FACTSHEET ALCOHOLOPNAMES EN ALCOHOLINTOXICATIES
BIJ MINDERJARIGEN VAN 2007 TOT EN MET 2015

1.Meldingen 2015
In 2015 werden in Nederlandse ziekenhuizen in totaal 931 minderjarige jongeren opgenomen en
door kinderartsen behandeld als gevolg van alcoholgebruik (zie Tabel 1). Dit betekent dat, na een
daling in 2012 en een stabiel aantal in 2013, in zowel 2014 als in 2015 weer een groter aantal
jongeren in het ziekenhuis werd opgenomen als gevolg van alcoholgebruik. In 2015 betreft het een
stijging van 19% ten opzichte van 2014.
Elk jaar betreft het overgrote deel van de alcoholopnames in het ziekenhuis van jongeren
onder de 18 jaar een alcoholvergiftiging (alcoholintoxicatie). In 2014 betrof het 545 jongeren met
een alcoholvergiftiging en in 2015 ging het om 691 jongeren, een absolute stijging van 27%.
Tabel 1: Overzicht aantal meldingen van alcohol-gerelateerde opnames en aantal verwerkte rapportages per jaar

2007
Aantal meldingen
297
Stijging t.o.v. eerder jaar
Verwerkte rapportages
263
Respons
89%
Reden voor ziekenhuisopname
Alcoholintoxicatie
226
Andere reden**
22
Niet geregistreerd
15

2008
337
+13%
331
98%

2009
500
+48%
450
90%

2010
684
+37%
574
84%

2011
762
+11%
761
100%

2012
706
-7%
704
100%

2013
713
+1%
577
81%

2014
783
+10%
700
89%

2015
931
+19%
851*
91%

274
37
19

379
51
19

471
76
27

547
71
13

451
54
139

434
60
42

545
84
71

691
100
60

* Op het moment van het uitgeven van dit factsheet (maart 2016) zijn 851 vragenlijsten verwerkt, dit aantal zal gedurende 2016 nog stijgen
en derhalve kunnen de beschrijvende gegevens uit dit factsheet nog marginaal wijzigen (zoals dit eerdere jaren ook gebeurd is).
** Dit betreft (verkeers-)ongevallen, agressie/geweld, suïcidepogingen, overgeven en andere redenen.

2. Geslacht en leeftijd opgenomen jongeren
In 2014 werden voor het eerst meer meisjes dan jongens als gevolg van alcoholgebruik opgenomen
sinds de registratie in 2007. In 2015 was dit niet meer het geval en waren er weer meer jongens
(53%) dan meisjes (47%).
Gekeken naar de leeftijdsopbouw van de opgenomen jongeren, is er in 2015, in vergelijking
met 2014 ongeveer dezelfde leeftijdsverdeling. Vergeleken met de start van de registratie in 2007 is
wel een verschil in leeftijdsopbouw van de jongeren waarneembaar. In 2007 was 39% van de in het
ziekenhuis opgenomen jongeren onder de 15 jaar. In 2014 was dat 23%, in 2015 22%.
De gemiddelde leeftijd op het moment van opname van de jongeren is ook toegenomen,
deze lag in 2015 op 15,4 jaar (in 2007 was dat 14,9 jaar). Bij jongens was de gemiddelde leeftijd 15,5
jaar en bij meisjes 15,2 jaar.

1

Tabel 2: Geslacht en leeftijd van opgenomen jongeren

Geslacht en leeftijd
- Jongens
- Meisjes
- 10 jaar
- 11 jaar
- 12 jaar
- 13 jaar
- 14 jaar
- 15 jaar
- 16 jaar
- 17 jaar
Gemiddelde leeftijd

