Algemeen Ambtsbericht Pakistan

September 2022

Pagina 1 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan| september 2022

Colofon

Plaats
Opgesteld door

Den Haag
Afdeling Ambtsberichten (DAF/AB)

Pagina 2 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan| september 2022

Inhoudsopgave

Colofon ..........................................................................................................2
Inhoudsopgave ...............................................................................................3
Inleiding .........................................................................................................5
1
1.1
1.1.1
1.1.2
1.1.3
1.1.4
1.1.5
1.1.6
1.1.7
1.1.8
1.1.9
1.1.10

Politieke en veiligheidssituatie .................................................................... 7
Veiligheidssituatie ............................................................................................7
Overzicht relevante ontwikkelingen veiligheid .....................................................7
Invloedrijkste sektarische partijen en groeperingen: TTP en TLP .......................... 10
Andere militante groeperingen ........................................................................ 14
Belangrijkste politieke ontwikkelingen in Pakistan sinds het vorige (thematische)
ambtbericht .................................................................................................. 20
Gerichte (gewelds)incidenten .......................................................................... 22
Bescherming ................................................................................................. 30
Vaccinatieteams ............................................................................................ 31
Bewegingsvrijheid en Exit Control List .............................................................. 33
Uitreisvisum.................................................................................................. 33
Anjuman-e-hussainia foundation, Allahmar Student foundation en Rehmania
organisatie ................................................................................................... 34

2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.1.4
2.1.5
2.1.6
2.1.7
2.1.8
2.1.9
2.1.10
2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.2.4

Identiteit, nationaliteit en documenten ..................................................... 35
Identificatieplicht en identificerende documenten............................................... 35
Algemene en specifieke identificatieplicht ......................................................... 35
Identiteits- en reisdocumenten ........................................................................ 36
Overige belangrijke documenten ..................................................................... 37
Documenten in de praktijk .............................................................................. 39
Originelen en kopieën van NADRA ................................................................... 39
Zelfstandig reisdocument voor vrouw ............................................................... 39
Biometrische gegevens................................................................................... 39
Documentfraude............................................................................................ 39
Voor- en achternamen ................................................................................... 40
Huwelijken en echtscheidingen ........................................................................ 41
Nationaliteit .................................................................................................. 44
Verkrijgen Pakistaanse nationaliteit van rechtswege .......................................... 44
Verkrijgen Pakistaanse nationaliteit via naturalisatie .......................................... 44
Verliezen Pakistaanse nationaliteit ................................................................... 45
Opnieuw verkrijgen nationaliteit ...................................................................... 46

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.1.4
3.1.5
3.1.6
3.1.7
3.1.8
3.1.9
3.1.10

Mensenrechten .......................................................................................... 47
Positie van specifieke groepen en thema’s ........................................................ 47
Bedreigingen door de Taliban en andere fanatieke islamitische bewegingen .......... 47
Gedwongen recrutering .................................................................................. 48
Madrassa’s en jihad ....................................................................................... 48
Inschrijving hoger onderwijs ........................................................................... 50
Balochistan ................................................................................................... 50
Rohingya’s .................................................................................................... 54
Sjiieten ........................................................................................................ 56
Pashtuns ...................................................................................................... 60
Christenen .................................................................................................... 62
Ahmadi’s ...................................................................................................... 66
Pagina 3 van 153

3.1.11
3.1.12
3.1.13
3.1.14
3.1.15
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.3.4
3.3.5
3.3.6
3.3.7
3.3.8
3.3.9
3.3.10
3.3.11
3.3.12

LHBTI’ers ..................................................................................................... 70
Vrouwen....................................................................................................... 72
Bloed- en erekwesties .................................................................................... 80
(Alleenstaande) minderjarigen ........................................................................ 83
Kastensysteem.............................................................................................. 86
Naleving en schendingen ................................................................................ 87
Vrijheid van meningsuiting ............................................................................. 87
Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging .................................................... 91
Toezicht en rechtsbescherming ....................................................................... 92
Mogelijkheden tot het doen van aangifte van een misdrijf ................................... 92
Inbehandelingname van aangiftes ................................................................... 92
Verloop en uitkomst onderzoek ....................................................................... 92
Archiveren van FIRs ....................................................................................... 93
Mogelijkheden en toegang tot bescherming ...................................................... 93
Hulp van ngo’s en internationale organisaties.................................................... 93
Wetgeving .................................................................................................... 93
Rechtsgang................................................................................................... 94
Doodstraf, mishandeling en foltering ................................................................ 99
Onrechtmatig toe-eigenen van land (land grabbing) ........................................ 101
Verdwijningen en ontvoeringen ..................................................................... 102
Jirga-uitspraken .......................................................................................... 103

4
4.1
4.2
4.2.1
4.2.2
4.2.3
4.2.4
4.2.5
4.2.6
4.2.7
4.2.8

Vluchtelingen in Pakistan ........................................................................ 105
Wettelijke bepalingen met betrekking tot vreemdelingen in Pakistan .................. 105
Terugkeer, inreis, vluchtelingen..................................................................... 108
Gedwongen terugkeer en refoulement vanuit Pakistan ..................................... 108
Asielaanvragen, asielbeoordeling en verblijfssatus in Pakistan ........................... 109
Rechten van vreemdelingen .......................................................................... 109
Levensomstandigheden asielzoekers en vluchtelingen ...................................... 109
Nieuwe ontwikkelingen sinds machtsovername Taliban in Afghanistan................ 110
Grensovergangen tussen Pakistan en Afghanistan ........................................... 111
DRIVE ........................................................................................................ 113
Afghaanse Hazara-vluchtelingen .................................................................... 113

5
5.1
5.2
5.3
5.4

Terugkeer ................................................................................................ 114
Terugkeer naar Pakistan ............................................................................... 114
Documenten bij terugkeer ............................................................................ 114
Terugkeer gevluchte ahmadi’s ....................................................................... 114
Situatie terugkerende afgewezen asielzoekers................................................. 115

6
6.1
6.2
6.3
6.3.1
6.3.2
6.3.3
6.3.4
6.4

Bijlagen ................................................................................................... 116
Kaart van Pakistan....................................................................................... 116
Gebruikte afkortingen en buitenlandse namen ................................................. 117
Overzicht geraadpleegde bronnen.................................................................. 120
Rapporten .................................................................................................. 120
Artikelen in de media ................................................................................... 130
Websites .................................................................................................... 146
Social media en andere bronnen.................................................................... 150
Overige bijlagen .......................................................................................... 151

Pagina 4 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan| september 2022

Inleiding

Dit ambtsbericht is opgesteld aan de hand van de in de Terms of Reference (ToR)
gestelde vragen en genoemde aandachtspunten. Deze ToR is opgesteld door het
ministerie van Justitie en Veiligheid en vastgesteld op 5 november 2021. De ToR is
tezamen met het ambtsbericht gepubliceerd op de website van de Rijksoverheid.
In dit algemeen ambtsbericht wordt de situatie in Pakistan beschreven voor zover
deze van belang is voor de beoordeling van asielverzoeken van personen die
afkomstig zijn uit Pakistan en voor besluitvorming over de terugkeer van afgewezen
Pakistaanse asielzoekers. De paragrafen over ahmadi’s en christenen vormen een
actualisering van het thematisch ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en
christenen in Pakistan 2017-2020 van december 2020. Dit ambtsbericht beslaat de
periode van november 2020 tot en met augustus 2022. Relevante ontwikkelingen
tot aan de publicatie van dit ambtsbericht zijn zoveel mogelijk meegenomen.
Dit ambtsbericht betreft een feitelijke, neutrale en objectieve weergave van de
bevindingen gedurende de onderzochte periode. Het is geen beleidsdocument en
geeft niet de visie van de regering of het beleid jegens Pakistan weer en biedt geen
beleidsaanbevelingen. Het bevat geen conclusies ten aanzien van het
vreemdelingenbeleid.
Het ambtsbericht pretendeert niet volledig te zijn wat betreft afzonderlijke
veiligheidsincidenten en mensenrechtenschendingen; de specifiek genoemde
incidenten zijn aangehaald ter onderbouwing van een meer algemeen beeld. De
situatie in Pakistan met betrekking tot de in het ambtsbericht behandelde
onderwerpen kan echter van plaats tot plaats verschillen en/of snel veranderen.
Het ambtsbericht is opgesteld aan de hand van openbare en vertrouwelijke bronnen,
waarbij gebruik gemaakt is van zorgvuldig geselecteerde en geanalyseerde
informatie. Bij de opstelling is gebruik gemaakt van informatie van verschillende
organisaties van de Verenigde Naties, (internationale) niet-gouvernementele
organisaties ((i)ngo’s), vakliteratuur en berichtgeving in de (inter)nationale media.
De passages in dit ambtsbericht berusten op meerdere bronnen, tenzij anders
vermeld of in het geval van algemeen onbetwiste feiten. De tekst is een synthese
van de bronnen. Waar kwalificaties gegeven worden, zijn deze te herleiden tot de
bronnen. De geraadpleegde openbare bronnen zijn opgenomen in paragraaf 6.1 van
dit ambtsbericht.
In dit ambtsbericht is gebruik gemaakt van interviews met relevante en deskundige
bronnen. Deze interviews zijn voornamelijk afgenomen tijdens een fact finding
missie naar Pakistan begin 2022. Sommige interviews zijn online gehouden.
Daarnaast is gebruik gemaakt van vertrouwelijke informatie afkomstig van de
diplomatieke vertegenwoordiging(en) van Nederland in Pakistan en elders alsmede
van gesprekken en correspondentie. De op vertrouwelijke basis ingewonnen
informatie is voornamelijk gebruikt ter ondersteuning en aanvulling van passages
die zijn gebaseerd op openbare informatie. Deze bronnen zijn in het
voetnotenapparaat aangemerkt als ‘vertrouwelijke bron’ en voorzien van een datum.
Waar informatie op basis van één bron is opgenomen, wordt dit expliciet vermeld.
Dit betreft ingewonnen informatie die meldenswaardig was, maar die niet kon
worden bevestigd middels andere bronnen.
Wanneer dit ambtsbericht spreekt over ‘moslims’, wordt gedoeld op de groep die
door de Pakistaanse overheid als moslim wordt beschouwd. Omdat ahmadi’s door de
Pakistaanse overheid niet als zodanig worden gezien en onder andere wetgeving
vallen, worden zij hier steeds apart genoemd.

Pagina 5 van 153

In hoofdstuk één worden politieke en bestuurlijke ontwikkelingen en de
veiligheidssituatie in deze verslagperiode beschreven.
Het tweede hoofdstuk gaat over Pakistaanse identiteit, nationaliteit.
Hoofdstuk drie beschrijft de mensenrechtensituatie in Pakistan en gaat in op de
positie van specifieke groepen.
Het vierde hoofdstuk gaat over de situatie van binnenlandse ontheemden en
vluchtelingen in Pakistan.
Hoofdstuk vijf gaat in op de terugkeer van Pakistanen naar Pakistan.

Pagina 6 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

1

Politieke en veiligheidssituatie

Dit hoofdstuk beschrijft de politieke- en veiligheidssituatie in Pakistan tijdens de
verslagperiode. Enkele invloedrijke sektarische partijen en groeperingen worden
nader uitgelicht en er wordt een overzicht gegeven van gerichte gewelddadige
incidenten.

1.1

Veiligheidssituatie

1.1.1

Overzicht relevante ontwikkelingen veiligheid
Algemeen
Tijdens de verslagperiode verslechterde de veiligheidssituatie in Pakistan. Het aantal
aanslagen in 2021 steeg met 42% in vergelijking met het jaar daarvoor. De
machtsovername door de Taliban in Afghanistan op 15 augustus 2021 had invloed
op de situatie in Pakistan. Aanvallen van de Tehreek-i-Taliban Pakistan (TTP oftewel
de Pakistaanse Taliban 1) en andere militante islamistische groeperingen namen toe
na de machtsovername door de Taliban. Een vluchtelingenstroom vanuit Afghanistan
kwam op gang. Verder organiseerde de rechts religieuze politieke partij Tehreek-eLabbaik Pakistan 2 (TLP) op verschillende momenten massale demonstraties die tot
veel geweld en onrust leidden. De Pakistaanse regering probeerde door
onderhandelingen tot afspraken te komen met de TTP en de TLP. Dit leverde geen
blijvende concrete resultaten op.
Machtsovername Taliban in Afghanistan
De terugtrekking van de Amerikaanse troepen uit Afghanistan en de
machtsovername door de Taliban leidde tot grote bezorgdheid bij het Pakistaanse
leger en de veiligheidsdiensten. Stabiliteit in Afghanistan is fundamenteel voor
Pakistans veiligheidssituatie. Vanaf juli 2021 werd bewaking door legertroepen aan
de Pakistaans-Afghaanse grens opgeschroefd. 3 Direct na de machtsovername door
de Taliban werden verschillende grensovergangen tijdelijk gesloten. Daarna gingen
ze geleidelijk aan gedeeltelijk weer open. Grote stromen Afghaanse vluchtelingen
staken de grens over naar Pakistan. Zie hiervoor hoofdstuk 4 en met name de
paragrafen 4.1 en 4.2.4 tot en met 4.2.6.
Verder heeft de machtsovername de positie versterkt van de Pakistaanse Taliban,
die al jarenlang aanvallen in Pakistan uitvoerde vanuit het Afghaanse grensgebied. 4
Verslechtering veiligheidssituatie en toename gewelddadige aanvallen van
extremistische islamitische groeperingen
Volgens het PIPS (Pak Institute of Peace Studies) nam het aantal terroristische
aanslagen voor het eerst sinds 2013 weer toe. 5 De grootste stijging vond plaats na
de machtsovername van de Taliban in Afghanistan. In de maanden juli tot
september 2021 vonden er 66 terroristische aanslagen plaats. Dat is 86% van het
totaal in de eerste zes maanden (januari-juni) van dat jaar. Zowel de TTP als
Niet te verwarren met de Afghaanse Taliban, dit is een andere organisatie.
In het Nederlands betekent de naam ongeveer ‘Ik sta voor Pakistan-beweging’.
3
EASO, Pakistan Security Situation Country of Origin Report, p.20, oktober 2021.
4
Economist Intelligence Unit, Militant attacks increase in Pakistan, 21 oktober 2021.
5
https://www.pakpips.com/#1623769634031-c574830a-896f, website bezocht op 23-02-2022. Verwijst naar: Pak
Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14, JanJune 2022, Nr 1
1
2

Pagina 7 van 153

opstandige Baloch nationalistische groeperingen hadden hun acties tegen
veiligheidstroepen opgeschroefd in de tweede helft van 2021. 6
In totaal eisten 207 gemelde aanslagen in 2021 335 levens en raakten nog eens 555
mensen gewond. Dit betekende een stijging met 52% ten opzichte van het aantal
doden bij dergelijke aanslagen in 2020. Onder de 335 doden bij aanslagen bevonden
zich 177 leden van de veiligheidstroepen, 126 burgers en 32 militanten. 7
De meest actieve terroristische groeperingen tijdens de verslagperiode waren de TTP
en IS-Khorasan (Islamitische Staat van de provincie Khorasan ofwel ISKP). De TTP
viel vooral veiligheidstroepen aan, terwijl ISKP het ook gemunt had op doelen waar
zich burgers bevonden. Beide groeperingen opereerden deels vanuit Afghanistan en
voelden zich gesterkt door het vertrek van de Amerikaanse troepen. 8
Religieus geïnspireerde militante groeperingen zoals de TTP, lokale Taliban-groepen
en ISKP, voerden in 2021 gezamenlijk 128 terroristische aanslagen uit (in 2020
waren dat er 95), waarbij 236 mensen omkwamen en 278 gewond raakten.
Verschillende nationalistische Baloch en Sindhi opstandelingen voerden 77
aanslagen uit (44 in 2020) die tot 97 doden leidden en 255 gewonden.9
Grens Pakistan-Afghanistan
Aanvallen van extremisten in Pakistan vanaf Afghaans grondgebied zijn de regering
in Islamabad al lang een doorn in het oog. Pakistan beschuldigt Afghanistan ervan
een toevluchtsoord te bieden voor jihadistische militanten van de TTP. Ondanks
herhaalde pogingen is het Pakistan niet gelukt om garanties te krijgen van de
Afghaanse Taliban dat zij actie ondernemen tegen de TTP. 10 Wel zou het Pakistaanse
leger met instemming van de Afghaanse Taliban verschillende militanten van de TTP
en ISKP uitgeschakeld hebben binnen Afghanistan. 11
De Durand line, de grens die is getrokken door de Britten, blijft een twistpunt tussen
de beide landen. Pakistan wil de 2700 kilometer lange, poreuze grens sluiten. Het is
bezig een hek te bouwen langs het grootste deel van de grens om illegaal
oversteken zoveel mogelijk tegen te gaan. Afghanistan is hierop tegen, wat heeft
geleid tot spanningen en aanvallen over en weer op grenswachten. 12 In de eerste
maanden van 2022 werden enkele luchtaanvallen uitgevoerd op dorpen aan de
Afghaanse kant van de grens. 13 Zo vielen bij een bombardement op 16 april 2022
volgens lokale bewoners en de Taliban autoriteiten ten minste 47 doden, onder wie
20 kinderen. De aanvallen vonden plaats in drie dorpen in het Spera district van
Khost en in het dorp Chogam. 14 Volgens Afghanistan zat het Pakistaanse leger hier
achter. 15
Onderhandelingen TTP en wapenstilstand
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022; Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 –
Conflict and Peace Studies, Volume 14, Jan-June 2022, Nr 1,p.26.
7
https://www.pakpips.com/#1623769634031-c574830a-896f, website bezocht op 23-02-2022. Verwijst naar: Pak
Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14, JanJune 2022, Nr 1
8
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022.
9
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14, JanJune 2022, Nr 1, p.15.
10
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.26.
11
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022; Al Jazeera, Senior Pakistani Taliban leader killed in Afghanistan: Official, 11
januari 2022.
12
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022.
13
Al Jazeera, Life destroyed, Afghan civilians describe alleged border raids, 21 april 2022.
14
Al Jazeera, Life destroyed, Afghan civilians describe alleged border raids, 21 april 2022.
15
Al Jazeera, Life destroyed, Afghan civilians describe alleged border raids, 21 april 2022.
6

Pagina 8 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Vanaf de zomer van 2020 groeide de aanwezigheid van de TTP in de zogenaamde
tribale districten nabij de grens met Afghanistan. Na enkele hergroeperingen en
aansluiting van facties vond een groter aantal gewelddadige aanvallen plaats. 16
Sinds die tijd heeft de Pakistaanse regering verschillende keren
vredesonderhandelingen gevoerd met de groepering. Een onderhandeld staakt-hetvuren in november 2021 werd een maand later niet verlengd door de TTP. 17
Vertrouwelijke onderhandelingen voor een permanent staakt-het-vuren zouden
opnieuw gestart zijn in februari 2022. 18 Voor een meer uitgebreide beschrijving van
de TTP en de onderhandelingen, zie paragraaf 1.1.2.
Demonstraties en onderhandelingen TLP
De rechts-religieuze islamitische politieke partij Tehreek-e-Labbaik Pakistan (TLP)
organiseerde massale demonstraties in april en oktober 2021. De partij heeft als
voornaamste thema het handhaven van de strenge blasfemie-wetten. Doel van de
protesten was de uitzetting van de Franse ambassadeur naar aanleiding van
uitspraken van president Macron over de profeet Mohammed-cartoons in Charlie
Hebdo en over de islam. Toen de demonstraties op geweld uitliepen in april 2021,
arresteerden de Pakistaanse autoriteiten partijleider Rizvi en zetten de TLP op de
lijst van verboden organisaties. Ruim een half jaar later lieten ze Rizvi weer vrij en
haalden ze de partij van de lijst. Ook werden andere afspraken gemaakt met de
partij, wat tot kritiek op de regering leidde. Voor een gedetailleerde beschrijving van
de TLP en de ontwikkelingen rondom de partij, zie paragraaf 1.1.2.
Chinese belangen en doelen
De Chinese overheid heeft grote belangen in Pakistan. De China-Pakistan Economic
Corridor (CPEC) is een grootschalig bilateraal project om de infrastructuur binnen
Pakistan te verbeteren ten behoeve van de handelsstromen met China. Het doel van
het in 2015 gestarte project is modernisering van transportsystemen over de weg
en het spoor en door de lucht. Ook de transportmogelijkheden van energie worden
vernieuwd. De diepzeehavens van Gwadar en Karachi zullen verbonden worden met
bestemmingen in China. De CPEC vormt onderdeel van China’s Belt and Road
Initiative (BRI) 19 - in het Nederlands bekend als de ‘Nieuwe Zijderoute’ - waarmee
China investeert in infrastructuur in grote delen van de wereld. 20
Diverse Pakistanen staan sceptisch tegenover de CPEC omdat zij menen dat China
hiermee te veel invloed krijgt op Pakistans economie en bodemschatten. Diverse
militante groeperingen eisen het vertrek van China en plegen aanslagen op Chinese
projecten en personen.
Balochistan
In de zuidwestelijke provincie Balochistan 21 nam het aantal terroristische aanslagen
toe. Vergeleken met 2020 groeide het aantal aanslagen met 93% en het aantal
dodelijke slachtoffers met 43%. Het doelwit van de militante groeperingen waren
vaak veiligheidstroepen, maar ook Chinese doelen en sjiieten, met name Hazara’s. 22

EASO, Pakistan Security Situation - Country of Origin Report, p.29, oktober 2021; Economist Intelligence Unit,
Militant attacks increase in Pakistan, 21 oktober 2021.
17
The Diplomat, Spike in Violence Follows Failed Negotiations Between the Pakistani Taliban and Islamabad, 3 april
2021; The New York Times, Pakistan Reaches Cease-Fire With Resurgent Taliban Militants, 09 november 2021;
The Express Tribune, Govt releases over 100 TTP prisoners as goodwill gesture, 22 november 2021; Economist
Intelligence Unit, Pakistani government agrees ceasefire with local Taliban, 10 november 2021.
18
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022
19
Voor meer informatie over het BRI, zie het Algemeen ambtsbericht China, februari 2018, blz. 11 en 12.
20
Rauf, Shayan. "China-Pakistan Economic Corridor (CPEC)". Encyclopedia Britannica, 4 Aug. 2017,
https://www.britannica.com/topic/China-Pakistan-Economic-Corridor. Accessed 14 May 2022.
21
In het Nederlands wordt ook wel de term Beloetsjistan gebruikt.
22
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.22.
16

Pagina 9 van 153

In de provincie werden in 2021 in totaal 81 aanslagen gepleegd, waarbij 136
mensen overleden en 345 gewond raakten. 23
Het Balochistan Liberation Army (BLA) en andere militante groeperingen
beschuldigen China en de Pakistaanse regering van het exploiteren van Balochistans
bodemschatten en hadden al eerder Chinese staatsburgers en het Chinese consulaat
in Karachi aangevallen. 24 Het Balochistan Liberation Army (BLA) is een
nationalistische separatistische militante beweging die strijdt tegen Pakistaanse
overheidscontrole en het monopolie dat China en de Pakistaanse overheid hebben
op de bodemschatten in Balochistan. 25
COVID-19 en vaccinaties
De COVID-19 pandemie zette zich voort tijdens de verslagperiode. De Pakistaanse
autoriteiten namen beperkende maatregelen en voerden een vaccinatieprogramma
uit.
Door de COVID-19 crisis was de aandacht van de veiligheidstroepen gedeeltelijk en
tijdelijk verplaatst naar de pandemie. Een observator stelde dat militante groepen
probeerden dit uit te buiten, evenals de instabiele sociaal-economische situatie. 26
Ook wantrouwen tegen poliovaccinaties bleef bestaan en aanslagen op
vaccinatieteams gingen door. Voor de houding tegenover de polio
vaccinatiecampagnes, zie paragraaf 1.1.7 over vaccinatieteams.

1.1.2

Invloedrijkste sektarische partijen en groeperingen: TTP en TLP
Het geheel van extremistische organisaties in Pakistan en hun onderlinge dynamiek
is complex. Volgens schattingen zijn er ongeveer driehonderd groeperingen die
regelmatig wisselende coalities vormen, waarin ze soms samenwerken maar soms
ook weer tegenover elkaar komen te staan. Bewegingen splitsen zich af,
hergroeperen zich onder een andere naam of verleggen hun loyaliteit. In het kader
van het National Action Plan stelde het Pakistaanse ministerie van Binnenlandse
Zaken in januari 2015 een lijst op met verboden organisaties. Daar werden af en toe
ook weer organisaties vanaf gehaald. Een tot 7 november 2021 bijgewerkte lijst van
78 verboden organisaties staat op de website van de National Counter Terrorism
Authority Pakistan (NACTA). 27 Soms veranderen militante organisaties hun naam om
zo te ontkomen aan de sancties die gelden voor organisaties die op de lijst staan.
Hieronder volgt een bespreking van de twee invloedrijkste sektarische groeperingen,
de TTP en de TLP, en de veranderingen in hun positie, invloed en macht. Andere
militante sektarische groeperingen worden besproken in paragraaf 1.1.3.
NB Het woord ‘sektarisch’ wordt hier gebruikt op de manier waarop het in Pakistan
wordt gebruikt, in de Engelse zin van het woord. ‘Sektarisch’ verwijst in deze
context naar een religieuze stroming en niet naar het woord ‘sekte’ zoals we dat
doorgaans in het Nederlands gebruiken.

Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP)
De Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP, ook wel Pakistaanse Taliban genoemd) werd in
2007 opgericht en vormt een overkoepelende organisatie die is ontstaan uit
ongeveer dertien afzonderlijke Pakistaanse Taliban-facties. Door de jaren heen
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1,p.17.
24
The Guardian, At least 21 dead after Pakistan army clashes with militants for third day, 4 februari 2022,
https://www.theguardian.com/world/2022/feb/04/pakistan-army-clashes-with-separatist-militants-for-third-day
25
Reuters, Factbox: Who are the Pakistan separatists behind attack on Chinese citizens?, 26 april 2022.
26
EASO, Pakistan Security Situation - Country of Origin Report, pp.54-55, oktober 2021.
27
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
23

Pagina 10 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

bestond de groep uit wisselende coalities van verschillende jihadistische
groeperingen die zich bij de organisatie aansloten of zich ervan afsplitsten. Dit
waren bijvoorbeeld de Jamaat-ul-Ahrar en Hizbul Ahrar. 28 De doelstellingen van de
TTP waren ‘de invoering van de sharia, het verdrijven van de coalitietroepen uit
Afghanistan en een defensieve jihad tegen de Pakistaanse veiligheidsdiensten en troepen'. In augustus 2008 werd de groep door de regering van Pakistan verboden.
Moefti Noor Wali Mehsud is sinds 2018 de leider van de TTP met de titel van ‘emir’. 29
De TTP heeft haar basis in Pakistan en gebruikt Afghanistan als toevluchtoord. De
groepering opereert in beide landen. Sinds juli 2020 vond een reeks fusies met
invloedrijke commandanten en rivaliserende groepen plaats. Dit leidde tot een
heropleving van de activiteiten van de TTP. 30
De Pakistaanse regering zou vanaf 2020 (al dan niet geheime)
vredesonderhandelingen gevoerd hebben met de TTP. De regering verklaarde bereid
te zijn tot onderhandelingen met groeperingen die de wapens willen neerleggen in
ruil voor amnestie. 31 De besprekingen werden gefaciliteerd door het Haqqaninetwerk, dat onderdeel uitmaakt van de Afghaanse Taliban en dat nauwe banden
zou hebben met de Pakistaanse inlichtingendienst Inter-Services Intelligence (ISI). 32
Eind december 2020/begin januari 2021 mislukten de besprekingen. In oktober
2021 werden opnieuw besprekingen gevoerd. Dat leidde tot een staakt-het-vuren
tussen Pakistan en de TTP voor de duur van een maand. De wapenstilstand trad in
werking op 8/9 november 2021. 33 Midden november werd melding gemaakt van de
vrijlating van meer dan honderd TTP-gevangenen als ‘welwillend gebaar’. De
gevangenen zouden hun zes maanden durende verplichte ‘deradicalisering en
rehabilitatie programma’ echter (nog) niet afgemaakt hebben. 34 Dit werd later
ontkend door de TTP. Het is onduidelijk wat de precieze toedracht was en wat er
met de vrijgelatenen gebeurd is.
Toen het staakt-het-vuren afliep op 9 december 2021, stelde de TTP de
wapenstilstand niet te willen verlengen. Het beschuldigde de regering ervan dat zij
haar beloftes niet nakwam en dat zij TTP militanten in Khyber Pakhtunkhwa (KP)
arresteerde en doodde. In februari 2022 werden de onderhandelingen officieel
hervat. 35
De onderhandelingen kwamen premier Imran Khan op veel kritiek van de bevolking
te staan. 36 Sinds Shahbaz Sharif het premierschap heeft overgenomen zijn de
besprekingen voortgezet in Kabul, gefaciliteerd door de Afghaanse Taliban. Na de
machtsovername van de Taliban zijn er aanvallen uitgevoerd door de TTP in
Pakistan, waarbij gebruik werd gemaakt van Afghaans grondgebied. Onbevestigde
bronnen meldden de vrijlating van zo’n dertig TTP-leden. Een wapenstilstand die
begin mei 2022 was ingegaan werd in juni voor onbepaalde tijd verlengd.37
Sinds begin 2021 is het aantal aanvallen door de TTP toegenomen. Na de
hergroepering en de aansluiting van splintergroeperingen, lijkt de groep zowel
groter als operationeel sterker te zijn geworden. In april 2021 voerde de TTP een
zelfmoordaanslag uit op het Serena Hotel in Quetta, Balochistan. Dit vormde een
uitbreiding van het traditionele operatiegebied van de groepering. De Chinese
Deze twee groeperingen worden uitgebreider besproken in paragraaf 3.1.1 over groeperingen die zich actief
richten tegen specifieke personen of groepen.
29
EASO, Pakistan Security Situation - Country of Origin Report, p.29, oktober 2021.
30
EASO, Pakistan Security Situation - Country of Origin Report, p.29, oktober 2021.
31
The New York Times, Pakistan Reaches Cease-Fire With Resurgent Taliban Militants, 9 november 2021.
32
The Diplomat, Spike in Violence Follows Failed Negotiations Between the Pakistani Taliban and Islamabad, 3 april
2021.
33
Economist Intelligence Unit, Pakistani government agrees ceasefire with local Taliban, 10 november 2021.
34
The Express Tribune, Govt releases over 100 TTP prisoners as goodwill gesture, 22 november 2021.
35
The Diplomat, Talks With TTP Take Back Seat as Pakistan’s Prime Minister Turns Attention to Political Turmoil, 16
maart 2022.
36
Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ), Die blutige Spur der Pakistanischen Taliban, 12 november 2021.
37
The Independent, Pakistan Taliban extend truce for more talks with government, 18 mei 2022; Vertrouwelijke bron
20 mei 2022; BBC News, Pakistani Taliban militants announce indefinite ceasefire with Islamabad, 3 juni 2022.
28

Pagina 11 van 153

ambassadeur logeerde in het hotel, maar was niet aanwezig op het moment dat de
aanslag plaatsvond. 38
In 2010 werd de TTP op de Amerikaanse lijst van Foreign Terrorist Organizations
gezet. 39 Reeds sinds 2008 staat de TTP op de lijst van verboden organisaties van de
Pakistaanse regering. 40

Tehreek-e-Labbaik Pakistan (TLP)
Tehreek-e-Labbaik Pakistan (TLP) is een ultrarechtse islamitische partij die
voortkomt uit de barelvi 41 stroming. De partij heeft zich afgescheiden van de
Tehreek-e-Labbaik Ya Rasool Allah (TLYRA), een radicaal-religieuze groepering die
wordt geleid door Muhammad Ashraf Asif Jalali. De huidige leider van de TLP is Saad
Hussain Rizvi, de zoon van oprichter Khadim Hussain Rizvi.
Khadim Hussain Rizvi richtte de TL op in 2015. Door een grote
verkiezingsoverwinning in 2018 veranderde de TLP ineens vanuit het niets in
Pakistans vijfde partij. 42 De groepering is een one issue party die protesteert tegen
afzwakking van de blasfemiewetten. De TLP weet daarvoor steeds weer grote
mensenmassa’s op de been te brengen en heeft daardoor een disproportionele
politieke invloed. Een voorbeeld was de zogenaamde Faizabad-sit-in van november
2017, een drie weken durend protest tegen een –in hun ogen- pro-ahmadi clausule
in de nieuwe kieswet. Met de sit-in wisten zij de wetswijziging met succes terug te
draaien. 43
In september/oktober 2020 kreeg Rizvi opnieuw enkele duizenden mensen op de
been voor protesten die op geweld uitliepen. 44 Aanleiding waren uitspraken van de
Franse president Macron na de onthoofding van leraar Samuel Paty door een
radicale islamist in Frankrijk. 45 Tijdens de betogingen eiste de TLP de sluiting van de
Franse ambassade en de uitzetting van de Franse ambassadeur. De regering
weigerde, maar om de spanningen te verminderen beloofde zij uiteindelijk een
resolutie in te dienen in de Pakistaanse Nationale Assemblee over uitwijzing van de
Franse ambassadeur. 46
Leider Khadim Hussain Rizvi overleed op 19 november 2020 en werd opgevolgd door
zijn zoon Saad Rizvi. Deze organiseerde in april 2021 protesten omdat hij vond dat
de regering zich niet hield aan haar belofte over de uitwijzing van de Franse
ambassadeur. De protesten leidden tot veel geweld en eindigden met een verbod op
de organisatie en de arrestatie van leider Saad Rizvi. 47
Rizvi werd op 12 april 2021 in hechtenis genomen op grond van de verordening tot
handhaving van de openbare orde (Ordinance for Maintenance of Public Order-MPO)
BBC, Pakistan hotel bomb: Deadly blast hits luxury venue in Quetta, 22 april 2021; BBC News, Violence surges in
Pakistan's tribal belt as Taliban, IS-K go on attack, 13 oktober 2021; Vertrouwelijke bron 10 juni 2021.
39
https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/, geraadpleegd 21 april 2022.
40
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
41
Barelvi en deobandi zijn twee verschillende soennitische stromingen, waarbij deobandi conservatiever is en
striktere naleving van de regels eist.
42
Dawn, Mobilising the Barelvi vote. Is TLP more than a one-hit wonder?, 16 augustus 2018.
43
Dawn, Who is Khadim Hussain Rizvi, 3 december 2017; Newsweek Pakistan, States Surrender, 3 december 2017;
Thematisch ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020, december 2020,
p.8.
44
Reuters, Thousands protest in Pakistan over reprinting of Mohammad cartoons in France, Reuters, 14 september
2020.
45
Samuel Paty had karikaturen van de profeet Mohammed door het Franse satirische tijdschrift Charlie aan zijn
studenten getoond en was daarna vermoord. De Franse president Emmanuel Macron had op zijn moord
gereageerd door te zeggen dat Frankrijk haar liberale waarden zou verdedigen; Zeit-online, Pakistan hebt Verbot
islamistischer Partei TLP auf, 8 november 2021.
46
CNN News 18, How fringe group TLP has put Pakistan on edge, 28 oktober 2021.
47
CNN News 18, How fringe group TLP has put Pakistan on edge. 28 oktober 2021; BBC Monitoring, RIZVI Saad
Hussain – Biography, 23 november 2021.
38

Pagina 12 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

van 1960. De beschuldiging luidde dat hij zijn volgelingen ertoe zou hebben
aangezet het recht in eigen hand te nemen. 48 Als gevolg van de gewelddadige
protesten werd de TLP op 15 april 2021 opgenomen op de lijst van terroristische
organisaties van de Pakistaanse regering. 49
Op 22 oktober 2021 marcheerden duizenden TLP-volgers vanuit Lahore naar de
hoofdstad Islamabad. Zij eisten wederom de uitwijzing van de Franse ambassadeur
in Pakistan wegens de publicatie van karikaturen van de profeet Mohammed in
Frankrijk. Tijdens de gewelddadige protesten raakten aanhangers in gevecht met de
politie. Een aantal politieagenten en vier demonstranten werden gedood. 50
De TLP blies de demonstraties af na besprekingen met de Pakistaanse regering. Het
ministerie van Binnenlandse Zaken in Islamabad maakte bekend dat het verbod op
de radicale islamistische partij TLP opgeheven was. Dat betekende dat de groepering
opnieuw aan het politieke leven kon deelnemen, fondsen mocht verzamelen en
toegang kreeg tot bevroren bankrekeningen. De TLP beloofde in de toekomst geen
gewelddadige politieke acties meer uit te voeren. Het ministerie van Binnenlandse
Zaken zou meer dan duizend aanhangers van de partij hebben vrijgelaten. 51
Volgens een andere bron zouden dat er meer dan tweeduizend zijn geweest.
Op 18 november 2021 werd partijleider Rizvi vrijgelaten uit de Kot
Lakhpatgevangenis in Lahore. Ook werd zijn naam verwijderd van een lijst
verdachten van terrorisme en sektarisme op basis van de ‘4th Schedule of AntiTerrorism Act, 1997’. 52 Personen op deze lijst worden bestraft met bevriezing van
hun banktegoeden, blokkade van hun bankkaart en identiteitskaart en plaatsing op
de zogenaamde ‘Exit Control List’ (ECL) 53. In april 2021 waren meer dan 100 leden
van de TLP op deze lijst gezet. 54 Voor meer informatie over de Exit Control List, zie
paragraaf 1.1.8.
Journalisten, het maatschappelijk middenveld, oppositiepartijen, maar ook politie
agenten bekritiseerden de beslissing van premier Imran Khan en zijn regeringspartij
Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) om het verbod op te heffen en de leider vrij te laten.
De protesten hadden tot doden en gewonden geleid. Tijdens de beide TLP-protesten
in april en oktober 2021 waren zeker 11 politieagenten gedood en meer dan 1250
agenten gewond geraakt. 55
De TLP heeft twee ‘fatwa’s’ uitgevaardigd tegen PVV-leider Geert Wilders. De eerste
was in 2018 door toenmalig TLP-leider Khadim Hussain Rizvi naar aanleiding van de
cartoonwedstrijd van Wilders. De tweede fatwa werd in april 2022 uitgevaardigd
door de huidige TLP-leider Saad Hussain Rizvi naar aanleiding van tweets van
Wilders. Rizvi dreigde ermee Wilders te onthoofden en riep Nederlandse moslims op
hem te vermoorden. 56 Voor een nadere bespreking van het begrip ‘fatwa’, zie
paragraaf 3.3.8 over rechtsgang.

Dawn, LHC declares TLP chief Saad Rizvi's detention illegal, 15 november 2021.
Vertrouwelijke bron 10 juni 2021.
50
The Independent, Pakistan, Islamists reach agreement to end violent rally, 31 oktober 2021; Zeit online, Pakistan
hebt Verbot islamistischer Partei TLP auf , 8 november 2021; Volgens The Independent waren het er ‘tenminste
zeven’, volgens Zeit Online waren het er zes. (voetnoten van deze artikelen hierboven).
51
Zeit online, Pakistan hebt Verbot islamistischer Partei TLP auf, 8 november 2021.
52
Dawn, TLP chief Saad Hussain Rizvi released from jail, 18 november 2021.
53
http://balochistan.gov.pk/wp-content/uploads/2019/08/THE-EXIT-FROM-PAKISTAN-CONTROL-ORDINANCE1981.doc.pdf
54
The News, Over 100 TLP clerics placed on Fourth Schedule, 20 april 2021.
55
Vertrouwelijke bron 29 december 2022.
56
Rijksoverheid, Antwoorden van de minister-president op vragen van het lid Wilders (PVV) over de zeer recent in
Pakistan uitgesproken fatwa en dreigementen tegen een Nederlandse parlementariër, 3 mei 2022; Het Parool,
Wilders doet opnieuw aangifte tegen Pakistaanse geestelijke, 20 november 2019; Rijksoverheid, Antwoord op
vragen van de leden Ceder en Segers over de oproepen tot de doodstraf tegen een Nederlands Tweede Kamerlid
door een Pakistaanse geestelijke, 9 juni 2022.
48
49

Pagina 13 van 153

1.1.3

Andere militante groeperingen
Deze paragraaf gaat in op militante groeperingen (naast de TTP en TLP) die hun
aanvallen gericht uitvoeren op specifieke personen of groepen, zoals religieuze
groeperingen of etnische bevolkingsgroepen.
Daarnaast bestaat er binnen de Pakistaanse samenleving geweld en discriminatie
tussen verschillende groepen of individuen. Er moet een onderscheid worden
gemaakt tussen gerichte acties van specifieke groeperingen tegen andere
groeperingen en animositeit tussen verschillende (religieuze of etnische) grotere
groepen binnen de samenleving. Tegelijkertijd is er ook een wisselwerking tussen
beide.
Ophitsing en indoctrinatie door militante groeperingen leidt tot meer intolerantie en
haat tegenover (religieuze) minderheden onder de bevolking. Een voorbeeld hiervan
is de lynchpartij van een Sri Lankaanse fabrieksmanager, die werd dood geslagen en
in brand gestoken door een woedende menigte fabriekarbeiders. De werknemers
dachten dat de manager zich schuldig had gemaakt aan godslastering door posters
met de naam van de profeet Mohammed te verwijderen. Dit zou echter tijdelijk
gedaan zijn omdat er schoonmaakwerkzaamheden werden verricht. 57
Voor een overzicht van de aanslagen per terroristische groepering in 2021, inclusief
tabellen, zie paragraaf 1.1.5.

ISKP – Islamic State provincie Khorasan
Islamitische Staat Khorasan Provincie (ISKP), ook wel ISIS-K, ISK-P of IS-K
genoemd, is de regionale tak van IS. De naam verwijst naar een historische regio
die in het hedendaagse Afghanistan en Pakistan ligt. Volgens verschillende media is
de in januari 2015 opgerichte groepering een van de meest extreme en
gewelddadige van alle jihadistische militante groeperingen in Afghanistan en
Pakistan. ISKP rekruteert zowel Afghaanse als Pakistaanse jihadisten, vooral
overgelopen leden van de Afghaanse en Pakistaanse Taliban die vinden dat hun
eigen groepering niet ver genoeg gaat. 58
ISKP heeft het gemunt op Afghaanse en Pakistaanse veiligheidstroepen, politici en
ministeries, de Taliban, religieuze minderheden waaronder sjiitische moslims en
sikhs, strijdkrachten van de VS en de NAVO, internationale agentschappen
waaronder hulporganisaties en ‘westerse’ doelen meer in het algemeen. 59
ISKP streeft naar een islamitisch kalifaat en is vooral actief in de PakistaansAfghaanse grensregio. Zij opereert via zelfmoordaanslagen, (massa)schietpartijen
en geïmproviseerde explosieven (in het Engels bekend als improvised explosive
devices, IED’s) en valt zowel lokale doelwitten als grotere doelen aan. ISKP was
verantwoordelijk voor de aanval op de luchthaven van Kabul in augustus 2021,
waarbij 183 doden vielen. 60
ISKP is verantwoordelijk gesteld voor enkele van de grofste wreedheden van de
afgelopen jaren, zoals het aanvallen van meisjesscholen, ziekenhuizen en zelfs een
kraamafdeling, waar militanten naar verluidt zwangere vrouwen en verpleegsters
hebben doodgeschoten. 61
ISKP heeft haar basis in de oostelijke Afghaanse provincie Nangarhar, dicht bij de
drugs- en mensensmokkelroutes van en naar Pakistan. 62
BBC News, Pakistan: Killing of Sri Lankan accused of blasphemy sparks protests, 06 december 2021
BBC- Afghanistan: Who are Islamic State Khorasan Province militants? 11 oktober 2021; Reuters, Factbox: What is
Islamic State in Afghanistan?, 26 augustus 2021; Zie ook het Algemeen Ambtsbericht Afghanistan maart 2022.
59
BBC- Afghanistan: Who are Islamic State Khorasan Province militants? 11 oktober 2021.
60
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022.
61
BBC- Afghanistan: Who are Islamic State Khorasan Province militants? 11 oktober 2021.
62
BBC- Afghanistan: Who are Islamic State Khorasan Province militants? 11 oktober 2021.
57
58

Pagina 14 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

ISKP maakt deel uit van het wereldwijde IS-netwerk, dat aanslagen wil plegen op
westerse, internationale en humanitaire doelwitten overal ter wereld. Volgens
onderzoekers zijn er sterke banden tussen ISKP en het Haqqani-netwerk, dat op zijn
beurt een leidende rol speelt binnen de Taliban. Bij verschillende grote aanslagen
tussen 2019 en 2021 zou sprake zijn geweest van samenwerking tussen ISKP, het
Haqqani-netwerk van de Taliban en andere in Pakistan gevestigde gewapende
groepen. Desondanks heeft ISKP grote ideologische verschillen met de Taliban. ISKP
beschuldigde voorheen de groep ervan de jihad en het slagveld te hebben verlaten
voor een vredesregeling die via onderhandelingen tot stand is gekomen in ‘chique
hotels’ in Doha (Qatar). ISKP beschouwt de Taliban als ‘afvalligen’, waardoor het
doden van Taliban-militanten volgens hun interpretatie van de islamitische wet
geoorloofd is. 63 De naar schatting 1500-2200 strijders van ISKP in Pakistan zouden
voornamelijk voormalige TTP militanten zijn. 64 ISKP heeft zeven leiders gehad,
waarvan de eerste vijf Pakistaanse staatsburgers waren. 65
Eind november 2021 zette het Amerikaanse State Department drie ISKP leiders op
de lijst van Specially Designated Global Terrorists (SDGT). 66 Sinds 2016 staat de
organisatie op de Amerikaanse lijst van Foreign Terrorist Organisations. 67 Verder
wordt de overkoepelende organisatie ISIS/ISIL vanaf 2015 genoemd op de lijst van
verboden organisaties van de Pakistaanse regering. 68
Lashkar-e-Islam
Lashkar-e-Islam (LeI, ‘Leger van Islam’) is een islamitische militante groepering die
is opgericht in het Khyber-district van Pakistan. De groep is soennitisch en
propageert een strikte deobandi-vorm van de islam. Het hoofddoel van LeI is het
verwerven van territoriale controle en het instellen van een eigen bestuur over het
Khyber-district. 69
LeI onderhoudt nauwe banden met de TTP en de twee voerden gezamenlijke
aanslagen uit. In 2014 dwong een groot Pakistaans militair offensief de LeI om zich
te verplaatsen naar de Afghaanse provincie Nangarhar. Van daaruit is LeI aanvallen
blijven uitvoeren in het Khyber-district en is het in conflict geraakt met ISKP. 70
LeI streeft ernaar streng islamitisch recht in te voeren in de gebieden die zij
controleert, inclusief een verbod op televisie, muziek, drank- en drugsverkoop en
andere onheilig geachte handelingen. LeI legde beperkingen op aan de activiteiten
van vrouwen en dreigde geweld te gebruiken tegen vrouwen die deelnamen aan
verkiezingen. LeI eist onder andere het bijwonen van het gebed in moskeeën en het
dragen van strikte islamitische kleding. 71
LeI richt zich tegen verschillende religieuze minderheden, andere militante
groeperingen en vertegenwoordigers van de Pakistaanse staat. Zo pleegde de
groepering aanslagen tegen soennitische barelvi- 72 en sjiitische moslims, Zakakhelstamleden 73, christenen, Pakistaanse strijdkrachten, politieagenten en verkozen
BBC- Afghanistan: Who are Islamic State Khorasan Province militants? 11 oktober 2021.
Congressional Research Service (CRS), Terrorist and Other Militant groups in Pakistan, 23 september 2021
65
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022.
66
US State Department, Taking Action Against ISIS-K Press Statement, 22 oktober 2021.
67
https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/, geraadpleegd op 22 april 2022.
68
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
69
Stanford University, Mapping Militant Organizations. “Lashkar-e-Islam”Last modified August 2019.
https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/lashkar-e-islam
70
Stanford University, Mapping Militant Organizations. “Lashkar-e-Islam”Last modified August 2019.
https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/lashkar-e-islam
71
Stanford University, Mapping Militant Organizations. “Lashkar-e-Islam”Last modified August 2019.
https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/lashkar-e-islam
72
Barelvi en deobandi zijn twee verschillende soennitische stromingen, waarbij deobandi conservatiever is en
strictere naleving van de regels eist.
73
De Zakhakhel zijn een van de acht clans van de Pashtun Afridi-stam die leven in de bergachtige grensgebieden bij
Peshawar. De Zakhakhel leven voornamelijk in de Bazar Vallei. Zie:
https://theodora.com/encyclopedia/a/afridi.html en
63
64

Pagina 15 van 153

staatsfunctionarissen. Ook voerde zij zelfmoordaanslagen uit in gebieden waar
alleen burgers zouden wonen en zich geen strijders zouden ophouden. 74
LeI heeft zich geassocieerd met de TTP. De organisatie gebruikt een breed scala aan
tactieken, waaronder ontvoering, plundering, onthoofding, bomaanslagen,
zelfmoordaanslagen en vuurwapenaanvallen tegen militairen. 75 LeI staat sinds 2001
op de lijst van verboden organisaties van de Pakistaanse regering. 76
In januari 2021 werd Mangal Bagh, leider van LeI, gedood. Dat bracht vooralsnog
geen grote veranderingen teweeg voor de organisatie of de relatie met de TTP. 77 De
nieuwe leider is Zala Khan Afridi. 78
Jamaat-ul-Ahrar
Jamaat-ul-Ahrar (JuA,’Vereniging van de Vrijen’) is een terroristische organisatie die
zich in augustus 2014 afsplitste van de TTP. De groep kwam in de belangstelling
nadat zij de verantwoordelijkheid had opgeëist voor de zelfmoordaanslag aan de
Wagah-grens in 2014.
In augustus 2020 sloot de splintergroep zich weer aan bij de TTP. 79 Zij richt haar
aanvallen onder andere tegen verschillende religieuze minderheden en Pakistaanse
veiligheidskrachten. 80
De JuA staat zowel op de lijst van verboden groeperingen van Pakistan als van de
VN. 81 In 2010 werd de overkoepelende TTP op de Amerikaanse lijst van Foreign
Terrorist Organizations gezet. 82 Sinds 2008 staat de TTP op de lijst van verboden
organisaties van de Pakistaanse regering. 83
Hizbul Ahrar
Hizbul Ahrar (‘Partij van de Vrijen’) spliste zich af van de JuA (zie hierboven) in
2017. Interne onenigheden onder de leiding van de TTP hadden in het verleden al
eens geleid tot dodelijke botsingen tussen verschillende facties. In augustus 2020
sloot de splintergroep zich weer aan bij de TTP, evenals de JuA. 84 Zij richten zich op
dezelfde doelen als de TTP.
In 2010 werd de overkoepelende TTP op de Amerikaanse lijst van Foreign Terrorist
Organizations gezet. 85 Sinds 2008 staat de overkoepelende TTP op de lijst van
verboden organisaties van de Pakistaanse regering. 86
Jaish-e Mohammad
Jaish-e Mohammad (JeM, ‘Leger van Mohammed’) is een Pakistaanse jihadistische
deobandi groep die actief is in Kasjmir. De groep wordt algemeen beschouwd als
een terroristische groepering.

https://nps.edu/documents/105988371/107571254/Afridi+UPDATED.pdf/50ec635f-f0c4-47e6-afedcaa4b53f19dc
74
Stanford University, Mapping Militant Organizations. “Lashkar-e-Islam”Last modified August 2019.
https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/lashkar-e-islam
75
Stanford University, Mapping Militant Organizations. “Lashkar-e-Islam”Last modified August 2019.
https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/lashkar-e-islam
76
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
77
Dawn, A Brief History of Mangal Bagh, 31 januari 2021, https://thediplomat.com/2021/01/a-brief-history-ofmangal-bagh/
78
The Hindu, Pakistan-based banned terror group Lashkar-e-Islam picks its new leader, 30 januari 2022.
79
VOA News, Experts: Tehreek-e-Taliban Pakistan Merger with Splinter Groups 'Bad News' for Pakistan, 13
september 2020.
80
VOA News, Pakistan Hails UN for Listing Jamaat-ul-Ahrar as Global Terrorist, 07 juli 2017.
81
VOA News, Pakistan Hails UN for Listing Jamaat-ul-Ahrar as Global Terrorist, 07 juli 2017.
82
https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/, geraadpleegd 21 april 2022.
83
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
84
Long War Journal, Pakistani Taliban splinter factions officially rejoin group, 17 augustus 2020.
85
https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/, geraadpleegd 21 april 2022.
86
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
Pagina 16 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Het voornaamste doel van JeM is om Kasjmir van India af te scheiden door middel
van gewelddadige aanvallen op veiligheids- en regeringsdoelen en het gebied in
Pakistan te integreren. De groep was betrokken bij verschillende
(zelfmoord)aanslagen, waaronder een aanslag op het Indiase parlement in Delhi
(samen met Lashkar-e-Taiba (LeT)) 87 in 2001 en een aanslag op een
overheidsgebouw in het door India bestuurde deel van Kasjmir. 88
Pakistan zette de JeM in 2002 op de lijst van verboden terroristische organisaties 89,
wat ertoe leidde dat de groep uit wraak ook aanslagen in Pakistan uitvoerde. In
2003 probeerde de groep tweemaal tevergeefs de toenmalige Pakistaanse president
Pervez Musharraf te vermoorden. 90
In 2001 werd de JeM op de Amerikaanse lijst van Foreign Terrorist Organizations
gezet. 91
Lashkar-e-Jhangvi
Lashkar-e-Jhangvi (LeJ,’Leger van Jhangvi’) is een extremistische deobandi groep
die sjiitische doelen aanvalt. De terroristische groepering werd in 1996 gevormd
door een groep radicale sektarische extremisten die zich hadden afgescheiden van
de Sipah-e-Sahaba Pakistan (SSP). De LeJ streeft ernaar Pakistan om te vormen tot
een soennitische staat, hoofdzakelijk met gewelddadige middelen. 92
De LeJ opereert vooral in Pakistan, waar het de verantwoordelijkheid heeft opgeëist
voor talrijke bloedbaden onder sjiieten en gerichte moorden op religieuze en
gemeenschapsleiders van sjiieten. De slachtoffers zijn leiders en medewerkers van
sjiitische groeperingen, bureaucraten, politieagenten en sjiitische gelovigen. Ook
heeft de LeJ talrijke aanslagen gepleegd tegen Iraanse belangen en Iraanse
onderdanen in Pakistan. 93
De Lashkar-e-Jhangvi wordt algemeen beschouwd als de meest geheimzinnige
sektarische extremistische groepering in Pakistan. Zij heeft zich nooit publiekelijk
aan het Pakistaanse publiek of de media laten zien. Haar enige manier van
communiceren is door middel van faxberichten en persberichten aan redacties om
de verantwoordelijkheid voor terreurdaden op te eisen. 94
Sinds 2003 staat de organisatie op de lijst van Foreign Terrorist Organisations van
de VS. 95 In 2020 sloot LeJ zich aan bij de TTP. 96 Sinds 2008 staat de TTP op de lijst
van verboden organisaties van de Pakistaanse regering. 97
Sipah-e-Sahaba Pakistan (= Ahle Sunnat Wal-Jamaat)
Sipah-e-Sahaba Pakistan (SSP, Soldaten van de Metgezellen van de Profeet
Pakistan) is een anti-sjiitische groepering die is opgericht in Punjab in het midden
van de jaren tachtig. De groepering staat nu bekend als Ahle Sunnat Wal-Jamaat
(de soennitische partij). Haar 3.000-6.000 leden opereren voornamelijk in de

Voor een beschrijving van LeT, zie verderop in deze paragraaf.
Al Jazeera - Profile: What is Jaish-e-Muhammad? 1 mei 2019; Vertrouwelijke bron 30 maart 2022; The Economic
Times, Jammu encounter: Had lost all hope, but army responded in time, rescued us, says family caught in
gunbattle, 22 april 2022.
89
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
90
Al Jazeera - Profile: What is Jaish-e-Muhammad? 1 mei 2019.
91
https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/, geraadpleegd 21 april 2022.
92
South Asia Terrorism Portal (SATP), Pakistan - Terrorist, insurgent and extremist groups
https://www.satp.org/terrorist-profile/pakistan/lashkar-e-jhangvi-lej
93
South Asia Terrorism Portal (SATP), Pakistan - Terrorist, insurgent and extremist groups
https://www.satp.org/terrorist-profile/pakistan/lashkar-e-jhangvi-lej
94
South Asia Terrorism Portal (SATP), Pakistan - Terrorist, insurgent and extremist groups
https://www.satp.org/terrorist-profile/pakistan/lashkar-e-jhangvi-lej
95
https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/
96
Jamestown Foundation, Terrorism Monitor Volume 19 Issue 18, Tehreek-e-Taliban Pakistan’s Discursive Shift From
Global Jihadist Rhetoric to Pashtun-Centric Narratives, 24 oktober 2021.
97
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
87
88

Pagina 17 van 153

voormalige FATA (nu samengevoegd met de provincie Khyber Pakhtunkhwa),
Punjab, Balochistan, en Karachi. 98
De soennitische sektarische groepering was betrokken bij terroristisch geweld,
voornamelijk gericht tegen de sjiitische minderheid in Pakistan. 99
De extremisten van de Ahle Sunnat Wal-Jamaat doodden gericht prominente
tegenstanders. Verder vielen zij gelovigen in sjiitische moskeeën aan. Zij zouden
Iran beschouwen als de sponsor van sjiitische extremistische groeperingen in
Pakistan. Wanneer een belangrijke soennitische leider werd vermoord, zouden
Iraniërs in Pakistan vervolgens het doelwit van vergelding worden. 100
De organisatie is actief geweest als politieke partij en heeft aan verkiezingen
deelgenomen. 101 Sinds 2002 staat de SSP op de lijst van verboden organisaties van
de Pakistaanse regering. 102
Jamaat-e-Islami
Jamaat-e-Islami (JeI, ‘Islamitische Vereniging’) is een religieuze partij die in 1941 is
opgericht in het voormalige Brits Indië (nu Pakistan). In 1953 leidde de Jamaat-eIslami een gewelddadige campagne tegen ahmadi’s die 2000 doden tot gevolg had.
De Jamaat blijft actief in haar pogingen om de samenleving te hervormen volgens
de islamitische wet. 103 Volgens de emir van Jamaat-e-Islami, Sirajul Haq, zorgt het
kapitalistische denken ervoor dat de mensheid wordt geëxploiteerd. Alleen JeI zou
Pakistan terug op het rechte pad kunnen brengen. 104
Jamaat-Ud-Dawa
Jamaat-Ud-Dawa (JuD, ‘Vereniging voor Proselitisme’) werd in 1985 opgericht door
een kleine groep islamitische geestelijken. 105 De organisatie is nauw gelieerd aan
Lashkar-e-Taiba (LeT) (zie hieronder). De leider van JuD is Hafiz Saeed, die tevens
mede-oprichter is van Lashkar-e-Taiba.
Volgens de VS is Jamaat-ud-Dawa een liefdadigheidsorganisatie die dient als
dekmantel voor Lashkar-e-Taiba. 106 De liefdadigheidsorganisatie van JuD heet de
Falah-e-Insaniat Foundation (FIF) en werd opgericht in Pakistan. De organisatie was
gevestigd in Lahore. Het behoort tot de Ahl-i Hadith- school van denken van de
soennitische islam. In 2019 verbood de regering van Pakistan de FIF. Tientallen
scholen, madrassa’s en ziekenhuizen die werden gerund door de organisatie, werden
toen overgenomen door de regering. 107
Sinds 2019 staat JuD op de lijst van verboden organisaties van de Pakistaanse
regering. 108
Lashkar-e-Taiba (LeT)
Congressional Research Service (CRS), Terrorist and Other Militant Groups in Pakistan, 23 september 2021.
South Asia Terrorism Portal (SATP), Pakistan - Terrorist, insurgent and extremist groups
https://www.satp.org/terrorist-profile/pakistan/sipah-e-sahaba-pakistan-ssp
100
South Asia Terrorism Portal (SATP), Pakistan - Terrorist, insurgent and extremist groups
https://www.satp.org/terrorist-profile/pakistan/sipah-e-sahaba-pakistan-ssp
101
South Asia Terrorism Portal (SATP), Pakistan - Terrorist, insurgent and extremist groups
https://www.satp.org/terrorist-profile/pakistan/sipah-e-sahaba-pakistan-ssp
102
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
103
Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "Jamaat-i Islami". Encyclopedia Britannica, 26 Feb. 2020,
https://www.britannica.com/topic/Jamaat-i-Islami. Accessed 3 December 2021.
104
The Express Tribune, Only JI can put Pakistan on the right track: Siraj, 21 mei 2022.
105
Combating Terrorism Center (CTC), Jamaat-ud Daawa: Into the Mainstream, April 2015, VOLUME 8, ISSUE 4,
https://ctc.usma.edu/jamaat-ud-daawa-into-the-mainstream/
106
Trouw, Zelfs met tien miljoen dollar op zijn hoofd is Hafiz Saeed niet stil te krijgen, 25 november 2017;
https://www.trouw.nl/nieuws/zelfs-met-tien-miljoen-dollar-op-zijn-hoofd-is-hafiz-saeed-niet-stil-tekrijgen~b16cc5cf/; Combating Terrorism Center (CTC), Jamaat-ud Daawa: Into the Mainstream, April 2015,
VOLUME 8, ISSUE 4, https://ctc.usma.edu/jamaat-ud-daawa-into-the-mainstream/
107
Dawn, JuD, FIF facilities taken over in Punjab, Sindh, and Balochistan after listing by federal govt, 6 maart 2019;
Stringfixer, Stichting Falah-e-Insaniat, https://stringfixer.com/nl/Falah-e-Insaniat_Foundation
108
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
98
99

