45
Tweede Verzamelspoedwet COVID-19
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Tijdelijke voorzieningen op het terrein
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en het Ministerie van Justitie en Veiligheid, en tot wijziging
van enkele wetten op het terrein van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat, het Ministerie van Justitie
en Veiligheid en het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (Tweede Verzamelspoedwet COVID-19)
( 35497 ).
De voorzitter:
Ik stel voor, gezien het feit dat volgens mij alle woordvoerders hier zijn, dat we meteen doorgaan met ons volgende
onderdeel. Dat is de Tweede Verzamelspoedwet COVID-19,
ook met de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik geef als eerste het woord aan mevrouw Westerveld
namens de fractie van GroenLinks. Gaat uw gang.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Voorzitter. We zitten midden in onzekere tijden. Niet alleen
in het onderwijs en in de zorg, waar ik zo dadelijk wat over
ga zeggen, maar ook hier in de Tweede Kamer was het vaak
improviseren de laatste tijd. Veel geplande debatten zijn
niet doorgegaan, maar dat betekende voor velen van ons
niet dat er minder drukte was. Ik weet dat op de ministeries
keihard is doorgewerkt om scholen en leerkrachten te
ondersteunen, te werken aan steunpakketten en soms ook
hele heftige besluiten te nemen.
Voorzitter. Het schrappen van de eindtoets op de basisschool, het schrappen van examens, het sluiten van
onderwijsinstellingen, van basisschool tot universiteit: dat
alles heeft natuurlijk enorme gevolgen voor leerlingen,
onderwijspersoneel en bestuurders. Maar het heeft ook
gevolgen voor wet- en regelgeving, zoals blijkt uit de
spoedwet die we vanavond bespreken. Wij zien best dat de
behandeling noodzakelijk is, omdat er snel duidelijkheid
moet komen voor scholen over hoe bijvoorbeeld de
beoordeling door de onderwijsinspectie plaatsvindt. We
begrijpen goed dat het, met het wegvallen van de eindtoets
van afgelopen jaar, onmogelijk wordt om de resultaten van
de afgelopen drie jaar mee te nemen in de inspectiekaders.
Want als er geen toets is, dan zijn er immers ook geen
resultaten. We snappen ook dat daarom een technische
wijziging van deze wet noodzakelijk is.

wat tijd en voorbereiding kost. Ik heb daarnaast ook een
aantal verhelderende vragen aan de minister.
Voorzitter. Allereerst over de studentencompensatie. Daar
zijn net een aantal moties over ingediend. Ik heb daar ook
nog een aantal vragen over, want de regering geeft in haar
beantwoording aan dat op dit moment niet goed is in te
schatten hoe groot de studievertraging is voor studenten
van overige jaargangen, dus niet van de laatste jaargang.
De minister geeft ook aan dat ze goede hoop heeft dat veel
van deze studenten de vertraging toch kunnen inhalen.
Maar hoop geeft studenten natuurlijk geen zekerheid.
Bovendien hoorde ik van de studentenorganisaties, LSVb
en ISO, dat ze inschatten dat veel meer studenten studievertraging oplopen. Het ISO heeft dit ook onderzocht. Zij zeggen dat 54.000 studenten studievertraging oplopen als
gevolg van corona. Ik zou de minister willen vragen: hoezo
kan het ISO dit wel uitzoeken en heeft het ministerie nog
geen gegevens? Ik wil de minister vragen wanneer zij verwacht een inschatting te hebben van het aantal studenten
dat vertraging oploopt, en hoe dat zit voor niet alleen studenten in het laatste jaar, maar ook in de andere jaargangen. Ik zou de minister willen verzoeken om met de studentenorganisaties eens na te denken — daar is ze waarschijnlijk al mee bezig — over deze groep en misschien ook over
compensatie voor deze groep.
Voorzitter. Bovendien kan ik me voorstellen dat ook studenten met een functiebeperking extra vertraging oplopen,
want deze studenten maken vaak al extra kosten. Ze maken
vaker extra kosten voor bijvoorbeeld levensonderhoud,
huisvesting en vervoer. Dit zijn studenten die soms minder
goed in staat zijn dan andere studenten om aanwezig te
zijn, vanwege hun handicap of vanwege chronische vermoeidheid. Het zijn ook studenten die vaak minder goed
een bijbaan kunnen hebben. Ik zou de minister willen vragen
of deze groep goed in beeld is, en of deze studenten voldoende gebruik kunnen maken van regelingen en
gemeentelijke regelingen voor inkomensondersteuning.
Graag een reactie van de minister.
De minister zegt in haar beantwoording dat een aantal nietEER-landen ook is aangesloten bij de Europese Hogeronderwijsruimte en het Bolognaproces. Ik zou de minister willen
vragen welke landen dat zijn en of studenten uit die landen
alsnog kunnen worden meegenomen.
Voorzitter. Ik lees in de memorie van toelichting ook dat
instellingen door dit voorstel studenten kunnen inschrijven
die door COVID-19 hun opleiding niet tijdig hebben kunnen
afronden. Nu hebben we in het debat hiervoor ook een
discussie gehad met minister Slob over het voortgezet
speciaal onderwijs en studenten die opgaan voor deelcertificaten. Daar zit een aantal studenten, of leerlingen nog, bij
die deelcertificaten nodig hebben voor een opleiding in het
hoger onderwijs. Ik wil de minister vragen of zij ook specifiek naar deze groep wil kijken.

Tegelijkertijd hebben we er enige problemen mee dat
noodmaatregelen en niet-noodmaatregelen nu gezamenlijk
in een wetsvoorstel worden gestopt. Dat had wat ons betreft
misschien anders gekund, omdat wetgeving natuurlijk echt
zorgvuldig moet gebeuren en we nu in een enorm hectische
tijd al die voorbereiding hebben moeten doen. Ik voel me
daar toch niet helemaal goed bij, omdat wetgeving flink

Voorzitter. We bespreken hier een verzamelwet met
spoedmaatregelen naar aanleiding van de coronacrisis. Het
is heel ongebruikelijk, maar ik ga hier ook wat zeggen over
zorg. Wij hebben een amendement op deze wet ingediend
om het mogelijk te maken dat de kosten van deze coronacrisis niet zullen leiden tot een hogere zorgpremie, en dit
was nu eenmaal het handigste moment van de week om
dat in te dienen. Want door de uitbraak van de coronacrisis
zijn de uitgaven voor ziekenhuizen en andere zorgaanbie-

Tweede Kamer

30 juni 2020
TK 89

Tweede Verzamelspoedwet COVID-19

89-45-1

ders enorm toegenomen. Ziekenhuizen verwachten de
komende jaren nog zo'n 3 miljard extra aan kosten te maken
vanwege alle coronazorg. Die kosten kunnen nog verder
toenemen als er een tweede golf zou komen. Ons zorgsysteem is nu zo ingericht dat als er extra zorgkosten worden
gemaakt, dit wordt verhaald op de gewone mensen via
zorgpremies. Juist in een tijd waarin er heel veel onzekerheid is, waarin veel mensen hun baan zijn verloren en
waarin er ook veel onzekerheid is over de financiële situatie,
terwijl de zorgkosten de afgelopen jaren flink zijn gestegen,
wordt het wat GroenLinks betreft echt tijd om hierin andere
keuzes te maken. Wat ons betreft betalen dus niet de lagere
en de middeninkomens de rekening van de crisis, maar
dragen grotere bedrijven veel meer bij. Daarom komen wij
met het voorstel om de zorgpremie te bevriezen. Dit is een
politieke keuze. Die kunnen we deze week nog maken door
voor ons voorstel te stemmen. Dit is een manier om te
voorkomen dat de zorgkosten voor mensen in dit land nog
verder stijgen.
Voorzitter, dan even wat technischer. Het gaat er hier om
dat de zorgkosten die voortvloeien uit de coronacrisis,
kunnen worden verhaald op de zogenaamde catastroferegeling. In die catastroferegeling is opgenomen dat zorgverzekeraars een extra rijksbijdrage kunnen ontvangen om de
kosten als gevolg van de pandemie te dekken wanneer zij
kunnen aantonen dat zij hun reserves maximaal hebben
ingezet. Het gaat hier dus eigenlijk om de manier waarop
wij de kosten van de coronacrisis willen verdelen. Wie vragen we om geld bij te dragen? Wij willen voorkomen dat
mensen €250 of meer aan premie moeten betalen. Daarom
zou ik de minister willen vragen of zij namens het kabinet
een reactie kan geven op dit amendement, hoewel ik weet
dat dit niet haar onderwerp is. Ik zou haar ook willen vragen
of zij kan toezeggen dat de zorgpremie niet stijgt, ook niet
als er een tweede golf komt. Graag krijg ik straks ook een
reactie van de minister op deze punten.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Rog namens
het CDA.

