Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 942

Wijziging van de Jeugdwet in verband met het
versterken van de rechtspositie van jeugdigen
die worden opgenomen in een gesloten
accommodatie (Wet rechtspositie gesloten
jeugdhulp)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 3 december 2021
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, belast met
het voorbereidend onderzoek van voorliggend wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de in het verslag opgenomen vragen en
opmerkingen afdoende door de regering worden beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
Inhoudsopgave
I.

II.

blz.

ALGEMEEN

1

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

2
3
6
12
13
14
15

Inleiding
Historie en ontwikkelingen bij de gesloten jeugdhulp
Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
Verhouding tot andere wet- en regelgeving
Gevolgen en regeldrukeffecten
Adviezen en consultatie
Overig

ARTIKELSGEWIJS

17

I. ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de inhoud van
het voornemen van wijziging van de Jeugdwet in verband met het
versterken van de rechtspositie van jeugdigen die worden opgenomen in
een gesloten accommodatie (Wet rechtspositie gesloten Jeugdhulp)
(hierna: het wetsvoorstel) en danken de regering voor haar inzet om de
rechtspositie van deze jongeren te verduidelijken en te verstevigen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel.

kst-35942-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

1

De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel en hebben daar nog enkele opmerkingen en vragen over.
De leden van de CDA-fractie steunen van harte het doel van dit
wetsvoorstel om de rechtspositie van jeugdigen in gesloten accommodaties te verbeteren. Dat is hard nodig. Te lang zijn deze jeugdigen naar
het oordeel van deze leden aan hun lot overgelaten en moesten zij zich
houden aan willekeurige «regels» van de jeugdinstellingen, zoals het
«verdienen» van een matras met goed gedrag. Ook werden en worden
jeugdigen nog steeds te vaak gesepareerd, ondanks het streven om het
aantal gedwongen afzonderingen te minimaliseren, liefst naar nul. Zij
hebben nog een paar vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met instemming kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij onderschrijven het doel ervan, namelijk
om de rechtspositie van jongeren in gesloten jeugdhulp te verbeteren en
de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen terug te dringen. Deze
leden hebben op dit moment geen behoefte om verdere vragen te stellen
bij het wetsvoorstel.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden steunen de inzet om ook voor de
gesloten jeugdhulp veel duidelijker en zorgvuldiger de rechtspositie van
jongeren af te bakenen.
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de wijziging van de
Jeugdwet en is positief over de voorgenomen wijziging.
Het lid van de BIJ1-fractie heeft kennisgenomen van het wetsvoorstel.
1. Inleiding
1.1 Een nieuwe rechtspositieregeling voor jeugdigen in de
gesloten jeugdhulp
De leden van de VVD-fractie lezen dat de verbetering van de rechtspositie van jeugdigen in Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s) in een separaat
wetsvoorstel wordt geregeld. Op welke termijn zal dit wetsvoorstel naar
de Kamer worden gestuurd?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn altijd erg kritisch geweest over
de manier waarop met jongeren wordt omgegaan in de gesloten
jeugdhulp. Genoemde leden hebben dan ook al jaren benadrukt dat de
rechtspositie van jongeren in de gesloten jeugdhulp verbeterd moet
worden. Zij vinden het fijn dat er eindelijk een wetsvoorstel voorligt, maar
denken echter dat dit onvoldoende de rechtspositie van jongeren
verbetert. Op een aantal punten wordt de rechtspositie van jongeren in dit
voorstel versterkt. Op andere punten lijkt het echter alsof sprake is van
een verzwaring? Kan de regering een overzicht geven van alle wijzigingen
waarbij sprake is van een verzwaring ten opzichte van de huidige
Jeugdwet en aangeven waarom hiervoor gekozen is en op welke manier
rekening is gehouden met het belang van de jeugdige?
Het lid van de BBB-fractie is van mening dat het zeer noodzakelijk is dat
de rechtspositie van jongeren in de gesloten jeugdhulp wordt verbeterd.
Genoemd lid vindt het beschamend dat de zaken die nu geregeld worden
niet allang geregeld zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

2

Het lid van de BBB-fractie vraagt hoe contacten geregeld zijn met andere
personen die voor de jeugdige belangrijke zijn. Bijvoorbeeld broers of
zussen?
Het lid van de BBB-fractie steunt de voorgenomen wijzigingen, maar mist
daarin de vrijheid in het kader van de identiteit van het kind als het gaat
om godsdienst of geloofsovertuiging. Hoe wordt het recht op de eigen
identiteit met betrekking tot godsdienst of geloofsovertuiging geborgd?
1.2 Doelstelling en achtergronden
De leden van de D66-fractie onderschrijven de doelstelling van de
regering om vrijheidsbeperking van jeugdigen binnen de gesloten
accommodatie zo veel mogelijk te voorkomen. Kan de regering ingaan op
de situatie vanaf het moment dat een jeugdige in eerste instantie wordt
opgenomen in een gesloten accommodatie? Zou het niet tevens een
doelstelling moeten zijn om dat zo veel mogelijk te voorkomen? Kan de
regering ingaan op het risico van een eventueel lagere drempel als gevolg
van dit wetsvoorstel om over te gaan op gesloten jeugdzorg? Kan tevens
worden ingegaan op de vraag welke maatregelen genomen worden om
dat te voorkomen of tegen te gaan?
De leden van de PVV-fractie zijn geen voorstander van gedwongen zorg
en vrijheidsbeperkende maatregelen. Deze maatregelen vragen wat
genoemde leden betreft dan ook om professioneel toezicht. Deze leden
delen de mening van de regering dat indien vrijheidsbeperkingen
noodzakelijk blijken, deze zoveel mogelijk in duur beperkt dienen te
worden. Bovendien zou geen enkel kind langer dan strikt noodzakelijk is in
een gesloten instelling behoeven te verblijven. Hoe gaat de regering de
uitstroom hieruit verbeteren?
Het lid van de fractie van BIJ1 wil allereerst duidelijk stellen dat
gesloten jeugdzorg afgeschaft moet worden. Dit lid is de mening
toegedaan dat wij het niet langer kunnen toestaan dat 1.800 kinderen per
jaar in de gesloten jeugdzorg terechtkomen. Kinderen, die slachtoffer zijn
van traumatische ervaringen, kunnen niet worden opgesloten alsof zij
strafbare feiten hebben gepleegd, zodat hen zodoende nog meer trauma
wordt aangedaan.
Sommige deskundigen zijn van mening dat de gesloten jeugdzorg pas kan
worden afgeschaft wanneer de alternatieven op orde zijn, terwijl de
gesloten jeugdzorg intussen moet worden afgebouwd. Helaas is daar de
afgelopen jaren niet genoeg van terecht gekomen. Zolang er honderden
bedden blijven staan voor gesloten jeugdzorg, en er een gebrek is aan
personeel, zal gesloten jeugdzorg een easy way out zijn bij gebrek aan
residentiële plekken voor jongeren.
Zolang gesloten jeugdzorg bestaat is het uiteraard een goed idee om de
rechtspositie van kinderen in de gesloten jeugdzorg te verbeteren, want
die is nu slechter geregeld dan in de JJI en in de GGZ.
2. Historie en ontwikkelingen bij de gesloten jeugdhulp
2.1 Ontstaansgeschiedenis gesloten jeugdhulp
De leden van de PVV-fractie vragen welke alternatieven voor gesloten
jeugdhulp in de afgelopen jaren ontwikkeld zijn.
De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat er een scheiding
bestaat tussen de plaatsing van jongeren met en jongeren zonder
strafrechtelijke titel. Door de invoering van de gesloten jeugdhulp werd
het mogelijk om jongeren zonder strafrechtelijk titel niet langer in de
justitiële inrichtingen te plaatsen. Deze leden vragen in hoeverre het in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

