Naar een verantwoord voedselsysteem, terugdringen Voedselverspilling als hefboom
Toine Timmermans, Position paper t.b.v. rondetafel Voedsel d.d. 5 april 2018
Voedselverspilling in Nederland
In mei 2017 is de eindbalans opgemaakt van de ambitie van de Nederlandse overheid om tussen 2009
en 2015 de hoeveelheid voedselverspilling met 20% te reduceren. Deze ambitie is niet gerealiseerd,
ondanks de vele initiatieven en inzet vanuit een diversiteit van partijen. De hoeveelheid
voedselverspilling in 2015 voor de totale voedselketen inclusief de consument ligt tussen 1.7 en 2.5
miljoen ton1. Dit betekent dat er geen sprake is van een serieuze daling. Een lichtpuntje is dat er een
lichte daling lijkt te zijn van de hoeveelheid vermijdbare voedselverspilling door consumenten.

De voedselverspilling in 2015 in Nederland ligt tussen 1,77 en 2,55 miljoen ton. Omgerekend per capita (op
basis van 16.900.726 inwoners) is dat tussen de 105 en 152 kg.
Negatieve impacts door voedselverspilling
De impact op klimaatverandering in Nederland van
voedsel dat uiteindelijk niet wordt geconsumeerd
bedraagt 16-22% van de totale impact veroorzaakt
door voedsel. Waarbij “voedsel” ongeveer 30%
bijdraagt aan de totale door menselijke activiteiten
uitstoot van klimaatgassen. De impact van
voedselverspilling ligt indicatief tussen 5 en 8 MT CO2
eq./jaar. In het perspectief van een totale uitstoot in
Nederland in 2014 van 204 Mton CO2-eq een
significante bijdrage. De FAO schat de wereldwijde
uitstoot gekoppeld aan voedselverspilling op 3.3
Gigaton CO2 eq./jaar, 7-8% van de totale wereldwijde
uitstoot. Andere negatieve effecten van
voedselverspilling zijn gerelateerd aan
voedselzekerheid, sociale en ecologische impact
(water, landgebruik, biodiversiteit)2.

Nationale Taskforce Circular Economy in Food
Tijdens de Nationale Voedseltop in januari 2017 heeft een kerngroep van bedrijven, publieke
organisaties, kennisinstellingen en maatschappelijk organisaties uitgesproken zich in te gaan te zetten
voor bereiken van SDG12.3 (halvering van de voedselverspilling in 2030). Een gezamenlijke ambitie en
agenda van de Taskforce Circular Economy in Food is op 20 maart j.l. gepresenteerd. Met als ambitie:

Samen maken we Nederland één van de eerste landen die de verspilling van voedsel ten opzichte van
2015 halveren en onvermijdbare nevenstromen optimaal tot waarde brengen volgens de ladder van
Moerman. We maken daarmee Nederland de internationale koploper en wereldvoorbeeld op het
realiseren van de SDG 12.3 doelstelling. We leveren hiermee een belangrijke bijdrage aan een
toekomstbestendig voedselsysteem, waarin voedselzekerheid is geborgd en de effecten van
klimaatverandering gemitigeerd worden.

Wageningen Food & Biobased Research, 2017, Monitor Voedselverspilling, update 2009-2015, rapport
nummer 1747.
2
FUSIONS, Criteria for and baseline assessment of environmental and socio-economic impacts of food waste,
2016.
1

