het aandeel van Nederland in het resterende 2/3 deel 6,2% is (zie brief
van minister De Jager aan de Tweede Kamer d.d. 25 juli 2011).
28
Zitten in het netto-vermogen van de overheid ook de staatsdeelnemingen
verwerkt? Welke invloed hebben privatiseringen op het netto-vermogen?
Welke invloed heeft de verkoop van de goudvoorraad op het nettovermogen? Wat valt er onder de financiële activa? Wat valt er allemaal
onder de kapitaalgoederenvoorraad?
Staatsdeelnemingen zijn onderdeel van de financiële activa van de
overheid. Verkoop van dergelijke staatsdeelnemingen (privatiseringen)
heeft in theorie geen invloed op het netto vermogen van de overheid. Het
beïnvloedt alleen de samenstelling: als de opbrengst van de verkoop
wordt gebruikt voor schuldvermindering blijft het netto vermogen van de
overheid ongewijzigd maar zijn schuld en financiële activa met hetzelfde
bedrag verminderd. Bij verkoop blijkt echter bijna altijd dat niet-beursgenoteerde aandelen en deelnemingen een waarde hebben die hoger is
dan de waarde opgenomen in de statistieken van de overheidsfinanciën
en de financiële balans van de overheid in de nationale rekeningen (zie
opmerking over de waardering van financiële activa hieronder). Dit leidt
dan tot een herwaardering en dus ook tot een hoger netto vermogen.
De financiële activa van de overheid bestaan volgens de statistieken van
het CBS uit tien categorieën: chartaal geld, girale deposito’s, overige
deposito’s, kortlopende waardepapieren, obligaties, financiële derivaten,
kortlopende leningen, langlopende leningen, aandelen en overige
deelnemingen en tot slot handelskredieten en transitorische posten (zie
tabel S 13.1.4 Financiële balansen van de overheid, Nationale rekeningen
2010, p. 152–153).
Verkoop van de goudvoorraad bij De Nederlandsche Bank verandert in
principe alleen de samenstelling van het vermogen bij dit staatsbedrijf. Bij
de financiële activa en het netto vermogen van de overheid wordt ook de
deelneming bij De Nederlandsche Bank meegenomen. Verkoop van de
goudvoorraad leidt dan dus niet tot een ander vermogen van de overheid
omdat de waarde van de deelneming hierdoor niet verandert, tenzij er een
boekwinst door DNB behaald wordt.
De financiële activa worden in de nationale rekeningen zoveel mogelijk
gewaardeerd tegen marktprijzen. Herwaarderingen van de financiële
activa, bijvoorbeeld door veranderingen in aandelenkoersen en goudprijzen, leiden daarom tot veranderingen in de waarde van de financiële
activa van de overheid en daarmee tot veranderingen in het netto
vermogen van de overheid.
De kapitaalgoederenvoorraad van de overheid bestaat vooral uit
infrastructuur, bedrijfsgebouwen, vervoermiddelen, machines en
installaties, computers en software.
29
Waarop is de marktconforme premie van minimaal 3% gebaseerd, die in
rekening zou worden gebracht voor het verstrekken van garanties?
Dit is de standaard risico-opslag die wordt gehanteerd in de rendementseis voor publieke investeringen (zie Tweede Kamerstuk 29 352, nr. 4,
vergaderjaar 2008–2009).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

44

30
Welk bedrag is niet meegenomen in de mediane koopkrachtmutatie van
een modale alleenverdiener (met spaarloon) met een partner met hoog
zorggebruik met drie kinderen (nu 2-4-6 jaar) in een woning met een kale
huur nu van € 550 per maand?
Het beleid met betrekking tot de specifieke kenmerken die hier genoemd
worden, is allemaal meegenomen bij de berekening van de statische
mediane koopkrachtmutatie:
• afschaffing spaarloon;
• invoering van een maximum inkomensgrens voor het chronisch
ziekenforfait;
• verlaging kinderbijslag;
• gefaseerde beperking overdraagbaarheid algemene heffingskorting;
• bezuiniging op de huurtoeslag;
• wijzigingen kindgebonden budget;
De bedragen die samenhangen met bovengenoemd beleid zijn dus
allemaal meegenomen in de berekening van de statische koopkrachtmutatie.
31
Hoe wordt verklaard dat de koopkracht voor 2011 lager is dan een jaar
eerder werd geraamd? Valt dat geheel toe te schrijven aan de hogere
inflatie? Wat is er de verklaring voor dat die lagere koopkracht in grotere
mate terecht komt bij uitkeringsgerechtigden?
De hogere inflatie (+ 0,75%-punt) is de voornaamste oorzaak van de lagere
koopkracht. Daarnaast zijn ook de contractlonen zorg en overheid naar
beneden bijgesteld en zijn de pensioenpremies verhoogd. Het zijn vooral
de werkenden die hier nadeel van hebben. Verder zijn de rendementen op
vermogen naar beneden bijgesteld en dat raakt vooral de 65-plussers en
werkenden met hogere inkomens, omdat zij het meeste vermogen
hebben. De 65-plussers gaan er het meest op achteruit, gevolgd door de
werknemers. Uitkeringsgerechtigden gaan er juist het minst op achteruit,
maar de afronding op 0,25% valt zo uit dat het verschil tussen de afgeronde koopkrachttabellen voor deze groep het grootst is. De afgeronde
verschillen in koopkrachtmutatie tussen MEV2012 en MEV2011 zijn juist
1%-punt voor 65-plussers en zowel voor werkenden als uitkeringsgerechtigden – ¾%-punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 33

45