3

omgekeerde zin (wettelijk) gewaarborgd is dat jongeren die vanwege een
strafrechtelijke veroordeling besloten geplaatst worden, niet in de
gesloten jeugdhulp terecht kunnen komen.
Het lid van de BIJ1-fractie is ervan overtuigd dat er snel alternatieven
zullen komen als dit systeem gewoon wordt afgeschaft. Voor de duidelijkheid: dit lid heeft het hier alleen over de gesloten jeugdzorg (JeugdzorgPlus). De instellingen voor gesloten psychiatrie blijven wat dit lid
betreft open. We weten dat het mogelijk is. Er zijn namelijk regios waarin
een verbetering te zien is, namelijk de provincie Noord-Holland met De
Koppeling en met Transferium in de Beweging stoppen met dwang en
drang. Om andere regios mee te krijgen is echter meer sturing vanuit het
Rijk nodig. Bijvoorbeeld voor het verknopen en bekend maken hiervan en
om te zorgen dat andere regio’s en organisaties de goede voorbeelden
overnemen.
De ervaringsdeskundigen die zich hiervoor momenteel samen met Jason
Bhugwandass en Stichting Het Vergeten Kind inzetten, worden ondersteund door genoemd lid. In het eerste partijprogramma van BIJ1
schreven wij al:
«We houden ons op dit moment in Nederland niet aan de VN-regels voor
rechten van mensen met een handicap en wordt er niet goed gecontroleerd of kinderrechten worden gewaarborgd. In de justitiële jeugdinrichting worden kinderen bijvoorbeeld vastgebonden aan bed. Wat betreft
het lid van de fractie van BIJ1 worden vrijheidsbeperkende maatregelen
zoals de separeercellen afgeschaft en wordt geïnvesteerd in alternatieven
voor de gesloten jeugdzorg. We straffen mensen niet voor het hebben van
mentale gezondheidsproblemen, maar helpen hen met liefde, respect en
consent.»1
Of in de woorden van ervaringsdeskundigen van Generation YouthCare:2
«We willen jeugdzorg waarin kinderrechten de basis zijn en deze niet meer
worden geschonden. Dus we schaffen de gesloten jeugdzorg af en zijn
ons er bewust van dat kinderen opsluiten onacceptabel is.»
2.2 Beleidsontwikkeling gesloten jeugdhulp: minder vrijheidsbeperking
De leden van de VVD-fractie vinden het belangrijk dat de onderhavige
wetswijziging voldoende ruimte aan kleinschalige initiatieven biedt,
waarbij voldoende ruimte is voor maatwerk voor de hulp aan jongeren. Zij
vragen de regering in hoeverre het wetsvoorstel ruimte laat voor
maatwerk. Tevens vragen genoemde leden of deze wetswijziging
voldoende ruimte biedt aan bijvoorbeeld innovatieve gesloten kleinschalige (woon)voorzieningen, alternatieven voor gesloten jeugdhulp.
Graag ontvangen deze leden hier een reactie van de regering op.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de in de toelichting genoemde stellingen uit de proefschriften van
mevrouw De Jong-de Kruijf en mevrouw De Valk. Hoe zorgt de regering
ervoor dat deze uitgangspunten niet alleen terechtkomen in de wetgeving,
maar ook in het beleid van de Staatssecretaris van VWS, in de bekostiging
van jeugdzorginstellingen en in het beleid van jeugdzorginstellingen? In
hoeverre worden uitgangspunten, zoals de stelling dat repressie in de
gesloten jeugdhulp de effectiviteit van de behandeling bedreigt bijvoorbeeld, doorleefd in de behandelingen die in de sector uitgevoerd worden?

1
2

https://bij1.org/programma/.
Het samenwerkingsverband tussen ExpEx, het Jeugdwelzijnsberaad, JongWijs en NJR
Hoofdzaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

4

De leden van de PVV-fractie delen de zorgen over het insluiten of
afzonderen van jeugdigen in separatie- of isoleerruimtes. Genoemde
leden merken op dat wat hen betreft geen enkel kind in een isoleercel
opgesloten wordt. Kan de regering aangeven hoe vaak plaatsing in een
separatie- of isoleercel heeft plaatsgevonden in het afgelopen jaar? Zijn
alle separeerruimtes inmiddels gesloten? Zo nee, waarom niet? Waarom
wordt de mogelijkheid tot het opleggen van deze maatregel met dit
wetsvoorstel nog wel in stand gehouden als het doel is om het aantal
gedwongen afzonderingen naar nul te reduceren? Kan de regering
aangeven wat het verschil is tussen plaatsing in een isoleerruimte en
insluiting? Kan de regering tevens aangeven aan welke eisen de ruimte
moet voldoen waarin de jongere wordt ingesloten?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de toelichting dat het
terugdringen van de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in
gesloten accommodaties de afgelopen jaren meer aandacht heeft
gekregen. Dit zou samenhangen met maatschappelijke onrust over het
insluiten of afzonderen in separatie- of isoleerruimtes en de bijbehorende
media-aandacht en Kamervragen. Genoemde leden vragen of enkel deze
maatschappelijke onrust, media-aandacht en Kamervragen tot het inzicht
hebben geleid dat het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen moet
worden teruggedrongen. Zijn er niet ook al jaren signalen van jeugdigen
en ouders zelf geweest? Waarom zijn die onvoldoende gehoord?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen daarnaast dat er ook een
groeiend inzicht is in het feit dat een langdurig verblijf in een gesloten
accommodatie niet goed is voor jeugdigen. Kan de regering aangeven
hoeveel jongeren er nu in JeugdzorgPlus instellingen verblijven? In
hoeverre is dat aantal afgenomen de afgelopen vijf jaar? Hoeveel
kleinschalige woonvoorzieningen zijn er inmiddels? Genoemde leden
hebben het idee dat dit wetsvoorstel nog vooral op (grotere) JeugdzorgPlus instellingen is geschreven. Sluit dit wetsvoorstel ook aan bij
kleinschalige initiatieven die de toekomst moeten worden? Is het
bijvoorbeeld binnen dit wetsvoorstel mogelijk om jongeren, bij wie de
machtiging afloopt, op vrijwillige basis voor een bepaalde tijd te laten
blijven wonen binnen zo’n voorziening, om een goede overgang te
bewerkstelligen? Is het binnen dit wetsvoorstel mogelijk dat jongeren met
en zonder machtiging in dezelfde voorziening wonen? Zeker binnen
kleinschalige initiatieven is het mogelijk maken van maatwerk per jongere
erg belangrijk.
De leden van de GroenLinks-fractie weten dat er geïnvesteerd is om de
afbouw van JeugdzorgPlus naar kleinschalige woonvoorzieningen
mogelijk te maken, maar zij krijgen ook signalen dat dit nog onvoldoende
is. Kan de regering hierop reageren? Is de regering het met deze leden
eens dat niet alleen een wetsvoorstel, maar ook voldoende financiële
middelen deze transitie naar echt minder gesloten jeugdzorg en minder
vrijheidsbeperkende middelen mogelijk moet maken? Hoeveel is de
regering bereid om te investeren om deze doelen te behalen? Is er
bijvoorbeeld ook voldoende geld om separeerruimtes om te bouwen naar
intensive care eenheden, zo vraagt ook de Afdeling advisering van de
Raad van State (hierna: de Afdeling). Hoeveel ruimtes zijn al omgebouwd?
Deze leden ontvangen op deze vragen graag een reactie.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering inzichtelijk wil maken
hoe de aantallen verblijf, instroom en uitstroom in de gesloten jeugdhulp
zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. Zij lezen dat de regering vol
vertrouwen is over het feit dat het moet lukken om de aantallen verder te
beperken, ook met de krapte aan personeel. Deze leden vragen of de
regering kan aangeven op basis van welke inschattingen en verwachtingen welke daling de komende jaren beoogd en reëel geacht mag
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

