Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 474

Wijziging van de Waterwet en de
Waterschapswet en intrekking van de wet van
18 december 1985, houdende enige
voorzieningen ten behoeve van de inzet en
bekostiging van muskusrattenvangers, tot
regeling van de zorgplicht ter voorkoming van
schade aan waterstaatswerken veroorzaakt door
muskusratten en van financiële bijdragen aan
verbetering van primaire waterkeringen van de
waterschappen

Nr. 24 HERDRUK1

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 6 april 2011
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu2 heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu naar
aanleiding van de brief van 20 december 2010 inzake de uitvoering van de
moties ingediend door het lid Ouwehand bij de «spoedwet 100 miljoen»)
(Kamerstuk 32 474, nr. 23).
De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 6 april
2011.
Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding, zijn hierna afgedrukt.

1

I.v.m toevoeging van de vragen.
Samenstelling:
Leden: Dijksma (PvdA), Van Gent (GroenLinks), Snijder-Hazelhoff (VVD), voorzitter,
Slob (ChristenUnie), Aptroot (VVD), Samsom
(PvdA), Jansen (SP), Koppejan (CDA), Graus
(PVV), Ouwehand (PvdD), De Rouwe (CDA),
Bashir (SP), De Mos (PVV), Van Tongeren
(GroenLinks), Monasch (PvdA), Van Dekken
(PvdA), Dijkgraaf (SGP), Van Veldhoven (D66),
Koolmees (D66), ondervoorzitter, De Jong
(PVV), Huizing (VVD), Leegte (VVD) en Van der
Werf (CDA).
Plv. leden: Groot (PvdA), Braakhuis (GroenLinks), Houwers (VVD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Lucas
(VVD), Smeets (PvdA), Van Gerven (SP),
Haverkamp (CDA), Bontes (PVV), Thieme
(PvdD), Van Bochove (CDA), Agema (PVV),
Grashoff (GroenLinks), Plasterk (PvdA), Jacobi
(PvdA), Van der Staaij (SGP), Van der Ham
(D66), Verhoeven (D66), Van Bemmel (PVV),
De Boer (VVD), Lodders (VVD) en Koopmans
(CDA).
2

kst-32474-24-n1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

De voorzitter van de commissie,
Snijder-Hazelhoff
Adjunct-griffier van de commissie,
Israel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 474, nr. 24

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu d.d.
20 december 2010 inzake de uitvoering van de moties ingediend door het
lid Ouwehand bij de «spoedwet 100 miljoen». De leden van de SP-fractie
hebben de drie moties in kwestie gesteund en hechten grote waarde aan
de uitvoering van deze moties door de regering. De regering neemt de
motie Ouwehand c.s. over een verbod op het gebruik van verdrinkingsvallen (motie 32 474 nr. 16; hierna motie nr. 16) en de moties Ouwehand
c.s. over het meenemen van preventieve maatregelen tegen muskusrattengraverij bij groot onderhoud aan bestaande waterkeringen (motie
3 274 nr. 22; hierna motie nr. 22) in uitvoering, zij het dat de leden van de
SP fractie de indruk hebben dat het schoorvoetend is en niet van harte. De
regering neemt de motie Ouwehand/Thieme over de effectiviteit van de
bestrijding van muskus- en beverratten (motie 32 474 nr. 15; hierna motie
nr. 15) in zijn geheel niet in uitvoering. Dat kan niet de bedoeling zijn. De
leden van de SP-fractie vragen op dit punt om een heldere toelichting.
De leden van de PvdD-fractie danken de staatssecretaris voor de spoedige
schriftelijke reactie op de aangenomen moties bij de wijziging van de
Waterwet en de Waterschapswet, maar hebben daar enkele vragen over.
Motie nr. 15
De leden van de SP-fractie vragen de regering om aan te geven welke
onderzoeken er sinds 2005 zijn uitgevoerd naar de effectiviteit van
bestrijding van muskus- en beverratten op de veiligheid van waterstaatswerken en schade aan oevers. Welke daarvan hanteert de regering als
basis voor beleid? Om welke reden is dit argument niet eerder in debat
met de Kamer ingebracht? Kunnen die onderzoeksrapporten aan de
Kamer gezonden worden? Kan de regering ook aangeven welke conclusie
en aanbevelingen exact de basis vormen voor het gevoerde beleid tot nu
toe?
De leden van de PvdD-fractie constateren dat de regering in reactie op
deze motie schrijft dat er sinds 2005 meer onderzoek is uitgevoerd naar de
effectiviteit van bestrijding van muskus- en beverratten op de veiligheid
van waterstaatswerken en schade aan oevers; en dat tevens een veldproef
wordt overwogen. De regering ziet om die reden af van een nieuw
onderzoek. De leden van de PvdD-fractie vragen de regering om een
nadere toelichting op de veldproef die wordt overwogen. Door wie wordt
deze veldproef overwogen? Door wie zal deze veldproef worden uitgevoerd en op welke wijze zal het experiment worden uitgevoerd? De leden
van de PvdD-fractie wijzen de regering er op dat er sinds 1990 geen
veldproef meer is uitgevoerd en dat er weliswaar verschillende alternatieve en preventieve maatregelen zijn ontwikkeld, maar dat juist het
uitblijven van onderzoek ertoe heeft geleid dat deze maatregelen in de
praktijk veel te weinig worden genomen.
De leden van de PvdD-fractie wijzen de regering erop dat de Kamer met
de aangenomen motie duidelijk vraagt om een onderzoek te starten naar
de effectiviteit van bestrijding van muskus- en beverratten op de
veiligheid van waterstaatswerken en schade aan oevers, waarbij in elk
geval de populatieontwikkeling in kaart moet worden gebracht. Dat
betekent in de praktijk dus een veldproef. Als een andere bestuurslaag
dan de Rijksoverheid een dergelijk onderzoek start, dan zien de leden van
de PvdD-fractie dat als uitvoering van de motie, op de voorwaarde dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 474, nr. 24