Pagina 18 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

De jihadistische terroristische Lashkar-e-Taiba (LeT, ‘Leger der Rechtschapenen’)
werd in 1990 opgericht door Hafiz Saeed. De groepering pleegde de grootschalige
aanslagen in Mumbai in november 2008. De groepering richt zich vooral op de
Indiase deelstaat Jammu en Kasjmir in het Himalayagebergte. Dit gebied wordt door
Pakistan geclaimd. Voor Lashkar-e-Taiba is India de grote vijand. 109
LeT onderschrijft een strikte fundamentalistische interpretatie van de islam en
streeft naar de oprichting van een islamitisch kalifaat in Zuid-Azië. De groep heeft
de VS, Israël en India bestempeld als vijanden van de islam. LeT heeft talrijke
dodelijke aanslagen gepleegd tegen Indiase functionarissen, troepen en burgers in
het betwiste gebied Kasjmir en in heel India en Afghanistan. De groep heeft eigen
trainingskampen, faciliteiten, scholen en medische klinieken in Pakistan. Het
beschikt over eigen liefdadigheidsorganisatie, Jamaat-ud-Dawa (JuD) (zie
hierboven), en heeft humanitaire hulpmissies in Pakistan gesteund. 110
Hafiz Saeed, die ook leider is van Jamaat-ud-Dawa, wordt gezien als het brein
achter de aanslagen in Mumbai. In april 2022 werd hij door een Pakistaans
gerechtshof veroordeeld tot 31 jaar celstraf vanwege twee gevallen van terrrorisme
financiering. 111
In 2001 werd LeT op de Amerikaanse lijst van Foreign Terrorist Organizations
gezet. 112
Tablighi Jamaat
De Tablighi Jamaat (‘Vereniging van Predikers’) werd in 1926 in India opgericht door
een deobandi islamgeleerde die een groep toegewijde predikers bijeen wilde
brengen om de ‘ware islam’ te doen herleven.
Leden sporen medemoslims aan om te leven en zich te kleden zoals de profeet
Mohammed deed. Mannen scheren meestal hun bovenlip en dragen een lange
baard. De organisatie is er niet op gericht mensen van andere geloofsovertuigingen
tot de islam te bekeren, maar veeleer op het ‘zuiveren’ van het moslimgeloof. 113
De modus operandi van de groep zou vreedzaam zijn en richt zich volledig op de
moslimgemeenschap wereldwijd. Volgens ingewijden ‘heerst er een cultuur van
geheimzinnigheid in de organisatie, waardoor achterdocht ontstaat’. In sommige
Centraal-Aziatische landen zoals Oezbekistan, Tadzjikistan en Kazachstan, is de
organisatie verboden omdat de regeringen de puriteinse prediking als extremistisch
beschouwen. 114
Bescherming tegen militante groeperingen en activiteiten
De Pakistaanse overheid probeert burgers te beschermen tegen aanvallen van
militante groeperingen en activiteiten. Dit doet zij door het uitvoeren van operaties
tegen militante groeperingen, het arresteren van geweldplegers en het beschermen
van locaties of personen die een specifiek doel kunnen zijn. Zo beschermen zij in
Quetta de Hazara’s, die in een afgeschermd deel van de stad wonen, en begeleiden
ze vaccinatieteams.
Volgens het jaarlijkse rapport van de US Commission on International Religious
Freedom (USCIRF) over het jaar 2021 zou de Pakistaanse regering echter hebben
‘gefaald in het beschermen van religieuze minderheden tegen niet-statelijke actoren
zoals de TLP’. 115 Het rapport noemt daarbij niet alleen gerichte gewapende
aanvallen, maar ook het toelaten van een klimaat waarin moslim-extremistisch

Trouw, Zelfs met tien miljoen dollar op zijn hoofd is Hafiz Saeed niet stil te krijgen, 25 november 2017.
Stanford, Center for International Security and Cooperation (CISAC), Lashkar-e-Taiba,
https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/lashkar-e-taiba#text_block_25834
111
Trouw, Zelfs met tien miljoen dollar op zijn hoofd is Hafiz Saeed niet stil te krijgen, 25 november 2017.
112
https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/, geraadpleegd 21 april 2022.
113
The Hindu - Explained | Who are the Tablighi Jamaat? 2 april 2020.
114
The Hindu - Explained | Who are the Tablighi Jamaat? 2 april.
115
US Commission on International Religious Freedom (USCIRF), Annual report 2022, april 2022, p.28
109
110

Pagina 19 van 153

gedachtengoed steeds meer getolereerd wordt en onbestraft blijft. Voor meer
informatie, zie paragraaf 1.1.6 over bescherming.
Het aantal acties van de veiligheidstroepen is toegenomen met de stijging van het
aantal militante aanvallen. In 2021 vonden er 207 operaties plaats waarbij 188
verdachte militanten, 32 veiligheidstroepen personeel en twee burgers omkwamen.
17 personen, onder wie 16 leden van veiligheidstroepen, raakten gewond en 222
verdachte militanten werden gearresteerd. In 2020 vonden er 146 operaties plaats,
waarbij 142 verdachte militanten, 21 veiligheidstroepen en 182 verdachten werden
gearresteerd. 116

1.1.4

Belangrijkste politieke ontwikkelingen in Pakistan sinds het vorige (thematische)
ambtbericht
In aanvulling op de ontwikkelingen op veiligheidsgebied, beschreven in paragraaf
1.1.1, volgt hier een beknopte beschrijving van de belangrijkste politieke
ontwikkelingen in Pakistan sinds eind 2020. De ontwikkelingen met betrekking tot
de TTP en de TLP zijn beschreven in paragraaf 1.1.2.
De regering van de in augustus 2018 gekozen premier Imran Khan had te maken
met forse uitdagingen. Het lukte Khan met zijn partij Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI)
dan ook niet om de volledige regeerperiode tot 2023 uit te dienen. 117
Islamistische groeperingen zoals de TTP, ISKP en een groot aantal kleinere partijen
bleven de politieke stabiliteit en de sociale cohesie ondermijnen. Massale
gewelddadige demonstraties van de rechts-religieuze partij TLP vonden plaats in
april en oktober 2021. 118 Onderhandelingen van Khan met de TLP en de Pakistaanse
Taliban leidden tot kritiek op de regering.
Na de machtsovername door de Taliban in Afghanistan kwam er een stroom
vluchtelingen op gang, waardoor het aantal Afghanen in Pakistan verder toenam.
Ook groeide de onrust in het grensgebied met Afghanistan.
Het aantal terroristische aanslagen in het hele land groeide in 2021 met 42% in
vergelijking met met het jaar ervoor.
Er waren spanningen tussen de PTI regering en het leger, een van de invloedrijkste
krachten in Pakistan. Zo was er rond oktober 2021 onenigheid over de benoeming
van de directeur-generaal (DG) van de Inter-Services Intelligence (ISI), de
inlichtingendienst van Pakistan. 119 Na de val van Imran Khan in april 2022 (zie
hieronder), verscherpte de tegenstelling tussen Khan en de legerchef Qamar Javed
Bajwa. De termijn van generaal Bajwa loopt af in november 2022, zijn ambtsperiode
was al eens verlengd tot zes jaar. Deze onzekere factor zorgt nog eens voor extra
instabiliteit. 120
Naast het toenemende aantal aanslagen, verslechterde de economische situatie. Dit
droeg bij aan groeiende ontevredenheid onder de bevolking. De PTI-regering wist bij
onderhandelingen met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) een leningenpakket
van zes miljard dollar te krijgen. 121 De inflatie was ongekend hoog. Van januari
2020 tot september 2021 stegen de voedselprijzen in Pakistan met bijna achttien
PICCS (Pakistan Institute for Conflict and Security Studies), Resurgent militancy, rising extremism warrant
collective national resolve, Pakistan annual security assessment report 2021, p.14
117
Economist Intelligence Unit (EIU), Political Stability, 15 november 2021.
118
Economist Intelligence Unit (EIU), Political Stability, 15 november 2021.
119
The Diplomat, Tumultuous days ahead for prime minister Imran khan, 27 oktober 2021; US Institute for Peace
(USIP), Pakistans Shifting Political and Economic Winds, 27 oktober 2021.
120
Vertrouwelijke bron 12 april 2022.
121
The Diplomat, Tumultuous days ahead for prime minister Imran Khan, 27 oktober 2021.
116

Pagina 20 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

procent. 122 In april 2022 vroeg de Pakistaanse regering het IMF de lening te
verlengen en te verhogen. 123
Val van Imran Khan
In april 2022 diende de oppositie een motie van wantrouwen in tegen premier Imran
Khan. Hij probeerde deze te kenteren door het parlement te ontbinden en
vervroegde verkiezingen uit te schrijven. Khan stelde dat een ‘buitenlandse
samenzwering erop uit was om hem ten val te brengen’. Dit zei hij te hebben
afgeleid uit een diplomatiek bericht. Het National Security Committee (NSC)
concludeerde later dat dit niet het geval was. 124 Op 7 april 2022 verklaarde het
Hooggerechtshof dat het ongrondwettelijk was om de parlementaire motie van
wantrouwen tegen PM Khan niet in stemming te brengen. Imran Khan werd daarop
op 9 april weggestuurd met 174 stemmen van de 342. Op 11 april 2022 trad
oppositieleider Shahbaz Sharif van de PML-N (Pakistan Muslim League-Nawaz) aan
als nieuwe premier. 125
Shahbaz Sharif is zeventig jaar oud en lid van de Sharif-dynastie. Zijn oudere broer
en voormalig premier Nawaz Sharif woont sinds november 2019 in London. 126 Onder
de regering Khan kreeg de van corruptie verdachte Nawaz toestemming om voor
medische redenen kort het VK te bezoeken. Sinds dat bezoek in 2019 keerde hij
echter niet meer terug naar Pakistan en werd zijn paspoort ingetrokken. Binnen de
PML-N speelt Nawaz nog altijd een grote rol. Inmiddels is hij weer in het bezit van
een Pakistaans paspoort. 127 Verschillende leden van de familie Sharif zijn eveneens
aangeklaagd voor corruptie, volgens henzelf zijn deze aanklachten politiek
gemotiveerd. 128
Oud-premier Imran Khan blijft druk uitoefenen op de nieuwe regering en speelt
daarbij in op anti-westerse gevoelens. Khan heeft zijn volgelingen meerdere keren
opgeroepen en gemobiliseerd tot grote demonstraties om vervroegde verkiezingen
te eisen. De verkiezingen staan gepland voor zomer of nazomer 2023. Volgens de
Election Commission of Pakistan (ECP) kunnen de verkiezingen niet vóór mei 2023
gehouden worden. 129
Bij lokale verkiezingen (by-elections) voor de provinciale assemblee in Punjab in juli
2022 behaalde Khans PTI onverwachts een overwinning op de PLM-N. Khan ging
door met rondreizen door het land om felle speeches te geven met kritiek op de
regering. In augustus beschuldigde hij tijdens een bijeenkomst lokale politie
autoriteiten en een vrouwelijke rechter van het opsluiten en mishandelen van een
voormalig medewerker van hem, Shahbaz Gill. Daarop werd Khan beschuldigd van
het breken van de anti-terrorisme wetten vanwege het bedreigen van
staatsdienaren en staatsinstituties. Hij werd op borgtocht vrijgelaten. Grote groepen
aanhangers verzamelden zich bij zijn huis in Islamabad om steun te betuigen. Ze
dreigden met het ‘overnemen van Islamabad’ als hun leider gearresteerd zou

US Institute for Peace (USIP), Pakistans Shifting Political and Economic Winds, 27 oktober 2021; FT, Pakistan's
economic pain poses political headache for Imran Khan, 1 december 2021.
123
Le Figaro, L'éternelle quête du Pakistan auprès du FMI, 29 april 2022.
124
Zie: The Independent, Pakistan says US did not help topple Imran Khan's government, 23 april 2022.
https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-imran-khan-shehbaz-sharif-b2063917.html
125
BBC, Imran Khan ousted as Pakistan's PM after vote, 10 april 2021; Vertrouwelijke bron 12 april 2022.
126
The Guardian, Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan, 11 april 2022; Hindustan Times,
Pakistan PM Shehbaz meets brother Nawaz Sharif in London, 12 mei 2022; Vertrouwelijke bron 12 april 2022.
127
The Guardian, Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan, 11 april 2022; Vertrouwelijke bron
29 april 2022.
128
Vertrouwelijke bron 12 april 2022; Times of India, PML-N leaderShahbaz Sharif walks free from jail, 23 april 2021.
129
Business Standard, Imran Khan to hold protest rally in Islamabad against 'corrupt' Pak govt, 26 juni 2022;
Business Standard, Pakistan poll body says general elections not possible before May 2023, 27 april 2022; Al
Jazeera, Pakistan’s Imran Khan calls for early polls after Punjab victory, 18 juli 2022; Vertrouwelijke bron 13 mei
2022.
122

Pagina 21 van 153

worden. Het Hooggerechtshof oordeelde dat de terrorisme aanklachten ingetrokken
moesten worden. Andere aanklachten wegens de bedreigingen bleven echter
staan. 130

1.1.5

Gerichte (gewelds)incidenten
Tijdens de verslagperiode hebben diverse groeperingen aanslagen gepleegd of
geweld gebruikt. Dit waren onder andere doelgerichte moorden, aanslagen met
verschillende types geïmproviseerde explosieven (in het Engels bekend als
improvised explosive devices, IED’s), zelfmoordaanvallen, granaataanvallen,
raketaanvallen en sabotage. 131 Ook vond mishandeling, foltering, ontvoering en
illegale detentie plaats.
Slachtoffers van geweld
Net als de afgelopen jaren waren gemeenschappen van religieuze minderheden, met
name sjiieten, hindoes, christenen en ahmadi’s, het slachtoffer van sektarisch
geweld. 132 In Balochistan (met name in Quetta) waren de sjiitische Hazara een
specifiek doelwit.. 133 LHBTI’ers en ook vrouwen waren regelmatig doelwit van
gewelddadige aanvallen. Ook waren er gerichte aanslagen op Chinese doelwitten. 134
Bloed- en eerwraakkwesties leidden tot gewelddadigheden. Jonge meisjes van
christelijke gemeenschappen waren bijzonder kwetsbaar, zij liepen het risico op
gedwongen bekering. 135
Naast geweld tegen burgers was er ook een stijging in het aantal gerichte aanvallen
tegen veiligheidstroepen en hun installaties. 136
Actoren van geweld
Een groot aantal extremistische militante groeperingen voerde aanvallen uit op
burgers en overheidsdoelen. De organisaties die de meeste aanvallen uitvoerden,
waren de TTP en ISKP. Sommige organisaties, zoals Sipah-e-Sahaba Pakistan (ook
Ahle Sunnat Wal-Jamaat genoemd) en Lashkar-e-Jhangvi richtten zich alleen tegen
sjiieten. ISIS pleegde een zelfmoordaanslag op een sjiitische moskee in Peshawar op
4 maart 2022, waarbij zeker 62 mensen omkwamen. 137 Militante opstandige
groeperingen in Balochistan werden actiever. Verder zorgden de gewelddadige
demonstraties van de TLP voor onrust en verdere escalatie van geweld.
Volgens verschillende bronnen zouden veiligheidstroepen, waaronder leger, politie
en veiligheidsdiensten zich schuldig maken aan mishandeling, gedwongen

BBC News, Imran Khan: Pakistan police charge ex-PM under terrorism act, 22 augustus 2022; BBC News, Imran
Khan: Supporters show solidarity with ex-Pakistan PM, 22 augustus 2022, Foreign Policy, Imran Khan’s
Revolution, The ousted prime minister is challenging the taboos of Pakistani politics, 24 augustus 2022; The
Economist, On the comeback trail with Imran Khan, 25 augustus 2022; Al Jazeera, Drop ‘terrorism’ charges
against ex-PM Imran Khan: Pakistan courty, 19 september 2022.
131
EASO, Pakistan Security Situation - Country of Origin Report, p.49, oktober 2021.
132
EASO, Pakistan Security Situation - Country of Origin Report, p.21, oktober 2021.
133
Bijvoorbeeld bij een aanslag op 11 Hazari steenkoolmijnarbeier door ISIS. PICCS (Pakistan Institute for Conflict
and Security Studies), Resurgent militancy, rising extremism warrant collective national resolve, Pakistan annual
security assessment report 2021, p.8; EASO, Pakistan Security Situation - Country of Origin Report, pp.20-21,
28, 36, 92, 93 en 95, oktober 2021.
134
Drie van de vijf zelfmoordaanslagen in 2021 waren gericht tegen Chinese nationals PICCS. (Pakistan Institute for
Conflict and Security Studies), Resurgent militancy, rising extremism warrant collective national resolve, Pakistan
annual security assessment report 2021, p.11.
135
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
136
PICCS (Pakistan Institute for Conflict and Security Studies), Resurgent militancy, rising extremism warrant
collective national resolve, Pakistan annual security assessment report 2021, p.5 en 8.
137
Al Jazeera, ISIL suicide bomber of Pakistan mosque was Afghan exile, 10 maart 2022; Dawn, Death toll from
attack on Shia mosque in Peshawar rises to 62, 5 maart 2022.
130

Pagina 22 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

ontvoering en illegale detentie. 138 Ook pleegden zij (tegen)aanvallen op militante
groeperingen.
Geweld in de samenleving
Discriminatie en religieus geweld werden niet alleen gepleegd door specifieke
groepen, maar kwamen ook voort uit de bredere samenleving. 139
Toenemende extremistische en intolerante retoriek op digitale platforms en in het
openbare leven creëerden een omgeving waarin religieuze minderheden
kwetsbaarder werden voor haat en gemeenschapsgeweld. Dit leidde tot versterking
van vooroordelen en verhoogde angst onder religieuze minderheden. De meeste
gevallen van gemeenschapsgeweld tegen religieuze minderheden volgden op een
concreet ‘ontvlam-moment’, zoals een uitspraak van een politicus, religieus leider of
televisiepresentator. 140
Volgens het jaarlijkse rapport van het Pak Institute for Peace Studies (PIPS) waren
er in 2021 zeven gevallen van ‘gemeenschapsgeweld’ of geweld gebaseerd op
religie. Daarbij kwamen een Sri Lankaanse man en een ahmadi om het leven en
raakten acht personen gewond. Terwijl in 2020 de meeste uitbarstingen van
collectief geweld plaatsvonden in de provincie Khyber Pakhtunkhwa (KP), vonder er
in 2021 vijf incidenten plaats in Punjab, één in Islamabad en één in KP. Vier keer
was sprake van geweld door een menigte, twee maal werd een hindoetempel
aangevallen en vernield, en er werd een persoon van de ahmadi-gemeenschap
doodgeschoten.141
Volgens de United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF)
bleven de omstandigheden op het gebied van godsdienstvrijheid verslechteren.
USCIRF observeerde in 2020 ‘een sterke stijging van gerichte moorden,
blasfemiezaken, gedwongen bekeringen en haatzaaiende taal gericht tegen
religieuze minderheden, waaronder ahmadi's, sjiieten, hindoes, christenen en
sikhs’. 142 Deze trend zette zich voort in 2021. Volgens het eerder aangehaalde
rapport van het jaar erna over 2021 zou ‘de Pakistaanse regering hebben gefaald in
het beschermen van religieuze minderheden tegen niet-statelijke actoren (non-state
actors) zoals de TLP’. Het ging daarbij volgens USCIRF niet alleen om gerichte
gewapende aanvallen, maar ook over het toelaten van een klimaat waarin moslimextremistisch gedachtegoed steeds meer getolereerd wordt en onbestraft blijft. 143
De oorzaken en vormen van geweld verschillen in Pakistan per regio. Voor zover
mogelijk wordt het overzicht van de geweldsincidenten hieronder dan ook
uitgesplitst per regio.

Overzicht geweldsincidenten
Hieronder volgt een beperkt overzicht van geweldsincidenten die zich voorgedaan
hebben tijdens de verslagperiode. Het overzicht dient als illustratie van het soort
incidenten dat plaatsvond en wie daarbij slachtoffer waren. Het is niet mogelijk een

Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, 2022; US Department of State,
Country Reports on Human Rights Practices in 2021, Pakistan, 12 april 2022; zie verder de betreffende
paragrafen.
139
EASO, Pakistan Security Situation - Country of Origin Report, pp. 20-21, oktober 2021.
140
US Commission on International Religious Freedom (USCIRF), USCIRF Annual report 2021, p.28, april 2022.
141
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1,p.25.
142
United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF, Annual Report 2020, Pakistan, April 2021,
p.36.
143
US Commission on International Religious Freedom (USCIRF), Annual report 2021, april 2022, p.28.
138

Pagina 23 van 153

precies of volledig overzicht van alle geweldsincidenten te geven. Daarvoor waren
het er te veel en zijn ze te weinig gedocumenteerd.
De gegevens zijn opgesplitst in twee periodes: het jaar 2021 en de periode januariapril 2022. 144
Voor de eerste periode is gebruik gemaakt van informatie van twee verschillende
bronnen, namelijk het Pak Institute for Peace Studies (PIPS) en Armed Conflict
Location and Event Data (ACLED). 145 Voor de tweede, meest recente periode, is
alleen gebruik gemaakt van gegevens van ACLED, omdat die van PIPS nog niet
voorhanden zijn. Het PIPS en ACLED hanteren andere onderzoeksmethodes,
waardoor zij (licht) afwijkende uitkomsten laten zien en andere aspecten belichten.
Over het jaar 2021 zijn enkele grafieken bijgevoegd en wordt een overzicht per
regio gegeven.
De federale islamitische republiek Pakistan is onderverdeeld in vier provincies:
Balochistan, Khyber Pakhtunkhwa (KP), Punjab en Sindh. Daarnaast is er het
Islamabad Capital Territory.
Per 31 mei 2018 zijn de Federally Administered Tribal Areas (FATA) opgegaan in de
provincie Khyber Pakhtunkhwa. De vroegere FATA worden in de volksmond nog
steeds wel ‘tribale gebieden’ genoemd. De provincie Khyber Pakhtunkhwa heette
vroeger North-West Frontier Province. 146 Verder zijn er gebieden die een aparte
status hebben, namelijk Azad Jammu en Kasjmir en ook Gilgit Baltistan. 147 Over
Kasjmir bestaat een grensdispuut met India.

Overzicht jaar 2021
De veiligheidssituatie in Pakistan verslechterde in het jaar 2021. Volgens gegevens
van het onderzoekinstituut PIPS, nam het aantal terroristische aanslagen toe met
42% in vergelijking met het jaar ervoor. Deze aanslagen werden gepleegd door
verschillende nationalistische, religieus geïnspireerde militante en gewelddadige
sektarische groepen. Zij eisten 335 levens en veroorzaakten 555 gewonden. Dit
aantal vormde een stijging van 52% ten opzichte van het aantal doden bij aanslagen
in het jaar ervoor. 148
Religieus geïnspireerde militante groepen zoals de TTP, lokale Taliban groepen en
ISKP pleegden gezamenlijk een totaal van 128 terroristische aanvallen (95 in het
jaar ervoor) waarbij 236 mensen omkwamen en 278 gewond raakten. Verschillende
nationalistische Baloch en Sindh groepen voerden 77 aanvallen uit (44 in 2020)
waarbij 97 doden vielen en 255 gewonden. 149
In 2021 werden er vijf zelfmoordaanslagen gepleegd, drie in Balochistan en twee in
KP. De TTP voerde drie ervan uit, een in het Serena Hotel in Quetta, één op een
Frontier Corps (FC) 150 controlepost op de Quetta-Mastung Road en één op een bus
De maanden november en december 2020, die formeel wel onder de verslagperiode vallen, worden hier niet in
detail beschreven. Mogelijke belangrijke geweldsincidenten in die periode worden wel meegenomen in de
algemene evaluatie. Hiervoor is gebruik gemaakt van het EASO, Pakistan Security Situation - Country of Origin
Report, oktober 2021.
145
De gegevens van deze twee onderzoeksinstituten zijn gehaald uit het rapport EASO, Pakistan Security Situation Country of Origin Report, oktober 2021. Dit rapport geeft een indicatie van het aantal geweldsincidenten in de
periode januari 2020 tot en met juli 2021. Het baseert zich daarbij op de gegevens van drie verschillende
onderzoeksinstituten: Armed Conflict Location and Event Data (ACLED), Pakistan Institute for Conflict and
Security Studies (PICSS) en Pak Institute for Peace Studies (PIPS).
146
Thematisch ambtsbericht positie van Ahmadi’s en Christenen in Pakistan, p.37, november 2014:Thematisch
Ambtsbericht over de positie van Ahmadi’s en Christenen in Pakistan 2017-2020, p.16, oktober 2020:
147
https://www.pakinformation.com/provinces.html, geraadpleegd 14 mei 2022.
148
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.15.
149
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.15.
150
Het Frontier Corps is een paramilitaire macht in Balochistan en KP.
144

Pagina 24 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Chinese arbeiders in Kohistan in KP. ISKP eiste de verantwoordelijkheid op voor de
aanslag op een bus met mensen die gingen stemmen nabij Bajaur (KP). Balochistan
Liberation Army (BLA) nam de verantwoordelijkheid voor een aanslag op een
konvooi van Chinese arbeiders bij Gwadar. In totaal kwamen bij de
zelfmoordaanslagen dertig mensen om en raakten er 85 gewond. 151
Burgerslachtoffers
In het jaar 2021 verloren 126 burgers hun leven door aanslagen en raakten er 328
gewond in Pakistan. 152 Het PIPS heeft de (burger)slachtoffers onderverdeeld in
verschillende categoriën. In 2021 waren er 16 aanslagen op ‘gewone’ burgers; 9
aanslagen op pro-regerings dorpsleiders en leden van vredescommissies; 7
aanslagen op politieke leiders; 7 op overheidsbeambten; 6 op poliovaccinatiewerkers en hun veiligheidsescortes; 5 op niet-Baloch arbeiders en
arbeidsmigranten in Balochistan; 4 op CPEC/Chinese personen en 3 op sjiieten en
soennieten 153. 154
Slachtoffers militanten
In 2021 werden er 32 militanten gedood en 9 gewond, ofwel in zelfmoordacties of in
vergeldings schietpartijen naar aanleiding van aanslagen. 155
Slachtoffers onder veiligheidstroepen
In 2021 waren de veiligheidstroepen het meest frequente doelwit van militante
groeperingen. Van de 207 terroristische aanslagen waren er 137 - ofwel meer dan
66% - gericht tegen personeel, voertuigen en controleposten van veiligheids- en
wethandhavingsdiensten. 156
Onder personeel van veiligheidstroepen en wethandhavingsinstanties vielen 177
doden en 218 gewonden. Onder de 177 doden waren 65 militairen, 53 politie
agenten, 48 leden van het FC 157; 6 Levies 158; 4 niet nader gespecificeerde
paramilitairen en een Ranger 159.

Zie de onderstaande tabellen voor een overzicht van de doelen en aard van de
terroristische aanslagen in 2021, de regionale spreiding en de groeperingen die ze
hebben uitgevoerd.
Tabel 1: Doelen van terroristische aanslagen in 2021. 160
Doel
Veiligheids/wetshandhavende instanties
(personeel, konvooien, gebouwen)
Onderwijs/instituties/leraren

Aantal
137

Doden
213

Gewonden
341

2

0

0

Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.22-23.
152
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.15.
153
Het is onduidelijk tot welke soennitische stroming de slachtoffers behoorden.
154
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.16.
155
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.15.
156
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.16.
157
Het Frontier Corps is een paramilitaire macht in Balochistan en KP.
158
De Pakistan Levies of Federal Levies zijn paramilitaire wetshandhavende instantie.
159
De Pakistan Rangers zijn een paramilitaire federale wetshandhavende instantie.
160
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.16/17.
151

Pagina 25 van 153

Niet-Baloch arbeidsmigranten
Overheidsbeambten
Hoogspanningsmast/telefoonmast
Niet nader gespecificeerde burgers
Sjiieten
Gebedsoorden/heiligdommen/madrassa’s
Soennieten
Haqqani netwerk
Politieke leiders/werkers
Ngo’s/maatschappelijk middenveld
Sikh
Vermeende spion
Gezondheids/polio-vaccinatiewerkers,
veiligheidsescortes
Pro-regering stamhoofden/leden van
vredescommissies
Afghaanse Taliban/anderen
Chinees/CPEC
Voormalige militanten
Spoorwegen/rails
Ontwikkeling, exploratie projecten,
bedrijven, arbeiders
Totaal

5
7
1
16
2
1
1
1
7
1
1
1
6

12
6
0
38
13
0
0
1
11
4
1
1
5

11
42
0
78
21
1
1
0
20
1
0
0
2

9

10

3

1
4
1
1
2

1
17
1
0
1

0
34
0
0
0

207

335

555

Tabel 2: Terroristische aanslagen in Pakistan per regio in 2021. 161
Regio
Khyber
Pakhtunkhwa
Balochistan
Punjab
Karachi
Sindh (zonder
Karachi)
Islamabad
Totaal

Aantal
aanslagen
111

Doden

Gewonden

169

122

81
5
5
3

136
14
12
1

345
51
31
4

2
207

3
335

2
555

Tabel 3: Aard van de geweldsincidenten in 2021. 162
Aard van incident
Terroristische aanslag
Politiek/etnisch geweld
Gevechten en ‘encounters’ tussen
veiligheidstroepen en militanten

Aantal
incidenten
207
5
6

Doden

Gewonden

335
7
15

555
12
1

Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.18/19.
162
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.19.
161

Pagina 26 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Grensoverschrijdende gevechten
en aanvallen
Operationele aanvallen door
veiligheidstroepen
Intertribale gevechten
Gevechten militanten
Baloch/religieus geïnspireerd
geweld
Mislukte poging
Gerichte aanval (niet duidelijk of
door terroristen)
Protesten/gevechten met
veiligheidstroepen
Totaal

23

16

26

63

197

13

1
1
7

11
1
2

15
0
8

6
1

0
1

0
0

6

24

415

326

609

1045

Tabel 4: Terroristische aanslagen geclaimd of gepleegd door terroristische
groeperingen in 2021. 163
Karachi

Totaal

4
-

Sindh
(zonder
Karachi)
-

1

87
22
38

-

-

-

2

25

4

-

-

-

-

4

1

-

-

-

-

1

1

-

-

-

-

1

-

-

-

3

-

3

-

-

-

-

1

1

-

1

1

-

-

1

5

-

-

-

-

5

4
1

2
-

2
-

-

1
-

11
8

81

111

7

3

5

207

Organisatie

Balochistan

KP

Punjab &
Islamabad

TTP
Lokale Taliban
Balochistan Liberation
Army (BLA)
Baloch Liberation Front
(BLF)
Baloch Republican
Army (BRA)
United Baloch Army
(UBA)
Baloch Republican
Guard
Sindhudesh
Revolutionary Army
(SRA)
Sipeh-e-Muhammad
Pakistan
Rivaliserende
sectarische groepen
Nationalistische
opstandelingen
(ongespecificeerd)
Onbekende militanten
ISIS
geaffilieerden/aanhang
ers
Totaal

5
37

78
22
-

23

163

Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.84.
Pagina 27 van 153

Geweldsincidenten per regio
Khyber Pakhtunkkhwa (KP)
Net als in het voorgaande jaar was Khyber Pakhtunkhwa de provincie waar het
hoogste aantal terroristische aanslagen werd gepleegd in 2021. In totaal werden
111 aanslagen gepleegd, waarbij 169 doden en 122 gewonden vielen. Meer dan
71% van de aanvallen was gericht tegen veiligheidstroepen en
wethandhavingsdiensten. Er waren 6 aanslagen op polio-vaccinatiewerkers en hun
politie escorte en 12 op dorpsoudsten die pro-regering waren. De meeste aanslagen
werden uitgevoerd door de TTP en gelieerde lokale Taliban groepen, enkele ook door
ISKP. 164
Voor een overzicht van de doelen van militanten in KP, zie tabel KP2021 165 in de
bijlage in paragraaf 6.4.
Balochistan
Na KP was Balochistan in 2021 de regio die het meest te lijden had onder nietstatelijk geweld. 136 mensen werden gedood en 345 raakten gewond in 81
aanslagen door Baloch opstandelingen en religieus geïnspireerde militante groepen.
Verschillende opstandige Baloch groeperingen waren actief zoals de Baloch
Liberation Army (BLA), het Balochistan Liberation Front (BLF), BRAS (een alliantie
van Baloch opstandelijke groepen, voornamelijk BLA, BLF en de Baloch Republican
Guard (BRG)) Lashkar-e-Balochistan, Baloch Republican Army (BRA) en United
Baloch Army (UBA). Deze Baloch groeperingen voerden 71 aanslagen uit, waarbij zij
95 mensen doodden en 234 verwondden. 166 Religieus geïnspireerde militante
groeperingen zoals TTP en ISKP en andere onbekende militanten voerden 10
aanvallen uit in Balochistan. Daarbij kwamen 41 mensen om en raakten er 111
gewond. 167
Begin 2021 pleegde IS een aanslag waarbij het 11 Hazara mijnwerkers doodde. 168
Zie verder paragraaf 3.1.5 over Balochistan.
Voor een overzicht van de doelen van militanten in Balochistan, zie tabel B2021 169 in
de bijlage in paragraaf 6.4.
Sindh
In de provincie Sindh vonden in 2021 verschillende terroristische aanslagen plaats,
waarvan 5 in de hoofdstad Karachi. Daarbij kwamen 13 mensen om het leven en
raakten er 35 gewond. Zes van deze aanvallen werden uitgevoerd door
nationalistische Baloch en Sindhi opstandelingen, met name BLA, BLF en Sindhudesh
Revolutionary Army (SRA). In Karachi voerde de BLF 2 aanslagen uit tegen Chinese
personen en BLA deed een aanval tegen Rangers. De sjiitische sektarische groep
Sipah-e-Muhammad Pakistan (SMP) voerde een aanslag uit in Karachi. 170
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.17.
165
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.46.
166
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.17.
167
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.18.
168
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.18.
169
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.54.
170
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.60/61.
164

Pagina 28 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Voor een overzicht van de doelen van militanten in Sindh, zie tabel S2021 171 in de
bijlage in paragraaf 6.4.
Punjab
In de provincie Punjab vonden in 2021 5 terroristische aanslagen plaats, waarbij 14
mensen omkwamen en 51 gewond raakten. Twee van deze aanvallen werden
uitgevoerd door de TTP in Rawalpindi en doodden 2 en verwondden 5 politie
agenten. De overige aanslagen werden gepleegd door onbekende groeperingen. Bij
een granaatinslag op een sjiitische Ashura-processie vielen 2 doden en raakten 24
personen gewond. 172
De gewelddadige demonstraties van de TLP vonden grotendeels in Punjab plaats,
met name in de steden Lahore, Gujranwala en Faisalbad en leidden tot veel onrust.
Minstens 24 personen kwamen om. 173
Islamabad
Er vonden in 2021 twee terroristische aanslagen plaats in de hoofdstad Islamabad,
waarbij de TTP drie politieagenten doodde en er twee verwondde. 174

Onderzoeksdata ACLED 2021
De onderzoeksresultaten van het onderzoeksinstituut ACLED (Armed Conflict
Location and Event Data) over de veiligheidssituatie in Pakistan in het jaar 2021
laten licht afwijkende resultaten zien en belichten andere aspecten omdat ACLED
een andere onderzoeksmethode hanteert.
Volgens ACLED vonden er in het jaar 2021 7780 gewelddadige incidenten plaats,
waarvan 1416 met dodelijke afloop. De meeste van deze incidenten (6551) waren
protesten (veelal van de TLP). ACLED verdeelde de gebeurtenissen in de volgende
categorieën 175:
Incident
Gevechten
Explosies/geweld op
afstand
Protesten
Rellen
Strategische
ontwikkelingen
Geweld tegen burgers
Totaal

Aantal incidenten
378
209

Aantal doden
813
264

6651
304
39

3
80
0

199
7780

256
1416

De onderverdeling per regio was als volgt:
KP
Balochistan
Gilgit Baltistan

1561
847
74

502
675
0

Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.61.
172
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.63. Voor een overzicht van de doelen van militanten in Punjab, zie de tabel op pagina 63.
173
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.22.
174
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.18. Voor een overzicht van de doelen van militanten in Islamabad, zie de tabel op pagina
63.
175
https://tableau.buzaservices.nl/#/views/SecurityMonitor/Overview?:iid=1, geraadpleegd 27 april 2022.
171

Pagina 29 van 153

Sindh
Azad Jammu en
Kasjmir
Punjab
Islamabad

4278
36

70
10

747
228

151
0

Onderzoeksdata ACLED januari-april 2022
Voor de eerste maanden van het jaar 2022 (1 januari 2022- 22 april 2022) waren de
volgende gegevens van ACLED voorhanden.
In in de eerste vier maanden het jaar 2022 vonden er 2178 gewelddadige incidenten
plaats, waarvan 624 met dodelijke afloop. Het grootste deel hiervan waren
protesten, namelijk 1831. De incidenten waren onder te verdelen in de volgende
categoriën 176:

Incident
Gevechten
Explosies/geweld op
afstand
Protesten
Rellen
Strategische
ontwikkelingen
Geweld tegen burgers
Totaal

Aantal incidenten
153
76

Aantal doden
405
135

1831
69
8

1
36
0

41
2178

47
624

De onderverdeling per regio was als volgt:
KP
Balochistan
Gilgit Baltistan
Sindh
Azad Jammu en
Kasjmir
Punjab
Islamabad

1.1.6

521
370
32
876
5

295
263
0
43
0

316
58

15
8

Bescherming
De overheid heeft de afgelopen jaren in verschillende gevallen geprobeerd burgers
bescherming te bieden tegen extremistisch geweld. Dit geweld werd gepleegd door
militante islamitische groeperingen en religieuze partijen die zich tegen bepaalde
personen en groepen richtten. Veiligheidstroepen voerden onder andere gerichte
operaties tegen militante groeperingen uit en probeerden gewelddadige
demonstraties (van de TLP) in goede banen te leiden. Hierbij sneuvelden
politieagenten en veiligheidstroepen. Het lukte niet altijd om burgers te beschermen.
Ook lukte het de overheid niet om haar eigen personeel te beschermen tegen
gewelddadige aanslagen, bijvoorbeeld in Balochistan of bij de bescherming van

176

https://tableau.buzaservices.nl/#/views/SecurityMonitor/Overview?:iid=1, geraadpleegd 27 april 2022.

Pagina 30 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

poliovaccinatoren. 177 Voor een overzicht van slachtoffers van islamitische militante
aanvallen, zie paragraaf 1.1.5 over gerichte (gewelds)incidenten.
Volgens het jaarlijkse rapport over 2021 van de US Commission on International
Religious Freedom (USCIRF) zou de Pakistaanse regering hebben ‘gefaald in het
beschermen van religieuze minderheden tegen niet-statelijke actoren zoals de TLP’.
Het gaat daarbij niet alleen om gerichte gewapende aanvallen, maar ook over het
toelaten van een klimaat waarin moslim-extremistisch gedachtengoed steeds meer
getolereerd wordt en onbestraft blijft. 178
Aantallen gesneuvelde en gewonde veiligheidstroepen
Volgens politiestatistieken hebben in 2021 militanten, hoofdzakelijk behorend tot de
Pakistaanse Taliban (TTP), alleen al in de provincie Khyber Pakhtunkhwa 48
politieagenten gedood en 44 anderen verwond. Veel van het geweld vond plaats in
de laatste maanden van het jaar 2021. 179 Volgens de landelijke politie heeft de
politieke partij TLP 10 politiemensen gedood en 1300 mishandeld en verwond in
2021. 180

1.1.7

Vaccinatieteams
Pakistan kent een geschiedenis van anti-vaccinatie propaganda en mythes rondom
poliovaccinatie. Volgens geruchten zouden inentingen een instrument zijn van
westerse samenzweringen om kinderen onvruchtbaar te maken. Poliovaccinatieams
en de politieagenten die poliovaccinatoren beschermen, zijn daarom een belangrijk
doelwit van aanvallen geweest, ook tijdens deze verslagperiode. 181
Polio vaccinaties
Tijdens de verslagperiode werden verschillende gezondheidswerkers die poliovaccins
zetten, aangevallen of gedood. Militanten richtten hun geweld doelbewust op
vaccinatieteams en de politieagenten die hen beschermen. 182 De vaccinatieteams
kunnen onderdeel zijn van verschillende gezondheidsinstituties zoals een Basic
Health Unit (BHU), District Headquarter Hospital (DHQ), Rural Health Center (RHC)
en/of een Tehsil Headquarter Hospital (THQ) (een tehsil is een sub-district).
Op 2 maart 2022 werd een vrouwelijk lid van een polio vaccinatieteam gedood. 183
Onder andere in juni, augustus, september oktober en december 2021 werden
politieagenten doodgeschoten die poliowerkers beschermden. De TTP eiste sommige
van de aanslagen op. 184 De aanvallen vonden met name plaats in de provincie
Khyber Pakhtunkhwa.
Gezondheidswerkers
Uit een studie van het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC) bleek dat
begin 2021 meer dan 41% van de gezondheidswerkers geweld had meegemaakt in
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1.
178
US Commission on International Religious Freedom (USCIRF), Annual report 2022, april 2022, p.28.
179
The New York Times, To Preserve Its Own Stability, Pakistan Must Stabilize Afghanistan First; News analysis, 22
februari 2022.
180
BBC News, Pakistan: Islamist against Muhammad cartoons stage comeback, 1 december 2021.
181
The New York Times, To Preserve Its Own Stability, Pakistan Must Stabilize Afghanistan First; News analysis, 22
februari 2022.
182
Gandhara, RFE/RL, Gunmen Kill Polio Worker In Pakistan Vaccination Campaign, 2 maart 2022,
183
Gandhara, RFE/RL, Gunmen Kill Polio Worker In Pakistan Vaccination Campaign, 2 maart 2022.
177

184

Ghandara RFE/RL, Second deadly attack op Pakistans polio eradication effort in as many days, 12 december

2021; AP, Pakistani police say polio team attacked, policeman killed, 2 augustus 2021; Vertrouwelijke bron 10 juni
2021.
Pagina 31 van 153

de twee voorafgaande maanden, met name verbaal geweld, valse beschuldigingen
en stigmatisering. De studie werd uitgevoerd in drie grote steden. 185
Later berichtte het ICRC dat er in de eerste zes maanden van de coronapandemie
zo’n zeshonderd gevallen werden geregistreerd van geweld tegen
gezondheidswerkers, patiënten en gezondheidscentra. Het startte daarom een
training in september 2021 om gezondheidswerkers te leren hoe zij beter kunnen
omgaan met dit geweld. 186
COVID-19
Over het algemeen bestaat er bereidheid onder de Pakistaanse bevolking zich te
laten vaccineren tegen corona en zich aan de COVID-maatregelen te houden.
Volgens een bron is de houding tegenover corona-vaccinaties niet hetzelfde als
tegenover polio-inentingen. Toch zijn er Pakistanen die denken dat het COVIDvaccin een negatieve invloed zal hebben op hun gezondheid en controle door
westerse landen mogelijk zal maken. 187 Er zijn tot dusverre echter geen meldingen
van specifieke aanvallen op COVID-vaccinatoren. De corona-vaccinatie campagne
was een massa-operatie, en werd niet van deur tot deur uitgevoerd zoals bij
polio. 188 Het is echter niet uitgesloten dat er ongedocumenteerd geweld heeft
plaatsgevonden. Ook is het mogelijk dat een corona-vaccinatie centrum ten
onrechte werd aangezien voor een polio-vaccinatie centrum.
De COVID-vaccinatiegraad stond in maart 2022 op 101 miljoen geheel
gevaccineerden en 128 miljoen gedeeltelijk gevaccineerden. 189 De totale bevolking
bedraagt volgens het CIA World Factbook bijna 243 miljoen personen. 190 In de
provincie Sindh zal een nieuwe campagne van start gaan. In tegenstelling tot de
eerdere strategie zullen 13.000 vrouwen langs de deuren gaan om corona-vaccins te
zetten. Dit om ook mensen in minder geschoolde en conservatieve milieus te
kunnen bereiken. 191
Bescherming door de overheid
De overheid probeert vaccinatoren te beschermen tegen geweld van militante
tegenstanders. Daarom worden vaccinatieteams vaak beschermd door
veiligheidsagenten. Volgens Michael Galway van de Bill & Melinda Gates Foundation
heeft Pakistan veiligheid voor vaccinatoren tot een prioriteit gemaakt. In sommige
delen van Khyber Pakhtunkhwa (KP) zijn er meer beschermende politieagenten op
de been dan vaccinatoren zelf. Op sommige plekken mogen de teams pas naar
binnen nadat een anti-explosieven ploeg de locatie heeft gecheckt. Verder zijn er
meer dan 5.000 sociaal werkers ingezet die contact leggen met families in KP en
grote steden als Karachi, Lahore, Rawalpindi, Peshawar, and Quetta. Zij zorgen
ervoor dat families de vaccinatoren binnen laten en dat zij weten wat er speelt
binnen de gemeenschappen. 192

ICRC, ICRC study: Over 41% health workers experienced violence in last 2 months, 5 januari 2021; Meer
informatie over het rapport kan worden gevonden op: https://www.omicsonline.org/open-access/violenceagainst-hcws-working-in-covid19-healthcare-facilities-in-three-big-cities-of-pakistan-116629.html
186
ICRC, Pakistan: ICRC launches online training to address violence in health-care settings, 29 september 2021;
Meer informatie over het rapport kan gevonden worden op:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8064297/ ;
https://www.annalsofglobalhealth.org/articles/10.5334/aogh.3203/
187
Deutsche Welle, Pakistan picks up its COVID vaccination drive just in time, 23 juni 2021.
188
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
189
National Command and Operation Center (NCOC) Covid in Pakistan, https://ncoc.gov.pk/, geraadpleegd 22 maart
2022.
190
CIA World Factbook, geraadpleegd 1 juni 2022.
191
NPR, Pakistan has a big idea, send 13.000 teams led by women to vaccinate the hesitant, 5 maart 2022.
192
Bill & Melinda Gates Foundation, A front-row seat to the end of polio, 17 februari 2022.
185

Pagina 32 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

1.1.8

Bewegingsvrijheid en Exit Control List
In Pakistan bestaat een zogenaamde Exit Control List (ECL), op basis van de Exit
from Pakistan (Control) Ordinance 1981. 193 Mensen die op deze lijst staan, mogen
Pakistan niet uitreizen, ook niet als ze geldige reisdocumenten hebben. De federale
regering beslist wie er op deze lijst staat. 194 Het is onduidelijk hoeveel personen er
op de lijst staan. Onder andere rechtbanken kunnen mensen op de lijst plaatsen.
Voorheen was het makkelijker om mensen aan deze lijst toe te voegen. Naar
verluidt is dat nu moeilijker, de procedure waarmee mensen aan de lijst worden
toegevoegd is niet duidelijk. 195 Het is mogelijk dat politieke opposanten op deze lijst
staan. Er stonden leden van de TLP op de lijst, zie paragraaf 1.1.2. Op basis van de
Anti Terrorism Act, 1997 kan een persoon die gelieerd is met een Proscribed
Organization (verboden organisatie), een reisverbod opgelegd krijgen. 196 Volgens
een bron is er een geval bekend waarbij een rechter een LHBTI activist op de lijst
heeft gezet. 197 Het is niet bekend of familieleden van personen die problemen met
de autoriteiten hebben ook moeilijkheden bij legale uitreis ondervinden.
Waarschijnlijk hebben zij alleen problemen als ze zelf op de lijst staan. 198
Verhuizing/vestiging elders
Verhuizen naar een ander gebied in Pakistan zou een poging kunnen zijn om zich te
onttrekken aan bedreigingen van de TTP of andere fanatieke islamitische
bewegingen. Of dit ook succesvol is, verschilt echter van geval tot geval.
Personen die serieus worden achtervolgd door gewapende miltante groepen zullen in
het algemeen niet veilig zijn in de regio’s waar deze groepen zijn gevestigd
(bijvoorbeeld Balochistan of KP). Ze kunnen ook elders onveilig zijn, afhankelijk van
het geografische bereik van deze groepen. Ook andere overwegingen spelen een rol,
zoals de aard van de bedreiging, of iemand invloedrijke connecties heeft 199 en of
iemand gemakkelijk identificeerbaar is. Verder is er verschil in dreigingsniveau voor
de verschillende groepen. Haat tegen ahmadi’s zou overal bestaan, er is geen regio
waar zij veilig zijn daartegen. 200
In het vorige thematische ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen
in Pakistan wordt gesteld dat de beste wijze voor christenen en (vooral) ahmadi’s
om zich te onttrekken aan regelmatig geweld is om niet op te vallen, om ‘onder de
radar te leven’. 201 Dit is tot nu toe niet veranderd.

1.1.9

Uitreisvisum
Het is niet duidelijk of sommige personen een uitreisvisum nodig hebben om
Pakistan uit te reizen. Tijdens het onderzoek zijn geen gevallen gemeld van mensen
die een uitreisvisum nodig hadden. 202 Het is mogelijk dat dergelijke uitreisvisa wel
bestaan. Het zou kunnen dat niet-Pakistanen dit krijgen als zij Pakistan uitreizen
met een visum dat verlopen of ongeldig verklaard is. 203

http://balochistan.gov.pk/wp-content/uploads/2019/08/THE-EXIT-FROM-PAKISTAN-CONTROL-ORDINANCE1981.doc.pdf
194
http://balochistan.gov.pk/wp-content/uploads/2019/08/THE-EXIT-FROM-PAKISTAN-CONTROL-ORDINANCE1981.doc.pdf
195
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
196
National Counter Terrorism Authority (NACTA), Proscribed Persons, https://nacta.gov.pk/proscribed-persons/ ,
geraadpleegd 26 maart 2022.
197
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
198
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
199
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
200
Vertrouwelijke bron 13 april 2022.
201
Thematisch Ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020, december 2020.
202
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
203
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022; Lost with Pupose, What you need to know about Pakistan visa overstays and
extensions, https://www.lostwithpurpose.com/pakistan-visa-extension-overstay/
193

Pagina 33 van 153

Doorgaans krijgen mensen met een Pakistaans paspoort een uitreisstempel in hun
paspoort wanneer zij via een legale grensovergang het land verlaten. Met name in
Balochistan en KP gebeurt het wel dat mensen illegaal de grens oversteken.
Wanneer mensen zonder geldige reisdocumenten de grens oversteken, kunnen zij
teruggestuurd worden. Wanneer zij geen uitreisstempel hebben, kan het gebeuren
dat grensbeambten vragen te verklaren waarom zij geen uitreisstempel hebben. 204
Dan kunnen zij in hechtenis worden genomen of kan er een FIR 205 (First Information
Report) worden opgesteld. Volgens een bron kunnen mensen problemen krijgen als
ze terugkeren naar Pakistan en geen uitreisstempel in hun paspoort hebben. 206
Volgens een andere bron is het niet illegaal, en dus niet strafbaar, maar moet het
wel opgehelderd en gecorrigeerd worden. Volgens deze bron kunnen Pakistanen die
met een laissez-passer het land inreizen ook problemen ondervinden. 207 Zie ook
paragraaf 5.1 over terugkeer naar Pakistan.

1.1.10

Anjuman-e-hussainia foundation, Allahmar Student foundation en Rehmania
organisatie
Anjuman-e-hussainia foundation en Allahmar Student foundation
De Anjuman-e-hussainia foundation en de Allahmar Student foundation zijn niet
algemeen bekend. Het is niet duidelijk waar deze stichtingen voor staan. Ook is niet
bekend of leden van deze stichtingen doelwit zijn van bepaalde groeperingen,
waaronder de Taliban. 208
Rehmania organisatie
De Rehmania organisatie is niet algemeen bekend, de Jame Masjid Rehmaniya
evenmin. 209 ‘Rehman’ is een gebruikelijke achternaam in Pakistan.
De Rehmania organisatie zou gelinkt kunnen zijn aan de moslim fundamentalistische
politicus en geestelijke Maulana 210 Fazlur Rehman, ook wel Maulana Hidayat-urRehman genoemd. Deze deobandi extremist steunt de Taliban en zou ondersteuning
van Saoedi-Arabië geaccepteerd hebben. 211 Hij is de leider van de Jamiat Ulema-iIslam-Rehman (JUI-F) partij en werd tevens verkozen als leider van de Pakistan
Democratic Movement (PDM), een coalitie van elf oppositie-partijen. 212 Maulana
Fazlur Rehman organiseerde in 2021 een 31-dagen lange sit-in in Gwadar. Mensen
protesteerden onder andere tegen het gebrek aan basisvoorzieningen, zoals water
en elektriciteit. 213

Vertrouwelijke bron 22 juli 2022; Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
Een FIR (First Information Report) is een aangifte bij de politie. Zie paragraaf 3.3 over toezicht en
rechtsbescherming hiervoor.
206
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
207
Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
208
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
209
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
210
Maulana is een term om een islamitische geestelijke aan te duiden.
211
Declan Walsh, The nine lives of Pakistan, Bloomsbury Publishing, 2021, p.89.
212
The Economic Times, Maulana Fazlur Rehman unanimously appointed as head of Pakistan's new anti-govt alliance
PDM, 04 oktober 2020; The Diplomat, No, Fazlur Rehman Cannot Protect Pakistanis’ Democratic Rights, 10
oktober 2020.
213
MM News, How Maulana Hidayat ur Rehman got dramatic success, 16 december 2021; Dawn, The rise of Maulana,
1 december 2021.
204
205

Pagina 34 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

2

Identiteit, nationaliteit en documenten

2.1

Identificatieplicht en identificerende documenten

2.1.1

Algemene en specifieke identificatieplicht
Vanaf de leeftijd van achttien jaar kunnen Pakistaanse burgers een Computerized
National Identity Card (CNIC) kaart aanvragen. Deze identiteitskaart is nodig voor
veel (administratieve) handelingen, zoals het aanvragen van een paspoort of
rijbewijs, het openen van een bankrekening, het boeken van een vliegticket of het
kopen van een SIM-kaart. 214 De facto is een CNIC dus verplicht om bureaucratische
basishandelingen te kunnen verrichten. De CNIC wordt uitgegeven door de National
Database & Registration Authority (NADRA). NADRA is de Pakistaanse autoriteit die
het gelijknamige systeem beheert waarin alle gegevens van burgers worden
opgeslagen. CNIC is de gedigitaliseerde versie van NIC.
De Union Council is het gemeentehuis van een stad of dorp, waar aangifte wordt
gedaan van bijvoorbeeld de geboorte van een kind. Het document dat de Union
Council uitgeeft kan vervolgens in NADRA worden geregistreerd. Sommige Union
Councils hebben toegang tot NADRA en kunnen een NADRA certificaat uitgeven. 215
De Union Councils zijn verantwoordelijk voor de registratie van geboorte, overlijden,
huwelijk en echtscheiding en voor de afgifte van de bijbehorende akten van de
burgerlijke stand. Sinds 2001 zijn de Union Councils geleidelijk uitgerust met
computers en NADRA-software om de digitale registratie te vergemakkelijken. Ook
kregen zij printers voor de afgifte van akten van de burgerlijke stand. NADRA levert
de Union Councils papier voor het afdrukken van de aktes en verleent technische
bijstand bij het onderhoud van de crms (Civil Registration Management System)database.
De Union Councils houden archieven bij van documenten van de burgerlijke stand
die zijn afgegeven en daarmee samenhangende documenten die zijn ingediend. Ze
houden ook handgeschreven, handmatig bijgehouden registerboeken bij van
geboorten, huwelijken, overlijdens en echtscheidingen.
Bij de registratie worden gegevens vaak handmatig ingevoerd in de crms-database
op computers die meestal offline zijn. Daarom moet NADRA-personeel op
een regelmatige basis reizen naar veel Union Councils om de gegevens te
verzamelen met een USB-geheugenstick. De gegevens worden vervolgens geüpload
op de NADRA crms database in de dichtstbijzijnde NADRA-faciliteit. Het kan
tot een of twee maanden duren voordat de gegevens zijn geüpload
Er wordt aan gewerkt om alle Union Councils te koppelen aan de NADRA crmsdatabase, waardoor gegevens rechtstreeks in de database kunnen worden
ingevoerd. Sommige Union Councils zijn al rechtstreeks aan de databank
gekoppeld. 216 Het is onduidelijk welke Union Councils en welke locaties al volledig
gekoppeld zijn aan het NADRA systeem. In rurale gebieden kan het een uitdaging
zijn. 217

Op de website van NADRA staat: “It (NIC) is the first requirement of individuals as it is mandatory to obtain
documents like license, NTN, bank account, passport, cellular connection etc. Every citizen of Pakistan, 18 years
and above, is eligible for NIC.” https://www.nadra.gov.pk/identity/identity-cnic/ , geraadpleegd op 06 april 2022.
215
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
216
Norwegian ID Center, Pakistani ID cards and other identity documents, p.6, 29 november 2019.
217
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
214

Pagina 35 van 153

2.1.2

Identiteits- en reisdocumenten
In Pakistan konden de (C)NIC en het rijbewijs gebruikt worden als
identiteitsdocument. De NIC is vijf jaar geldig en de gecomputeriseerde versie CNIC
tien jaar. Sinds enige tijd kan de niet-gecomputeriseerde NIC niet meer worden
gebruikt ter identificatie. 218 Voor buitenlandse reizen is een paspoort vereist. Een
paspoort is normaal gezien drie tot vijf jaar geldig, met een optie om er tien jaar
van te maken. Iedere provincie heeft zijn eigen regels hiervoor. 219
Identiteits- en reisdocumenten dienen doorgaans persoonlijk aangevraagd te
worden. Minderjarigen moeten persoonlijk aanwezig zijn voor het aanvragen van
een paspoort. Dit geldt ook voor aanvragen die in het buitenland bij een ambassade
worden gedaan. 220 Volgens een bron kan de aanvraag voor een B-form ofwel Child
Regiistration Certificate (CRC) door de ouders worden ingediend. 221 Volgens een
andere bron moet de vader aanwezig zijn. 222 Op verschillende websites, waaronder
die van NADRA en van het informatieplatform ‘Bolo’, wordt alleen de verplichte
aanwezigheid van een van de ouders of voogd (met een NIC of NICOP) genoemd. 223
Een B-form is een registratiedocument voor kinderen, nodig voor bijvoorbeeld
inschrijving op een school.
Een handtekening van een minderjarige op een aanvraagformulier voor een
identiteitsdocument kan door de ouders worden gezet. 224
Er bestaan mogelijkheden om identiteitskaarten online in het buitenland aan te
vragen of te verlengen. Deze aanvragen gaan naar de centrale database van
NADRA. 225 Als een paspoort is aangevraagd in het buitenland, wordt deze
uitgegeven door de Pakistaanse ambassade in het betreffende land. 226 Volgens de
website van NADRA en andere sites kun je een CNIC overal online aanvragen en
wordt het wereldwijd verstuurd. 227 Sinds 2010 hoort er in een paspoort een
handtekening te staan. Deze handtekening moet identiek zijn aan die op de
identiteitskaart. 228 Volgens een bron wordt de handtekening niet altijd gecheckt op
het vliegveld. 229
Bij een aanvraag voor een paspoort of een identiteitskaart is het verplicht de religie
aan te geven. 230 Deze wordt vermeld in het paspoort. 231 Een enkele bron stelde
echter over een paspoort te beschikken waarin de religie niet werd vermeld. 232 In
sommige oudere paspoorten zou de religie ook niet vermeld zijn. 233 Er wordt geen
onderscheid gemaakt tussen verschillende stromingen binnen godsdiensten zoals
Vertrouwelijke bron 14 september 2022: Vertrouwelijke bron 22 september 2022. NADRA heeft in 2010 het
project afgerond ter digitalisering van identiteitskaarten.
219
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022; Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
220
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022; Vertrouwelijke bron 14 september 2022; Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022.
221
Vertrouwelijke bron 14 september 2022.
222
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
223
Bolo, Steps for acquiring a child registration certificate B-form in Pakistan, 7 januari 2022, https://www.bolopk.info/hc/en-us/articles/1500009345782-Steps-for-Acquiring-a-Child-Registration-Certificate-B-Form-inPakistan; NADRA, Identity CRC, https://www.nadra.gov.pk/identity/identity-crc/; The News I- nternational, How
to get B-Form or Child Registration Certificate from NADRA, 14 november 2018.
224
Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
225
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022; Vertrouwelijke bron, 20 mei 2022.
226
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
227
https://id.nadra.gov.pk/e-id/ ; https://propakistani.pk/how-to/how-to-renew-your-cnic-online/ ;
https://www.phoneworld.com.pk/how-to-renew-your-expired-cnic/ geraadpleegd 06 april 2022.
228
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
229
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
230
Reuters, In blow to minorities, Pakistani court orders citizens to declare religion, 9 maart 2018; World Watch
Monitor, Pakistan court orders citizens to declare religion, 13 maart 2018; Vertrouwelijke bron 19 april 2022;
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022; Thematisch Ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in
Pakistan 2017-2020, december 2020.
231
Vertrouwelijke bron mei 2022: Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022.
232
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022
233
Christian Today, Protests Against 'Religion Column' in Pakistan Passports Continue, 29 april 2005.
218

