Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

27 879

Versterking van de positie van de consument

Nr. 88

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 april 2022
Met deze brief informeer ik u over de uitvoering van de motie van de
leden Stoffer en Romke de Jong (Kamerstuk 35 925 XIII, nr. 55). Deze
motie verzoekt de regering om zich in te zetten voor verdere verbetering
van de toegankelijkheid van NEN-normcommissies voor kleine
mkb-bedrijven en te bezien wat de mogelijkheden zijn voor financiële
steun voor deelname.
Hieronder zal ik eerst ingaan op het proces van normalisatie en de rol van
NEN en NEN-normcommissies. Daarna geef ik aan wat er de afgelopen
jaren op het terrein van toegankelijkheid van NEN-normcommissies is
gebeurd en wat de mogelijkheden van financiële steun voor het mkb zijn.
Tot slot zal ik ingaan op de Europese Normalisatiestrategie van de
Europese Commissie, waar ook wordt verwezen naar maatregelen om de
toegang voor het mkb tot het normalisatieproces in alle lidstaten te
verbeteren.
Wat is normalisatie?
Een norm is een vrijwillige afspraak tussen belanghebbende partijen over
de specificatie van een product, dienst of proces. Bijvoorbeeld over
kinderzitjes voor op de fiets (NEN-EN 14344) of het correct toepassen van
rookmelders in woningen (NEN 2555). De totstandkoming van normen
gebeurt via normalisatie, in het Engels: standardisation. Normalisatie is in
de basis een privaat proces, van normontwikkeling tot toepassing van de
norm: bedrijven kunnen zelf besluiten aan een norm te voldoen, tenzij in
nationale of Europese wetgeving is bepaald dat voldoen aan een norm
verplicht is. Normontwikkeling is een proces tussen belanghebbenden
zoals bedrijfsleven, ngo’s, overheden, waarbij een normalisatie-instituut
het proces begeleidt. In Nederland is dit NEN. Op Europees niveau zijn dit
organisaties zoals CEN, CENELEC en ETSI. Producten die voldoen aan
geharmoniseerde normen op Europees niveau kunnen vrijelijk op de
interne markt bewegen en worden door te voldoen aan Europese normen

kst-27879-88
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 879, nr. 88

1

overal op dezelfde manier toegepast. Dat maakt de toepassing van
normen aantrekkelijk voor bedrijven. Normen bieden daarnaast rechtszekerheid en stabiliteit aan gebruikers, verminderen kosten voor fabrikanten
en dragen hierdoor bij aan de goede werking van de markt.
Wat is NEN?
De Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) is door
Nederland in Europa aangewezen als nationale normalisatie-instelling.
NEN begeleidt het Nederlandse normalisatieproces dat plaatsvindt in
normcommissies, neemt deel in Europese en internationale normcommissies en beheert ruim 34.000 normen, zowel Nederlandse als Europese
en internationale normen. NEN is een neutraal instituut, zonder inhoudelijk belang bij het onderwerp zelf.
Het proces van normcommissies
Op haar website1 heeft NEN een overzicht geplaatst van de zeven stappen
van normontwikkeling. Elke nieuwe norm begint met een voorstel en de
voorbereiding op het proces. Zodra de reikwijdte van de te ontwikkelen
norm bekend is, wordt door NEN zo goed mogelijk in beeld gebracht
welke mogelijke stakeholders hierover geïnformeerd moeten worden
(stakeholderanalyse). Het uitgangspunt dat NEN hierbij hanteert is dat alle
partijen die een belang hebben betrokken worden bij de totstandkoming
van normen. De geïdentificeerde stakeholders worden uitgenodigd voor
een informatiebijeenkomst. Vervolgens wordt door NEN een normcommissie opgericht met de stakeholders die zich daarvoor aanmelden. De
normcommissie is de centrale plek waar stakeholders vanuit hun belang
of expertise input kunnen leveren op de te ontwikkelen norm. NEN
faciliteert daarbij. Zodra de norm in concept klaar is, wordt deze op een
openbaar toegankelijke pagina geplaatst voor publiek commentaar. Alle
commentaren worden verzameld en na de commentaarperiode besproken
in de normcommissie. Iedereen die commentaar heeft geleverd, krijgt
terug te horen hoe het commentaar is verwerkt. Na het verwerken van alle
commentaar is de norm in principe gereed voor publicatie.
Verdere verbetering toegankelijkheid mkb
Iedereen kan deelnemen aan normcommissies, en zo het normalisatieproces op het eigen terrein vooruit helpen. Mkb, grootbedrijf, overheid,
consumentenorganisaties, ideële organisaties hebben allemaal toegang
tot het systeem. Maar het is niet voor iedereen transparant hoe het
systeem werkt en wat de juiste ingangen zijn. Dit blijkt ook uit het
Technopolis-rapport2 uit 2018 (Kamerstuk 27 879, nr. 65). Met name kleine
bedrijven ondervinden soms moeite met de toegang tot het normalisatieproces. Daarnaast vraagt deelname aan een normcommissie van hen een
relatief hoge inzet van tijd en kost deelname geld. Zoals in de vermelde
Kamerbrief uit 2018 uiteen is gezet ligt hier vooral een taak voor NEN en
verschillende brancheorganisaties om het normalisatieproces ook voor
kleine partijen zo toegankelijk mogelijk te maken.
Recente stappen
Sinds de Kamerbrief uit 2019 hebben NEN en de branches niet stilgezeten.
Ondersteund door VNO-NCW/MKB-Nederland en mijn ministerie zijn met
name NEN, de FME (de ondernemersorganisatie voor de technologische
industrie) en de Koninklijke Metaalunie (KMU) voortrekkers in procesver1
2