De heer Rog (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Dit is een verzamelspoedwet die
verder reikt dan alleen OCW, en ik heb over een aantal
andere beleidsterreinen nog wat vragen.
Voor het deel waarvoor deze minister verantwoordelijk is,
dat onder haar portefeuille valt, danken wij het kabinet voor
de beantwoording van de vragen die wij eerder schriftelijk
konden stellen. Wij kunnen ons vinden in de tijdelijke
wetswijziging ten aanzien van de opleiding van studenten
bewegingsonderwijs en de leerresultaten. Wij zijn ook
tevreden met de antwoorden op vragen die wij hebben
gesteld over de aspirant-studenten in het hoger onderwijs.
Het is goed dat studenten specifiek op de gevolgen van het
coronabeleid gemonitord worden. De CDA-fractie is blij
met de flexibiliteit die de minister in het hoger onderwijs
vormgeeft, zoals de zachte knip en het behoud van studiepunten.

Tweede Kamer

Tweede Verzamelspoedwet COVID-19

Wat betreft Infrastructuur en Waterstaat danken wij het
kabinet voor de verheldering over wie in aanmerking komen
voor de omwisseltermijn voor het verlengen van buitenlandse rijbewijzen. Hiermee wordt duidelijk dat het voorstel
ook betrekking heeft op een houder van een rijbewijs uit
een zogenaamd derde land. Ik heb nog een vraag. Is het
kabinet bereid de effecten op de verkeersveiligheid te
monitoren van het voorstel voor houders van een nietNederlands rijbewijs van buiten de Europese Unie?
In de beantwoording wordt verder aangegeven dat in de
reguliere overleggen van het ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat met de RDW, het OM en de politie in algemenere zin nader wordt ingegaan op de mogelijke effecten op
de verkeersveiligheid rond houders van een niet-Nederlands
rijbewijs van buiten de Europese Unie. Is de minister bereid
om de Kamer op de hoogte te houden van uitkomsten van
deze overleggen over mogelijke effecten op de verkeersveiligheid, met name in de landen waar de eisen voor een rijbewijs veel lager zijn dan in Nederland en weinig sprake is
van drukke snelwegen?
Wat betreft Justitie en Veiligheid hebben we met D66 een
eenvoudig amendement ingediend, maar in die eenvoud
schuilt toch ook de schoonheid. We zien uit naar een positieve appreciatie van dat amendement door de minister.
Dank u wel.
De voorzitter:
Ik dank u wel. Dan is het woord aan de heer Paternotte
namens D66. Gaat uw gang.

De heer Paternotte (D66):
Voorzitter, dank. Spoedwetten zijn spoedwetten, met spoed
gemaakt en dus ook met spoed te behandelen door een
Kamer. Maar dat is ook nodig in deze tijd en daarom is het
goed dat ze er zijn. Wij zijn zeer tevreden over het feit dat
de compensatie er komt voor de studenten die nu studievertraging oplopen, dat de regeling er specifiek op gericht
is om studenten met een aanvullende beurs te ondersteunen en dat dat op deze manier geregeld wordt. Ik ga er
verder niet al te veel over zeggen, want onder andere middels de motie-Jetten/Heerma en in het daaropvolgende
debat hebben we er een hoop over gezegd.
Over het amendement, dat qua schoonheid, eenheid en
eenvoud inderdaad onovertroffen is, zou ik toch nog even
willen zeggen waar het vandaan komt. Wij vinden het heel
goed dat we de achterstanden in de rechtspraak gaan
wegwerken, want een achterstand in de rechtspraak is een
achterstand in de rechtsstaat. Daarvoor kunnen we inderdaad rechters gaan inzetten die het vak kortgeleden verlaten
hebben. Alleen, als we zeggen dat we dat niet beperken tot
alleen rechters die dat in de afgelopen twaalf maanden
hebben gedaan, maar dat we ook rechters inzetten die dat
in de afgelopen 24 maanden hebben gedaan, verdubbelen
we het potentiële areaal aan rechters dat we extra kunnen
gaan inzetten. Dat is wat wij samen met het CDA voorstellen. Eenvoudiger kan ik het inderdaad niet maken, meneer
Rog. Dank u, voorzitter.

30 juni 2020
TK 89

89-45-2

De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Van den Hul
namens de Partij van de Arbeid. Gaat uw gang.

Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Dank, voorzitter. Ik begin met een bekentenis, namelijk dat
ik een hele mooie spreektekst had voorbereid, maar dat
mijn computer is vastgelopen. Ik heb net tevergeefs
geprobeerd die terug te toveren, maar dat is niet gelukt. Dit
is dus een enigszins geïmproviseerde spreektekst die ik
moet putten uit mijn geheugen.
De voorzitter:
We zijn heel benieuwd.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik ga mijn best doen, voorzitter. Maar bij voorbaat een disclaimer: hij was eigenlijk nóg beter.
Het is best bijzonder om hier als woordvoerder Onderwijs
te staan en tegelijkertijd een verzamelspoedwet te behandelen die ook elementen van IenW, JenV en VWS behelst
en dat alles in een snelkookpan. We hebben al eerder in de
commissie gewisseld dat dit proces allerminst een
schoonheidsprijs verdiende. Maar inderdaad, het is ook wel
onderdeel van deze tijd dat de coronacrisis vraagt om bijzondere maatregelen. Ik sluit me dan ook aan bij wat de
heer Paternotte zei.
Maar er is één punt in de wet waar ik hier vanavond toch
nog wel aandacht aan wil besteden. Het meest politieke
punt, wellicht, van deze wet, en dat is de compensatie. We
hebben er net al over gesproken. Ook al zijn we het met de
rest van de voorstellen op al die andere onderdelen eens,
op dit punt geef ik graag toch nog wat tegengas. We hebben
net samen met de heer Futselaar een motie ingediend op
dit punt. Die werd ontraden. Die motie vroeg eigenlijk om
niks anders dan extra ruimte en coulance voor studenten
die nu buiten de regeling vallen, maar straks wel tegen
vertraging oplopen. Studenten die bijvoorbeeld wel te
maken hebben met ernstige studievertraging, maar nog
niet in het laatste studiejaar zitten. Studenten waarbij de
vertraging door corona zich pas in een later stadium manifesteert, want dat kan natuurlijk wel. Of kwetsbare studenten, studenten met een beperking, studenten met een
mantelzorgtaak of studenten met een onveilige of onrustige
thuissituatie. We hebben hier eerder ook vragen over
gesteld. De minister antwoordde toen dat zij bij studenten
die zich nog niet in het laatste studiejaar bevinden, ervan
uitgaat dat het mogelijk moet zijn om die eventuele achterstand in het laatste jaar of latere jaren in te halen. Voor
kwetsbare mbo'ers verwijst de minister naar het extra geld
dat beschikbaar is gesteld voor het vormgeven van inhaalen ondersteuningsprogramma's om verdere studievertraging zo veel mogelijk te voorkomen. Voor kwetsbare studenten in het hoger onderwijs verwees de minister naar
afspraken met onder andere de Vereniging Hogescholen,
de VSNU en de NRTO, naar de zorgplicht van instellingen
en naar de handreiking van de werkgroep Studentenwelzijn,
die aan de slag gaat met aandachtspunten voor het aankomend studiejaar.