Pagina 36 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

soennitisch of sjiitisch en katholiek of protestant. Er staat bijvoorbeeld moslim,
hindoe of christen. 234 Ook ‘ahmadi’ is een aparte categorie. Wanneer een ahmadi bij
een paspoortaanvraag het vakje ‘moslim’ aankruist, moet hij/zij schriftelijk
verklaren afstand te nemen van de profeet en hem te beschouwen als een
bedrieger. Als de aanvrager dit weigert, moet een niet-moslim verklaring worden
ondertekend. In de praktijk hebben ahmadi’s bij een paspoortaanvraag de keuze
tussen twee kwaden: afstand nemen van hun profeet of verklaren dat zij geen
moslim zijn. Bovendien zijn zij strafbaar wanneer zij verklaren moslim te zijn. Zie
het kopje ‘documenten’ onder paragraag 3.1.10 over ahmadi’s.
NB In Pakistan worden de verschillende stromingen binnen één religie ‘sects’
genoemd, ook als het om grote groepen gaat. Het heeft dus een iets andere
betekenis dan het woord ‘sekte’ zoals we dat doorgaans in het Nederlands
gebruiken.
De National Identity Card for Overseas Pakistanis (NICOP) is een identiteitskaart
voor Pakistanen die in het buitenland wonen. De Pakistan Origin Card (POC) is een
identiteitskaart voor personen van Pakistaanse origine die afstand hebben gedaan
van hun Pakistaanse kaart. De kaart is vrijwillig 235 en er zijn rechten aan verbonden,
zoals visum-vrije inreis en langdurig verblijf. Ook kunnen personen met een POC
onroerend goed kopen en investeren in Pakistan. Volgens een bron is het de enige
manier om als buitenlands staatsburger nog steeds dezelfde rechten als een
Pakistaan te hebben. 236
Een NICOP kan volledig online worden aangevraagd. Het is onduidelijk of dat ook
geldt voor een POC 237 of dat aanvragers op een bepaald moment tijdens het proces
persoonlijk moeten langskomen. Personen die in Engeland wonen moeten
langskomen bij een NADRA Swift Registration Center (NSRC) in London, Manchester,
Birmingham of Bradford voor het afgeven van een foto, handtekening en
duimafdruk. 238
Aanvragen voor de NICOP en POC kunnen ingediend worden via de website van
NADRA. 239
2.1.3

Overige belangrijke documenten
In de praktijk zijn verschillende documenten onmisbaar in Pakistan. Dat zijn een
CNIC voor het verrichten van administratieve handelingen en een paspoort om te
reizen naar het buitenland. Andere belangrijke documenten zijn een B-Form
(registratie voor kinderen) en de Family Registration Certificate (FRC). 240 Een
woonverklaring (domicile certificate) is belangrijk voor toelating tot scholen of
universiteiten als er een quotum is in de provincie. 241 Soms gebeurt het dat om een
huwelijksakte wordt gevraagd in de bevallingskliniek. 242
In voorkomend geval zullen een succession certificate (een verklaring van
erfopvolging wanneer het hoofd van de familie overlijdt) of een overlijdensakte
nodig zijn. Deze laatste kreeg je vroeger van de Union Council, maar nu van NADRA.
Het kan gebeuren dat een overlijdensakte is uitgegeven door de Union Council, en

Vertrouwelijke bron januari 2022.
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
236
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
237
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
238
https://www.phclondon.org/nadra/nicop/apply/nsrc/
239
Zie https://id.nadra.gov.pk/
240
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
241
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
242
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
234
235

Pagina 37 van 153

vervolgens geregistreerd in NADRA. 243 Een succession certificate verkrijg je ook bij
NADRA. 244
Het aanvragen van documenten
Hieronder volgt een overzicht van de aanvraagprocedures voor de belangrijkste
documenten.
CNIC: persoonlijk aanvragen vanaf achttien jaar bij NADRA.
Paspoort: vanaf achttien aanvragen op vertoon van een CNIC. Tot achttien jaar kan
een ouder/voogd dit aanvragen.
Geboorteakte: vader of moeder kan dit aanvragen op vertoon van een CNIC bij
Union Council. 245
B-Form: een van de ouders of de voogd kan dit aanvragen op vertoon van een NIC
of NICOP bij NADRA. 246 Zie paragraaf 2.1.2 voor een uitgebreide beschrijving.
Family Registration Certificate (FRC): Het FRC is een basisdocument dat nodig is
voor het aanvragen van andere documenten, zoals voor een volmacht of voor
eigendomsoverdracht aan wettelijke erfgenamen. 247 Het kan worden aangevraagd
bij NADRA door het hoofd van de familie. Deze heeft een geldige identiteitskaart
nodig, alsmede die van zijn ouders. (NB Extended family, oftewel de ‘grootfamilie’ is
niet geregistreerd op de FRC). 248 Volgens een bron is het niet nodig dat de hele
familie persoonlijk aanwezig is, omdat NADRA veel gegevens kan checken in haar
eigen bestanden. 249 Minderjarige en geadopteerde kinderen moeten meekomen
omdat een foto en vingerafdrukken worden genomen. 250
Een andere bron stelt echter dat de hele familie moet meekomen bij de aanvraag
voor een FRC vanwege de foto en vingerafdrukken. 251 In de Pakistaanse context is
het goed denkbaar dat staatsbeambten de regels op verschillende wijzen
implementeren. Ook is het mogelijk dat de aanvraagprocedures in de praktijk
verschillen van wat er op de NADRA website wordt beschreven.
Van de eigen FRC kan een uitdraai worden aangevraagd door een Pakistaanse
burger. Dit is dan een officieel document. 252 Een persoon blijft zijn hele leven op de
FRC van de ouders staan, ook wanneer hij/zij inmiddels een eigen gezin en FRC
heeft. 253
Overlijdensakte: kan iedereen aanvragen die deel uitmaakt van de FRC 254, behalve
minderjarigen. 255
Succession certificate: lang proces om dit aan te vragen, nodig zijn een zogenaamde
consensual affidavit (gemeenschappelijke officiële verklaring) van de familie, een
officieel overlijdenscertificaat, een overzicht van de eigendommen volgens de
islamitische verdeling tussen jongens en meisjes 256. Als de grootouders leven,

Vertrouwelijke bron 27 januari 2022; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
245
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
246
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
247
Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
248
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
249
Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
250
NADRA, Family Registration Certificate (FRC), https://www.nadra.gov.pk/identity/identity-frc/#Q1; Canada:
Immigration and Refugee Board of Canada, Pakistan: Requirements and procedures to obtain a Family
Registration Certificate (FRC), including from abroad; information contained on the FRC, including whether names
of family members who are deceased or reside abroad appear on the document (2016-January 2018), 19 January
2018, PAK106044.E, available at: https://www.refworld.org/docid/5aa8d95a7.html
251
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
252
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
253
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
254
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
255
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
256
Volgens sommige interpretaties van het islamitische familierecht krijgen zonen twee maal zoveel als dochters bij
een erfenis. De gebruiken kunnen echter verschillen.
243
244

Pagina 38 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

kunnen die meetellen als ‘afhankelijke familieleden’ of grootfamilie (extended
family). Dit wordt aangevraagd bij NADRA. 257
2.1.4

Documenten in de praktijk
Een identiteitskaart is nodig voor verschillende administratieve handelingen, zoals
de geboorte van een kind aangeven, zich op een school inschrijven, een trouw-of
overlijdensakte aanvragen. Daarom hebben de meeste Pakistanen een dergelijke
kaart. Het kan echter voorkomen dat mensen hier niet over beschikken. Dit zijn
meestal personen die in rurale gebieden wonen en niet reizen. 258

2.1.5

Originelen en kopieën van NADRA
NADRA geeft originele exemplaren van aktes uit en een gewaarmerkte kopie kan
ook worden aangevraagd indien nodig. 259 Deze procedure is hetzelfde in alle regio’s.
Het kan voorkomen dat een Union Council geen toegang heeft tot NADRA. Dit
gebeurt echter zeer zelden. 260
Het is onduidelijk of documenten van NADRA zelf uitgeprint kunnen worden. Volgens
een bron moet de aanvrager persoonlijk naar een NADRA-kantoor komen. Men kan
alleen documenten aanvragen voor zichzelf of voor een naast familielid. Vanuit het
buitenland kan men geen NADRA-documenten uitprinten. 261
Volgens een andere bron zou het mogelijk moeten zijn om documenten uit NADRA
zelf uit te printen via de NADRA-website. Dat moet eerst worden aangevraagd en
betaald. Een kopie van een FRC zou in principe op deze manier kunnen worden
aangevraagd. 262 Volgens de website zou het mogelijk zijn om op aanvraag tegen
betaling diverse documenten uit te printen. Wat er precies mogelijk en nodig is
daarvoor, verschilt per document. De procedures en vereisten zijn ondoorzichtig.
Ook is het onduidelijk of het mogelijk is persoonlijke documenten van anderen uit te
draaien. 263 Het is onduidelijk of de service die op de website aangeboden wordt, in
de praktijk ook daadwerkelijk functioneert.

2.1.6

Zelfstandig reisdocument voor vrouw
Een vrouw kan zelf een identiteitsdocument en een paspoort aanvragen. Dit kan
elke vrouw vanaf achttien jaar doen, hiervoor is geen begeleiding of instemming van
een (mannelijk) familielid of echtgenoot vereist. 264 Ook voor reizen zonder
mannelijke begeleiding is geen apart document nodig.

2.1.7

Biometrische gegevens
Biometrische gegevens, vingerafdrukken en pasfoto’s worden opgeslagen in een
centrale database van NADRA. In principe heeft alleen de staf van NADRA toegang
tot deze database. 265 Het is onduidelijk of er in de praktijk nog anderen in de
database kunnen kijken.

2.1.8

Documentfraude
Vervalste identiteitsdocumenten en corruptie eromheen zijn wijdverspreid in
Pakistan. Diverse oningevulde documenten kunnen relatief goedkoop verkregen

Vertrouwelijke bron 27 januari 2022; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
259
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
260
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
261
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
262
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
263
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
264
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
265
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
257
258

Pagina 39 van 153

worden op de lokale markt. 266 Frauduleuze documenten zijn daarom eenvoudig te
maken en te printen in Pakistan. 267
Vóór de komst van NADRA was het nog eenvoudiger dit te doen, sommige Union
Councils waren er zelfs bij betrokken. 268 De Pakistaanse autoriteiten leveren nu
grote inspanningen om fraude tegen te gaan. Met NADRA zijn digitale registers met
biometrische gegevens van de burgerlijke stand ontwikkeld, evenals elektronische
identiteitsdocumenten met ingebouwde veiligheidskenmerken. 269
Kritiek op NADRA systeem
Er bestaat kritiek op het functioneren van NADRA. Omdat het systeem zo
gedigitaliseerd is, kan het gebeuren dat het systeem mensen ongewild blokkeert.
Het is ingewikkeld dat weer ongedaan te maken. 270 De organisatie van
onderzoeksjournalisten Coda Story beschrijft verschillende gevallen waarbij mensen
buiten hun schuld om uitgesloten worden door het systeem. Met alle gevolgen
vandien, met een geblokkeerde CNIC kan men immers geen administratieve
handelingen verrichten, zelfs geen simpele zoals het kopen van een SIM-kaart.
Ook zijn er gevallen bekend waarbij personen over een CNIC-kaart met een valse
identiteit beschikken. 271
Volgens HRCP zijn er miljoenen mensen zonder CNIC in Pakistan. Het systeem sluit
bepaalde personen uit, zoals kinderen van ongedocumenteerde ouders. Zij krijgen
geen geboorteakte, waardoor zij eerder slachtoffer kunnen worden van
mensenhandel of dwangarbeid. In november 2021 oordeelde een rechtbank in Sindh
dat het onwettelijk was dat een vrouw die was opgevoed door haar alleenstaande
moeder, geen CNIC kon krijgen. Omdat zij de CNIC van haar onbekende vader niet
kon overleggen, kreeg zij geen eigen CNIC. De uitspraak van de rechtbank heeft de
praktijk echter nog niet veranderd. 272
2.1.9

Voor- en achternamen
Er bestaat geen formeel systeem voor achternamen in Pakistan. Mensen kunnen zelf
een achternaam kiezen, dit hoeft niet gerelateerd te zijn aan de naam van de
vader. 273 Een enkele familie kan dus verschillende achternamen hebben. 274 Kaste- of
stammennamen kunnen ook gebruikt worden, zoals Baloch of Qureshi. 275
Achternamen die verwijzen naar een bepaalde stam worden in bepaalde regio’s
gevonden. De naam Chandios bij voorbeeld komt meestal voor in Sindh. Individuele
personen met deze achternaam kunnen echter door heel Pakistan worden
aangetroffen. 276 Personen uit Balochistan kunnen ervoor kiezen Baloch als
achternaam aan te nemen, als een verwijzing naar hun herkomst. 277
Soms nemen vrouwen de achternaam van hun man aan uit praktische
overwegingen, bijvoorbeeld bij het aanvragen van visa of voor
eigendomsdocumenten. 278

Norwegian ID Center, https://www.nidsenter.no/en/news/news-archive/2019/2/pakistan-added-to-the-iddatabase/.
267
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
268
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
269
Norwegian ID Center, https://www.nidsenter.no/en/news/news-archive/2019/2/pakistan-added-to-the-iddatabase/.
270
IFEX (International Freedom of Expression Exchange), Identity theft persists in Pakistan’s biometric era, 23 juli
2014.
271
Coda Story, Alizeh Kohari, Pakistan’s biometric ID scheme is stripping citizenship from thousands of people, 2
november 2022.
272
Al Jazeera, Millions in Pakistan without digital ID card: Rights activists, 26 juli 2022.
273
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
274
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
275
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
276
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
277
Vertrouwelijke bron 7 juni 2022.
278
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
266

Pagina 40 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

2.1.10

Huwelijken en echtscheidingen
Huwelijksaktes
Huwelijken in Pakistan worden reregistreerd en uitgevoerd volgens de gebruiken en
procedures van de religieuze groep waartoe de huwelijkspartners behoren. 279 Er
bestaan verschillen tussen de huwelijksaktes, scheidingsaktes,
ongehuwdverklaringen, affidavits (beëdigde verklaringen), etcetera, van de
verschillende geloofsstromingen. De overheid zou deze documenten kunnen
verifiëren, maar dat wordt doorgaans niet gevraagd. 280 In principe zouden de aktes
en certificaten ook zonder verificatie rechtsgeldig moeten zijn. Het kan echter
gebeuren dat een (individuele) ambtenaar nadere verificatie eist. Deze kan
bijvoorbeeld vragen het identiteitsbewijs van de echtgenoot of de vader te laten
zien.
Op een huwelijksakte behoort de datum van het huwelijk vermeld te worden. 281
Om te kunnen trouwen, moet een CNIC worden overlegd om de identiteit te
bevestigen. Als de persoon minderjarig is, zullen de ouders of voogd hun
identiteitskaart moeten laten zien. 282
Registratie van huwelijken in NADRA voor personen van alle geloven is vrijwillig,
behalve wanneer zij hun burgerlijke staat (of naam) willen wijzigen. 283
Ongehuwdverklaring
Een ongehuwdverklaring moet worden aangevraagd bij de plaatselijke of regionale
Union Council. Daarbij is een affidavit nodig van de ouders (of een andere
familielid), de aanvrager en twee getuigen die bevestigen dat de aanvrager
ongehuwd is. 284 Een ongehuwdverklaring kan soms gevraagd worden om te kunnen
trouwen. Doorgaans is het echter niet nodig. 285 De Union Council kan alleen
bevestigen dat de persoon ongetrouwd is in de eigen regio, niet in een andere. 286
Naamveranderingen
Bij islamitische huwelijken in Pakistan is het niet gebruikelijk dat de vrouw de naam
van de man aanneemt. Wil zij dit toch doen, dan kan zij dit bij NADRA laten
veranderen. 287 Ook bij niet-islamitische huwelijken kunnen mensen hun naam
veranderen op officiële documenten en in officiële registratiesystemen zoals NADRA.
De aanvrager moet hiervoor een huwelijks- of een echtscheidingsakte overleggen,
samen met de oude CNIC. 288
Volgens een bron wordt meestal (maar niet altijd) de nieuwe naam van een vrouw
overgenomen in de identiteitspapieren. 289
Nikah-ceremonie
Een nikah is een traditionele islamitische huwelijksceremonie. De term nikahceremonie kan volgens de Pakistaanse autoriteiten alleen worden gebruikt voor
islamitische huwelijken en niet voor huwelijken van christenen of andere niet-

EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.82, mei 2022.
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
281
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022; Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
282
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
283
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
284
Vertrouwelijke bron, 27 januari 2022.
285
Vertrouwelijke bron 20 mei 2022.
286
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
287
https://lawsocietypakistan.com/changing-of-last-name-after-the-marriage-in-pakistan/ , geraadpleegd 13 mei
2022.
288
https://lawsocietypakistan.com/changing-of-last-name-after-the-marriage-in-pakistan/ , geraadpleegd 13 mei
2022.
289
Vertrouwelijke bron 19 april 2022.
279
280

Pagina 41 van 153

moslims. Zij menen dus dat de ceremonie tijdens een ahmadi-huwelijk geen nikah
genoemd mag worden. Ahmadi’s zelf noemen het wel nikah. 290
Echtscheiding
Echtscheidingen worden in eerste instantie geregistreerd bij de Union Council, niet in
NADRA. Maar wanneer een gescheiden persoon zijn/haar naam wil laten
veranderen, moet de echtscheidingsakte worden overlegd bij NADRA. 291 Het
ministerie van Buitenlandse Zaken kan echtscheidingsaktes legaliseren. 292
Echtscheidingsprocedures zijn verschillend bij de diverse godsdiensten. Christenen,
parsi’s, sikh en hindoes volgen allemaal hun eigen regels en processen. Dat kan ook
gelden voor bevolkingsgroepen zoals Sindhi’s. Ahmadi’s hebben hun eigen systeem
van sluiting en registratie van huwelijken. Zie paragraaf 2.1.10.
Onder islamitisch recht bestaan er verschillende manieren om een echtscheiding aan
te vragen, afhankelijk van wie de aanvraag heeft gedaan, de man of de vrouw. Als
de man de scheiding aanvraagt, heet het Talaq. Initieert de vrouw het, dan heet het
Khula. In het geval dat beide partijen de scheiding willen, heet het Mubarat. Deze
term wordt echter weinig gebruikt in Pakistan. Soennieten en sjiieten kennen beide
mubarat, er zijn echter verschillen in de procedures. 293
Er moet altijd een verplichte iddat ofwel ‘verzoeningsperiode’ van drie maanden in
acht genomen worden. Dit omdat de partners wellicht van gedachten veranderen via
een bemiddelingsprocedure en om er zeker van te zijn dat de vrouw niet zwanger is.
Geen van de partijen mag hertrouwen tijdens deze periode. 294
Wanneer een echtgenoot zijn vrouw toestemming geeft om te scheiden, gebeurt dit
op dezelfde manier als Talaq. Geeft hij geen toestemming, dan moet de vrouw een
aanvraag doen bij de Union Council en vervolgens naar de familierechtbank gaan.
Die kan de scheiding bevestigen, na de verplichte periode van drie maanden. 295 Er
wordt een vonnis uitgesproken, dat vervolgens in NADRA kan worden
geregistreerd. 296 In zeldzame gevallen wordt het recht om te scheiden niet verleend.
Dit gaat dus altijd om vrouwen. 297
Ook zou een echtscheiding definitief kunnen worden gemaakt onder islamitisch
familierecht met een ‘divorce effectiveness certificate’ (echtscheidingscertificaat)
uitgegeven door de Union Council. Meestal wordt een echtscheiding schriftelijk
bevestigd. Bij triple talaq onder islamitisch familierecht spreekt de echtgenoot de
scheidingswens verschillende keren uit met tussenpozen van een maand en in het
bijzijn van twee getuigen. Vervolgens moeten de drie maanden ‘verzoeningstijd’
afgewacht worden. Alleen de man kan deze uitspraken doen, niet de vrouw. Triple
talaq wordt echter niet erkend in Pakistan. In 2019 adviseerde Pakistans Council of
Islamic Ideology (CII) dat triple talaq een strafbaar feit zou moeten zijn. 298

Vertrouwelijk bron 24 januari 2022; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
292
Vertrouwelijke bron 20 juni 2022.
293
GS Bagga & Associates, Procedure if divorce in Muslim law by the mutual consent,
https://gsbagga.com/blog/procedure-of-divorce-in-muslim-law-by-the-mutual-consent/; Vertrouwelijke bron 22
juli 2022.
294
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022; Norwegian ID Center, Pakistani ID cards and other identity documents, p.32,
29 november 2019.
295
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; Norwegian ID Center, Pakistani ID cards and other identity documents,
p.33, 29 november 2019.
296
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
297
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; ; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
298
Business Standard, Make triple talaq a punishable crime in Pakistan: Islamic advisory body, 6 september 2019;
NewsLifeTV, List of Muslim countries where ‘Triple Talaq’ is banned, 22 juni 2021; Vertrouwelijke bron 20 mei
2022; Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
290
291

Pagina 42 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Volgens een bron moet de geestelijke die de nikah (islamitische huwelijksceremonie)
heeft geregistreerd, ook aanwezig zijn bij de scheidingsceremonie. 299
De laatste jaren geeft NADRA ook documenten uit waarin de echtscheiding
geregistreerd staat. Daarvoor is wel een certificaat van de Union Council nodig. 300
Ahmadi-huwelijken en acceptatie/erkenning
In 1974 heeft de overheid de geloofsgemeenschap Jamaat–e-Ahmediyya het recht
gegeven om ahmadi-huwelijken te sluiten en te registreren. 301 Daarmee heeft de
ahmadi-gemeenschap haar eigen systeem gekregen om huwelijken te registreren.
De ahmadi-huwelijksakte is dus geen officieel overheidsdocument. 302
Er heerst veel onduidelijkheid over de invloed van de niet-erkenning van de ahmadistroming als islamitisch op de rechtsgeldigheid van de huwelijksakte van de Jamaate-Ahmadiyya. Berichten hierover zijn niet eenduidig en in de praktijk lijken
beambten er verschillend mee om te gaan.
Omdat ahmadi’s niet erkend worden als moslims, worden hun huwelijken ook niet
als islamitisch beschouwd. Dit kan problemen opleveren bij de registratie ervan.
Voor meer details, zie de passages hieronder en paragraaf 3.1.10 over ahmadi’s.
Volgens een bron zou de huwelijksakte van de Jamaat-e-Ahmadiyya rechtsgeldig
behoren te zijn. Dit ondanks het het feit dat de Pakistaanse overheid de ahmadistroming niet als islamitisch beschouwt. 303 Hierbij zou er dus een onderscheid
kunnen worden gemaakt tussen acceptatie en erkenning van de akte. Volgens een
andere bron worden ahmadi huwelijken stilzwijgend als geldig geaccepteerd. Dit is
echter geen erkenning in de eigenlijke zin. Maar praktisch wordt het zo geregeld dat
huwelijksakten dan geaccepteerd kunnen worden zonder ze officieel te erkennen. 304
Het is onduidelijk of een door de Ahmadiyya-gemeenschap afgegeven huwelijksakte
kan worden gelegaliseerd door het Pakistaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.
Volgens een bron kan het ministerie van Buitenlandse Zaken huwelijksaktes van
ahmadi’s niet legaliseren, maar slechts bevestigen dat de kopie gelijk is aan het
origineel. Dit houdt geen juridische erkenning in. 305
Registratie ahmadi huwelijken in NADRA
Het is onduidelijk of NADRA een ahmadi-huwelijksakte accepteert ter registratie in
NADRA. De meningen hierover verschillen. In de Pakistaanse context is het goed
mogelijk dat beambten de regels op hun eigen manier toepassen.
Zo is het volgens een bron niet verplicht om ahmadi-huwelijken in te schrijven in
NADRA. Alleen in het geval van scheiding of wanneer iemand zijn/haar naam wil
laten veranderen, kan de huwelijksakte aan NADRA worden overlegd. Dit wordt dan
geaccepteerd als een geldig document. 306 Deze acceptatie om te registreren houdt
geen erkenning in. 307
Een andere bron zegt dat het praktisch noodzakelijk is om een huwelijk bij NADRA
te registreren. Dit omdat het anders later tot problemen kan leiden, bijvoorbeeld bij
het inschrijven van kinderen in NADRA of bij een erfenis. 308
Volgens weer een andere bron kan een ahmadi huwelijksakte überhaupt niet in
NADRA worden geregistreerd. 309
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
Zie: https://www.nadrabirthcertificatepakistan.com/2021/09/nadra-divorce-certificate-pakistan-online.html,
geraadpleegd op 5 mei 2020.
301
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
302
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
303
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022
304
Vertrouwelijke bron 19 april 2022
305
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022; Vertrouwelijke bron 27 januari 2022; Vertrouwelijke bron 19 april 2022.
306
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
307
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
308
Vertrouwelijke bron 19 april 2022.
309
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
299
300

Pagina 43 van 153

Ook zijn er berichten dat NADRA medewerkers soms weigeren een ahmadihuwelijksakte in het systeem in te voeren. In de meeste gevallen zou dit echter wel
gedaan worden. 310
Registratie ahmadi huwelijken bij de Union Council
Volgens het Britse Home office en het Rapport over over internationale
godsdienstvrijhed over 2020 van het Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse
Zaken waren ahmadi huwelijkspartners niet in staat hun huwelijk te registreren bij
de Union Council. Dit omdat de ahmadis niet onder de autoriteit van de Muslim
Family Law van 1961 vallen. 311

Christelijke huwelijken
Christelijke huwelijken worden doorgaans door de kerk gesloten en geregistreerd.
Daarbij krijgt het bruidspaar een officiële trouwakte van de kerk. 312 Het huwelijk
wordt bijgeschreven in de eigen database van geregistreerde huwelijken. 313
Volgens een nieuwe wet kunnen christelijke huwelijken ook geregistreerd worden bij
de Union Councils, maar dit is nog niet gebruikelijk tot nu toe. 314 Soms wordt het
geweigerd, volgens een bron vaak uit onwetendheid van de staf. 315 Soms wordt het
ook simpelweg niet uitgevoerd, om onduidelijke redenen. 316

2.2

Nationaliteit

2.2.1

Verkrijgen Pakistaanse nationaliteit van rechtswege
In de – geamendeerde - Pakistan Citizen Act van 1951 is neergelegd hoe men de
Pakistaanse nationaliteit verkrijgt of verliest. 317 Iedereen die is geboren in Pakistan
na de inwerkingtreding van de Act op 13 april 1951, is Pakistaans staatsburger
(artikel 4). Ook personen die daarvóór geboren zijn op het grondgebied dat later
Pakistan werd - of een van zijn/haar (groot-)ouders - hebben de Pakistaanse
nationaliteit (artikel 3). Personen die vóór 1 januari 1952 gemigreerd zijn naar dit
grondgebied, hebben de Pakistaanse nationaliteit (artikel 6). Verder is vastgelegd
dat een persoon het staatsburgerschap verkrijgt wanneer een van de ouders
Pakistaans staatsburger was op het moment van geboorte (artikel 5). 318

2.2.2

Verkrijgen Pakistaanse nationaliteit via naturalisatie
Personen die het Pakistaanse staatsburgerschap willen verkrijgen, kunnen een
aanvraag tot naturalisatie doen (artikel 9 van de Pakistan Citizen Act van 1951).
Naturalisatie kan verleend worden op basis van de Naturalisation Act van 1926, (VII
of 1926) van 26 februari 1926. De voorwaarden waaraan aanvragers moeten
voldoen zijn neergelegd in artikel 3 van de Naturalisation Act. Zo moeten zij onder
andere meerderjarig zijn (3a); geen staatsburger zijn van Pakistan of van een land
Vertrouwelijke bron 19 april 2022.
US Commission on International Religious Freedom, USCIRF, Annual Report 2020, Pakistan, April 2021, p.15-16;
The joint council for the welfare of immigrants, Note for practitioners: Home Office treatment of marriages in
Pakistan by Ahmadi Muslims, 2021; Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
312
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
313
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
314
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
315
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
316
Vertrouwelijk bron 24 januari 2022.
317
THE PAKISTAN CITIZENSHIP ACT, 1951, (II OF 1951),13th April 1951, geraadpleegd via
https://www.refworld.org/pdfid/3ae6b4ffa.pdf
318
THE PAKISTAN CITIZENSHIP ACT, 1951, (II OF 1951), 13th April 1951, geraadpleegd via
https://www.refworld.org/pdfid/3ae6b4ffa.pdf; The Indian Express, explained/how-pakistan-grants-citizenshipwhat-provisions-cover-its-minorities, 30 december 2019.
310
311

Pagina 44 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

waarvan het uitgesloten is Pakistaans staatsburgerschap te verkrijgen (3b); een van
de officiële talen spreken (3 e) ;minstens twaalf maanden aaneengesloten in
Pakistan hebben gewoond en in de zeven jaar daarvoor vier jaar bij elkaar opgeteld
(3c) en een ‘goed karakter’ 319 hebben (3d). Indien de aanvrager aan de
voorwaarden voldoet, krijgt deze een certificaat van naturalisatie van de federale
regering. Binnen dertig dagen nadat dit certificaat verleend is, moet deze persoon
een eed afleggen. 320 Deze eed van trouw luidt als volgt: "I, A. B., o;
do hereby swear (or affirm) that I will be faithful and bear true allegiance to the
Constitution of Pakistan". Een magistraat of andere officieel aangewezen persoon zal
de ondertekende eed doorgeleiden naar de federale regering. 321
Voor naturalisatie tot Pakistaans staatsburger gelden andere regels voor mannen
dan voor vrouwen.
Wanneer een Pakistaanse man trouwt met een buitenlandse vrouw, kan de
echtgenote daardoor de Pakistaanse nationaliteit aanvragen en verkrijgen. Wanneer
een Pakistaanse vrouw met een niet-Pakistaan trouwt, blijft hij buitenlander. Deze
bepaling is in verschillende uitspraken strijdig met de wet geacht en is in
behandeling bij het Hooggerechtshof. Zie hiervoor het kopje ‘echtscheiding en
trouwen’ onder paragraaf 3.3.8 over rechtsgang. 322
2.2.3

Verliezen Pakistaanse nationaliteit
In artikel 16 van de van de Pakistan Citizen Act van 1951 is neergelegd hoe iemand
de Pakistaanse nationaliteit kan verliezen. 323 Dit kan onder andere gebeuren onder
de volgende omstandigheden 324:
De persoon heeft door een handeling of een uitlating blijk gegeven van
ontrouw aan of afkeer van de grondwet van Pakistan (16-3-a);
Hij/zij heeft gedurende een oorlog waarin Pakistan verwikkeld is/was, op
onwettige wijze handel gedreven, gecommuniceerd of gehandeld op een
zodanige manier dat de vijand er baat bij had (16-3-b);
Hij/zij is binnen vijf jaar na naturalisatie in enig land veroordeeld geweest
tot een gevangenisstraf van minstens twaalf maanden (16-3-c).
Ook een aaneengesloten verblijf van zeven jaar in buitenland zonder de verplichte
registratie bij een ambassade of diplomatieke vertgenwoordiging kan leiden tot
verlies van het staatsburgerschap van Pakistan (artikel 16-4-ii).
NB Dit is een functionele vertaling van de tekst. Voor de juridisch bindende tekst, zie
de Pakistan Citizen Act van 1951 in het Engels. 325
In artikel 14 a van de Pakistan Citizen Act van 1951 staat beschreven hoe men
afstand kan doen van de Pakistaanse nationaliteit. De aanvrager moet meerderjarig
zijn, de nationaliteit van een ander land hebben en in het bezit zijn van een geldig
document waarin het staatsburgerschap van dit ander land is vastgelegd.326 Een
aanvraag tot het afstand doen van de Pakistaanse nationaliteit kan bijvoorbeeld bij
een ambassade worden ingediend. 327
Het is niet duidelijk wat er bedoeld wordt met ‘goed karakter’.
THE NATURALIZATION ACT, 1926, (VII of 1926), 26th February, 1926, geraadpleegd via
https://www.refworld.org/pdfid/3ae6b4f68.pdf
321
THE NATURALIZATION ACT, 1926, (VII of 1926), 26th February, 1926, secties 6 en 12, geraadplaaged via
http://www.refworld.org/docid/3ae6b4f68.html
322
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
323
THE PAKISTAN CITIZENSHIP ACT, 1951, (II OF 1951),13th April 1951, geraadpleegd via
https://www.refworld.org/pdfid/3ae6b4ffa.pdf
324
THE PAKISTAN CITIZENSHIP ACT, 1951, (II OF 1951),13th April 1951, geraadpleegd via
https://www.refworld.org/pdfid/3ae6b4ffa.pdf. Dit ambtsbericht bevat een functionele vertaling, voor de precieze
tekst zie het origineel in het Engels.
325
THE PAKISTAN CITIZENSHIP ACT, 1951, (II OF 1951),13th April 1951,
https://www.refworld.org/pdfid/3ae6b4ffa.pdf, geraadpleegd op 05 mei 2022
326
THE PAKISTAN CITIZENSHIP ACT, 1951, (II OF 1951),13th April 1951, geraadpleegd via
https://www.refworld.org/pdfid/3ae6b4ffa.pdf
327
https://embassyofpakistanusa.org/renunciation-of-citizenship/
319
320

Pagina 45 van 153

2.2.4

Opnieuw verkrijgen nationaliteit
De Pakistaanse wet staat in principe geen dubbele nationaliteit toe. 328 Wel zijn er
overeenkomsten gesloten die wederzijdse dubbele nationaliteit toestaan met een
negentiental landen, waaronder Nederland. 329
Om opnieuw de Pakistaanse nationaliteit te krijgen nadat men die verloren is of
afstand ervan heeft gedaan, kan men een verklaring afleggen in de vorm van een
formulier. De procedure staat beschreven in Sectie 19-b van de Pakistan Citizenship
Rules van 1952. 330
Minderjarige kinderen van wie de ouders hun Pakistaanse staatsburgerschap hebben
opgezegd, hebben vanaf de dag waarop ze 21 jaar worden een jaar de tijd om een
verklaring op te stellen om het Pakistaanse staatsburgerschap terug te vragen
(artikel 14-2-a). Kinderen die in Pakistan wonen van ouders die hun eigen
Pakistaanse nationaliteit hebben opgegeven, behouden hun staatsburgerschap
(artikel 14-2-b).

THE PAKISTAN CITIZENSHIP ACT, 1951, (II OF 1951),13th April 1951, Artikel 14, geraadpleegd via
https://www.refworld.org/pdfid/3ae6b4ffa.pdf
329
https://www.dualcitizenshipreport.org/dual-citizenship/pakistan/; https://bestcitizenships.com/2019/07/02/pakistan-allows-dual-citizenship-with-19-countries/
330
Immigration and Refugee Board of Canada, Pakistan: Whether a former Pakistani citizen can reaquire his/her
Pakistani citizenship, including requirements and procedures (2012- November 2015). Geraadpleegd via
https://www.refworld.org/docid/56af19f24.html
328

Pagina 46 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

3

Mensenrechten

3.1

Positie van specifieke groepen en thema’s
De onderstaande paragrafen beschrijven de positie van specifieke groepen in
Pakistan, alsmede enkele thema’s op het gebied van mensenrechten. Het gaat
hierbij om de aspecten die gewijzigd zijn sinds het thematisch ambtsbericht over de
positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020. 331

3.1.1

Bedreigingen door de Taliban en andere fanatieke islamitische bewegingen
Volgens de Immigration and Refugee Board of Canada had de Taliban in Afghanistan
de gewoonte om dreigbrieven naar tegenstanders te sturen, de zogenaamde
‘nachtbrieven’ of Shab Nameha/Shabnamah/Shabnameh. 332 De Taliban prikten deze
brieven ’s-nachts op de deuren van moskeeën of van de huizen van personen die zij
beschuldigden. De brieven bevalen hun slachtoffers om naar een rechtbank te
komen of bevatten meer algemene bedreigingen of boodschappen. 333
Volgens diverse bronnen werd geen melding gemaakt van het gebruik van dergelijke
brieven in Pakistan. 334 Men kan het echter ook niet uitsluiten. Het is mogelijk dat
deze gewoonte is overgenomen van de Taliban in Afghanistan.
Het is niet erg waarschijnlijk dat de politie zulke brieven legaliseert en verklaart of
ze authentiek zijn of niet. Mocht een dergelijke brief worden ontvangen, dan kan dat
aangegeven worden bij de politie, het is immers een bedreiging. Het is niet erg
gebruikelijk dat militante organisaties in Pakistan brieven schrijven. Meestal voeren
ze een aanval uit en claimen dan achteraf de verantwoordelijkheid. 335
Wel werden mensen op andere manieren bedreigd door de TTP, de Pakistaanse
Taliban, met name sinds de machtsovername door de Taliban in Afghanistan. De
Pakistaanse evenknie voelde zich gesterkt door de overwinning in het buurland. De
TTP bedreigde handelaren, regeringsfunctionarissen en wetshandhavers, maar ook
artsen, winkeleigenaren en parlementariërs. Via telefoonnummers die begonnen met
de internationale toegangscode van Afghanistan, belden of schreven de Pakistaanse
Taliban welgestelde Pakistaanse handelaars en eisten betaling van afpersingsgeld. 336
Als een handelaar weigerde te betalen, lieten de militanten kleine bommen
ontploffen in de buurt van hun huis om ze bang te maken. Als ze bleven weigeren te
betalen, gebeurde het dat militanten hen of hun familieleden letsel toebrachten of
doodden. Ook hoge regeringsfunctionarissen werden bedreigd. Zij zouden bang zijn
te worden aangevallen op politieke bijeenkomsten of tijdens andere openbare
evenementen (zoals in het verleden het geval is geweest bij hoge politieke leiders).
Verder waren politieagenten, met name diegenen die de teams van

Thematisch Ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020, december 2020.
Voor meer informatie, zie: Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Afghanistan: Night letters [Shab
Nameha, Shabnamah, Shabnameh], including appearance (2010-2015), 10 February 2015, AFG105047.E,
available at: https://www.refworld.org/docid/54f02a6c4.html [accessed 8 December 2021]
333
Economic Times- India Times, Taliban use traditional afghan method of night letters to intimidate, 31 augustus
2021; Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Afghanistan: Night letters [Shab Nameha,
Shabnamah, Shabnameh], including appearance (2010-2015), 10 February 2015, AFG105047.E, available at:
https://www.refworld.org/docid/54f02a6c4.html [accessed 8 December 2021]
334
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
335
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
336
BBC, Violence surges in Pakistans tribal belt as Taliban IS-K go on attack, 13 oktober 2021; The New York Times,
To Preserve Its Own Stability, Pakistan Must Stabilize Afghanistan First; News analysis, 22 februari 2022.
331
332

Pagina 47 van 153

poliovaccinatoren beschermen, een doelwit van TTP-aanvallen. Volgens Radio Free
Europe is er een alarmerende groei in het aantal afpersingszaken door de TTP. 337
Het is niet bekend of het doen van aangifte van bedreigingen bij de militaire en
civiele overheden iets oplevert. Volgens een bedreigde persoon die door de BBC
werd geïnterviewd ‘vertelden ze (de overheid -red.) dat het onmogelijk is om
iedereen veiligheid te bieden, en dat ik zelf voorzorgsmaatregelen moet nemen zoals
het installeren van beveiligingscamera's bij mijn huis’. Volgens een andere
geïnterviewde adviseerde de politie om een gepantserde auto te kopen en zijn
familie naar elders over te brengen.338
Het is niet bekend of de politie samenwerkt met de Taliban of ze bescherming biedt.
Een bron stelde dat niemand vrijwillig met de Taliban samenwerkt. 339
3.1.2

Gedwongen recrutering
Er zijn berichten dat in madrassa’s (Koranscholen) gedwongen recrutering
plaatsvindt. Het is niet mogelijk te bevestigen of dit daadwerkelijk gebeurt of niet. 340
Zie ook paragraaf 3.1.3 betreffende maddrassa’s en jihad.
Volgens een bron zou het Balochistan Liberation Front (BLF) lokale inwoners in de
provincie inzetten voor verkenning en inlichtingen. Iran zou sjiitische personen in
Pakistan hiervoor gebruiken. 341 Het is onbekend of deze berichten kloppen.

3.1.3

Madrassa’s en jihad
Volgens sommige media spelen madrassa’s ofwel Koranscholen een rol bij het
ronselen van strijders voor de jihad. Ook zouden er in Pakistan en Afghanistan
illegale madrassa's of religieuze scholen zijn die de jeugd dwingen tot jihad of heilige
oorlog. 342
De Afghaanse Taliban zou onder de vele Afghaanse vluchtelingen in Pakistan
gerectuteerd hebben, alsmede bij madrassa’s in Pakistan. 343
Men kan zich afvragen of dit gedwongen of vrijwillig is, gezien de afhankelijke
situatie en de indoctrinatie en isolatie waaraan studenten blootstaan. Studenten zijn
vaak zo getraind dat zij zich vrijwillig aansluiten. 344 Voor jongeren die uit arme
families komen, zijn madrassa’s vaak de enige mogelijkheid om onderwijs te volgen
(zie hieronder). 345
Volgens andere bronnen is het niet mogelijk dit te verifiëren en te bevestigen of
gedwongen recrutering plaatsvindt of niet. 346
Volgens een bron draagt de slechte economische situatie bij aan radicalisering van
jongeren. Velen weten niet hoe zij in hun onderhoud kunnen voorzien en worden
daardoor gemakkelijk gerecruteerd voor gewelddadige groeperingen. 347 ISKP zou

The New York Times, To Preserve Its Own Stability, Pakistan Must Stabilize Afghanistan First; News analysis, 22
februari 2022; Radio Free Europe/Radio Liberty/Gandhara, Returning Pakistani Taliban Employs Extortion As
Control Grows, 21 september 2022; Global Initiative against transnational organized crime, Taliban faction in
Pakistan spreads terror through extortion, 20 december 2021.
338
BBC - Violence surges in Pakistans tribal belt as Taliban IS-K go on attack, 13 oktober 2021.
339
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
340
Vertrouwelijke bron 7 juni 2022; Vertrouwelijke bron 7 juni 2022.
341
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
342
Hindustan Times, madrasas-in-pak-afghanistan-becoming-breeding-grounds-for-terrorists, 5 oktober 2021; ANI
News, Madrasas in Pakistan, Afghanistan becoming breeding grounds for terrorists, says research analyst to UN,
04 oktober 2021.
343
NY Times, How the Taliban Outlasted a Superpower: Tenacity and Carnage, 26 mei 2020; Algemeen Ambtsbericht
Afghanistan, p.37, maart 2022.
344
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
345
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
346
Vertrouwelijke bron 7 juni 2022; Vertrouwelijke bron 7 juni 2022.
347
Vertrouwelijke bron 1 juli 2022.
337

Pagina 48 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

vooral teleurgestelde Taliban-strijders uit Afghanistan aantrekken en personen die
een inkomen nodig hebben. 348
Een bekende madrassa is de Darul Uloom Haqqania madrassa, een van de grootste
en oudste van Pakistan. De school staat op bijna honderd kilometer van de
Afghaanse grens en heeft meer Talibanleiders opgeleid dan enige andere school ter
wereld. Nu bekleden de alumni sleutelposities in Afghanistan. 349
Critici noemen de school een ‘universiteit van de jihad’ en verwijten haar dat zij
decennia lang heeft bijgedragen aan het zaaien van geweld in de regio. Zij vrezen
dat extremistische madrassa's en de daarmee verbonden islamitische partijen door
de overwinning van de Taliban worden aangemoedigd, waardoor het radicalisme in
Pakistan verder zou kunnen worden aangewakkerd. Dit ondanks de pogingen van
dat land om de meer dan 30.000 madrassa’s meer onder controle van de regering te
brengen. 350
Veel van de oud-studenten nemen de naam Haqqani aan als een symbool van trots.
Het Haqqani-netwerk - de militaire vleugel van de Taliban, verantwoordelijk voor
gijzelingen, complexe zelfmoordaanslagen en gerichte moordaanslagen - is naar de
madrassa genoemd en onderhoudt er banden mee. 351
Volgens de New York Times zagen Pakistaanse leiders lange tijd madrassa’s als een
manier om de gebeurtenissen in Afghanistan te beïnvloeden, maar zien ze ze nu als
een bron van conflicten binnen Pakistan. De Pakistaanse regering heeft met een
combinatie van financiële steun en aansporingen achter de schermen getracht het
radicalisme binnen de madrassa’s terug te dringen. De regering van premier Imran
Khan gaf de Haqqania-madrassa 1,6 miljoen dollar in 2018 en 1,7 miljoen dollar in
2017 om het curriculum te ‘mainstreamen’. De fondsen hielpen de madrassa bij de
bouw van een nieuw gebouw, een badmintonveld en een computerlab, naast andere
projecten. Haqqania heeft zijn leerplan uitgebreid met Engels, wiskunde en
computerwetenschappen. De madrassa eist volledige ID-documentatie van
buitenlandse studenten, ook van die uit Afghanistan, en bestuurders verklaarden dat
er een nul-tolerantiebeleid wordt gehanteerd voor staatsvijandige activiteiten.
Deskundigen op het gebied van onderwijs in Pakistan zeggen dat de inspanningen
enig succes hebben gehad en dat Haqqania niet meer zo sterk als vroeger opkomt
voor militante bewegingen. Maar toch, menen zij, blijven dergelijke madrassa’s een
strikte interpretatie van de islam onderwijzen. In de lessen zou meer aandacht
worden besteed aan het bekritiseren van andere geloofsovertuigingen dan aan
kritisch denken. Ook wordt de nadruk gelegd op de handhaving van eeuwenoude
regels zoals diefstal vergelden met amputatie en buitenechtelijke seks bestraffen
met steniging. Dat maakt sommige van hun studenten kwetsbaar voor rekrutering
door militante groeperingen. 352
Uit een veldonderzoek naar families die hun kinderen naar madrassa’s sturen, bleek
dat de meeste van deze gezinnen in grote armoede leven. Een madrassa is dan de
enige weg naar onderwijs en een uitweg uit de armoede voor het hele gezin. 353 Het
betekent ‘een mond minder te voeden’ voor het gezin en een opleiding, eten en een
dak boven het hoofd voor tenminste een kind. 354 Daarnaast verstrekken de
madrassa’s niet alleen onderwijs, ook voorzien zij in de behoefte aan
basisvoorzieningen en essentiële diensten die de staat niet verschaft. Zo kunnen zij
Algemeen Ambtsbericht Afghanistan, pp.45 en 61, maart 2022.
NY Times, Where Afghanistan’s New Taliban Leaders Went to School, 25 november 2021.
350
NY Times, Where Afghanistan’s New Taliban Leaders Went to School, 25 november 2021.
351
NY Times, Where Afghanistan’s New Taliban Leaders Went to School, 25 november 2021.
352
NY Times, Where Afghanistan’s New Taliban Leaders Went to School, 25 november 2021.
353
The Conversation, It is a big relief for me how the welfare provided by madrassas holds a key to fighting the
Taliban, 26 september 2010, https://theconversation.com/it-is-a-big-relief-for-me-how-the-welfare-provided-bymadrassas-holds-a-key-to-fighting-the-taliban-167899
354
Vertrouwelijke bron 7 juni 2022.
348
349

Pagina 49 van 153

financiële bijstand geven aan gezinnen in tijden van nood, hulp bij ziektekosten en
hulp bij huwelijken en begrafenissen. Een madrassa-opleiding, inclusief onderwijs in
het Arabisch, kan leiden tot banen in andere landen. Ook biedt het mogelijkheden
tot werk als islamitische leraar op een school, in dezelfde madrassa of in een eigen
madrassa. 355
3.1.4

Inschrijving hoger onderwijs
Bij inschrijving aan de universiteit moet de student meestal zijn/haar religie
aangeven. Privé-universiteiten vragen er niet altijd naar, maar staatsuniversiteiten
wel. Dit moet overigens ook bij andere administratieve procedures, zoals het
indienen van een FIR (First Information Report) 356. 357
Personen die behoren tot religieuze minderheden kunnen bij inschrijving problemen
ondervinden vanwege hun religie. Zo kunnen ahmadi’s in moeilijkheden komen
wanneer zij verklaren moslim te zijn of weigeren een niet-moslim verklaring te
ondertekenen. 358 359 Deze verklaring is verplicht voor ahmadi’s. Zie hiervoor
paragraaf 3.1.10 over de positie van ahmadi’s.
Sinds 1973 is het vak ‘Islamiat’ – een soort islamstudie- verplicht op
basisscholen. 360 Dit kan een probleem zijn voor ahmadi-kinderen, omdat dit vak
enerzijds verplicht is, maar aan de andere kant verboden is om te volgen voor ‘nietmoslims’. 361

3.1.5

Balochistan
Baloch organisaties
Baloch Nationalist Army (BNA)
Op 11 januari 2022 werd via een persbericht de oprichting aangekondigd van een
nieuwe ‘verzetsorganisatie’, het Baloch Nationalist Army (BNA). De organisatie is
een samenvoeging van twee verboden gewapende Baloch groepen die streven naar
onafhankelijkheid, het Baloch Republican Army (BRA) en het United Baloch Army
(UBA). Het UBA is een afsplitsing van het Baloch Liberation Ary (BLA) die in 2010
ontstond toen twee leidende broers in een familieruzie verwikkeld raakten. 362 De
organisatie heeft met name het Pakistaanse leger als doelwit. 363 Op 20 januari 2022
pleegde het BNA een aanslag op de Nieuwe Anarkali markt in Lahore waarbij twee
doden vielen en minstens 26 gewonden. 364
De lijst van organisaties die verboden zijn door de Pakistaanse overheid is voor het
laatst ge-update op 7 november 2021. 365 BNA is pas na die tijd opgericht en staat
niet op deze lijst.
Baloch National Movement (BNM)
The Conversation, It is a big relief for me how the welfare provided by madrassas holds a key to fighting the
Taliban, 26 september 2010, https://theconversation.com/it-is-a-big-relief-for-me-how-the-welfare-provided-bymadrassas-holds-a-key-to-fighting-the-taliban-167899
356
Een FIR (First Information Report) is een aangifte bij de politie. Zie paragraaf 3.3 over toezicht en
rechtsbescherming hiervoor.
357
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
358
Dit is vergelijkbaar met andere situaties of procedures waarin ahmadi’s complicaties kunnen ondervinden, zoals
het aanvragen van een CNIC. Zie hiervoor paragraaf 3.1.10 over de positie van christenen en ahmadi’s.
359
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
360
Dawn, Teaching Islamiat, 7 november 2014, https://www.dawn.com/news/1142758
361
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
362
The Balochistan Post, Who is ‘Baloch Nationalist Army’?, 16 januari 2022.
363
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022.
364
ANI News, Newly formed Baloch National Army provides fresh impetus to Balochistan movement: Report, 4
februari 2022.
365
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
355

Pagina 50 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

De Baloch National Movement (BNM) is een onafhankelijkheidsbeweging en politieke
partij die is opgericht in 1987. BNM streeft naar de onafhankelijkheid van de
provincie Balochistan. Zij doet dit door middel van demonstraties, deelname aan de
politiek en het aan de kaak stellen van de politiek van de Pakistaanse federale
overheid tegenover de provincie. 366 De BNM heeft vertegenwoordigers in het
parlement van de provincie Balochistan. Volgens een bron kan de BNM geen
‘overkoepelende organisatie’ worden genoemd voor andere Baloch groeperingen,
maar ‘voedt’ de BNM wel militante groeperingen. Dit houdt in dat personen van de
BNM ook bij militante organisaties aangesloten kunnen zijn. De BNM staat niet op de
lijst van verboden organisaties van de Pakistaanse overheid omdat het een politieke
partij is en geen militante groepering. 367
Volgens een rapport van het Office Francais de Protection des Réfugiés et Apatrides
(OFPRA) heeft de regering leden van de BNM ‘gemarteld, vermoord en laten
verdwijnen’. 368 De BNM is ook internationaal aanwezig, met name in Europa. 369 Daar
houden zij onder andere demonstraties. 370 Een aantal leden van BNM werd
vermoord in het buitenland, waaronder Karima Baloch, voormalig militante van
BNM. Voor meer informatie hierover, zie onderaan deze paragraaf, onder het kopje
‘buiten Pakistan’. 371
Balochistan Liberation Army (BLA)
Het Balochistan Liberation Army (BLA) is een verboden nationalistische
separatistische militante beweging die strijdt tegen Pakistaanse overheidscontrole en
het monopolie dat zij hebben op de bodemschatten in Balochistan. In de afgelopen
jaren pleegde het BLA zeker één aandachttrekkende aanslag per jaar. De groepering
wil zelfbeschikking voor Balochistan en verzet zich tegen Chinese investeringen. De
aanvallen werden uitgevoerd met gerichte moorden, sluipschutter aanvallen en
zelfgemaakte explosieven. Het BLA bestaat uit ongeveer duizend gewapende
militanten en het voornaamste doelwit is het Pakistaanse leger. 372 Ook heeft de
groepering Chinese doelwitten aangevallen. De Pakistaanse autoriteiten hoopten dat
Chinese investeringen de economische ontwikkeling zou helpen. Separatisten zien
de Chinese aanwezigheid echter als neo-kolonialisering en exploitatie van hun
bodemschatten. 373 Eind april 2022 doodde een vrouwelijke zelfmoordaanslagpleger
van het BLA enkele Chinese docenten van het Confucius instituut in Karachi. De
groepering waarschuwde voor aanvallen met nog meer geweld als China haar
economische projecten in de regio niet stopzet. 374 Volgens analisten is het een
nieuwe ontwikkeling dat de beweging nu ook zelfmoordaanslagen pleegt. Tot nu toe
zagen zij zichzelf als nationalisten die weinig gemeen hadden met gewapende
islamitische groeperingen en met hun taktieken zoals zelfmoordaanslagen. 375

Division de l’Information, de la documentation et des recherches (DIDR) - Office Francais de Protection des
Réfugiés et Apatrides – Pakistan: Le Mouvement national baloutche (Baloch National Movement, BLM), p.2, 09
augustus 2021; Baloch National Movement- History, https://www.thebnm.org/contact-us
367
Vertrouwelijke bron 12 augustus 2022.
368
Division de l’Information, de la documentation et des recherches (DIDR) - Office Francais de Protection des
Réfugiés et Apatrides (OFPRA) – Pakistan: Le Mouvement national baloutche (Baloch National Movement, BLM),
p.2, 09 augustus 2021.
369
Division de l’Information, de la documentation et des recherches (DIDR) - Office Francais de Protection des
Réfugiés et Apatrides – Pakistan: Le Mouvement national baloutche (Baloch National Movement, BLM), p.2, 09
augustus 2021.
370
Zie bijvoorbeeld de Facebook pagina van BNM Duitsland: https://m.facebook.com/pg/BNMgermany/posts/
371
Division de l’Information, de la documentation et des recherches (DIDR) - Office Francais de Protection des
Réfugiés et Apatrides – Pakistan: Le Mouvement national baloutche (Baloch National Movement, BLM), 09
augustus 2021.
372
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022.
373
The Guardian, Protests in Pakistan erupt against China’s belt and road plan, 20 augustus 2021.
374
Al Jazeera, Pakistan rebel group warns China of harsher attacks, 27 april 2022.
375
Al Jazeera, Pakistan: Woman suicide bomber change in Baloch rebels’ strategy?, 28 april 2022; Vertrouwelijke
bron 7 juni 2022.
366

Pagina 51 van 153

Ondanks de omvangrijke bodemschatten (olie, gas, koper, goud) is Balochistan de
armste provincie van Pakistan. 376
In februari 2022 voerde het BLA verschillende aanvallen uit op veiligheidstroepen in
de districten Panjgur en Nushki. De aanvallen duurden vier dagen en leidden tot de
dood van negen soldaten en twintig militanten. 377
Sinds 2019 staat de organisatie op de Amerikaanse lijst van Foreign Terrorist
Organisations. 378 Verder wordt BLA vanaf 2012 genoemd op de lijst van verboden
organisaties van de Pakistaanse regering. 379

Baloch Student Organization Azad (BSO-Azad)
De Baloch Student Organization Azad (BSO-Azad) is een politieke organisatie die
zich inzet voor de rechten van studenten in Balochistan. Op hun website schrijven ze
dat hun voornaamste doelen onder andere bestaan uit het vechten voor herstel van
de onafhankelijke en soevereine Baloch nationale staat. 380 De organisatie initieert
demonstraties, is actief op sociale media en organiseert onder andere webinars over
onafhankelijkheidsstrijders. 381
In november 2021 werd een wekenlange demonstratie gehouden om te protesteren
tegen de verdwijning van twee studenten die ontvoerd zouden zijn door de
Pakistaanse autoriteiten. De studenten protesteerden in november 2021 dag en
nacht in winterse omstandigheden op het terrein van de universiteit van Balochistan
in Quetta. 382 Het is onduidelijk of er al iets bekend is over het lot van de studenten.
In het rapport ‘Living Ghosts’ documenteerde de mensenrechtenorganisatie Amnesty
International de praktijk van ‘gedwongen verdwijningen’ 383 in Pakistan, onder
andere in Balochistan. Bij deze verdwijningen ontkennen overheidsfunctionarissen
een persoon vast te houden of weigeren informatie te verschaffen over hun lot of
verblijfplaats. Dit kan verstrekkende gevolgen hebben voor de geestelijke en
lichamelijke gezondheid van de (familie van de) betrokkene, voor de financiële
status en de veiligheid van getroffen families, en het kan leiden tot stigmatisering en
sociaal isolement. 384 Het kan gebeuren dat familieleden, vrienden en buren afstand
houden van een familie met een verdwenen persoon uit angst dat zij zelf ook het
slachtoffer worden van deze praktijk. 385 Voor meer informatie over gedwongen
verdwijningen, zie paragraaf 3.3.11 over verdwijningen en ontvoeringen.
Sinds 2013 staat BSO-Azad op de lijst van verboden organisaties van de Pakistaanse
regering. 386
Houding overheid tegenover Baloch National Movement, BSO-Azad, Baloch
Liberation Army, Baloch Liberation Front, Baloch Republican Army en Lashkar-eBalochistan en andere organisaties
De Pakistaanse autoriteiten staan vijandig tegenover separatistische bewegingen in
Balochistan. De aanpak door de Pakistaanse autoriteiten van deze separatistische
organisaties zou volgens een bron te omschrijven zijn als ‘erg wreed’. Het leger zou
Arte, Le Dessous des cartes - Le Baloutchistan, une région de plus en plus stratégique, 8 oktober 2017.
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022.
378
TRT World, What’s behind the US decision to proscribe a Baloch militant group?, 19 juli 2019.
379
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
380
https://bsoazad.site/about-us-2/ geraadpleegd 2 mei 2022
381
Zie https://www.facebook.com/BalochStudentsOrganizationAzad en https://twitter.com/bso__azad
382
The Diplomat, Balochistan’s Students Protest Enforced Disappearances, 1 december 2021; NDTV, Protests In
Balochistan Against Students' Kidnapping By Pak Forces: Report, 12 november 2021; Human Rights Commission
of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.16, 2022.
383
De term ‘enforced disappearences’ wordt algemeen gebruikt voor deze praktijk.
384
Amnesty International, Pakistan: Living Ghosts: The Devastating Impact of Enforced Disappearances in Pakistan,
22 november 2012.
385
Amnesty International, Pakistan: Living Ghosts: The Devastating Impact of Enforced Disappearances in Pakistan,
p.28, 22 november 2012.
386
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
376
377

