2
Aanbieding rijksbegrotingen voor 2017
Aan de orde is de aanbieding van de rijksbegrotingen voor
het jaar 2017.
De voorzitter:
Ik heet iedereen van harte welkom. Ik geef de minister van
Financiën het woord.
Minister Dijsselbloem:
Mevrouw de voorzitter. Ik mag u op deze Prinsjesdag de
vierde Miljoenennota van het kabinet-Rutte/Asscher aanbieden, op een moment dat alle politieke partijen plannen
maken voor de toekomst van ons land en deze hopelijk
laten doorrekenen door het Centraal Planbureau ...
(Gelach)
Minister Dijsselbloem:
… en op een moment dat kiezers zich afvragen of politici
al die nieuwe plannen en ambities waar kunnen maken.
Deze Miljoenennota laat zien dat daar in ieder geval weer
een stevige basis voor is, een basis waarop we kunnen
bouwen. Die basis moest worden gelegd op drassige
ondergrond. De internationale crisis had Nederland als zeer
open economie hard geraakt. Het tekort liep in 2009 ook
sneller op dan in andere landen. Daarbij werden verborgen
zwakke plekken in onze economie genadeloos blootgelegd.
Een deel van de groei van de jaren daarvoor bleek eenvoudigweg niet duurzaam. De uit de klauten gegroeide bankensector kreeg, ook vergeleken met die van onze buurlanden,
een harde klap.
(Gelach)
Minister Dijsselbloem:
Overnieuw? De uit de "klauten" gegroeide bankensector …
(Hilariteit)
Minister Dijsselbloem:
Er is blijkbaar een verspreking in het grammatica.
Met de inzet van veel belastinggeld werd grotere schade
voorkomen. Onze woningmarkt, opgestuwd door hoge
woningschulden, zakte ineen. Ons pensioenstelsel bleek
een stuk minder robuust dan lang gedacht. De kredietwaardigheid van Nederland stond onder druk en moest worden
hersteld.
Het is juist dat de afgelopen jaren fors werd ingegrepen,
meer dan in een aantal van onze buurlanden. Het is ook
juist dat bezuinigen op korte termijn groei en banen kan
kosten. Maar in de beoordeling of de crisisaanpak anders
had gekund of had gemoeten, kunnen we genoemde specifieke Nederlandse omstandigheden niet negeren. De cijfers
laten zien dat Nederland zich weer heeft opgericht. Maar
we kwamen van ver. Nadat in het eerste jaar van de crisis
het saldo terugliep van 0,2% naar -5,4% van het bbp hebben

Tweede Kamer

Aanbieding rijksbegrotingen voor 2017

we de begroting geleidelijk op orde gebracht. Tegelijkertijd
hebben we de structurele zwaktes in onze economie aangepakt. Het is dankzij deze aanpak dat Nederland er veel beter
voorstaat dan wanneer wij het met de Franse slag zouden
hebben gedaan.
Naast de economische omstandigheden kreeg de begroting
ook te maken met minder gaswinning en lagere gasprijzen.
De gasbaten zijn inmiddels op jaarbasis 7,5 miljard euro
lager dan we verwachtten ten tijde van de start van het
kabinet. Dit voorjaar begonnen de begrotingsvoorbereidingen met een tegenvaller van 2,4 miljard euro door de zeer
lage inflatie. Het tekort daalt dit jaar naar verwachting naar
1,1% van ons bruto binnenlands product en volgend jaar
tot 0,5%. Ook de overheidsschuld daalt volgend jaar verder
naar 62%.
Misschien nog belangrijker dan de jaarlijkse tekort- en
schuldcijfers is hoe we er op de langere termijn voor staan.
De overheidsfinanciën zijn voor het eerst sinds vele jaren
weer houdbaar op langere termijn. Dat betekent dat we
zonder verdere ingrepen in de toekomst gewoon de AOW
welvaartsvast kunnen houden, de zorg kunnen betalen en
onze dijken kunnen onderhouden. Door de overheidsfinanciën verder in balans te brengen, scheppen we ook ruimte
om toekomstige tegenvallers op te vangen en zijn we beter
bestand tegen nieuwe risico's voor de schatkist. Dat is
mogelijk omdat de economische groei doorzet met 1,7%.
Achter al die cijfers gaan mensen schuil. Mensen die hun
baan waren kwijtgeraakt, zochten nieuw werk. Veel Nederlanders werken langer door. Huizenbezitters losten hun
hypotheek af. Ondernemers gingen door en beproefden
nieuwe mogelijkheden. Maar de schade van de crisis is
voor veel mensen nog niet ingelopen. Na periodes waarin
de werkloosheid met soms 20.000 per maand toenam, daalt
zij sinds halverwege 2014 gestaag, inmiddels tot onder het
niveau van toen het kabinet begon. En de daling lijkt de
afgelopen maanden te versnellen. Toch zijn er nog altijd te
veel mensen zonder werk. In 2017 gaat het lage-inkomensvoordeel van start, een belastingkorting waardoor het voor
werkgevers goedkoper wordt om mensen aan de onderkant
van de arbeidsmarkt in dienst te nemen. Dat is nog onderdeel van de 5 miljard lastenverlichting en vooral gericht op
werkenden met een klein inkomen. Doordat het op vele
fronten beter gaat met de economie en de begroting, kunnen we geld vrijmaken om Nederland verder te versterken
en de koopkracht te ondersteunen. Het gaat bij dat laatste
vooral om mensen die niet vanzelf profiteren van de zich
herstellende economie, te weten ouderen en minima.
Koopkrachtplaatjes zijn in augustus vaste prik. We bekijken
ieder jaar nauwgezet waar de voor- en de nadelen van
economie en beleid terechtkomen. Vervolgens sturen we
bij waar nodig. Sommigen in deze Kamer zouden daar graag
vanaf zijn, maar die jaarlijkse exercitie in augustus heeft
ertoe bijgedragen dat Nederland behoort tot de landen met
de kleinste inkomensverschillen ter wereld. Dat gaat
namelijk niet vanzelf, en juist daarom is eerlijk delen een
van de pijlers van het kabinetsbeleid.
Helaas voorspellen de buurt waar een kind woont en wie
zijn ouders zijn, nog te vaak hoeveel kansen hij of zij in het
leven krijgt. In aanvulling op het koopkrachtpakket, waarvoor het kabinet ruim 1 miljard uittrekt, komt er 100 miljoen
beschikbaar om de armoede onder opgroeiende kinderen