5

De leden van de SGP-fractie vragen voorts aandacht voor het feit dat door
de tijd ook meer aandacht is ontstaan voor het belang van het bevorderen
van het contact tussen de jongere en zijn ouders en gezin. Deze leden
constateren dat het wetsvoorstel daar nauwelijks aandacht voor heeft en
dat de toelichting er niet op ingaat. Waarom wordt dit wetsvoorstel niet
benut om ook aan dit kernthema eigenstandig aandacht te geven?
De leden van de SGP-fractie constateren dat het in de afgelopen jaren
regelmatig is voorgekomen dat een noodzakelijke plaatsing van een
jongere niet kon worden uitgevoerd, omdat de rechter moest constateren
dat er geen capaciteit beschikbaar was. Deze leden vragen hoe de
regering dit probleem tegengaat, mede in het licht van recente adviezen
die aangeven dat het Rijk hierin verantwoordelijkheid moet nemen. In
hoeverre kan dit wetsvoorstel benut worden om meer garanties te bieden
op plaatsing indien de rechter daartoe besluit?
3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering op een aantal
punten onderdelen heeft weggelaten in het onderhavige wetsvoorstel, die
wel in de consultatieversie3 waren opgenomen. Deze leden vragen of de
regering kan aangeven om welke reden deze verschillende onderdelen in
verschillende gevallen zijn weggelaten. Zij vragen daarbij in ieder geval
aandacht voor het wegvallen van de regeling over het beleven van de
godsdienst en levensovertuiging en de beschikbaarheid van geestelijke
bijstand. Wil de regering dit alsnog in het voorstel verankeren?
Het lid van de fractie van BIJ1 merkt op dat niet duidelijk in de
Jeugdwet verankerd wordt wat de rechten zijn van jongeren en welke
verplichtingen daar dus uit voortvloeien voor de instellingen die de zorg
leveren. De nadruk ligt juist enorm op de vrijheidsbeperkende maatregelen die mogen worden ingezet. Genoemd lid is overigens wel van
mening dat het goed is dat – zolang deze nog gebruikt worden – ze beter
moeten worden geregistreerd. Tevens zijn zij er blij mee dat het
«nee-tenzij» principe in het wetsvoorstel is opgenomen.
Het is in het wetsvoorstel niet zo duidelijk wat nu precies de rol is van de
«jeugdhulpverantwoordelijke». Het lid van de fractie van BIJ1 hoort graag
wie deze persoon moet zijn, aangezien het bij dit lid overkomt alsof het
een medewerker uit de instelling is, die beslist of een kind daar thuishoort
of niet. Dit lid vraagt tevens of de onafhankelijke cliënt ondersteuning
geregeld is. Kan een jongere bijvoorbeeld tijdens zijn traject steun krijgen
van een ervaringsdeskundige?
3.1 Reikwijdte
De leden van de D66-fractie hebben nadere vragen bij de keuze om de
aanbeveling van ZonMw om de regeling van de onvrijwillige plaatsing in
een residentiële instelling vanuit het Burgerlijk Wetboek op te nemen in de
Jeugdwet niet over te nemen. Er wordt gesteld dat voor deze jongeren
geen vrijheidsbenemend of vrijheidsbeperkend regime nodig is. Is dat in
al deze casussen inderdaad het geval? Zal een uithuisplaatsing niet per
definitie als een grote vrijheidsbeperking worden ervaren en zullen
daarmee ook niet alle zorghandelingen die plaatsvinden in de residentiële
instellingen in de praktijk ervaren worden als vrijheidsbeperkend? Hoe
wordt die grens bepaald? Wat is dan nog de reden om daarvoor minder of
geen waarborgen te hanteren die er wél bestaan bij vrijheidsbeperkende
maatregelen in de gesloten jeugdhulp? In hoeverre is de stelling getoetst
in de praktijk dat van jeugdigen die uit huis zijn geplaatst niet wordt
verwacht dat zij weg zullen lopen en dat zij zich ook niet zullen onttrekken
3

Conceptvoorstel Wet rechtspositie gesloten jeugdinstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

6

aan eventueel noodzakelijke jeugdhulp? In ongeveer hoeveel gevallen per
jaar komt dat toch voor?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat voor paragraaf 1 van
hoofdstuk 6 van de Jeugdwet wordt voorgesteld dat de rechter, explicieter
dan tot nu toe, zich ervan vergewist of er geen minder ingrijpende
mogelijkheden zijn dan een gesloten plaatsing. Kan de regering uitleggen
wat met deze opmerking wordt bedoeld? Op welke manier moet de
rechter zich hier explicieter van op de hoogte stellen?
3.2 Tenuitvoerlegging
De leden van de SGP-fractie begrijpen dat de regering in algemene zin
als uitgangspunt hanteert dat het niet wenselijk is dat jongeren lange tijd
in een afzonderlijke ruimte verblijven. Deze leden vragen echter of de
regering wel kan bevestigen dat ook hierbij primair het belang van de
jongere leidend is, zodat in individuele zaken niet op onwenselijke wijze te
snel en te veel druk wordt uitgeoefend waar de jongere zelf niet bij gebaat
is.
3.3 Toepassing vrijheidsbeperkende maatregelen
De leden van de PVV-fractie vragen in hoeverre de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen van toepassing is op jongeren die
zonder machtiging van de rechter verblijven in de gesloten instellingen.
De leden van de PVV-fractie vrezen dat het gebrek aan personeel kan
zorgen voor het inzetten van vrijheidsbeperkende maatregelen in de
gesloten setting. Deelt de regering deze zorgen? Hoe gaat zij ervoor
zorgen dat onderbezetting nooit een reden kan zijn voor de inzet van
vrijheidsbeperkende maatregelen, ook niet als door onderbezetting een
crisissituatie ontstaat? Hoe gaat de regering hierop toezien? Hoe is het
interne toezicht op de uitvoering van vrijheidsbeperkende maatregelen
geregeld? Hoe wordt de visie van de jeugdigen zelf meegenomen in de
werkwijze en de toepassing daarvan? Hoe wordt geborgd dat in de
beslissing nadrukkelijk wordt ingegaan op wat met de visie van de
jongere is gedaan en op welke wijze rekening is gehouden met het belang
van de jongere?
De leden van de PVV-fractie vragen voorts of elektronisch toezicht
mogelijk blijft nadat de jeugdige is opgenomen in een gesloten setting.
Is de regering het tenslotte met de leden van de PVV-fractie eens dat
sommige vrijheidsbeperkende regels over genoemde zaken, zoals een
verbod om op bepaalde plekken te komen, ook in huisregels geregeld
worden, zoals het ontvangen van bezoek of het niet betreden van
andermans kamer?
Is instemming van de ouder(s) nodig bij de inzet van vrijheidsbeperkende
maatregelen?
3.3.1 Doelen van en voorwaarden voor de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen
De leden van de D66-fractie zouden graag meer onderbouwing willen
ontvangen over de gekozen doelen die zijn opgenomen op grond waarvan
vrijheidsbeperkende maatregelen mogen worden toegepast. In hoeverre
zijn de doelen die in het hulpverleningsplan zijn opgesteld altijd
voldoende om deze maatregelen toe te passen? Worden deze doelen uit
het hulpverleningsplan altijd goed gecommuniceerd en besproken met de
jongere en waar mogelijk met de desbetreffende ouders? Is het dan ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

7

altijd duidelijk dat deze doelen in het hulpverleningsplan een grond
kunnen zijn om vrijheidsbeperkende maatregelen te nemen? Hoe is de
medezeggenschap bij het opstellen van dit hulpverleningsplan in
algemene zin geregeld? Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie of
het altijd duidelijk is voor mensen die te maken krijgen met deze gewijzigde Jeugdwet wat verstaan wordt onder de veiligheid of het gevaar voor
de gezondheid voor de jeugdige of anderen?
De leden van de D66-fractie onderkennen de wens om ruimte te bieden
voor vrijheidsbeperkende maatregelen in het geval van een noodsituatie.
Worden ouders of voogden altijd op de hoogte gesteld indien een
dergelijke noodsituatie is ontstaan en er vrijheidsbeperkende maatregelen
buiten het hulpverleningsplan zijn toegepast? Zal het hulpverleningsplan
dan op korte termijn worden besproken en/of aangepast indien er
vrijheidsbeperkende maatregelen zijn toegepast buiten het hulpverleningsplan om, zodat het plan zo snel mogelijk aansluit op de bestaande
situatie?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er drie doelen zijn
opgesteld waarbij, om die doelen te bereiken, vrijheidsbeperkende
maatregelen uitsluitend mogen worden toegepast. De doelen omtrent
veiligheid van de jeugdige of anderen en gevaar voor de gezondheid van
jeugdigen of anderen zijn begrijpelijk. Het derde doel «de in het hulpverleningsplan opgenomen doelen te bereiken» roept bij genoemde leden wel
vragen op. Om wat voor doelen gaat dit dan? Welke doelen rechtvaardigen vrijheidsbeperkende middelen? Het hulpverleningsplan moet in
overeenstemming met de jongere opgesteld worden. Betekent dit dan dat
deze doelen waar vrijheidsbeperkende maatregelen aan verbonden zijn
enkel en alleen in het plan worden opgesteld als jongeren zelf akkoord
zijn?
De leden van de GroenLinks-fractie weten dat bij de Wet zorg en dwang
psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten (Wzd) en de
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) alleen gedwongen
zorg mag worden verleend als dat nodig is om ernstig nadeel te
voorkomen. Het behalen van de doelen uit het zorgplan is in beide
bovengenoemde wetten geen legitimatie van gedwongen zorg. Kan de
regering uitleggen waarom in het onderhavige wetsvoorstel bij jeugdigen
hiervan afgeweken wordt? Zeker met het oog op de wens om gedwongen
zorg in de drie wetten, de Wzd, de Wvggz en de Jeugdwet te harmoniseren? Er zijn nog een aantal andere punten waarop de drie wetten niet
harmoniseren. Zo verschilt de besluitvorming over gedwongen zorgverlening sterk per wet. Op basis van de Wvggz is toetsing door de rechter
vooraf voorgeschreven, op basis van de Wzd wordt een stappenplan
gevolgd dat de inzet van deskundigen van meerdere disciplines
voorschrijft en in dit nieuwe voorstel kan een gekwalificeerde gedragswetenschapper op grond van de Jeugdwet tot gedwongen jeugdhulpverlening besluiten zonder betrokkenheid van andere hulpverleners. Kan de
regering de keuze voor het verschil hierin tussen deze drie wetten
verklaren? De leden van GroenLinks-fractie concluderen dat de rechtspositie van de jeugdige op basis van dit wetsvoorstel minder goed geregeld
lijkt te zijn dan in de Wzd en in de Wvggz. Zij ontvangen hierover graag
een reactie. Kan de regering voorts een overzicht sturen waarin is
aangegeven hoe de verschillende onderwerpen die in dit wetsvoorstel
geregeld worden in de Wzd en Wvggz geregeld worden en per onderwerp
het verschil motiveren?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen verder in de toelichting dat een
vrijheidsbeperkende maatregel alleen mag worden toegepast als er geen
adequate alternatieven meer voorhanden zijn. Betekent dit ook dat een
vrijheidsbeperkende maatregel nooit mag worden toegepast omdat er te
weinig personeel is? Of te weinig goed opgeleid personeel? Wat gaat de
regering doen om te voorkomen dat vanwege personeelstekorten of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