Pagina 52 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Baloch activisten en anderen ontvoeren. Media zouden niet vrijuit kunnen
rapporteren en verslag doen over deze praktijken, waardoor het leger volledig
straffeloos zijn gang zou kunnen gaan. 387
De volgende Baloch organisaties staan op de lijst van verboden organisaties van de
Pakistaanse autoriteiten: Balochistan Liberation Army (BLA), Balochistan Republican
Army (BRA,) Balochistan Liberation Front (BLF), Lashkar-e-Balochistan (LeB),
Balochistan Liberation United Front (BLUF), Balochistan Musalla Defah Tanzeem
(BMDT), Balochistan Bunyad Parast Army, Balochisan Waja Liberation Army, Baloch
Republican Party Azad, Balochistan United Army, Balochistan National Liberation
Army, Baloch Student Organization Azad (BSO-A) en United Baloch Army(UBA). 388
Volgens een rapport van het Office Francais de Protection des Réfugiés et Apatrides
(OFPRA) zijn leden van BNM het slachtoffer geworden van verschillende
gewelddadige acties door de overheid zoals marteling, verdwijningen en moorden.
Het rapport van het OFPRA is gebaseerd op verschillende rapporten van ngo’s zoals
Human Rights Watch (HRW) en Amnesty International en op mediaberichten.
Sommige van deze bronnen dateren van vóór de verslagperiode. 389
Volgens het US State 2021 Country Report on Human Rights Practices gingen
illegale detenties van Baloch leiders en gedwongen verdwijningen van burgers door
ondanks een amnestie voor Baloch separatisten in 2015. Baloch activisten stelden
dat de speciaal opgerichte verzoeningscommissie ‘niet voor veel anders diende dan
de veiligheidsorganisaties te helpen om de families van slachtoffers op te sporen en
lastig te vallen’. Volgens de ngo´Voice for Baloch Missing Persons´ waren er tussen
januari en juli 2021 zo’n 84 vermiste personen terug gevonden, maar verdwenen er
nog eens 103 in dezelfde periode. De ‘Human Rights Council of Balochistan’ stelde
dat er 480 personen verdwenen en 177 gedood werden in Balochistan in het jaar
2020. 390
China
Volgens mediaberichten is ook China actief in de strijd tegen de
afscheidingsbeweging in Balochistan. Dit omdat de separatisten, zowel militante als
politieke groepen, zich keren tegen een te grote invloed van China als gevolg van
het grootschalige ‘China-Pakistan Economic Corridor’ (CPEC) project. 391 Separatisten
vallen ook Chinese doelwitten aan. 392 Een Indiase krant stelde dat een Pakistaanse
generaal gezegd zou hebben dat hij betaald werd door China om de
vrijheidsbeweging van Balochistan te ‘verpletteren’. 393

Vertrouwelijke bron 24 januari 2022; Al Jazeera, Podcast The Take, Why are people disappearing in Balochistan?,
4 mei 2022; Amnesty International, Pakistan: Living Ghosts: The Devastating Impact of Enforced Disappearances
in Pakistan, 22 november 2021.
388
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng-3.pdf
389
Division de l’Information, de la documentation et des recherches (DIDR) - Office Francais de Protection des
Réfugiés et Apatrides – Pakistan: Le Mouvement national baloutche (Baloch National Movement, BLM), 09
augustus 2021.
390
US State Department, Bureau of Democracy, Human Rights and Labour, 2021 Country Report on Human Rights
Practices: Pakistan, p.17, 12 april 2022, https://www.state.gov/reports/2021-country-reports-on-human-rightspractices/pakistan/
391
De China-Pakistan Economic Corridor (CPEC) is een grootschalig bilateraal project om de infrastructuur in Pakistan
te verbeteren voor nauwere handel met China en om de landen van de regio verder met elkaar te verbinden. Het
project van 46 miljard dollar werd gelanceerd in 2015. Doel van CPEC is de Pakistaanse economie te hervormen
door de weg-, spoor-, lucht- en energietransportsystemen te moderniseren, en de Pakistaanse diepzeehavens
Gwadar en Karachi via routes over land te verbinden met de Chinese provincie Xinjiang en verder. Encyclopedia
Britannica, 4 Aug. 2017, "China-Pakistan Economic Corridor (CPEC)", https://www.britannica.com/topic/ChinaPakistan-Economic-Corridor. Accessed 7 December 2021.
392
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022.
393
Times of India – Pak army general admits chinas role in crushing Baloch freedom movement, 31 januari 2021
https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/pak-army-general-admits-chinas-role-in-crushing-balochfreedom-movement/articleshow/80610778.cms
387

Pagina 53 van 153

Drie van de vijf zelfmoordaanslagen in geheel Pakistan in 2021 waren gericht tegen
Chinese staatsburgers. 394
Buiten Pakistan
De Pakistaanse veiligheidstroepen en de onafhankelijkheidsbewegingen bestrijden
elkaar met veel geweld. Ook buiten Pakistan zijn leden van de separatistische
bewegingen niet veilig. De BNM heeft afdelingen die in het buitenland zijn gevestigd,
met name in Europa. In het jaar 2020 overleden twee Baloch activisten onder
verdachte omstandigheden buiten de Pakistaanse landsgrenzen. Het lichaam van
Sajid Hussain, journalist voor de ‘Balochistan Times’, werd gevonden in Zweden in
april 2020, nadat hij al meer dan een maand vermist was. In december 2020 werd
in Toronto het lichaam gevonden van Karima Baloch, oud-presidente van BSO-A en
voormalig militante van BNM. Zij had asiel verkregen in Canada en had al vóór haar
overlijden doodsbedreigingen gekregen van onbekende Pakistanen. 395
Zikri’s
De zikri’s ofwel mahdavi’s zijn een moslim minderheid die veelal etnisch Baloch zijn.
Zij vereren soefi’s en heiligdommen, waardoor zij het doelwit zijn geweest van
gewelddadige aanvallen van militante moslim-extremisten op religieuze
minderheden. Extremistische moslims beschouwen de verering van soefi’s als
afgoderij of afvalligheid.396 Volgens een bron werd gezegd dat het leger de aanvallen
zou ondersteunen, zo zou het doodseskader Shafik Mengel zijn bijgestaan door het
leger. 397 Dit betekende dat zikri’s het gevaar liepen zowel (indirect) door
overheidstroepen als door milities aangevallen te worden. 398 Het is onduidelijk of dit
waar is. Ook is het onbekend of en niet waarschijnlijk dat zikri’s op bescherming van
de overheid kunnen rekenen. Een bron stelt niet op de hoogte te zijn van enige actie
van de staat om hen te beschermen. 399
Volgens een bron zijn de zikri’s weliswaar goed geïntegreerd in de samenleving in
Balochistan, maar leven zij tegelijkertijd enigszins geïsoleerd en trouwen zij alleen
onder elkaar. Er zijn zikri’s die actief zijn in de onafhankelijkheidsbeweging. Daarom
zouden zij volgens deze bron ook doelwit kunnen zijn van geweld door de
overheid. 400
3.1.6

Rohingya’s
In Pakistan bestaat een aanzienlijke Rohingya-gemeenschap (voornamelijk in
Karachi). De Rohingya’s zijn een Indo-Arisch volk en zijn voornamelijk moslim. Zij
beschouwen de staat Rakhine in Myanmar als hun thuisland. 401 De schattingen van
het aantal Rohingya’s in Pakistan lopen sterk uiteen en varieren tussen 40.000 en
400.000 personen. 402 Zij zijn vanaf de jaren veertig in verschillende golven naar
Pakistan gekomen, meestal om vervolging te ontvluchten. 403 Alhoewel zij al
gedurende verschillende generaties is Pakistan wonen, krijgen zij geen Pakistaans
PICCS. (Pakistan Institute for Conflict and Security Studies), Resurgent militancy, rising extremism warrant
collective national resolve, Pakistan annual security assessment report 2021, p.11.
395
Division de l’Information, de la documentation et des recherches (DIDR) - Office Francais de Protection des
Réfugiés et Apatrides – Pakistan: Le Mouvement national baloutche (Baloch National Movement, BLM), 9
augustus 2021.
396
The New York Times, Who Are Sufi Muslims and Why Do Some Extremists Hate Them?, 24 november 2017; The
Diplomat, How South Asia’s Brand of Sufi Islam Became Radicalized, 4 oktober 2021.
397
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
398
The Diplomat, who-is-responsible-for-persecuting-pakistans-minorities, 12 november2014; RFERL Ghandara,
Pakistani Security Forces Accused Of Attack On Minority Group, 2 september 2014.
399
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
400
Vertrouwelijke bron 12 augustus 2022.
401
Deutsche Welle, Indian government tells Supreme Court Rohingya pose ′serious threat′, 18 september 2017.
402
Volgens een schatting van Deutsche Welle in 2017 zijn het er 40.000-250.000, andere bronnen spreken van wel
400.000. Deutsche Welle, Indian government tells Supreme Court Rohingya pose ′serious threat′, 18 september
2017.
403
Anadolu Agency, Rohingya Muslims in Pakistan decry global silence, 23 augustus 2020.
394

Pagina 54 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

staatsburgerschap en dus ook geen identiteitsbewijzen, geboorteaktes of andere
documenten. Dit betekent dat zij uitgesloten zijn van bepaalde diensten en
voorzieningen, zoals scholing of het legaal uitvaren met hun vissersboten. 404
Door de Pakistaanse bevolking worden Rohingya’s vaak beschouwd als vluchtelingen
en ‘Benghali’ genoemd. Zij zijn gemakkelijk te herkennen aan hun uiterlijk en
hebben vaak de laagst betaalde baantjes. 405 Omdat zij niet in vluchtelingenkampen
wonen, kunnen zij ook niet als vluchteling geregistreerd worden en hulp van UNHCR
ontvangen. 406
Een groot deel van de Rohingya’s woont in sloppenwijken in Karachi, waar zij
voornamelijk als vissers werken. Zij moeten vaak in armoede en jarenlang als
‘illegaal’ overleven, waardoor sommige jongeren in moslim-radicalisme vervallen. 407
Omdat zij niet de benodigde papieren hebben om naar een ‘gewone’ school te gaan,
wordt een religieuze madrassa in bepaalde gevallen gezien als de enige
scholingsmogelijkheid. 408
Het is voor Rohingya’s moeilijk om aan verblijfsdocumenten te komen. 409 Ook is het
onduidelijk welke verblijfsdocumenten zij precies nodig hebben om toegang tot
onderwijs en gezondheidszorg te krijgen. In ieder geval hebben kinderen hiervoor
een B-Form nodig en volwassenen een CNIC. Meestal missen ze deze documenten
waardooor ze geen toegang hebben tot basisvoorzieningen. Voor een CNIC moeten
zij bewijzen in Pakistan te zijn geboren, maar een geboorteakte hebben zij vaak
niet. Rohingya’s die eerder wel over een CNIC beschikten, kunnen vaak geen nieuwe
krijgen wanneer deze afloopt. Het is onduidelijk waarom. Om naar school te kunnen,
hebben kinderen een B-Form nodig, wat zij meestal niet hebben. Sommige mensen
kopen valse documenten op straat. Wanneer Rohingya’s zonder documenten door de
politie aangehouden en gecontroleerd worden, komen zij doorgaans in de problemen
en lopen het gevaar gearresteerd te worden. Veel Rohingya’s zijn analfabeet en
kunnen niet lezen wat er op hun eigen - eventuele valse - documenten staat. Zij
lopen dus ook het gevaar opgelicht te worden wanneer zij valse documenten
kopen. 410
Als een Pakistaanse burger met een Rohingya is getrouwd in het buitenland, kan het
gezin niet automatisch terugkeren naar Pakistan en daar legaal verblijven. Voor
naturalisatie tot Pakistaans staatsburger gelden andere regels voor mannen dan
voor vrouwen. 411
Wanneer een Pakistaanse man trouwt met een Rohingya of andere buitenlandse
vrouw, kan de echtgenote daardoor de Pakistaanse nationaliteit aanvragen en
verkrijgen. Wanneer een Pakistaanse vrouw met een niet-Pakistaan trouwt, blijft hij
buitenlander. Deze bepaling is in verschillende uitspraken strijdig met de wet geacht
en is in behandeling bij het Hooggerechtshof. Zie hiervoor het kopje ‘echtscheiding
en trouwen’ onder paragraaf 3.3.8 en naturalisatie onder 2.2.2. 412 De regelgeving is
onafhankelijk van de plaats waar het bruidspaar trouwt.

Human Rights Watch, Pakistan Should Back Rohingya Rights Abroad and at Home, 12 september 2017; Dawn,
Identity issue haunts Karachi’s Rohingya population, 23 februari 2015; The Friday Times, The Rohungya's of
Karachi, 12 juni 2015.
405
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
406
The Friday Times, The Rohungya's of Karachi, 12 juni 2015.
407
NPO Radio 1, Rohingya's ook in bittere omstandigheden in Pakistan: ‘Waarom doet niemand iets?’, 06 november
2021; Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
408
The Friday Times, The Rohingya's of Karachi, 12 juni 2015>
409
The Diplomat, Pakistan’s Rohingya Hypocrisy, 20 september 2017; Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
410
Dawn, Rohingyas of Karachi struggle to deal with identity crisis, 16 juli 2017; Daily Times, We are stateless and
helpless, Pakistan’s Rohingyas clamour for identity, 16 september 2017; CodaStory, Marooned: Karachis
stateless fishermen, 03 november 2021.
411
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
412
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
404

Pagina 55 van 153

3.1.7

Sjiieten
Sjiieten (algemeen)
Sinds het vorige thematische ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en
christenen in Pakistan van december 2020 is de positie van sjiieten in Pakistan niet
fundamenteel veranderd. 413 Geweld van soennitische extremisten tegen sjiieten gaat
nog steeds door.
Pakistan is na Iran het land met de meeste sjiieten in absolute aantallen. De sjiieten
wonen door heel Pakistan, alleen in Gilgit Baltistan vormen zij de meerderheid. Het
aantal sjiieten is niet bekend, sommige bronnen schatten het aantal op tien tot
vijftien procent van de gehele Pakistaanse moslim bevolking (ofwel twintig tot dertig
miljoen). 414
De meeste Pakistaanse sjiieten zijn niet van soennieten te onderscheiden op basis
van hun uiterlijk en taalgebruik. Ook wordt er in het paspoort geen onderscheid
gemaakt tussen soennieten en sjiieten. Wel kunnen zij herkend worden aan typisch
sjiietische namen zoals Naqvi, Zaidi en Jafri. 415 Ook zien de sjiietische moskeeën er
anders uit dan de de soennitische. Verder zijn sjiieten duidelijk herkenbaar wanneer
zij op pelgrimsreis gaan naar Iran of Irak of wanneer ze meedoen aan de
traditionele Ashura-processie die enkel door sjiieten wordt gehouden. Tijdens deze
optocht lopen in het zwart geklede gelovigen door de straten, terwijl zij zichzelf op
de borst slaan. 416 Ashura (ook wel Ashoera) wordt gehouden op de tiende dag van
Muharram, de eerste maand van de moslimkalender. Op deze dag wordt Husayn ibn
Ali herdacht, kleinzoon van de profeet Mohammed en de derde sjiitische imam.
Gelovigen herdenken zijn leven en sommigen praktiseren zelfkastijding. 417
Hazara, die doorgaans sjiietisch zijn, zijn wel goed te herkennen op grond van hun
uiterlijk. Verderop in deze paragraaf wordt uitgebreider ingegaan op hun positie.
Sjiieten zijn goed vertegenwoordigd in het parlement en doen regelmatig mee aan
verkiezingen voor mainstream politieke partijen. 418 Zij zijn ruim aanwezig in functies
bij de overheid, andere openbare diensten en de culturele sfeer en kunnen het ver
schoppen tot hooggeplaatste en invloedrijke posities. 419 Zo waren ex-president
Zulfiqar Ali Bhutto en zijn dochter Benazir Bhutto sjiieten.
Sjiieten kunnen doorgaans hun geloof vrij uitoefenen. 420 Zij zijn de grootste
religieuze minderheid. Tegelijkertijd hebben zij ook te lijden onder (sektarisch)
geweld door soennieten.
Radicaal-islamitische soennieten, met name deobandi, beschouwen sjiieten als
ongelovigen. Extremistische organisaties voeren aanvallen uit op sjiitische doelen.
Hierbij kan met name de radicaal-islamitische Lashkar-e-Jhangvi (LeJ) worden
genoemd. Deze groepering heeft nauwe banden met de jihadistische militante
organisatie Jaish-e-Muhammad (JeM). De in 1996 opgerichte LeJ splitste zich af van
de voormalige partij Sipah-e-Sahaba Pakistan (SSP) die strijdt tegen sjiitische
Thematisch Ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020, December 2020. Zie
pagina 8 voor een algemene beschrijving van de positie van sjiieten.
414
CIA, The World Factbook Pakistan, geraadpleegd 13 oktober 2021, https://www.cia.gov/the-worldfactbook/countries/pakistan/; UK Home Office, Country Policy and Information Note Pakistan: Shia Muslims, July
2021, pp.17-18.
415
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.26, februari 2019.
416
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.26, februari 2019.
417
Newman, Andrew J.. "ʿĀshūrāʾ". Encyclopedia Britannica, 16 Aug. 2022,
https://www.britannica.com/topic/Ashura-Islamic-holy-day. Accessed 23 September 2022.
418
UK Home Office, Country Policy and Information Note Pakistan: Shia Muslims, p.17-18, juli 2021.
419
https://minorityrights.org/minorities/shia-and-hazaras/, geraadpleegd op 20 oktober 2021; UK Home Office,
Country Policy and Information Note Pakistan: Shia Muslims,p.17-18, juli 2021.
420
https://minorityrights.org/minorities/shia-and-hazaras/, geraadpleegd op 20 oktober 2021.
413

Pagina 56 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

invloed in Pakistan. 421 De SSP verklaart openlijk dat zij sjiieten als doelwit heeft en
eiste de verantwoordelijkheid voor verschillende aanslagen op. 422 Voor meer
informatie over deze militante groeperingen, zie paragraaf 1.1.3.
Er zijn regelmatig berichten over gerichte aanvallen, ontvoeringen en moorden in
gebieden waar veel sjiieten wonen. Radicale islamitische groeperingen hebben het
vooral gemunt op de inwoners van Quetta, de hoofdstad van de provincie
Balochistan. 423 Vanwege moorden in Quetta zijn er in de jaren 2000 veel sjiieten
vertrokken naar steden als Lahore en Karachi. 424 Volgens een bron waren de meeste
van de blasfemie-zaken in Balochistan in 2020 gericht tegen sjiieten. 425
In Sindh vinden verdwijningen van sjiitische jongens en gerichte moordaanslagen op
sjiieten plaats. 426
Tijdens de verslagperiode was een dieptepunt de zelfmoordaanslag door ISKP op
een sjiitische moskee in Peshawar op 4 maart 2022, waarbij 46 doden vielen. 427
Het is onduidelijk of sjiieten die bedreigd worden effectieve bescherming van de
Pakistaanse autoriteiten kunnen krijgen. Volgens een bron ondernemen de
autoriteiten geen speciale actie om - afgezien van de Hazara’s - sjiieten te
beschermen. Niemand zou worden vervolgd voor het vermoorden of ontvoeren van
sjiieten, aldus deze bron. 428
Hazara’s
Hazara’s in Quetta
De Hazara’s vormen een aparte groep en zijn duidelijk herkenbaar door hun
euraziatische uiterlijk. Naar schattingen zijn er tussen 600.000 en een miljoen
Hazara’s in Pakistan. De meesten van hen zijn sjiieten, een klein deel is
soennitisch. 429 Het grootste deel van de Hazara’s - ongeveer 500.000 - woont in
Quetta. Omdat de sjiitische Hazara’s zowel een religieuze als etnische minderheid
zijn, worden zij gediscrimineerd vanwege hun geloof, maar ook op basis van hun
uiterlijk en etniciteit. 430
Op grond van uiterlijke kenmerken (afgezien van kleding) is het niet te zien of een
Hazara sjiitisch of soennitisch is. Volgens HRW werden bij een aanslag op een bus
vol sjiitische Hazara’s, de soennitische Hazara’s opgedragen uit te stappen en weg te
rennen. 431
Hazara’s in Quetta ondervinden veel problemen. 432 Dit geldt zowel voor Afghaanse
Hazara’s die gevlucht zijn als voor Hazara’s met de Pakistaanse nationaliteit. Er zijn
regelmatig berichten over gerichte aanvallen, ontvoeringen en moorden, met name

Bundesamtes für Migration und Flüchtlinge (BAMF), Länderreport 24 Pakistan- Lage der Ahmadis und Schiiten
sowie Ehrverbrechen im Kontext der islamisch geprägten Strafgesetzgebung, p.3, Stand 05/2022.
422
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
423
Bundesamtes für Migration und Flüchtlinge (BAMF), Länderreport 24 Pakistan- Lage der Ahmadis und Schiiten
sowie Ehrverbrechen im Kontext der islamisch geprägten Strafgesetzgebung, p.4, Stand 05/2022.
424
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
425
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
426
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
427
Al Jazeera, ISIL suicide bomber of Pakistan mosque was Afghan exile, 10 maart 2022,
https://www.aljazeera.com/news/2022/3/10/isil-suicide-bomber-of-pakistan-mosque-was-afghan-exile-police
428
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
429
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.18, februari 2019.
430
https://minorityrights.org/minorities/shia-and-hazaras/, geraadpleegd 20 oktober 2021.
431
HRW, "We are the Walking Dead" - Killings of Shia Hazara in Balochistan, Pakistan, 29 juni 2014.
432
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
421

Pagina 57 van 153

in Quetta. 433 De sjiitische Hazara wonen om veiligheidsredenen in geïsoleerde
enclaves in de stad. 434
Het leger verklaart officieel dat het de Hazara’s beschermt. Volgens een bron betaalt
de provinciale regering hoge rekeningen aan het leger voor bescherming. 435
Verschillende bronnen claimen echter dat deze ‘bescherming’ onvoldoende
oplevert. 436
In Quetta wonen de Hazara’s in de afgesloten wijken Mariabad en Hazara Town om
ze beter te kunnen beschermen. Het leger heeft checkpoints, roadblocks en muren
rondom de wijken opgetrokken. Volgens een inwoner van een van de wijken die
geïnterviewd werd door de The Guardian ‘leven we in een gevangenis. Onze mannen
en jongeren kunnen niet naar buiten gaan. Als ze dat doen, worden ze gedood.’ 437
Medische, onderwijs- en andere diensten binnen de enclaves zijn elementair.
Voedsel en andere eerste levensbehoeften moeten van buiten worden aangevoerd,
en de prijzen zijn naar verluidt dubbel zo hoog als elders in Quetta. Degenen die het
zich kunnen veroorloven om naar Karachi te reizen voor medische behandelingen,
doen dat ook. Anderen moeten naar ziekenhuizen in Quetta buiten de enclaves,
waar ze in het verleden zijn aangevallen. Sektarische militanten hebben ook
Hazara’s aangevallen bij religieuze processies, bij gebedshuizen en op pelgrimreizen
op weg naar Iran. 438
Er bestaan scholen binnen de enclaves, maar er is weinig mogelijkheid tot hoger
onderwijs. Veel Hazara studenten hebben de hoop op hoger onderwijs opgegeven
vanwege de risico’s die reizen met zich meebrengt. Een klein aantal rijkere Hazara's
stuurt hun kinderen naar universiteiten in Lahore of Islamabad, waar zij zich naar
verluidt veiliger voelen. 439
Veel Hazara’s in Quetta verlenen diensten aan hun eigen gemeenschappen binnen
de enclaves; anderen verhuizen naar andere steden in Pakistan om te werken. Of
een Hazara kan verhuizen hangt sterk af van diens persoonlijke middelen en
familiebanden. In het verleden werkten Hazara's vaak in het leger en bij de
overheid, maar nu solliciteren nog maar weinigen naar deze banen vanwege
discriminatie en angst voor aanslagen. Sinds de IS aanval in Mach in januari 2021,
zijn Hazara's naar verluidt te bang om te werken in de Baloch mijnbouw. Voorheen
was dit een belangrijke bron van inkomsten. Hoge werkloosheidscijfers en beperkte
vooruitzichten zouden naar verluidt geleid hebben tot een gevoel van hopeloosheid
onder Hazara-jongeren in Quetta. 440
De meeste Hazara's in Pakistan kunnen een ID-kaart krijgen, zoals een CNIC.
Sommigen menen echter dat NADRA-medewerkers soms expres vertragingen
veroorzaken. Hazara’s zijn het slachtoffer geweest van dodelijke aanvallen buiten
het NADRA-kantoor in Quetta, toen zij probeerden paspoorten en CNICs aan te
vragen. Als gevolg daarvan voelen veel Hazara's zich niet veilig om de enclaves te
verlaten om documenten aan te vragen. 441

Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.18, februari 2019.
434
Vertrouwelijke bron 7 juni 2022; Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country
Information Report Pakistan, p.18, februari 2019.
435
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
436
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022; Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
437
The Guardian, 'Every year we dig mass graves': the slaughter of Pakistan’s Hazara, 5 april 2021.
438
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.19, februari 2019.
439
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.19, februari 2019.
440
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.19, februari 2019.
441
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.19, februari 2019.
433

Pagina 58 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Volgens het Department of Foreign Affairs and Trade van Australië (DFAT) lopen de
Hazara’s die in de enclaves in Quetta wonen een gematigd risico op
maatschappelijke discriminatie in de vorm van belemmerde toegang tot hoger
onderwijs, medische diensten, werkgelegenheid en betaalbaar voedsel. Binnen en
buiten de enclaves lopen Hazara's een gematigd risico op officiële discriminatie,
onder meer door regeringsambtenaren en veiligheidstroepen, in de vorm van
obstructie bij controleposten en ontzegging van identiteitsdocumenten,
werkgelegenheid en diensten. Het DFAT is van mening dat deze discriminatie eerder
het gevolg is van wijdverspreide individuele vooroordelen dan van officieel beleid. 442
De Hazara-wijken in Quetta zijn afgesloten om ze beter te kunnen beschermen.
Daarbuiten zouden ze ‘op zichzelf aangewezen’ zijn. Volgens een andere bron waren
er eens explosieven geplaatst om een aanslag te plegen in de afgesloten wijken
waarin de Hazara’s wonen. Ze zouden elke dag een andere route naar hun werk
lopen om geweld onderweg te voorkomen. 443 Bij verschillende overvallen in Quetta
werden Hazara’s uit de bus gehaald waarin ze vervoerd werden, en vervolgens
doodgeschoten omdat ze sjiiet waren. 444
Bij een van de ernstigste aanvallen, gericht tegen de sjiitische Hazara’s, werden op
12 april 2020 twintig mensen gedood bij een bomaanslag op een groentemarkt in
Quetta. Zij waren daar boodschappen aan het doen, buiten hun enclave. Ten minste
48 mensen raakten gewond. Onder de doden en gewonden bevonden zich ook
paramilitairen van het Frontier Corps (FC) die de markt bewaakten. 445 Begin 2021
pleegde IS een gerichte aanslag waarbij het 11 Hazara mijnwerkers doodde. 446
Hazara's die Quetta verlaten, moeten de veiligheidsdiensten op de hoogte brengen.
Plaatselijke bronnen melden dat de grenswachters Hazara's regelmatig lastigvallen
bij controleposten. Human Rights Watch meldde gemeld dat gepensioneerde leden
van de grenswacht Hazara's hebben omschreven als ‘agenten van Iran’ en
‘onbetrouwbaar’. 447
Hazara’s in andere delen van Pakistan
De meeste Hazara’s wonen in enclaves in Quetta vanwege de veiligheidssituatie in
Balochistan. Kleinere bevolkingsgroepen wonen in Karachi, Lahore en Islamabad.
Hazara's buiten Quetta wonen meestal niet in enclaves om het risico van etnische
profilering, discriminatie en aanvallen te verminderen. 448
Militante groeperingen, waaronder LeJ en ISKP beschouwen de Hazara's als
‘ongelovigen’ die daarom ‘vogelvrij’ zijn. Volgens een rapport van de National
Commission for Human Rights (NCHR) uit 2019 zijn er sinds 1999 minstens 2.000
Hazara's door militanten gedood ‘bij verschillende incidenten, waaronder
bomexplosies, zelfmoordaanslagen en doelwitmoorden’. Niemand is verantwoordelijk
gehouden voor deze aanvallen. Politieke en religieuze leiders van de Hazara’s zijn
het doelwit geweest van aanslagen en vermoord. Hazara’s zijn in voorgaande jaren

Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.19, februari 2019.
443
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
444
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
445
Bundesamtes für Migration und Flüchtlinge (BAMF), Länderreport 24 Pakistan- Lage der Ahmadis und Schiiten
sowie Ehrverbrechen im Kontext der islamisch geprägten Strafgesetzgebung, p.4, Stand 05/2022.
446
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.18.
447
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.19, februari 2019.
448
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.18, februari 2019.
442

Pagina 59 van 153

doelwit geweest in Karachi, Peshawar en elders. Militante groeperingen behouden de
intentie en de capaciteit om Hazara's in heel Pakistan aan te vallen. 449
Sommige Hazara's zijn gedocumenteerde Pakistaanse burgers of bezitten andere
vormen van documentatie waarmee ze legaal in Pakistan kunnen verblijven.
Anderen hebben geen papieren. Of een Hazara wettelijk toegang heeft tot openbare
diensten en dergelijke hangt gedeeltelijk af van diens status. Maar ook andere
factoren kunnen de toegang hiertoe beperken, waaronder de veiligheidssituatie voor
Hazara's in Pakistan. 450
Volgens het DFAT lopen de Hazara's in Balochistan een groot risico op geweld van
militanten op grond van hun etnische en sektarische identiteit. Buiten Balochistan is
het risico op geweld voor Hazara's gematigd. Hazara's lopen een groter risico op
geweld dan andere sjiieten vanwege hun herkenbare uiterlijk en segregatie. Buiten
Balochistan schat het DFAT dat Hazara's een laag risico lopen op maatschappelijke
of officiële discriminatie, maar merkt op dat verhuizing naar deze gebieden moeilijk
of onmogelijk is voor velen. 451
Volgens het National Institute of Advanced Studies (NIAS) in Bangalore (India)
hebben de Hazara’s in Pakistan te maken met ‘vervolging ondanks
overheidsmaatregelen om de gemeenschap te beschermen’. Redenen hiervoor
zouden zijn straffeloosheid en gebrek aan rechtshandhaving. De Hazaragemeenschap zou verklaard hebben dat de staat niet adequaat op hun situatie
reageert en hen geen bescherming biedt, ondanks een nationaal actieplan. De
Hazara’s eisen van de staat aanzienlijke maatregelen om hun zorgen weg te nemen
en hen te beschermen tegen vervolging, aldus het NIAS. 452
3.1.8

Pashtuns
De Pashtuns 453 leven voornamelijk in het grensgebied van Pakistan en Afghanistan.
Zij leven aan beide zijden van de grens, de door de Britten getrokken zogenaamde
‘Durand-lijn’. Aan Pakistaanse kant wonen zij in de provincies KP en Balochistan. De
Pashtuns hebben een eeuwenoude gedragscode, de pashtunwali, waarop zij zeer
trots zijn. Deze is gebaseerd op stammentradities, hechte familiebanden en
eeuwenoude gebruiken. 454 De Taliban in Afghanistan worden van oudsher
gedomineerd door de Pashtuns. Als gevolg daarvan kunnen Pashtuns in Pakistan
ongewild geassocieerd worden met de Taliban.
Stigmatisering en stereotypering van Pashtuns zou door heel het land kunnen
gebeuren, ook op staatsniveau. Soms worden zij gestereotypeerd als aanhangers
van de Taliban, omdat zij dezelfde etnische achtergrond hebben, zelfs door expremier Imran Khan. Dit leidt volgens critici tot normalisering van dit beeld. 455 Veel
Pashtuns zijn echter onderdrukt (geweest) of geterroriseerd door de Taliban, net als
andere bevolkingsgroepen.
Tegelijkertijd zijn de Pashtuns wijdverspreid en bekleden zij vele hoge publieke
functies. Een groot deel van het federale kabinet is Pashtun. In het leger zijn de
Punjabi’s de grootste etnische groep, daarna volgen de Pashtuns. Er zou sprake zijn

Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.18, februari 2019.
450
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.18, februari 2019.
451
Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, DFAT Country Information Report Pakistan,
p.19, februari 2019.
452
Pakistan Reader van NIAS, Hazara Persecution in Pakistan: No end in sight, Pakistan Reader# 223, 7 October
2021.
453
In het Nederlands worden zij ook wel Pathanen genoemd.
454
Afghanistan Analysts Network (AAN), Pashtunwali – tribal life and behaviour among the Pashtuns, 21 maart 2021;
Anatol Lieven, Pakistan – A hard country, Penguin Books 2012, pp. 377-378.
455
Gandhara, Pakistan’s Imran Khan Under Fire For Claiming Pashtuns Are Taliban Sympathizers, 15 oktober 2021.
449

Pagina 60 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

van een ontwikkeling waarbij groepen zich verplaatsen, de provincie KP meer multicultureel wordt en Pashtuns ook naar Karachi verhuizen. 456
De Pashtuns maken 15.4% van de bevolking uit, tegenover 44.7% Punjabi’s. 457 Ook
in de provincie Punjab wonen Pashtuns. Daar komt het voor dat Pashtuns
gediscrimineerd worden of verdacht worden van banden met de Taliban op basis van
hun afkomst. 458 Zij kunnen staande worden gehouden bij controleposten. Ook
bestaan er stereotyperingen, zoals dat Pashtuns conservatief zijn. 459
Pakistaanse Pashtuns onderscheiden zichzelf van hun Afghaanse volksgenoten, maar
Punjabi’s zouden alle Pashtuns vaak over een kam scheren. Volgens een bron
zouden er veel vooroordelen bestaan over Pashtuns, zoals dat het criminele circuit in
Pakistan gedomineerd zou worden door de Pashtuns. 460 Dit gaat dan met name om
Pashtuns die afkomstig zijn uit KP. 461
In Lahore in de provincie Punjab zijn er delen van de stad waar de winkelhouders
nagenoeg allemaal Pashtuns zijn. Volgens een bron zou het voorkomen dat de
politie Pashtuns oppakt na een aanslag in de stad. Ook zouden agenten naar
universiteiten gaan en daar studenten inrekenen uit Balochistan en KP (het
traditionele thuisland van de Pashtuns). Volgens de bron zouden de
veiligheidsdiensten denken dat de Taliban in KP makkelijk contact legt met andere
Pashtuns en dat Pashtuns sympatiseren met de Taliban. 462
Pashtun Tahaffuz Movement
In 2016 werd de Pashtun Tahaffuz Movement (PTM) opgericht door een groep van
acht universiteitsstudenten in de noordwestelijke stad Dera Ismail Khan. Zij zetten
zich in voor de rechten van etnische Pashtuns die getroffen zijn door de Pakistaanse
militaire operaties van het Pakistaanse veiligheidsapparaat tegen de Taliban in het
noordwesten van het land. 463
De strategie van de PTM is niet-gewelddadig. Zij hebben veel steun onder jonge
Pashtun die gevlucht zijn voor gewelddadige conflicten. Zij veroordelen geweld door
milities die volgens hen ‘een verlengstuk van het leger’ vormen en eisen
schadeloosstelling voor de schade die het leger berokkend heeft aan burgers.
Volgens het Office Français de Protection des Refugiés et Apatrides (OFPRA) wordt
de organisatie bijzonder onderdrukt door de veiligheidstroepen. Zij zouden
gewelddadig ingrijpen bij publieke acties, activisten opsluiten in de gevangenis en
media dwingen tot zelfcensuur. Leiders van de PTM zouden regelmatig het
slachtoffer zijn van detentie, gerechtelijke procedures en zelfs moord, aldus
OFPRA. 464
De PTM stelt te maken te hebben met intimidatie, censuur en arrestaties. 465 De
charismatische leider Manzoor Pashteen werd verschillende malen in detentie
genomen. Begin juni 2021 werd hij acht uur vastgehouden nadat hij was opgepakt
op weg naar een sit-in. Vóór dit incident was hij al meerdere malen aangehouden op
verdenking van opruiïng. In januari 2020 werd hij gearresteerd toen hij kritiek had

Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/
458
The News, The discriminated Pashtun, 5 maart 2017.
459
The Correspondent PK, Racial profiling: Constructing the ‘violent Pashtun’ in our collective imagination, 13 mei
2021.
460
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
461
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
462
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
463
Al Jazeera, Why is Pakistans Pashtun movement under attack?, 28 januari 2020.
464
Division de l’Information, de la Documentation et des Recherches, de l’Office Français de Protection des Refugies
et Apatrides (OFPRA), Le Mouvement de Protection Pachtoune, (Pashtun Tahafez Mouvement PTM), 9 juli 2020.
465
Al Jazeera, Why is Pakistans Pashtun movement under attack?, 28 januari 2020.
456
457

Pagina 61 van 153

geuit op de staat bij een publieke bijeenkomst. De maand erop werd hij op
borgtocht vrijgelaten. 466

3.1.9

Christenen
Voor algemene informatie over de positie van christenen in Pakistan, zie het
thematisch ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan van
december 2020. Dit algemeen ambtsbericht zal ingaan op ontwikkelingen
sindsdien. 467
Naast de moslim-meerderheid bestaan er verschillende religieuze minderheden in
Pakistan, waaronder christenen. De cijfers over het aantal christenen in Pakistan
lopen uiteen van ongeveer twee miljoen tot ongeveer vier miljoen. Volgens de
United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF) is 1,59%
van de gehele bevolking christen. 468 Volgens Open Doors (een organisatie die
vervolgde christenen wereldwijd steun biedt) zijn het er 4.052.000, ofwel 1,9% van
208.362.000 inwoners. 469
De verdeling onder de verschillende stromingen is onduidelijk. Volgens Open Doors
is 27,7% van het totale aantal christenen katholiek en 62,2% protestant. In
absolute getallen zijn dit er respectievelijk 1.120.000 en 2.520.000. Voor de rest
van de christelijke bevolking is het ofwel onbekend tot welke denominatie ze
behoren, ofwel maken ze deel uit van kleinere stromingen. 470 Het onderscheid
tussen de verschillende denominaties is van belang voor de gelovige Christenen zelf,
niet voor de overheid. In NADRA wordt ‘christen’ ingevoerd, zonder verdere
specificatie. 471
Christenen leven verspreid over het hele land, met een hoge concentratie in Punjab,
met name Lahore. 472 Ook in Karachi, Faisalbad, Rawalpindi en centraal-Punjab
woont een redelijk aantal christenen. Soms wonen ze rondom historische kerken in
Peshawar of Quetta. Een dergelijke wijk kan een sociale gemeenschap vormen,
maar kan ook gemixt zijn met personen van andere geloven. 473
In de Pakistaanse samenleving worden christenen systematisch gediscrimineerd. Ze
hebben vaak de laagst betaalde baantjes. Bij gepubliceerde advertenties voor
straatvegers of schoonmakers wordt soms expliciet vermeld dat een christen wordt
gevraagd. Wanneer ze als huishoudelijke hulp werken, zijn ze soms verplicht met
apart bestek en van aparte borden te eten. 474 Ze worden gezien als
tweederangsburgers. 475
Vervolging en discriminatie

Dawn, PTM Manzoor Pashteen released nearly 8 hours after being detained, 4 juni 2021; Trouw, Manzoor
Pashteen kon zich maar niet neerleggen bij het onrecht in Pakistan, nu is hij opgepakt, 28 januari 2020.
467
Thematisch ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020, december 2020.
468
United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF), 2021 annual report.
469
https://www.opendoors.org/en-US/persecution/countries/pakistan/?ref=wwmap, geraadpleegd op 19 oktober
2021; https://www.opendoors.nl/ranglijst/pakistan/ geraadpleegd op 19 oktober 2021. Het CIA World Factbook
hanteert een ander getal, namelijk bijna 243 miljoen inwoners van Pakistan.
470
Open Doors International/World Watch Research, Pakistan Country Dossier, November 2020
471
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
472
Open Doors International/World Watch Research, Pakistan Country Dossier, November 2020.
473
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
474
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
475
Thematisch Ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020, p.51, december
2020.
466

Pagina 62 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Open Doors heeft Pakistan als 8e geplaatst op haar ranglijst voor 2021 van landen
waar christenen vervolgd worden, de World Watch List. 476 De bevindingen van Open
Doors zijn als volgt samengevat: ‘In Pakistan worden christenen als tweederangs
burgers beschouwd. Kerkleiders kunnen worden gearresteerd als zij zich niet houden
aan de wensen van de autoriteiten. Deze arrestaties dienen als waarschuwing voor
de christelijke minderheid en intimideren hen verder. De COVID-19 pandemie leidde
ertoe dat meer hulp wordt verleend aan christelijke dagloners, op voorwaarde dat zij
zich tot de islam bekeren. De beruchte blasfemiewetten van Pakistan worden nog
steeds gebruikt om niet-moslims (of moslimse minderheidssecten) te beschuldigen
van belediging van de Profeet Mohammed of de Koran. Zelfs een valse beschuldiging
kan leiden tot geweld door de menigte. Daarnaast is er in Pakistan nog steeds
sprake van een ‘stille epidemie’ van ontvoeringen, gedwongen huwelijken en
gedwongen bekeringen van christelijke meisjes en vrouwen.’ 477 Volgens een andere
bron was er weinig respons op het aanbod van hulp in ruil voor bekering tijdens de
pandemie. 478 Ook worden er veel blasfemiezaken aangespannen tegen moslims en
niet alleen tegen religieuze minderheden. 479
De conclusies van Open Doors van het jaar ervoor waren: ‘Historische kerken
hebben in Pakistan nog relatief wat vrijheid om samen te komen, maar ze worden
streng in de gaten gehouden door de overheid en zijn regelmatig het doelwit van
bomaanslagen. Kerken die zich bezighouden met evangelisatie en jongerenwerk
ondervinden zware tegenstand vanuit de overheid en hun omgeving. Alle christenen
worden door de Pakistaanse overheid gediscrimineerd. Zo krijgen zij de lastigste,
slechtst betaalde banen die er zijn. De meeste christenen zijn erg arm. Maar zelfs
christenen die tot de middenklasse behoren worden buitengesloten en vervolgd
vanwege hun geloof’. 480 Dit houdt in dat hoewel mensen uit de middenklasse zich
doorgaans beter kunnen verweren, christenen uit deze groep desondanks toch
geïsoleerd en gediscrimeerd worden.
De oud-bisschop Michael Nazir-Ali die in de jaren tachtig vanuit Pakistan naar
Engeland gekomen is, hoort van christenen in Pakistan dat ‘zij voortdurend onder
druk staan, onder dreiging van geweld. Hun kerken zijn zwaarbewaakte forten
geworden, dus dat kunnen geen plaatsen van ‘dienst aan de samenleving’ meer zijn.
De kerk doet nog steeds wat ze kan. Ze is actief in onderwijs, gezondheidszorg,
alfabetisering. Maar er is minder vrijheid om dat te doen.’ Volgens de oud-bisschop
‘is de blasfemiewetgeving vanaf het begin enorm misbruikt tegen christenen en
anderen, om rekeningen te vereffenen, haat te zaaien en zelfs als aanleiding voor
groepsgeweld. Ook de maatschappelijke discriminatie is toegenomen. Er zijn
schoolboeken waarin haat wordt aangewakkerd.' 481
Christenen die een functie bekleden binnen de kerk, hebben meestal een hogere
status binnen hun gemeenschap. 482 Tegelijkertijd zijn ze daardoor naar buiten toe
zichtbaarder, en dus gemakkelijker te discrimineren of tot doelwit te maken. Meer in
algemene zin is het meestal zo dat personen die een hogere functie bekleden, vaak
beter in staat zijn zichzelf te verdedigen. 483
Mission Network News schreef dat ‘christenen vaak het slachtoffer zijn van de
blasfemiewetten. Dat zou de reden zijn dat zoveel christenen Pakistan verlaten’. 484

https://www.opendoorsusa.org/christian-persecution/world-watch-list/pakistan/, geraadpleegd 22 mei 2022.
https://www.opendoorsusa.org/christian-persecution/world-watch-list/pakistan/, geraadpleegd 22 mei 2022.
478
Vertrouwelijke bron 2 juni 2022.
479
Vertrouwelijke bron 2 juni 2022.
480
https://www.opendoors.nl/ranglijst/pakistan/, geraadpleegd 20 oktober 2021.
481
Nederlands Dagblad, 'Er zijn veel moslims van goede wil, die in vrede willen samenleven', 21 mei 2022.
482
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
483
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
484
Mission Network News, Pakistan cuts deal with TLP, 5 november2021.
476
477

Pagina 63 van 153

Uitdragen van het geloof/prediken en evangeliseren
Religieuze publieke evenementen worden meestal in de kerk gehouden. Er bestaat
een veiligheidsrisico voor openbare bijeenkomsten in het algemeen. Bij speciale
gelegenheiden zoals Kerst of Pasen vragen christelijke gemeenschappen aanvullende
veiligheidsvoorzieningen aan bij de overheid, die ze meestal ook krijgen. Als ze geen
vergunning krijgen voor een bijeenkomst, houden ze die binnen in de kerk. 485
Gelovigen die in het openbaar prediken of proberen mensen te bekeren staan bloot
aan grote veiligheidsrisico’s. Een moslim die zich bekeert tot het christendom, wordt
als afvallige beschouwd en kan daarom door andere moslims vermoord worden. 486
Bijbels worden verkocht in kerken, in (grotere) boekhandels, of op sommige
markten. Doorgaans zijn zij niet te vinden in kraampjes buiten op straat. 487
Documenten en invoer in NADRA
De kerk geeft haar eigen christelijke doopaktes uit. 488 Deze worden niet erkend door
de overheid. Ze kunnen niet ingevoerd worden in NADRA omdat het systeem het
niet herkent. De akte moet ondersteund worden door een ander document.
Ook geeft de kerk trouwcertificaten uit. Het Hooggerechtshof adviseerde om
christelijke huwelijken te registereren in NADRA. Dit advies werd gegeven in 2019
en is gedeeltelijk geïmplementeerd. 489
Volgens een bron is is het weleens gebeurd dat per ongeluk ‘islam’ in het systeem
werd ingevoerd onder het kopje ‘religie’. Toen dit gebeurde, weigerden NADRA
medewerkers de invoer te veranderen omdat het kon opgevat worden als
afvalligheid. De betrokkene moest naar een rechtbank gaan om de fout te
bewijzen. 490
Bij een christelijk huwelijk in Pakistan was scheiden lange tijd alleen mogelijk op
basis van de beschuldiging van overspel. Als gehuwden op andere gronden wilden
scheiden, moesten zij zich eerst bekeren tot de islam. Het Hof oordeelde in 2017 dat
het ook mogelijk moet zijn op andere gronden te scheiden. 491
Christian Democratic Party
De Christian Democratic Party (CDP) van Ben Hur Yousaf is een kleine partij die niet
geregistreerd is. De enige christelijke partij die geregistreerd zou zijn, is de National
Christian Party. 492 De CDP heeft een eigen Facebook-pagina. 493
Militante organisaties en gedwongen bekeringen
Geweld door militante organisaties
Sommige militante moslimorganisaties richten zich specifiek tegen christenen. Ze
plegen gewelddadige aanvallen op gelovigen, dwingen hen om zich te bekeren onder
bedreiging of beschuldigen hen van blasfemie.

Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
487
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
488
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
489
US Commission on International Religious Freedom (USCIRF), Annual report 2020, mei 2021, p.16;
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022; Vertrouwelijke bron 6 september 2022; Agenzia Fides, ASIA/PAKISTAN - The
Supreme Court restores the registration and the civil value of Christian marriages, 23 januari 2019; Dawn,
Islamabad UCs to start registering religious minorities’ marriages, says PM’s aide, 19 december 2020.
490
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
491
Courting the law, Judgment Analysis: Ameen Masih v Federation of Pakistan & Others, 16 november 2017;
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
492
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
493
https://www.facebook.com/ChristianDemocraticParty/about
485
486

Pagina 64 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Er zijn militante groeperingen die doelgericht missionarissen aanvallen. Zo zijn er in
Gochara and Chanto Nagar aanvallen uitgevoerd door de Taliban. Zij vinden dat
christelijke missionarissen niet in KP zouden moeten opereren. 494
Gedwongen bekeringen door geweld of bedreigingen
Christelijke organisaties maakten melding van gedwongen bekeringen onder
bedreiging van geweld door de TLP. 495 De TLP zou vinden dat ‘christenen niet in
Pakistan zouden moeten wonen’. 496
Volgens een bron publiceerden de militante organisaties Dawat-e-Islami en Lashkae-Taiba een handboek tot bekering tot de islam. Zij zouden voornamelijk actief zijn
in Sindh. 497
De groeperingen Mhajal Kuran en Dawat-e-Islami maken christenen in Punjab tot
doelwit. Er zou een aanklacht tegen ze ingediend worden als ze zich niet bekeren. In
KP is het aantal gedwongen bekeringen gestegen. In 2021 waren er 75 gevallen
(meestal minderjarigen) van gedwongen bekering, seksuele onderworpenheid en
slavernij. De praktijk nam toe omdat straffeloosheid zou zijn toegenomen. 498
Volgens de HRCP zouden er in 2021 ten minste 63 gedwongen bekeringen
plaatsgevonden hebben in de provincies Sindh en Punjab. 499

Gedwongen bekering in ruil voor steun
Naast geweld en het dreigen met een aanklacht is er nog een andere methode om
christenen tot de de islam te bekeren: het bieden van hulp op voorwaarde van
bekering. Volgens een bron zijn er zijn meerdere berichten over dergelijke
praktijken tijdens de verslagperiode. Islamitische organisaties zouden onder andere
financiële hulp aanbieden in ruil voor bekering. 500 Dawat-e-Islami zou
hulpbehoevende christenen dwingen zich te bekeren om toegang te krijgen tot
COVID-gerelateerde hulp. 501 Volgens een andere bron was er weinig respons op het
aanbod van hulp in ruil voor bekering tijdens de pandemie.502
Gedwongen bekeringen door ontvoering
Volgens christelijke activisten zijn jonge meisjes van hun gemeenschap extra
kwetsbaar voor gedwongen bekering door mannen buiten hun gemeenschap. Ze
worden ontvoerd en vervolgens gedwongen te trouwen en moslim te worden. 503
Het rapport Abductions, Forced Conversions, and Forced Marriages of Religious
Minority Women and Girls in Pakistan van de All-Party Parliamentary Group for
Pakistani Minorities van het Britse parlement gaat uitgebreid in op deze praktijk, die
gestaag is toegenomen. De onderstaande informatie is afkomstig uit dit rapport.
Christelijke of hindoemeisjes in de leeftijd van 12 tot 25 jaar worden ontvoerd,
bekeerd tot de islam en onmiddellijk uitgehuwelijkt aan hun ontvoerders. Voorlopige
studies suggereren dat tot duizend vrouwen en meisjes uit religieuze
minderheidgroepen elk jaar dit lot ondergaan. De werkelijke aantallen zullen echter
wellicht nooit worden achterhaald. Al deze gevallen vinden straffeloos plaats.
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
Christian Headlines, Islamists in Pakistan Forcibly 'Convert' Catholic, Threaten Family, 26 april 2021.
496
Mission Network News, Pakistan cuts deal with TLP, 5 november 2021.
497
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
498
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
499
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.19, 2022. NB er wordt niet
genoemd welke religie deze personen hadden voor bekering.
500
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
501
Farrukh Saif Foundation, Muslim Organisations in Pakistan,Use COVID-19 Aid to Convert Christians to Islam, 10
mei 2020.
502
Vertrouwelijke bron 1 juni 2022.
503
US Department of State, Office of International Religious Freedom, 2020 Report on International Religious
Freedom: Pakistan, p.30, 12 mei 2021.
494
495

Pagina 65 van 153

Gewoonlijk pleiten de familieleden van het slachtoffer na de ontvoering bij de
plaatselijke politie om een First Information Report (FIR) in te dienen. De politie is
meestal terughoudend of slaagt er niet in de zaken naar behoren te onderzoeken. In
plaats daarvan krijgen de ouders vaak na een paar dagen het bekeringscertificaat en
de huwelijksakte overhandigd. Er wordt ze vervolgens verteld dat het meisje
vrijwillig tot de islam is toegetreden, getrouwd is en met haar nieuwe ‘echtgenoot’
samenwoont. 504
In de rechtszaal wordt de zaak vaak afgeschilderd als een religieuze kwestie. De
advocaten van de daders doen een beroep op de religieuze gevoelens van de rechter
door te suggereren dat de meisjes zich vrijwillig tot de islam hebben bekeerd. In de
meeste van deze gevallen vallen de vonnissen uit in het voordeel van de daders en
verliezen de meisjes alle contact met hun familie. 505
Een van de redenen waarom deze praktijk in de provincies Sindh en Punjab floreert,
is dat vele betrokkenen er belang bij hebben het te laten voortbestaan. Zo spelen de
geestelijken een sleutelrol in het bekeringsproces en het huwen van de slachtoffers
met de daders. In Pakistan kan elke poging om een religieuze leider te arresteren
worden opgevat als een aanval op de islam. Daarom wordt dergelijk gedrag van
geestelijken vaak door regeringsambtenaren en politici getolereerd. 506
Vestiging elders
In theorie zou een christen zich elders in Pakistan moeten kunnen vestigen. Volgens
een bron is het echter in de praktijk niet gemakkelijk om naar een andere plaats te
verhuizen alleen om specifiek geweld te ontvluchten. 507 Het zou een plek moeten
zijn waar werk te vinden is en de persoon in zijn levensonderhoud kan voorzien. 508
Aangezien christenen vaak de slechtst betaalde baantjes hebben, kan dit een
uitdaging zijn. Ook zal de gelovige dezelfde discriminatie en negatieve houding
tegenover christenen tegenkomen als voorheen. Dit fenomeen is immers
wijdverbreid over heel Pakistan. Volgens een andere bron kan verhuizen naar een
grote stad met veel christenen soms een oplossing zijn. 509

3.1.10

Ahmadi’s
Voor algemene informatie over de positie van ahmadi’s in Pakistan, zie het
thematisch ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan van
december 2020. 510 Dit algemeen ambtsbericht zal ingaan op ontwikkelingen
sindsdien.
De ahmadi moslimgemeenschap werd in 1889 opgericht, door Mirza Guhlam Ahmad
in Punjab, India. Veel moslims beschouwen ahmadi’s als ketters omdat zij er andere
interpretaties van het geloof op na houden. 511 Voor ahmadi’s is hun stichter, Mirza
Ghulam Ahmad, een messias en een profeet, terwijl veel moslims geloven dat
Mohammed de laatste profeet was. 512
All-Party Parliamentary Group for Pakistani Minorities van het Britse parlement, Abductions, Forced Conversions,
and Forced Marriages of Religious Minority Women and Girls in Pakistan, 26 november 2021.
505
All-Party Parliamentary Group for Pakistani Minorities van het Britse parlement, Abductions, Forced Conversions,
and Forced Marriages of Religious Minority Women and Girls in Pakistan, 26 november 2021.
506
All-Party Parliamentary Group for Pakistani Minorities van het Britse parlement, Abductions, Forced Conversions,
and Forced Marriages of Religious Minority Women and Girls in Pakistan, 26 november 2021.
507
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
508
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
509
Vertrouwelijke bron 2 juni 2022.
510
Thematisch ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020, december 2020.
511
United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF), Factsheet Ahmadiyya muslims, October
2021.
512
Bundesamtes für Migration und Flüchtlinge (BAMF), Länderreport 24 Pakistan- Lage der Ahmadis und Schiiten
sowie Ehrverbrechen im Kontext der islamisch geprägten Strafgesetzgebung, p.3, Stand 05/2022.
504

Pagina 66 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Mirza Ghulam Ahmad zag zichzelf als een vernieuwer van de islam die uitverkoren
was door Allah. Hij was van mening dat het islamitische geloof en de islamitische
samenleving verslechterd waren en hervormingen nodig hadden die gebaseerd
waren op goddelijke inspiratie. 513
Er zijn twee groepen ahmadi’s: naast de Ahmadiyya Muslim Jamaat (ook Qadiani
genoemd) is er een kleinere groep Lahore-ahmadi’s (Ahmadiyya Anjuman Isha’Islam Lahore). De Qadiani zien Mirza Ghulam Ahmad als profeet, terwijl de Lahore
ahmadi’s hem meer als een vernieuwer van de islam zien. In de discriminerende
wet- en regelgeving tegen ahmadi’s in Pakistan wordt geen onderscheid gemaakt
tussen deze twee ‘typen’ ahmadi’s. 514
De grotere groep Ahmadiyya Moslim Jamaat 515 heeft naar schatting tussen 600.000
en vijf miljoen leden in Pakistan. Het grote verschil in schattingen komt doordat veel
ahmadi’s zich niet laten registreren. De kleinere groep Ahmadiyya Anjuman Isha'ati-Islam Lahore, wordt wereldwijd op ongeveer 30.000 volgelingen geschat, waarvan
er 5.000 tot 10.000 in Pakistan zouden wonen. 516 In dit algemeen ambtsbericht
wordt geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende stromingen.
Wetgeving
Ahmadi's worden door de Pakistaanse wetgeving ernstig beperkt in de vrije
beoefening van hun geloof. Sinds een grondwetswijziging in 1974 worden zij als
‘niet-moslims’ beschouwd. Tijdens de militaire dictatuur van generaal Zia-ul-Haq
(1978-1988) werden artikelen toegevoegd aan het Pakistaanse wetboek van
strafrecht die het ahmadi's vrijwel onmogelijk maken hun geloof vrij te belijden. Zo
verbieden de artikelen 298-b en 298-c van het Pakistaanse wetboek van strafrecht
(Pakistan Penal Code ofwel PPC) ahmadi's om zichzelf moslim te noemen, hun geloof
te onderwijzen en uit te dragen of om hun gebedshuizen moskeeën te noemen. Ook
is het de facto onmogelijk om als moslims te stemmen. 517 Verder mogen zij niet zelf
ritueel slachten 518 of de adhan (de oproep tot het gebed die vijf keer per dag
plaatsvindt) uitvoeren.
Als een ahmadi zichzelf een moslim noemt, staat daar volgens artikel 298-c
maximaal drie jaar gevangenisstraf en een geldboete op. In de praktijk kan elke
publieke uiting van het ahmadi-geloof leiden tot strafrechtelijke vervolging. 519
In de artikelen 298-b en 298-c van de strafwet (de zogenaamde blasfemiewetten)
kan godslastering strafbaar gesteld worden met levenslange opsluiting of de
doodstraf. Ahmadi’s zijn zeer kwetsbaar omdat simpelweg het geloof in oprichter
Mirza Ghulam Ahmad als profeet al als godslastering beschouwd kan worden. 520
De ahmadi’s zijn niet de enigen die gevaar lopen door de blasfemiewetten. Zie ook
de paragraaf over de blasfemiewetgeving onder 3.3.8 over rechtsgang.
Ahmadi’s hebben geen vertegenwoordiging in het parlement en kunnen de facto
geen publieke evenementen organiseren. Wettelijk zou het wel moeten kunnen,
maar in de praktijk beroepen lokale autoriteiten zich dan op andere redenen zoals

BBC News, Who are the Ahmadi?, 28 mei 2010.
Thematisch ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020, december 2020.
515
Jamaat betekent vereniging of gemeenschap.
516
Bundesamtes für Migration und Flüchtlinge (BAMF), Länderreport 24 Pakistan- Lage der Ahmadis und Schiiten
sowie Ehrverbrechen im Kontext der islamisch geprägten Strafgesetzgebung, p.5, Stand 05/2022.
517
Bundesamtes für Migration und Flüchtlinge (BAMF), Länderreport 24 Pakistan- Lage der Ahmadis und Schiiten
sowie Ehrverbrechen im Kontext der islamisch geprägten Strafgesetzgebung, p.5, Stand 05/2022.
518
Trouw, Stel je voor dat je cel je celstraf zou krijgen voor het beschilderen van paaseieren, 21 juli 2022.
519
HRW, Pakistan: Ensure Ahmadi Voting Rights, 28 juni 2018.
520
Thematisch ambtsbericht over de positie van ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020, december 2020;
HRW, Pakistan: Ensure Ahmadi Voting Rights, 28 juni 2018.
513
514

Pagina 67 van 153

de openbare orde, en kan het alsnog niet doorgaan. 521 De gebedshuizen van
ahmadi’s mogen geen moskee heten en mogen er ook niet uitzien als een moskee.
Minaretten zijn verboden, evenals koranversen op graven van ahmadi’s. Zij moeten
separate begraafplaatsen aanhouden. 522
Documenten
Wanneer een ahmadi een aanvraag doet voor bepaalde essentiële documenten,
zoals een paspoort of een ID-kaart, moet bij het vakje religie ‘moslim’ of ‘ahmadi’
aangekruisd worden. Dit zijn aparte categorieën onder religie. Wanneer een ahmadi
het vakje ‘moslim’ aankruist, moet hij/zij schriftelijk verklaren afstand te nemen van
de profeet en hem te beschouwen als een bedrieger. 523 Daarbij moet de aanvrager
een tekst ondertekenen die volledig indruist tegen de ahmadi- geloofsovertuiging:
“(i) I am a Muslim and believe in the absolute and unqualified finality of the
Prophethood of Muhammad (Peace be upon Him) - the last of the Prophets.
(ii) I do not recognize any person who claims to be a prophet in any sense of the
word or of any description whatsoever after Muhammad (Peace be upon Him) or
recognize such a claimant as a prophet or a religious reformer as a Muslim.
(iii) I consider Mirza Ghulam Ahmad Quadiani to be an impostor nabi and also
consider his followers whether belonging to the Lahori or Quadiani group to be NonMuslim. 524
Als zij weigeren hun handtekening onder deze tekst te zetten, moeten zij een
verklaring ondertekenen waarin zij bevestigen dat zij niet-moslim zijn.
Als een ahmadi niet ‘islam’ als religie in zijn/haar paspoort heeft staan, kan dat –
naast persoonlijke en religieuze dilemma’s - ook praktische problemen opleveren. Zo
mogen zij dan niet meedoen aan de islamitische bedevaart (hadj) naar Mekka. 525
De maatregelen gaan nog verder. Als ahmadi’s de verklaring tegen hun oprichter
niet ondertekenen en op een paspoortaanvraag schrijven dat zij moslim zijn, is dat
een overtreding van de wet. 526
In de praktijk zijn de enige manieren voor ahmadi’s om een paspoort te krijgen
waarop ‘moslim’ staat ofwel verborgen te houden dat men ahmadi is ofwel de
verklaring te ondertekenen tegen Mirza Ghulam Ahmad. 527
Sinds 30 juli 2022 is het in de provincie Punjab bij het sluiten van een islamitisch
huwelijk eveneens verplicht de verklaring te ondertekenen dat Mohammed de
laatste profeet is. 528
Stemmen
Bij registratie voor een stembusgang moeten ahmadi’s dezelfde formulieren
ondertekenen als bij het aanvragen van een identiteitsdocument. Als zij hun
handtekening zetten onder de niet-moslim verklaring, komen zij terecht op een

Vertrouwelijke bron Lahore 28 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
523
United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF), Factsheet Ahmadiyya muslims, October
2021; The Ahmadiyya Movement of Lahore, Ahmadis declared as non-Muslim in Pakistan,
https://www.muslim.org/intro/survey.htm#ad; Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
524
Formulier voor paspoortaanvraag bij Pakistaans Consulaat-Generaal Frankfurt:
http://www.pakmissionfrankfurt.de/wp-content/uploads/2019/06/ETD_form_A.pdf , geraadpleegd 15 april 2022.
525
HRW, Pakistan: Ensure Ahmadi Voting Rights, 28 juni 2018.
526
Vertrouwelijke bron 19 april 2022; Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
527
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022; Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
528
Aaj TV, Punjab CM orders inclusion of ‘Khatam-e-Nabuwat’ oath in nikkah document, 31 juli 2022.
521
522

Pagina 68 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

aparte kieslijst voor ‘niet-moslims’. 529 In de praktijk kiezen ahmadi’s er wel voor om
niet te stemmen, omdat zij het formulier niet willen ondertekenen. 530
Vestiging elders
Het is voor ahmadi’s moeilijk zich ergens anders in Pakistan te verstigen. Haat en
discriminatie tegen ahmadi’s bestaat in alle regio’s van het land en dezelfde wetten
gelden overal. De enige manier zou zijn te verzwijgen dat iemand ahmadi is. Om
zichzelf te beschermen, doen vele gelovigen dit. Daarbij moeten zij oppassen dat zij
zich niet verspreken. Wanneer iemand bijvoorbeeld het woord ‘ahmadi’ gebruikt in
plaats van ‘qadiani’, is het duidelijk dat die persoon zelf ahmadi is. Andere groepen
duiden de ahmadi’s namelijk doorgaans aan met qadiani, wat als denigrerend
opgevat kan worden. 531
Negatieve houding tegenover ahmadi’s in de samenleving
Behalve van overheidswege, bestaat ook in de samenleving veel intolerantie
tegenover ahmadi’s. 532 Dit wordt soms aangewakkerd door publieke personen. Zo
riep de bekende televisiepresentator Amir Liaquat Hussain in 2008 op tot het
lynchen van ahmadi’s, wat resulteerde in de moord op twee ahmadi’s. 533 Volgens
een bron doen politici negatieve uitlatingen over ahmadi’s, om zo meer populariteit
te verkrijgen. 534 Er zijn meerdere berichten dat op de voordeur van winkels bordjes
worden gehangen met teksten als: ‘Verboden voor Quadiani’; ‘We don’t serve
ahmadi’s’ of ‘First enter Islam, then enter my shop’. 535
Daar haat jegens ahmadi’s wijdverspreid is in de samenleving, worden zij ook
gediscrimineerd op het gebied van onderwijs en bij het vinden van een baan. 536
Imran Khan zag zich gedwongen om de Pakistaans-Amerikaanse econoom Ahmadi
Atif Mian te ontslaan uit de Economic Advisory Council (EAC, een panel van
economische adviseurs) na druk van religieuze fundamentalisten. 537 In 2020 werd
een Zoom-seminar van Dr Atif aan het Institute of Business Administration (IBA)
Karachi gecanceld vanwege ‘bedreigingen van extremisten aan het
universiteitsbestuur’. 538
Door de breed verspreide negatieve houding tegenover ahmadi’s, is het nagenoeg
niet mogelijk voor een ahmadi om een hoge functie te vervullen in het leger of in de
rechtspraak. 539
Mensenrechtenverdedigers noemen ahmadi’s wel ‘de meest gediscrimineerde
minderheid van Pakistan’. 540 In het vorige thematische ambtsbericht betreffende de
situatie van christenen en ahmadi’s in Pakistan werden zij ook al zo genoemd. 541
Ahmadi’s die een functie vervullen binnen hun gemeenschap lopen nog meer gevaar
dan anderen omdat zij zichtbaarder zijn. 542
HRW, Pakistan: Ensure Ahmadi Voting Rights, 28 juni 2018.
HRW, Pakistan: Ensure Ahmadi Voting Rights, 28 juni 2018; Thematisch ambtsbericht over de positie van
ahmadi’s en christenen in Pakistan 2017-2020, p. 17, december 2020.
531
Vertrouwelijke bron 13 april 2022.
532
United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF), Factsheet Ahmadiyya muslims, October
2021
533
Vertrouwelijke bron 13 april 2022; Asia Human Rights Commission, PAKISTAN: Two persons murdered after an
anchor person proposed the widespread lynching of Ahmadi sect followers, 9 september 2008.
534
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
535
Vertrouwelijke bron 13 april 2022; Vertrouwelijke bron 28 januari 2022;
https://verfolgung.ahmadiyya.de/verfolgung-in-pakistan.html, zie afbeelding 11, geraadpleegd op 15 april 2022.
536
Vertrouwelijke bron 13 april 2022.
537
Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (BAMF), Länderreport 24 Pakistan- Lage der Ahmadis und Schiiten sowie
Ehrverbrechen im Kontext der islamisch geprägten Strafgesetzgebung, p.5, Stand 05/2022.
538
Express Tribune, Atif Mian awarded prestigious ‘Guggenheim Fellowship in Economics’, 9 april 2021; Dawn, IBA
Karachi cancels Dr Atif Mian's lecture after 'threats from extremists', 22 oktober 2020 .
539
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
540
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
541
Thematisch Ambtsbericht betreffende de situatie van christenen en ahmadi’s in Pakistan 2017-2020, december
2020, p.52.
542
Vertrouwelijke bron 13 april 2022.
529
530

Pagina 69 van 153

Ahmadi huwelijken
Als gevolg van de grondwetswijziging in 1974 waarbij ahmadi’s’ tot niet-moslim
werden verklaard, kunnen zij niet trouwen op grond van de Muslim Family Laws
Ordinance. Evenmin kunnen zij huwen op basis van de Special Marriage Act 1872.
Ahmadi’s kunnen in de praktijk op grond van geen enkele wet trouwen, omdat zij
dan hun religie moeten aangeven en de verklaring van niet-ahmadi moeten
ondertekenen. Als zij de verklaring niet ondertekenen en wel ‘moslim’ invullen,
staan daar straffen op. 543
Als gevolg hiervan hebben de ahmadi’s hun eigen regelgeving uitgevaardigd ten
aanzien van het huwelijk die wordt aangeduid als de Fiqah Ahmadiyya. Er is een
eigen registratiesysteem in Rabwah waarin alle huwelijken en echtscheidingen
worden geregistreerd. Deze is echter nooit officieel erkend in het Pakistaanse recht.
Wel worden huwelijken ‘stilzwijgend’ als rechtmatig geduld. 544 Een officieel en
eenduidig systeem voor rechtsgeldigheid bestaat dus niet. Zie ook paragraaf 2.1.10
over huwelijk en echtscheiding.