20 september 2016
TK 1

1-2-1

aan te pakken; heel praktisch en heel gericht. Als geld een
probleem is om mee te kunnen doen op school of te kunnen
sporten, dan moeten we dat oplossen.
Daarnaast vraagt veiligheid extra inzet, onder andere voor
de nationale politie en voor Defensie. De Algemene
Rekenkamer gaf overigens dit voorjaar aan dat de problemen niet alleen op te lossen zijn met meer geld. Ook duidelijke keuzes over waar het geld naartoe gaat en hoe het
wordt beheerd, zijn onontbeerlijk om orde op zaken te
kunnen stellen. Datzelfde geldt voor de Investeringsagenda
van de Belastingdienst.
Net als in eigen land zet het herstel in de eurozone door.
Waar een paar jaar geleden landen met economische groei
nog een uitzondering waren, lijkt dit jaar ook Griekenland
als laatste de weg omhoog te vinden. De gemiddelde groei
in de eurozone komt dit jaar naar verwachting uit op 1,6%,
en het gemiddelde tekort stokt onder de 2%. De cijfers zijn
verbeterd, maar er zijn nog steeds risico's. Er zijn ook
nieuwe risico's, zoals de brexit. De agenda blijft: begrotingen geleidelijk op orde, hervormen voor meer concurrentiekracht, banken verder stabiliseren en investeringen
ondersteunen voor nieuwe banen en bedrijvigheid.
De economie groeit weer gestaag, de overheidsfinanciën
zijn gezonder en bedrijven tonen weer vertrouwen in de
toekomst. Maar te veel mensen merken daar nog te weinig
van. Er zijn nog altijd te veel kinderen die achterblijven, te
veel mensen die geen werk hebben en te veel energieke
ondernemers die hun plannen niet rondkrijgen. Na jaren
van economisch herstel, moet de aandacht nu dus verschuiven naar investeren in nieuwe kansen. Aan de ene kant
vragen grote maatschappelijke uitdagingen zoals de energietransitie, verduurzaming en onderzoek en ontwikkeling
om forse investeringen. Aan de andere kant zijn er rond het
mkb knelpunten in financiering, vooral bij de doorgroei van
kansrijke nieuwe ondernemingen. De overheid is al op veel
manieren actief om de financiering daarvan mogelijk te
maken, maar het kan en moet effectiever. Het kabinet komt
nog deze kabinetsperiode met een voorstel voor een nieuwe
instelling om deze investeringen beter te ondersteunen,
zodat we geen kansen voor de toekomst laten liggen.
Begroten werd ooit genoemd "een methode om zich zorgen
te maken nog vóór het geld wordt uitgegeven in plaats van
daarna". Dat is een mooie variatie op "regeren is vooruitzien". Om echt te kunnen vooruitzien, zeker op de komende
vier jaar, is de begroting een onmisbaar instrument, en is
deze begroting een goede basis. Daarom, mevrouw de
voorzitter, doet het mij een plezier om u de Miljoenennota
2017 en de bijbehorende stukken te mogen aanbieden.
(Geroffel op de bankjes)
De voorzitter:
Ik dank de minister voor het aanbieden van de begroting
voor het jaar 2017. Vanaf nu zal de Kamer aanvangen met
de behandeling van de begroting, te beginnen met de
Algemene Politieke Beschouwingen morgen en donderdag.
En dan nu een aantal korte — dat beloof ik u — mededelingen.

Tweede Kamer

Aanbieding rijksbegrotingen voor 2017

20 september 2016
TK 1

1-2-2