8

gebrek aan passende opvang vrijheidsbeperkende maatregelen worden
toegepast? In het geval van een noodsituatie mogen vrijheidsbeperkende
maatregelen ook worden toegepast. Wat wordt allemaal gezien als
noodsituatie?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in het geval van een
noodsituatie een maatregel ten hoogste drie opeenvolgende dagen wordt
toegepast. Hierbij wordt aangesloten bij de termijn van de Wvggz. De
Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj) kent een termijn van
maximaal één dag (maximaal twee dagen bij kinderen ouder dan 16 jaar).
Kan de regering uitleggen waarom ervoor gekozen is om aan te sluiten bij
de Wvggz en niet bij de Bjj? Genoemde leden vinden het niet uit te leggen
dat aan jongeren in een hulpverleningstraject langer beperkende
maatregelen kunnen worden opgelegd dan aan jongeren in een justitieel
traject. Deze leden zien dat ook de Afdeling hier kritiek op heeft. Kan de
regering op deze kritiek reageren? Enkel alleen het antwoord dat het
gewenst is om aan te sluiten bij de Wvggz is onvoldoende, zeker gezien
het feit dat bij andere onderwerpen juist niet wordt aangesloten bij de
Wvggz. Zie in dit verband ook de opmerkingen hierboven.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat een gekwalificeerde
gedragswetenschapper tijdens een noodsituatie zo snel mogelijk moet
beoordelen of de insluiting noodzakelijk is en geschikt is om de noodsituatie af te wenden. Is die gekwalificeerde gedragswetenschapper altijd
aanwezig? Zo niet, wie bepaalt dan dat insluiting noodzakelijk is? Of mag
insluiting zonder gekwalificeerde gedragswetenschapper nooit ingezet
worden?
De leden van de SGP-fractie merken op dat in het wetsvoorstel het
bereiken van de doelen van het hulpverleningsplan een zelfstandige
grond kan zijn voor het treffen van een maatregel. Daarmee zou deze
vrijheidsbeperking primair een positief doel dienen. Deze grond verschilt
wezenlijk van het treffen van maatregelen om negatieve gevolgen te
voorkomen, zoals schade aan de veiligheid van de jeugdige of gevaar
voor anderen. Zij vragen de regering hierop nader te reflecteren. In
hoeverre is het wenselijk en noodzakelijk om het bereiken van de
hulpverleningsdoelen als zelfstandige grond voor maatregelen te regelen?
Ontstaat hiermee niet het risico dat maatregelen een oneigenlijk
drukmiddel kunnen worden dat in mindere mate te objectiveren valt?
De wijze waarop de in te zetten maatregelen geregeld zijn, komt de leden
van de SGP-fractie onnodig gekunsteld voor. Het wetsvoorstel bepaalt dat
in beginsel alleen maatregelen mogen worden ingezet waarmee de
jongere zelf heeft ingestemd, maar dat daarvan in noodsituaties mag
worden afgeweken. Vervolgens dient na een noodsituatie alsnog de
maatregel aan het plan toegevoegd te worden. Waarom is het noodzakelijk dit zo te regelen? Biedt het niet veel meer duidelijkheid als de
jongere bij binnenkomst weet dat een bepaald maatregelenpakket
toegepast kan worden omdat dit inherent is aan deze vorm van hulp,
waarbij in de praktijk vooral ingezet moet worden op het zoveel mogelijk
voorkomen van maatregelen in samenwerking met de jongere? Deze
leden wijzen erop dat het aantal maatregelen wettelijk wordt beperkt en
dat strenge vereisten gaan gelden voor toepassing van de maatregelen
(zie ook artikel 6.3.1.3 Jeugdwet). Ontstaat bovendien door de gekozen
systematiek niet het risico van een ongewenste oprekking van het begrip
noodsituatie?
3.3.2 Toegestane vrijheidsbeperkende maatregelen in gesloten
accommodaties
De leden van de D66-fractie zouden graag meer achtergrondinformatie
willen ontvangen over de situatie waarin een jongere op eigen verzoek in
een afgezonderde kamer verblijft. Uiteraard zijn er voorbeelden denkbaar
waarin een jongere daar vrijwillig voor kiest en de afzondering beëindigt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

9

wanneer hij/zij niet meer afgezonderd wil zijn. Wordt een afzondering ook
als vrijwillig aangemerkt als een jongere daartoe besluit nadat een
hulpverlener dit al dan niet heeft geadviseerd of daartoe heeft aangedrongen? Wat is precies het verschil tussen een vrijwillige en een
verplichte insluiting en is dat voldoende bekend bij mensen die met deze
herziene Jeugdwet te maken krijgen? Zouden sommige regels zoals de
maximale duur van de afzondering van drie dagen, ook niet van nut
kunnen zijn in sommige situaties waarbij sprake is van vrijwillige
afzondering, in het belang van de ontwikkeling van de jongere?
De leden van de PVV-fractie verbazen zich erover dat het besluit om een
geneeskundige behandeling onder dwang uit te voeren, genomen kan
worden door iemand die geen arts is. Zij ontvangen hierover graag een
toelichting.
De leden van de PVV-fractie vinden het voorts belangrijk dat jongeren
contact kunnen behouden met belangrijke personen in hun leven, zoals
broertjes en zusjes en opa en oma’s. Hoe wordt dit geborgd?
Welke minimumeisen worden gesteld aan de eigen kamer? Kan de
jongere zijn eigen kamer inrichten? Hoe ziet de invulling van tijd, zijnde
niet gemeenschappelijke activiteiten, eruit? Hoeveel uur moet de jongere
op de eigen kamer verblijven?
Soms worden jongeren naar hun kamer gestuurd zonder dat deze op slot
gaat, hoe lang mag dit maximaal duren?
Tenslotte vragen de leden van de PVV-factie of de regering kan aangeven
of een jongere die een vrijheidsbeperkende maatregel heeft opgelegd
gekregen nog onderwijs kan en mag volgen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat nadere regels over de toepassing
van de maatregelen moeten worden vastgesteld bij AMvB. Uit de
toelichting blijkt slechts dat hierbij gedacht kan worden aan extra
bescherming biedende nadere regels ten aanzien van vastpakken en
vasthouden en insluiten. Kan de regering een uitgebreidere toelichting
geven over het effect van deze nadere regelgeving en hoe de verdere
uitwerking van de genoemde regels zal worden vormgegeven? De leden
van de CDA-fractie verzoeken de regering om nadere concretisering op dit
punt.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in dit voorstel de
mogelijkheid tot gedwongen afzondering wordt beperkt tot noodsituaties
en dat jeugdigen onder de 12 jaar niet mogen worden ingesloten.
Waarom is als doelstelling van dit wetsvoorstel niet aangesloten bij het
streven van de gesloten jeugdhulpaanbieders van nul insluitingen?
Waarom is dit doel nog niet gehaald en hebben er in een half jaar tijd toch
400 afzonderingen plaatsgevonden? Wat kan dit wetsvoorstel hieraan
bijdragen? Genoemde leden lezen dat er risico’s kleven aan een verbod op
insluiten, zoals voor langere tijd vastpakken en een waterbedeffect van
overplaatsingen. Dit klinkt alsof het enkel mogelijk is van een schadelijke
maatregel (insluiten) naar andere schadelijke maatregelen (vastpakken) en
overplaatsen te gaan. Zijn er geen minder schadelijke maatregelen te
bedenken die in plaats van insluiting kunnen worden ingezet?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen voorts dat in het wetsvoorstel
als maatregel is opgenomen de verplichting tijdelijk in de eigen kamer of
in een afzonderlijke verblijfsruimte te verblijven zonder dat de kamer of
die ruimte afgesloten is. Hoe lang kan deze verplichting maximaal duren,
zo vragen deze leden.
Het hebben van een eigen kamer is voor de jeugdigen belangrijk. Het valt
de leden van de GroenLinks-fractie op dat er geen minimumeisen gesteld
zijn aan deze eigen kamer (zoals afmeting, eigen douche en toilet,
vriendelijke uitstraling, het mogen bezitten van eigen spullen, het mogen
inrichten van de kamer eigen tv, et cetera) en in het verlengde hiervan ook
niet aan de leefgroep en de buitenruimte (artikel 27 VN-Verdrag inzake de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