3.1.11

LHBTI’ers 545
Homoseksualiteit is niet toegestaan in Pakistan. Artikel 377 van de Pakistaanse
Strafwet (uit 1860) bepaalt dat homoseksuele handelingen strafbaar zijn. Deze
bepaling betreffende ‘unnatural offences’ luidt: ‘Whoever voluntarily has carnal
intercourse against the order of nature with any man, woman or animal, shall be
punished with imprisonment for life, or with imprisonment of either description for a
term which shall not be less than two years nor more than ten years, and shall also
be liable to fine. Explanation: Penetration is sufficient to constitute the carnal
intercourse necessary to the offence described in this section’. 546
‘Carnal intercourse’ (vleselijke gemeenschap) wordt opgevat als alles wat nonreproductieve seks is. De wet werd vroeger vooral gebruikt in verkrachtings- en
kindermisbruikzaken. In de praktijk wordt de bepaling weinig gebruikt voor
arrestaties op grond van homoseksualiteit. Het is immers moeilijk mensen op basis
van deze wet aan te klagen, omdat er getuigen moeten zijn. Wel wordt het ingezet
als instrument om LHBTI’ers te intimideren en lastig te vallen. Bij samenkomsten
van LHBTI’ers worden deelnemers vaak bang gemaakt en geslagen door
politiebeambten. Zij dreigen het aan de familie te vertellen en vragen om
zwijggeld. 547
Ook vanuit de islam ondervinden LHBTI’ers problemen. De religieuze gemeenschap
staat vijandig tegenover LHBTI’ers. 548 Bepaalde Koranverzen zouden zij kunnen
interpreteren als afwijzend tegenover homoseksualiteit. Dit heeft zijn invloed op de
houding binnen de maatschappij. LHBTI’ers worden gestigmatiseerd en
gediscrimineerd. 549 Velen kiezen ervoor niet openlijk uit te komen voor hun seksuele
geaardheid en dit geheim te houden. 550

Vertrouwelijke bron 19 april 2022.
Vertrouwelijke bron 19 april 2022.
545
LHBTI staat voor lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen, transgenders en intersekse personen.
546
Pakistan Penal Code (Act XLV of 1860), Act XLV of 1860, October 6th, 1860
http://www.pakistani.org/pakistan/legislation/1860/actXLVof1860.html
547
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
548
ILGA ASIA, Disapproval and rejection: The LGBTIQ struggle for freedom bounded by social and religious beliefs in
Pakistan,pp.6, 14, 2021; PEW Research Center, The World’s Muslims: Religion, Politics and Society, 30 april
2013.
549
Vertrouwelijke bron, 29 januari 2022.
550
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
543
544

Pagina 70 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Er is geen zichtbaar actief beleid van systematische strafrechtelijke vervolging van
LHBTI’ers. Vervolging vindt vooral plaats door intimidatie, geweld en chantage door
individuele politieagenten. 551 Bij strafrechtelijke vervolging van een commuun delict
zal een LHBTI’er mogelijk harder en anders worden aangepakt dan andere personen.
De overheid biedt geen reële mogelijkheden aan LHBTI’ers voor bescherming. Alleen
via gezondheidskaders (zoals HIV-bestrijding) kunnen zij hulp krijgen. Verder zijn zij
voor bescherming aangewezen op netwerken binnen hun eigen gemeenschap en op
ngo’s. 552
LHBTI-netwerken
In nagenoeg elke gemeente bestaan LHBTI-netwerken, vaak informeel of geheim
omdat zij niet publiekelijk bekend willen worden. Doorgaans vind je in iedere stad
een paar grote organisaties en meerdere kleinere die community based zijn. Zij
houden zich bezig met belangenbehartiging en sensibilisering in het dagelijks leven
en met de rechten van LHBTI’ers. Ook onderhouden zij contact met het ministerie
van Gezondheid en het Departement voor Sociaal Welzijn en ondersteunen zij bij
het opstellen van wetten. Verder is in elke stad het National Aids Control Programme
aanwezig, dat zich ook inzet voor bescherming. 553
Transgenders
In Zuid-Azië bestaat een lange traditie van hijra’s ofwel Khawaja Sira. Dit zijn
transgenders die veelal een transitie hebben doorgemaakt van man naar vrouw.
Volgens een definitie worden ze beschreven als ‘mensen die bij de geboorte als man
worden aangeduid, maar een vrouwelijke genderidentiteit hebben en uiteindelijk
vrouwelijke genderrollen aannemen.’ Ook worden ze wel aangeduid met de term
‘derde gender’. 554 Door de lange geschiedenis bestaat er een zekere acceptatie in
het sociale en culturele leven en is er iets meer tolerantie voor transgenders dan
voor andere LHBTI’ers in de Pakistaanse samenleving. 555 Desondanks vindt
discriminatie op verschillende niveau’s plaats en behoren transgenders tot de meest
benadeelde lagen van de samenleving. Ze werken doorgaans in de informele
economie als bedelaars, dansers of sekswerkers bij ceremonies zoals huwelijken of
bij soefiheiligdommen. Transgenders zijn makkelijk te herkennen aan hun uiterlijk
en zijn vaak slachtoffer van onder andere geweld, discriminatie en
groepsverkrachtingen. Aangifte doen bij de politie heeft vaak weinig zin. Meestal
worden de zaken buiten de rechtsgang om afgehandeld, of helemaal niet. 556 In de
meeste steden bestaan informele netwerken van transgenders, doorgaans een paar
grote groepen en meerdere kleinere. De gevaren verschillen per regio en hangen
vaak samen met hoe conservatief de samenleving is. Zo loopt de
transgendergemeenschap in Balochistan relatief veel veiligheidsrisico’s omdat het
een conservatieve samenleving is. 557
De Transgender Persons (Protection of Rights) Act uit 2018 heeft de transgender
gemeenschap gesterkt, volgens een bron. Dankzij de wet kan een persoon nu
wettelijk als transgender worden erkend, enkel en alleen op basis van een eigen
verklaring. In de praktijk blijkt het echter lastig dat ook om te zetten in praktische
juridische stappen, zoals registratie in NADRA. Een mogelijke terugslag is een
ontwerp-amendement om sekseveranderende operaties aan bepaalde voorwaarden
te onderwerpen. 558 De partij Jamaat-e-Islami (JeI) heeft in november 2021 een
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
553
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
554
BBC Culture, The semi-sacred ‘third gender’ of South Asia, 20 juli 2017.
555
ILGA ASIA, Disapproval and rejection: The LGBTIQ struggle for freedom bounded by social and religious beliefs in
Pakistan, 2021,pp.13, 14.
556
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
557
Vertrouwelijke bron, 29 januari 2022.
558
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
551
552

Pagina 71 van 153

voorstel gedaan om de wet zó te veranderen dat een medische adviesgroep moet
beslissen of iemand een geslachtsveranderende operatie mag ondergaan of niet. Het
wetsveranderingsvoorstel is (nog) niet aangenomen door het parlement. 559
3.1.12

Vrouwen
Positie vrouwen Pakistan algemeen
Pakistan heeft een van de laagste scores op het gebied van gendergelijkheid in de
wereld. Volgens het World 2021 Global Gender Gap Report van het Economisch
Wereldforum staat Pakistan op plaats 153 van de 156 landen voor economische
participatie en kansen, onderwijsniveau, gezondheid en overleving, en politieke
emancipatie van vrouwen. 560
Deelname van vrouwen aan het maatschappelijk leven in Pakistan is nog niet erg
groot en kan sterk worden beperkt, afhankelijk van hun sociale omstandigheden.
Het naleven van de purdah (letterlijk ‘gordijn’, een islamitische praktijk om vrouwen
af te zonderen van niet-verwante mannen) beperkt veel vrouwen in hun
persoonlijke, sociale en economische activiteiten buitenshuis. Terwijl vrouwen in
steden als Lahore, Karachi en Islamabad vaak een relatieve vrijheid genieten, zijn
de conservatieve gemeenschappen in rurale streken veel strenger. Er zijn berichten
over wijdverspreide seksuele intimidatie van vrouwen en meisjes in openbare
plaatsen, scholen en universiteiten. Sommige, meestal rijke, Pakistaanse vrouwen
hebben hoge functies in het openbare leven, maar hun ervaringen zijn niet
representatief voor de bevolking in het algemeen. 561
In de loop der jaren is de participatie van vrouwen aan het maatschappelijke leven
iets verbeterd en is de wetgeving op bepaalde thema’s aangescherpt. Maar er blijft
nog heel veel te doen. Er is een langzame positieve trend op het gebied van
deelname aan politiek en sociale media. Vrouwenemancipatie staat meer in de
belangstelling en wordt opgenomen in publieke manifesten. Geweld tegen vrouwen
krijgt meer aandacht. 562
Wetgeving
Artikel 25, lid 2, van de Pakistaanse grondwet verbiedt ‘discriminatie op grond van
geslacht’, met een voorbehoud dat de overheid in staat stelt wetten te maken ter
‘bescherming van vrouwen en kinderen’. Er bestaan echter wel degelijk wetten die
onderscheid maken op grond van geslacht: een man kan op elk moment een
scheiding aanvragen, een vrouw kan dit niet; de wettelijke huwelijksleeftijd voor
mannen is achttien jaar, terwijl dit voor vrouwen zestien jaar is (behalve in Sindh
waar het achttien jaar is); en verkrachting binnen het huwelijk is niet strafbaar
gesteld. 563
Volgens de Pakistaanse wet kan een vrouw haar nationaliteit niet overdragen aan
haar man of kinderen. Een man kan dit wel. Kinderen krijgen automatisch de
nationaliteit van hun vader. Als een Pakistaanse man met een buitenlandse trouwt,
kan de bruid zijn nationaliteit krijgen. Een buitenlandse bruidegom kan nooit de
Pakistaanse nationaliteit van zijn vrouw verkrijgen door middel van een huwelijk. 564
Deutsche Welle, Pakistan: Religious groups seek amendment to sex change law, 19 november 2021.
https://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2021.pdf
561
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
562
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
563
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
564
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees,
p.34, mei 2022.
559
560

Pagina 72 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Vrouwen worden geconfronteerd met aanzienlijke juridische discriminatie op
gebieden als erfenis, eigendomsrechten, familierecht en civiele en traditionele
gerechtelijke procedures. 565
De afgelopen jaren is de wetgeving op bepaalde thema’s verbeterd. Zowel op
provinciaal als op federaal niveau werd vooruitgang geboekt. Zo werd in 2021 de
Domestic Violence (Prevention and Protection) Bill 2021 aangenomen. Deze wet stelt
huiselijk geweld strafbaar met een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar en
voorziet in een systeem van bescherming. 566 Ook in Punjab, Sindh, Balochistan en
Khyber Pakhtunkhwa zijn op provinciaal niveau wetten tegen huiselijk geweld
ingevoerd, evenals federale wetten die eerwraak en aanvallen met bijtend zuur
strafbaar stellen. De handhaving en doeltreffendheid van deze wetten varieert.
Sommige, zoals de wet op aanvallen met bijtend zuur, zijn zeer effectief geweest en
hebben een dalende trend in gang gezet: aanvallen met zuur zouden sinds 2014
met ongeveer tachtig procent zijn afgenomen. 567
Verder is het concept ‘werkplek’ beter gedefinieerd zodat gerichtere actie kan
worden ondernomen in geval van geweld of intimidatie op de werkvloer. 568 In
januari 2022 werd de ‘Protection against Harassment of Women at the Workplace
(Amendment) Bill’ aangenomen. Deze wet verbreedt de definitie van ‘werkvloer’ met
formele en informele werkplaatsen. Hierdoor zijn personen die in huishoudens
werken - een groep die vaak geïsoleerd en gemarginaliseerd werd - ook beschermd.
Hetzelfde geldt voor studenten. Ook wordt de definitie van ‘harassment’ uitgebreid
met ‘discriminatie op basis van gender, al dan niet seksueel van aard’. Verder zijn
de aanklachtsprocedures gestroomlijnd om slachtoffers te beschermen tegen wraak
van daders. 569
Volgens HRW is geweld tegen vrouwen en meisjes - waaronder verkrachting, moord,
aanvallen met bijtend zuur, huiselijk geweld en gedwongen huwelijken – endemisch
in heel Pakistan. 570 Mensenrechtenactivisten schatten dat ongeveer duizend
vrouwen per jaar worden gedood in zogenaamde eerwraakmoorden. 571
Vrouwen in hogere posities (maatschappelijk leven)
In het algemeen zijn vrouwen slecht vertegenwoordigd op (hogere) posities in het
maatschappelijk leven. Zij zijn tamelijk afwezig in bestuursfuncties. In openbare
ambten zou het aantal vrouwen groeiende zijn, maar in bestuursraden zouden zij
nog steeds minder dan twintig procent van de functies bekleden. Op sommige
plaatsen zelfs minder dan vijf procent. In het bedrijfsleven stijgen de percentages,
maar komen niet boven de tien procent. Het ondernemingsrecht is gewijzigd 572 en in
2019 werd de Code of Corporate Governance for Listed Corporations in 2019
aangenomen. Er moet nu ten minste één vrouw zitting hebben in elke raad van
bestuur. De wet had in 2021 nog niet veel vruchten afgeworpen.573
Soms bekleden vrouwen hoge posities in het maatschappelijk leven in Pakistan,
zoals voormalig premier Benazir Bhutto. Ook zijn er vrouwen die straaljagerpiloot
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
566
Analyzing Pakistan’s Domestic Violence Bill: A Delayed Agenda Anurag Singh and Saloni Neema, Edited by:
Katherine Gemmingen | U. Pittsburgh School of Law, US, 06 augustus 2021; Pakistan Today, Govt recommends
referring domestic violence bill to Council of Islamic Ideology 6 juni 2021.
567
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
568
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
569
HRW, Pakistan’s New Law Aims to Protect Women in Workplace, 20 januari 2022.
570
Human Rights Watch, World Report 2022, pp. 510-515, 4 januari 2022.
571
Human Rights Watch, World Report 2022, pp. 510-515, 4 januari 2022.
572
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
573
University of Oxford, Faculty of Law, Rafae Saigal, Gender Diversity in the Corporate Boardroom, 21 juli 2021
https://www.law.ox.ac.uk/business-law-blog/blog/2020/07/gender-diversity-pakistani-corporate-boardroom
565

Pagina 73 van 153

zijn of algemeen chirurg in het ziekenhuis. Begin 2022 werd de eerste vrouwelijke
rechter bij het Hooggerechtshof aangesteld. 574
Dit zijn echter nog steeds uitzonderingen 575, meestal zijn het vrouwen uit elitaire
families. 576
De positie en mogelijkheden van vrouwen hangen vooral af van de mogelijkheden
binnen hun eigen milieu. In sociaal achtergebleven gebieden is het een uitdaging
buitenshuis te werken. 577 Voor vrouwen uit elitaire, stadse families is het
makkelijker een hogere positie te bereiken.
Bij bepaalde minderheden, zoals christenen en hindoes, is het gebruikelijker dat een
vrouw buitenshuis werkt. 578
Politiek
Er zijn maar weinig vrouwen vertegenwoordigd in de politiek. De vrouwen die zitting
hebben in het parlement bezetten doorgaans de zetels die speciaal gereserveerd zijn
voor vrouwen, geen algemene zetels. 579 Zestig zetels van de 342 leden tellende
nationale assemblee zijn gereserveerd voor vrouwen. 580 In 2021 waren er 5
vrouwen onder de 48 leden van het federale kabinet. 581
Politie en leger
Vrouwen zijn vertegenwoordigd bij de politie, het leger en de inlichtingendienst. 582
Daar bekleden zij echter meestal geen topposities. 583
Er zijn enkele gevechtspiloten en begin 2022 publiceerde het leger een advertentie
om vrouwen te werven als beroepsmilitair. Er lijkt een verandering gaande. 584 Tot
nu toe zijn er echter nog steeds weinig vrouwen in het leger en zijn zij met name
werkzaam in de lagere rangen. Volgens bronnen zouden vrouwen tussen 1,5 en
1,8% van de politiemacht uitmaken. 585
Er is een speciaal politiebureau alleen voor vrouwen in Islamabad. Hier kunnen
vrouwen in een veilige omgeving bij andere vrouwen aangifte doen van bijvoorbeeld
huiselijk geweld. 586 Ook in andere steden zijn politiebureau’s alleen voor vrouwen
opgezet of zijn er speciale helpdesks in politiebureau’s. Ook zijn er op sommige
plaatsen helplijnen opgezet. 587
Voor meer achtergrond, zie ook paragraaf 3.3 over toezicht en rechtsbescherming
en het kopje ‘geweld tegen vrouwen’ in deze paragraaf.
Rechterlijke macht
Vrouwen zijn steeds meer vertegenwoordigd in de rechterlijke macht. In januari
2022 werd Ayesha Malik benoemd tot de eerste vrouwelijke rechter in het federale
Hoogerechtshof. 588 De High Court van de provincie Punjab had twee vrouwelijke
rechters, maar sinds de benoeming van Malik nog maar één (van de 55). Andere
provincies hebben maar weinig vrouwelijke rechters. Bij de lagere rechterlijke macht
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
576
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
577
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
578
Vertrouwelijke bron 7 juni 2022.
579
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
580
The Express Tribune, How reserved seats for women are reserved for privileged, 12 juli 2018.
581
US Department of State, Country Reports on Human Rights Practices in 2021 Pakistan, 12 april 2022.
582
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
583
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
584
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
585
Research Center of International Law, The case for effective, gender-responsive policing in Pakistan, 1 maart
2022; Deutsche Welle, Female police help assault victims in Pakistan, 2022.
586
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
587
Research Center of International Law, The case for effective, gender-responsive policing in Pakistan, 1 maart
2022; Deutsche Welle, Female police help assault victims in Pakistan, 2022.
588
The Guardian, First female judge nominated for Pakistan's supreme court, 7 januari 2022.
574
575

Pagina 74 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

in Punjab zijn vrouwen in opkomst en bedroeg het percentage begin 2022 zo’n
25%. 589
Vrouwelijke participatie per regio
De vrouwelijke participatie in het maatschappelijk leven verschilt per regio en per
milieu. In Balochistan en KP is het percentage vrouwen dat buitenshuis werkt klein.
In Sindh zijn het er meer. 590 In stedelijke gebieden ligt het percentage werkende
vrouwen nog hoger. Vrouwen in steden als Lahore, Karachi en Islamabad genieten
vaak een relatieve vrijheid, terwijl conservatieve gemeenschappen in rurale
gebieden veel strenger zijn. 591
Uiteindelijk hangt de participatie van een vrouw in het maatschappelijk leven vooral
af van haar familie (en haar milieu) en de mensen in haar directe omgeving. 592
Kledingvoorschriften
Gedragscodes en kledingvoorschriften voor vrouwen zijn vooral cultureel en niet
zozeer institutioneel bepaald. Vrouwen ervaren sociale druk om zich op een
bepaalde manier te kleden en bedekkende kleding te dragen. 593 In rurale regio’s is
deze druk nog groter dan in de steden. In urbane gebieden zie je steeds meer
westerse kleding op straat. 594
Er bestaat echter een relatie tussen kleding en veiligheid. Niet-naleving van de
kledingvoorschriften leidt tot minder veiligheid. Vrouwen in westerse kleding op weg
naar hun werk worden wel gezien als ‘gemakkelijke prooi’. Zij zouden ‘ongestraft’
lastig gevallen kunnen worden. Het dragen van een hoofddoek in het openbaar
vervoer – ook voor niet moslim-vrouwen - kan dan een gevoel van veiligheid
geven. 595
Uitreistoestemming en handelingsbekwaam
Vrouwen hebben geen toestemming nodig om zelfstandig naar het buitenland te
reizen. Wanneer zij geldige reisdocumenten hebben, kunnen zij zonder mannelijke
begeleiding het land verlaten. 596
Vrouwen zijn handelingsbekwaam en hebben van rechtswege rechtsbevoegdheid. Zij
hebben het wettelijk recht om zelf eigendommen te bezitten, in hun naam te kopen
of over te dragen. Er zijn echter sociale beperkingen die hun rechten belemmeren.
Bij een erfenis kan het bijvoorbeeld in bepaalde kringen gebruikelijk zijn dat een
vrouw de erfenis aan haar broers te schenkt. 597 In ruil voor deze erfenis krijgt de
vrouw bescherming van haar familie. 598 Ook is het gebruikelijk bij een huwelijk dat
de vader van de bruid de papieren tekent. Er is geen wet daarvoor, het is een
sociaal gebruik waarvan mensen verwachten dat het zo wordt uitgevoerd. 599 Het
wordt afgedwongen door het uitoefenen van sociale druk.
Volgens de Pakistaanse wet kunnen vrouwen zelf grote aankopen doen zoals een
auto. Vaak staan er echter sociale belemmeringen in de weg. Zo komt het voor dat
zij geen toegang hebben tot de financiële middelen van de familie. Ook is het een

Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
591
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
592
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
593
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
594
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
595
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
596
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
597
Deze gebruiken kunnen verschillen. Volgens sommige interpretaties van het islamitische familierecht krijgen
zonen twee maal zoveel als dochters bij een erfenis.
598
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
599
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
589
590

Pagina 75 van 153

drempel om naar een bureaucratisch registratiekantoor vol mannen te gaan. Het
gemotoriseerd voertuigbezit onder vrouwen is vijf procent. 600
Alleenstaande vrouwen
Er bestaan sociale stigma’s rondom alleenstaande vrouwen. Jonge vrouwen die
alleen wonen krijgen opmerkingen te verduren als ‘alleen het verkeerde soort vrouw
woont alleen’ of ‘je maakt je ouders ongerust’. Langzamerhand wonen er meer
vrouwen alleen, maar de sociale en praktische ongemakken zijn nog steeds groot.
Sommige jonge vrouwen kiezen ervoor om naar het buitenland te vertrekken. 601
Bepaalde handelingen zijn moeilijk uit te voeren voor een vrouw alleen of een groep
vrouwen zonder man, zoals het huren van woonruimte. Wanneer er geen man bij is,
kunnen verhuurders denken dat de vrouw een prostituée is en zullen ze de woning
niet willen verhuren. Daarbij maakt het niet uit of de vrouw alleenstaand,
gescheiden of weduwe is. 602 Op bepaalde plekken is het iets makkelijker voor een
vrouw om alleen te wonen, bijvoorbeeld in Karachi, dat van oudsher meer liberaal
is. In gebieden als Balochistan of KP is het ronduit gevaarlijk voor alleenstaande
vrouwen die niet bij hun familie inwonen. 603 Een alleenstaande vrouw – single of
gescheiden - die alleen zou wonen, wordt gestigmatiseerd op het platteland. Ze
wordt gezien als een makkelijke prooi, iemand die je ongestraft kunt lastigvallen. In
de stad is haar positie iets beter. 604
Vrouwen die zich hebben laten scheiden, worden vaak buitengesloten door hun
familie, wat ertoe leidt dat ze geen middelen hebben om zichzelf te onderhouden. 605
Digitalisering
Vrouwen zullen profiteren van digitalisering van bepaalde bureaucratische
procedures, zoals aangifte doen. Zij worden dan minder blootgesteld aan de door
mannen gedomineerde bureaucratie, kunnen thuis geld overmaken, een nieuwe
auto aanmelden, of andere administratieve handelingen verrichten. 606
Geweld tegen vrouwen
Het aantal gevallen van gendergerelateerd geweld in Pakistan is hoog. Uit de
Pakistaanse Demografische en Gezondheidsenquête 2017-18 bleek dat 27,6 procent
van de vrouwen tussen 15-49 jaar die ooit een partner hadden gehad, fysiek geweld
ondervonden had, meestal door hun echtgenoot. Ngo’s beweren dat de werkelijke
cijfers veel hoger liggen. Ngo's en overheidsambtenaren melden dat huiselijk geweld
sterk is toegenomen tijdens de coronapandemie. 607
Volgens een schatting gebaseerd op politierapporten vonden er in 2021 in Pakistan
5279 verkrachtingen (inclusief groepsverkrachtingen) en 478 eremoorden plaats. 608
Vrouwen kunnen in principe aangifte doen van (seksueel) geweld op de werkplek,
thuis of in het openbaar. 609 In de praktijk wordt echter niet vaak aangifte gedaan als
de dader de echtgenoot of een familielid is. Dan riskeert het slachtoffer immers om
uit huis te worden gezet. 610 Volgens het mensenrechtenrapport van het US State
Department over 2021 kwam verkrachting vaak voor, maar werd het zelden
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
Dawn, Pakistani woman, single, 30. Looking for: a break, 3 april 2021; Dawn, A pursuit for happiness, 26 februari
2017.
602
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
603
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
604
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
605
US Department of State, Country Reports on Human Rights Practices in 2021 Pakistan, 12 april 2022.
606
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
607
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
608
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.19, 2022.
609
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
610
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
600
601

Pagina 76 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

vervolgd. De regering zou de Women’s Protection Act, die verkrachting onder het
strafrecht brengt in plaats van het islamitische recht, niet effectief handhaven. 611
Ook werd gendergerelateerd geweld vaak niet gerapporteerd vanwege
stigmatisering en een gebrek aan privacy voor slachtoffers, zelfs als ze rijk zijn en
veel connecties hebben. Slachtoffers van verkrachting doen vaak geen aangifte uit
angst dat ze beschuldigd of vermoord zullen worden of omdat ze hun familie
‘onteren’. 612 Volgens onderzoeken zouden vrouwen die het slachtoffer van geweld
zijn geworden, slechts in 2% van de gevallen aangifte doen. 613
De aangifte zelf op het politiebureau is in de praktijk niet makkelijk. Het taboe is
minder groot dan voorheen, maar nog steeds kleeft er een stigma aan en is het
onderwerp van geroddel. Vaak werken er alleen mannen op het bureau en kan
worden geïnsinueerd dat de vrouw het gebeurde zelf uitgelokt zou hebben.
Heeft het incident binnenshuis plaatsgevonden, dan wordt het vaak afgedaan als
een familie-aangelegenheid waarin men zich niet zou moeten mengen. Vaak is de
politie pas responsief als er zichtbare sporen zijn van (grof) geweld. Autoriteiten
brachten vrouwen vaak terug naar hun mishandelende familieleden. 614
Aangifte doen is dus mogelijk, maar gerechtigheid duurt lang. Dit geldt zowel voor
mannen als voor vrouwen. 615
In verschillende steden zijn politiebureau’s alleen voor vrouwen opgezet of speciale
helpdesks in politiebureau’s. Deze worden alleen bemenst door vrouwen. Ook zijn er
telefonische helplijnen. 616
De extreem lage veroordelingspercentages ontmoedigen het doen van aangifte nog
verder, evenals het gebrek aan vrouwelijke politieagenten. Huiselijk geweld wordt
over het algemeen gezien als een privé-aangelegenheid binnen het gezin, en de
politie is vaak terughoudend met ingrijpen. De federale en provinciale regeringen
hebben geprobeerd de officiële aanpak van seksespecifiek geweld te verbeteren.
Hiertoe hebben zij onder andere gender based violence rechtbanken en
politiebureaus voor vrouwen opgericht in enkele grote steden. In mei 2021 opende
de politie een eenheid voor genderbescherming met een 24-uurs hotline in
Islamabad. Deze heeft in de eerste drie maanden meer dan vijfhonderd klachten
behandeld. 617
De moord op Noor Mukadam (27 jaar) in Islamabad, liet zien dat extreem geweld
tegen vrouwen ook in elitaire kringen voorkomt. De zaak leidde tot protesten in het
hele land. De ambassadeursdochter had een huwelijksaanzoek van haar
jeugdvriend, Zahir Jaffer, afgewezen. Vervolgens heeft hij haar vastgehouden,
verkracht, gemarteld en gedood. In februari 2022 werd Jaffer veroordeeld tot
vijfentwintig jaar gevangenisstraf. 618
Ook verschenen er af en toe berichten dat de politie zelf zich ook schuldig zou
maken aan geweld tegen vrouwen, bijvoorbeeld wanneer zij in detentie zijn. 619

US Department of State, Country Reports on Human Rights Practices in 2021 Pakistan, 12 april 2022.
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
613
Research Society in International Law, The case for effective, gender-responsive policing in Pakistan, 1 maart
2022.
614
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; US Department of State, Country
Reports on Human Rights Practices in 2021 Pakistan, 12 april 2022.
615
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
616
Research Center of International Law, The case for effective, gender-responsive policing in Pakistan, 1 maart
2022; Deutsche Welle, Female police help assault victims in Pakistan, 2022.
617
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
618
Human Rights Watch, World Report 2022, pp. 510-515, 04 januari 2022.
619
Asian Human Rights Commission, PAKISTAN: State sanctioned police brutality against women must stop, 6 juli
2017: Dawn, Women's prisons: A feminist issue, 11 maart 2019.
611
612

Pagina 77 van 153

Intimidatie
Vrouwelijke journalisten, activisten en politici van de oppositie zijn vaak het
slachtoffer van online intimidatie op grond van hun geslacht. Zij worden bedreigd
met fysiek en seksueel geweld. Vrouwen die deelnemen aan de jaarlijkse Auratmars (een prominente pro-vrouwenrechten-demonstratie) zijn veroordeeld wegens
het propageren van ‘vulgair’ gedrag en bedreigd met geweld. In 2020 werden
gemanipuleerde foto's van vrouwen met borden en spandoeken online verspreid. De
teksten op de borden werden beledigend voor de islam geacht, wat leidde tot
haatzaaiende taal en bedreigingen. 620
Zie ook de paragraaf 3.2.1. over vrijheid van meningsuiting specifiek voor
vrouwelijke journalisten.
Geweld door militante groeperingen
Militante groeperingen zoals de TTP vallen vrouwelijke leraren en scholieren aan
omdat zij erop tegen zijn dat vrouwen naar school gaan. Zij bestormen
meisjesscholen en schoolbussen met meisjes, vooral in Khyber Pakhtunkhwa en
Balochistan. Op deze manier werd ook de prominente onderwijsactiviste Malala
Yousafzai aangevallen in een schoolbus in Swat in 2012. De gewelddadige overval
was een directe reactie op een reeks media-interviews waarin Malala had gezegd dat
meisjes recht hebben op onderwijs. Zij had de TTP veroordeeld vanwege hun
opvattingen. In sommige gebieden vinden aanvallen plaats op meisjes en vrouwen
die naar school gaan. 621
Verhuizen of ontsnappen
In theorie kan een vrouw zich elders in het land vestigen om geweld te ontvluchten.
Dit is echter alleen mogelijk wanneer zij daar familie of goede vrienden heeft die
haar opvangen. 622
In de praktijk is het zonder steun voor een vrouw uiterst moeilijk om te verhuizen
om aan een gewelddadige relatie te ontsnappen. Vrouwen die hun gezin verlaten,
worden geconfronteerd met fysieke risico's, stigmatisering en hoge economische
drempels. 623 Omdat de Pakistaanse samenleving zeer familiegeoriënteerd is, is het
heel moeilijk voor een alleenstaande vrouw om ergens anders een nieuw bestaan op
te bouwen.
Opvang voor vrouwen in opvanghuizen is vaak maar voor korte tijd en de
omstandigheden zijn niet optimaal. De centra zijn vol en er wordt vaak druk
uitgeoefend om snel weer verder te gaan of terug te keren naar de gezinssituatie.
Zie het kopje ‘opvanghuizen’ hieronder.
Bescherming (door de overheid)
Overheidsbescherming tegen gendergeralateerd geweld
Het is in Pakistan niet gemakkelijk om wettelijke bescherming tegen daders van
gendergerelateerd geweld te verkrijgen. In Punjab is het mogelijk om een
straatverbod opgelegd te krijgen onder de Punjab Protection of Women against
Violence Act, 2016. Elders in Pakistan kan een rechter een beschermingsbevel
(ontzegging van borgtocht) uitvaardigen om een slachtoffer of getuige van een

Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
621
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
622
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
623
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
620

Pagina 78 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

misdrijf te beschermen. Dit gebeurt echter zelden. 624 Naast aangifte doen bij de
politie of naar een opvanghuis gaan, blijven er dan weinig mogelijkheden over.
Het Australische Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) oordeelt in een
rapport over Pakistan dat vrouwen en meisjes in Pakistan te maken hebben met een
hoge mate van officiële discriminatie in de vorm van ontoereikende
overheidsbescherming tegen gendergerelateerd geweld. 625
DFAT is van oordeel dat vrouwen en meisjes in Pakistan een groot risico lopen op
maatschappelijke discriminatie en geweld, in het bijzonder huiselijk geweld,
vanwege hun geslacht. Arme, gemarginaliseerde, minderheids- en
plattelandsvrouwen zijn bijzonder kwetsbaar en hebben geen toegang tot
ondersteunende diensten. 626
Opvanghuizen
Er bestaan opvanghuizen voor vrouwen die zich aan geweld thuis willen onttrekken.
Vaak worden deze door de staat of door ngo’s gerund. 627
Zo zijn er de Shaheed Benazir Bhutto Centers for Women en dar-ul-amans.
Voor door de staat beheerde tehuizen (dar-ul-amans) is vaak een gerechtelijk bevel
nodig om een plek te krijgen en ook om weer te vertrekken. De regels zijn streng en
de omstandigheden in de centra worden wel beschreven als ‘gevangenisachtig’. 628
De staatscentra hebben doorgaans niet genoeg plaats, personeel en middelen en
zijn soms overvol. Sommige centra beschikken niet over basisfaciliteiten, zoals
douches, wasmiddelen of toiletartikelen voor vrouwen. Ook waren er meldingen dat
de mobiliteit van vrouwen beperkt werd in de centra, dat zij onder druk werden
gezet om terug te keren naar hun mishandelaars of dat zij zelfs de prostitutie in
werden gedreven. Soms discrimineerden staf van de tehuizen de vrouwen,
gebaseerd op de overtuiging dat als een vrouw van huis vlucht, zij wel een slechte
reputatie zal hebben. 629
Ook de tehuizen gerund door ngo’s laten vaak te wensen over. Zij kunnen vaak niet
aan de vraag voldoen, de voorzieningen zijn beperkt en de vrouwen kunnen maar
beperkte tijd blijven. 630
Soms wordt druk uitgeoefend om terug te gaan naar huis, naar de geweldspleger.
Ook doen geruchten de ronde over vrouwen die in een opvanghuis verkracht werden
of gedwongen tot prostitutie. 631 Het komt geregeld voor dat een slachtoffer een FIR
heeft laten opstellen, maar zich bedenkt, terug naar huis gaat en zich
verontschuldigt over het gebeurde. 632
Echtscheiding
Niet alleen een vrouw kan problemen ondervinden wanneer zij zich laat scheiden,
ook een man kan in moeilijkheden raken. Hij kan lastiggevallen worden, onderwerp
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
625
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
626
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
627
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022; Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
628
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
629
EASO COI query, Honour killings in Pakistan, with a focus on Punjab province, pp4-5, 17 januari 2022; US
Department of State, Country Reports on Human Rights Practices in 2021 Pakistan, 12 april 2022.
630
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
631
Dawn, SHC wants Darul Aman employee booked for rape of inmates, 04 mei 2021; Department of Foreign Affairs
and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report Pakistan, pp. 31-32, 25
januari 2022.
632
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
624

Pagina 79 van 153

zijn van kwaadsprekerij, gemarginaliseerd, gestigmatiseerd en sociaal uitgesloten
worden, vooral als de vrouw uit een invloedrijke familie komt. 633 Net als voor een
alleenstaande vrouw is het voor een gescheiden man moeilijk zich te handhaven in
de samenleving. Er bestaat veel stigma en discriminatie, en de samenleving is
ingericht rondom families. Zelfs in restaurants kun je voornamelijk familie-porties
bestellen. Het huren van een appartement is moeilijk voor een man alleen, net als
voor een vrouw. Veel hangt af van de steun die hij of zij van de familie krijgt. Of een
man fysiek risico loopt, hangt vaak af van de ex-schoonfamilie.
Kindhuwelijken
Hoewel de huwelijksleeftijd voor meisjes in de meeste gebieden technisch gezien
zestien jaar is, bepaalt de islamitische jurisprudentie dat meisjes mogen trouwen
zodra ze de puberteit bereiken. Kindhuwelijken en gedwongen huwelijken tussen
minderjarigen blijven een ernstig en wijdverbeid probleem in Pakistan: 634 18% van
de meisjes trouwen voordat ze 18 zijn en 4% trouwt voor haar 15e. 635
Een vaak geciteerde schatting is dat elk jaar ongeveer duizend gedwongen
huwelijken plaatsvinden in Pakistan. Meisjes vanaf twaalf jaar werden tijdens de
verslagperiode ontvoerd, verkracht, bedreigd met geweld en - in sommige gevallen onder dwang bekeerd tot de islam. In de traditionele tribale gebieden werden
gedwongen huwelijken soms bevolen door traditionele Jirga-raden (zie paragraaf
3.3.12) volgens een gewoonte die bekend staat als badal-e-sulah of swara. Hierbij
worden meisjes en jonge vrouwen weggegeven om bloedvetes of landgeschillen
tussen mannen te beslechten. 636
Meisjes uit religieuze minderheidsgemeenschappen lopen een bijzonder risico op
gedwongen huwelijken. 637 Volgens HRW heeft de regering weinig gedaan om
dergelijke huwelijken een halt toe te roepen. 638
In oktober 2021 oordeelde het federale Sharia-hof dat de traditie van swara onislamitisch is. Volgens HRCP valt het nog te bezien of dit oordeel zal leiden tot het
einde van deze diepgewortelde praktijk. 639
Kindbruiden kunnen niet bij opvanghuizen terecht. Zij kunnen nergens naartoe en
denken vaak dat huiselijk geweld ‘normaal’ is. 640 Ze zijn zich meestal ook niet
bewust van de mogelijkheid om naar een opvanghuis te gaan of op een andere
manier bescherming te zoeken.
3.1.13

Bloed- en erekwesties
Zogenaamde ‘eerwraakmoorden’, waarbij familieleden andere familieleden
vermoorden waarvan wordt gedacht dat zij schande hebben gebracht voor de
familie, komen veel voor in Pakistan. Eerwraakmoorden kunnen gebeuren als reactie
op gedragingen als het weigeren van een gearrangeerd huwelijk, het aangaan van
een niet-goedgekeurde romantische verbintenis, of 'onfatsoenlijke' kleding of
gedrag, waaronder berichten in de sociale media. Hoewel jonge mannen het doelwit
van eerwraak kunnen zijn, zijn de meeste slachtoffers vrouwelijk. Als er eenmaal
eerwraak dreigt, blijft het slachtoffer risico lopen, zelfs als hij of zij verhuist. 641

Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
Human Rights Watch, World Report 2022, pp. 510-515, 04 januari 2022; Department of Foreign Affairs and Trade
(DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
635
Human Rights Watch, World Report 2022, pp. 510-515, 04 januari 2022.
636
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
637
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
638
Human Rights Watch, World Report 2022, pp510-515, 4 januari 2022.
639
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.148, 2022.
640
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
641
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
633
634

Pagina 80 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Wanneer eerwraak dreigt, wordt soms geprobeerd een alternatieve oplossing te
vinden. Een schikking kan worden getroffen waarbij geld of een andere compensatie
aangeboden kan worden. Ook kan een traditionele Jirga-raad gevraagd worden om
advies te geven. 642
Een Jirga is een vergadering tribale leiders die beslissingen nemen en advies geven
over zaken binnen hun gemeenschap. Jirga uitspraken zijn een soort tribale
rechtsspraak en zijn niet juridisch bindend. In de praktijk worden zij echter gevolgd
en nageleefd. In sommige gevallen kan een Jirga uitspraak leiden tot zware straffen
of de dood voor de vrouw. 643 In sommige gevallen worden slachtoffers nog jaren na
de aanvankelijke overtreding vermoord. Er zijn berichten dat in tribale gebieden
eerwraakmoorden soms bevolen worden door Jirga’s. 644 Zie paragraaf 3.3.12 over
Jirga’s.
Bloed- en eerwraak is wijdverbreid in Pakistan ondanks de bestaande wetten. 645
Volgens een rapport van de Human Rights Commission of Pakistan (HRCP) werden
in Pakistan 430 gevallen van eremoord geregistreerd in 2020, met 148 mannelijke
en 363 vrouwelijke slachtoffers. De telling vond plaats op basis van artikelen in de
media. 646 189 van deze gevallen van eerwraakmoord werden in de provincie Punjab
gepleegd, met 226 slachtoffers. Volgens de politie van Punjab lag het aantal hoger
en vonden er in datzelfde jaar 237 eremoorden plaats. 647 Ngo medewerkers
vermoeden dat er in werkelijkheid twee keer zo veel gevallen zijn als er
geregistreerd worden. 648 Volgens schattingen van andere mensenrechtenactivisten
worden in Pakistan jaarlijks zo’n duizend eremoorden gepleegd. 649
De geografische verdeling van de 478 geregistreerde eerwraakmoorden in 2021,
was als volgt: Punjab 197, Sindh 120, KP 119, Balochistan 42, Islamabad 0. Deze
gegevens waren gebaseerd op politierapporten. 650 In Gilgit Baltistan (GB) zouden
eerwraakdoden wel geregistreerd worden als zelfmoordslachtoffers. 651
Onttrekken aan een gearrangeerd huwelijk
In de Pakistaanse samenleving is het niet eenvoudig zich te onttrekken aan een
gearrangeerd huwelijk. Dit geldt des te meer wanneer iemand uit een conservatieve
familie of omgeving komt. Er zijn geen bepalingen in de wet om personen hiervoor
te beschermen.
Vaak wordt er druk op slachtoffers uitgeoefend om de situatie te accepteren in de
vorm van emotionele of financiële chantage. De familie of gemeenschap dreigt dan
ze uit te stoten. 652
Verstoting is doorgaans een effectief dreigmiddel. Als vrouw alleen is het erg
moeilijk om je staande te houden zonder steun van naasten in de Pakistaanse
familie-georiënteerde samenleving. Naar een andere provincie verhuizen is dan ook
meestal geen reële optie. Zie de tekst over alleenstaande vrouwen in paragraaf
3.1.12 over vrouwen.
Gearrangeerde huwelijken kunnen al op hele jonge leeftijd gesloten worden. Onder
islamitisch recht kan een meisje trouwen zodra zij in de pubertijd is, in exceptionele
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
US Department of State, 2020 Country Reports on Human Rights, p.13, 30 maart 2021.
644
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 31-32, 25 januari 2022.
645
EASO COI query, Honour killings in Pakistan, with a focus on Punjab province, p.5, 17 januari 2022.
646
HRCP, State of Human Rights in 2020, P.16, 3 mei 2020.
647
HRCP, State of Human Rights in 2020, P.33, 3 mei 2020.
648
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
649
Human Rights Watch, Pakistan Should Not Again Fail ‘Honor Killing’ Victim, 22 augustus 2019; Department of
Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report Pakistan, pp.
31-32, 25 januari 2022.
650
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, pp.19,30,55,81,109,136, 2022.
651
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, pp.176, 218, 2022.
652
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
642
643

Pagina 81 van 153

gevallen dus al vanaf twaalf of dertien jaar. Zij moet zelf toestemming geven voor
het huwelijk, dit gebeurt echter vaak onder druk. Bij gearrangeerde huwelijken zijn
de mannen vaak tussen de dertig en vijftig jaar en de meisjes onder zestien. 653
Volgens HRW trouwt 18% van de meisjes voordat ze 18 zijn en 4% voor haar
15e. 654 Zie ook de paragraaf over kindhuwelijken.
Vrouwen die vrezen dat zij het slachtoffer worden van eerwraak, kunnen het
alarmnummer 115 bellen bij acuut gevaar. Volgens een studie van de Karakoram
universiteit naar telefoongebruik van vrouwen in rurale gebieden heeft 80% van de
vrouwen in twee bergachtige regio’s van Gilgit Baltistan toegang tot mobiele
telefoons. 71,8% van de vrouwen zouden de telefoons gebruiken voor
veiligheidsdoeleinden. 655 Ook kunnen zij naar een opvanghuis gaan. Zie hiervoor het
kopje ‘opvanghuizen’ onder paragraaf 3.1.12 over vrouwen.
Ook Pakistaanse mannen kunnen te maken krijgen met eerwraak als zij zich aan een
gearrangeerd huwelijk onttrekken. Zij zouden opvang kunnen vinden in een tehuis
voor daklozen of voor oudere mannen. 656
Eerwraak is minder wijdverbreid onder ahmadi’s en christenen, en volgens een bron
komt het ook minder voor onder Rohingya’s. 657 Eerwraak vindt meestal plaats in een
islamitische context 658 en/of in relatie tot de traditionele gedragscodes van de
Pashtun en de Baloch, respectievelijk Pashtunwali en Balochmayar. 659 In het
algemeen komt eerwraak meer voor in conservatievere delen van de samenleving,
en daarom ook in meer traditionele regio’s. 660 Daarbij is het volgens een bron dan
minder relevant of de betrokken personen soennitisch of sjiitisch zijn. 661
Qandeel Baloch
Een bekende eerwraak-zaak waarover veel in de media is geschreven is die van
Qandeel Baloch. De social-media ster en fotomodel postte geregeld foto’s van
zichzelf in westerse en soms provocerende kleding. Haar broer vond dit
‘onacceptabel’ en wurgde zijn zus in 2016. De broer werd vastgezet, maar de
moeder ‘vergaf’ haar zoon voor de moord op haar dochter. Door een juridische
clausule werd hij vrijgelaten in februari 2022. 662 De wetgeving op basis waarvan
gratie werd verleend staat direct hieronder beschreven onder het kopje ‘wetgeving
en procedures’.
Wetgeving en procedures
De Criminal Law (Amendment) Act 2004 en de 2016 Criminal Law Amendment
stellen eerwraak strafbaar. In oktober 2016, drie maanden nadat Qandeel Baloch
door haar broer vermoord was, nam het parlement anti-eerwraak wetgeving aan, de
Criminal Law Amendment, Offences in the Name or Pretext of Honour Act (AntiHonour Killing Act) aan. 663 Op eerwraak staan nu dezelfde straffen als op moord,
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
Human Rights Watch, World Report 2022, pp. 510-515, 4 januari 2022.
655
Researchgate, Access and Use of Mobile Phone in Daily Life Activities by Rural Women of Gilgit-Baltistan, Pakistan,
juni 2020,
https://www.researchgate.net/publication/342162096_Access_and_Use_of_Mobile_Phone_in_Daily_Life_Activitie
s_by_Rural_Women_of_Gilgit-Baltistan_Pakistan
656
The Express Tribune, Old age homes house 700 people, 03 mei 2021.
657
Vertrouwelijke bron 12 augustus 2022.
658
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
659
Vertrouwelijke bron 7 juni 2022.
660
Al Jazeera, Pakistan: Three arrested over ‘honour killing’ of teenage sisters, 18 mei 2022 Vertrouwelijke bron 27
augustus 2022.
661
Vertrouwelijke bron 12 augustus 2022; Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022.
662
BBC News, Qandeel Baloch: Court acquits brother of Pakistan star's murder, 16 februari 2022.
663
EASO COI query, Honour killings in Pakistan, with a focus on Punjab province, pp.6-7, 17 januari 2022.
653
654

Pagina 82 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

minimaal veertien jaar. Er is echter een lacune in de wet. De familie kan de dader
‘vergeven’, waardoor deze vrijuit gaat. 664 Dit gebeurde ook in de Qandeel Balochzaak. 665 Een andere maze in de wet is dat het mogelijk is dat gevallen als
eerwraakmoorden behandeld worden, terwijl het motief voor de moord een andere
was. De rechter heeft de bevoegdheid te bepalen om wat voor soort moord het
gaat. 666
Volgens een bron staat de Pakistaanse overheid welwillend tegenover onderzoek
naar eerwraak. Ook zet het zich in om de lacunes in de wet te sluiten. Vooralsnog is
de wetgeving echter nog niet effectief. 667
Aangifte van eerwraak moet gedaan worden op het politiebureau van de plaats waar
de eerwraak plaatsvond, niet in de woonplaats. Tegenwoordig kan aangifte steeds
vaker online gedaan worden. Het zou mogelijk moeten zijn om aangifte op een
andere plaats te doen, maar dat moet dan wel uitgelegd worden. In de praktijk komt
het voor dat de politie zegt dat het een interne gelegenheid van de familie is en dat
daarom geen aangifte kan worden gedaan. 668
Volgens een rapport van de Punjab Commission on the Status of Women kwam het
in Punjab in 5,4% van de eerwraak-gevallen tot een veroordeling. 669

3.1.14

(Alleenstaande) minderjarigen
In Pakistan is een persoon vanaf achttien jaar meerderjarig. Dit geldt zowel voor
jongens als voor meisjes. Daarmee zijn zij handelingsbekwaam en kunnen zij hun
eigen reisdocument aanvragen. 670
‘Criminele verantwoordelijkheid’ 671 kan echter al vanaf twaalf jaar gelden. Dat
betekent dat een kind al vervolgd kan worden voor delicten, zoals drugshandel,
vanaf twaalf jaar. 672 Kinderen zouden niet veroordeeld kunnen worden tot de
doodstraf, maar er waren gevallen waarbij rechtbanken minderjarigen de doodstraf
oplegden op basis van terrorisme wetgeving. Onbetrouwbare documenten zouden
het moeilijk maken de leeftijd van mogelijke minderjarigen vast te stellen. 673
Sinds 2010 staat er in artikel 25-a van de gewijzigde Grondwet dat alle kinderen van
vijf tot zestien jaar recht hebben op ‘gratis en verplicht onderwijs’. 674 De
implementatie hiervan is echter nog gaande en nog onvoltooid. 675
Reisdocumenten
Minderjarigen kunnen een paspoort aanvragen met toestemming van hun ouders.
Het is onduidelijk of zij met dit document zelfstandig kunnen uitreizen. Volgens
sommige bronnen kan het wel, volgens andere niet. Waarschijnlijk hebben zij een
verklaring van de ouders nodig en moeten zij begeleid worden, al dan niet door
iemand van de luchtvaartmaatschappij. Een moeder alleen zal misschien een
verklaring van de vader of van de rechtbank nodig hebben. Een student van
zeventien jaar zal wellicht wel alleen doorgelaten worden. 676
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
BBC News, Qandeel Baloch: Court acquits brother of Pakistan star's murder, 16 februari 2022.
666
EASO COI query, Honour killings in Pakistan, with a focus on Punjab province, p.4, 17 januari 2022.
667
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
668
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
669
Dawn, Rape cases down, honour killings increased in Punjab: report, 24 december 2021.
670
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
671
‘Criminal responsibility’ verwijst ernaar dat de dader zich bewust moet zijn van zijn daad en dat die fout was. Zie
ook: https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/criminalresponsibility-historical-concepts
672
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
673
US Department of State, Country Reports on Human Rights Practices in 2021 Pakistan, 12 april 2022.
674
The News, Govt yet to enforce free, compulsory education law, 22 april 2020.
675
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
676
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022; Vertrouwelijke bron 20 mei 2022; Vertrouwelijke bron 20 juni 2022;
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
664
665

Pagina 83 van 153

Voogdij
Guardianship en custody kunnen als volgt worden onderscheiden. Guardianship
omvat de opvoeding, verzorging of pleegzorg van het kind en de dagelijkse
verzorging van de emotionele en persoonlijke zaken van de minderjarige. Custody
houdt in de bevoegdheid om rechtshandelingen en overeenkomsten te verrichten
met verantwoordelijkheid voor de rechtsgevolgen. 677
Minderjarigen die niet langer opgevangen kunnen worden door hun ouders
(bijvoorbeeld omdat die zijn overleden) worden meestal ondergebracht bij
familieleden, grootouders of andere verwanten. 678 Er zijn overheidsinstellingen,
zoals het Child Protection Bureau, die kunnen ondersteunen als een kind niet door
familie wordt opgenomen. 679 In het geval van een straatkind, blijft deze op straat
leven of gaat het naar een tehuis. Als iemand het straatkind bij een rechtbank
meldt, kan deze een voogd aanwijzen. 680
Opvangmogelijkheden voor minderjarigen
Er zijn verschillende categorieën opvanghuizen voor kinderen. Zo zijn er tehuizen
van de staat die worden gefinancierd door zakat (het geven van aalmoezen binnen
het islamitische geloof), Bait-ul-mal-huizen van de staat, het ‘Sweet homes’ project,
private weeshuizen, ‘CWP’ huizen (Child Welfare Protection Bureau Punjab van de
Child Protection Union) en SOS Kinderdorpen. 681 De leefomstandigheden in
dergelijke tehuizen zijn meestal sober. Volgens een studie hebben de kinderen in
staatsweeshuizen in Khyber Pakhtunkhwa (KP) veel psychologische problemen en
worden ze doorgaans gepest door oudere kinderen. 682 De kinderen zouden ook in
latere jaren nog psychologische moeilijkheden hebben die veroorzaakt zijn door
ongunstige levensomstandigheden toen zij kind waren. Dit waren bijvoorbeeld
gebrek aan moderne onderwijsvoorzieningen en aan gezonde voeding, inflexibele
roosters, slechte huisvesting en gebrek aan recreatie. 683
Kinderen in weeshuizen hebben dorgaans dezelfde toegang tot gezondheidszorg als
kinderen uit families met een laag inkomen. Soms hebben ze betere mogelijkheden
dan kinderen uit arme families. Sommige weeshuizen hebben psychologen in dienst.
Weeshuizen die niet door de staat worden geleid, zijn veelal afhankelijk van
donaties. De service die ze kunnen aanbieden hangt af van de hoogte van de
donaties. 684
In de tehuizen worden jongens en meisjes meestal gescheiden, of ze wonen in
aparte afdelingen zodra ze ouder dan tien jaar zijn. Kinderen kunnen meestal in de
centra blijven totdat ze achttien jaar oud zijn, in sommige opvanglocaties is de
maximumleeftijd veertien jaar of zodra ze werk hebben gevonden. 685
Er is toezicht op weeshuizen. De tehuizen moeten zich registreren bij de overheid.
De centra worden gemonitord en hebben ook hun eigen toezichtsorganen en –
677
Dr. Mudasra Sabreen, Law on the Custody of Children in Pakistan: Past, Present and Future,
https://sahsol.lums.edu.pk/law-journal/law-custody-children-pakistan-past-present-and-future; Voor meer
informatie over deze begrippen in het islamitisch familierecht, zie https://lawtimesjournal.in/guardianship-andcustody-under-muslim-law/
678
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
679
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
680
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022
681
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
682
Liberal Arts and Social Sciences International Journal, Problems of Orphan Children in State-Sponsored
Orphanages of Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan, Vol. 4 No. 1 (2020): January-June 2020,
https://ideapublishers.org/index.php/lassij/article/view/111
683
Liberal Arts and Social Sciences International Journal, Problems of Orphan Children in State-Sponsored
Orphanages of Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan, Vol. 4 No. 1 (2020): January-June 2020, p.4,
https://ideapublishers.org/index.php/lassij/article/view/111/68
684
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
685
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.