2007
52%
48%
0%
0%
3%
11%
25%
29%
24%
7%
14,9

2008
52%
48%
0%
0%*
2%
8%
23%
32%
24%
11%
15,0

2009
52%
48%
0%
0%
1%
8%
21%
26%
28%
16%
15,2

2010
58%
42%
0%
0%
1%
4%
18%
28%
32%
16%
15,4

2011
57%
43%
0%*
0%*
1%
6%
19%
22%
35%
17%
15,4

2012
55%
45%
0%
0%
0%*
5%
15%
28%
31%
20%
15,5

2013
53%
47%
0%
0%
1%
4%
12%
27%
35%
21%
15,6

2014
48%
52%
0%
0%
1%
5%
17%
27%
29%
21%
15,4

2015
53%
47%
0%
0%
0%*
5%
17%
26%
31%
20%
15,4

Aantal bruikbare vragenlijsten:
Geslacht: 2007 n = 206, 2008 n = 328, 2009 n = 443, 2010 n = 569, 2011 n = 634, 2012 n = 648, 2013 n = 561, 2014 n = 658, 2015 n = 843.
Leeftijd: 2007 n = 257, 2008 n = 331, 2009 n = 450, 2010 n = 573, 2011 n = 643, 2012 n = 650, 2013 n = 577, 2014 n = 674, 2015 n = 847.
* 1 of 2 jongeren behandeld

3. Alcoholpromillage en duur van verminderd bewustzijn
In 2015 was de gemiddelde ethanolspiegel bij opname in het ziekenhuis 1,94 promille, dat is met
uitzondering van 2014 hoger dan alle voorgaande jaren (zie Tabel 3). De maximaal gemeten bloed
alcohol concentratie was het afgelopen jaar 3,7 promille, wat iets lager is dan de andere jaren (met
uitzondering van 2014). Bij jongens was het gemiddelde promillage de afgelopen jaren 1,93 en bij
meisjes was dat 1,66.
Tabel 3: Ethanolspiegel (promillage)

Ethanolspiegel (promillage)
Gemiddeld
Standaard deviatie (SD)
Maximaal

2007
1,83
0,56
4,30

2008
1,86
0,65
5,50

2009
1,84
0,61
4,00

2010
1,81
0,58
4,00

2011
1,83
0,58
4,20

2012
1,89
0,56
4,50

2013
1,88
0,57
4,20

2014
1,96
0,51
3,50

2015
1,94
0,53
3,70

Aantallen: 2007 n = 234, 2008 n = 274, 2009 n = 388, 2010 n = 483, 2011 n = 557, 2012 n = 618, 2013 n = 515, 2014 n = 613, 2015 n = 754.

Het verminderd bewustzijn had in 2015 een gemiddelde duur van 3 uur en 5 minuten. Het langste
verminderde bewustzijn had een duur van 11 uur (zie Tabel 4), beduidend lager dan in 2014 toen één
patiënt een verminderd bewustzijn had van 50 uur. Bij jongens bedroeg de gemiddelde duur van het
bewustzijn 3 uur en 17 minuten, bij meisjes 2 uur en 50 minuten.
Tabel 4: Duur verminderd bewustzijn

Gemiddelde duur (uren)
Standaard deviatie (SD)
Maximale duur (uren)

2007
2,19
2,23
16

2008
2,86
3,03
24

2009
3,05
2,93
22

2010
3,14
4,31
48

2011
2,99
3,16
24

2012
2,95
3,44
35

2013
3,05
3,06
24

2014
3,14
3,85
50

2015
3,09
2,20
11

Aantallen: 2007 n = 111, 2008 n = 114, 2009 n = 143, 2010 n = 179, 2011 n = 258, 2012 n = 227, 2013 n = 167, 2014 n = 225, 2015 n=282.