2

proef op korte termijn wordt uitgevoerd. Bovendien zal moeten worden
voldaan aan de omschrijving zoals die in het dictum van de motie is
geformuleerd, onder meer wijzende op het in kaart brengen van de
populatieontwikkeling. Kan de regering toezeggen dat het gevraagde
onderzoek op korte termijn zal worden uitgevoerd conform de motie en
daarbij tevens aangeven of de Rijksoverheid het onderzoek zal uitvoeren
of een andere bestuurslaag? De leden van de PvdD-fractie gaan er vanuit
dat de Rijksoverheid in dat laatste geval een faciliterende en ondersteunende rol op zich zal nemen.
Motie nr. 16 over een verbod op verdrinkingsvallen
De leden van de SP-fractie vragen de regering om het voorbehoud van
adequate alternatieven, alvorens een verbod op verdrinkingsvallen in te
stellen, nader toe te lichten. Welke twijfels heeft de regering over het
bestaan van die adequate alternatieven voor verdrinkingsvallen?
De leden van de PvdD-fractie stellen dat een gedegen onderzoek, zoals
verzocht met motie nr. 15, ook in het belang is van de uitvoering van
motie nr. 16. De leden van de PvdD-fractie wachten de toegezegde
schriftelijke reactie van de regering met belangstelling af. De staatssecretaris geeft aan dat er pas sprake kan zijn van een verbod als er een
adequaat alternatief beschikbaar is. De genoemde leden stellen dat dat
ook is waar de motie om vraagt. De leden van PvdD-fractie zien hier wel
goede mogelijkheden toe, gelet op de aankondiging van de provincie
Zuid-Holland in 2009 om te stoppen met het gebruik van verdrinkingsvallen omdat deze provincie hier alternatieven voor heeft. De leden van
PvdD-fractie vragen de regering dan ook om hier nadrukkelijk naar te
kijken voor uitvoering van de motie nr. 16.
Motie nr. 22
De leden van de SP fractie wijzen de regering op een verschil in interpretatie van de zinsnede «op termijn goedkoper alternatief». Legt de regering
de zinsnede zo uit dat de kosten voor het nu nemen van de voorgestelde
preventieve maatregelen überhaupt op termijn goedkoper zullen zijn dan
de som van de kosten voor jaarlijkse reparatie- en herstelwerkzaamheden
aan waterkeringen? Zo nee, om welke reden twijfelt de regering hieraan?
De leden van PvdD-fractie zijn van mening dat de huidige vorm van
muskusrattenbestrijding onnodig, duur en dieronvriendelijk is en zullen de
ontwikkelingen op dit gebied dan ook nauwlettend volgen. De genoemde
leden worden graag geïnformeerd over de voortgang rond de uitvoering
van motie nr. 22. Kan de regering de Kamer daarover nog vóór voor de
volgende begrotingsbehandeling van Infrastructuur en Milieu informeren?
II. Reactie van de bewindspersoon
Inleiding
Bij brief van 20 december heb ik u bericht over de uitvoering van de
tijdens de behandeling van de Spoedwet 100 mln. aangenomen moties
die (mede) waren ingediend door het lid Ouwehand (Kamerstukken
32 474, moties nr. 15, nr. 16 en nr. 22). In reactie op deze brief hebben de
fracties van de SP en de PvdD aanvullende vragen gesteld die ik thans,
mede namens de Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie, wil beantwoorden. Hierin neem ik de reactie van de staatssecretaris van EL&I op motie nr. 16 mee die u nog tegoed had (zie Kamerstukken 32 474, nr. 23).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 474, nr. 24