Tweede Kamer

Tweede Verzamelspoedwet COVID-19

Dat is allemaal heel goed en wel, maar daarmee is toch nog
steeds onze zorg voor die groep studenten die niet onder
die categorie vallen, die nu met deze wet wel geholpen
worden, niet weggenomen. Dus hierbij mijn simpele vraag:
wat doet de minister voor studenten die niet onder de door
deze wet voorgestelde wet compensatie vallen en ook buiten de extra middelen vallen die beschikbaar zijn gesteld
om achterstanden te verhelpen in andere onderwijssectoren? Wat kunnen deze studenten verwachten van de
minister, nu deze wet hen niet compenseert?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Blijft u even staan, want er is een vraag voor u van de heer
Paternotte.
De heer Paternotte (D66):
Wij hebben natuurlijk een aantal regelingen: verlenging
van de studiebeurzen en teruggave van de collegegelden
voor studenten die volgend jaar afstuderen. We hebben via
het Profileringsfonds ook mogelijkheden voor studenten
die bijvoorbeeld mantelzorg moeten verlenen vanwege de
huidige situatie, de zachte knip, uitstel van het BSA, verlenging van de ov-kaart en de regeling voor studenten met
een flexbaan die niet onder de andere bestaande regelingen
vallen, waar de PvdA en D66 zich ook samen voor hebben
ingezet. En wij hebben bij het AO ook samen gevraagd: kijk
ook naar de studenten die doorstromen met de koppeling
van het nog moeten afmaken van een hbo-p en die vervolgens met een BSA zitten. Want dat zie je natuurlijk aankomen. Tegelijkertijd snap ik het heel goed. We kunnen nu al
dingen gaan regelen voor studenten waarvan we nog niet
weten of ze de vertraging kunnen inlopen. Ik zou zeggen:
eerst de vertraging inlopen. Is er iets waarvan u zegt: nee,
ik vind dat dat nu al geregeld moet worden? Of zegt u
eigenlijk: hou volgend jaar in de gaten of er studenten zijn
waarvan je merkt dat het voor hen niet te doen is om de
opgelopen achterstand in te lopen en waarvoor op dat
moment misschien iets zou moeten gebeuren?
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
De heer Paternotte somt nu een lijstje op met voorstellen
die wij omarmen en soms zelf hebben voorgesteld, bijvoorbeeld die verlenging van de aanvullende beurs. Die werd
eerst nog ontraden. Ik ben heel blij dat dat inmiddels is
meegenomen in de voorstellen. En ja, natuurlijk moeten
we al die dingen doen om te zorgen dat we juist de meest
kwetsbare studenten helpen. We hebben het inderdaad
eerder gehad over de groep die nu bijvoorbeeld wil doorstromen vanuit het mbo. Het is hartstikke goed dat de
minister aangaf dat er juist naar die overige momenten
wordt gekeken, dat die al kunnen beginnen en dat er coulance is voor dat BSA. Maar mijn vraag vanavond is de
volgende. Wij hebben het nu over de wet waarin die compensatie wordt geregeld en er ruimte wordt geboden om
voor die afgebakende groep, namelijk de laatstejaars, de
toezegging te doen: we got your back; wij staan achter jullie;
wij zijn jullie vangnet. Waarom dan niet nu al zeggen: wij
willen die coulance voor studenten voor wie dat pas in een
later stadium zichtbaar wordt? Ik maak me zorgen dat studenten uit groepen met sowieso al een hoger risico op uitval

30 juni 2020
TK 89

89-45-3

gedemotiveerd raken, zich zorgen maken en denken: hoe
moet dit nu verder?

al wil, nu al kunt realiseren. Het is nu juist het moment om
met elkaar te zoeken naar de plaats waar dit het meest nodig
is en om dat dan ook met z'n allen te doen.

De heer Paternotte (D66):
Dat snap ik. Volgens mij merkt u aan het lijstje dat ik
opnoem dat u D66 aan uw zijde vindt als u zegt: er is een
groep die er niks aan kan doen, die problemen heeft en die
we op een bepaalde manier moeten helpen. Daarom hebben
wij inderdaad ook veel voorstellen gedaan. Alleen denk ik
nu: de inzet moet vooral zijn om studievertraging te voorkomen en om te zorgen dat iemand alsnog op tijd zijn studie
kan afmaken. Dat is voor iedereen het beste. Als het nou
onmogelijk blijkt, dan moeten we op dat moment verder
kijken. Dat moeten we inderdaad met een warm hart doen.
Maar is er nou iets waarvan u nu al zegt: ik wil deze maatregel in deze wet hebben om hem te kunnen steunen?

Voorzitter. Daarbij moet je reëel oog hebben voor de zorgen
van studenten. Dat zit hier gelukkig in. Dus wij zij er ook blij
mee dat er gericht mogelijkheden voor compensatie zijn
en dat er gericht mogelijkheden zijn om de toelating makkelijker te maken. Dat zijn gewoon heel goeie punten. Wat
ik merk uit de medezeggenschap is dat zij weleens denken:
het gaat soms wel heel snel; soms ook wel een beetje buiten
ons om. Sommigen hebben daar heel goeie ervaringen
mee. In Leiden hebben ze juist heel goeie contacten met
die medezeggenschap gehad en digitaal vergaderd. Maar
ik heb ook medezeggenschapsraden gesproken die daar
grotere zorgen bij hadden. Ik ben benieuwd hoe we dat nou
een beetje in de gaten kunnen houden. Misschien zouden
we in het volgende servicedocument aandacht moeten
besteden aan best practices voor medezeggenschap en
daarin moeten opnemen hoe je dat contact goed onderhoudt. Ik zou dat netjes vinden.

Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik wil een toezegging van de minister dat zij voor deze groep
studenten de coulance en de ruimte biedt om hen te compenseren indien een vertraging zich pas later manifesteert,
indien die problemen zich pas later aftekenen. We hebben
eerder in het AO gewisseld dat de knip die nu is gemaakt
met die extra middelen om achterstanden te verhelpen
tussen p.o., vo en mbo, en aan de andere kant h.o., dat er
buiten valt, een grotendeels door financiën ingegeven knip
is geweest. Ik wil nu heel graag van de minister de toezegging dat de groep studenten die nu niet onder de wet vallen,
wel op coulance en ruimte kan rekenen, ook als die vertraging zich pas later manifesteert.
Dank, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Wiersma namens
de VVD. Gaat uw gang.

De heer Wiersma (VVD):
Voorzitter, dank. Ik wil beginnen met een groot compliment
te geven, want heel veel dingen die we hier vandaag
bespreken, hebben we als een razende in gang gezet. Dat
is heel hard werken geweest door heel veel mensen. Laat
ik het nu ook maar eens zeggen tegen de ambtenaren: het
is ongelofelijk knap hoe jullie dat hebben gecoördineerd
en aangestuurd. Dat vind ik een groot compliment waard.
Ook is de input bij het wetstraject dat wij hier bespreken
relatief mild en positief. Dat geeft aan met hoeveel zorgvuldigheid en draagvlak er is gewerkt. Dat is gewoon knap.
Het is ook nodig en het is ook goed. Wij zijn daar blij mee,
dus zijn wij ook voornemens om dit wetsvoorstel te steunen.
Voorzitter. Dat gezegd hebbende, raakt corona natuurlijk
iedereen. Het is ook altijd een afweging: waar is de nood
het hoogst en zijn de omstandigheden zo heftig dat je echt
moet ingrijpen? En wanneer doe je dat niet? Dat zijn best
ingewikkelde afwegingen. Ik sluit helemaal niet uit dat we
in de loop van de tijd ... Omdat we dat virus niet in de hand
hebben, hebben we die afwegingen niet nu al in de hand
en kunnen we daar ook niet op vooruitlopen. Al kunnen we
dat met z'n allen doen, dit is niet het moment en ook niet
het podium om te kijken of je dingen die je als partij altijd