4. Gezinssamenstelling en opleidingsniveau
Bij 807 jongeren was de gezinssamenstelling bekend: 64% kwam uit een traditioneel gezin,
bestaande uit twee ouders. Daarnaast kwam 14% van de jongeren uit een gezin met gescheiden
ouders. Er blijkt dat 37% van de jongeren een VMBO opleiding volgde, 12% een MBO opleiding, 25%
een HAVO opleiding en 20% een VWO opleiding. De categorie ‘overig’ bestaat voornamelijk uit MBO
scholieren, waarmee de totale groep behandelde jongeren gemiddeld lager opgeleid is dan de
Nederlandse jongeren. Deze verdeling over het opleidingsniveau is redelijk stabiel.
2

Tabel 5: Verdeling van het middelbare schoolniveau

Schoolniveau
VMBO / MAVO
HAVO
VWO
Overig

2007
45%
20%
15%
20%

2008
46%
21%
15%
18%

2009
42%
24%
18%
16%

2010
41%
23%
18%
18%

2011
41%
22%
18%
19%

2012
43%
22%
18%
17%

2013
36%
22%
20%
22%

2014
38%
25%
18%
19%

2015
37%
25%
20%
18%

Aantallen: 2007 n = 198, 2008 n = 263, 2009 n = 380, 2010 n = 481, 2011 n = 559, 2012 n = 487, 2013 n = 529, 2014 n = 638, 2015 n = 782.

Van de jongeren levert 77% nominale schoolprestaties, 21% is één keer blijven zitten, 0,6% is meer
dan één keer blijven zitten en 1,9% is een drop-out.
5. Culturele achtergrond opgenomen jongeren
In 2015 werd bij 767 jongeren de culturele achtergrond geregistreerd. Van hen had 88% een
Nederlandse achtergrond en 2,5% een Surinaamse achtergrond. Daarnaast had 1,1% van de jongeren
een Antilliaanse achtergrond, 1,0% een Turkse en 0,8% een Marokkaanse. Bijna 7% (6,9%) had een
andere culturele achtergrond o.a. Belgisch, Duits, Amerikaans, Russisch of Pools.
6. Regio van opname
In 2015 was er bij 759 jongeren de regio van herkomst bekend. Het grootste percentages opnames
was afkomstig uit de regio Noord-Holland, namelijk 28,5% (n = 216), gevolgd door Zuid-Holland
22,1% (n = 168) en Noord-Brabant 15,8% (n = 120). Uit deze drie regio’s zijn sinds 2009 de meeste
jongeren afkomstig die opgenomen worden. Het percentage opnames uit de overige regio’s zijn
achtereenvolgens Gelderland 6,3%, Limburg 6,1%, Friesland 5,1%, Utrecht 4,9%, Groningen 3,7%,
Flevoland 3,2%, Zeeland 2,9%, Drenthe 1,3% en Overijssel 0,1%.
7. Drinklocatie, soort alcohol en herkomst alcohol
In totaal hebben de opgenomen jongeren 838 keer de vraag over de drinklocatie voorafgaande aan
hun opname beantwoord. Van alle jongeren heeft 45% thuis bij derden (bijvoorbeeld bij een vriend)
alcohol gedronken, 26% dronk op straat en 9% in het ouderlijk huis. Hier is dan al drank aanwezig,
geregeld door de vrienden of de jongeren zelf. Zij hebben de drank aangeschaft in de supermarkt of
bij de slijter.
Sinds 2012 is aan jongeren, die opgenomen werden, gedetailleerd gevraagd of ze sterke
drank, bier, mix of wijn hadden gedronken. Hierbij zie je dat er sprake is van verwarring onder de
jongeren over het begrip ‘sterke drank’. De zogenaamde likorettes (drank tot 15% alcohol uit de
supermarkt) worden door de jongeren vaak sterke drank genoemd, maar zijn dat feitelijk niet. De
meeste jongeren gaven aan sterke drank te drinken (n = 582), gevolgd door bier (n = 288), mix (n =
260) en wijn (n = 110).
Ook is uitgevraagd hoe de jongeren aan de alcohol kwamen. Bij 772 van de 851 jongeren is
dat bekend; er zijn in totaal 905 bronnen van alcohol genoemd (133 jongeren noemden twee
bronnen). Het vaakst komt de alcohol via vrienden (59%), gevolgd door de supermarkt (12%), thuis
(12%), horeca (10%), slijterij (5%) en ‘anders’ (2%). Hierbij moet opgemerkt worden dat dit de
antwoorden zijn die de jongeren zelf hebben gegeven. Het is niet duidelijk hoe die vrienden aan de
drank zijn gekomen.
Wel is specifiek in kaart gebracht (per soort drank die gedronken is) of de jongeren dit zelf
hadden gekocht. Van alle (minderjarige) jongeren hadden 111 de drank zelf gekocht, dit betreft 12%
van het totaal aantal opgenomen jongeren.