3

Vragen en antwoorden
Motie nr. 15
De leden van de SP-fractie vragen onder meer naar de onderzoeken die
sinds 2005 zijn uitgevoerd en het regeringsbeleid inzake de effectiviteit
van de muskus- en beverrattenbestrijding. De leden van de PvdD-fractie
vragen naar nadere informatie omtrent de veldproef.
Door «Altenburg en Wymenga Ecologisch onderzoek» is in 2007 in
opdracht van de Landelijke Coördinatiecommissie Muskusrattenbestrijding (LCCM) onderzoek gedaan naar de effecten van tijdelijk niet
bestrijden. Het onderzoek maakt onderdeel uit van een onderzoeksprogramma van zeven onderzoeken waarbij ook de dierenwelzijnssector
betrokken was. Het rapport is te downloaden van de website van de LCCM
(www.muskusrattenbestrijding.nl). Het betreft een voorstudie naar de
mogelijke gevolgen van een veldproef. In het rapport «Muskusratten
zonder bestrijding?» wordt beschreven waarom een veldproef wenselijk is
en aan welk doel een proef moet voldoen en wordt het afwegingskader
gedefinieerd.
Met dit onderzoek is een veldproef echter niet zomaar gerealiseerd. Of een
veldproef daadwerkelijk zal plaatsvinden hangt met name af van de
benodigde omvang van het gebied en de beschikbaarheid hiervan, de
kosten van het onderzoek zelf (onder meer afhankelijk van de aanbevolen
duur van het onderzoek) en de risico’s die de proef met zich meebrengt
(mogelijk hoge kosten na afloop van de proef). Daarnaast moet zorgvuldig
worden bekeken wat precies wordt onderzocht en hoe het onderzoek
wordt ingericht. De LCCM bekijkt een en ander momenteel, ook in overleg
met vertegenwoordigers van de dierenwelzijnsector.
Als de Spoedwet € 100 mln. in werking treedt is de verantwoordelijkheid
voor de muskusrattenbestrijding wat betreft de waterstaatswerken
volledig in handen van de waterschappen. De diverse bestrijdingsorganisaties die de bestrijding voor de (provincies en) waterschappen uitvoeren,
hebben bewezen om progressief met hun vak bezig te zijn. Er wordt
continu gekeken naar mogelijke verbeteringen, zowel in de praktijk als in
theorie, getuige ook het uitgebreide en samenhangende onderzoeksprogramma. Hierbij worden ook relevante partijen als dierenwelzijnsorganisaties betrokken.
Ik denk dat alle betrokken partijen net als u het belang en het nut inzien
van een veldproef om daarmee bijvoorbeeld beter zicht te kunnen krijgen
op de relatie tussen schade aan waterkeringen en aantallen muskusratten
en op het effect van bestrijding op de aantallen muskusratten en de
schade aan waterkeringen. Gelet op de bestaande verantwoordelijkheidsverdeling en de wijze waarop daar invulling aan wordt gegeven, zie ik
geen aanleiding voor het rijk om terzake beleid te ontwikkelen of zich te
bemoeien met de uitvoeringspraktijk. Mijn rol zal zich beperken tot het op
de hoogte blijven van ontwikkelingen.
Motie nr. 16
Met motie nr. 16 verzoekt de Tweede Kamer om alternatieven voor
verdrinkingsvallen en klemmen in kaart te brengen en verder te ontwikkelen en geeft de Tweede Kamer aan geïnformeerd te willen worden over
de mogelijkheden van een verbod op het gebruik van verdrinkingsvallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 474, nr. 24