Tweede Kamer

Tweede Verzamelspoedwet COVID-19

Voorzitter. Dan een ander punt, dat niet helemaal met deze
wet heeft te maken maar wel met het starten als student.
Het is best pittig als je als schoolverlater een keuze hebt
gemaakt en misschien nog niet eens die meeloopdag hebt
gehad. Mijn vrouw werkt aan de Universiteit Utrecht en die
heeft digitale meeloopdagen georganiseerd. Dat ging best
aardig, dat is heel leuk, maar het is wel anders. Dus tegelijkertijd heb ik wel zorgen hoe we die studenten gaan helpen.
Waarom zeg ik dat nu? Ik hoor van heel veel verenigingen
die hun uiterste best doen om dit te regelen, dat zij bij
gemeenten tegen best wel ingewikkelde procedures voor
vergunningen aanlopen, bijvoorbeeld voor buitenactiviteiten. Zij willen hun uiterste best doen om dat georganiseerd
te krijgen, maar zij moeten nu al keuzes maken om dat half
tot eind augustus goed te kunnen doen. Door de vertraging
in de afgifte van vergunningen hebben ze het daar best
moeilijk mee. Mijn vraag is dus of de minister bereid is om
met koepels van studentenorganisaties en misschien
gemeenten of de VNG te kijken hoe je dat stroomlijnt. Want
het verschilt ook per gemeente. Ik weet dat het ook nog een
veiligheidsregioding is. Maar ik heb daar wel zorg bij. Het
zou zonde zijn als er zo meteen heel goeie activiteiten niet
doorgaan omdat de vergunningsaanvraag heel langzaam
is gegaan. Kunnen we dat soms niet gewoon versnellen,
juist omdat we het belang van deze groep nieuwe studenten
zo belangrijk vinden?
Verder heb ik geen opmerkingen. Nogmaals dank aan al
die mensen die dit mogelijk maken. Ik hoop dat het hiermee
eindigt, maar we weten niet hoe corona zich ontwikkelt. We
zullen er dus rekening mee moeten houden dat we nog
meer nodig hebben. Ik vind het in die zin dus ook heel goed
dat we dat servicedocument elke keer aanpassen. Daar dus
ook mijn complimenten voor.
Dank, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Tot slot is het woord aan de heer Futselaar
namens de SP.

30 juni 2020
TK 89

89-45-4

De heer Futselaar (SP):
Voorzitter. Je maakt jezelf altijd populair als je de laatste
spreker van de avond bent, zeker als je je voor de meeste
spreektijd hebt ingeschreven. Ik moet wel zeggen dat ik,
toen ik de heer Wiersma hoorde zeggen dat de reacties
relatief mild waren, dacht: die heeft duidelijk mijn bijdrage
in de schriftelijke inbreng niet gelezen.
Voorzitter. Voordat ik stilsta bij de inhoud van de verzamelspoedwet zou ik kort willen stilstaan bij de vorm van de
verzamelspoedwet. Het enige wat alle verschillende
onderwerpen in deze verzamelspoedwet bindt, is dat ze op
de een of andere manier gerelateerd zijn aan coronamaatregelen die moeten worden genomen of waarbij rekening
wordt gehouden met de mogelijkheid dat ze misschien
genomen moeten gaan worden. Eigenlijk bindt alleen de
aanleiding al deze voorstellen. Verder is er geen verband:
niet qua inhoud, want ze bestrijken drie of vier ministeries,
en ook niet qua tijdsdruk. Wat dat betreft past het amendement van GroenLinks perfect in dit wetsvoorstel, want het
heeft geen enkel verband met de overige onderdelen.
Sommige onderdelen van deze wet moeten echt voor de
zomer door beide Kamers. Bij andere is dat toch eigenlijk
evident niet het geval, zoals ook wel min of meer wordt
erkend in de reactie in de schriftelijke bijdrage.
Voorzitter. Mijn fractie vindt het gebruik van verzamelwetten
problematisch, voor onszelf als Tweede Kamer, maar zeker
voor de Eerste Kamer, die natuurlijk alleen ja of nee kan
zeggen tegen een wet. Die heeft dan dus helemaal geen
mogelijkheid meer om te sturen. Het is niet voor niets dat
het vooral de Eerste Kamer is geweest die zich in het verleden heeft verzet tegen het fenomeen verzamelwet überhaupt. De regering verwijst in de schriftelijke beantwoording
naar een brief aan de Eerste Kamer uit 2011 waarin de
regering een aantal vuistregels en een aanwijzing formuleert
voor het gebruik van verzamelwetten. Het gevaarlijke van
verwijzen naar zulke brieven is dat ik die brieven vervolgens
ga lezen. In die brief wordt bijvoorbeeld gesteld dat er
sprake is van samenhang volgens de regels indien er sprake
is van inhoudelijke, thematische, budgettaire of uitvoeringstechnische samenhang tussen de voorstellen. Dat is bij deze
wet niet het geval. Alleen de aanleiding van alle wetsonderdelen heeft samenhang, namelijk COVID-19. Wat de SP
betreft voldoet deze verzamelwet dus niet aan de criteria
zoals die in de brief van 2011 worden geformuleerd.
Dat wordt wel wat verergerd door het feit dat wij deze wet
op zo'n laat tijdstip in het parlementaire jaar hebben ontvangen. Simpelweg gezegd: als deze Kamer niet deze week
deze wet aanneemt, of als de senaat niet volgende week
deze wet aanneemt, dan gebeurt het niet. Bijvoorbeeld
studenten die willen kunnen doorstromen onder een voorlopige toelating komen dan potentieel in grote problemen.
Niet voor deze wet stemmen is wat dat betreft dus geen
optie, ook niet voor de SP, dat zeg ik ook maar gelijk.

Voorzitter. Ik ga naar de inhoud. Ik begin met het onderdeel
over rijksmonumenten. Het kabinet wil artikel 7.8 van de
Erfgoedwet aanpassen. Dat artikel stelt kort door de bocht
dat je geen lening voor het onderhoud van je monument
krijgt als je al subsidie hebt gekregen voor hetzelfde project.
Ik heb er in de schriftelijke ronde al op gewezen dat ik een
potentieel probleem zie als het gaat om artikel 7.6 van diezelfde wet. In dat artikel staat namelijk dat je geen subsidie
krijgt als je al een lening hebt verkregen. Nu voorzie ik bijvoorbeeld de volgende situatie. Je bent een instelling, je
hebt een rijksmonument. Je gaat dat restaureren. Dat is
een groot project waarvoor je wat subsidie krijgt. In coronatijd vallen je inkomsten weg en vraag je een lening aan.
Vervolgens kom je er gaande die hersteloperatie achter dat
er een prachtige Romeinse fresco ligt of dat er overal in je
gebouw asbest zit, waardoor de kosten veel hoger blijken
te zijn. Je zegt dus: ministerie, help mij; ik zou graag meer
subsidie willen. En vervolgens is daar artikel 7.6, dat zegt:
ja, maar je kunt geen subsidie krijgen voor een project waar
je ook een lening voor hebt gekregen. Mijn vraag is dus: is
het niet logisch om ook artikel 7.6 aan te passen op grond
daarvan, of is dit een volstrekt zinloze zorg? Dat laatste kan
natuurlijk ook.
Voorzitter. Dan de inschrijving van aspirant-studenten die
nog niet aan alle eisen voldoen. Dat is misschien wel het
belangrijkste en het meest spoedeisende onderdeel van de
wet. Uiteraard omarmen wij dit voorstel dat een hoop problemen voor vertraagde studenten en scholieren kan helpen
voorkomen. We hebben wel wat zorgen over de potentiële
enkele instelling die misschien een heel afwijkende invulling
geeft aan het voorlopig toelaten. Binnen het kader van de
wet hebben instellingsbesturen of opleidingsbesturen
mogelijkheden om daarin te sturen. Terecht zegt de minister
dat een eenduidige toepassing van de wet wordt geborgd
doordat alle studenten bij dezelfde opleiding op dezelfde
manier moeten worden behandeld. Maar wij hechten er
ook wel aan dat een eenduidige toepassing ook geldt voor
vergelijkbare opleidingen, zodat Social Work in Groningen
niet totaal andere voorwaarden hanteert dan Social Work
in Leiden. Dit is niet een enorm probleem, want we hebben
eerder ook al gesproken over vertrouwen. Ik vertrouw er
echt wel op dat de meeste instellingen dit goed doen. Maar
wetgeving maak je niet alleen voor de goeden, maar ook
voor de kwaden en de uitzonderingen. Ik zou de minister
in ieder geval willen vragen of zij bereid is om de signalen
een beetje te monitoren: loopt dat allemaal wel een beetje
goed? Het hoeft niet allemaal gelijk te zijn, maar het moet
een beetje met elkaar in de pas lopen, want je wil gewoon
niet zulke grote verschillen bij iets wat zo belangrijk is.

