Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

445
Vragen van de leden Kooiman en Gesthuizen (beiden SP) aan de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie over het bericht dat een paranoïde
Pool alleen celstraf krijgt omdat geen kliniek hem wil behandelen (ingezonden
15 september 2014).
Antwoord van Staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
4 november 2014). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015,
nr. 188.
Vraag 1 en 2
Wat is uw reactie op het bericht dat een Poolse vreemdeling die veroordeeld
is voor doodslag ondanks dringend advies van deskundigen geen tbsbehandeling krijgt?1
Hoe staan deze uitspraak en het weigeren van tbs-behandeling in verhouding
tot de Aanwijzing TBS bij vreemdelingen, waarin wordt gesteld dat een
tbs-maatregel bij vreemdelingen niet wordt gevorderd indien dit mogelijk en
verantwoord is?2 In hoeverre acht u het verantwoord en mogelijk om
betreffende vreemdeling een kale celstraf te geven ondanks het dringende
advies van deskundigen om hem te behandelen in een klinische setting?3
Antwoord 1 en 2
Ik heb het artikel gelezen. Het College van procureurs-generaal adviseert in de
Aanwijzing TBS bij vreemdelingen waar mogelijk en verantwoord geen tbs
met bevel tot dwangverpleging te vorderen bij vreemdelingen van wie
vaststaat of aannemelijk is dat zij niet rechtmatig in Nederland kunnen
verblijven na afloop van de maatregel. In de genoemde casus is door de
betrokken deskundigen de gevaarzetting voor de veiligheid van de samenleving aanvaardbaar geacht in die zin dat verpleging van overheidswege niet
nodig –en daarmee een te zware maatregel – is bevonden, waarna een tbs
met voorwaarden is geadviseerd. Omdat de tenuitvoerlegging van een tbs
met voorwaarden echter op praktische bezwaren zou stuiten, omdat
betrokkene geen eigen inkomen heeft en ook geen individuele ziektekostenverzekering, heeft het Openbaar Ministerie daarvan afgezien en alleen een
gevangenisstraf geëist. Van een kale celstraf is echter geen sprake. Veroor1

Volkskrant, 3 september 2014, «Paranoïde Pool krijgt alleen celstraf: geen kliniek wil hem
behandelen.»
2
http://www.om.nl/onderwerpen/tbs/@155199/aanwijzing-tbs/
3
http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBLIM:2014:7604

ah-tk-20142015-445
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

deelden tot een gevangenisstraf kunnen ook zorg en psychische of psychiatrische behandelingen krijgen. Die zijn in het gevangeniswezen beschikbaar in
de vorm van gedragsinterventies en ambulante zorg of door middel van
plaatsing in een instelling voor forensische GGZ. Ook kan intensieve
psychiatrische zorg in detentie worden geboden door de Penitentiair
Psychiatrische Centra (PPC’s), waar gedetineerden worden begeleid,
behandeld en gestabiliseerd. Het verminderen van de risicofactoren voor
strafbaar gedrag is een onderdeel van de behandeling.
Vraag 3
Op welke manier zal in de toekomst worden voorkomen dat potentiële tbs-ers
behandeling mislopen wegens het ontbreken van een financieel kader?
Vraag 3
Op welke manier zal in de toekomst worden voorkomen dat potentiële tbs-ers
behandeling mislopen wegens het ontbreken van een financieel kader?
Antwoord 4
Soortgelijke gevallen, waarin een tbs-behandeling zou zijn geweigerd, zijn mij
niet bekend. Een casus als deze zal zich naar verwachting zelden voordoen.
Het gaat om een uitzonderlijke combinatie van factoren: de onmogelijkheid
van het naleven van de noodzakelijke voorwaarden als gevolg van het
ontbreken van een ziektekostenverzekering, al dan niet in het land van
herkomst; de onmogelijkheid deze alsnog in Nederland af te sluiten; en de
onmogelijkheid om een beroep te kunnen doen op een vergoeding vanuit het
Zorginstituut, dat voor veel vreemdelingen voorziet in de vergoeding van
noodzakelijke medische hulp.
Vraag 5
Tegen welke problemen lopen instanties als de rechtspraak, het openbaar
ministerie (OM), de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), de Reclassering
en tbs-klinieken aan als het gaat om het adequaat behandelen van veroordeelde vreemdelingen of uiteindelijk ongewenst verklaarden van wie
deskundigen hebben geoordeeld dat zij tbs opgelegd dienen te krijgen? Op
welke manier worden deze problemen opgelost?
Antwoord 5
Veel vreemdelingen beginnen de tbs met een geldige verblijfstitel, maar
verliezen die gedurende hun verpleging. Op grond van de Verlofregeling TBS
kwamen deze vreemdelingen tot 1 april van dit jaar niet in aanmerking voor
verlof. Dit bemoeilijkte de resocialisatie, die is gericht op terugkeer naar het
land van herkomst. Zonder verlof zijn de mogelijkheden voor het toetsen van
voortgang in de behandeling beperkt. De tbs met dwangverpleging kan
hierdoor uitzichtloos worden, met name als verlenging van de maatregel
vanwege het veiligheidsrisico nodig is. Door gecoördineerde inspanningen
van alle betrokkenen, waaronder de IND, DT&V, de vreemdelingenpolitie, DJI
en de fpc’s, kan bij deze vreemdelingen op termijn regelmatig toch een
succesvolle terugkeer worden gerealiseerd. Naar verwachting zal het dit jaar
gewijzigde verlofbeleid hieraan bijdragen (Staatscourant, nr. 10128, 9 april
2014). Zie ook mijn antwoord op vraag 6.
Vraag 6
Klopt het dat vreemdelingen nog steeds geen recht op verlof hebben tijdens
een tbs-behandeling en het daardoor voorkomt dat de behandeling langer
duurt dan nodig en zelfs het risico bestaat dat vreemdelingen levenslang in
tbs zitten als ze niet uitgezet kunnen worden? Zo ja, erkent u dat dit een
onwenselijke situatie is en dat verlof een onmisbaar onderdeel is van een
adequate behandeling en resocialisatie? Hoe gaat u dit probleem oplossen?
Antwoord 6
Nee, dat klopt niet. Per 1 april van dit jaar is in de Verlofregeling TBS de
mogelijkheid gecreëerd tot begeleid verlof voor vreemdelingen zonder
rechtmatig verblijf. Het gaat dan om die gevallen dat begeleid verlof
noodzakelijk wordt geacht om de terugkeer naar het land van herkomst of
een ander land aanzienlijk te bespoedigen. Hiervan kan sprake zijn als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