4

Een verbod op het gebruik van verdrinkingsvallen zou binnen de kaders
van de Flora- en faunawet kunnen worden gerealiseerd door het «Besluit
beheer en schadebestrijding dieren» te wijzigen. Maar een dergelijke
wijziging is pas aan de orde als er acceptabele en effectieve alternatieven
zijn.
Groepen van mogelijke alternatieven zijn:
1. alternatieve vangmiddelen;
2. alternatieve methodieken;
3. preventieve maatregelen.
Ad. 1 Alternatieve vangmiddelen
In de tweede voortgangsrapportage van de nota Dierenwelzijn en
Nationaal Agenda Diergezondheid (Kamerstukken 28 286, nr. 381) heeft de
toenmalige minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit gemeld
dat de LCCM opdracht is gegeven voor onderzoek naar diervriendelijker
vangmethoden van de muskusrat en beverrat. Een korte verkenning van
de LCCM wees uit dat er geen adequate alternatieven zijn op dit moment.
De LCCM heeft vervolgens een prijsvraag uitgeschreven. Van het
winnende idee (gasdoding) is inmiddels een prototype ontwikkeld dat
wordt getest.
Ad. 2 Alternatieve bestrijdingsmethodieken
In opdracht van de LCCM is door «Bureau Waardenburg, adviseurs voor
ecologie en milieu» een onderzoek gedaan naar «Alternatieve strategieën
voor de bestrijding van muskusratten» (te downloaden van www.muskusrattenbestrijding.nl). Maar deze alternatieve strategieën gaan altijd nog uit
van bestrijding met klemmen en verdrinkingsvallen en bieden derhalve
geen oplossing zoals bedoeld in de motie.
Ook niet-bestrijden zou een alternatief kunnen zijn. De LCCM heeft in 2009
opdracht gegeven aan het bureau «Altenburg & Wymenga ecologisch
onderzoek» de huidige en alternatieve strategieën van bestrijding te
onderzoeken. Dit rapport («Populatiedynamica van muskusratten, huidige
en alternatieve strategieën van bestrijding in Nederland») is van eerdergenoemde site te downloaden. De onderzoekers concluderen dat niet-bestrijden geen optie is als het doel is om de gemiddelde populatie te verminderen.
In de nota «Muskusrat, op alternatieve wijze schade voorkomen» (te
downloaden van www.dierenbescherming.nl) wordt niet-bestrijden wel
als mogelijk reëel alternatief gepresenteerd. Daarbij wordt aangegeven
dat nader onderzoek naar de effecten van niet-bestrijden nodig is. In 2010
is door de LCCM aan het bureau «Haskoning» en de Universiteit van
Amsterdam een second opinion gevraagd over het rapport «Populatiedynamica van Muskusratten» en de voorgestelde veldproef. Beide second
opinions geven aan dat het zinvol is om middels een veldproef meer
informatie te krijgen over de populatieontwikkeling. Zoals hiervoor
vermeld onder het kopje «Motie nr. 15.» is een veldproef in overweging.
Ad. 3 Preventieve maatregelen
In opdracht van de LCCM is door het bureau «DHV» in 2007 onderzoek
gedaan naar «Preventieve maatregelen tegen graverij van muskusratten
en beverratten» (eveneens te downloaden van de site van de LCCM). De
onderzoekers concluderen dat geen van de preventieve maatregelen
voldoende zekerheid geeft dat geen schade optreedt door graverij. Als
maatregelen wel een effect hebben, is een gevolg dat de populatie groeit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 474, nr. 24