De regering laat in de beantwoording in de schriftelijke
ronde ook weten dat er geen sprake is van verschillende
deelonderwerpen die al eerder af waren en waarmee dus
is gewacht op het geheel van de spoedwet. Als de regering
dat zegt, dan neem ik dat aan. Ik constateer dan wel dat de
regering op behoorlijk wat schaakborden erg scherp aan
de wind zeilt als wij zo'n verzamelspoedwet zo kort voor
de zomer krijgen.

Voorzitter. Dan de compensatie voor studenten. Dit wetsvoorstel geeft de minister eigenlijk een vrije hand in het
maken van een regeling voor invulling van de compensatie
voor studenten in de laatste fase van hun opleiding. Voor
de rest is in de wet niets vastgesteld. Dat merk je bijvoorbeeld heel duidelijk in de schriftelijke inbreng van het CDA.
Het CDA vraagt namelijk: waarom komen studenten aan
particuliere opleidingen niet in aanmerking voor compensatie? Het aardige is dat dat helemaal niet in de wet staat.
De wet sluit die studenten niet uit. Wat die studenten uitsluit, is de memorie van toelichting en wat daarin is
geschreven. En die kan het CDA niet amenderen. Zelfs al
zou het CDA zo ver willen gaan om te zeggen "wij willen
die particuliere studenten wel laten meetellen onder de
regeling", ze hebben daar op dit moment geen parlementair
middel voor.

Tweede Kamer

30 juni 2020
TK 89

Tweede Verzamelspoedwet COVID-19

89-45-5

Een vergelijkbare frustratie als ik nu het CDA aanpraat, heb
ik zelf ook, want ook de SP heeft natuurlijk haar eigen ideeën
over de compensatieregeling. Ik heb daar inhoudelijk al
met de minister over van mening gewisseld in het AO dat
we eerder hebben behandeld. We hebben een amendement
liggen bij de suppletoire begroting om de compensatie uit
te breiden, omdat wij vinden dat die ook zou moeten gelden
voor de wo bachelor. Maar feitelijk is dat wettelijk niet te
regelen, want ik kan niet in de regeling treden die op dit
moment sinds kort in consultatie is. Dat vind ik onbevredigend, wil ik hier weer zeggen. Die consultatie is overigens
vorige week geopend en gisteren gesloten. Dat impliceert
ook niet echt een superlangdurig en zorgvuldig proces.
Hier wordt mijn fractie dus ook weer voor een dilemma
gesteld. Wij zouden heel graag een vol debat willen over
de compensatieregeling en misschien een nadere invulling
van de wet willen geven, maar de minister stelt: ja, maar
als we dit onderdeel nu niet aannemen, komt de uitkering
in september in gevaar. Dat begrijp ik ook. Het is voor mijn
fractie dus ook geen optie om te zeggen: we amenderen
dit hele stuk er gewoon uit en we gaan er in september een
keer met z'n allen over praten. Ik wil het er dus toch op
houden dat wij ons het recht voorbehouden om in het
najaar opnieuw de discussie over compensatie te beginnen,
bijvoorbeeld naar aanleiding van een inventarisatie over
de vertraging, waarvan we net hebben afgesproken dat die
gaat worden gehouden.
Voorzitter. Tot slot het onderdeel Justitie en Veiligheid. Ik
wil daar eerlijk over zijn: ik had van mijn justitiewoordvoerder een aantal vragen meegekregen over het feit dat we nu
rechters de mogelijkheid geven om drie jaar langer te blijven zitten. De vraag is dan: waarom kies je voor drie jaar?
De coronacrisis gaat waarschijnlijk niet zo lang duren. Het
lijkt er dus op dat we nu ook de reguliere vertraging aan
het oplossen zijn met deze maatregel, en niet alleen de
coronavertraging. Maar toevallig was ik twee VAO's geleden, toen ik hier kwam aanrennen, voorzitter van de commissie Justitie, ter vervanging van de heer Van Meenen.
Die vraag is daar beantwoord. Ik vind het flauw om dan
hier dezelfde vraag te gaan stellen, maar ik wil toch wel
even markeren hoe ongemakkelijk het is dat een onderwijswoordvoerder die niet over justitie gaat, aan een onderwijsminister die niet over justitie gaat in dit geval een inhoudelijke vraag zou moeten stellen. Ook dat zegt iets over het
ongemak en de onwenselijkheid van dit soort verzamelspoedwetten.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Futselaar. Daarmee zijn we aan het
einde van de eerste termijn van de kant van de Kamer. Ik
kijk even naar de minister. Zij kan meteen met de beantwoording beginnen. Daar geef ik haar dus graag de gelegenheid
voor.

Minister Van Engelshoven:
Voorzitter, dank. Ik dank alle leden voor hun bijdragen en
ook voor de moeite die zij zich hebben getroost om dit
wetsvoorstel op korte termijn goed tot zich te nemen.

Tweede Kamer

Tweede Verzamelspoedwet COVID-19

Voorzitter. Voor ik aan de inhoudelijke beantwoording
begin, wil ik één ding zeggen over de voorbereiding van
dit wetsvoorstel. Een van u zei dat er op de ministeries ook
heel hard werd gewerkt. Ik wil hier even één iemand in het
bijzonder bedanken. Onze directeur Juridische Zaken op
het departement, Jan Veringa, is afgelopen vrijdag na enig
uitstel toch met pensioen gegaan. Maar hij is in deze coronatijd extra gebleven om bijvoorbeeld dit soort wetsvoorstellen tot een goed einde te brengen. Hij heeft dat zo
intensief en loyaal gedaan en hij heeft de heer Slob en mij
de afgelopen maanden zo intensief bijgestaan in alles wat
uitgezocht moest worden, dat ik hem als dank een plekje
in de Handelingen gun. Ik weet dat hij daar blij mee zal zijn.
Jan, via deze weg ongelofelijk veel dank voor jouw werk.
En tegen de heer Futselaar zeg ik: ondanks dat er best kritiek
mogelijk is op het wetsvoorstel.
Voorzitter. Ook voor mij geldt dat dit toch heel bijzonder is.
Dat maakt dat ik met de heer Futselaar zeg dat je ook als
kabinet dit soort verzamelwetten eigenlijk niet moet willen.
Het heeft altijd iets ongemakkelijks. Ondanks het feit dat
het kabinet met één mond spreekt, sta ik hier dadelijk ook
wat ongemakkelijk onderwerpen te behandelen, bijvoorbeeld als het gaat om rijbewijzen, de leeftijd van rechters
en zorgpremies. Dat is nou niet iets waar ik zomaar alle
vragen over kan beantwoorden. Dus ja, het heeft iets
ongemakkelijks. Het kabinet zegt ook dat dit in de regel
onwenselijk is. Dat moet je niet doen. Er past dus ook grote
terughoudendheid als je met zo'n verzamelwet komt.
En toch hebben we hier daarvoor gekozen. Zoals het in deze
tijd helaas moet, zaten we met een aantal dingen die je
gewoon in een heel kort tijdsbestek wil regelen. Dat zijn
wetsvoorstellen die ook van de Raad van State om een
behandeling met spoed vragen. Als je dat telkens weer in
een apart voorstel gaat doen, vraagt dat ook heel veel extra
werk. Tegelijkertijd hebben we geoordeeld dat de complexiteit van een aantal zaken dat hier wordt geregeld niet
zodanig is dat dit een apart wetsvoorstel rechtvaardigde;
vandaar deze keuze. Maar ik zeg er eerlijk bij dat dit geen
schoonheidsprijs verdient. De heer Futselaar heeft helemaal
gelijk dat je dit soort verzamelwetten zo veel mogelijk moet
vermijden, zeker ook vanwege het spoedeisende karakter.
Voorzitter. Ik ben me er zeer goed van bewust dat wij dit
op een heel laat tijdstip hebben ingediend. Het ware chiquer
geweest als ik wellicht ook even een voorwaarschuwing
had gegeven aan de Kamer, zo van: dit komt er aan en dat
vraagt van u op korte termijn heel veel werk. Dat ware chiquer geweest en daarom ook mijn dank aan u allen dat u
toch hebt meegewerkt aan het feit dat wij het wetsvoorstel
deze week kunnen behandelen. Ik hoop ook van harte dat
u er deze week over stemt, want dan kan dat ook in de
Eerste Kamer volgende week. Dan weten studenten op een
aantal terreinen gewoon waar ze aan toe zijn. Dan kunnen
we bijvoorbeeld de zachte knip regelen.
Voorzitter. Ik wil nu ingaan op een aantal van de gestelde
vragen. Ik probeer dat zo goed mogelijk thematisch te doen.
Allereerst het punt van de Erfgoedwet. De heer Futselaar
heeft heel goed gezien dat het wetsvoorstel een soort
nieuwe samenloop regelt in de subsidie dan wel lening
vanuit de Erfgoedwet. Maar nu vraagt hij eigenlijk of dat
andersom ook niet geregeld moet worden, in artikel 7.6.
Het gaat om eigenaren van rijksmonumenten die een lening
hebben gekregen voor een restauratie. In dat geval kun je
inderdaad geen aanvullende subsidie krijgen. Als je kiest