Pagina 84 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

mechanismen. De overheid (Social Welfare Department van het Ministerie van
Mensenrechten) kan een aanklacht indienen bij de rechtbank als zij dat nodig acht.
686

De registratie van weeshuizen en weeskinderen laat vaak veel te wensen over.
Hierdoor lopen weeskinderen het gevaar slachtoffer te worden van verwaarlozing,
mensenhandel en orgaanroof. 687
Er zijn verschillende ngo’s en organisaties of groepen die weeshuizen helpen. De
staat kan grotere weeshuizen of SOS Kinderdorpen benaderen voor hulp. 688 Het is
niet duidelijk of er altijd genoeg plaats beschikbaar is. Dat hangt ervan af hoeveel
kinderen op een bepaald moment alleen komen te staan en hoe actief men zich
inzet om deze kinderen onder te brengen. Niet alleen wezen, ook kinderen in
kwetsbare situaties worden ondergebracht in tehuizen. Door de alom heersende
armoede zijn er in Pakistan veel kinderen in kwetsbare situaties. Kinderen die het
slachtoffer zijn van kindersmokkel kunnen naar familieleden of een weeshuis worden
gebracht. 689
Straatkinderen
Straatkinderen leven vaak zonder ouderlijk toezicht. Ze vormen groepen met elkaar
waarin ze voor elkaars veiligheid zorgen. Kinderen die op straat werken hebben
vaak weinig bescherming. 690
Adoptie
De islam erkent officieel geen adoptie in de juridische betekenis van het woord.
Desondanks is het mogelijk om een kind te adopteren in Pakistan. Kinderen kunnen
onder voogdij worden gesteld van nauwe verwanten of een geschikte persoon die
wordt aangewezen door de rechtbank. Deze persoon kan juridische, economische en
sociale beslissingen nemen voor het kind, maar is geen legale pleegouder. Een
familierechtbank beoordeelt of een verzoek tot adoptie wordt toegekend. Het welzijn
van het kind is daarbij leidend. Factoren zoals gezinssamenstelling, leeftijd,
godsdienst, geslacht, woonplaats, afstand tot het mogelijke ‘echte’ gezin van de
minderjarige en de onderwijsachtergrond van de verzoekers worden
meegewogen. 691
Een geadopteerd kind heeft andere rechten dan een biologisch kind. Zo kan een
geadopteerde zoon of dochter niet erven van de adoptie-ouders, of hun naam
aannemen. 692 Ook mogen geadopteerde kinderen volgens het islamitische recht niet
onder een dak wonen met een stiefbroer of -zus van het andere geslacht. 693
Wanneer kinderen in Pakistan in huis genomen worden, gebeurt dit vaak op hele
jonge leeftijd. Soms wordt de ‘adoptie’ geheim gehouden en is er dus geen
wettelijke basis voor. Ook worden geboorteaktes wel vervalst zodat het kind kan
erven en diens toekomst veilig wordt gesteld. Het wordt dan geregistreerd als
biologisch eigen kind van de ouders. 694 Volgens een bron bestaat een andere

Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
The Express Tribune, Abandoned and neglected, Sindh's orphans continue to suffer in silence, 20 mei 2019;
Dawn, SHC orders formation of JIT to scrutinise orphanages’ records, 28 februari 2021.
688
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
689
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
690
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
691
Pakistan Law, Islamic Law and Adoption in Pakistan, https://pakistanlaw.pk/articles/688/islamic-law-andadoption-in-pakistan; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022; Vertrouwelijke bron 26 januari 2022; Vertrouwelijke bron
6 september 2022.
692
Pakistan Law, Islamic Law and Adoption in Pakistan, https://pakistanlaw.pk/articles/688/islamic-law-andadoption-in-pakistan; Vertrouwelijke bron, 22 juli 2022; Vertrouwelijke bron 6 september 2022; Vertrouwelijke
bron 26 januari 2022.
693
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
694
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
686
687

Pagina 85 van 153

mogelijkheid om geld door te geven aan geadopteerde kinderen uit het doen van
giften. Deze mogen maximaal een derde van de totale bezittingen bedragen.695
3.1.15

Kastensysteem
In Pakistan bestaat geen officieel kastensysteem. De islam zou in principe egalitair
zijn, maar toch geldt er in Pakistan een informele structuur waaraan mensen hun
sociale status ontlenen of op basis waarvan ze worden ingedeeld in een bepaalde
sociale klasse. Dit is gebaseerd op het traditionele kaste-systeem dat in Zuid-Azië
wijdverbreid is. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen mensen uit
verschillende families of beroepsgroepen. Het systeem verschilt per provincie en
kent vele nuances. In de praktijk bestaan er nog feodale systemen en zijn er
grootgrondbezitters die nog veel macht hebben. 696 Baradarī, Biradri of Biraderi
betekent broederschap en wordt omschreven als (emotionele) verbondenheid en
gemeenschappelijke karakteristieken binnen een groep waarvan de leden
afstammen van dezelfde voorvader. Biraderi zou de Pakistaanse samenleving in
verschillende sociale klassen onderverdelen en een belangrijke rol spelen bij
politieke allianties of andere keuzes van individuen. Ook verschaft het een set
normen en waarden. 697
De huidige situatie waarin lagere sociale klassen een soort moderne slavenarbeid
verrichten kan gezien worden als een systeem van ‘bonded labour’ (horigenarbeid of
lijfeigenschap) op basis van financiële schuld. De werknemers verrichten arbeid om
hun schuld aan de werkgever af te betalen, maar er komt steeds een bedrag bij,
zodat ze zich nooit kunnen ‘vrij kopen’. 698 De ‘schuldslaven’ kunnen niet zomaar
vluchten om hieraan te ontsnappen. Ze zijn niet vrij om te gaan en staan waar ze
willen, integendeel. 699 Sommigen worden zelfs aan kettingen vastgehouden. Als ze
weglopen, riskeren ze dat hun achterblijvende familieleden mishandeld worden.
Vaak zijn de werknemers laag opgeleid en leven in achtergestelde, geïsoleerde
gebieden, zoals Balochistan. Er is geen uitzicht op ander werk, dus meestal lijkt het
of er geen andere keuze is. De arbeidskrachten werken onder andere in
kolenmijnen, fabrieken, de landbouw of bij de productie van voetballen. 700 De meest
beruchte sector is die van het bakstenen bakken. 701 Dit is zware fysieke arbeid
onder primitieve omstandigheden, die bijna niets oplevert.
Omdat de ‘schuld-slavernij’ vooral voorkomt in verafgelegen gebieden, weten vaak
maar weining mensen dat er iemand vastgehouden wordt. Vrije media zijn daar
dikwijls niet toegestaan en er is geen internet. De regio’s worden geleid door tribale
leiders die verschillende dorpen onder zich hebben die ver uit elkaar liggen.
Wanneer een geval bekend is, kan de overheid echter ingrijpen. 702 Een persoon die
zich uitgebuit voelt, heeft theoretisch de mogelijkheid om naar de rechter te
stappen. Veel mensen zijn zich echter niet bewust van deze mogelijkheid. Een
andere optie zijn ngo’s die mensen vrijkopen. Dit is echter een lang proces en er zijn
maar weinig ngo’s die dit doen en er de financiële middelen voor hebben. 703
Bovendien is het een thema dat ‘niemand op zijn verkiezingsmanifest zou schrijven’.
Kortom, het staat niet hoog op de publieke agenda. 704 In 2021 werden er 43
Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
Facts and details, Chastes and feudalism in Pakistan, last updated, February 2022,
https://factsanddetails.com/south-asia/Pakistan/Life/entry-8099.html ; Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
697
Researchgate, Biradari’s Function and Significance: An Anthropological Study of Gender Opinions, Oktober 2014.
698
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
699
Hasnain Kazim, Plötzlich Pakistan – Mein Leben im gefährlichsten Land der Welt, p.260-261, DTV & Spiegel
Online, Hamburg 2015.
700
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022; Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
701
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
702
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
703
Vertrouwelijke bron 29 januari 2022; Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
704
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
695
696

Pagina 86 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

personen bevrijd door ngo’s vanuit Quetta. 705 Volgens een oud-bisschop werden
hijzelf en zijn gezin bedreigd toen de kerk zich inzette om schuldslaven uit de
steenfabrieken vrij te krijgen. 706
Volgens schrijver en oud-Pakistan correspondent van Der Spiegel Hasnain Kazim
werken er zo’n twee miljoen mensen onder slavernijgelijke omstandigheden in
baksteenbakkerijen, in fabrieken, op het land of in het huishouden. Hij beschrijft de
relatie als: bescherming tegen honger en dakloosheid in ruil voor het opgeven van
de persoonlijke vrijheid. 707

3.2

Naleving en schendingen

3.2.1

Vrijheid van meningsuiting
Pakistan heeft altijd een levendig medialandschap gekend. De laatste jaren is de
ruimte voor vrije meningsuiting echter aanzienlijk kleiner geworden. De media
hebben te maken met intimidatie en geweld en staan onder zware druk om
gevoelige onderwerpen te vermijden, zoals onrechtmatigheden bij het leger,
controversiële religieuze kwesties en de Pashtun Tahafuz Movement (PTM). Kritiek
op de regering wordt steeds meer aan banden gelegd. 708 Reporters Without Borders
(RSF) plaatste Pakistan in zijn persvrijheidindex voor 2021 op plaats 145 van 180
landen. 709 In 2022 zakte het land naar de 157ste plaats. 710 Het Comittee to Protect
Journalists (CPJ) zette Pakistan op de negende plaats van haar Global Impunity
Index voor 2020 van landen waar journalistenmoorden niet worden opgelost. In dat
jaar werden werden twaalf onopgehelderde gevallen gerapporteerd in Pakistan. 711
Volgens media-waakhond Freedom Network Pakistan vonden tussen mei 2021 en
april 2022 86 aanvallen en rechtenschendingen plaats tegen de media. Steeds vaker
zijn digitale media het doelwit. 712
Journalisten
Pakistaanse journalisten hebben al langere tijd te maken met bemoeienis van de
regering en het leger bij hun werk. Maar recentelijk zou de druk nog verder
opgevoerd zijn. Artikelen die vroeger wel gepubliceerd zouden worden, zouden nu
onderworpen worden aan zelfcensuur uit angst dat ze de regering in een slecht
daglicht stellen. Daarmee zouden de media immers negatieve aandacht krijgen van
de overheid. 713
Ook houdt de overheid controle op de media door geen reclame-opdrachten te
verlenen aan media die kritisch staan tegenover de regering of het leger. 714 Hiermee
verliezen deze media een belangrijke bron van inkomsten. Als gevolg van de

Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
Nederlands Dagblad, 'Er zijn veel moslims van goede wil, die in vrede willen samenleven', 21 mei 2022.
707
Hasnain Kazim, Plötzlich Pakistan – Mein Leben im gefährlichsten Land der Welt, p.260, DTV & Spiegel Online,
Hamburg 2015.
708
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
709
Reporters without Borders,2021 World Press Freedom Index, https://rsf.org/en/ranking?#, geraadpleegd 21
maart 2022.
710
https://rsf.org/en/index en https://rsf.org/en/country/pakistan geraadpleegd 30 mei 2022.
711
Committee for the Protection of Journalists, Killers of journalists still get away with murder, 28 oktober 2021;
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
712
https://www.fnpk.org/fn-press-freedom-report-2022-islamabad-riskiest-city-for-journalists/ geraadpleegd 30 mei
2022. Voor meer informatie zie het Freedom Network Pakistan Press Freedom Report – 2021-22 op
https://www.fnpk.org/fn-press-freedom-report-2022-islamabad-riskiest-city-for-journalists/
713
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
714
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; Vertrouwelijke bron 29 januari 2022.
705
706

Pagina 87 van 153

praktijk hebben naar schatting 2.000-3.500 journalisten hun baan verloren sinds de
PTI aan de macht kwam in 2018. 715
De regering houdt de media in de gaten en intervenieert als zaken haar niet
bevallen. Media vertegenwoordigers stellen dat wanneer zij over controversiële
onderwerpen berichten, het Federal Investigation Agency (FIA) 716 vaag
geformuleerde waarschuwingen stuurt waarin met juridische stappen wordt
gedreigd. Journalisten zeggen dat ze telefoontjes van de autoriteiten krijgen waarin
zijzelf of hun familie bedreigd worden. Als ze niet stoppen met het verspreiden van
gevoelige berichtgeving, zou er iets ergs gebeuren. 717 Er zou ze verteld worden wat
ze wel en niet mogen berichten. 718 Een overheidskritische journalist kreeg tijdens de
verslagperiode telefoontjes van onbekenden die zeiden dat haar banktegoeden
bevroren zouden worden. Ook dreigden ze dat ze haar baan zou kwijtraken als ze zo
zou doorgaan. 719
Niet alleen journalisten zelf worden lastig gevallen, ook hun familieleden kunnen
worden bedreigd. Volgens het rapport over Pakistan van DFAT zeggen journalisten
dat zij vaak telefoontjes ontvangen van autoriteiten die henzelf of hun familie
bedreigen als zij niet ophouden over gevoelige onderwerpen te rapporteren. 720
Sommige mediakanalen en journalisten zijn voorzichtig en passen zelfcensuur toe.
Journalisten die gevoelige (religieuze) onderwerpen en kritiek op de regering en het
leger vermijden, kunnen in relatieve vrijheid opereren en lopen minder gevaar op
problemen. 721
Diverse journalisten zijn het slachtoffer geworden van geweld en gedwongen
verdwijningen. In mei 2021 werd de prominente journalist Asad Ali Toor in zijn huis
in elkaar geslagen door drie gewapende mannen die zich identificeerden als leden
van de ISI. 722 In april 2021 raakte omroepjournalist Absar Alam gewond toen
schutters gericht op hem schoten in de buurt van zijn huis in Islamabad. Alam was
eerder beschuldigd van opruiïng en hoogverraad omdat hij ‘denigrerende taal’ over
de regering had geuit op sociale media. In juli 2020 werd televisiejournalist
Matiullah Jan door onbekenden ontvoerd en twaalf uur lang vastgehouden. Hij werd
vastgebonden, gekneveld en geslagen.723 De populaire talkshow van Hamid Mir
werd uit de lucht gehaald nadat hij zich kritisch had uitgelaten over de
veiligheidsdienst en het leger naar aanleiding van de verdwijning van Asad Ali Toor.
Volgens Mir is de persvrijheid in Pakistan op een van de extreemste dieptepunten
beland die hij tijdens zijn decennia-lange journalistieke carrière heeft
meegemaakt. 724
Media-vertegenwoordigers ervaren niet alleen druk en intimidatie vanuit de
overheid, ook worden zij bedreigd en aangevallen door militante groeperingen. In
september 2021 waarschuwde een TTP-woordvoerder journalisten om ‘niet naar de

Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
716
Het Federal Investigation Agency (FIA) is het onderzoeks- en opsporingsbureau van de federale Pakistaanse
overheid, dat onderzoek uitvoert naar (georganiseerde) misdaad, terrorisme, mensenhandel en andere
misdaden. Zie https://www.fia.gov.pk/
717
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
718
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.7, 2022.
719
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
720
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
721
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
722
The Guardian, ‘Worse day by day’: journalists speak out after Pakistani vlogger tortured, 2 juni 2021.
723
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022; Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
724
The Guardian, ‘Worse day by day’: journalists speak out after Pakistani vlogger tortured, 2 juni 2021.
715

Pagina 88 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

TTP te verwijzen als terroristen’. Anders zouden ze ‘als vijanden worden
beschouwd’. 725
Volgens een journalist kunnen buitenlandse journalisten onafhankelijker opereren
omdat zij minder vatbaar zijn voor intimidatie. Veel buitenlandse media hebben
echter Pakistaanse journalisten in dienst. 726 Die zijn even kwetsbaar voor intimidatie
en druk als collega’s die voor lokale media werken.
Vrouwelijke journalisten
Vrouwelijke journalisten die de regering bekritiseren, sociale of religieuze zeden in
twijfel trekken of grenzen opzoeken, zijn het slachtoffer van nog andere vormen van
intimidatie en pesterij. Zij krijgen te maken met bedreigingen met seksueel geweld
en aanvallen met zuur, doxxing (het ongeoorloofd vrijgeven van persoonlijke
documenten) en het publiceren van privéfoto’s. 727 Een vrouwelijke blogster en
influencer, Qandeel Baloch, werd vermoord door haar broer omdat zij te gewaagde
foto’s van zichzelf postte, zie paragraaf 3.1.13 over bloed- en erekwesties.
Mannelijke journalisten krijgen eerder te maken met aanvallen op hun
geloofwaardigheid of beschuldigingen dat zij in dienst staan van buitenlandse
mogendheden of oppositiepartijen. Beide genders kunnen te maken hebben met
hardnekkige en boosaardige online trolling, waarvan een deel zou worden
gecoördineerd door overheidsinstanties. 728
PECA en andere wetgeving
De autoriteiten houden de inhoud van Facebook- en Twitterpagina's, bloggers en
internetdiscussiegroepen in de gaten en kunnen uitingen hierop strafbaar stellen
door middel van de Pakistan Electronic Crimes Act, 2016 (PECA). Deze wet is sinds
2016 van kracht en stelt onder andere het posten van (vermeend) nepnieuws
strafbaar. De Federal Investigation Agency (FIA) voert de onderzoeken uit naar de
aanklachten. Op 18 februari 2022 nam de regering een verordening aan tot wijziging
van de wet, waarmee online fake news over autoriteiten, waaronder het leger en de
rechterlijke macht, bestraft kan worden met zware straffen. 729 De straf hierop voor
posts op platforms zoals Facebook en Twitter werd verhoogd van drie tot vijf jaar. 730
Volgens Amnesty International is ‘de PECA gebruikt om de vrijheid van
meningsuiting het zwijgen op te leggen onder het mom van de bestrijding van
‘nepnieuws, cybercriminaliteit en desinformatie’’. Het amendement zou iedereen in
gevaar brengen die de regering of andere staatsinstellingen in twijfel trekt.
‘Journalisten, mensenrechtenverdedigers en politieke tegenstanders lopen zo het
risico vervolgd te worden louter voor het uitvoeren van hun werk’, aldus Amnesty.
Op smaad staat nu maximaal vijf jaar gevangenisstraf. 731 In april 2022 werd het
amendement ongeldig verklaard door het hooggerechtshof van Islamabad. 732
TikTok werd in 2021 verschillende malen aan en uit gezet door verschillende
gerechtshoven en de Pakistan Telecommunication Authority (PTA). Het platform zou
een ‘serieuze bedreiging van de openbare zeden en de moraal’ vormen. 733

Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
726
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
727
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
728
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
729
Human Rights Watch, Pakistan: Repeal Amendment to Draconian Cyber Law 28 februari 2022.
730
Business Standard, Pakistan govt toughens law on fake news on Twitter and Facebook, 22 februari 2022.
731
Human Rights Watch, Pakistan: Repeal Amendment to Draconian Cyber Law, 28-02-2022.
732
The Express Tribune, IHC strikes down PECA ordinance, 08 april 2022.
733
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.10, 2022.
725

Pagina 89 van 153

Media-waakhond Freedom Network Pakistan (de lokale partner van RSF) bracht in
november 2021 het Impunity Report 2021 uit. Zij ondervroegen 23 journalisten die
ofwel door de FIA aangeklaagd waren ofwel waren gevraagd naar het politiebureau
te komen op grond van de PECA wetgeving. Op basis van hun verklaringen kwam
het Freedom Network Pakistan tot de volgende bevindingen:
Van de personen die formeel werden aangeklaagd op grond van de PECA, werd
ongeveer zeventig procent gearresteerd. Iets meer dan de helft van de arrestanten
zou in hechtenis zijn gemarteld. Meestal hadden zij kritiek op het leger of de
inlichtingendiensten geuit. De aanklacht was meestal laster.
Het meest ingeroepen artikel van de PECA is artikel 20, dat online-smaad strafbaar
stelt. Bij bijna alle beschuldigingen werden ook andere wetten ingeroepen, met
name het wetboek van strafrecht (PPC), meestal artikel 500, betreffende smaad.
Slechts ongeveer een derde van de klachten op grond van de PECA leidde tot
onderzoeken die tijdig werden afgerond. De meeste onderzoeken sleepten zich voort
en bleven onvolledig, terwijl de verdachte in voorarrest zat. Voor bijna alle
journalisten tegen wie een onderzoek was ingesteld, werden rechtszaken
aangespannen en onmiddellijke arrestaties verricht. De FIA lijkt willekeurig gebruik
te maken van haar bevoegdheid om zaken te registreren, ongeacht of de
onderzoeken tegen journalisten al dan niet zijn afgerond. 734
Op 19 november 2021 werd de ‘Protection of Journalists and Media Professionals
Act, 2021’ aangenomen. Deze wet zou een waarschuwings- en
verdediginsmechanisme moeten vormen voor journalisten die zich bedreigd voelen.
Enkele delen van de wet zijn echter zo vaag geformuleerd dat het juist kan leiden
tot zelfcensuur en intimidatie. Het gaat daarbij om sectie 6 en de definities van
termen zoals fake news, oproepen tot haat en het aanzetten tot discriminatie of
geweld. 735 Volgens RSF neutraliseert deze sectie vrijwel alle bescherming die de wet
geacht wordt te bieden. Dit deel verbiedt journalisten en mediaprofessionals om
‘valse informatie’ te verspreiden en materiaal te produceren dat ‘haat zaait’ of
‘aanzet tot discriminatie, vijandigheid of geweld’ – zonder duidelijk te definiëren wat
met deze termen wordt bedoeld. De wet staat de regering toe deze beperkingen van
de journalistieke vrijheid te interpreteren door willekeurig te beslissen wat
‘aanzetten’ is. Bovendien worden journalisten die deze ‘verplichtingen’ niet nakomen
strafrechtelijk vervolgd, aldus RSF. 736
Online
Voor online activisten is het risico op intimidatie door de overheid naar verluidt
groter wanneer zij prominent en invloedrijk zijn en minder groot wanneer zij weinig
volgers hebben. 737
In januari 2022 werd een vrouw in Pakistan ter dood veroordeeld vanwege
vermeende godslasterende uitspraken en karikaturen op WhatsApp. Deze zou zij
gestuurd hebben naar iemand die zij online ontmoet had. De aanklachten werden
ingediend op basis van zowel de PECA als de blasfemie wetgeving.738
Een paar jaar eerder had Pakistan aan Facebook en Twitter gevraagd te helpen om
Pakistaanse blasfemie-verdachten te identificeren. De Pakistaanse autoriteiten
wilden op deze manier mensen doelgerichter kunnen vervolgen of een
Freedom Network Pakistan, Pakistan Silencing Online Journalists Through Legal ‘Victimization’, Freedom Network
Annual Impunity Report 2021, November 2 – International Day to End Impunity for Crimes against Journalists, 1
november 2021.
735
RSF, Pakistan imposes new censorship mechanism under guise of protecting journalists, 1 december 2021;
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.13, 2022.
736
RSF, Pakistan imposes new censorship mechanism under guise of protecting journalists, 1 december 2021;
737
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 35-36, 25 januari 2022.
738
The Guardian, Woman sentenced to death in Pakistan over ‘blasphemous’ WhatsApp activity, 19 januari 2022.
734

Pagina 90 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

uitleveringsverzoek kunnen indienen. 739 Er zijn geen aanwijzingen dat dit verzoek
ingewilligd is.
Burgerjournalisten
Ook burgerjournalisten lopen het gevaar slachtoffer van geweld te worden. Volgens
Freedom Network Pakistan werden in november 2021 twee burgerjournalisten
gedood (een in Sindh en een in KP) en ontsnapte er een aan ontvoering (in
Punjab). 740
Buiten Pakistan
Ook buiten Pakistan zijn critici niet veilig. In januari 2022 werd een Brit veroordeeld
die de in Rotterdam wonende Pakistaanse activist Ahmad Waqqas Goraya had willen
vermoorden. De man zou in 2021 opdracht hebben gekregen om de blogger uit de
weg te ruimen voor 100.000 Britse pond. Het was niet duidelijk wie de opdracht had
gegeven. Waqqas Goraya bekritiseert het Pakistaanse leger op social media. 741
Journalist Sajid Hussain van de ‘Balochistan Times’ werd in april 2020 dood
gevonden in Zweden, waar hij asiel gekregen had. Hij was toen al meer dan een
maand vermist. Zie ook paragraaf 3.1.5 over Balochistan.

3.2.2

Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging
Afvalligen
In Pakistan wordt onder afvalligheid - apostacy - meestal verstaan het openlijk
afstand nemen van de islam. Dit betekent dat een persoon verklaart geen moslim
(meer) te zijn. In de Pakistaanse samenleving leidt een dergelijke stap tot grote
woede en haat, er bestaat geen enkel begrip voor. Ook wordt de persoon daardoor
de facto vogelvrij verklaard en kan door iedereen vervolgd of gedood worden. Het
wordt algemeen gezien als lovenswaardig om een afvallige te doden. 742 Ook een
atheïst zou als afvallige kunnen worden beschouwd.
Een afvallige zou theoretisch aan vervolging kunnen ontkomen door zijn afvalligheid
of bekering tot een ander geloof niet publiekelijk bekend te maken en zijn geloof
niet formeel te veranderen. Dit is echter niet altijd mogelijk en daarom is het vaak
een reden om naar een ander land te vluchten. De repercussies zijn eenvoudigweg
te groot. 743 De Pakistaanse samenleving staat zeer vijandig tegenover afvalligen en
bekeerlingen van islam naar een ander geloof en de gevaren voor betrokkenen zijn
groot Het is daarom ook niet erg waarschijnlijk dat een afvallige aangifte doet bij de
politie in geval van bedreiging. Hij/zij zal dan immers nog meer gevaar lopen.
Een afvallige kan heel eenvoudig voor godslastering worden aangeklaagd op basis
van de blasfemiewetten. Op godslastering staan de doodstraf en andere zware
straffen zoals levenslange opsluiting. Onder de blasfemiewetgeving valt niet alleen
het beledigen van de profeet Mohammed. Het gaat veel verder en betreft ook
andere uitspraken die de islam zouden beledigen. Zie de passage over
blasfemiewetten in paragraaf 3.3.8 over rechtsgang.
Voor ahmadi’s zijn de risico’s nog groter. Zij worden immers op basis van hun geloof
sowieso al als afvalligen gezien. Veel ahmadi’s voelen zich daarom zeer onveilig in
Pakistan. Zie ook paragraaf 3.1.10 betreffende ahmadi’s.

The Guardian, Pakistan asks Facebook and Twitter to help identify blasphemers, 17 maart 2017.
https://www.fnpk.org/two-citizen-journalists-killed-while-others-face-threats-harassment/ geraadpleegd 30 mei
2022.
741
NOS nieuws, Brit schuldig aan moordcomplot Pakistaanse blogger in Rotterdam, 28 januari 2022.
742
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
743
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
739
740

Pagina 91 van 153

3.3

Toezicht en rechtsbescherming

3.3.1

Mogelijkheden tot het doen van aangifte van een misdrijf
Aangifte doen van een misdrijf gebeurt op het politiebureau. Het slachtoffer moet de
aangifte schriftelijk indienen. De behandelende officier bekijkt of de aanklacht
strafbaar is volgens de Strafwet. Is dat het geval, dan stelt hij of zij een First
Information Report (FIR) op. Elke FIR heeft een nummer, een jaar en verschillende
tijdstippen van het verloop van de aanklacht. De officier stuurt de FIR naar hogere
politie officieren, een copie gaat naar de officier van justitie. Er kan een
Investigative Officer (IO) worden aangesteld die contact houdt met de magistraten.
De FIR is een publiek document en zou volgens de wet ingezien moeten kunnen
worden. In de praktijk kan het echter gebeuren dat dit niet het geval is. Een FIR is
in principe publiek, maar wordt niet gepubliceerd. Soms wordt het getoond aan
derden op speciaal verzoek. Het is onduidelijk of het mogelijk is een FIR online in te
zien. 744

3.3.2

Inbehandelingname van aangiftes
Volgens de Pakistaanse wet moeten aangiftes van strafbare feiten in behandeling
worden genomen. Iedereen heeft het recht om een jurist te vragen hier opvolging
aan te geven. Dit zou kunnen met hulp van een ngo. Als een persoon politieke
invloed heeft, zal hij of zij zelf een goed gekwalificeerde jurist in de hand nemen. 745
Of aangiftes voldoende voortvarend behandeld worden, hangt volgens een bron af
van ‘de educatie, wetskennis, rechtsgevoel en plichtsgevoel van de betreffende
politie agent’. De behandelende IO is de persoon die de meeste invloed heeft op de
afhandeling van de aangifte. Deze moet later een conclusie op de FIR schrijven en
kan daar bijvoorbeeld bij zetten ‘dit is fraude’ of ‘dit is slechts bedoeld om lastig te
vallen’. 746 Willekeur van de behandelende agent speelt dus een grote rol bij de
behandeling van de aanvraag.
Het wordt steeds vaker mogelijk om online aangifte te doen. Dit is echter nog niet
compleet doorgevoerd waardoor het digitale systeem beperkt bereikbaar is. Het is
niet duidelijk wanneer, waar en welke soorten aangiften online mogelijk zijn. 747

3.3.3

Verloop en uitkomst onderzoek
Volgens de wet moet de aangever van een FIR een kopie van de aangifte krijgen. 748
Het zou echter eenvoudig zijn om via omkoping, bedreiging, politieke invloed of
persoonlijke relaties een aangifte te verkrijgen. Druk vanuit hoog politiek of
ambtelijk niveau (bijvoorbeeld een hoge overheidsbeamte of parlementslid) is
volgens een bron gebruikelijk. 749 Volgens een andere bron komt het geregeld voor
dat aanklachten niet in behandeling worden genomen. De betreffende ambtenaar
kan daarvoor redenen geven als gebrek aan bewijs of dat het niet om een strafbaar
feit gaat. Ook kan het gebeuren dat de procedures voor inbehandelingname zeer
lang gerekt worden. 750
De aanklager en de aangeklaagde worden beiden op de hoogte gehouden van het
verloop en hebben vrije toegang tot het politiebureau. 751

Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; Vertrouwelijke bron 3 juni 2022; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022;
Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022.
745
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
746
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
747
https://24justice.pk/fir-online/ geraadpleegd 28 mei 2022; Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022.
748
Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022.
749
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
750
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022; Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022.
751
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
744

Pagina 92 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

3.3.4

Archiveren van FIRs
FIRs worden opgeborgen op het politiebureau. Er is geen einddatum voor het
archiveren van FIRs op papier. In sommige steden zoals Islamabad worden ze online
bewaard. Alle juridische stappen en hun uitkomsten zouden zichtbaar zijn, volgens
een bron. Elke burger kan zo zien of er een aanklacht is tegen een persoon in zijn
omgeving. Het is publiek toegankelijk, maar wordt niet actief openbaar gemaakt.
Inzage gebeurt vaak op speciaal verzoek. 752 Als de aanklacht vals blijkt, kan de FIR
opgeschort worden. 753

3.3.5

Mogelijkheden en toegang tot bescherming
Als de politie weigert om een aanklacht in behandeling te nemen, zijn er
verschillende mogelijkheden om bescherming te zoeken. Slachtoffers kunnen een
klacht indienen of er kan een justice of peace aangesteld worden die de zaak
overneemt. Veel aanklagers vragen de hulp van personen met politieke invloed,
zoals een parlementslid of een hoge overheidsbeamte. Vaak wordt deze hulp
verkregen via omkoping (van bijvoorbeeld de IO of hogere ambtenaren). 754
Het verkrijgen van bescherming is vaak een financiële kwestie. Het huren van een
goede jurist vergroot de kans op bescherming. Er bestaat geen gratis juridische
bijstand in Pakistan. De aanklager moet alles betalen, zelfs het transport van de
getuigen en van de politie. Volgens een bron is het moeilijk voor iemand zonder
geld om bescherming te verkrijgen en zijn recht te halen. 755

3.3.6

Hulp van ngo’s en internationale organisaties
Ngo’s en internationale organisaties kunnen tot op zekere hoogte helpen bij het
verkrijgen van bescherming. Zij kunnen bijvoorbeeld rechtshulp geven, publiciteit
opzoeken in high profile cases of persconferenties organiseren. 756

3.3.7

Wetgeving
Blasfemiewetgeving
Sinds het vorige thematische ambtsbericht zijn er geen wijzigingen aangebracht in
de blasfemiewetgeving. Er zijn amendementen ingediend, maar (nog) niet
aangenomen. Het doel van de amendementen is om valse beschuldigingen te
voorkomen. Volgens mensenrechtenactivisen wordt de blasfemie-wetgeving vaak
misbruikt om persoonlijke rekeningen te vereffenen en wraak op iemand te nemen.
Ook wordt deze gebruikt om religieuze minderheden te vervolgen. 757
Media
Sinds enige tijd kunnen blasfemie-aanklachten ook ingediend worden op grond van
uitspraken op sociale media. De aanklacht wordt dan niet alleen ingediend op basis
van de strafwet, maar is ook gebaseerd op de Pakistan Electronic Crimes Act, 2016
(PECA). In januari 2022 werd een Pakistaanse vrouw ter dood veroordeeld vanwege
vermeende blasfemistische uitspraken en karikaturen op WhatsApp. 758 Voor meer
informatie, zie paragraaf 3.2.1 over vrijheid van meningsuiting.

Vertrouwelijke bron 22 juli 2022; Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022. Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
754
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
755
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
756
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
757
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.214, 2022; Deutsche Welle,
Pakistan: Critics warn over blasphemy case against Imran Khan, 13 mei 2022; Vertrouwelijke bron 25 januari
2022.
758
The Guardian, Woman sentenced to death in Pakistan over ‘blasphemous’ WhatsApp activity, 19 januari 2022.
752
753

Pagina 93 van 153

In november 2021 werd de Protection of Journalists and Media Professionals Act,
2021 aangenomen. Deze wet zou een waarschuwings- en verdediginsmechanisme
moeten vormen voor journalisten die zich bedreigd voelen.
Delen van de wet waren echter zo vaag geformuleerd dat deze juist kan leiden tot
zelfcensuur en intimidatie. 759 Zie hiervoor paragraaf 3.2.1 over vrijheid van
meningsuiting onder het kopje over PECA en andere wetgeving.
Voor meer informatie over wetgeving op het gebied van media , zie paragraaf 3.2.1.
over vrijheid van meningsuiting.
Andere wetten
Tijdens de verslagperiode werd ook op andere gebieden nieuwe wetgeving
ingevoerd.
In 2021 werd de 'Torture and Custodial Death (Prevention and Punishment) Bill,
2021' door de senaat aangenomen. Voor meer informatie hierover, zie paragraaf
3.3.9 over de doodstraf, mishandeling en foltering.
Op het gebied van vrouwenrechten werd de afgelopen jaren de wetgeving op
bepaalde thema’s verbeterd, zowel op provinciaal als op federaal niveau. Zo werd in
2021 de Domestic Violence (Prevention and Protection) Bill 2021 aangenomen. In
januari 2022 werd de ‘Protection against Harassment of Women at the Workplace
(Amendment) Bill’ aangenomen. 760 Zie hiervoor paragraaf 3.1.12 over de positie van
vrouwen.
3.3.8

Rechtsgang
In Pakistan heeft een verdachte in theorie toegang tot een advocaat. In de praktijk
is dit echter meestal niet het geval. Als iemand zonder medeweten van anderen en
incommunicado in bewaring is genomen, is het niet mogelijk een jurist te
contacteren. Dit lukt alleen als iemand anders weet dat de persoon opgepakt is en
waar die zich bevindt. Veel gevangenen worden door niemand verdedigd. Volgens
een bron zit meer dan de helft van de gevangenisbevolking in voorarrest, in
afwachting van een proces. Volgens een bron komt een groot deel nooit uit de
gevangenis omdat ze niemand hebben die ze kan verdedigen en vanwege de trage
rechtsgang. 761 Ook is het niet gebruikelijk om een advocaat te hebben, dus die stap
om een advocaat in te schakelen wordt overgeslagen; het gebeurt eenvoudigweg
niet. 762
Om als advocaat te kunnen werken in Pakistan moet je verplicht lid zijn van de
Pakistan Bar Council. Dit is de overkoepelende organisatie waaronder de
verschillende Provincial Bar Councils vallen. Onder deze councils hangen vervolgens
de district associations. Provincial Bar Councils geven vergunningen uit voor alle
niveau’s. 763 Een advocaat die in een provincie geregistreerd is kan door het hele
land werken. De vergunning wordt elke keer een stapje uitgebreid, waardoor de
jurist steeds bij een hogere instantie kan werken. 764 De hoogste rechterlijke
instanties zijn de hooggerechtshoven (High Courts) in de provincies en het federale
hooggerechtshof (Supreme Court) voor heel Pakistan. 765

RSF (Reporters Without Borders), Pakistan imposes new censorship mechanism under guise of protecting
journalists, 1 december 2021; Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.13,
2022.
760
HRW, Pakistan’s New Law Aims to Protect Women in Workplace, 20 januari 2022.
761
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
762
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
763
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
764
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
765
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
759

Pagina 94 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Volgens een bron is het mogelijk om een gedeelte van het register van de Bar
Council online te raadplegen. Zij zijn het register aan het upgraden, dit zou een tot
twee jaar moeten duren. 766 Andere bronnen zeggen dat het niet mogelijk is om het
register van de Bar Council online te raadplegen. 767
Op de websites van de Pakistan Bar Council en de Lahore Bar Association bestaat
geen mogelijkheid voor bezoekers die geen lid zijn om online (lopende) zaken in te
zien. 768
Echtscheiding en trouwen
Voor de procedure voor het verkrijgen van een echtscheiding, zie paragraaf 2.1.10
over huwelijken. Als aan een van deze procedures voldaan is, is de echtscheiding
rechtsgeldig.
Een echtscheiding kan definitief worden gemaakt onder Muslim Family Laws met een
divorce effectiveness certificate, uitgegeven door de Union Council. Meestal wordt
een echtscheiding schriftelijk bevestigd. Het kan echter ook mondeling. Dan wordt
deze uitgesproken door de echtgenoot in het bijzijn van twee getuigen. 769 Vrouwen
mogen dit niet doen.
Christenen, Parsi’s, sikh en hindoes en ook Sindhi’s volgen hun eigen regels voor
echtscheidingen. 770 Ahmadi’s hebben hun eigen systeem van sluiting en registratie
van huwelijken. Zie paragraaf 2.1.10.
Voor trouwen met een buitenlandse partner bestaan andere regels voor mannen dan
voor vrouwen. Als beide personen moslim zijn, zijn er geen restricties in het moslimfamilierecht. Een man kan een niet-moslima trouwen, maar een moslima kan geen
niet-moslim trouwen. 771 De man zal zich eerst moeten bekeren tot de islam. 772
Een man kan de Pakistaanse nationaliteit doorgeven aan zijn vrouw als hij met haar
trouwt. Een vrouw kan haar Pakistaanse nationaliteit echter niet aan haar
echtgenoot geven. Wel kan zij sinds het jaar 2000 het staatsburgerschap doorgeven
aan haar kinderen. Bij verschillende juridische uitspraken werd geoordeeld dat het
niet kunnen doorgeven van de nationaliteit aan haar echtgenoot een breuk is van
Artikel 25 van de Grondwet. De regel zou moeten worden herzien en is in
behandeling bij het Hooggerechtshof. 773
Pakistan heeft met een aantal landen (waaronder Nederland en het VK)
overeenkomsten gesloten waardoor dubbele nationaliteit mogelijk is. Volgens een
bron zouden Indiase en Bengaalse staatsburgers de Pakistaanse nationaliteit niet
kunnen verkrijgen. 774
Gemengde huwelijken soennieten, sjiieten en andere religies
Huwelijken tussen soennieten en sjiieten komen geregeld voor. Over het algemeen
trouwen soennitische deobandi liever niet met sjiieten, omdat zij zeer strict in de
leer zijn. Barelvi zijn meestal liberaler en hebben er geen problemen mee. 775 Hoe er
tegen een dergelijk gemengd huwelijk wordt aangekeken hangt voornamelijk af van
hoe religieus en conservatief de familie is en niet zozeer van de regio. 776 777
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; Vertrouwelijke bron 3 juni 2022.
768
http://pakistanbarcouncil.org/ en http://www.lahorebarassociation.pk/ , geraadpleegd 10 april 2022.
769
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
770
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
771
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
772
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; Dawn, A matter of foreign spouses, 13 maart 2019.
773
The Express Tribune, SC to examine grant of citizenship to foreign national husbands, 30 maart 2018; Dawn,
Peshawar High Court seeks govt response to plea against Citizenship Act, 4 december 2021; Vertrouwelijke bron
28 januari 2022; Vertrouwelijke bron 22 juli 2022.
774
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
775
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
776
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
777
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
766
767

Pagina 95 van 153

Waarschijnlijk zal het moeilijk zijn om een geestelijke te vinden die de nikah
ceremonie wil uitvoeren. Meestal organiseert het bruidspaar dan twee
huwelijksceremonies, een voor elk van de beide stromingen. 778
Wanneer families van de huwelijkspartners niet met een gemengd huwelijk
instemmen, kunnen zij hier juridisch niets tegen inbrengen. Wat ze wel kunnen doen
is druk uitoefenen door bijvoorbeeld de huwelijkspartners geld te onthouden, ze uit
het huis zetten, of ze te onderwerpen aan emotionele chantage. 779
Huwelijken tussen verschillende moslimstromingen worden geregistreerd in NADRA.
Ook een huwelijk tussen een moslim man en een niet-moslim vrouw wordt
geregistreerd. Wanneer de bruidegom echter geen moslim was, verschilt de
procedure. Dan moet de man bewijzen dat hij bekeerd is tot de islam. 780
Fatwa’s
Een fatwa is een niet-bindend advies, interpretatie of academische opinie over een
vraagstuk binnen de sharia, gedaan door een gekwalificeerde rechtsgeleerde,
meestal een moefti. Fatwa's worden gewoonlijk uitgevaardigd in antwoord op vragen
van individuen of islamitische rechtbanken. Hoewel zij als gezaghebbend worden
gezien, worden fatwa's over het algemeen niet als bindende uitspraken beschouwd;
een vragensteller die een fatwa niet overtuigend vindt, mag een andere mening
vragen. 781 Fatwa’s worden uitgesproken binnen verschillende stromingen van de
Islam. 782
Het is niet vastgelegd wie precies fatwa’s uitspreekt. Naast moefti’s kan de Dar-ulIfta, een religieuze autoriteit die de Sharia uitlegt, fatwa’s uitvaardigen. De Dar-ulIfta geeft opinies over hoe de Sharia geïnterpreteerd kan worden met betrekking tot
de voorgelegde vragen. Moefti’s maken deel uit van de Dar-ul-Ifta. 783
Sinds de fatwa tegen Salman Rushdie 784 is het concept van fatwa vaak verkeerd
begrepen, aldus een bron. Straffen of een doodvonnis worden opgelegd door de
rechterlijke macht, niet door middel van een fatwa. Ook is een fatwa niet gericht
tegen een persoon, het is een mening over een vraagstuk in het licht van de Koran,
aldus deze bron. Deze meningen worden op verschillende manieren bekendgemaakt,
zij kunnen worden uitgesproken in de moskee of in televisieprogramma’s of worden
gepubliceerd in mainstream kranten (in columns of als een soort vraag-en
antwoordrubriek). 785
Volgens een bron moet een fatwa in een formeel formaat worden opgesteld: eerst
de vraag van de persoon, vervolgens de opinie volgens de Koran. Vraag en opinie
moeten bij elkaar gepubliceerd worden zodat duidelijk is welk antwoord bij welke
vraag hoort. Zij moeten onlosmakelijk verbonden zijn op een krantenpagina of op
een website, zodat er niets aan veranderd kan worden. 786 Er zijn echter ook
geestelijken die wel degelijk een ander formaat hanteren dan het officiële. Er is niets
opgenomen in de Pakistaanse wet hierover. 787 Ook zijn er moderne vormen van

Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
780
NDTV, Pakistani Interfaith Couples Brave Threats For Forbidden Love, 17 augustus 2014; Vertrouwelijke bron 22
juli 2022.
781
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; Encyclopedia Brittanica, https://www.britannica.com/topic/fatwa
782
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
783
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; Een voorbeeld van een dergelijke Dar-ul-Ifta is deze https://daruliftadeoband.com/en/about
784
De Iraanse ayatollah Khomeini riep in 1989 moslims op om de schrijver Salman Rushdie te doden. In zijn boek
‘De Duivelsverzen’ zou Rushdie de profeet Mohamed en andere aspecten van de Islam beledigd hebben. De
schrijver moest onderduiken. Vanaf dat moment werd het woord ‘fatwa’ geassocieerd met een oproep om iemand
te vervolgen of te vermoorden.
785
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
786
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
787
Vertrouwelijke bron 22 juli 2022; Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022.
778
779

Pagina 96 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

fatwa’s, zoals websites waar vragen aan geestelijken gesteld kunnen worden. Een
voorbeeld hiervan is de British Fatwa Council. 788
Volgens de officiële definitie vormt een fatwa dus geen juridische of religieuze basis
voor een blasfemie beschuldiging. Fatwa’s zijn een opinie en kunnen niet gebruikt
worden als bewijs door de politie of in een rechtszaak, aldus een bron. 789
In het dagelijks spraakgebruik wordt een oproep om iemand te vermoorden echter
vaak wel degelijk als fatwa aangeduid. Dit gebeurde bijvoorbeeld bij de oproep van
TLP-hoofdman Rizvi om PVV-leider Geert Wilders te vermoorden. Zie paragraaf
1.1.2. Ook zijn er andere gevallen bekend van fatwa’s van geestelijken die tegen
een persoon gericht waren.
Wat ook kan gebeuren is dat een geestelijke via de luidspreker van de moskee een
mededeling of oproep over een bepaalde persoon doet. Op basis daarvan kunnen
mensen een aanklacht indienen bij de politie, bijvoorbeeld vanwege diefstal of
blasfemie. Ook kunnen blasfemie-zaken ontstaan op basis van publieke instigatie,
wanneer een menigte besluit het recht in eigen hand te nemen en de persoon gaat
opzoeken. 790 Doorgaans ontvangt een beschuldigde dan geen officieel bewijs van de
beschuldiging, behalve wanneer een officiële aanklacht is ingediend bij de politie.
Een fatwa kan echter wel opgeschreven worden in verschillende vormen (zie ook
hierboven). 791 Soms durven mensen hiervan geen aangifte te doen bij de politie.
Door de gevoeligheid van fatwa’s, zijn de mensen tegen wie een fatwa is
uitgevaardigd, vaak terughoudend om verdere aandacht op de zaak te vestigen.
Vaak zuden deze mensen ofwel tot een minderheidsgroep behoren, bijvoorbeeld
ahmadi, christen, hindoe, ofwel vrouw zijn. Het benaderen van de politie leidt tot
verder onderzoek, wat kan leiden tot wraakacties van de tegenpartij. Wraakacties
kunnen onder meer gericht zijn tegen de hele gemeenschap of tegen familie en
eigendommen van de beschuldigde. De aanklagers kunnen uit meer dan één
persoon bestaan, bijvoorbeeld een buurt, een hele familie of invloedrijke personen.
Vrouwen kunnen ook bang zijn voor fysieke bestraffing door leden van hun eigen
familie wanneer zij zich tot de politie wenden. 792
Beschuldiging blasfemie
Bij een beschuldiging van blasfemie kan het erg moeilijk zijn om de onschuld te
bewijzen van de aangeklaagde. Vaak zit er achter een blasfemie-beschuldiging een
andere ruzie, wraak of onenigheid over landeigendom. 793 Mensenrechtengroepen
stellen dat blasfemie-beschuldigingen vaak gebruikt worden om religieuze
minderheden te intimideren of persoonlijke rekeningen te vereffenen. 794
Personen die beschuldigd worden van blasfemie lopen het gevaar ten prooi te vallen
aan woedende menigtes die voor geen enkele reden of rationele argumenten
vatbaar zijn. Onderduiken of het land verlaten is dan vaak de enige mogelijkheid.
Uit de beschreven gevallen blijkt dat zelfs de overheid mensen moeilijk kan
beschermen tegen de menigte.
Reactie overheid blasfemie
Wanneer een persoon beschuldigd is van blasfemie, kan de overheid reageren. Een
officiële aanklacht vanwege blasfemie moet onderzocht worden door de rechterlijke
macht. 795 Ook kan de overheid een persoon beschermen tegen de menigte, mits zij
https://www.britishfatwacouncil.org/about/ Een ander voorbeeld is: https://www.fatwa-online.com/
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
790
Vertrouwelijke bron 28 februari 2022.
791
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022.
792
Vertrouwelijke bron 27 augustus 2022.
793
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
794
The Independent, UN experts to Pakistan: Release man charged with blasphemie, 21 oktober 2021.
795
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
788
789

Pagina 97 van 153

op tijd ter plekke is. Vaak ontstaan lynchpartijen als gevolgd van blasfemiebeschuldigingen of geruchten echter spontaan en escaleren zeer snel. Tijdens de
verslagperiode vonden er enkele lynchpartijen plaats als gevolg van
blasfemiebeschuldigingen, die veel (media)aandacht kregen. In december 2021
werd een Sri Lankaanse fabrieksmanager doodgeslagen en in brand gestoken door
fabrieksmedewerkers. Hij zou posters met de naam van de profeet hebben
verwijderd. Dit zou echter gebeurd zijn vanwege een schoonmaak. 796 In februari
2020 werd een man doodgeslagen met stokken en aan een boom opgehangen
omdat hij een Koran verbrand zou hebben. De politie had vergeefs geprobeerd hem
tegen de menigte te beschermen door hem in bewaring te nemen 797 Eerder al was
het politiebureau in brand gestoken waar hij vast zat. 798 De man zou al meer dan
vijftien jaar geestelijk gehandicapt zijn. 799 Deze slachtoffers ontvingen geen
waarschuwing vooraf. Mogelijk werd er via de luidspreker van de moskee iets
omgeroepen. Dergelijke spontane lynchpartijen kunnen ontstaan op basis van valse
geruchten of nepnieuws en kunnen in zeer korte tijd escaleren. 800
Wetgeving blasfemie
Op godslastering staan zware straffen, zoals de doodstraf of levenslange opsluiting.
Het gaat hierbij niet alleen om het beledigen van de profeet Mohammed. Het gaat
veel verder en betreft ook andere uitspraken die de islam zouden beledigen.
De Pakistaanse regering heeft nog nooit iemand geëxecuteerd op grond van de
blasfemiewetgeving. Maar volgens mensenrechtengroeperingen worden personen
die ervan beschuldigd worden, vaak door menigten gedood. 801
De beruchte blasfemiewetten van Pakistan zijn vastgelegd in artikel 295 van het
wetboek van strafrecht.
Artikel 295c bepaalt dat: ‘Whoever by words, either spoken or written, or by visible
representation or by any imputation, innuendo, or insinuation, directly or indirectly,
defiles the sacred name of the Holy Prophet Muhammad (peace be upon him) shall
be punished with death, or imprisonment for life, and shall also be liable to fine.’
(‘Wie door woorden, gesproken of geschreven, of door zichtbare voorstelling of door
enige verdachtmaking of insinuatie, direct of indirect, de heilige naam van de Heilige
Profeet Mohammed (vrede zij met hem) onteert, zal worden gestraft met de dood,
of levenslange gevangenisstraf, alsmede een geldboete.’) 802
Een overzicht van de straffen op basis van de blasfemie wetten (in het Engels): 803

BBC-News, Pakistan: Killing of Sri Lankan accused of blasphemy sparks protests, 6 december 2021.
BBC-News, Pakistan: Man accused of blasphemy killed by mob in Khanewal, 13 februari 2022.
798
VOA, News, Pakistan Mob Burns Police Station in Abortive Bid to Grab Blasphemy Suspect, 29 november 2021.
799
BBC-News, Pakistan: Man accused of blasphemy killed by mob in Khanewal, 13-02-2022; VOA, News, Pakistan
Mob Burns Police Station in Abortive Bid to Grab Blasphemy Suspect, 29 november 2021.
800
Vertrouwelijke bron 28 februari 2022.
801
NY Times, American Accused of Blasphemy Is Killed in Pakistan Courtroom, 30 juli 2020.
802
http://www.pakistani.org/pakistan/legislation/1860/actXLVof1860.html, geraadpleegd 20 oktober 2021,
fumctionele vertaling.
803
UK Home Office, Country Policy and Information Note Pakistan: Shia Muslims, July 2021.
796
797

Pagina 98 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Art. 295 - Injuring or defiling place of worship, with intent to insult the religion
of any class- Up to 2 years imprisonment, or fine, or both
Art. 295a - Deliberate and malicious acts intended to outrage religious feelings
of any class by insulting its religion or religious beliefs - Up to 10 years
imprisonment, or fine, or both
Art. 295b - Defiling, etc., of Holy Quran - Life imprisonment
Art. 295c - Use of derogatory remarks, etc., in respect of the Holy Prophet Death or life imprisonment and a fine
Art. 298 Uttering words, etc., with deliberate intent to wound religious feelings
- One year imprisonment, or fine, or both
Art. 298a - Use of derogatory remarks, etc., in respect of holy personages - Up
to 3 years imprisonment, or fine, or both
Art. 298b Misuse of epithets, descriptions and titles, etc., reserved for certain
holy personages or places - Up to 3 years imprisonment and fine
Art. 298c - Person of Quadiani [Ahmadi] group,etc., calling himself a Muslim or
preaching or propagating his faith - Up to 3 years imprisonment and fine.