5

waardoor alsnog een te groot risico ontstaat op onaanvaardbare schade.
Bestrijding blijft dan weer noodzakelijk om de populatie te beheersen.
Conclusie
Waar het om de muskus- en beverrattenbestrijding ten behoeve van de
bescherming van waterstaatswerken ligt het voor de hand dat waterschappen in eerste instantie de afweging maken welke bestrijdingsmiddelen, waaronder de verdrinkingsval, worden ingezet. De kaders van de
Flora- en faunawet blijven hierbij van toepassing.
De bestrijdingsorganisaties zijn, samen met vertegenwoordigers van de
dierenwelzijnsector, continu aan het kijken naar alternatieve vangmiddelen en bestrijdingsmethodieken en –strategieën. Tot op heden is er nog
geen zicht op zodanige alternatieven dat deze vanuit het perspectief van
risico’s, kosten en effect acceptabel zijn en een landelijk verbod op
verdrinkingsvallen overwogen kan worden. Ik beschouw hiermee motie
nr. 16 uitgevoerd.
Voldoende alternatieven?
De leden van de fractie van de Partij van de Dieren stellen in hun reactie
op mijn brief van 20 december jl. dat de provincie Zuid-Holland heeft
aangekondigd te stoppen met het gebruik van verdrinkingsvallen en
concluderen vervolgens dat er voldoende alternatieve vangmethoden zijn.
Van de zijde van de provincie Zuid-Holland wordt deze aankondiging
genuanceerd. In het visiedocument «Samen Werken, Samen Vangen» is
het beleid verwoord om het gebruik van verdrinkingsvallen terug te
dringen. Ook wordt door de bestrijdingsdienst geëxperimenteerd met het
gebruik van een klem die wordt geplaatst in de huidige verdrinkingsval.
Door toepassing van een klem zal er geen sprake meer zijn van
verdrinking. Bij een lage populatie (minder dan 0,25 vangst per uur)
hanteert de provincie als richtlijn dat gebruik van kooien als vangmiddel
wordt afgebouwd en er meer gebruik gemaakt wordt van klemmen als de
vangmiddel. In de praktijk wordt steeds meer gebruik gemaakt van
(post)klemmen.
Motie nr. 22
De leden van de SP-fractie willen een nadere duiding van de zinsnede «op
termijn goedkoper alternatief». De leden van de PvdD vragen of de Kamer
nog vóór de volgende begrotingsbehandeling kan worden geïnformeerd
over de voortgang rondom de uitvoering van deze motie.
In het al eerder genoemde rapport «Preventieve maatregelen tegen
graverij van muskusratten en beverratten» concluderen de onderzoekers
dat in het algemeen weinig bekend is over de relatie tussen het (graaf)gedrag in relatie tot preventieve maatregelen en stellen zij dat een
gecombineerde inzet van verschillende preventieve maatregelen voor de
hand ligt, waarbij bestrijding/beheersing van de populatie noodzakelijk
blijft. Verder constateren de onderzoekers dat ontwerpers zich vaak
onvoldoende bewust zijn van de invloed van het ontwerp van de kering
op het graven door de muskus- en beverratten. Zij bevelen aan om
algemene ontwerpeisen of richtlijnen op te stellen en voorlichting te
geven aan ontwerpers.
In lijn met mijn antwoord d.d. 20 december 2010 (32 474, nr. 23) heb ik bij
de Unie van Waterschappen, het programmabureau Hoogwaterbeschermingsprogramma en de LTO-Nederland onder de aandacht gebracht dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 474, nr. 24

6

een meerderheid in de Tweede Kamer er voorstander van is om preventieve maatregelen tegen muskusrattengraverij zoveel mogelijk mee te
nemen bij ontwerp, aanleg en groot onderhoud van waterkeringen. Ik ben
hierbij van mening dat te nemen preventieve maatregelen uiteindelijk niet
meer geld hoeven te kosten. Zo kan het al schelen als een kering niet
aantrekkelijk wordt gemaakt voor de dieren. Dit zijn echter moeilijke
afwegingen aangezien het ook beleid is om natuurvriendelijke oevers aan
te leggen, waardoor deze aantrekkelijk zijn voor deze dieren. Ook is het de
uitdaging om de kering zo goedkoop mogelijk te ontwerpen terwijl deze
toch aan het vereiste veiligheidsniveau voldoet en in de omgeving past. Ik
vind dat de extra kosten en de (te realiseren) besparingen onderdeel
behoren uit te maken van de finale besluitvorming. Ik vertrouw erop dat
waterschappen en het programmabureau hier rekening mee houden.
Afsluitend merk ik op dat ook hiervoor geldt dat dit een verantwoordelijkheid is van de waterschappen.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J. J. Atsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 474, nr. 24

7