30 juni 2020
TK 89

89-45-6

voor een lening — dat is vaak een laagrentende hypotheek
van het nationaal Restauratiefonds — dan kun je 100% van
de restauratiekosten gefinancierd krijgen. Aanvullende
subsidie is daar dus niet nodig. Als je restauratiekosten
onverhoopt hoger uitvallen, kun je op basis van de voorwaarden die het nationaal Restauratiefonds stelt, een aanvullende laagrentende lening krijgen. Die samenloop is dus
al geregeld. Er hoefde dus geen aanpassing plaats te vinden
in deze wet.
De heer Futselaar had het over de voorwaardelijke toelating
in het onderwijs. Dat is een heel belangrijk punt. De heer
Wiersma zei dat het heel belangrijk is dat we dit voor studenten regelen, want dit is ook een belangrijk instrument
om te voorkomen dat de studenten die nog niet in hun
laatste jaar zitten, een onnodige vertraging oplopen.
De heer Futselaar vraagt terecht hoe je willekeur voorkomt.
Hoe voorkom je dat een student in het ene geval wel alvast
kan doorstromen en in het andere geval niet? De heer Futselaar en ik zijn alle twee een beetje van het principe: we
hebben veel vertrouwen, maar soms wil je ook goed de
vinger aan de pols houden. In het servicedocument hoger
onderwijs staan afspraken over hoe instellingen zo goed
mogelijk vorm moeten geven aan de voorwaardelijke toelating. Ik vertrouw erop — dat heb ik tot nu toe ook gezien
— dat de bestuurlijke afspraken in het servicedocument
ook staan. Mbo-instellingen geven bij een overgang van
mbo naar hbo bijvoorbeeld een afrondingsadvies. Zij geven
dus aan wat een student wel en niet heeft afgerond, met
een advies over of zij vinden dat hij kan doorstromen. De
afspraak is dat dit een heel zwaarwegende rol moet krijgen
bij de toelating tot de hogeschool. Hogeronderwijsinstellingen moeten op hun beurt rekening houden met de rechtsgelijkheid en rechtszekerheid van studenten. Studenten die
voor eenzelfde opleiding in aanmerking komen, moeten
echt op dezelfde manier worden beoordeeld. Ik verwacht
dat men transparant en open is over hoe men dat doet.
Indien een student het daar niet mee eens is, kan hij
natuurlijk altijd bezwaar aantekenen bij de geschillencommissie. Ik zal met de instellingen en de studentenorganisaties — via het ISO en LSVb krijgen we altijd heel veel signalen uit de medezeggenschap en van studenten — de vinger
aan de pols houden dat dit goed loopt. Ik vind het met de
heer Futselaar heel belangrijk dat dit echt goed georganiseerd wordt.
Voorzitter. In eerdere algemeen overleggen hebben we al
een discussie gehad over de vraag of de compensatieregeling niet moet worden uitgebreid naar de wo-bachelor. Ik
heb al gezegd dat de heer Futselaar daar eigenlijk wel een
valide redenering over heeft. Wij hebben gekozen voor de
80/20. Voor de grote bulk van studenten gaat het goed. Ik
zie nu overigens ook dat het aantal inschrijvingen voor een
master behoorlijk oploopt. Waarschijnlijk gelet op de situatie
op de arbeidsmarkt, zien we dat meer studenten ervoor
zullen kiezen om langer in het onderwijs te blijven. We
hebben hier een debat over gevoerd. We zijn het er niet
eens over geworden en dat gaan we hier ook niet worden,
geloof ik.
De voorzitter:
Toch een poging, meneer Futselaar, of niet?

Tweede Kamer

Tweede Verzamelspoedwet COVID-19

De heer Futselaar (SP):
Nee, voorzitter, ik heb die hoop opgegeven. Even een heel
praktische vraag. Er ligt een amendement voor van mij om
extra budget te geven aan de compensatieregeling, met als
onderliggend doel het uitbreiden van de regeling naar de
wo-bachelor. Ik ben de eerste om te erkennen dat ik misschien nog wat zendingswerk moet verrichten, maar mocht
het amendement aangenomen worden, is de minister dan
bereid om de conceptregeling aan te passen conform dat
amendement?
Minister Van Engelshoven:
Als uw zendingswerk van dien kwaliteit is dat u daar een
meerderheid voor krijgt, ben ik niet te beroerd om dat geld
uit te geven.
De voorzitter:
Gaat u door.
Minister Van Engelshoven:
Mevrouw Westerveld en mevrouw Van den Hul vroegen
hoe ik er zicht op houd of studenten vertraging oplopen.
Mevrouw Van den Hul vraagt ook of ik nu niet alvast kan
toezeggen dat de studenten die mogelijk ooit vertraging
oplopen, zicht hebben op compensatie. Ik ben het met de
heer Wiersma eens dat dit nu echt geen verstandige keus
zou zijn. Dat is niet alleen een kwestie van financiële ruimte.
Dat is echt een keus vanuit de inhoud, om een aantal redenen. Iedere student heeft liever op tijd zijn diploma dan
compensatie. Dus moet je met elkaar alles op alles zetten
om ervoor te zorgen dat je systemen zo inricht dat vertraging wordt voorkomen. Vandaar ook dat we bijvoorbeeld
van een harde knip een zachte knip hebben gemaakt. Vandaar ook dat we het mbo extra middelen hebben gegeven
om extra te begeleiden. Daarom vind ik dat er bij de overgang van het mbo naar het hoger onderwijs, maar ook in
het hele hoger onderwijs goed moet worden gekeken naar
de zorgplicht die men ook echt heeft om studenten zo goed
mogelijk te begeleiden. Wordt dat een ingewikkelde opgave,
zowel voor het hoger onderwijs als voor de student? Ja,
maar het zijn ook moeilijke tijden, voor ons allemaal. Ik
weet ook dat we hierin veel van mensen vragen, maar als
je nu al zou zeggen dat wij ons erbij neerleggen dat voor
hele brede groepen die vertraging er is, helpen we de student uiteindelijk niet. Want de incentive om die vertraging
te voorkomen, haal je zo grotendeels weg. Ik ben het op dit
punt wel met de heer Wiersma eens. Het is een beetje van:
we'll cross that bridge when we get there. We gaan goed
de vinger aan de pols houden en we gaan goed monitoren,
maar we moeten nu met elkaar alles op alles blijven zetten
om vertraging te voorkomen. Dat is waarmee je studenten
echt het beste helpt. Vraagt het veel van iedereen? Ja, maar
het is nu wel de verstandigste keus. Wanneer hebben wij
daar precies zicht op? Wij houden ook hier, net zoals we
ieder jaar eigenlijk alle onderwijsbeleidsmaatregelen
monitoren, heel goed de vinger aan de pols voor wat betreft
hoe het eruitziet.
Voorzitter. Mevrouw Westerveld had in dit kader nog de
vraag: hoe worden kwetsbare studenten nou financieel
gesteund? Kijk, ik ben het met mevrouw Westerveld eens
dat je moet voorkomen dat kwetsbare studenten, die het
toch al moeilijk hebben, extra de dupe worden van deze