10

rechten van het kind (IVRK)). Welke minimumeisen kunnen gesteld
worden aan de eigen kamer, de leefgroep en de buitenruimte? Is
overwogen minimumeisen in de wet of andere regelgeving vast te leggen
voor de eigen kamer, de leefgroep en de buitenruimte? Hoe wordt ervoor
gezorgd dat de eigen kamer ook daadwerkelijk een plek is waar de
jeugdige zich fijn en veilig voelt? Hoe wordt aangesloten bij de ambitie
van de regering om kinderen «zo thuis mogelijk» op te laten groeien?
3.4 Klachtrecht en vertrouwenspersoon
De leden van de D66-fractie vragen waarom ervoor gekozen is om een
verplichting in de wet op te nemen om jongeren erop te wijzen dat zij
gebruik kunnen maken van een vertrouwenspersoon en er niet voor
gekozen is om in de regel een vertrouwenspersoon voor te schrijven in
het geval van vrijheidsbeperkende maatregelen in de gesloten jeugdhulp.
Kan de regering ook ingaan op de uitgebreide taak van deze vertrouwenspersoon om tekortkomingen in de structuur en uitvoering van de zorg te
signaleren en aan de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) te
melden? Is het in dat licht niet noodzakelijk dat er altijd een vertrouwenspersoon aanwezig is bij een instelling waar vrijheidsbeperkende maatregelen genomen worden, ook indien alle jongeren er niet voor gekozen
hebben? Welk deel van de jongeren die onder de Jeugdwet gaan vallen,
maken op dit moment gebruik van de vertrouwenspersoon en wat is de
verwachting na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel?
De leden van de PVV-fractie vragen hoe de medezeggenschap van
jongeren in de gesloten setting geborgd is. Wordt de jongere over de
medezeggenschapsregeling geïnformeerd?
Waarom is de termijn waarbinnen het hulpverleningsplan wordt vastgesteld, gesteld op zes weken in plaats van op drie weken? Op welke manier
wordt hierbij rekening gehouden met het belang van de jongere?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat jeugdhulpaanbieders
verplicht zijn om bij een beslissing tot toepassing van een vrijheidsbeperkende maatregel de jeugdige erop te wijzen dat het mogelijk is om een
klacht in te dienen. Hoe wordt gecontroleerd dat dit ook echt elke keer
wordt aangeboden? Hetzelfde geldt voor de verplichting van jeugdhulpaanbieders om erop te wijzen dat een vertrouwenspersoon in de arm kan
worden genomen door jongeren. In hoeverre wordt dit al gedaan en is dit
bij iedereen bekend? Hoe wordt gecontroleerd of jeugdhulpaanbieders dit
ook gaan doen?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen voorts dat in het voorgestelde
artikel 6.2.4, vierde lid Jeugdwet staat dat de jeugdige zo spoedig mogelijk
na opname in een gesloten accommodatie schriftelijk en mondeling wordt
geïnformeerd in voor hem duidelijke en toegankelijke bewoordingen over:
a. de in de gesloten accommodatie geldende huisregels;
b. de klachtenregeling; en
c. de mogelijkheden een vertrouwenspersoon in te schakelen.
In het oorspronkelijke conceptvoorstel stond ook nog dat de jeugdige
tevens geïnformeerd zou moeten worden over de medezeggenschapsregeling. Hoe is de medezeggenschap van jeugdigen in de instellingen voor
gesloten jeugdhulp geborgd? Waarom is uit het onderhavige wetsvoorstel
gehaald dat de jeugdige over de medezeggenschapsregeling wordt
geïnformeerd?
De leden van de GroenLinks-fractie merken tevens op dat in het oorspronkelijke conceptvoorstel in artikel 7.3 stond dat de directeur regelmatig
overlegt met de jeugdigen over zaken die rechtstreeks hun verblijf raken.
Dit komt in het onderhavige wetsvoorstel niet meer terug. Waarom niet?
Hoe wordt geborgd dat de directeur en een vertegenwoordiging van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

11

jeugdigen een minimaal aantal keren per jaar overleggen over zaken die
rechtstreeks hun verblijf raken?
3.5 De voorwaardelijke machtiging
De leden van de D66-fractie lezen dat de voorwaardelijke machtiging
kan worden getypeerd als een «stok achter de deur», waarbij de jeugdige
zelf accepteert dat de vrijheidsbeperkende maatregelen volgen uit het niet
nakomen van voorwaarden waar de jeugdige zelf mee heeft ingestemd. In
hoeverre is hier altijd sprake van volledige instemming van de jeugdige in
kwestie? Kan het bijvoorbeeld ook voorkomen dat zulke regels als
voorwaarde worden gesteld om zorg te ontvangen bij een bepaalde
instelling? Heeft de jongere in kwestie dan altijd alternatieven als hij niet
akkoord wenst te gaan met de voorwaardelijke vrijheidsbeperkende
maatregelen?
De leden van de D66-fractie vragen vervolgens in hoeverre er in de regels
rondom de voorwaardelijke machtiging ook een rol is weggelegd voor
een externe of onafhankelijke deskundige die controleert in hoeverre aan
de voorwaarden is voldaan. Gelden dat soort voorwaarden (vergelijkbaar
aan de Wzd) en zo nee, waarom is daar niet voor gekozen?
De leden van de D66-fractie lezen dat er geen tussenkomst van de rechter
is bij schorsing en het intrekken van de schorsing. Toch gaat het dan om
maatregelen die gebruikelijk wel bij de rechter worden getoetst. Wie
worden er op de hoogte gebracht in het geval van een dergelijke
schorsing en in hoeverre is het mogelijk of wenselijk dat op aanvraag een
rechter alsnog toetst of (het intrekken van) een schorsing gerechtvaardigd
is?
De leden van de CDA-fractie zijn er verheugd over dat met dit
wetsvoorstel aan de willekeur van door instellingen zelf opgelegde regels
een eind komt met het opstellen van een limitatieve opsomming van
vrijheidsbeperkende maatregelen. De rechtspositie van jeugdigen in
gesloten instellingen wordt hierdoor significant verbeterd.
4. Verhouding tot andere wet- en regelgeving
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering een overzicht kan
verstrekken van alle wijzigingen waarbij sprake is van een verzwaring
en/of verslechtering ten opzichte van de huidige Jeugdwet en hierbij
aangegeven kan worden op welke manier rekening gehouden is met het
belang van het kind.
Het lid van de BBB-fractie wil hier in zijn algemeenheid opmerken dat er
weinig harmonisatie is met andere wetgeving en verzoekt de regering om
hier meer aandacht aan te besteden.
Het lid van de BIJ1-fractie merkt op dat zo lang gesloten jeugdzorg nog
even bestaat, het uiteraard een goed idee is om de rechtspositie van
kinderen in de gesloten jeugdzorg te verbeteren, want deze is nu slechter
geregeld dan in de GGZ en in de jeugdgevangenis. Het wetsvoorstel
ademt echter best wel veel «justitie». Het lijkt erop dat vooral is gekeken
naar hoe de rechtsbescherming in de JJI’s is geregeld. Terwijl voor
gesloten jeugdzorg eerder gekeken zou moeten worden naar de Wvggz,
want het is beide zorg.
Het valt in het wetsvoorstel op dat de rechtsbescherming niet volledig
gelijk getrokken wordt met de bescherming zoals die geregeld is in een
Wvggz-machtiging. Bij gedwongen opname binnen de GGZ komt een
rechter altijd naar je toe, terwijl je met een gesloten machtiging in de
JeugdzorgPlus als jongere zelf naar de rechtbank toe moet. Het lijkt erop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