3

8. Toestemming van ouders
Sinds 2011 wordt er gevraagd of de jongeren van hun ouders toestemming hadden om alcohol te
drinken. Tot en met 2013 hadden de meeste jongeren toestemming om te drinken, daarna
veranderde het beeld. In 2015 waren de ouders het ‘strengst’, een ruime meerderheid (57%) van de
jongeren had geen toestemming om te drinken.
Tabel 6: Toestemming ouders

Toestemming ouders
Geen toestemming
Wel toestemming
Toestemming bij speciale gelegenheden

2011
25%
68%
6%

2012
20%
67%
12%

2013
31%
62%
7%

2014
50%
37%
13%

2015
57%
22%
21%

Aantallen: 2011 n = 132, 2012 n = 196, 2013 n = 248, 2014 n = 364, 2015 n = 528.

Ook werd de jongeren gevraagd in hoeverre hun ouders op de hoogte waren van hun drankgebruik.
Het percentage jongeren dat aangeeft dat hun ouders veronderstellen dat ze minder drinken dan in
werkelijkheid, is toegenomen van 42% in 2014 naar 45% in 2015.
Tabel 7: Betrokkenheid ouders

Betrokkenheid ouders
“Mijn ouders weten precies hoeveel ik drink”
“Mijn ouders weten ongeveer hoeveel ik drink”
“Mijn ouders denken dat ik minder drink”
“Mijn ouders denken dat ik meer drink”

2011
18%
40%
39%
3%

2012
16%
48%
33%
3%

2013
20%
40%
35%
5%

2014
17%
38%
42%
3%

2015
17%
35%
45%
3%

Aantallen: 2011 n = 531, 2012 n = 434, 2013 n = 467, 2014 n = 570, 2015 n = 712.

10. Samenvatting
Het totaal aantal ziekenhuisopnames als gevolg van alcoholgebruik bij jongeren bedroeg in 2015 931,
een stijging van 19% ten opzichte van 2014. Het aantal jongeren dat in 2015 is opgenomen is zelfs
het grootste aantal sinds 2007. In totaal betreft het 691 jongeren met een alcoholvergiftiging of
alcoholintoxicatie. Nadat vorig jaar voor het eerst meer meisjes dan jongens werden opgenomen
vanwege alcoholgebruik, zijn afgelopen jaar weer meer jongens opgenomen.
De leeftijdsverdeling is in 2015, vergeleken met het jaar ervoor, ongeveer gelijk gebleven en
is gemiddeld 15,4 jaar. Vergeleken met de start van de registratie in 2007 zie je wel verschillen in de
samenstelling van de groep. Destijds was 39% van de opgenomen jongeren onder de 15 jaar. In 2015
was dat 22%. Het gemiddelde promillage was 1,94 promille, de gemiddelde duur van het
bewustzijnsverlies was iets langer dan 3 uur. De jongeren zijn alle jaren ‘typisch’ Nederlandse
jongeren, die een representatieve afspiegeling zijn van het Nederlands gemiddelde, die alleen qua
opleidingsniveau wat lager scoren dan gemiddeld.
De meeste jongeren die opgenomen werden vanwege alcoholgebruik (45%) had thuis bij derden
gedronken, 26% had op straat gedronken en 9% in het ouderlijk huis. De gedronken alcohol kwam
ook vaak via vrienden (59%). Tot en met 2013 hadden de meeste jongeren toestemming om
alcohol te drinken van hun ouders, maar daar is een kentering in gekomen. In 2015 had een ruime
meerderheid van de jongeren geen toestemming van hun ouders om te drinken. Met name de
laatste jaren zijn ouders strenger geworden.