Zie https://www.nen.nl/het-werk-van-een-normcommissie.
Zie https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-860095.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 879, nr. 88

2

nieuwingen die het voor kleine bedrijven eenvoudiger moeten maken om
zo laagdrempelig mogelijk deel te nemen aan het normalisatieproces. Uit
gesprekken met deze partijen blijkt dat financiering een rol kan spelen,
maar niet de voornaamste drempel lijkt te zijn.
De knelpunten bij het mkb liggen voornamelijk in een gebrek aan
bewustzijn, kennis en tijd. Het bewustzijn van het belang van normalisatie
is nog niet altijd aanwezig. De kennis over de inrichting van het normalisatieproces, en de mogelijkheden om daarin een rol te spelen, bereikt niet
alle partijen. De tijd en mankracht die nodig is om volledig deel te nemen
aan voor een mkb-bedrijf relevante normcommissies is er vaak simpelweg
niet.
Bij NEN worden mogelijkheden verkend om de inspraak van het mkb op
het normalisatieproces meer af te stemmen op de reële mogelijkheden
voor het mkb. Zo zijn er speciale klankbordgroepen, gebruikersoverleggen
en wordt verkend of in samenwerking met branches inspraak kan worden
uitgeoefend zonder (volledig) lidmaatschap. De bestaande mogelijkheden
moeten wel duidelijk zijn voor de kleine ondernemer. In de afgelopen
periode zijn daarom door de branches en NEN diverse acties ondernomen
gericht op het verbeteren van, en meer inzicht verkrijgen in, deelname aan
het normproces.3 Daarbij wordt gefocust op de stappen van het selecteren
van leden van een normcommissie en het ontwikkelen van de norm. Dit
heeft tot een aantal resultaten geleid:
• Om beter alle potentiële belanghebbenden in kaart te brengen heeft
NEN een AI-tool ontwikkeld. Hierdoor kan NEN meer belanghebbenden gerichter actief benaderen voor normtrajecten die aansluiten bij de
voor hen belangrijke onderwerpen. Op die manier kunnen kleine
partijen gericht worden voorgelicht over het belang van normalisatie
en de mogelijkheden om daar een rol in te spelen.
• Daarnaast wordt ingezoomd op het taalgebruik binnen normen die in
ontwikkeling zijn. Eenvoudiger taalgebruik werkt drempelverlagend,
omdat sneller duidelijk is waar de norm over gaat en of inbreng op een
onderwerp mogelijk is. Dit kan er voor zorgen dat het mkb vaker tot
inbreng overgaat. Vanuit de normredactie van NEN wordt intern en
extern steeds meer aandacht geschonken aan de wens om de normen
en communicatie op B1-niveau te schrijven. Een praktisch voorbeeld is
de «eenvoudige vertaling» van een veel gebruikt gedeelte van de norm
NEN1010 (veiligheid van elektrische laagspanningsinstallaties).
Daarnaast wordt bij de NEN Academy een initiatief gestart om
trainingen voor de eigen normontwikkelconsultants te geven om te
leren schrijven op B1 niveau.
• Verder zijn, op initiatief van NEN, FME en KMU, bij NEN de voorbereidingen gestart voor de ontwikkeling van een infographic, met daarin
de verschillende stappen van het normalisatieproces visueel weergegeven. Doel is om eenvoudig het gehele normalisatieproces in kaart te
brengen, mede vanuit het oogpunt van de kleine ondernemer.
• Sinds de Covid-pandemie zijn veel commissievergaderingen online
zijn, ook de internationale. Dat zal ook zo blijven. Dat scheelt reistijd en
kosten en drukt tegelijkertijd de CO2-voetafdruk. Tevens neemt
hierdoor het aantal deelnemers in veel commissies toe.
Hiermee vinden diverse ontwikkelingen plaats ten behoeve van de
toegankelijkheid van NEN-normcommissies voor kleine mkb-bedrijven,
zoals door uw Kamer in de motie Stoffer-Romke de Jong gevraagd.
Verdere verbetering van de toegankelijkheid verwacht ik met name van