3.3.9

Doodstraf, mishandeling en foltering
Doodstraf
Begin 2022 telde Pakistan 3831 personen die ter dood veroordeeld waren. 804
In het jaar 2021 werd aan ten minste 125 personen (inclusief 3 vrouwen), de
doodstraf opgelegd. Er werden geen executies uitgevoerd. Er verbleven 1143
gevangenen in de dodencel. De meeste veroordelingen vonden plaats in Sindh,
namelijk 490, inclusief twee vrouwen. In januari 2021 vaardigde een anti-terrorisme
rechtbank 3 doodstraffen uit voor het delen van content op sociale media die
godslasterend zou zijn. 805
In het jaar 2020 werd aan 177 mensen de doodstraf opgelegd. 806 Daarvan werden
er 52 veroordeeld voor moord, 10 voor moord met verkrachting en 9 voor
verkrachting. 807 Het aantal veroordelingen was aanzienlijk lager dan het jaar
daarvoor in 2019, toen waren het er 578. 808
Volgens de Pakistaanse wetgeving zijn er 33 misdrijven waarop de doodstraf staat.
Dit zijn onder andere moord, blasfemie, kidnapping, meineed (op basis van het
wetboek van strafrecht, de PPC), terrorisme (anti-terrorisme wet 1997) en delicten
die ‘overgebleven’ zijn uit de Britse wetgeving, zoals ‘sabotage aan de spoorlijn’
(Spoorlijn wet) of ‘stripping a woman in public’ (PPC). Ook zijn er enkele delicten
gebaseerd op de Hudood Ordinance 809, zoals Zina (seks buiten het huwelijk),

Justice Project Pakistan (JPP), Death Penalty Database, https://data.jpp.org.pk/en/page/6mhr9wutz9d. Stand op
2 maart 2022.
805
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.14, 2022.
806
HRCP, State of Human Rights in 2020, P.9, 03 mei 2020; Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
807
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
808
HRCP, State of Human Rights in 2020, P.9, 3 mei 2020.
809
De Hudood-verordeningen zijn een reeks wetten die onder meer overspel en seks buiten het huwelijk (waaronder
verkrachting) strafbaar stelllen. Zij werden in 1979 uitgevaardigd om de Pakistaanse wet te islamiseren en
hebben ertoe geleid dat duizenden vrouwen gevangen zijn gezet voor zogenaamde ‘eer’ misdaden. Bron: Human
Rights Watch (HRW), Pakistan: Proposed Reforms to Hudood Laws Fall Short, 6 september 2006. In het wetboek
van strafrecht is verkrachting ook strafbaar gesteld.
804

Pagina 99 van 153

Haraabah (gewapende overval) en Dacoity (overval door tenminste vijf gewapende
personen met moord). 810
Sinds 2015 zijn er in Pakistan 516 personen ook daadwerkelijk geëxecuteerd. 811 De
laatste executie vond plaats in december 2019. 812 Volgens een bron zijn er
verschillende redenen dat er de laatste jaren geen doodvonnissen zijn uitgevoerd.
Dit zijn onder andere de inspanningen van Pakistaanse mensenrechtenactivisten, de
betrokkenheid van Pakistan bij internationale mensenrechtenmechanismen,
uitspraken van de hogere rechtbanken in het land en een vernieuwde procedure
voor gratieverzoeken. Pleitbezorging van mensenrechtenactivisten leidde verder tot
een verschuiving in de publieke perceptie van de effectiviteit van de doodstraf om
terrorisme tegen te gaan. Onder de jurisprudentie die bijdroeg aan een
vermindering van het aantal doodvonnissen was ook een uitspraak van het
Hoggerechtshof van februari 2021. 813 Deze instantie vernietigde twee
doodvonnissen omdat het personen betrof die geestesziek waren. Het Hof oordeelde
dat personen die verstandelijk beperkt of mentaal ziek zijn, niet geëxecuteerd
mogen worden. 814
De president van Pakistan heeft een constitutioneel recht om gratie te verlenen aan
elke persoon die ter dood veroordeeld is. Er zijn meer dan vijfhonderd aanvragen
ingediend waarvan geen enkele werd gehonoreerd. 815
Ook op blasfemie staat de doodstraf. Zie hiervoor paragraaf 3.3.8. over rechtsgang.
Mishandeling en foltering
Hoewel de grondwet foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende
behandeling verbiedt, bevat het wetboek van strafrecht geen specifieke bepaling
tegen foltering. Het wetboek van strafrecht verbiedt wel het gebruik van geweld en
mishandeling. 816
Volgens het US State Department waren er echter frequente en geloofwaardige
berichten dat veiligheidstroepen, met inbegrip van de inlichtingendiensten, personen
in hechtenis martelden en mishandelden. 817
De meest gebruikte vorm van mishandeling is het slaan van slachtoffers, maar ook
seksueel geweld en vernedering zou worden toegepast. Er zijn berichten dat
elektrische schokken zouden worden toegediend als vorm van marteling. 818
Volgens HRW waren de Pakistaanse wetshandhavingsdiensten verantwoordelijk voor
talrijke schendingen van verschillende mensenrechten, waaronder detentie zonder
tenlastelegging en buitengerechtelijke executies. In maart 2021 had premier Imran
Khan een ontmoeting met families van slachtoffers van gedwongen verdwijningen,
naar verluidt door de Pakistaanse veiligheidsdiensten. Hij beloofde dat ‘hun zorgen
zouden worden aangepakt’. Zijn regering kondigde echter geen enkel onderzoek in
de zaken aan. 819

Justice Project Pakistan (JPP), https://data.jpp.org.pk/en/document/ngo5vvasxsr?page=1, geraadplaagd 28 mei
2022.
811
Justice Project Pakistan (JPP), Death Penalty Database, https://data.jpp.org.pk/en/page/6mhr9wutz9d
812
Justice Project Pakistan (JPP), Death Penalty Database,
https://data.jpp.org.pk/en/library/?q=(allAggregations:!f,filters:(current_status:(values:!(%2710480b52-bd9a436b-88867985beaf6bca%27))),from:0,includeUnpublished:!f,limit:30,order:desc,sort:creationDate,types:!(%275bcd692bf
834e87d6dd936d6%27),unpublished:!f,userSelectedSorting:!t)
813
Vertrouwelijke bron 3 juni 2022.
814
Reuters, Pakistani court reverses decision on death sentence for mentally ill, 10 februari 1021.
815
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
816
US Department of State, 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Pakistan, 30 maart 2021.
817
US Department of State, 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Pakistan, 30 maart 2021.
818
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, p.38-39, 25 januari 2022.
819
Human Rights Watch, World Report 2022, pp. 510-515, 4 januari 2022.
810

Pagina 100 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

In 2021 werd de Torture and Custodial Death (Prevention and Punishment) Bill,
2021 door de senaat aangenomen. Overheidsfunctionarissen die zich schuldig
maken aan foltering riskeren daarmee een gevangenisstraf van maximaal tien jaar
en een geldstraf tot maximaal twee miljoen Pakistaanse roepie. 820 Bij verkrachting
of handelingen die de dood tijdens opsluiting of bewaring tot gevolg hebben, zijn de
straffen nog hoger en kunnen tot levenslange opsluiting leiden. 821
Volgens mensenrechtenactivisten en waarnemers blijft foltering nog steeds
onbestraft en komt het nog steeds op grote schaal voor. 822 Ook bestaat zorg omdat
de wet afgedwongen moet worden door de FIA, die zelf beschuldigd wordt van
marteling. 823 Mensenrechtenorganisaties en waarnemers zeggen dat het leger kan
wegkomen met mishandeling omdat er een cultuur van straffeloosheid heerst. Leden
van de politie, het leger en de inlichtingendiensten zouden straffeloos
mishandelingen kunnen plegen, terwijl de regering geen serieuze pogingen
onderneemt om de martelingen aan banden te leggen. 824
3.3.10

Onrechtmatig toe-eigenen van land (land grabbing)
Landroof (land grabbing) is zeer wijdverbreid in Pakistan. 825 Doorgaans wordt land
afgenomen van arme, ongeletterde mensen. De Pakistaanse wet voorziet in
rechtsmiddelen om dat tegen te gaan. De politie, magistraten en het Land Revenue
Department hebben het mandaat om landroof te stoppen. Het is echter moeilijk voor
iemand die geen geld heeft en niet kan lezen om daar gebruik van te maken.826
Landeigenaren die een landroof aanvechten zijn gebaat bij een geldig
eigendomsdocument. 827 Kennelijk worden ook valse eigendomsdocumenten gebruikt
bij landroof. 828
Volgens velen maakt de overheid zich zelf ook schuldig aan landroof. Dit gebeurt
zowel in rurale gebieden als bij de ontwikkeling van urbane projecten. De overheid
zou zich publieke graasgronden toeëigenen. Als boeren of andere lokale bewoners
protesteren, wordt het water afgesloten of wordt er een muur gebouwd om het
gebied af te sluiten. De overheid claimt achteraf betaald te hebben voor het land, de
‘verkoop’ gebeurt echter vaak onder druk en onder de marktwaarde.
Het Hof heeft de mogelijkheid te oordelen in gevallen van landroof.829 In
verschillende gevallen hebbben rechters publiekelijk uitspraken gedaan over
landroof door de overheid. In april 2021 zei chief justice (opperrechter) Mohammad
Qasim Khan van het provinciale High Court in Lahore dat ‘het leger de grootste
landrover van het land lijkt te zijn geworden’. 830 In november 2021 stelde een
rechter van het Lahore High Court dat hij ‘grote onregelmatigheden’ had gevonden
bij het prestigieuze Ravi Riverfront City bouwproject in Lahore. Er zijn
beschuldigingen geuit van van wijdverbreide landroof door de overheid. 831 Volgens
een journalist eigent het leger zich onrechtmatig land toe nabij Islamabad en
Karachi om daar vervolgens zaken mee te doen. 832

Dawn, Senate passes bill 'criminalising' torture, custodial deaths, 12 juli 2021; Human Rights Commission of
Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.13, 2022; Dit is ongeveer tienduizend Euro.
821
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, p.38-39, 25 januari 2022.
822
Vertrouwelijke bron 27 januari 2022.
823
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, p.38-39, 25 januari 2022.
824
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022; Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
825
Vertrouwelijke bron 28 februari 2022.
826
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
827
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
828
Graanablog, Land Grabbing in Pakistan: How to Settle Disputes Through Legal Action, 15 april 2022.
829
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
830
Dawn, LHC chief justice blames DHA for ‘land grab’, 29 april 2021.
831
The Guardian, ‘We will be homeless’: Lahore farmers accuse ‘mafia’ of land grab for new city, 2 november 2021.
832
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
820

Pagina 101 van 153

Pakistan stond in 2021 op de 111e plaats van 129 op de International Property
Index, die meet hoe eigendomsrechten in landen gerespecteerd worden. 833
3.3.11

Verdwijningen en ontvoeringen
Tijdens de verslagperiode vonden ontvoeringen en gedwongen verdwijningen 834
plaats in bijna alle gebieden van het land. Sommige functionarissen van
inlichtingendiensten, politie en andere veiligheidsdiensten hielden gevangenen naar
verluidt incommunicado en weigerden hun verblijfplaats bekend te maken. De
onafhankelijke ngo Human Rights Commission of Pakistan (HRCP) schatte dat in
2020 ten minste 2100 politieke dissidenten en mensenrechtenactivisten in het land
werden vermist, hoewel het werkelijke aantal hoger kon liggen. 835 Over 2021 stelde
de HRCP dat het hoogste aantal gedwongen verdwijningen gemeld werd in
Balochistan. Bij de Commission of Inquiry on Enforced Disappearances werden er
1108 gemeld in deze provincie in 2021. Het hoogste aantal lopende zaken bedroeg
1417 in Khyber Pakhtunkhwa. 836 De Missing Persons Commission stelde dat het in
2021 zo’n 8.100 zaken van vermiste personen had geopend en dat het er 5.853
opgelost had in juli van dat jaar. 837 De verdwijniningen vonden met name plaats in
Balochistan en KP. 838 Zie ook paragraaf 3.1.5 over Balochistan.
Mensenrechtenorganisaties meldden dat de autoriteiten mensenrechtenactivisten en
nationalisten van Pashtun, Sindhi en Baloch origine hebben laten verdwijnen. Ook
hebben ze activisten vastgenomen zonder aanwijsbare reden of arrestatiebevel.
Soms werden kinderen vastgehouden in een poging druk uit te oefenen op hun
ouders. 839 Activisten zeiden dat in totaal vijfhonderd Sindhi’s vermist zijn, en dat er
alleen al in 2020 meer dan zestig verdwenen. 840 In het jaar 2021 verdwenen er
vijftig Sindhi’s. 841
Mensenrechtenactivisten en ngo’s wijten het voortduren van de ontvoeringen en
verdwijningen door de veiligheidstroepen aan straffeloosheid. 842
Volgens het rapport ‘Living Ghosts’ van Amnesty International teisteren gedwongen
verdwijningen de Pakistaanse bevolking al sinds ten minste
het midden van de jaren tachtig. Mensen worden meegenomen door
staatsambtenaren, of anderen die in hun naam handelen, waardoor ze buiten de
bescherming van de wet worden geplaatst. De autoriteiten ontkennen dat de
persoon in hun hechtenis is of weigeren te zeggen waar deze zich bevindt. De
verdwenen personen lopen het risico gemarteld en zelfs gedood te worden. Als ze
worden vrijgelaten, blijven de fysieke en psychologische littekens. Het komt voor
dat families niet worden ingelicht over het overlijden van hun familielid. Volgens
Amnesty zijn verdwijningen een instrument van terreur dat niet alleen individuen en
families treft, maar de hele samenleving raakt. 843

https://www.internationalpropertyrightsindex.org/country/pakistan, nr 1 scoort de beste resultaten, 129 de
slechtste.
834
‘Gedwongen verdwijning’ is een letterlijke vertaling van ‘enforced disappearences’. Dit is de term die wordt
gebruikt door ngo’s en overheden om het wegvoeren onder druk door veiligheidskrachten aan te duiden. Na de
verdwijning wordt geen informetie gegeven over de verbrlijfplaats of reden van wegvoering.
835
US Department of State, 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Pakistan, 30 maart 2021.
836
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.15, 2022.
837
US State Department, Bureau of Democracy, Human Rights and Labour, 2021 Country Report on Human Rights
Practices: Pakistan, p.5, 12 april 2022.
838
Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
839
US State Department, Bureau of Democracy, Human Rights and Labour, 2021 Country Report on Human Rights
Practices: Pakistan, p. 5, 12 april 2022.
840
US Department of State, 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Pakistan, p.5, 30 maart 2021.
841
US State Department, Bureau of Democracy, Human Rights and Labour, 2021 Country Report on Human Rights
Practices: Pakistan, p.5, 12 april 2022.
842
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022; Vertrouwelijke bron 28 januari 2022.
843
Amnesty International, Pakistan: Living Ghosts: The Devastating Impact of Enforced Disappearances in Pakistan,
22 november 2021.
833

Pagina 102 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Mensenrechtenactivisten
De beperkingen van het recht op vrije meningsuiting namen toe, waardoor
mensenrechtenverdedigers steeds meer onder vuur kwamen te liggen. Zij waren het
slachtoffer van gedwongen verdwijningen en kwamen onder verscherpt toezicht te
staan. 844 Volgens VN-experts zou er sprake zijn van een een alarmerend patroon
van het monddood maken van mensenrechtenverdedigers en uitgesproken leiders
van het maatschappelijk middenveld door systematisch misbruik van wetgeving
inzake terrorismebestrijding en veiligheid, intimidatie, geheime detentie, foltering en
gedwongen verdwijning. 845
De mensenrechtenactivist Idris Khattak werd sinds november 2019 vastgehouden –
waarvan ruim een half jaar als slachtoffer van gedwongen verdwijning - en werd
uiteindelijk veroordeeld tot veertien jaar gevangenisstraf door een militaire
rechtbank. De aanklacht luidde spionage voor een buitenlandse inlichtingendienst.
Volgens HRCP illustreert de zaak hoe eenvoudig de Official Secrets Act ingezet kan
worden als wapen tegen mensenrechten-activisten. 846
3.3.12

Jirga-uitspraken
Een Jirga is een vergadering van tribale leiders die beslissingen neemt en advies
geeft over zaken binnen de gemeenschap. Leidraad is de Pashtunwali, het geheel
van eeuwenoude codes en tradities van het Pahstunvolk. Aan het traditionele
Pashtunrecht werd later islamitisch recht toegevoegd. Wanneer er problemen zijn
binnen hun gemeenschap, proberen de stamoudsten die op te lossen door
conflictbemiddeling en mitigatie. Ook kunnen ze rechtspreken volgens hun eigen
tradities en mensen straffen opleggen.
De beslissingen van de Jirga zijn niet juridisch bindend, het is een sociaal
instrument. Ze brengen echter wel zware sociale druk met zich mee en worden
daarom wél als bindend ervaren. In strafzaken gebruiken Jirga’s verbaal bewijs,
geen forensisch. Zij hebben getuigen nodig. Als een persoon valse beschuldigingen
uit, kan die streng gestraft worden met uitsluiting, een geldboete, het slopen van
zijn huis of een andere straf. 847
Volgens het mensenrechtenrapport van het US State Department veroordeelden
Jirga’s vrouwen vaak tot gewelddadige straffen of de doodstraf voor zogenaamde
eergerelateerde misdaden. De Jirga’s, die bedoeld zijn om ‘sneller recht te spreken’
dan de traditionele rechtbanken, namen in sommige gevallen ook beslissingen die
vrouwen en meisjes ernstig benadeelden. Zo werden vrouwen, vooral jonge meisjes,
getroffen door de praktijk van swara, waarbij meisjes onder dwang worden
uitgehuwelijkt ter compensatie van een misdaad begaan door hun mannelijke
verwanten. Het Federale Sharia Hof verklaarde swara in oktober 2021 strijdig met
de leer van de Islam. Jirga- en panchayat-besluitvorming was vaak discriminerend
ten opzichte van vrouwen en meisjes, waarbij vaak zwaardere straffen werden
uitgesproken dan voor mannen. 848
Jirga’s bestaan altijd uit mannen, vrouwen mogen geen zitting nemen in het orgaan.
In theorie kan een vrouw zich tot een Jirga wenden met een probleem. Jirga’s
bevinden zich echter alleen in rurale gemeenschappen waar een vrouw de

Amnesty International, Report Pakistan 2021, https://www.amnesty.org/en/location/asia-and-the-pacific/southasia/pakistan/report-pakistan/
845
OHCHR, UN experts condemn conviction of Pakistan human rights defender and minority activist Idris Khattak,15
december 2021, https://www.ohchr.org/en/press-releases/2021/12/un-experts-condemn-conviction-pakistanhuman-rights-defender-and-minority
846
HRW, Pakistan Sentences Rights Defender to 14 Years in Prison, 06 december 2021; Human Rights Commission of
Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, p.14 en p.142, 2022.
847
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
848
US Department of State, Country Reports on Human Rights Practices in 2021 Pakistan, 12 april 2022.
844

Pagina 103 van 153

toestemming van een mannelijk familielid zal moeten hebben om de Jirga te
benaderen.
Wanneer een jonge (getrouwde) vrouw in een ruraal gebied buitenshuis zou willen
werken, heeft ze de toestemming van haar familie nodig. Als die geen toestemming
geeft, beschikt de Jirga niet over mogelijkheden om daar iets aan te doen. 849
Wanneer iemand door een Jirga veroordeeld is, is het in principe mogelijk te
verhuizen en zich ergens anders buiten de reikwijdte van de Jirga te vestigen. Of dat
in de praktijk ook realistisch is, hangt vooral af van de financiële situatie van de
betrokkene. Ook speelt diens sociale achtergrond en opleiding mee en of de persoon
al dan niet een huis ergens anders heeft. Als voorwendsel voor de verhuizing
kunnen verschillende redenen genoemd worden, bijvoorbeeld het opzetten van een
nieuwe onderneming of het onderwijs van de kinderen. 850

849
850

Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 24 januari 2022.

Pagina 104 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

4

Vluchtelingen in Pakistan

4.1

Wettelijke bepalingen met betrekking tot vreemdelingen in Pakistan
Er bestaan verschillende definities van het begrip vluchteling. Volgens het
Vluchtelingenverdrag van 1951 (Convention relating to the Status of Refugees) is
een vluchteling iemand die zijn of haar land van herkomst ontvlucht vanwege
gegronde vrees voor vervolging. Redenen voor vervolging kunnen zijn: ras of
nationaliteit, godsdienst, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde
sociale groep. Een vluchteling kan in eigen land geen bescherming krijgen van de
overheid tegen deze vervolging en in sommige landen is de overheid degene die
verantwoordelijk is voor de vervolging. 851
Deze definitie is anders dan de omschrijving die andere organisaties hanteren en die
gebruikt wordt in het dagelijks taalgebruik. In dit hoofdstuk wordt de meest
algemene definitie in het dagelijks taalgebruik gebruikt, namelijk iemand die uit zijn
land gevlucht is.
Op het grondgebied van Pakistan verblijven verschillende groepen mensen die niet
de Pakistaanse nationaliteit hebben. Zij zijn gevlucht uit hun eigen land of zijn om
een andere reden de grens overgestoken. In Pakistan gelden andere bepalingen
voor vreemdelingen uit Afghanistan dan voor migranten uit andere landen.
Afghanen en hun status
Volgens UNHCR en de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) verbleven er
begin 2022 meer dan 1,4 miljoen geregistreerde Afghaanse vluchtelingen binnen
Pakistans grenzen, evenals ongeveer 840.000 houders van een Afghan Citizenship
Card (ACC) en naar schatting 500.000-600.000 Afghanen zonder papieren. 852 Dit
brengt het totaal op meer dan 2,84 miljoen Afghanen. 853
Afghaanse vluchtelingen die zich geregistreerd hebben bij UNHCR ontvingen een
Proof of Registration Card (PoR). 854 De PoR Card is een identiteitsbewijs voor
Afghaanse vluchtelingen dat het recht verleent om legaal in Pakistan te verblijven.
De kaart is geldig in heel Pakistan. PoR Card-houders kunnen niet worden
gearresteerd op grond van de Vreemdelingenwet (Foreigners Act) van 1946 of
andere preventieve wetten. De PoR Card beschermt echter niet tegen
strafvervolging als de houder betrokken is bij criminele activiteiten of de Pakistaanse
wet heeft overtreden. De PoR Card is geen reisdocument en geeft geen recht om
internationale grenzen te overschrijden, ook niet die tussen tussen Pakistan en
Afghanistan. 855 De PoR kaart is alleen bedoeld voor Afghaanse vluchtelingen en
verleent het recht op gezondheidszorg, onderwijs en bewegingsvrijheid binnen
Pakistan. Afghanen met een PoR Card mogen echter niet werken. 856 Verder is de
toegang tot gezondheidszorg en onderwijs weliswaar theoretisch verzekerd, maar in
UNHCR begrippenlijst, https://www.unhcr.org/nl/media/begrippenlijst/vluchtelingen/, geraadpleegd 25 maart
2022.
852
UNHCR, Pakistan Factsheet, January 2022, geraadpleegd 25 maart 2022,
https://reporting.unhcr.org/document/1892
853
IOM, IOM and government Pakistan celebrate provision multi purpose cash assistance Afghan citizen ACC holders,
24 december 2021, https://pakistan.iom.int/news/iom-and-government-pakistan-celebrate-provision-multipurpose-cash-assistance-afghan-citizenship-card-acc-holders-international-migrants-day-event
854
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
855
Website UNHCR Pakistan https://help.unhcr.org/pakistan/proof-of-registration-card-por/ , geraadplaagd 24 maart
2022
856
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
851

Pagina 105 van 153

de praktijk is het gezondheids- en onderwijssysteem zo overbelast dat deze toegang
beperkt is. 857
Het is belangrijk dat geregistreerde Afghanen hun PoR Card altijd bij zich dragen en
op verzoek aan de rechtshandhavingsinstanties kunnen tonen. 858
Naast de vluchtelingen met een PoR Card, zijn er de houders van een Afghan
Citizenship Card (ACC). Dit zijn Afghanen die al langer (soms wel generaties) in
Pakistan wonen en niet door UNHCR als vluchteling zijn geregistreerd. Met een ACC
konden zij tijdelijk legaal in Pakistan wonen. 859 De ACC-identificatiebewijzen boden
toegang tot gezondheidszorg en onderwijs en beschermden tegen arrestatie en
uitzetting. 860 Het is niet bekend of kaarthouders wel of niet mochten werken, de
regels hierover waren erg onduidelijk. 861 De ACC kaarten verliepen allemaal op 30
juni 2020 en zijn sindsdien niet verlengd. 862
Volgens IOM en UNHCR waren er in december 2021 ongeveer 840.000 houders van
verlopen ACC’s. 863 De status van deze personen is onduidelijk, sommige
waarnemers denken dat het aflopen van de kaarten betekent dat zij geen
bescherming meer bieden tegen refoulement (uitzetting). 864
Afghanen zonder papieren in Pakistan hebben beperkte toegang tot huisvesting
en onderwijs, en zonder wettelijke bescherming kunnen ze het doelwit zijn van
discriminatie en pesterijen door de politie. Ze zouden niet mogen werken. 865 Volgens
een vertegenwoordiger van een ngo zouden zij ‘vaak maanden of jaren in de
gevangenis worden vastgehouden’. 866 Volgens het rapport ‘Pakistan – situation of
Afghan refugees’ van het European Agency for Asylum (EUAA), zouden
ongedocumenteerde Afghanen wel afspraken kunnen krijgen bij publieke
gezondheidscentra, maar zouden ze zelf voor hun medicijnen moeten betalen. Dit
zou betekenen dat niet de legale status, maar de financiële situatie van een persoon
bepaalt of zij wel of geen toegang hebben tot adequate gezondheidszorg. 867
Het groeiende anti-vluchtelingensentiment heeft het probleem nog verergerd: sinds
de machtsovername door de Taliban hebben sommige provincies het strafbaar
gesteld om Afghanen op te vangen. Dit ondanks de aanmoediging van internationale
organisaties om meer Afghaanse vluchtelingen op te nemen in Pakistan. 868
Toegang tot diensten voor Afghanen
De vrije toegang tot de gezondheidszorg is gekoppeld aan de registratiestatus van
Afghanen. Tegelijkertijd maakt de legale status van Afghanen nauwelijks verschil
voor hun toegang tot gezondheidszorg, omdat de ondergefinancierde, overbelaste

TRAFIG, Transnational Figurations of Displacement, Figurations of Displacement in and beyond Pakistan, p.23,
augustus 2021.
858
Website UNHCR Pakistan https://help.unhcr.org/pakistan/proof-of-registration-card-por/ , geraadplaagd 24 maart
2022.
859
IOM, UN migration agency supports Pakistans registration undocumented Afghans, 20 september 2017,
https://pakistan.iom.int/news/un-migration-agency-supports-pakistans-registration-undocumented-afghans
860
Algemeen Ambtsbericht Afghanistan, p.86, maart 2022.
861
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
862
Algemeen Ambtsbericht Afghanistan, p.86, maart 2022.
863
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.59, mei 2022; IOM, IOM and
government Pakistan celebrate provision multi purpose cash assistance Afghan citizen ACC holders, 24 december
2021, https://pakistan.iom.int/news/iom-and-government-pakistan-celebrate-provision-multi-purpose-cashassistance-afghan-citizenship-card-acc-holders-international-migrants-day-event
864
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.60, mei 2022.
865
Foreign Policy, Afghan Refugees Get Cold Welcome in Pakistan, 22 november 2021.
866
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, pp.58-59, mei 2022.
867
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.85, mei 2022.
868
Foreign Policy, Afghan Refugees Get Cold Welcome in Pakistan, 22 november 2021.
857

Pagina 106 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

staat van het openbare gezondheidszorgsysteem van het land zowel Afghanen als
Pakistanen treft. 869
De toegang tot gezondheidszorg voor Afghanen zonder papieren zou ‘niet zo goed
zijn’ als voor houders van een identiteitskaart of een ACC. Afghanen zonder
papieren kregen consultaties in openbare gezondheidsinstellingen, maar waren
verplicht medicijnen te kopen op de markt. Volgens een deskundige hadden de
openbare zorginstellingen in Pakistan te lijden onder ‘een gebrek aan
overheidsfinanciën en -middelen’, en werden de medische behoeften van Afghaanse
vluchtelingen ‘nooit in de plannen opgenomen’. Een andere deskundige meende dat
‘het gezondheidszorgstelsel van het land al overbelast was door de
gezondheidsbehoeften van alleen Pakistaanse burgers’. Dit blijkt uit het feit dat
Afghanen (en Pakistanen die die zich geen particuliere gezondheidszorg kunnen
veroorloven) te maken hebben met lange wachttijden en afwezige artsen. Ook wordt
aan patiënten gevraagd om zelf medicijnen te kopen. Als gevolg hiervan hebben
sommige Afghanen gekozen voor particuliere zorgverleners, bijvoorbeeld voor de
behandeling van chronische nierproblemen, soms met financiële steun van
‘economisch stabiele’ leden van de Afghaanse gemeenschap. 870
Toegang tot onderwijs voor Afghaanse vluchtelingen moet worden gezien in het
licht van een ‘over het algemeen zwak’ onderwijssysteem in Pakistan. De kwaliteit
van het openbare onderwijsstelsel in Pakistan is naar verluidt slecht en er bestaat
een tekort aan scholen en leraren. 871
Om tot een school te worden toegelaten moeten Afghanen een UNHCRasielzoekerscertificaat en een identiteitskaart of een ACC overleggen. Afghaanse
vluchtelingen kunnen kiezen tussen Pakistaanse overheidsscholen, Pakistaanse
privéscholen, Afghaanse privéscholen en madrassa's.
Er zou geen toegang zijn tot onderwijs voor Afghanen zonder PoR-kaart of ACC.
Voor deze Afghanen zonder papieren is het wel mogelijk om zich in te schrijven bij
particuliere scholen. Deze instellingen zijn echter terughoudend met het toelaten
van ongedocumenteerde Afghaanse vluchtelingen uit angst voor disciplinaire
maatregelen van de Pakistaanse overheid. 872
Andere redenen waarom Afghaanse vluchtelingenkinderen van school wegblijven zijn
sociaal-economische factoren, een gebrekkige infrastructuur, een ‘conservatieve
houding tegenover onderwijs voor vrouwen’ of veiligheidszorgen over meisjes die in
plattelandsgebieden of in de periferie van stedelijke gebieden wonen. In sommige
gerapporteerde gevallen werd toegang geweigerd vanwege het ontbreken van het
B-Form van NADRA. 873
Er bestaan geen wettelijke bepalingen die betrekking hebben op
staatsburgerschap van vluchtelingen, met name Afghaanse, in Pakistan. Volgens
een rapport van het EUAA wordt de status van staatsburger niet toegekend aan
Afghaanse vluchtelingen in Pakistan, zelfs niet wanneer een kind van een Afghaanse
vluchteling in Pakistan is geboren. 874 Sommige Afghaanse vluchtelingen probeerden
in Pakistan genaturaliseerd staatsburger te worden, maar hun verzoeken werden op
administratief en gerechtelijk niveau afgewezen. 875
De bepalingen betreffende naturalisatie tot Pakistaans staatsburger zijn neergelegd
in artikel 3 van de Naturalisation Act van 1926 (zie paragraaf 2.2.2). Volgens een
studie van het Afghan Displacement Solutions Platform (ADSP) hebben Afghaanse
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, pp.84-86, mei 2022.
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, pp.84-86, mei 2022.
871
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, pp.72-75, mei 2022.
872
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, pp.72-75, mei 2022.
873
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, pp.72-75, mei 2022.
874
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.33, mei 2022; Vertrouwelijke bron
14 september 2022.
875
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.33, mei 2022.
869
870

Pagina 107 van 153

vluchtelingen die wel aan de criteria voldeden toch geen naturalisatie gekregen van
de federale regering. 876

Rohingya’s
Groepen Rohingya’s wonen al verschillende generaties lang in Pakistan, met name in
Karachi. Zij kunnen doorgaans geen legale verblijfsdocumenten krijgen en hebben
dus moeilijk toegang tot basisvoorzieningen zoals onderwijs en gezondheidszorg.
Ook kunnen zij geen legale betaalde arbeid verrichten. Zie paragraaf 3.1.6
betreffende de situatie van Rohingya’s.
Documenten andere vluchtelingen
Vreemdelingen kunnen zich registreren bij UNHCR en daarmee een Refugee Status
Determination (RSD) certificaat verkrijgen. Hiermee kunnen ze niet gearresteerd en
teruggestuurd worden onder de Vreemdelingenwet. Veiligheidstroepen zouden dit
echter niet altijd respecteren of ervan op de hoogte zijn. 877
Nieuw is de ‘Alien Registration Card’ (ARC), voor alle groepen (behalve Afghanen)
die voor langere tijd in Pakistan wonen. De kaart geeft toegang tot onder andere
werk en onderwijs en is vijf jaar geldig. 878 De kaart is nieuw en nog weinig
geïmplementeerd. 879
De meeste vluchtelingen kunnen geen legale arbeid verrichten en werken daarom
wel in de informele sector, bijvoorbeeld op de markt.

4.2

Terugkeer, inreis, vluchtelingen

4.2.1

Gedwongen terugkeer en refoulement vanuit Pakistan
Pakistan is geen partij bij het Vluchtelingenverdrag van 1951. Hoewel er dus geen
formeel verbod op refoulement bestaat, heeft het land dit principe doorgaans wel
gerespecteerd. Sinds september 2021 zijn er echter gedocumenteerde gevallen van
deportatie van geregistreerde vluchtelingen. 880
Volgens mediaberichten zouden er in de herfst van 2021 honderden
ongeregistreerde Afghanen gedeporteerd zijn, terug naar Afghanistan. 881 Dit
gebeurde onder andere vanuit Quetta, Karachi en Lasbela en via de Torkham,
Chaman en Badini grensovergangen. 882 Toen in september 2021 tweehonderd
Afghanen werden uitgezet, verklaarde een Division Commissioner in Quetta dat
‘deze Afghaanse families gedeporteerd werden omdat ze Pakistan illegaal
binnengekomen zijn’. Hij zei dat alle Afghanen die Pakistan illegaal binnenkomen,
uitgezet zullen worden. 883
In de grensgebieden bestaan speciale regelingen voor bewoners om gemakkelijk de
grens over te gaan. 884 Bij de Chaman grensovergang konden Afghanen die in het
grensgebied wonen gewoonlijk oversteken zonder visum. Sommige Afghanen
kochten vervalste identiteitskaarten waarop stond dat ze uit de Afghaanse
Afghan Displacement Solutions Platform (ADSP), On the margins: Afghans in Pakistan, December 2018; EUAA
European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.33, mei 2022.
877
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; TRAFIG, Transnational Figurations of Displacement, Figurations of
Displacement in and beyond Pakistan, p.9, augustus 2021; https://www.unhcr.org/refugee-statusdetermination.html geraadpleegd 29 mei 2022.
878
Business Recorder, Alien Registration Card will facilitate inclusion in economy: PM Imran, 13 augustus 2021;
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.59, mei 2022.
879
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
880
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
881
The New York Times, Afghans flee to Pakistan. An Uncertain Future Awaits, 1 november 2021; The National News,
Pakistani authorities deport Afghani refugees fleeing Taliban, 16 oktober 2021.
882
Dawn, Deporting Afghans: a never-ending story of miseries, 25 oktober 2021.
883
Dawn, Pakistan deports over 200 Afghan nationals, 8 september 2021.
884
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.67, mei 2022.
876

Pagina 108 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

grensprovincie Kandahar kwamen, zodat ze zonder problemen de grens konden
passeren. 885
4.2.2

Asielaanvragen, asielbeoordeling en verblijfssatus in Pakistan
Pakistan kent geen nationale procedure die voorziet in de mogelijkheid om asiel aan
te vragen bij de autoriteiten van Pakistan en heeft evenmin het
Vluchtelingenverdrag van 1951 ondertekend. De UNHCR beoordeelt daarom de
gevallen en registreert personen met verhoogde beschermingsbehoeften. Bij de
registratie vormt de eerste stap een screening om de beschermingsbehoeften en
risicoprofielen van de aanvragers vast te stellen. 886 UNHCR werkt daarbij niet samen
met de Pakistaanse autoriteiten, maar deze zijn wel op de hoogte. 887 Pakistan
accepteert over het algemeen de besluiten van de UNHCR om de status te verlenen
en staat asielzoekers toe in Pakistan te blijven in afwachting van een duurzame
oplossing. 888

4.2.3

Rechten van vreemdelingen
Asielzoekers en erkende vluchtelingen worden gedoogd. Meestal is een
registratiedocument voldoende voor tijdelijk onderdak. Soms kunnen zij betaald
werk verrichten, de mogelijkheden en regels hiervoor zijn echter erg onduidelijk. 889
Ongeregistreerde vreemdelingen lopen het gevaar opgepakt en lastig gevallen te
worden op basis van de Vreemdelingenwet. Zie paragraaf 4.1 over de wettelijke
bepalingen met betrekking tot vreemdelingen.

4.2.4

Levensomstandigheden asielzoekers en vluchtelingen
Tijdens de decennialange oorlog in Afghanistan zijn er in totaal zo’n 3 à 3,5 miljoen
Afghanen naar Pakistan gevlucht. 890 Hoeveel er naar huis zijn teruggekeerd is niet
duidelijk. De vluchtelingenorganisatie UNHCR schat dat er nog steeds zo'n 2,8
miljoen Afghanen in Pakistan wonen. 891
Van de 1,4 miljoen officieel geregistreerde Afghaanse vluchtelingen in Pakistan
woont dertig procent in vluchtelingendorpen, met name in KP en Balochistan. De
omstandigheden in deze dorpen zijn vergelijkbaar met die in kampen en zijn
doorgaans armoedig. De overige zeventig procent van de vluchtelingen verblijven in
stedelijke gebieden in onder andere Sindh en Karachi. Sommigen wonen met
extended families (grootfamilies), anderen bivakkeren illegaal op openbare grond of
wonen in overvolle appartementen in Karachi. Zij mogen niet werken, dus is het
moeilijk om zelfvoorzienend te zijn. 892 Er zijn nog ongeveer een half miljoen
Afghaanse vluchtelingen zonder papieren. Deze leven meestal niet in
vluchtelingenkampen, maar hebben zich over het land verspreid. 893

Voor ongedocumenteerde vluchtelingen is het een grote uitdaging om toegang
te krijgen tot basisvoorzieningen zoals gezondheidszorg. Toegang tot onderwijs is
Foreign Policy, Afghan Refugees Get Cold Welcome in Pakistan, 22 november 2021.
UNHCR, Pakistan Factsheet, January 2022, geraadpleegd 25 maart 2022,
https://reporting.unhcr.org/document/1892; Vertrouwelijke bron 25 januari 2022. Voor de te ondernemen
stappen voor een asielprocedure via UNHCR, zie https://help.unhcr.org/pakistan/asylum/
887
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
888
UNHCR, Pakistan Factsheet, January 2022, geraadpleegd 25 maart 2022,
https://reporting.unhcr.org/document/1892
889
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
890
VOA, More Than 300,000 Afghans Flee to Pakistan Since Taliban Takeover of Afghanistan, 16 december 2021;
Frankfurter Allgemeine Zeitung, Träume ohne Hoffnung, 29 december 2021.
891
Zie de cijfers in paragraaf 4.1.
892
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
893
Frankfurter Allgemeine Zeitung, Träume ohne Hoffnung, 29 december 2021.
885
886

Pagina 109 van 153

theoretisch mogelijk, maar in de praktijk moeilijk te verwezenlijken. 894 Bovendien
lopen ze het risico om op elk willekeurig moment gearresteerd en gedeporteerd te
worden naar het land van herkomst.
Ongedocumenteerde vluchtelingen die dreigen gedeporteerd te worden zouden om
hulp kunnen vragen bij UNHCR of partner-ngo’s. 895 Het is niet duidelijk of en hoe
vaak dit gebeurt en of mensen hiervan op de hoogte zijn.
Zoals reeds vermeld, is aan de PoR kaart geen werkvergunning verbonden. In de
praktijk werken de meeste PoR kaarthouders in de enorme informele sector, op
markten, hebben kleine bedrijfjes of werken als dagloner. Zij kunnen geen officiële
baan hebben (met een fiscaal nummer en pensioenaanspraken) en voor een
paspoort om naar het buitenland te kunnen reizen, moeten ze naar Afghanistan. 896
Alleen Afghanen met een CNIC zouden een baan in de formele economie kunnen
krijgen. Dit zou ook leiden tot vervalsingen van documenten zoals geboorteaktes om
een CNIC te kunnen bemachtigen. 897
De aanwezigheid van de vele Afghanen leidt soms tot ergernis of argwaan bij de
lokale bevolking. Ze vervullen banen op de lokale markten. 898 In Pakistaanse media
worden ze soms neergezet als criminelen en drugsdealers. Ook zijn mensen bang
dat slapende cellen van extremistische organisaties gereactiveerd worden 899 of dat
terroristen het land zullen binnenkomen vermomd als vluchtelingen. 900 Daar komt
bij dat verschillende leden van de terreurgroep TTP zich schuilhouden in
Afghanistan, net over de grens. 901 Dit leidt tot nog meer wantrouwen tegenover
Afghanen die de grens oversteken. 902
Vanuit de Afghanen die tien à twintig jaar geleden naar Pakistan zijn gekomen is een
nieuwe generatie ontstaan. Zij zijn in Pakistan geboren en opgegroeid, maar ook
zij krijgen geen verblijfsdocumenten. Dat betekent dat zij uitgesloten zijn van zaken
zoals een universitaire opleiding of een kantoorbaan. Zij blijven veroordeeld tot
baantjes in de informele sector. 903

4.2.5

Nieuwe ontwikkelingen sinds machtsovername Taliban in Afghanistan
Juridische ontwikkelingen
Sinds de machtsovername van de Taliban in Afghanistan zijn er geen nieuwe wetten
aangenomen op het gebied van migratie. De grootste uitdaging is de omvang van de
vluchtelingenstroom die op gang is gekomen.
Afghaanse vluchtelingen na machtsovername Taliban
Volgens de Pakistaanse autoriteiten waren er in december 2021 meer dan 300.000
Afghanen naar Pakistan gevlucht sinds de machtsovername van de Taliban in
Afghanistan. 105.000 daarvan waren Pakistan binnengekomen met geldige visa. ‘De
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.77, mei 2022.
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
896
Frankfurter Allgemeine Zeitung, Träume ohne Hoffnung, 29 december 2021.
897
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.78 en 84, mei 2022.
898
Vertrouwelijke bron 20 februri 2022.
899
Vertrouwelijke bron 20 februari 2022; NY Times, Afghans flee to Pakistan, An uncertain future awaits, 13
september 2021.
900
NY Times, Afghans flee to Pakistan, An uncertain future awaits, 13 september 2021.
901
Voice of America News, Pakistan refuses to host additional Afghani refugees, 13 juli 2021.
902
NY Times, Afghans flee to Pakistan, An uncertain future awaits, 13 september 2021.
903
FAZ, Traume ohne Hoffnung, 29 december 2021; NY Times, Born and raised in Pakistan, but living in legal limbo,
28 december 2021.
894
895

Pagina 110 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

rest van de 200.000 zijn illegale binnenkomers en we vragen ze om binnen negentig
dagen te vertrekken, aangezien er geen crisis is in Afghanistan’, zei Fawad Hussain,
de Pakistaanse minister van informatie, aan de Voice of America (VOA) in december
2021. 904
De minister zei dat zijn land al bijna drie miljoen Afghanen herbergt, waaronder
officieel verklaarde vluchtelingen en illegale economische migranten. De kwetsbare
Pakistaanse economie zou de last van nieuwkomers niet kunnen dragen. De
Afghanen die illegaal in het land binnengekomen zijn, zouden oude
vluchtelingenstatuskaarten gebruikt hebben of documenten waarin stond dat zij
behoorden tot de stammen die door de Britse grensafbakening van 1893 verspreid
leefden aan beide zijden van de grens. 905 Deze stammen konden altijd relatief vrij
de grens oversteken en zich aan beide kanten van de grens bewegen.
De Pakistaanse autoriteiten stonden voorheen al niet zo positief tegenover de komst
van grote groepen Afghaanse vluchtelingen, na augustus 2021 verergerde dit nog.
Ze maakten duidelijk dat de Afghanen niet welkom waren. Nieuwkomers zonder
papieren zouden geen rechten hebben. Ze kunnen geen woning huren, en evenmin
gebruik maken van gezondheidszorg of een bankrekening openen. De Pakistaanse
autoriteiten vrezen dat het verlenen van zulke rechten een pull-factor zal worden. 906
Ongeregistreerde ofwel illegale Afghanen riskeren op elk willekeurig moment
gearresteerd en uitgezet te worden naar Afghanistan. 907 Ook lopen vrouwen die
zonder man zijn gekomen en LHBTI’ers een risico op gender-based geweld. 908
4.2.6

Grensovergangen tussen Pakistan en Afghanistan
De belangrijkste grensovergangen tussen Pakistan en Afghanistan zijn Torkham en
Chaman. Ghulam Khan is een derde officiële grensovergang. 909 Daarnaast zijn er
ongeveer twintig kleinere oversteekpunten met politie- en douanebeambten en wel
honderd onbewaakte overgangen. Deze zijn volgens journalist Hasnain Kazim
‘bergpaadjes, de wegen van geitenhoeders en extremisten’. 910 Over deze paadjes
kunnen mensen illegaal de grens oversteken, als er tenminste geen hek staat.
Vanaf eind oktober 2021 gingen enkele officiële grensovergangen geleidelijk aan
weer open. Dit waren het Angoor Adda-grensstation 911, de Chaman overgang 912 en
de Torkham-grenspost 913. De Chaman-overgang verbindt de Afghaanse stad
Kandahar via Spin-Boldak met Pakistan ter hoogte van Quetta. De Torkham-post ligt
ten noorden daarvan en linkt de Pakistaanse stad Peshawar met het Afghaanse
Jalalabad en vervolgens Kabul. 914
Sindsdien waren de grensovergangen meestal open, maar lieten beperkt mensen
door. Geleidelijk aan nam het grensverkeer weer toe. De omstandigheden
veranderden van dag tot dag. Bij de Chaman-overgang lieten de Pakistaanse
autoriteiten begin 2022 doorgaans Afghanen door die een paspoort met visum
hadden, een e-tazkeera (een electronische Afghaanse identiteitskaart) of die een
medisch noodgeval waren. Bij de Torkham grens lieten ze slechts Afghanen door die

VOA, More Than 300,000 Afghans Flee to Pakistan Since Taliban Takeover of Afghanistan, 16 december 2021.
VOA, More Than 300,000 Afghans Flee to Pakistan Since Taliban Takeover of Afghanistan, 16 december 2021.
906
Vertrouwelijke bron 20 februari 2022.
907
Vertrouwelijke bron 20 februari 2022.
908
Vertrouwelijke bron 20 februari 2022.
909
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.66, mei 2022.
910
Hasnain Kazim, Plötzlich Pakistan – Mein Leben im gefährlichsten Land der Welt, p.127, DTV & Spiegel Online,
Hamburg 2015.
911
Twitter bericht van journalist Ifthikar Firdous, 3 november 2021.
https://twitter.com/IftikharFirdous/status/1455781743877894144?s=20&t=YDmADF9Cl3nfxMFb5NxXjA
912
Reuters, Pakistan reopens Chaman border crossing Afghanistan, 2 november 2021.
913
The Times of India, Torkham border crossing point linking Afghanistan, Pakistan reopens, 23 oktober 2021.
914
The Times of India, Torkham border crossing point linking Afghanistan, Pakistan reopens, 23 oktober 2021.
904
905

Pagina 111 van 153

een paspoort met visum konden laten zien of in een medisch noodgeval. 915 Afghanen
zonder geldige documenten die vanuit Pakistan werden geëvacueerd naar een ander
land (zoals Nederland) werden wel doorgelaten. 916
Vanaf november 2021 hoeven kinderen onder de acht geen visum te hebben om
Pakistan in te komen. 917 Verder worden kinderen meestal ook doorgelaten als hun
ouders geldige documenten hebben. Volgens een bron hoefden ouders ook geen
andere documenten (zoals een geboorteakte) te overleggen om te bewijzen dat de
minderjarigen hun kinderen waren. De Pakistaanse autoriteiten stelden volgens deze
bron een paar korte vragen om de relatie tussen de ouders en het kind vast te
stellen. 918
Terugkeer Afghanen via grensovergangen
Volgens gegevens van IOM zouden er tussen 5 en 18 december 2021 3.627
ongedocumenteerde Afghanen uit zichzelf teruggekeerd zijn vanuit Pakistan naar
Afghanistan. Daarvan ginger er 654 via de Torkham-grenspost en 2.973 via
Chaman. 919 In het jaar 2021 zouden er 28.929 ongedocumenteerde Afghanen
spontaan zijn teruggekeerd. Meer dan de helft daarvan (16.398) keerde terug
tussen oktober en december 2021. 920 UNHCR meldde dat Pakistan tussen september
en oktober 2021 zo’n 1.800 Afghanen gedeporteerd zou hebben naar Afghanistan. 921
In 2022 keerden er volgens IOM vanaf het begin van het jaar tot aan 11 maart
16.672 Afghaanse vluchtelingen terug over de Torkham- en Chaman
grensovergangen. Daarvan waren 89% ongedocumenteerde families, 9% families of
individuen met een ACC en 2% ongedocumenteerde individuen reizend met
gedocumenteerde families. Als ‘push-factoren’ werden voornamelijk genoemd: niet
in staat om de huur te betalen (39%), niet in staat om water en stroom te betalen
(30%) en geen werk (20%). 3% noemde angst voor arrestatie of deportatie. ‘Pullfactoren’ om terug te gaan waren de beschikbaarheid van hulp (66%) en hereniging
met familie (34%). 922
Grenshek en grensstrubbelingen
Langs 90% van de bijna 2700 kilometer lange grens tussen Afganistan en Pakistan
bewaken Pakistaanse militairen een grenshek met prikkeldraad dat zij in 2017
hebben opgetrokken. 923 Eind 2021 en begin 2022 waren er incidenten waarbij de
Afghaanse kant probeerde delen van het hek af te breken. 924 Dit heeft geleid tot
spanningen en aanvallen over en weer op grenswachten. 925
Ook werden in de eerste helft van 2022 verschillende luchtaanvallen uitgevoerd op
dorpen aan de Afghaanse kant van de grens. Volgens Afghanistan zat het
Pakistaanse leger hier achter. 926 Zo vielen bij een bombardement op 16 april 2022
volgens lokale bewoners en Taliban autoriteiten ten minste 47 doden, waaronder 20
kinderen. De aanvallen vonden plaats in drie dorpen in het Spera district van Khost
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
Nu.nl, 181 mensen uit Afghanistan aangekomen in Nederland na medewerking Pakistan, 13 juli 2022.
917
Afghanistan Islamic Press, Children up to 8 years of age can visit Pakistan without visas, 25 november 2021.
918
Algemeen Ambtsbericht Afghanistan, p.169, maart 2022.
919
IOM, Flow Monitoring - Spontaneous Returns of Undocumented Afghans from Pakistan (05 December to 18
December 2021), 29 december 2021, https://www.unhcr.org/news/press/2021/12/61a72ed34/news-commentunhcr-afghans-struggle-seek-safety-borders-remain-shut.html
920
EUAA European Agency for Asylum, Pakistan – situation of Afghan refugees, p.64, mei 2022.
921
UNHCR, News Comment: UNHCR: Afghans struggle to seek safety as borders remain shut to most, 1 december
2021.
922
IOM, Flow Monitoring - Spontaneous Returns of Undocumented Afghans from Pakistan, 26 februari-11 maart
2022, 24 maart 2022, https://pakistan.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1121/files/documents/pak_fm_biweekly_dasboard_26feb_11_mar.pdf
923
Voice of America News, Pakistan refuses to host additional Afghani refugees, 13 juli 2021; NY Times, Afghans flee
to Pakistan. Un uncertain future awaits, 13 september 2021.
924
VOA, Pakistan Vows to Continue Fencing Afghan Border, Downplays Taliban Disruptive Acts, 3 januari 2022.
925
Vertrouwelijke bron 30 maart 2022.
926
Al Jazeera, Life destroyed, Afghan civilians describe alleged border raids, 21 april 2022.
915
916

Pagina 112 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

en in het dorp Chogam. 927 Tijdens besprekingen werd geprobeerd de onenigheid op
te lossen. 928
4.2.7

DRIVE
DRIVE (Documentation Renewal and Information Verification Exercise) is een
Pakistan-brede campagne om de gegevens van ongeveer 1,4 miljoen geregistreerde
Afghaanse vluchtelingen te verifiëren en bij te werken. Daarna zullen zij slimme
identiteitskaarten ontvangen die geldig zullen zijn tot 30 juni 2023. De kaarten
bevatten biometrische gegevens en zijn technologisch compatibel met de systemen
die in Pakistan worden gebruikt om de identiteit van eigen onderdanen te verifiëren
(NADRA). De nieuwe slimme identiteitskaarten zijn een essentieel
beschermingsinstrument voor Afghaanse vluchtelingen. Ze bieden de houders
sneller en veiliger toegang tot gezondheids- en onderwijsvoorzieningen en tot
bankdiensten. DRIVE werd eind februari 2022 afgerond. 929

4.2.8

Afghaanse Hazara-vluchtelingen
De behandeling van (fysiek herkenbare) Afghaanse Hazara-vluchtelingen verschilt
qua documentatie niet van die van andere Afghaanse vluchtelingen. Zij kunnen
echter wel anders behandeld worden, zoals onderworpen worden aan verplichte
aanvullende veiligheidschecks, met name in Quetta. 930 Hazara’s staan bloot aan
discriminatie en gerichte vervolging, ook omdat ze sjiietisch zijn. Zie hiervoor
paragraaf 3.1.7 over sjiieten.
Afghaanse Hazara-vluchtelingen worden dus drievoudig gediscrimineerd en
eventueel vervolgd: omdat ze etnische Hazara zijn, sjiietisch en Afghaanse
vluchteling.

Al Jazeera, Life destroyed, Afghan civilians describe alleged border raids, 21 april 2022.
VOA, Pakistan Vows to Continue Fencing Afghan Border, Downplays Taliban Disruptive Acts, 3 januari 2022.
929
UN News- Pakistan: Smartcard registration drive ends for Afghan refugees, 04 januari 2022,
https://news.un.org/en/story/2022/01/1109062; UNHCR, Pakistan concludes ‘drive’ to issue smart cards to
registered Afghan refugees, 4 januari 2022, https://www.unhcr.org/news/briefing/2022/1/61d419634/pakistanconcludes-drive-issue-smartcards-registered-afghan-refugees.html
930
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
927
928

Pagina 113 van 153

5

Terugkeer

5.1

Terugkeer naar Pakistan
Wanneer migranten terugkeren met geldige reisdocumenten ondervinden zij
doorgaans geen problemen met de autoriteiten om het land weer in te komen.
Voorwaarde is echter dat vaststaat dat zij de Pakistaanse nationaliteit hebben en
over de juiste documenten beschikken om dit te bewijzen. 931 Ook moeten ze een
uitreisstempel hebben, anders kunnen ze problemen ondervinden bij terugkeer. 932
Voor het uitreisstempel, zie paragraaf 1.1.9 over uitreisvisum.
Terugkeerders kunnen echter moeilijkheden ondervinden wanneer zij illegaal
vertrokken zijn. De luchtvaartautoriteiten verhoren gewoonlijk deze mensen bij
aankomst. In enkele gevallen wordt een FIR opgesteld. De persoon kan vastgezet
worden, vrijlating gebeurt dan door een rechter. De duur van de hechtenis hangt af
van de ernst van de zaak. 933 Volgens een andere bron is het niet illegaal, en dus niet
strafbaar, maar moet het wel opgehelderd en gecorrigeerd worden. Volgens deze
bron kunnen Pakistanen die met een laissez-passer het land inreizen ook problemen
ondervinden. 934
In 2018 werden de Prevention Trafficking Persons Act 2018 (PTPA) en de Prevention
Smuggling Migrants Act 2018 (PSMA) aangenomen. Volgens deze wetgeving is een
gesmokkelde persoon geen crimineel meer, maar een slachtoffer. De
wetshandhavers zijn zich echter vaak niet voldoende bewust van deze wetten en
behandelen gesmokkelde mensen nog steeds vaak als criminelen. De nieuwe regels
gingen niet gepaard met opleiding of bewustmaking. Daardoor kunnen
terugkeerders nog steeds onder de oude wet worden geregistreerd.935 Er kan zelfs
een FIR en een misdaadverklaring (crime statement) worden opgesteld. 936

5.2

Documenten bij terugkeer
Terugkeerders die onvrijwillig worden teruggestuurd of die reizen met noodreisdocumenten zullen bij aankomst waarschijnlijk de aandacht trekken van de
autoriteiten. Ze kunnen degenen die illegaal zijn vertrokken, in hechtenis nemen.
Personen die verdacht of beschuldigd worden van strafbare feiten in Pakistan zullen
bij terugkeer waarschijnlijk worden ondervraagd, ongeacht of zij al dan niet legaal
zijn vertrokken. Mensen die onvrijwillig naar Pakistan terugkeren worden
ondervraagd om na te gaan of zij het land illegaal hebben verlaten, gezocht worden
voor misdrijven in Pakistan, of in het buitenland strafbare feiten hebben
gepleegd. 937

5.3

Terugkeer gevluchte ahmadi’s
Voor terugkerende ahmadi’s is het passeren van de grens doorgaans niet het
probleem. Wanneer zij geldige documenten hebben en legaal uitgereisd zijn, zouden
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022; Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
933
Vertrouwelijke bron 22 september 2022.
934
Vertrouwelijke bron 6 september 2022.
935
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
936
Vertrouwelijke bron 26 januari 2022.
937
Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government, DFAT Country Information Report
Pakistan, pp. 43-44, 25 januari 2022.
931
932

Pagina 114 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

zij in principe gewoon doorgelaten moeten worden. Een bron heeft niet gehoord van
gevallen waarbij ahmadi’s met een geldig paspoort problemen hadden om terug te
komen. 938 De moeilijkheden komen daarna, wanneer zij de grens overgegaan zijn.
Dan worden zij geconfronteerd met dezelfde problemen die zij hadden voordat zij
vertrokken. Zij krijgen te maken met haat en discriminatie, net als andere ahmadis
in Pakistan. Zie paragraaf 3.1.10 voor meer informatie over de positie van ahmadi’s.
5.4

Situatie terugkerende afgewezen asielzoekers
Er zijn geen gevallen gemeld van terugkerende afgewezen asielzoekers met een
bepaald profiel (bijv. religie, etniciteit) die in speciale negatieve aandacht kwamen
te staan bij terugkeer. 939 Dit betekent echter niet dat dit niet voorkomt. Willekeur,
discriminatie, corruptie en wangedrag van individuele overheidsbeamten komen in
alle lagen van de overheid voor. Ook zullen leden van religieuze minderheden
dezelfde problemen, discriminatie en haat ondervinden als vóór hun vertrek.
Wellicht zelfs nog meer, wanneer mensen erachter komen dat ze geprobeerd
hebben te vertrekken.

938
939

Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
Vertrouwelijke bron 25 januari 2022.
Pagina 115 van 153

6

Bijlagen

6.1

Kaart van Pakistan

Bron: OCHA, Pakistan Overview map, 3 december 2018

Pagina 116 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

6.2

Gebruikte afkortingen en buitenlandse namen

ACC - Afghan Citizenship Card
Ahle Sunnat Wal-Jamaat – de soennitische partij
BLA - Balochistan Liberation Army
BLF - Baloch Liberation Front
BNA – Baoch Nationalist Army
BNM - Baloch National Movement
BRA - Baloch Republican Army
BSO-Azad- Baloch Student Organization Azad
CDP - Christian Democratic Party
CII - Council of Islamic Ideology
(C)NIC – (Computerized) National Identity Card
CPEC - China-Pakistan Economic Corridor
CRC- Child Regiistration Certificate ofwel B-form
CRMS - Civil Registration Management System
DFAT - Department of Foreign Affairs and Trade van Australië
ECC – Exit Control List
ECP - Election Commission of Pakistan
EUAA - European Agency for Asylum (voorheen EASO)
FATA – Federally Administered Tribal Areas
FC – Frontier Corps
FIA – Federal Investigative Agency
FIR - First Information Report
FRC – Family Registration Certificate
GB- Gilgit Baltistan
Pagina 117 van 153

Hizbul Ahrar - Partij van de Vrijen
HRCP – Human Rights Commission Pakistan
HRW – Human Rights Watch
IED’s - Improvised Explosive Devices
IMF – Internationaal Monetair Fonds
ISI - Inter-Services Intelligence
ISKP – Islamic State Khorasan provincie (ook wel ISIS-K, ISK-P of IS-K)
IO - Investigative Officer
IOM – Internationale Organisatie voor Migratie
Jamaat – vereniging of gemeenschap
JeM - Jaish-e Mohammad – Leger van Mohammed
JeI - Jamaat-e-Islami– Islamitische Vereniging
JuD – Jamaat-Ud-Dawa – Vereniging voor Proselitisme
JuA - Jamaat-ul-Ahrar – Vereniging van de Vrijen
KP – Khyber Pakhtunkhwa
LeI - Lashkar-e-Islam - Leger van Islam
LeJ - Lashkar-e-Jhangvi –Leger van Jhangvi
LeT – Lashkar-e-Taiba – Leger der Rechtschapenen
LHBTI - lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen, transgenders en
intersekse personen
Madrassa - Koranschool
NACTA - National Counter Terrorism Authority Pakistan
NADRA - National Database & Registration Authority
NCHR - National Commission for Human Rights
ngo – non-gouvernementele organisatie
NIAS - National Institute of Advanced Studies (Bangalore, India)
Pagina 118 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

NICOP – National Identity Card for Overseas Pakistani
NSC - National Security Committee
OFPRA - Office Français de Protection des Refugiés et Apatrides
OHCHR - Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights
PECA - Pakistan Electronic Crimes Act
PIPS – Pak Institute for Peace Studies
PML-N - Pakistan Muslim League-Nawaz
POC – Pakistan Origin Card
PoR card – Proof of Registration kaart
PPC – Pakistan Penal Code
PTI - Pakistan Tehreek-e-Insaf
PTM - Pashtun Tahaffuz Movement
Refoulement – Uitzetting
RSF – Reporters Without Borders
SDGT – (Lijst van) Specially Designated Global Terrorists
SSP - Sipah-e-Sahaba Pakistan – Soldaten van de Metgezellen van de Profeet
Pakistan
Tablighi Jamaat – Vereniging van Predikers
Tazkeera – Afghaans identiteitsdocument
TLP - Tehreek-e-Labbaik Pakistan
TTP - Tehreek-e-Taliban Pakistan
UBA - United Baloch Army
UNHCR - United Nations High Commissioner for Refugees
Union Council – gemeentehuis van een stad of dorp
USCIRF - US Commission on International Religious Freedom
VOA – Voice of America
Pagina 119 van 153

6.3

Overzicht geraadpleegde bronnen

6.3.1

Rapporten

Afghan Displacement Solutions Platform (ADSP)
Afghan Displacement Solutions Platform (ADSP), On the margins: Afghans in
Pakistan, December 2018, https://www.acbar.org/upload/1562673003902.pdf

Afghanistan Analysts Network (AAN)
Afghanistan Analysts Network (AAN), Pashtunwali – tribal life and behaviour among
the Pashtuns, 21 maart 20211, https://www.afghanistan-analysts.org/en/specialreports/pashtunwali-tribal-life-and-behaviour-among-the-pashtuns/

All-Party Parliamentary Group for Pakistani Minorities
All-Party Parliamentary Group for Pakistani Minorities van het Britse parlement,
Abductions, Forced Conversions, and Forced Marriages of Religious Minority Women
and Girls in Pakistan, 26 november 2021,
https://appgfreedomofreligionorbelief.org/appg-for-the-pakistani-minoritiesabductions-forced-conversions-and-forced-marriages-of-religious-minority-womenand-girls-in-pakistan/

Amnesty International
Amnesty International, Report Pakistan 2021,
https://www.amnesty.org/en/location/asia-and-the-pacific/southasia/pakistan/report-pakistan/
Amnesty International, Pakistan: Living Ghosts: The Devastating Impact of Enforced
Disappearances in Pakistan, 22 november 2021,
https://www.amnesty.org/en/documents/asa33/4992/2021/en/

Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (BAMF)
Bundesamtes für Migration und Flüchtlinge, Länderreport 24 Pakistan- Lage der
Ahmadis und Schiiten sowie Ehrverbrechen im Kontext der islamisch geprägten
Strafgesetzgebung, Stand 05/202,
Pagina 120 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

https://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/DE/Behoerde/Informationszentrum/Laen
derreporte/2020/laenderreport-24-pakistan.pdf?__blob=publicationFile&v=3
Center for Research and Security Studies
Center for Research and Security Studies, Quarterly Security Report – Q1, 2021,
https://crss.pk/quarterly-security-report-q1-2021/
Center for Research and Security Studies, Quarterly Security Report – Q2, 2021,
https://crss.pk/quarterly-security-report-q2-2021/

CIA – World Factbook
https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/
https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/#people-and-society
laatst geraadpleegd 1 juni 2022.