12

dat het bovenstaande door dit wetsvoorstel niet verandert. Ook blijft het
mogelijk dat jongeren vervoerd worden met vervoer van justitie. Daar
moeten we echt vanaf. De jongere is niet veroordeeld door een strafrechter, dus laat het daar dan ook niet op lijken.
4.1 Verhouding tot de Wvggz, de Wzd en de Bjj
De leden van de VVD-fractie zouden graag een gedetailleerd overzicht
ontvangen waarin is aangegeven hoe de verschillende onderwerpen die
in het onderhavige wetsvoorstel worden geregeld, in de Wvggz en de Wzd
worden geregeld, daar de rechtspositie van jeugdigen op basis van deze
wetswijziging minder goed lijkt gewaarborgd dan in de huidige Bjj. Welke
verschillen zullen er in de praktijk ontstaan inzake de rechtspositie van
jongeren nadat onderhavig wetsvoorstel in werking is getreden?
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering nader kan toelichten
waarom de gesloten jeugdhulp geharmoniseerd wordt met de JJI’s en
niet met de Wvggz en/of Wzd. Zij vragen tevens waarom de koppeling
wordt gemaakt met straf voor de jongere, in plaats van met zorg voor de
jongere.
De leden van de D66-fractie vinden het positief om te vernemen dat bij
de regels zoals voorgesteld in dit wetsvoorstel is getracht aan te sluiten bij
de regels ten aanzien van gedwongen zorg in de Wvggz en in de Wzd. Kan
de regering uiteenzetten wat in vergelijkbare gevallen de overeenkomsten
en verschillen zijn in de wettelijke voorschriften tussen de Jeugdwet
enerzijds en de Wvggz en Wzd anderzijds? Kan de regering daarnaast
uiteenzetten wat de reden is voor de eventuele verschillen tussen de
genoemde twee wetten en de voorstellen in het wetsvoorstel? Waarom
bestaat er bijvoorbeeld in de Jeugdwet geen vergelijkbare functie zoals de
Wzd-functionaris in de Wzd? Genoemde leden vragen voorts of is
onderzocht of het niet mogelijk was om instellingen met gesloten
jeugdhulp volledig onder de Wvggz of de Wzd te laten vallen.
De leden van de D66-fractie vragen daarnaast welke veranderingen
jeugdigen ondervinden als zij vanuit zorg onder de Jeugdwet overstappen
naar zorg onder de Wvggz en in hoeverre daar overgangsmaatregelen
voor zijn getroffen.
De leden van de PVV-fractie willen graag een gedetailleerd overzicht
ontvangen waarin is aangegeven hoe de verschillende onderwerpen die
in dit wetsvoorstel geregeld worden, in de Wzd en Wvggz zijn geregeld
(zoals bijvoorbeeld de evaluatie van het hulpverleningsplan). Genoemde
leden vragen de regering daarbij deze verschillen duidelijk aan te geven
en te motiveren.
Tevens willen deze leden een overzicht ontvangen van de elementen
welke uit het oorspronkelijke voorstel geschrapt zijn en welke elementen
gehandhaafd zijn.
5. Gevolgen en regeldrukeffecten
De leden van de D66-fractie verwijzen naar de wetsbehandeling van de
Wvggz 4 en Wzd 5 waarbij snel na de inwerkingtreding ervan reparatiewetgeving 6 moest worden ingediend om de administratieve lasten te
beperken en deze wetten goed uitvoerbaar te maken. Kan de regering
aangeven of de lessen van deze reparatiewetgeving en de daarbij
aangenomen amendementen zijn meegenomen in het onderhavige
wetsvoorstel en zo ja, op welke manier? Is ook gekeken hoe tegelijkertijd
4

Kamerstukdossier 32 399.
Kamerstukdossier 31 669.
6
Kamerstukdossiers 35 087, 35 370, 35 456, 35 667.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

13

de administratieve lastendruk kon worden verminderd voor deze
professionals ter compensatie van de stijging van die lastendruk als
gevolg van dit wetsvoorstel?
De leden van de D66-fractie onderschrijven het belang van goede
informatie naar de jongeren en ouders, maar willen ook waken voor een
te grote informatiestroom, waardoor betrokkenen geen overzicht meer
hebben en de kern van de zaak mogelijk missen. Zou de regering kunnen
ingaan op de hoeveelheid informatiemomenten die zullen ontstaan bij een
gemiddeld traject voor gesloten jeugdhulp voor jongeren en voor hun
ouders als gevolg van dit wetsvoorstel? Zou de regering daarnaast
kunnen ingaan op de wijze waarop deze communicatie plaatsvindt en of
deze getoetst is om goed aan te sluiten op de wensen van de jongeren en
ouders, en of deze communicatie effectief is om hun rechten goed uit te
kunnen oefenen?
De leden van de D66-fractie vragen tenslotte naar de randvoorwaarden
waarmee dit wetsvoorstel goed uitvoerbaar is. Is dat overal in Nederland
realistisch, kijkend naar de tekorten aan mensen en middelen bij veel
jeugdzorginstellingen? Hoe zijn die tekorten meegenomen in de
uitvoering van dit wetsvoorstel?
De leden van de GroenLinks-fractie zien dat de regering erkent dat het
terugdringen van de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
vraagt om voldoende geschoold personeel. Ook de Afdeling waarschuwt
dat de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel staat en valt bij voldoende
geschoold personeel, iets waar op dit moment (en de komende jaren) een
groot tekort aan is. De regering noemt dit enkel in één zinnetje een
aandachtspunt, maar wat gaat zij concreet doen om het personeelstekort
in deze sector aan te pakken? Zeker met het oog op de transformatie naar
kleinschalige voorzieningen, waarbij nog meer personeel nodig zal zijn. Is
de regering het met genoemde leden eens dat het aanpakken van de
personeelstekorten de hoogste prioriteit zou moeten hebben en een
absolute voorwaarde is om dit wetsvoorstel überhaupt uit te voeren? Kan
de regering ook de samenhang schetsen tussen personeelstekorten en het
gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen? In hoeverre hangt per
locatie het een met het ander samen? In hoeverre hebben flexcontracten
en daardoor steeds wisselende hulpverleners hier invloed op? Is de
regering het met deze leden eens dat het verschijnen van constant nieuwe
gezichten tot een afbreuk aan vertrouwen kan leiden, en dat deze mogelijk
verlatingsangst en trauma tot gevolg kunnen hebben?
6. Adviezen en consultatie
De leden van de VVD-fractie lezen dat de vertrouwenspersoon op vaste
momenten aanwezig is in de gesloten accommodatie en vragen de
regering hoe is gewaarborgd dat de vertrouwenspersoon spreekuur kan
houden in de gesloten accommodaties, zodat de jeugdige hem of haar
daar eventueel kan opzoeken. Zodat de vertrouwenspersoon vrije toegang
heeft indien de jeugdige hiernaar vraagt, en niet enkel op vaste
momenten. De leden van de VVD-fractie vinden het belangrijk dat hier
sprake van blijft, daar de behoefte aan spreekuur met een vertrouwenspersoon niet altijd constant is en op het ene moment harder nodig is dan
op het andere moment.
In het voorgestelde vijfde lid van artikel 6.2.9 is opgenomen dat de
jeugdhulpverantwoordelijke bij het opstellen van het hulpverleningsplan,
zoveel mogelijk rekening moet houden met de wensen en voorkeuren van
de jeugdige. De leden van de VVD-fractie vragen aan de regering of dit
inhoudt dat het hulpverleningsplan alleen met instemming van de
jeugdige kan worden opgesteld. In artikel 4.1.3 lezen genoemde leden dat
er sprake is van een hulpverleningsplan dat zowel van de jeugdige als van
de ouders overeenstemming behoeft. Is ook de instemming van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