3

Zie ook https://www.nen.nl/media/wysiwyg/Jaarverslag_2021__activiteiten_NEN_voor_MKB.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 879, nr. 88

3

actieve benadering van kleine bedrijven om het belang van normalisatie
en de mogelijkheden daarbinnen goed onder de aandacht te krijgen.
Mogelijkheden voor financiële steun voor deelname
Een ander onderdeel van de genoemde motie was om te bezien wat voor
mogelijkheden er zijn voor financiële steun voor deelname voor kleine
mkb-bedrijven. Belangrijk is dat er in sommige gevallen al steun voor het
mkb mogelijk is. Zo worden door individuele ministeries financiële
bijdragen aan normcommissies geleverd, bijvoorbeeld als de norm die in
ontwikkeling is een publiek belang raakt, of als een normcommissie een
belangrijk Europees of internationaal onderwerp volgt.
Ook kan er in specifieke gevallen binnen een normcommissie financiële
ondersteuning worden georganiseerd. Het komt voor dat bepaalde
gewenste expertise of belangenvertegenwoordiging ontbreekt omdat de
vertegenwoordigende partij(en) de kosten van deelname niet kunnen
dragen. In zo’n geval kunnen andere, draagkrachtiger, deelnemers
besluiten de kosten van deelname door deze partijen (deels) op zich te
nemen. Dit beslissen partijen altijd onderling. Binnen NEN wordt
overigens overwogen om beslissingen over verdeling van kosten op een
hoger organisatorisch niveau te beleggen.
Daarnaast kan ook via Small Business Standards4 steun worden
verkregen voor vertegenwoordiging in normontwikkeling op Europees of
internationaal niveau. Via brancheverenigingen kunnen experts worden
voorgedragen, waarbij goede aansluiting bij de branchevereniging dus
gewenst is.
Verder zit er potentie in gedeelde deelname, bijvoorbeeld door samenwerking via branches. Deze mogelijkheid zal door mijn ministerie ook
actief worden gestimuleerd richting brancheverenigingen. Tot slot
experimenteert NEN met procesinnovaties waarbij belanghebbenden op
specifieke momenten input kunnen leveren, waardoor geen deelname (en
financiële bijdrage) aan het hele proces nodig is.
Het maatwerk dat hierboven wordt beschreven helpt al om (financiële)
hobbels voor kleine bedrijven weg te nemen. Resterende belemmeringen
van financiële aard zijn minder prangend dan andere soorten belemmeringen. Daarom ondersteun ik ook in de komende periode samenwerking
met de focus op het verlichten van de problematiek rondom het gebrek
aan bewustzijn, kennis en tijd. Aanvullende financiering vanuit de
overheid, bovenop de specifieke ondersteuning die al plaatsvindt, acht ik
nu niet opportuun.
Normalisatiestrategie van de Europese Commissie
Op 2 februari jl. heeft de Europese Commissie haar Europese Normalisatiestrategie uitgebracht (zie de betreffende BNC-fiches5). Hierin kondigt de
Commissie een aantal maatregelen aan. Een tweetal maatregelen heeft
direct betrekking op het verbeteren van de toegankelijkheid van
NEN-normcommissies voor kleine mkb-bedrijven. Ten eerste roept de
Commissie de Europese normalisatieorganisaties op om uiterlijk eind
2022 voorstellen te doen om hun bestuur te moderniseren. Doel is om het
openbaar belang en de belangen van mkb-bedrijven, het maatschappelijk
middenveld en gebruikers daarin volledig vertegenwoordigd te laten zijn;
en om de toegang tot normen te vergemakkelijken. Ten tweede kondigt de
4
5

Zie https://www.sbs-sme.eu/sme-involvement/policy/representing-smes-standardisation.
Kamerstuk 22 112, nr. 3341.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 879, nr. 88

4

Commissie aan eind 2022 een proces van collegiale toetsing (peer review)
tussen de lidstaten en nationale normalisatie-instellingen te starten. Doel
is om tot meer inclusiviteit te komen, onder meer voor het maatschappelijk middenveld en gebruikers, en om voor mkb-bedrijven gunstiger
voorwaarden voor normalisatie te bewerkstelligen.
Het kabinet ondersteunt de doelstellingen achter deze maatregelen. De
maatregelen sluiten aan bij de lopende samenwerking van het Ministerie
van Economische Zaken en Klimaat (EZK) met NEN en de branches. Zodra
de initiatieven van de Commissie van start gaan, zal EZK hieraan actief
bijdragen, door goede Nederlandse praktijkvoorbeelden aan te dragen op
Europees niveau en door goede Europese praktijkvoorbeelden nationaal
in te zetten.
Ik zal uw Kamer op de hoogte houden van significante ontwikkelingen die
voortvloeien uit de Normalisatiestrategie.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 879, nr. 88

5