begeleid verlof de plaatsing in een passende voorziening in het land van
herkomst of een ander land (eerder) mogelijk maakt.
Vraag 7
Welke alternatieven zijn er voor veroordeelde vreemdelingen met een
ernstige psychische stoornis om toch de juiste behandeling te krijgen als
deskundigen stellen dat zij tbs-behandeling nodig hebben, maar zij toch
worden geweigerd door tbs-klinieken? Deelt u de mening dat goede
behandeling en resocialisatie uiteindelijk effectiever zijn voor een succesvolle
terugkeer danwel uitzetting naar land van herkomst?
Antwoord 7
Uiteraard hecht ook ik aan een goede behandeling en een veilige terugkeer
naar het land van herkomst. In deze casus is tbs met voorwaarden geadviseerd. Om praktische redenen rondom de tenuitvoerlegging daarvan heeft het
OM ervan afgezien deze maatregel te vorderen. Ook de rechter zag geen
aanleiding tbs met verpleging van overheidswege op te leggen. Voor
alternatieven verwijs ik naar mijn antwoorden op vraag 2 en 8.
Vraag 8
Erkent u dat het levensgevaarlijk is als ernstig zieke vreemdelingen die
tbs-behandeling moeten krijgen die niet krijgen en na verloop van tijd weer in
de samenleving terechtkomen?
Antwoord 8
Psychische of psychiatrische behandeling is in het gevangeniswezen
beschikbaar in de vorm van gedragsinterventies en ambulante zorg of door
middel van plaatsing in een instelling voor forensische GGZ. Daarnaast zijn
lichtere alternatieven voor de tbs-maatregel mogelijk zoals plaatsing in een
psychiatrisch ziekenhuis of oplegging van een Bopz-maatregel. In zijn
algemeenheid geldt dat vreemdelingen aansluitend aan hun straf of
maatregel Nederland moeten verlaten.
Vraag 9
Van hoeveel vreemdelingen in tbs wordt de behandeling tussentijds
beëindigd ten behoeve van de uitzetting? In hoeveel gevallen wordt een
passende voorziening gevonden in het land van herkomst?
Antwoord 9
Sinds 1 juli 2010 kan de Minister van Veiligheid en Justitie de tbs-maatregel
tussentijds beëindigen met het oog op de repatriëring van een vreemdeling.
De rechter heeft deze bevoegdheid sinds 1 september 2010. Tot dusver is
eenmaal met succes bij de Minister een beroep gedaan op de regeling. De
rechter heeft al in een aantal gevallen de tbs beëindigd ex art. 38lb Sr. Vaker
gebeurt het dat een repatriëring in het voortraject van deze regeling wordt
gerealiseerd. In alle gevallen was voorzien in passende lokale voorzieningen.
Vraag 10
Komt het ook voor dat vreemdelingen zonder een dergelijke passende
voorziening worden uitgezet? Zo ja, erkent u dat dit onwenselijk is? Welke
mogelijkheden ziet u om dit probleem op te lossen?
Antwoord 10
Nee, dit komt niet voor. Uitsluitend vreemdelingen voor wie voldoende
passende opvang en zorg in het land van herkomst is geregeld kunnen
daadwerkelijk terugkeren. Het beleidskader Repatriëring vreemdelingen in de
tbs, dat medio juli 2013 aan alle betrokken partijen is toegestuurd geeft aan
dat repatriëring alleen geschiedt als dat veilig is, zowel voor de Nederlandse
maatschappij als voor de samenleving in het herkomstland. Alle inspanningen zijn hier steeds op gericht.
Vraag 11
Acht u het wenselijk dat de tbs-maatregel tussentijds kan worden beëindigd,
waardoor potentieel gevaarlijke veroordeelden in het land van herkomst
wellicht opnieuw in de fout kunnen gaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 11
De tbs-maatregel wordt alleen tussentijds beëindigd als dat gelet op het
veiligheidsrisico verantwoord is en er een passende voorziening in het land
van herkomst is gevonden. De tussentijdse beëindiging dient er toe dat een
repatriëring niet onnodig wordt uitgesteld op het moment dat de patiënt klaar
is voor diens terugkeer en er een goede vervolgvoorziening beschikbaar is.
Een ander voordeel is dat relatief dure tbs-plaatsen hierdoor niet onnodig
bezet blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4