14

ouders hierbij nodig? De leden van de VVD-fractie wensen hier duidelijkheid over van de regering, daar het hen niet duidelijk is hoe de
artikelen 4.1.3 en 6.2.9 zich tot elkaar verhouden. Het bovenstaande maakt
dat deze leden van mening zijn dat in deze wetswijziging op dit moment
sprake is van onduidelijkheid over de formele positie van de jeugdige.
Tevens is er onduidelijkheid over wat de formele positie is van de
perso(o)n(en) die gezag uitoefenen over de jeugdige. Ook hierover
ontvangen de leden van de VVD-fractie graag een reactie.
In het kader van de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in de
open jeugdhulp vragen de leden van de VVD-fractie de regering in
hoeverre maatregelen in de praktijk ook toegepast mogen worden ten
aanzien van jongeren zonder een machtiging voor de gesloten jeugdhulp.
Ook lezen genoemde leden dat indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf
een gekwalificeerde gedragswetenschapper is, de jeugdhulpverantwoordelijke zelf kan beslissen over de opname van vrijheidsbeperkende
maatregelen. Wanneer een jeugdhulpverantwoordelijke dus geen
gekwalificeerde gedragswetenschapper is, kan deze jeugdhulpverantwoordelijke geen vrijheidsbeperkende maatregelen opnemen in een
hulpverleningsplan zonder de toestemming van een gekwalificeerde
gedragswetenschapper. De leden van de VVD-fractie vragen de regering
naar aanleiding hiervan hoe de jeugdhulpverantwoordelijke dan wel de
verantwoordelijkheid voor toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in het algemeen kan dragen. Graag ontvangen de leden van de
VVD-fractie hier een reactie van de regering op.
Het lid van de BIJ1-fractie leest dat gedurende de periode van 1 juli 2020
tot en met 15 september 2020 het conceptvoorstel in consultatie is
geweest. De uitkomst van de consultatie heeft geleid tot de ingrijpende
beslissing om af te zien van één nieuw wetvoorstel voor de rechtspositie
van jeugdigen die geplaatst zijn in een instelling voor gesloten jeugdhulp
of een justitiële jeugdinrichting. Hoewel dit indertijd een belangrijke
aanbeveling was uit de Thematische wetsevaluatie gedwongen zorg moet
nu geconstateerd worden dat daarvoor niet langer voldoende draagvlak
bestaat.
Het lid van de BIJ1-fractie onderstreept nogmaals het belang van de inzet
van ervaringsdeskundigen.
Zij geeft een voorbeeld:
Bekend is dat 85% van de meisjes in de gesloten jeugdzorg met misbruik
te maken heeft gehad. Diezelfde meisjes moeten binnen de gesloten
jeugdzorg met regelmaat lichamelijke visitatie ondergaan. Deze leden
hoorden van Jason Bhugwandass in de pas vertoonde documentaire over
zijn ervaringen met de gesloten jeugdzorg en van andere ervaringsdeskundigen hoe traumatisch deze visitaties zijn. Dit hebben zij ook duidelijk
aangegeven tijdens de ontwerpfase van dit wetsvoorstel, maar er werd
niet naar geluisterd. Dat misbruikte meisjes naakt onderzocht kunnen
worden in de gesloten jeugdzorg mag blijkbaar nog steeds en dat is voor
het lid van BIJ1 en hopelijk ons allen onacceptabel.
Het lid van BIJ1 dankt alle organisaties en instellingen voor hun
commentaar op dit wetsvoorstel. Dit lid onderschrijft het standpunt in het
uitgebreide advies van Defence for Children. Als het aan genoemd lid zou
liggen, zou zij willen beginnen de adviezen die door ExpEx zijn ingebracht
(samen met Young In Prison, Team ED 16+ en NJR Hoofdzaken) als basis
te nemen voor de noodzakelijke verbeteringen.
7. Overig
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat in het conceptvoorstel stond dat de jeugdigen op grond van het toenmalige artikel 3.2 in
de gelegenheid werden gesteld hun godsdienst of levensovertuiging vrij
te belijden en te beleven (op basis van onder meer artikel 14 IVRK). In het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

15

onderhavige wetsvoorstel zien wij deze bepaling niet terug. Klopt het dat
in dit wetsvoorstel het recht van de jeugdige op het vrij belijden en
beleven van zijn godsdienst of levensovertuiging niet is opgenomen? Wat
is hiervan de reden? Hoe wordt het recht op het vrij belijden en beleven
van zijn godsdienst of levensovertuiging voor jeugdigen die in een
instelling voor gesloten jeugdhulp verblijven dan wél geborgd?
De leden van de GroenLinks-fractie merken tevens op dat in het
wetsvoorstel geen expliciete aandacht is voor het behoud van contacten
met andere voor de jeugdige belangrijke personen, zoals broertjes en
zusjes en grootouders. Hoe wordt geborgd dat de jeugdigen contact
kunnen houden met voor hen belangrijke personen (niet zijnde de
ouders)? Hoe verhoudt zich dit tot artikel 8 van het IVRK? Genoemde
leden weten dat uit meerdere rapporten blijkt dat jeugdigen veelal de
dupe zijn van discussies tussen de jeugdinstelling, de gecertificeerde
instelling en de gemeente over wie het zak- en kleedgeld «moet betalen».
In het conceptvoorstel stond dat aan de jeugdige zakgeld kan worden
toegekend. Een soortgelijke bepaling is niet terug te vinden in het huidige
wetsvoorstel. Waarom niet? Hoe wordt eenduidig geregeld dat de
jeugdige zak- en kleedgeld krijgt, van wie en hoeveel, zodat de jeugdige
de discussie over wie moet betalen niet hoeft af te wachten?
7.1 Investeer in alternatieven
Het lid van de fractie van BIJ1 geeft aan dat uit het promotieonderzoek
van Jonathan Leipoldt 7over het sociale klimaat in residentiële jeugdhulp
bleek dat een positief, ondersteunend, gestructureerd en zorgzaam
klimaat gericht op groei nodig is. Hiervoor moet geïnvesteerd worden in
goede residentiële jeugdhulp, naar het voorbeeld van Noorwegen, waar
enkel open kleinschalige woongroepen zijn en waar gesloten jeugdzorg
niet bestaat.
De nadruk moet wat genoemd lid betreft meer gelegd worden op wonen.
De zorg voor deze jongeren kan beter kleinschalig ingericht worden voor
een stabielere leefomgeving. Een veilige vaste woonplek waar de
behandeling naartoe komt. Hoe dwang en drang wel zou moeten worden
teruggedrongen, welke alternatieven passend zijn en hoe we daar gaan
komen, is niet aan ons politici. Dit moet door de mensen om wie het gaat
bedacht worden, jongeren die helaas deze ervaringskennis hebben
moeten opdoen in de gesloten jeugdzorg. Samen met de professionals,
want wat hebben zij bijvoorbeeld nodig qua bijscholing?
Wat het lid van de fractie van BIJ1 betreft moeten voor het terugdringen
van dwang en drang de ervaringsdeskundigen in samenwerking met
professionals het voortouw nemen. Bijvoorbeeld in het landelijke project
«Ik laat je niet alleen». Hier moet zo min mogelijk politieke en ambtelijke
invloed op komen. Het Rijk moet hiervoor dergelijke initiatieven wel
versterken, verder brengen en ondersteunen. Genoemd lid hoopt dat de
regering de verantwoordelijkheid pakt, om de ervaringsdeskundigen en
cliëntorganisaties beter te faciliteren om aan deze beweging verder bij te
dragen.

7

J.D. (Jonathan) Leipoldt, MSc, 15 november 2021, «Give me the environment that I need.
The importance of social climate for the well-being of adolescents in therapeutic residential
youth care».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

16

II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel D
Artikel 6.1.4
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering de risico’s heeft
overwogen van de bepaling dat de keuzevrijheid van het geslacht zoveel
mogelijk bij de jongere wordt gelegd. Waarom is het nodig dit zo te
regelen en hoe verhoudt dit zich tot andere wetten op dit punt? Het komt
genoemde leden logischer voor om te bepalen dat het onderzoek in
beginsel wordt verricht door een persoon van hetzelfde geslacht als dat
van de jeugdige, tenzij gegronde reden bestaat daarvan af te wijken.
Artikel I, onderdeel F
Artikel 6.2.4
De leden van de SGP-fractie vragen waarom bij deze verplichting niet
een maximumtermijn is opgenomen.
Artikel I, onderdeel G
Artikel 6.2.5
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat in het conceptvoorstel nog stond dat de jeugdige deelneemt aan gemeenschappelijke
activiteiten gedurende ten minste gemiddeld acht en een half uur per dag
door de week en gedurende ten minste zes uur per dag in het weekeinde.
In het onderhavige wetsvoorstel is het aantal uren verlaagd naar ten
minste zes uur per dag (artikel 6.2.5).
Waarom is ervoor gekozen minder uren op te nemen in het onderhavige
wetsvoorstel dan in het oorspronkelijke concept? Hoe ziet de invulling van
de overige tijd eruit? Moet de jeugdige dan bijvoorbeeld verplicht op zijn
of haar kamer zitten? Mag de jeugdige deze tijd invullen met eigen
activiteiten? Hoeveel uur per dag moet de jeugdige op de eigen kamer
verblijven? Waarom is er niet voor gekozen hier een maximumaantal uur
aan te verbinden?
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het onduidelijk of de
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen invloed heeft op de
mogelijkheid onderwijs te volgen en hoe hiermee bij de belangenafweging rekening moet worden gehouden. Kan een jeugdige die een
vrijheidsbeperkende maatregel opgelegd krijgt onderwijs (en bijbehorende stages) blijven volgen en zo niet, hoe ziet de regering dit in het licht
van het recht op onderwijs? In hoeverre is er voor elke jeugdige onderwijs
op niveau? Genoemde leden krijgen vaak signalen dat er enkel onderwijs
wordt aangeboden op een lager niveau. Hoe verhoudt zich dit tot het
IVKR, waar het recht op onderwijs specifiek onderdeel van is?
Artikel 6.2.6
De leden van de SGP-fractie constateren dat in nadere regels
voorwaarden kunnen worden gesteld inzake de afzonderlijke ruimtes.
Deze leden vragen op grond van welke nadere voorschriften voorwaarden
worden gesteld aan de eigen kamers van de jongeren. Hoe verhouden
deze voorschriften zich tot de voorschriften die op grond van het
Bouwbesluit aan verschillende soorten kamers worden gesteld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