4

11. Conclusies
Naast de absolute toename in 2015 zijn er geen opvallende zaken in de database waar te nemen die
de stijging van het aantal alcohol-gerelateerde ziekenhuisopnames bij minderjarigen methodologisch
zou kunnen verklaren. Het NSCK meldingssysteem functioneert sinds 2007 op identieke wijze. Het is
niet zo dat er in 2015 meer kinderartsen zijn gaan melden, of dat er meer ziekenhuizen mee zijn gaan
doen. De stijging betekent dat er in 2015 meer jongeren als gevolg van te veel alcohol in het
ziekenhuis zijn opgenomen en door kinderartsen zijn behandeld dan voorheen. De verhoogde
leeftijdsgrens en de toegenomen strengheid van ouders hadden in 2014 en 2015 dus geen afname
van het aantal alcohol-gerelateerde opnames onder jongeren tot gevolg. In tegendeel, het aantal
opnames stéég juist, zowel wegens alcoholintoxicaties als wegens andere redenen. Wel is het
aandeel 15-minners onder de opgenomen jongeren – vergeleken met 2007 – beduidend afgenomen
(van 39% naar 22%), en is de gemiddelde leeftijd van de jongeren ongeveer een half jaar gestegen.
De opgenomen jongeren kregen de alcohol vooral via vrienden. In de vragenlijst is niet doorgevraagd
naar de leeftijd van die vrienden, het is dus niet bekend of de alcohol legaal is verkregen door
meerderjarige vrienden of illegaal is verkregen door leeftijdsgenoten. In vervolgonderzoek zou dit
goed moeten worden uitgezocht. Ouders zijn strenger geworden, minder jongeren mochten drinken.
Voor het kopen van alcohol door minderjarigen is de supermarkt het meest gebruikte kanaal, 12%
van de minderjarige jongeren kocht daar de alcohol waardoor ze later in het ziekenhuis belandden.
En 10% van de jongeren dronk in de horeca, in de aanloop naar de ziekenhuisopname.
Uit ander onderzoek is gebleken dat in 2015 minder dan 30% van de verkopers van alcohol de wet
naleefde en alcohol verkocht aan minderjarige mysteryshoppers 1. Het huidige onderzoek toont
opnieuw het belang aan van goede naleving van de leeftijdsgrens, met name in supermarkten en
horeca (inclusief para-commercie).
Tot slot moet worden opgemerkt dat bij sommige vragen met enige mate sprake zou kunnen zijn van
sociaal wenselijk antwoorden of bias omdat jongeren strafbaar (denken te) zijn bij alcoholgebruik en
bezit van alcohol. Om minder risico te lopen is het denkbaar dat jongeren niet altijd volledig eerlijk
zijn geweest over de herkomst van de alcohol en dat ze om een boete te ontwijken gezegd hebben
dat hun vrienden het hebben gekocht in plaats van zij zelf. De jongeren geven zelf aan dat 59% van
de alcohol via vrienden komt.
12. Verantwoording verzameling opname-cijfers
De gegevens voor dit onderzoek zijn verzameld met behulp van het Nederlands Signaleringscentrum
Kindergeneeskunde (NSCK). Sinds 2007 is alcoholintoxicatie één van de aandoeningen die in het
signaleringssysteem is opgenomen. Een kinderarts maakt digitaal melding van een alcoholintoxicatie
waarna hij/zij meteen of later digitaal een vragenlijst kan invullen. Het NSCK stuurt maandelijks
herinneringen wanneer de vragenlijst nog niet is ingevuld. Verder worden er nog steeds papieren
vragenlijsten ingevuld en per post opgestuurd naar het Reinier de Graaf Gasthuis. De digitale en
papieren vragenlijsten worden vergeleken op dubbele meldingen. Het aantal kinderartsen dat
meedoet in het systeem is stabiel en ligt rond de 95%. Uit alle ziekenhuizen in Nederland komen
meldingen. Het aantal meldingen uit ziekenhuizen met een alcohol-poli ligt hoger dan in andere
ziekenhuizen. Dit komt vooral omdat jongeren na overmatig alcoholgebruik vaker naar die
ziekenhuizen worden gebracht.