30 juni 2020
TK 89

89-45-7

tijd. Daarom hebben we met de Vereniging Hogescholen,
de VSNU en de NRTO ook afgesproken dat hun leden de
ruimte die er vanaf 15 juni is, gebruiken voor toetsing,
praktijkonderwijs en extra begeleiding van kwetsbare studenten. We vragen hen dus ook om daar waar het de
kwetsbare studenten echt helpt, de ruimte die er is te
gebruiken om hen zo veel mogelijk op locatie te ontvangen.
Het andere signaal dat wij horen, is dat het voor veel studenten met een beperking ook wel kansen biedt om digitaal
onderwijs te volgen. Dit maakt namelijk dat zij de reis naar
de onderwijsinstelling, die voor sommige studenten met
een beperking niet makkelijk is, niet hoeven te maken. Er
zitten dus twee kanten aan. De werkgroep studentenwelzijn
zal voor het zomerreces nog een handreiking publiceren
met aandachtspunten voor het aankomende studiejaar en
voor de herstart van het fysieke onderwijs: hoe hou je
daarbij zo veel mogelijk rekening met kwetsbare studenten?
Ondanks al deze maatregelen kan ik ook niet uitsluiten dat
kwetsbare studenten de komende tijd extra steun nodig
zullen hebben. De zorgplicht die hogescholen en universiteiten hebben, vullen ze nu al dagelijks in via extra ondersteuning, aangepaste tentamenmogelijkheden of op financieel vlak, bijvoorbeeld via het Profileringsfonds. Ik blijf de
situatie van kwetsbare studenten ook goed monitoren. Ik
ga me hier ook tegenaan blijven bemoeien. Als we die
handreiking bijvoorbeeld hebben, gaan we kijken of we dat
in de praktijk terugzien. Hoe gaat het met het beroep op het
Profileringsfonds? Gaat dat goed? Ik ben het dus met u eens
dat we hier extra aandacht voor moeten hebben.
Mevrouw Westerveld vroeg mij ook nog ...
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld, over het laatste wat de minister
gezegd heeft.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dit gaat over de kwetsbare studenten. Ik weet niet of de
minister de beantwoording daarover nu heeft afgerond,
maar ik ben er in ieder geval heel blij mee dat de minister
zegt: we blijven dit monitoren. Volgens mij is het heel goed
om deze groep in het vizier te houden, niet alleen als het
gaat om de vraag of ze wel wel goed toegankelijk onderwijs
kunnen krijgen, maar ook voor wat betreft de financiële
kant. Dan heb je natuurlijk het Profileringsfonds, maar soms
ontvangen deze studenten bijvoorbeeld aanvullende uitkeringen omdat ze dat nodig hebben vanwege de hogere
kosten. Ik wil de minister vragen of zij ook op de een of
andere manier in staat is om met haar collega's van de
zorgkant en van de inkomenskant in ieder geval eens te
kijken of het nu goed gaat met deze groep, bijvoorbeeld
over een halfjaar. Ik kan me namelijk voorstellen dat deze
groep extra vertraging oploopt. Dat heeft dan natuurlijk ook
gevolgen voor de kansen op de arbeidsmarkt enzovoorts.
Volgens mij moeten we dit echt goed met elkaar in de gaten
houden. Dat is natuurlijk ook een beetje ministerie-overstijgend.

inderdaad zullen monitoren wat de groepen studenten zijn
die echt extra vertraging oplopen of die uitvallen. Want dat
is ook nog een zorg: dat er studenten zijn die uitvallen. Die
monitor heb ik toegezegd. En ik heb volgens mij in dat debat
ook toegezegd dat ik u dit najaar een beeld zal geven hoe
het daarmee staat en of we daar voldoende zicht op hebben.
Voorzitter. Mevrouw Westerveld had ook nog een vraag
over studenten met deelcertificaten. Het wetsvoorstel maakt
het mogelijk om studenten toe te laten die nog niet geheel
aan de vooropleidingseisen en toelatingseisen voldoen.
Voorwaarden zijn wel dat dat te wijten is aan de coronacrisis, dat zij hun studievertraging binnen de gestelde termijn
kunnen inhalen en dat zij over voldoende basis aan kennis
en vaardigheden beschikken om met de vervolgopleiding
te kunnen starten. Dat betekent dat instellingen ook de
mogelijkheid hebben om studenten toe te laten die eventueel nog een of enkele deelcertificaten moeten halen, bijvoorbeeld als het gaat om het afleggen van staatsexamens. Dat
kan dus ook. In het servicedocument vindt u ook die
afspraken terug, bijvoorbeeld als het gaat om staatsexamens in relatie tot de toelating tot een bacheloropleiding.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik begrijp deze reactie, maar we zitten nu volgens mij wel
met een dilemma. Ik heb hiervoor in een debat met minister
Slob en ook vorige week in een debat met minister Slob
een discussie gehad, omdat studenten die opgaan voor een
deelcertificaat geen herkansingsmogelijkheden krijgen.
Studenten in het speciaal voortgezet onderwijs die opgaan
voor een diploma, krijgen er bijvoorbeeld vier. Daarvan
zegt minister Slob: dat ligt ook aan de beperkte beschikbaarheid van examinatoren. Dat kan ik volgen, maar het is
natuurlijk wel lastig als instellingen in het hoger onderwijs
deze aankomende studenten wel kunnen binnenlaten, maar
er vervolgens binnen een jaar geen herkansingsmogelijkheid is. Ik snap dat dit een puzzel is, dat het een discussie
is die we misschien verder met minister Slob moeten voeren, maar het loopt hier wel spaak tussen in ieder geval de
goede intentie van deze wet en de uitvoering ervan als het
gaat om leerlingen die certificaten moeten halen, die nul
herkansingsmogelijkheden krijgen.
Minister Van Engelshoven:
Ik begrijp uw vraag. Als je bijvoorbeeld nog een staatsexamen moet doen en je hebt dat nodig om toegelaten te
worden tot de bacheloropleiding, dan heb je daarvoor tot
1 januari de tijd. Dan zegt u: maar wat nou als er tot 1
januari daar niet de kans voor is? We weten niet of dat soort
situaties zich zullen voordoen. Het zal waarschijnlijk om
een enkele uitzondering gaan. Voor dit soort gevallen hebben we in de regel gewoon een hardheidsclausule. Dus
volgens mij lost dat zich via die route op. Mocht het anders
zijn, dan kunnen we altijd nog iets doen. Wellicht sta ik hier
dan weer met een spoedwetje om dit te repareren. Maar ik
heb het idee dat dit zich wel oplost omdat men tot januari
de tijd heeft.