De Taskforce richt zich op 4 actielijnen, hiernaast
beschreven. Het ministerie van LNV ondersteunt
de Taskforce de komende 4 jaar financieel, door
het publieke deel te financiering van de
monitoring, toegepast onderzoek, topsectoren, de
campagne en de inventarisatie van barrières. Het
basis commitment vanuit LNV bedraagt 7 Miljoen
Euro. Om de ambities van 50% reductie te kunnen
behalen zullen de komende jaren aanvullende
publieke en private investeringen noodzakelijk
zijn. Diverse aangesloten bedrijven hebben
inmiddels resultaten van het afgelopen jaar
publiek gemaakt of verdere commitments en
concrete plannen aangekondigd. De kerngroep van
de Taskforce bestaat uit 25 leden, waaronder
Rabobank, LNV, McDonald’s, Hutten Catering,
Unilever, LambWeston/Meijer, AholdDelhaize,
Protix, Milgro, Voedingscentrum en WUR. Het
streven is om minimaal 200 bedrijven eind 2019
aan te laten sluiten. En daarmee een vernieuwende verbindende aanpak, om - met de bedrijven in de
lead - door de hele voedselketen, ambities te realiseren, onder het mantra: verbinden en versnellen. Met
als hoger doel een verantwoord consumptie- en productiesysteem (SDG 12).
Circulaire Economie: Field labs en Living labs
De Circulaire Economie en kringlopen sluiten zijn belangrijke thema’s voor bedrijfsleven en de
Rijksoverheid. Er is een Nationaal Grondstofakkoord gesloten en er ligt een Transitieagenda circulaire
economie, met biomassa en voedsel één van de 6 speerpunten. Met als uitgangspunt het creëren van
economische, sociale en ecologische impact. Naast voorkomen van verspilling is het beter benutten van
rest- en bijstromen een essentiële stap. Hier ligt een belangrijke rol voor de veehouderij, inclusief
insecten, om laagwaardige biomassa om te zetten tot hoogwaardige voedingsstoffen. Scenario’s over de
toekomst van de veehouderij en de eiwitagenda staan hierin centraal. O.a. door mogelijk te maken dat
het gebruik van “former foodstuff” en andere reststromen worden benut als veevoer, in plaats van
laagwaardigere vergisting of compostering. Zaken als voedselveiligheid, diergezondheid en -welzijn,
nutritionele waarde, ecologische impact, positionering en marketing zijn randvoorwaardelijk. Binnen de
plannen die nu op tafel liggen in Europa kan de verwerking van het volume “former foodstuff” tot
veevoer uitbreiden van ca. 3 naar 7 miljoen ton. Als in de toekomst ook andere nevenstromen, denk aan
“swill” en diermeel, veilig en verantwoord gebruikt kunnen worden voor veevoer, kan dit nog veel
grotere positieve impact hebben. Wel zal dit vragen om een andere type productie- en
consumptiesysteem. Binnen WUR staat dergelijk onderzoek naar duurzame circulaire agro&food
systemen nadrukkelijke op de agenda. Bijvoorbeeld het scenario van een veehouderijsector die vooral
gebaseerd is op het gebruik van rest- en bijproducten en marginale graslanden3. Naast aanvullend
onderzoek vraagt dit een faciliterende rol van de overheid, in het ondersteunen van proeftuinen, field
labs en living labs. Als een moderne vorm van onderzoek bedrijven; inclusief, ruimte voor experimenten,
gebaseerd op wetenschappelijke onderbouwing en in continue dialoog met de maatschappij.
De Taskforce agenda geeft een perspectief om in Europa van 44 miljoen ton voedsel in 2030 te
voorkomen dat deze wordt verspild, danwel zorgen voor betere verwaarding. Door preventie,
terugdringen en hoger verwaarden van reststromen zal in Nederland, in de keten tot de consument, de
voedselverspilling tussen 450 – 900 miljoen kg moeten worden teruggebracht. Dit levert een reductie
van min. 2-3 MTon CO2 eq./jaar op, en een kostenvoordeel van minimaal 1 miljard euro. Met een netto
positieve bijdrage aan de winst en concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven, alsmede
nieuwe bedrijvigheid en winst van innovatie. Uiteindelijk gaat het om het gezamenlijk realiseren van
dergelijke kansen, in open dialoog, met het oog op de maatschappelijke belangen en uitdagingen:
Samen Tegen Voedselverspilling.

Hannah van Zanten, Feed sources for livestock: recycling towards a green planet, PhD thesis, Wageningen
University, 2016.
3