Congressional Research Service
Congressional Research Service, Terrorist and Other Militant Groups in Pakistan, 23
september 2021,
https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF11934

Committee for the Protection of Journalists
Committee for the Protection of Journalists, Killers of journalists still get away with
murder, 28 oktober 2021, https://cpj.org/reports/2021/10/killers-of-journalists-stillget-away-with-murder/

Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) of the Australian Government
DFAT, Country Information Report Pakistan, 25 januari 2022,
https://www.dfat.gov.au/sites/default/files/country-information-report-pakistan.pdf

Economist Intelligence Unit (EIU)
EIU, Pakistan – Political Stability – 15 november 2021,
https://country.eiu.com/article.aspx?articleid=231611006&Country=Pakistan&topic

Pagina 121 van 153

=Politics&subtopic=Forecast&subsubtopic=Election+watch&oid=551525438&flid=21
1611004#

European Agency for Asylum (EUAA, voorheen EASO)
EUAA, COI Query, Honour killings in Pakistan, with a focus on Punjab province, 17
januari 2022,
https://coi.euaa.europa.eu/administration/easo/PLib/2022_01_Q4_EASO_COI_Quer
y_Response_PAKISTAN_honour_killings.pdf
EUAA, Pakistan – situation of Afghan refugees, mei 2022,
https://euaa.europa.eu/sites/default/files/publications/202205/2022_05_EUAA_COI_Report_Pakistan_Situation_of_Afghan_refugees.pdf

Freedom Network Pakistan
Freedom Network Pakistan, Pakistan Silencing Online Journalists Through Legal
‘Victimization’, Freedom Network Annual Impunity Report 2021, November 2 –
International Day to End Impunity for Crimes against Journalists, 1 november 2021,
https://www.fnpk.org/pakistan-silencing-online-journalists-through-legalvictimization/
Freedom Network Pakistan, Two Citizen Journalists Killed While Others Face Threats,
Harassment, 10 december 2021, https://www.fnpk.org/two-citizen-journalistskilled-while-others-face-threats-harassment/
Freedom Network Pakistan, Press Freedom Report – 2021-22, Women In Media &
Digital Journalists In The Crosshairs Of Threat Actors In Pakistan, 29 april 2022,
https://www.fnpk.org/fn-press-freedom-report-2022-islamabad-riskiest-city-forjournalists/

Human Rights Commission of Pakistan (HRCP)
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights in 2020, 3
mei 2021 http://hrcp-web.org/hrcpweb/wp-content/uploads/2020/09/websiteversion-HRCP-AR-2020-5-8-21_removed.pdf
Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), State of Human Rights 2021, 2022,
2022-State-of-human-rights-in-2021.pdf (hrcp-web.org)

Human Rights Watch

Pagina 122 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Human Rights Watch, Pakistan: Repeal Amendment to Draconian Cyber Law, 28
februari 2022 https://www.hrw.org/news/2022/02/28/pakistan-repeal-amendmentdraconian-cyber-law
HRW, Pakistan’s New Law Aims to Protect Women in Workplace, 20 januari 2022,
https://www.hrw.org/news/2022/01/20/pakistans-new-law-aims-protect-womenworkplace
Human Rights Watch, World Report 2022, pp. 510-515, 4 januari 2022,
https://www.hrw.org/world-report/2022/country-chapters/pakistan#723967
HRW, Pakistan Sentences Rights Defender to 14 Years in Prison, 6 december 2021,
https://www.hrw.org/news/2021/12/06/pakistan-sentences-rights-defender-14years-prison
HRW, Pakistan should not again fail ‘honor killing’ victim, 22 augustus 2019,
https://www.hrw.org/news/2019/08/22/pakistan-should-not-again-fail-honorkilling-victim
HRW, Pakistan: Ensure Ahmadi Voting Rights, 28 juni 2018,
https://www.hrw.org/news/2018/06/28/pakistan-ensure-ahmadi-voting-rights
Human Rights Warch (HRW), Pakistan: Proposed Reforms to Hudood Laws Fall
Short, 6 september 2006, https://www.hrw.org/node/231315/printable/print
HRW, "We are the Walking Dead" - Killings of Shia Hazara in Balochistan, Pakistan,
29 juni 2014, https://www.hrw.org/report/2014/06/29/we-are-walkingdead/killings-shia-hazara-balochistan-pakistan

Immigration and Refugee Board of Canada
Immigration and Refugee Board of Canada, Pakistan: Requirements and procedures
to obtain a Family Registration Certificate (FRC), including from abroad; information
contained on the FRC, including whether names of family members who are
deceased or reside abroad appear on the document (2016-January 2018), 19
January 2018, PAK106044.E, available at:
https://www.refworld.org/docid/5aa8d95a7.html

International Committee of the Red Cross (ICRC)
ICRC, Pakistan: ICRC launches online training to address violence in health-care
settings, 29 september 2021, https://www.icrc.org/en/document/pakistan-onlinetraining-violence-healthcare
ICRC, ICRC study: Over 41% health workers experienced violence in last 2 months,
5 januari 2021,

Pagina 123 van 153

https://www.icrc.org/en/document/icrc-health-workers-violence

IFEX
IFEX (International Freedom of Expression Exchange), Identity theft persists in
Pakistan’s biometric era, 23 juli 2014, https://ifex.org/identity-theft-persists-inpakistans-biometric-era/

ILGA
ILGA ASIA, Disapproval and rejection: The LGBTIQ struggle for freedom bounded by
social and religious beliefs in Pakistan, 2021,
https://static1.squarespace.com/static/5a84777f64b05fa9644483fe/t/60dd681a1fa5
53242243d217/1625122864378/Pakistan_Country_Report_ILGAAsia_2021.pdf

Immigration and Refugee Board of Canada
Immigration and Refugee Board of Canada, Pakistan: Whether a former Pakistani
citizen can reaquire his/her Pakistani citizenship, including requirements and
procedures (2012- November 2015). Geraadpleegd via
https://www.refworld.org/docid/56af19f24.html

International Organization for Migration (IOM)
IOM, Flow Monitoring - Spontaneous Returns of Undocumented Afghans from
Pakistan, 26 februari-11 maart 2022, 24 maart 2022,
https://pakistan.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1121/files/documents/pak_fm_biweekly_dasboard_26feb_11_mar.pdf
IOM, Flow Monitoring - Spontaneous Returns of Undocumented Afghans from
Pakistan (5 December to 18 December 2021), 29 december 2021,
https://dtm.iom.int/reports/pakistan-%E2%80%94-spontaneous-returnsundocumented-afghans-pakistan-05-18-december-2021
IOM, IOM and government Pakistan celebrate provision multi purpose cash
assistance Afghan citizen ACC holders, 24 december 2021,
https://pakistan.iom.int/news/iom-and-government-pakistan-celebrate-provisionmulti-purpose-cash-assistance-afghan-citizenship-card-acc-holders-internationalmigrants-day-event
IOM, UN migration agency supports Pakistans registration undocumented Afghans,
20 september 2017, https://pakistan.iom.int/news/un-migration-agency-supportspakistans-registration-undocumented-afghans

Pagina 124 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

International Property Rights Index
International Property Rights Index 2021,
https://www.internationalpropertyrightsindex.org/country/pakistan

Long War Journal
Long War Journal, Pakistani Taliban splinter factions officially rejoin group, 17
augustus 2020, https://www.longwarjournal.org/archives/2020/08/pakistanitaliban-splinter-factions-officially-rejoin-group.php

Mission Network News
Mission Network News, Pakistan cuts deal with TLP, 5 november 2021,
https://www.mnnonline.org/news/pakistan-cuts-deal-with-tlp/

Norwegian ID Center (NID)
Norwegian ID Center (NID), Pakistani ID cards and other identity documents, p.33,
29 november 2019.
https://www.nidsenter.no/globalassets/vedlegg/uoff-vedlegg/pakistanrapporten/pakistan-rapporten-v3.pdf
Norwegian ID Center (NID), Pakistan added to the ID database,
https://www.nidsenter.no/en/news/news-archive/2019/2/pakistan-added-to-the-iddatabase/

OCHA
OCHA, Pakistan Overview map, 2018,
https://www.humanitarianresponse.info/sites/www.humanitarianresponse.info/files/
documents/files/pak643_pakistan_overview_v7_a4_l_20181203.pdf

OFPRA (Office Français de Protection des Refugies et Apatrides)
Division de l’Information, de la Documentation et des Recherches, de l’Office
Français de Protection des Refugies et Apatrides, Le Mouvement de Protection
Pachtoune, (Pashtun Tahafez Mouvement PTM), 9 juli 2020,
https://ofpra.gouv.fr/sites/default/files/atoms/files/2007_pak_ptm.pdf
Pagina 125 van 153

https://ofpra.gouv.fr/sites/default/files/atoms/files/2108_pak_baloch_national_mov
ement_151189_web.pdf

OHCHR (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights)
OHCHR, UN experts condemn conviction of Pakistan human rights defender and
minority activist Idris Khattak,15 december 2021, https://www.ohchr.org/en/pressreleases/2021/12/un-experts-condemn-conviction-pakistan-human-rights-defenderand-minority

Open Doors
Open Doors USA, What does persecution look like in Pakistan?, World Watch List
2022,
https://www.opendoorsusa.org/christian-persecution/world-watch-list/pakistan/
Open Doors USA, Pakistan, https://www.opendoors.org/enUS/persecution/countries/pakistan/?ref=wwmap, geraadpleegd op 19 oktober 2021
Open Doors Nederland, Pakistan, https://www.opendoors.nl/ranglijst/pakistan/
geraadpleegd op 19 oktober 2021 en 20 oktober 2021
Open Doors International/World Watch Research, Pakistan Country Dossier,
November 2020, https://opendoorsanalytical.org/wpcontent/uploads/2020/03/Pakistan-WWL-2020-Country-Dossier-February-update.pdf

Pak Institute for Peace Studies (PIPS)
https://www.pakpips.com/#1623769634031-c574830a-896f website bezocht op 23
februari 2022.
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and
Peace Studies, Volume 14, Jan-June 2022, Nr 1, https://www.pakpips.com/web/wpcontent/uploads/2022/01/Sr2021FinalWithTitles.pdf

PEW Research Center
PEW Research Center, The World’s Muslims: Religion, Politics and Society, 30 april
2013
https://www.pewforum.org/2013/04/30/the-worlds-muslims-religion-politicssociety-morality/
Pagina 126 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Rijksoverheid
Rijksoverheid, Antwoorden van de minister-president op vragen van het lid Wilders
(PVV) over de zeer recent in Pakistan uitgesproken fatwa en dreigementen tegen
een Nederlandse parlementariër, 3 mei 2022,
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/05/03/antwoordenop-kamervragen-over-fatwa-en-dreigementen-tegen-nederlandse-parlementarier
Rijksoverheid, Antwoord op vragen van de leden Ceder en Segers over de oproepen
tot de doodstraf tegen een Nederlands Tweede Kamerlid door een Pakistaanse
geestelijke, 9 juni 2022,
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2022Z08126&d
id=2022D23851

Reporters without borders (RSF)
RSF, World Press Freedom Country Index 2022, https://rsf.org/en/index?year=2022
RSF, World Press Freedom Country Index 2021, https://rsf.org/en/index?year=2021
RSF, Pakistan, https://rsf.org/en/country/pakistan
RSF, Pakistan imposes new censorship mechanism under guise of protecting
journalists, 1 december 2021; Pakistan imposes new censorship mechanism under
guise of protecting journalists | RSF

South Asia Terrorism Portal
South Asia Terrorism Portal, Lashkar-e- Jhangvi (LeJ) Pakistan,
https://www.satp.org/terrorist-profile/pakistan/lashkar-e-jhangvi-lej
South Asia Terrorism Portal, Sipah-e-Sahaba Pakistan,
https://www.satp.org/terrorist-profile/pakistan/sipah-e-sahaba-pakistan-ssp

Stanford, Center for International Security and Cooperation (CISAC)
Stanford, Center for International Security and Cooperation (CISAC), Lashkar-eIslam,
https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/lashkar-eislam#text_block_18162

Pagina 127 van 153

TRAFIG
TRAFIG, Transnational Figurations of Displacement, Figurations of Displacement in
and beyond Pakistan, TRAFIG working paper no. 7 - 08/2021, augustus 2021,
https://trafig.eu/output/working-papers/figurations-of-displacement-in-and-beyondpakistan/D054-TWP-Figurations-of%20Displacement-Pakistan-Mielke-etal-2021v02p-2021-11-05.pdf

UNHCR
UNHCR, Pakistan concludes ‘drive’ to issue smart cards to registered Afghan
refugees, 4 januari 2022,
https://www.unhcr.org/news/briefing/2022/1/61d419634/pakistan-concludes-driveissue-smartcards-registered-afghan-refugees.html
UNHCR, IOM Flow Monitoring - Spontaneous Returns of Undocumented Afghans
from Pakistan (5 December to 18 December 2021), 29 december 2021,
https://www.unhcr.org/news/press/2021/12/61a72ed34/news-comment-unhcrafghans-struggle-seek-safety-borders-remain-shut.html
UNHCR Pakistan, Proof or Registration (PoR) Card,
https://help.unhcr.org/pakistan/proof-of-registration-card-por/ geraadpleegd 1 juni
2022.
UNHCR, Refugee status determination, https://www.unhcr.org/refugee-statusdetermination.html

UK Home Office
UK Home Office, Country Policy and Information Note Pakistan: Shia Muslims, July
2021,
https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attac
hment_data/file/1001418/Pakistan-Shia_Muslims-CPIN-v3.0_July_2021_.pdf

UN
UN News- Pakistan: Smartcard registration drive ends for Afghan refugees, 4 januari
2022, https://news.un.org/en/story/2022/01/1109062

UNDP
UNDP, Latest Human Development Index Ranking 2020,

Pagina 128 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

http://hdr.undp.org/en/content/latest-human-development-index-ranking

UNHCR
UNHCR, Pakistan Factsheet, januari 2022, geraadpleegd 25 maart 2022,
https://reporting.unhcr.org/document/1892
UNHCR, begrippenlijst,
https://www.unhcr.org/nl/media/begrippenlijst/vluchtelingen/

US Department of State
US Department of State, Country Reports on Human Rights Practices in 2021,
Pakistan, 12 april 2022, https://www.state.gov/reports/2021-country-reports-onhuman-rights-practices/pakistan/
US Department of State, Country Reports on Human Rights Practices in 2020,
Pakistan, 30 maart 2021, US Department of State, 2020 Country Reports on Human
Rights, https://www.state.gov/reports/2020-country-reports-on-human-rightspractices/pakistan/
US Department of State, Taking Action Against ISIS-K, Press Statement, Antony J.
Blinken, Secretary of State, 22 november 2021, https://www.state.gov/takingaction-against-isis-k/
US State Department, Bureau of Counterterrorism, Foreign Terrorist Organisations,
https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/

USCIRF
Annual Report of the Commission on Religious Freedom (USCIRF) 2022 Report on
International Religious Freedom: Pakistan, april 2022,
https://www.uscirf.gov/sites/default/files/2022-04/2022%20Pakistan.pdf
Annual Report of the Commission on Religious Freedom (USCIRF) 2021 Report on
International Religious Freedom: Pakistan, april 2021,
https://www.uscirf.gov/sites/default/files/202104/2021%20Annual%20Report_0.pdf
US Department of State, Office of International Religious Freedom, 2020 Report on
International Religious Freedom: Pakistan, 12 mei 2021,
https://www.state.gov/reports/2020-report-on-international-religiousfreedom/pakistan/

Pagina 129 van 153

Transparency International
Transparency International, Corruption Perceptions Index 2021,
https://www.transparency.org/en/cpi/2021/index/pak
Transparency International, Corruption Perceptions Index 2020,
https://www.transparency.org/en/cpi/2020/index/pak

World Bank
Worldbank, GNI per capita, Atlas method, Pakistan,
https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.PCAP.CD?locations=PK
World Bank, Country profile Pakistan,
https://databank.worldbank.org/views/reports/reportwidget.aspx?Report_Name=Co
untryProfile&Id=b450fd57&tbar=y&dd=y&inf=n&zm=n&country=PAK

World Economic Forum (WEF)
WEF, Global Gender Report, maart 2021,
https://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2021.pdf

6.3.2

Artikelen in de media

AA
AA, Rohingya muslims in Pakistan decry global silence, 23 augustus 2020,
https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/rohingya-muslims-in-pakistan-decry-globalsilence/1950892

Aaj TV
Aaj TV, Punjab CM orders inclusion of ‘Khatam-e-Nabuwat’ oath in nikkah document,
31 juli 2022, https://www.aaj.tv/news/30294086

Pagina 130 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Afghanistan Islamic Press
Afghanistan Islamic Press, Children up to 8 years of age can visit Pakistan without
visas, 25 november 2021, https://www.afghanislamicpress.com/en/news/93493

Al Jazeera
Al Jazeera, Drop ‘terrorism’ charges against ex-PM Imran Khan: Pakistan courty, 19
september 2022, https://www.aljazeera.com/news/2022/9/19/terrorism-chargesagainst-imran-khan-dropped-by-pakistan-court
Al Jazeera, Millions in Pakistan without digital ID card: Rights activists, 26 juli 2022,
https://www.aljazeera.com/news/2022/7/26/millions-in-pakistan-without-digital-idcard-rights-activists
Al Jazeera, Pakistan’s Imran Khan calls for early polls after Punjab victory, 18 juli
2022, https://www.aljazeera.com/news/2022/7/18/pakistans-imran-khan-calls-forearly-polls-after-punjab-victory
Al Jazeera, Pakistan: Three arrested over ‘honour killing’ of teenage sisters, 18 mei
2022, https://www.aljazeera.com/news/2020/5/18/pakistan-three-arrested-overhonour-killing-of-teenage-sisters
Al Jazeera, Pakistan rebel group warns China of harsher attacks, 27 april 2022,
https://www.aljazeera.com/news/2022/4/27/pakistan-separatist-group-warnschina-of-more-deadly-attacks
Al Jazeera, Life destroyed, Afghan civilians describe alleged border raids, 21 april
2022, https://www.aljazeera.com/news/2022/4/21/life-destroyed-afghan-civiliansdescribe-alleged-border-raids
Al Jazeera, Pakistan: Hafiz Saeed gets 31 years in jail for terror financing, 9 april
2022, https://www.aljazeera.com/news/2022/4/9/pakistan-hafiz-saeed-gets-31years-in-jail-for-terror-financing
Al Jazeera, Senior Pakistani Taliban leader killed in Afghanistan: Official, 11 januari
2022, https://www.aljazeera.com/news/2022/1/11/senior-pakistani-taliban-leaderkilled-in-afghanistan
Al Jazeera, Why is Pakistan’s Pashtun movement under attack?, 28 januari 2020,
https://www.aljazeera.com/news/2020/1/28/why-is-pakistans-pashtun-movementunder-attack

ANI News
ANI News, Newly formed Baloch National Army provides fresh impetus to
Balochistan movement: Report, 4 februari 2022,

Pagina 131 van 153

https://www.aninews.in/news/world/asia/newly-formed-baloch-national-armyprovides-fresh-impetus-to-balochistan-movement-report20220204100756/
ANI News, Madrasas in Pakistan, Afghanistan becoming breeding grounds for
terrorists, says research analyst to UN, 4 oktober 2021,
https://www.aninews.in/news/world/europe/madrasas-in-pakistan-afghanistanbecoming-breeding-grounds-for-terrorists-says-research-analyst-toun20211004173031

AP
AP, Pakistani police say polio team attacked, policeman killed, 2 augustus 2021,
https://apnews.com/article/health-pakistan-police-shootingsfa69adec902d87ccb935f95fc5515c1f

BBC News
BBC, Imran Khan: Pakistan police charge ex-PM under terrorism act, 22 augustus
2022, https://www.bbc.com/news/world-asia-62628124
BBC, Imran Khan: Supporters show solidarity with ex-Pakistan PM, 22 augustus
2022, https://www.bbc.com/news/world-asia-62635519

BBC, Pakistani Taliban militants announce indefinite ceasefire with Islamabad, 3 juni
2022, https://www.bbc.com/news/world-asia-61681128
BBC, Imran Khan ousted as Pakistan's PM after vote, 10 april 2021,
https://www.bbc.com/news/world-asia-61055210
Qandeel Baloch: Court acquits brother of Pakistan star's murder, 16 februari 2022,
https://www.bbc.com/news/world-asia-60388111
BBC, Pakistan: Man accused of blasphemy killed by mob in Khanewal, 13 februari
2022 https://www.bbc.com/news/world-asia-60368498
BBC, Pakistan: Killing of Sri Lankan accused of blasphemy sparks protests, 6
december 2021, https://www.bbc.com/news/59501368
BBC, Pakistan: Islamists against Muhammad cartoons stage comeback, 1 december
2021, https://www.bbc.com/news/world-asia-59456545
BBC, Violence surges in Pakistan's tribal belt as Taliban, IS-K go on attack, 13
oktober 2021, https://www.bbc.com/news/world-asia-58891613
BBC, Afghanistan: Who are Islamic State Khorasan Province militants?, 11 oktober
2021, https://www.bbc.com/news/world-asia-58333533

Pagina 132 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

BBC, Pakistan hotel bomb: Deadly blast hits luxury venue in Quetta, 22 april 2021,
https://www.bbc.com/news/world-asia-56834937
BBC Culture, The semi-sacred ‘third gender’ of South Asia, 20 juli 2017,
https://www.bbc.com/culture/article/20170720-the-semi-sacred-third-gender-ofsouth-asia
BBC News, Who are the Ahmadi?, 28 mei 2010,
http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8711026.stm

Business Standard
Business Standard, Imran Khan to hold protest rally in Islamabad against 'corrupt'
Pak govt, 26 juni 2022, https://www.businessstandard.com/article/international/imran-khan-to-hold-protest-rally-in-islamabadagainst-corrupt-pak-govt-122062600042_1.html
Business Standard, Pakistan poll body says general elections not possible before
May 2023, 27 april 2022, https://www.businessstandard.com/article/international/pakistan-poll-body-says-general-elections-notpossible-before-may-2023-122042700076_1.html
Business Standard, Pakistan govt toughens law on fake news on Twitter and
Facebook, 22 februari 2022. https://www.businessstandard.com/article/international/pakistan-govt-toughens-law-on-fake-news-ontwitter-and-facebook-122022200034_1.html
Business Standard, Make triple talaq a punishable crime in Pakistan: Islamic
advisory body, 6 september 2019, https://www.business-standard.com/article/ptistories/make-triple-talaq-a-punishable-crime-in-pakistan-islamic-advisory-body119090600837_1.html

Coda Story
Coda Story, Alizeh Kohari, Pakistan’s biometric ID scheme is stripping citizenship
from thousands of people, 2 november 2022,
https://www.codastory.com/authoritarian-tech/pakistan-biometric-identificationnadra/
CodaStory, Alizeh Kohari, Marooned: Karachis stateless fishermen, 3 november
2021, https://www.codastory.com/authoritarian-tech/bengali-pakistan-nadrabiometrics/

Conversation, The

Pagina 133 van 153

The Conversation, It is a big relief for me how the welfare provided by madrassas
holds a key to fighting the Taliban, 26 september 2010,
https://theconversation.com/it-is-a-big-relief-for-me-how-the-welfare-provided-bymadrassas-holds-a-key-to-fighting-the-taliban-167899

Daily Times
Daily Times, ‘We are stateless and helpless’, Pakistan’s Rohingyas clamour for
identity, 16 september 2017, https://dailytimes.com.pk/116609/we-are-statelessand-helpless-pakistans-rohingyas-clamour-for-identity/

Dawn
Dawn, Death toll from attack on Shia mosque in Peshawar rises to 62, 5 maart
2022, https://www.dawn.com/news/1678412
Dawn, Rape cases down, honour killings increased in Punjab: report, 24 december
2021 https://www.dawn.com/news/1665461
Dawn, Peshawar High Court seeks govt response to plea against Citizenship Act, 4
december 2021, https://www.dawn.com/news/1661815
Dawn, The rise of Maulana, 1 december 2021,
https://www.dawn.com/news/1661224
Dawn, Deporting Afghans: a never-ending story of miseries, 25 oktober 2021,
https://www.dawn.com/news/print/1653870
Dawn, LHC declares TLP chief Saad Rizvi's detention illegal, 1 oktober 2021,
https://www.dawn.com/news/1649518
Dawn, Pakistan deports over 200 Afghan nationals, 8 september 2021,
https://www.dawn.com/news/1645139/pakistan-deports-over-200-afghan-nationals
Dawn, Senate passes bill 'criminalising' torture, custodial deaths, 12 juli 2021,
https://www.dawn.com/news/print/1634687
Dawn, PTM Manzoor Pashteen released nearly 8 hours after being detained, 4 juni
2021, https://www.dawn.com/news/print/1627498
Dawn, SHC wants Darul Aman employee booked for rape of inmates, 4 mei 2021,
https://www.dawn.com/news/print/1621937
Dawn, LHC chief justice blames DHA for ‘land grab’, 29 april 2021,
https://www.dawn.com/news/print/1620962

Pagina 134 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Dawn, Pakistani woman, single, 30. Looking for: a break, 3 april 2021,
https://images.dawn.com/news/1186737
Dawn, SHC orders formation of JIT to scrutinise orphanages’ records, 28 februari
2021, https://www.dawn.com/news/1609759/shc-orders-formation-of-jit-toscrutinise-orphanages-records
Dawn, Security projections for 2021, 24 januari 2021,
https://www.dawn.com/news/1603286
Dawn, Islamabad UCs to start registering religious minorities’ marriages, says PM’s
aide, 19 december 2020, https://www.dawn.com/news/1596530
Dawn, IBA Karachi cancels Dr Atif Mian's lecture after 'threats from extremists', 22
oktober 2020, https://www.dawn.com/news/1586464
Dawn, A matter of foreign spouses, 13 maart 2019,
https://www.dawn.com/news/1469361
Dawn, Women's prisons: A feminist issue, 11 maart 2019,
https://www.dawn.com/news/1468981
Dawn, JuD, FIF facilities taken over in Punjab, Sindh, and Balochistan after listing by
federal govt, 6 maart 2019, https://www.dawn.com/news/1467973
Dawn, Rohingyas of Karachi struggle to deal with identity crisis, 16 juli 2017,
https://www.dawn.com/news/1357920
Dawn, A pursuit for happiness, 26 februari 2017,
https://www.dawn.com/news/1317028/society-in-pursuit-of-happiness
Dawn, Identity issue haunts Karachi’s Rohingya population, 23 februari 2015,
https://www.dawn.com/news/1165299
Dawn, Teaching Islamiat, 7 november 2014, https://www.dawn.com/news/1142758

Deccan Herald
Deccan Herald, Pakistani Army Used Militants Trained By Lashkar-E-Taiba To Aid
Taliban In Afghanistan, 20 augustus 2021.
https://www.deccanherald.com/international/world-news-politics/pakistan-armyused-militants-trained-by-lashkar-e-taiba-to-aid-taliban-1021804.html

Deutsche Welle
Deutsche Welle, Female police help assault victims in Pakistan, 2022,
https://learngerman.dw.com/en/sexual-violence-in-pakistan-how-female-policeofficers-are-helping-victims/a-56500163
Pagina 135 van 153

Deutsche Welle, Pakistan critics warn over blasphemy case against Imran Khan, 3
mei 2022, https://www.dw.com/en/pakistan-critics-warn-over-blasphemy-caseagainst-imran-khan/a-61673533
Deutsche Welle, Pakistan: Religious groups seek amendment to sex change law, 19
november 2021, https://www.dw.com/en/pakistan-religious-groups-seekamendment-to-sex-change-law/a-59875405
Deutsche Welle, Pakistan picks up its COVID vaccination drive just in time, 23 juni
2021, https://www.dw.com/en/pakistan-picks-up-its-covid-vaccination-drive-just-intime/a-58016318
Deutsche Welle, Indian government tells Supreme Court Rohingya pose ′serious
threat′, 18 september 2017, https://www.dw.com/en/indian-government-tellssupreme-court-rohingya-pose-serious-threat/a-40556147

Diplomat, The
The Diplomat, Talks With TTP Take Back Seat as Pakistan’s Prime Minister Turns
Attention to Political Turmoil, 16 maart 2022,
https://thediplomat.com/2022/03/talks-with-ttp-take-back-seat-as-pakistansprime-minister-turns-attention-to-political-turmoil/
The Diplomat Balochistan’s Students Protest Enforced Disappearances, 1 december
2021, https://thediplomat.com/2021/12/balochistans-students-protest-enforceddisappearances/
The Diplomat, How South Asia’s Brand of Sufi Islam Became Radicalized, 4 oktober
2021, https://thediplomat.com/2021/10/how-south-asias-brand-of-sufi-islambecame-radicalized/
The Diplomat, Tumultuous days ahead for prime minister Imran Khan, 27 oktober
2021, https://thediplomat.com/2021/10/tumultuous-days-ahead-for-primeminister-imran-khan/
The Diplomat, A Brief History of Mangal Bagh, 31 januari 2021,
https://thediplomat.com/2021/01/a-brief-history-of-mangal-bagh/
The Diplomat, Pakistan’s Rohingya Hypocrisy, 20 september 2017,
https://thediplomat.com/2017/09/pakistans-rohingya-hypocrisy/
The Diplomat, Who Is Responsible for Persecuting Pakistan’s Minorities?, 12
november 20214, https://thediplomat.com/2014/11/who-is-responsible-forpersecuting-pakistans-minorities/

Economist, The

Pagina 136 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

The Economist, On the comeback trail with Imran Khan, 25 augustus 2022,
https://www.economist.com/1843/2022/08/25/on-the-comeback-trail-with-imrankhan

Economic Times, The
The Economic Times, India Times, Jammu encounter: Had lost all hope, but army
responded in time, rescued us, says family caught in gunbattle, 22 april 2022,
https://economictimes.indiatimes.com/news/india/jammu-encounter-had-lost-allhope-but-army-responded-in-time-rescued-us-says-family-caught-inThe Economic Times, India Times, Taliban use traditional Afghan method of 'night
letters' to intimidate, 31 augustus 2021,
https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/taliban-usetraditional-afghan-method-of-night-letters-tointimidate/articleshow/85795913.cms?from=mdr
The Economic Times, India Times, Maulana Fazlur Rehman unanimously appointed
as head of Pakistan's new anti-govt alliance PDM, 4 oktober 2020,
https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/maulanafazlur-rehman-unanimously-appointed-as-head-of-pakistans-new-anti-govt-alliancepdm/articleshow/78475850.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text
&utm_campaign=cppst

Express Tribune, The
The Express Tribune, Only JI can put Pakistan on the right track: Siraj, 21 mei 2022,
https://tribune.com.pk/story/2357565/only-ji-can-put-pakistan-on-the-right-tracksiraj
The Express Tribune, IHC strikes down PECA ordinance, 8 april 2022,
https://tribune.com.pk/story/2351529/ihc-strikes-down-peca-ordinance

The Express Tribune, Abandoned and neglected, Sindh's orphans continue to suffer
in silence, 20 mei 2019, https://tribune.com.pk/article/83001/abandoned-andneglected-sindhs-orphans-continue-to-suffer-in-silence
The Express Tribune, Old age homes house 700 people, 3 mei 2021,
https://tribune.com.pk/story/2297945/old-age-homes-house-700-people
The Express Tribune, Atif Mian awarded prestigious ‘Guggenheim Fellowship in
Economics’, 9 april 2021, https://tribune.com.pk/story/2293946/atif-mian-awardedprestigious-guggenheim-fellowship-in-economics

Pagina 137 van 153

The Express Tribune, How reserved seats for women are reserved for privileged, 12
juli 2018, https://tribune.com.pk/story/1755698/reserved-seats-women-reservedprivileged
The Express Tribune, SC to examine grant of citizenship to foreign national
husbands, 30 maart 2018, https://tribune.com.pk/story/1673256/sc-examinegrant-citizenship-foreign-national-husbands

Financial Times (FT)
FT, Pakistan’s economic pain poses political headache for Imran Khan, 1 december
2021,
https://www.ft.com/content/0e93cd61-2240-473d-a03a-e204d13e3ba5
FT, Islamabad death deepens pessimism over violence against women, 30 november
2021,
https://www.ft.com/content/02d1d85b-408d-4430-93de-02ae346b178e

Figaro, Le
Le Figaro, L'éternelle quête du Pakistan auprès du FMI, 29 april 2022,
https://www.lefigaro.fr/conjoncture/l-eternelle-quete-du-pakistan-aupres-du-fmi20220428

Foreign Policy
Foreign Policy, Imran Khan’s Revolution, The ousted prime minister is challenging
the taboos of Pakistani politics, 24 augustus 2022,
https://foreignpolicy.com/2022/08/24/imran-khan-pakistan-protests-democracyarrest-terrorism-revolution/
Foreign Policy, Afghan Refugees Get Cold Welcome in Pakistan, 22 november 2021,
https://foreignpolicy.com/2021/11/22/afghanistan-refugees-pakistan-talibanborder/v

Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ)
FAZ, Träume ohne Hoffnung, 29 december 2021,
https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/ohne-hoffnung-afghanische-fluechtlingein-pakistan-17704820.html

Pagina 138 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

FAZ, Die blutige Spur der Pakistanischen Taliban, 12 november 2021,
https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/ttp-die-blutige-spur-der-pakistanischentaliban-17632098.html

Friday Times, The
The Friday Times, The Rohingya's of Karachi, 12 juni 2015,
https://www.thefridaytimes.com/the-rohingyas-of-karachi/

Ghandara RFE/RL (Radio Free Europe/Radio Liberty)
Gandhara RFE/RL, Returning Pakistani Taliban Employs Extortion As Control Grows,
21 september 2022, https://gandhara.rferl.org/a/pakistan-taliban-returnextortion/32044957.html
Gandhara RFE/RL, Gunmen Kill Polio Worker In Pakistan Vaccination Campaign, 2
maart 2022, https://gandhara.rferl.org/a/pakistan-gunmen-kill-polio-vaccinationworker/31732709.html
Gandhara RFE/RL, Pakistan’s Imran Khan Under Fire For Claiming Pashtuns Are
Taliban Sympathizers, 15 oktober 2021, https://gandhara.rferl.org/a/imran-khancomments-pashtuns-taliban/31511322.html
Ghandara RFE/RL, Pakistani Security Forces Accused Of Attack On Minority Group, 2
september 2014, https://gandhara.rferl.org/a/balochistan-zikri/26562816.html

Guardian, The
The Guardian, Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan, 11
april 2022, https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-thediligent-administrator-now-pm-of-pakistan
The Guardian, At least 21 dead after Pakistan army clashes with militants for third
day, 4 februari 2022, https://www.theguardian.com/world/2022/feb/04/pakistanarmy-clashes-with-separatist-militants-for-third-day
The Guardian, Woman sentenced to death in Pakistan over ‘blasphemous’ WhatsApp
activity, 19 januari 2022,
https://www.theguardian.com/world/2022/jan/19/pakistan-woman-aneeqa-ateeqsentenced-to-death-blasphemous-whatsapp-messages
The Guardian, First female judge nominated for Pakistan's supreme court, 7 januari
2022, https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/07/first-femalejudge-nominated-for-pakistans-supreme-court

Pagina 139 van 153

The Guardian, ‘We will be homeless’: Lahore farmers accuse ‘mafia’ of land grab for
new city, 2 november 2021, https://www.theguardian.com/globaldevelopment/2021/nov/02/we-will-be-homeless-lahore-farmers-accuse-mafia-ofland-grab-for-new-city
The Guardian, ‘Worse day by day’: journalists speak out after Pakistani vlogger
tortured, 2 juni 2021, https://www.theguardian.com/globaldevelopment/2021/jun/02/hamid-mir-journalists-speak-out-after-pakistani-vloggerasad-toor-tortured
The Guardian, Protests in Pakistan erupt against China’s belt and road plan, 20
augustus 2021, https://www.theguardian.com/environment/2021/aug/20/waterprotests-in-pakistan-erupt-against-chinas-belt-and-road-plan
The Guardian, 'Every year we dig mass graves': the slaughter of Pakistan’s Hazara,
5 april 2021, https://www.theguardian.com/global-development/2021/apr/05/massgraves-pakistan-shia-minority-hazara-slaughter-imran-khan
The Guardian, Pakistan asks Facebook and Twitter to help identify blasphemers, 17
maart 2017, https://www.theguardian.com/world/2017/mar/17/pakistan-asksfacebook-twitter-help-identify-blasphemers

Hindu, The
The Hindu, Pakistan-based banned terror group Lashkar-e-Islam picks its new
leader, 30 januari 2022, https://www.thehindu.com/news/international/pakistanbased-banned-terror-group-lashkar-e-islam-picks-its-newleader/article33703390.ece
The Hindu - Explained | Who are the Tablighi Jamaat?, 2 april 2020,
https://www.thehindu.com/news/national/explained-who-are-the-tablighi-jamaatthe-organisation-at-the-epicentre-of-coronavirus-outbreak-inindia/article31238915.ece

Hindustan Times, The
The Hindustan Times, Hindustan Times, Pakistan PM Shehbaz meets brother Nawaz
Sharif in London, 12 mei 2022, https://www.hindustantimes.com/worldnews/pakistan-pm-shehbaz-meets-nawaz-sharif-in-london-video101652277682283.html
The Hindustan Times, Madrasas in Pak, Afghanistan becoming breeding grounds for
terrorists: UN report, 5 oktober 2021, https://www.hindustantimes.com/worldnews/madrasas-in-pak-afghanistan-becoming-breeding-grounds-for-terrorists-unreport-101633423813185.html

Pagina 140 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Indian Express, The
The Indian Express, Explained: How Pakistan grants citizenship, and what provisions
cover its minorities, 30 december 20219,
https://indianexpress.com/article/explained/how-pakistan-grants-citizenship-whatprovisions-cover-its-minorities-6172308/

Independent, The
The Independent, Pakistan Taliban extend truce for more talks with government, 18
mei 2022,
https://www.independent.co.uk/news/ap-pakistan-afghanistan-kabul-islamabadb2082054.html
The Independent, Pakistan says US did not help topple Imran Khan's government,
23 april 2022, https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-imrankhan-shehbaz-sharif-b2063917.html

MM News
MM News, How Maulana Hidayat ur Rehman got dramatic success, 16 december
2021, https://mmnews.tv/how-maulana-hidayat-ur-rehman-got-dramatic-success/

Nederlands Dagblad
Nederlands Dagblad, 'Er zijn veel moslims van goede wil, die in vrede willen
samenleven', 21 mei 2022. Geen link.

News, The
The News, Over 100 TLP clerics placed on fourth schedule, 20 april 2021,
https://www.thenews.com.pk/print/823060-over-100-tlp-clerics-placed-on-fourthschedule
The News, Govt yet to enforce free, compulsory education law, 22 april 2020,
https://www.thenews.com.pk/print/647971-govt-yet-to-enforce-free-compulsoryeducation-law
The News - International, How to get B-Form or Child Registration Certificate from
NADRA, 14 november 2018, https://www.thenews.com.pk/latest/393794-how-toget-b-form-or-child-registration-certificate-from-nadra
Pagina 141 van 153

National News, The
The National News, Pakistani authorities deport Afghani refugees fleeing Taliban, 16
oktober 2021, https://www.thenationalnews.com/world/asia/2021/10/16/pakistaniauthorities-deport-afghan-refugees-fleeing-taliban/

NewsLife TV
NewsLifeTV, List of Muslim countries where ‘Triple Talaq’ is banned, 22 juni 2021,
https://newslivetv.com/list-of-muslim-countries-where-triple-talaq-is-banned/

News 18
News 18, Explained how fringe group TLP had Pakistan on edge, 28 oktober 2021,
https://www.news18.com/news/explainers/explained-how-fringe-group-tlp-has-putpakistan-on-edge-4373951.html

New York Times (NY Times)
NY Times, Preserve Its Own Stability, Pakistan Must Stabilize Afghanistan First;
News analysis, 22 februari 2022,
https://www.nytimes.com/2022/02/22/world/asia/pakistan-afghanistan-taliban.html
NY Times, Born and raised in Pakistan, nut living in legal limbo, 28 december 2021,
Born and Raised in Pakistan, but Living in Legal Limbo - The New York Times
(nytimes.com)
NY Times, Afghans flee to Pakistan, An uncertain future awaits, 8 september 2021,
update 1 november 2021,
https://www.nytimes.com/2021/09/08/world/asia/pakistan-afghanistanrefugees.html
NY Times, Where Afghanistan’s New Taliban Leaders Went to School, 25 november
2021, https://www.nytimes.com/2021/11/25/world/asia/pakistan-talibanafghanistan-madrasa.html
NY Times, American Accused of Blasphemy Is Killed in Pakistan Courtroom, 30 juli
2020, https://www.nytimes.com/2020/07/30/world/asia/pakistan-blasphemykilling-american.html
NY Times, How the Taliban Outlasted a Superpower: Tenacity and Carnage, 26 mei
2020, https://www.nytimes.com/2020/05/26/world/asia/taliban-afghanistanwar.html

Pagina 142 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

NY Times, Who Are Sufi Muslims and Why Do Some Extremists Hate Them?, 24
november 2017, https://www.nytimes.com/2017/11/24/world/middleeast/sufimuslim-explainer.html

NDTV
NDTV, Protests In Balochistan Against Students' Kidnapping By Pak Forces: Report,
12 november 2021, https://www.ndtv.com/world-news/balochistan-protestscontinue-against-students-kidnapping-by-pak-forces-2608225
NDTV, Pakistani Interfaith Couples Brave Threats For Forbidden Love, 17 augustus
2014, https://www.ndtv.com/world-news/pakistani-interfaith-couples-bravethreats-for-forbidden-love649644#:~:text=Marriage%20out%20of%20choice%20remains,marry%20a%20no
n%2DMuslim%20man.

NOS nieuws
NOS nieuws, Brit schuldig aan moordcomplot Pakistaanse blogger in Rotterdam, 28
januari 2022, https://nos.nl/artikel/2414904-brit-schuldig-aan-moordcomplotpakistaanse-blogger-in-rotterdam

NPO
NPO Radio 1, Rohingya's ook in bittere omstandigheden in Pakistan: ‘Waarom doet
niemand iets?’, 6 november 2021,
https://www.nporadio1.nl/nieuws/buitenland/6fbc834c-c151-4614-944094c417471c76/rohingya-ook-in-bittere-omstandigheden-in-pakistan

NPR
NPR, Pakistan has a big idea, send 13.000 teams led by women to vaccinate the
hesitant, 5 maart 2022,
https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2022/03/05/1084228017/pakistanhas-a-big-idea-send-13-000-teams-led-by-women-to-vaccinate-the-hesitant
Nu.nl
Nu.nl, 181 mensen uit Afghanistan aangekomen in Nederland na medewerking
Pakistan, 13 juli 2022, https://www.nu.nl/strijd-in-afghanistan/6211899/181mensen-uit-afghanistan-aangekomen-in-nederland-na-medewerking-pakistan.html

Pagina 143 van 153

Pakistan Today
Pakistan Today, Govt recommends referring domestic violence bill to Council of
Islamic Ideology 6 juni 2021,
https://www.pakistantoday.com.pk/2021/07/06/minister-recommends-referringdomestic-violence-bill-to-religious-body/

Parool, Het
Het Parool, Wilders doet opnieuw aangifte tegen Pakistaanse geestelijke, 20
november 2019, https://www.parool.nl/nederland/wilders-doet-opnieuw-aangiftetegen-pakistaanse-geestelijke~b06aadac/

Reuters
Reuters, Factbox: Who are the Pakistan separatists behind attack on Chinese
citizens?, 26 april 2022, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/who-arepakistan-separatists-behind-attack-chinese-citizens-2022-04-26/
Reuters, Pakistan reopens Chaman border crossing, 2 november 2021,
https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-reopens-chaman-bordercrossing-afghanistan-2021-11-02/
Reuters, Thousands protest in Pakistan over reprinting of Mohammad cartoons, 4
september 2021, https://www.reuters.com/article/us-pakistan-protest-cartoonsidUSKBN25V2KJ
Reuters, Factbox: What is Islamic State in Afghanistan?, 26 augustus 2021,
https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-is-islamic-state-afghanistan-202108-26/
Reuters, Pakistani court reverses decision on death sentence for mentally ill, 10
februari 2021, https://www.reuters.com/article/pakistan-court-verdictidUSL4N2KG2GF
Reuters, In blow to minorities, Pakistani court orders citizens to declare religion, 9
maart 2018, https://www.reuters.com/article/us-pakistan-religion-lawidUSKCN1GL28T

Times of India, The (ToI)
The Times of India, PML-N leaderShahbaz Sharif walks free from jail, 23 april 2021,
https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/pml-n-leader-shahbaz-sharifwalks-free-from-jail/articleshow/82217223.cms

Pagina 144 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

The Times of India, Torkham border crossing point linking Afghanistan, Pakistan
reopens, 23 oktober 2021, https://timesofindia.indiatimes.com/world/southasia/torkham-border-crossing-point-linking-afghanistan-pakistanreopens/articleshowprint/87223393.cms
The Times of India, Pak army general admits China’s role in crushing Baloch
freedom movement, 31 januari 2021
https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/pak-army-general-admitschinas-role-in-crushing-baloch-freedom-movement/articleshow/80610778.cms

Tribune
Tribune, Govt releases over 100 TTP prisoners as ‘goodwill gesture’, 22 november
2021,
https://tribune.com.pk/story/2330584/govt-releases-over-100-ttp-prisoners-asgoodwill-gesture

Trouw
Trouw, Stel je voor dat je celstraf zou krijgen voor het beschilderen van paaseieren,
21 juli 2022, https://www.trouw.nl/religie-filosofie/stel-je-voor-dat-je-celstraf-zoukrijgen-voor-het-beschilderen-van-paaseieren~b23f94af/
Trouw, Profiel Shehbaz Sharif: Hij staat voor het corrupte oude Pakistan maar is
toch verkozen tot premier, 11 april 2022, https://www.trouw.nl/buitenland/hijstaat-voor-het-corrupte-oude-pakistan-maar-is-toch-verkozen-totpremier~b3898f19/
Trouw, Manzoor Pashteen kon zich maar niet neerleggen bij het onrecht in Pakistan,
nu is hij opgepakt, 28 januari 2020, https://www.trouw.nl/buitenland/manzoorpastheen-25-kon-zich-maar-niet-neerleggen-bij-het-onrecht-in-pakistan-nu-is-hijopgepakt~b7a91d82/

TRT World
TRT World, What’s behind the US decision to proscribe a Baloch militant group?, 19
juli 2019, https://www.trtworld.com/magazine/what-s-behind-the-us-decision-toproscribe-a-baloch-militant-group-28363

Voice of America (VOA)

Pagina 145 van 153

VOA News, Pakistan Vows to Continue Fencing Afghan Border, Downplays Taliban
Disruptive Acts, 3 januari 2022, https://www.voanews.com/a/pakistan-vows-tocontinue-fencing-afghan-border-downplays-taliban-disruptive-acts-/6379947.html
VOA News, More Than 300,000 Afghans Flee to Pakistan Since Taliban Takeover of
Afghanistan, 16 december 2021, https://www.voanews.com/a/more-than-300-000afghans-flee-to-pakistan-since-taliban-takeover-of-afghanistan-/6357777.html
VOA, News, Pakistan Mob Burns Police Station in Abortive Bid to Grab Blasphemy
Suspect, 29 november 2021, https://www.voanews.com/a/pakistan-mob-burnspolice-station-in-abortive-bid-to-grab-blasphemy-suspect/6331737.html
VOA News, Pakistan refuses to host additional Afghani refugees, 13 juli 2021,
https://www.voanews.com/a/south-central-asia_pakistan-refuses-host-additionalafghan-refugees/6208191.html
VOA News, Experts: Tehreek-e-Taliban Pakistan Merger with Splinter Groups 'Bad
News' for Pakistan, 3 september 2020, https://www.voanews.com/a/extremismwatch_experts-tehreek-e-taliban-pakistan-merger-splinter-groups-bad-newspakistan/6195370.html
VOA News, Pakistan Hails UN for Listing Jamaat-ul-Ahrar as Global Terrorist, 7 juli
2017, https://www.voanews.com/a/pakistan-hails-un-listing-jamaat-ul-ahrar-juaglobal-terrorist/3933098.html
World Watch Monitor, Pakistan court orders citizens to declare religion, 13 maart
2018, https://www.worldwatchmonitor.org/2018/03/pakistan-court-orders-citizensdeclare-religion/

6.3.3

Websites

24 Justice, FIR online in Pakistan, https://24justice.pk/fir-online/
Agenzia Fides, ASIA/PAKISTAN - The Supreme Court restores the registration and
the civil value of Christian marriages, 23 januari 2019,
http://www.fides.org/en/news/65427ASIA_PAKISTAN_The_Supreme_Court_restores_the_registration_and_the_civil_valu
e_of_Christian_marriages
Ahmadiyya Movement of Lahore, Ahmadis declared as non-Muslim in Pakistan,
https://www.muslim.org/intro/survey.htm#ad
Annals of global health, Violence against Healthcare Workers during the COVID-19
Pandemic: A Review of Incidents from a Lower-Middle-Income Country, 23 april
2021, https://www.annalsofglobalhealth.org/articles/10.5334/aogh.3203/
Arms control, Pakistan profile,
https://www.armscontrol.org/factsheets/pakistanprofile

Pagina 146 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Asian Human Rights Commission, PAKISTAN: State sanctioned police brutality
against women must stop, 6 juli 2017, http://www.humanrights.asia/news/ahrcnews/AHRC-STM-074-2017/
Baloch National Movement, History, https://www.thebnm.org/contact-us
Bill & Melinda Gates Foundation, A front-row seat to the end of polio, 17 februari
2022, https://www.gatesfoundation.org/ideas/articles/eradicating-polio-in-pakistanwith-vaccine-data
Best citizenship, Pakistan allows dual citizenship with 19 countries, 2 juli 2019,
https://best-citizenships.com/2019/07/02/pakistan-allows-dual-citizenship-with-19countries/
Bolo, Steps for acquiring a child registration certificate B-form in Pakistan, 7 januari
2022, www.bolo-pk.info/hc/en-us/articles/1500009345782-Steps-for-Acquiring-aChild-Registration-Certificate-B-Form-in-Pakistan
British Fatwa Council, https://www.britishfatwacouncil.org/about/
Brittanica: Rauf, Shayan. "China-Pakistan Economic Corridor (CPEC)". Encyclopedia
Britannica, 4 Aug. 2017, https://www.britannica.com/topic/China-PakistanEconomic-Corridor. Accessed 14 May 2022
Newman, Andrew J.. "ʿĀshūrāʾ". Encyclopedia Britannica, 16 Aug. 2022,
https://www.britannica.com/topic/Ashura-Islamic-holy-day. Accessed 23 September
2022.
Christian Headlines, Islamists in Pakistan Forcibly 'Convert' Catholic, Threaten
Family, 26 april 2021, https://www.christianheadlines.com/blog/islamists-inpakistan-forcibly-convert-catholic-threaten-family.html
Christian Today, Protests Against 'Religion Column' in Pakistan Passports Continue,
29 april 2005,
https://www.christiantoday.com/article/protests.against.religion.column.in.pakistan.
passports.continue/2727.htm
Dual citizen report, Pakistan, https://www.dualcitizenshipreport.org/dualcitizenship/pakistan/
Encyclopedia, criminal responsibility, historic concepts,
https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-andmaps/criminal-responsibility-historical-concepts
Exit from Pakistan control ordinance http://balochistan.gov.pk/wpcontent/uploads/2019/08/THE-EXIT-FROM-PAKISTAN-CONTROL-ORDINANCE1981.doc.pdf
https://www.fatwa-online.com/
Facts and details, Castes and feudalism in Pakistan, last updated, February 2022,
https://factsanddetails.com/south-asia/Pakistan/Life/entry-8099.html
Pagina 147 van 153

FIA, https://www.fia.gov.pk/
FAO, Pakistan summary, https://www.fao.org/ag/agn/nutrition/pak_en.stm
Farrukh Saif Foundation, Muslim Organisations in Pakistan,Use COVID-19 Aid to
Convert Christians to Islam, 10 mei 2020, https://www.farrukhsaif.com/muslimorganisations-in-pakistan-use-covid-19-aid-to-convert-christians-to-islam/
Global Initiative against transnational organized crime, Taliban faction in Pakistan
spreads terror through extortion, 20 december 2021,
https://globalinitiative.net/analysis/taliban-pakistan-terror-extortion/
GS Bagga & Associates, Procedure of divorce in Muslim law by the mutual consent,
https://gsbagga.com/blog/procedure-of-divorce-in-muslim-law-by-the-mutualconsent/
Human Rights Watch, Pakistan Should Back Rohingya Rights Abroad and at Home,
12 september 2017, https://www.hrw.org/news/2017/09/12/pakistan-should-backrohingya-rights-abroad-and-home
The joint council for the welfare of immigrants, Note for practitioners: Home Office
treatment of marriages in Pakistan by Ahmadi Muslims, 2021,
https://www.jcwi.org.uk/note-for-practitioners-home-office-treatment-of-marriagesin-pakistan-by-ahmadi-muslims
Law society Pakistan, changing of last name after marriage in Pakistan,
https://lawsocietypakistan.com/changing-of-last-name-after-the-marriage-inpakistan/
Law Times Journal, Guardianship and Custody Under Muslim Law,
https://lawtimesjournal.in/guardianship-and-custody-under-muslim-law/
Lost with Purpose, What you need to know about Pakistan visa overstays and
extensions, https://www.lostwithpurpose.com/pakistan-visa-extension-overstay/
Minority Rights, Shia and Hazaras, https://minorityrights.org/minorities/shia-andhazaras/
NACTA, Government of Pakistan, National counter terrorism authority, 78
Organizations Proscribed by Ministry of Interior u/s 11-B-(1) r/w Schedule-I, ATA
1997
https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2018/12/Proscribed-OrganizationsEng3.pdf
NACTA , Government of Pakistan, National counter terrorism authority, Proscribed
Persons, https://nacta.gov.pk/proscribed-persons/
NADRA, Identity CRC, https://www.nadra.gov.pk/identity/identity-crc/
NADRA, Family Registration Certificate (FRC),
https://www.nadra.gov.pk/identity/identity-frc/#Q1;
Pagina 148 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

NADRA, Online Application, Online Payment & Home Delivery,
https://id.nadra.gov.pk/e-id/
NADRA, National Identity Card (NIC), https://www.nadra.gov.pk/identity/identitycnic/
National Center for Biotechnology Information, Violence against Healthcare Workers
during the COVID-19 Pandemic: A Review of Incidents from a Lower-Middle-Income
Country, 23 april 2021
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8064297/
Occupational Medicine & Health Affairs, Violence against HCWs Working in COVID-19
Health-Care Facilities in Three Big Cities of Pakistan, 14 mei 2021,
https://www.omicsonline.org/open-access/violence-against-hcws-working-incovid19-healthcare-facilities-in-three-big-cities-of-pakistan-116629.html
Information and Facts about Provinces of Pakistan,
https://www.pakinformation.com/provinces.html
Pakistan Bar Council http://pakistanbarcouncil.org/
Pakistan Law, Islamic Law and Adoption in Pakistan,
https://pakistanlaw.pk/articles/688/islamic-law-and-adoption-in-pakistan
Pakistan Naturalisation Act https://www.refworld.org/pdfid/3ae6b4f68.pdf
Pakistan Penal Code,
http://www.pakistani.org/pakistan/legislation/1860/actXLVof1860.html
Pakistan Reader van NIAS, Hazara Persecution in Pakistan: No end in sight, Pakistan
Reader# 223, 7 October 2021,
https://pakistanreader.org/view_articles.php?url=The%20Hazaras%20in%20Pakista
n%20have%20faced%20endless%20persecution%20despite%20state%20measures
%20to%20protect%20the%20community&recordNo=223
Pakistani Mission in Frankfurt http://www.pakmissionfrankfurt.de/wpcontent/uploads/2019/06/ETD_form_A.pdf
Pakistan Bureau of Statistics, Population and religion,
https://www.pbs.gov.pk/content/population-religion
The Program for Culture & Conflict Studies, Naval Postgraduate School, Monterey,
CA, Afridi Tribe,
https://nps.edu/documents/105988371/107571254/Afridi+UPDATED.pdf/50ec635ff0c4-47e6-afed-caa4b53f19dc
Phoneworld, how to renew your expired CNIC,
https://www.phoneworld.com.pk/how-to-renew-your-expired-cnic/
Propakistani, how to renew your CNIC online, https://propakistani.pk/how-to/howto-renew-your-cnic-online/
Pagina 149 van 153

Research Center of International Law, The case for effective, gender-responsive
policing in Pakistan, 1 maart 2022, https://rsilpak.org/2022/the-case-for-effectivegender-responsive-policing-in-pakistan/
Researchgate, Access and Use of Mobile Phone in Daily Life Activities by Rural
Women of Gilgit-Baltistan, Pakistan, juni 2020,
https://www.researchgate.net/publication/342162096_Access_and_Use_of_Mobile_
Phone_in_Daily_Life_Activities_by_Rural_Women_of_Gilgit-Baltistan_Pakistan
Researchgate, Biradari’s Function and Significance: An Anthropological Study of
Gender Opinions, Oktober 2014,
https://www.researchgate.net/publication/267271110_Biradari%27s_Function_and_
Significance_An_Anthropological_Study_of_Gender_Opinions
Stanford, Center for International Security and Cooperation (CISAC), Lashkar-eTaiba, https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/lashkar-etaiba#text_block_25834
Stringfixer, Stichting Falah-e-Insaniat, https://stringfixer.com/nl/Falah-eInsaniat_Foundation
Lums Law Journal - Dr. Mudasra Sabreen, Law on the Custody of Children in
Pakistan: Past, Present and Future, https://sahsol.lums.edu.pk/law-journal/lawcustody-children-pakistan-past-present-and-future
Theodora, Afridi Encyclopedia, https://theodora.com/encyclopedia/a/afridi.html
Ahmadiyya Muslim Jamaat Deutschland, Verfolgung der Ahmadis in Pakistan,
https://verfolgung.ahmadiyya.de/verfolgung-in-pakistan.html

6.3.4

Social media en andere bronnen

Social Media en blog:
Facebook, https://www.facebook.com/ChristianDemocraticParty/about
https://www.facebook.com/BalochStudentsOrganizationAzad
https://twitter.com/bso__azad
https://twitter.com/IftikharFirdous/status/1455781743877894144?s=20&t=YDmAD
F9Cl3nfxMFb5NxXjA
Graanablog, Land Grabbing in Pakistan: How to Settle Disputes Through Legal
Action, 15 april 2022, Land Grabbing in Pakistan: How to Settle Disputes Through
Legal Action (graana.com)

Pagina 150 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Podcast en video:
Al Jazeera, Podcast The Take, Why are people disappearing in Balochistan?, 4 mei
2022, https://www.aljazeera.com/podcasts/2022/5/4/why-are-people-disappearingin-balochistan.
Arte, Le Dessous des cartes - Le Baloutchistan, une région de plus en plus
stratégique, 8 oktober 2017, https://www.youtube.com/watch?v=2tfy5ylrzJY

Boeken:
Hasnain Kazim, Plötzlich Pakistan – Mein Leben im gefährlichsten Land der Welt,
DTV & Spiegel Online, Hamburg 2015.
Anatol Lieven, Pakistan – A hard country, Penguin Books 2012.
Declan Walsh, The nine lives of Pakistan, Bloomsbury Publishing, 2021.

6.4

Overige bijlagen

Bijlagen bij veiligheidssituatie

Tabel KP2021: Doelen van militanten in KP in 2021 940
DOEL
Veiligheids/wetshandhavende instanties
(personeel, konvooien, gebouwen)
Onderwijs/instituties/leraren
Niet-Baloch arbeidsmigranten
Overheidsbeambten
Hoogspanningsmast/telefoonmast
Niet nader gespecificeerde burgers
Sjiieten
Gebedsoorden/heiligdommen/madrassa’s
Soennieten
Haqqani netwerk
Politieke leiders/werkers
Ngo’s/maatschappelijk middenveld
Sikh
Vermeende spion
Gezondheids/polio werkers,
veiligheidsescortes
940

AANTAL
AANVALLEN
79

DODEN

GEWONDEN

118

80

2

0

0

1

3

0

4

7

3

1
5
1
1
1
6

1
6
4
1
1
5

0
5
1
0
0
2

Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.64.
Pagina 151 van 153

Pro-regering stamhoofden/vredes comite
leden
Afghan Taliban/anderen
Chinees/CPEC
Voormalige militanten
Spoorwegen/rails
Ontwikkeling, exploratie projecten,
bedrijven, arbeiders
Totaal

7

7

3

1
1

1
14

0
28

1

1

0

111

169

122

Tabel B2021: Doelen van militanten in Balochistan in 2021 941
DOEL
Veiligheids/wetshandhavende instanties
(personeel, konvooien, gebouwen)
Onderwijs/instituties/leraren
Niet-Baloch arbeidsmigranten
Overheidsbeambten
Hoogspanningsmast/telefoonmast
Niet nader gespecificeerde burgers
Sjiieten
Gebedsoorden/heiligdommen/madrassa’s
Soennieten
Haqqani netwerk
Politieke leiders/werkers
Ngo’s/maatschappelijk middenveld
Sikh
Vermeende spion
Gezondheids/polio werkers,
veiligheidsescortes
Pro-regering stamhoofden/vredes comte
leden
Afghan Taliban/anderen
Chinees/CPEC
Voormalige militanten
Spoorwegen/rails
Ontwikkeling, exploratie projecten,
bedrijven, arbeiders
Totaal

AANTAL
AANVALLEN
51

DODEN

GEWONDEN

86

217

5
6
1
10
1
1

12
3

11
42

13
11
0

57
0
1

1

4

14

2

3

0

1
1

3
1

3
0

1

0

0

81

136

345

Tabel S2021: Doelen van militanten in Sindh in 2021 942
Type aanval

Aantal
aanvallen

Doden

Gewonden

Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.54.
942
Pak Institute for Peace Studies (PIPS), Pakistan Security Report 2021 – Conflict and Peace Studies, Volume 14,
Jan-June 2022, Nr 1, p.61.
941

Pagina 152 van 153

Algemeen Ambtsbericht Pakistan | september 2022

Door nationalistische
opstandelingen
Door Taliban en vergelijkbare
militanten
Terroristische aanslagen
(sectarisch gerelateerd)
Totaal

6

2

21

1

11

13

1

0

1

8

13

35

Pagina 153 van 153