17

Artikel 6.2.8
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering wil toelichten wat het
volgens haar betekent indien de jongere niet veilig met het kind kan
verblijven in de desbetreffende locatie voor gesloten jeugdhulp. Betekent
dit dat in beginsel eerst naar een geschikte locatie gezocht moet worden
of wordt dan aangenomen dat een inbreuk gemaakt moet worden op het
recht op familieleven? Deze leden vragen eveneens waarom niet duidelijk
is omschreven wie de toets op veiligheid uitvoert. Waarom is bijvoorbeeld
niet bepaald dat de Raad voor de Kinderbescherming onderzoekt of een
veilige opvoedsituatie van het kind aanwezig is?
Artikel 6.2.9
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in artikel 6.2.9 dat de
jeugdhulpaanbieder ervoor zorgdraagt dat het hulpverleningsplan, zo
spoedig mogelijk, maar in elk geval binnen zes weken na opname in de
gesloten accommodatie, wordt vastgesteld. In het conceptvoorstel stond
een termijn van drie weken. Waarom is de termijn waarbinnen het
hulpverleningsplan moet worden vastgesteld, gesteld op zes weken in
plaats van drie? Op welke manier is hierbij rekening gehouden met het
belang van de jeugdige? In het wetsvoorstel staat dat de jeugdige
betrokken wordt bij de vaststelling van het hulpverleningsplan, maar dit is
niet letterlijk terug te lezen bij de wijziging daarvan (artikel 6.2.9, vierde
lid). Waarom is dat niet het geval? Is de regering het met deze leden eens
dat inspraak in de behandeldoelen ook leidt tot meer betrokkenheid en
verantwoordelijkheid over het traject? Zo ja, waarom krijgt de jeugdige
geen formele inspraakmogelijkheid?
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de regering beredeneerd heeft gekozen voor het al dan niet vermelden van de positie van de
ouders in dit wetsartikel. Waarom staan in het derde lid van artikel 6.2.9
bijvoorbeeld wel de ouders vermeld, maar niet in het eerste lid? Waarom
worden de ouders niet vermeld in het vijfde lid? Deze leden vragen
eveneens of het de bedoeling is dat de jeugdhulpverantwoordelijke ook
voorafgaand overlegt met de ouders indien zij geen gezag meer hebben
over de jeugdige. Ook vragen zij waarom de evaluatie alleen plaatsvindt
samen met de jeugdige, terwijl ook anderen bij de opstelling van het plan
relevant waren en een inbreng mochten leveren. Is het verstandig, ook
vanuit het belang van het kind, om dit zonder enige wettelijke regeling en
garantie over te laten aan de wens van de jongere?
Het lid van de BBB-fractie merkt op dat de termijn waarbinnen het
hulpverleningsplan moet worden vastgesteld vrij lang is. Waarom kan dit
niet korter? Dit is toch niet in het belang van een kind in nood? Hoe wordt
de jeugdige betrokken bij dit plan?
Artikel 6.2.10
De leden van de SGP-fractie vragen hoe deze bepaling zich verhoudt tot
artikel 6.2.9, achtste lid. Is de regeling over de frequentie dan nog nodig?
Artikel I, onderdeel H
Artikel 6.3.1.2
Het lid van de BBB-fractie ondersteunt de bedoeling van dit en het
voorgaande wetsartikel. Zij vraagt daarbij hoe echter wordt geborgd dat
dit ook daadwerkelijk gebeurt. Uiteindelijk draait het hier om de interpre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

18

tatie van nut en noodzaak. Kan de regering verduidelijken hoe de inzet van
de klachtencommissie dit waarborgt?
Het lid van de BBB-fractie vraagt voorts met betrekking tot het vijfde lid
van dit artikel waarom de gekwalificeerde gedragswetenschapper niet ook
moet beoordelen of een minder ingrijpende maatregel mogelijk is.
Artikel 6.3.1.4
De leden van de GroenLinks-fractie concluderen dat de jeugdhulpverantwoordelijke een beslissing tot toepassing van een vrijheidsbeperkende
maatregel niet neemt voordat hij – voor zover mogelijk – met de betrokken
jeugdige de voorgenomen beslissing heeft besproken in een voor die
jeugdige begrijpelijke en toegankelijke taal. Op grond van artikel 6.3.1.4,
tweede lid, wordt de beslissing op schrift gezet en voorzien van een
schriftelijke motivering. Onduidelijk is of in deze motivering ook wordt
aangegeven wat met de visie van de jeugdige is gedaan en, als een
beslissing is genomen die niet in het belang van de jeugdige is, een uitleg
waarom deze beslissing toch genomen is. Hoe wordt geborgd dat in de
beslissing nadrukkelijk wordt ingegaan op wat er met de visie van de
jeugdige is gedaan en op welke wijze rekening is gehouden met het
belang van de jeugdige, zo vragen genoemde leden.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de klachtwaardigheid pas
na vier dagen meegedeeld moet worden. Deze leden vragen hoe die
termijn zich verhoudt tot de maximale duur van bijvoorbeeld een isolatie.
Zij wijzen er ook op dat bij verlenging binnen twaalf uur een gedragswetenschapper ingeschakeld moet worden. Is het niet wenselijk dat jongeren
veel eerder geïnformeerd worden over de klachtwaardigheid en de
mogelijkheid van bijstand door een vertrouwenspersoon?
Artikel 6.3.2.1
De leden van de CDA-fractie hebben nog vragen over het toezicht. Het
wetsvoorstel regelt dat toezicht kan plaatsvinden met behulp van
bijvoorbeeld camera’s. Het is deze leden echter niet duidelijk welke
vormen van toezicht precies kunnen worden ingezet. Kan de regering hier
nader op ingaan en aangeven welke vormen van toezicht mogelijk zijn
met dit nieuwe wetsvoorstel? Kan de regering dan voorts aangeven hoe
deze vormen van toezicht zich verhouden tot de vereisten van proportionaliteit en de subsidiariteit?
De leden van de SGP-fractie constateren dat in het wetsvoorstel en de
toelichting niet duidelijk en consistent gesproken wordt van toezicht en
elektronisch toezicht. Zij vragen of ook in dit artikel enkel elektronisch
toezicht bedoeld is of dat ook andere vormen van toezicht denkbaar zijn.
In artikel 6.3.2.4 wordt bijvoorbeeld weer in het bijzonder gesproken van
toezicht op telefoongesprekken. Zij vragen of de regering het voorstel op
dit punt nog eens wil bezien.
Artikel 6.3.2.3
Het lid van de BBB-fractie vraagt welke waarborgen er zijn bij het
verplicht toedienen van medicatie. Waar kan een jeugdige terecht als hij
dat niet wil en wie velt daarover dan een oordeel? Het verplicht
ondergaan van geneeskundige behandelingen kan in de ogen van
genoemd lid alleen worden opgelegd door een arts. Dit lijkt niet zo
geregeld in het voorliggende wetsvoorstel. Kan de regering dit toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

19

Artikel 6.3.2.5
Het lid van de BBB-fractie ziet graag dat hier heel terughoudend mee om
wordt gegaan, zeker waar het gaat om kinderen die bijvoorbeeld
slachtoffer zijn van seksueel misbruik. Hoe gaat de regering deze jongeren
beschermen met dit wetsartikel in het achterhoofd?
Het lid van de BBB-fractie vraagt met betrekking tot het tweede lid van dit
artikel wat een redelijke termijn is waarbinnen een klacht moet worden
ingediend. Tevens vraagt dit lid waarom de Kinderombudsman niet wordt
genoemd als instantie waar een klacht ingediend kan worden.
Artikel I, onderdeel I
Artikel 6.4.1
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering in dit
artikel niet meer positief het bevorderen van verlof en de band met de
ouders en het gezin heeft opgenomen, mede in het licht van internationale verdragen. Ook vragen zij waarom de regeling niet zo is geformuleerd dat verlof enkel dan niet wordt toegestaan indien redelijke aanwijzingen bestaan dat de jongere zich niet aan de regels zal houden.
Artikel I, onderdeel M
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de jeugdige uiterlijk
binnen vier dagen na de beslissing schriftelijk in kennis wordt gesteld van
de klachtwaardigheid van de beslissing en de mogelijkheid van advies en
bijstand door de vertrouwenspersoon. Waarom wordt een termijn van vier
dagen gehanteerd en waarom wordt de jeugdige niet direct schriftelijk op
de hoogte gesteld van de klachtwaardigheid van de beslissing en de
mogelijkheid van advies en bijstand van een vertrouwenspersoon? In het
wetsvoorstel staat dat de klacht binnen een redelijke termijn moet worden
ingediend. Wat wordt verstaan onder een redelijke termijn? In hoeverre
wordt vastgelegd dat rekening moet worden gehouden met de situatie
van jongeren bij een eventuele overschrijding van die redelijke termijn?
De fungerend voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Krijger

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 942, nr. 5

20