Minister Van Engelshoven:
Ik heb al eerder vandaag en ook vorige week in een debat
in de richting van de heer Futselaar toegezegd dat we

Voorzitter. Dan de vraag van mevrouw Westerveld welke
niet-EER-landen aangesloten zijn bij het Bolognaproces en
of die studenten ook zijn meegenomen in dit wetsvoorstel.
Niet-EER-landen die bij de Europese hoger onderwijsruimte
zijn aangesloten, zijn onder meer landen als Kazachstan,
Azerbeidzjan, Albanië en Armenië. Wat in het wetsvoorstel

Tweede Kamer

30 juni 2020
TK 89

Tweede Verzamelspoedwet COVID-19

89-45-8

is opgenomen voor internationale instroom, is gelijk geregeld voor EER- en niet-EER-studenten. Dus het wetsvoorstel
maakt het zowel voor EER- als voor niet-EER-studenten
mogelijk om te worden toegelaten tot een Nederlandse
masteropleiding indien nog niet voldaan is aan een toelatingseis. Volgens mij hebben we dat onderscheid in het
wetsvoorstel gedekt.
Voorzitter. Dan kom ik bij een aantal onderwerpen die op
terreinen liggen waarover ik, met de woordvoerders hier,
zeg: het zijn niet de terreinen waar ik het meest in thuis ben,
maar ik doe mijn best om daar naar vermogen op te antwoorden.
Allereerst kom ik bij het amendement op stuk nr. 9 van de
heren Groothuizen en Van Dam over de periode waarbinnen
rechters na 70 jaar voor herbenoeming in aanmerking
kunnen komen. Dit amendement is volgens mij in een
andere vergadering in dit pand besproken, en krijgt oordeel
Kamer. Volgens mij scheelt ons dat allemaal een hoop discussie.
Voorzitter. De heer Futselaar maakte nog een punt van de
maatregel op leeftijdsgrenzen. Die is met name bedoeld
om de werkvoorraad ten gevolge van corona op te lossen.
Er komt niet iets achter weg van: o ja, er waren nog andere
achterstanden en die doen we op deze manier ook.
Dan een punt op het gebied van het ministerie van IenW:
de rijbewijzen. De heer Rog vroeg of het kabinet bereid is
de effecten op de verkeersveiligheid te monitoren van het
voorstel dat hier ligt om voor houders van een niet-Nederlands rijbewijs van buiten de Europese Unie, het verkrijgen
van een Nederlands rijbewijs mogelijk te maken. Zoals al
aangekondigd door de minister van IenW zal in meer algemene zin over de mogelijke effecten op de verkeersveiligheid door houders van buitenlandse rijbewijzen overleg
gevoerd worden met het OM, de politie en de Rijksdienst
voor het Wegverkeer, waarbij ook wordt gekeken naar deze
monitoring. Bij de monitoring zal ook gesproken worden
over de mogelijke effecten van dit wetsvoorstel. Daarbij
moet ik wel aantekenen dat de looptijd van en de groep
betrokkenen bij dit wetsvoorstel echt heel beperkt zijn,
waardoor het mogelijk lastig is om de precieze effecten op
de verkeersveiligheid daarvan te monitoren. Maar de
minister heeft mij meegegeven dat zij de mogelijkheden
daartoe wel zal bespreken en de Kamer zal informeren over
de uitkomsten van dat overleg.
Dan is er nog het amendement van mevrouw Westerveld
over het verruimen van de catastroferegeling. Het zal
mevrouw Westerveld niet geheel verrassen dat ik dat
amendement moet ontraden. De catastroferegeling garandeert dat de extra coronakosten die verzekeraars dienen te
dekken, niet meer bedragen dan 4% van hun vereveningsbijdrage. Om deze kosten te dekken, moeten de verzekeraars
de reserves aanspreken. Het kabinet gaat ervan uit dat
zorgverzekeraars hun reserves zullen inzetten om deze
kosten te dekken. Die reserves zijn immers ook bedoeld om
financiële tegenvallers op te vangen. De eisen die GroenLinks in het amendement stelt aan die inzet van reserves
zijn in strijd met Europese regelgeving. Het is juridisch ook
niet mogelijk om in het lopende jaar een verandering met
nadelige gevolgen voor de zorgverzekeraars door te voeren.
Dat ondermijnt ook het gerechtvaardigd vertrouwen van
de zorgverzekeraars. Een zorgverzekeraar mag ook niet

Tweede Kamer

Tweede Verzamelspoedwet COVID-19

onder zijn wettelijk vereiste eigen vermogen zakken. De
Nederlandsche Bank houdt daarop toezicht. Het amendement van GroenLinks kan juist ook leiden tot toekomstige
premiestijgingen. Volgens mij was dat nou juist wat
mevrouw Westerveld meende te willen voorkomen. Om
deze redenen wordt het amendement ontraden.
Mevrouw Westerveld vroeg mij ook nog of de coronakosten
niet los moeten worden gezien van de algemene zorgkosten.
Moeten we niet voorkomen dat de zorgpremie harder stijgt
en dat de kosten van deze crisis bij de middeninkomens
terechtkomen? Er zijn op dit moment geen signalen dat de
totale zorgkosten veel hoger uitkomen door deze crisis. Als
de totale zorgkosten niet veel stijgen als gevolg van de
coronakosten, dan zal de premie ook niet veel hoger worden. De gevolgen van de COVID-19-crisis zullen door alle
partijen gedragen moeten worden, zowel door de Staat als
de zorgverzekeraars als de premiebetaler. Er is dus geen
reden waarom de coronakosten helemaal geen invloed
mogen hebben op de premie. Het kabinet gaat er wel van
uit dat zorgverzekeraars hun reserves zullen inzetten om
die premiestijging te dempen. Daar zijn deze reserves
namelijk ook voor bedoeld. Overigens geldt dat lage inkomens altijd via de zorgtoeslag worden gecompenseerd voor
die premiestijging. Verder kijken we elk jaar in augustus
naar de koopkrachteffecten en dit jaar zullen we zeker ook
goed kijken naar de koopkrachteffecten op de middeninkomens. Maar alles overwegende moet ik uw amendement
wel ontraden.
Voorzitter, dan ben ik aan het einde gekomen van mijn
beantwoording.
De voorzitter:
Maar mevrouw Westerveld heeft nog een vraag.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik doe dat met het risico dat ik als een woordvoerder die
op dit onderwerp niet de woordvoerder is, zonder de kern
te raken in een technische discussie beland met een
minister die er niet over gaat. Met ons amendement willen
we juist regelen dat de middeninkomens niet worden
getroffen. Als we niets doen, weten we dat de zorgkosten
omhooggaan en dat een deel via de zorgpremies en de
inkomensafhankelijke zorgbijdrage bij deze groep terechtkomt. De minister zegt dan: als we uw amendement doorvoeren, lopen we juist de kans dat de zorgpremie via een
omweg omhoog moet gaan. Daar willen we natuurlijk niet
in terechtkomen. Maar is de minister het niet met mij eens
dat de zorgpremie als we niets doen sowieso omhooggaat?
Zo ja, moeten we dan niet iets doen om in ieder geval te
voorkomen dat de middeninkomens direct geraakt worden
door de coronacrisis?
Minister Van Engelshoven:
Mevrouw Westerveld begrijpt heel goed dat zij van mij het
onmogelijke vraagt als zij mij om een voorspelling vraagt
van wat deze crisis gaat doen met de zorgpremies. Zelfs
als de collega's van VWS hier zouden staan, zouden zij niet
precies kunnen zeggen wat er gaat gebeuren. Ik heb u
zojuist aangegeven dat het kabinet daar in augustus, wanneer we het koopkrachtbeeld vaststellen, een preciezer

30 juni 2020
TK 89

89-45-9

beeld van heeft. Ik zou zeggen dat dat het moment is om
die discussie te voeren.
De voorzitter:
Dank u wel. Is er behoefte aan een tweede termijn? Niet
iedereen is in de zaal aanwezig, want de heren staan in de
wandelgang. Eigenlijk hebben we zelfs geen quorum meer!
Heren! Heeft iemand van u behoefte aan een tweede termijn? Ik zie dat dat niet het geval is en daarmee zijn we
gekomen aan het einde van de beraadslaging.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
De stemmingen over de amendementen en het wetsvoorstel
vinden aanstaande donderdag plaats. Ik wens u tot slot
allemaal nog een goede avond!

Tweede Kamer

Tweede Verzamelspoedwet COVID-19

30 juni 2020
TK 89

89-45-10