1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2015/06/19/alcohol-tabaksverkoop-aan-jongeren-2015

5

13. Onderzoekers
Dr. Nico van der Lely, kinderarts-opleider Reinier de Graaf Gasthuis Delft
Claire .J. Schreurs, MSc, student-onderzoeker Reinier de Graaf Gasthuis Delft
Dr. Joris J. van Hoof, onderzoeker Universiteit Twente, Enschede
Ir. Wim E. van Dalen, directeur Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP, Utrecht
Delft, Enschede, Utrecht 8 maart 2016
Referentie van dit factsheet
Van der Lely, N., Schreurs, C., Van Hoof, J. J., & Van Dalen, W. E. (2016). Factsheet Alcoholopnames
en alcoholintoxicaties van minderjarigen van 2007 tot en met 2015. Delft, Enschede, Utrecht: NSCK
en Reinier de Graaf Groep, Universiteit Twente, Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP.
Publicaties:
 Van Hoof, J. J., Van Zanten, E., & Van der Lely, N. (in press). Four years of adolescent alcoholrelated hospital treatments; trends over time. Journal of Child & Adolescent Substance
Abuse.
 Van Zanten, E., Van der Ploeg, T., Van Blitterswijk, A. A., Van der Lely, N., De Visser, M. D. C.
(in press). Adolescent alcohol intoxication: Application of an existent risk model on school
problems. Journal of Adolescent Health.
 Van Hoof, J. J., Boeynaems, G., & Van der Lely, N. (2014). Compliance with the legislation on
alcohol serving and selling and alcohol intoxications in adolescents. Journal of Substance
Abuse and Alcoholism, 2(1), 1008.
 Van Zanten, E., Dedooy, J., Ramet, J., & Van der Lely, N. (2013). Nederlandse ervaringen met
alcohol intoxicaties bij minderjarigen: aankondiging van de Belgische registratie door
kinderartsen. Tijdschrift voor Geneeskunde (België), 01, 69.
 Van Zanten, E., Van der Ploeg, T., Van Hoof, J. J., & Van der Lely, N. (2013). Gender, age, and
educational level attribute to blood alcohol concentration in hospitalized intoxicated
adolescents; a cohort study. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 37(7), 11881194.
 Van Zanten, E., De Visser, M. D. C., & Van der Lely, N. (2012). Effectiveness of a Dutch
outpatient prevention-intervention programme after admittance for alcohol intoxication.
Acta Paediatrica.
 Van Zanten, E., Van Hoof, J. J., & Van der Lely, N. (2012). A new approach in adolescent
alcohol intoxication; clinical pediatric experience and research combined. Pediatrics / Book 2,
ISBN 978-953-308-63-9.
 Van Hoof, J. J., Van der Lely, N., Bouthoorn, S. H., Rodrigues Pereira, R., & Van Dalen, W. E.
(2011). Adolescent alcohol intoxication in the Dutch hospital departments of pediatrics; A
two-year comparison study. Journal of Adolescent Health, 48, 212-214.
 Bouthoorn, S. H., Van Hoof, J. J., & Van Der Lely, N. (2011). Adolescent alcohol intoxication in
Dutch hospital centers of pediatrics: Characteristics and gender differences. European
Journal of Pediatrics, 170, 1023-1030.
 Van Hoof, J. J., Van der Lely, N., Rodrigues Pereira, R., & Van Dalen, W. E. (2010). Adolescent
alcohol intoxication in the Dutch hospital Departments of Pediatrics. Journal of Studies on
Alcohol and Drugs, 71, 366-372.

6