Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

839
Vragen van het lid De Lange (VVD) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het bericht «Veel inzet onbevoegd personeel in zorg»
(ingezonden 8 november 2018)
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) mede
namens de Minister voor Medische Zorg en Sport (ontvangen 4 december
2018).
Vraag 1
Heeft u het artikel «Veel inzet onbevoegd personeel in zorg»?1 Wat is uw
reactie daarop?
Antwoord 1
Ja.
Het is belangrijk dat zorg wordt verleend door ter zake kundige personen.
Verpleegkundigen en verzorgenden zijn opgeleid in het uitvoeren van
verpleegkundige en verzorgende handelingen. Voor deze handelingen dienen
de zorgverleners bevoegd en/of bekwaam te zijn. Er zijn echter ook handelingen of niet-zorgtaken die door ander personeel onder voorwaarden kunnen
worden uitgevoerd. Ik ga hier nader op in onder vraag 8. Ik vind het positief
dat instellingen kijken naar andere mogelijkheden als zij kampen met een
tekort aan personeel. De inzet van niet voor de zorg geschoold personeel op
niet-zorgtaken kan daarbij een oplossing bieden.
Vraag 2
Heeft u kennisgenomen van de uitkomsten van de peiling onder 2.570 leden
van de Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN)?2 Gaat u
hierover in gesprek met de V&VN?
Antwoord 2
Ja.
Ik ben doorlopend in gesprek met de landelijke partijen in zorg, welzijn en
onderwijs over de uitdagingen en mogelijkheden die wij zien in de zorg, zo
ook met de V&VN. Signalen als deze neem ik serieus.

1
2

ah-tk-20182019-839
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.telegraaf.nl/nieuws/2761977/veel-inzet-onbevoegd-personeel-in-zorg
https://www.venvn.nl/Portals/1/Afbeeldingen/Nieuws/2018/personeelstekort_factsheet.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 3
Deelt u de mening dat het in een tijd, waar 91% van alle zorgprofessionals
tekorten ervaren, het schrikbarend is dat uit de peiling naar voren komt dat
38% van de werkgevers geen actie onderneemt om dit aan te pakken? Zo ja,
herkent u dit beeld en hoe valt dit te rijmen met de voorstellen uit het
actieprogramma «werken in de zorg»?
Antwoord 3
Uit de peiling van V&VN onder 2.570 van haar circa 95.000 leden komt naar
voren dat een groot deel van hen tekorten ervaren. Ook heeft een deel van
deze medewerkers zorgen over hoe hun werkgevers deze tekorten aanpakken.
Ik kan dit onderzoek en deze percentages niet verifiëren, maar als deze peiling
inderdaad een representatief beeld geeft, is het een zorgwekkend signaal. In
meer algemene zin deel ik de zorgen over de arbeidsmarkttekorten in de zorg.
Voor de hele zorg en welzijn is sprake van een enorme personele opgave.
Met het Actieprogramma Werken in de Zorg werkt VWS daarom samen met
SZW en OCW en relevante landelijke en regionale partijen in zorg, welzijn en
onderwijs aan een zorgbrede aanpak. Langs de actielijnen meer kiezen voor
de zorg, beter opleiden voor de zorg en anders werken in de zorg wordt
gewerkt aan het terugdringen van het personeelstekort.
Vraag 4
Op welke wijze gaat u ervoor zorgen dat binnen de overleggen in het kader
van de Regionale Actieplannen Aanpak Tekorten (RAAT) alle zorgwerkgevers
hierbij worden betrokken? Hoe gaat u hierbij borgen dat alle zorgprofessionals hierin mee worden genomen, zodat zij zich gaan herkennen in de
plannen? Wanneer is u verwachting dat 100% van alle medewerkers in de
zorg gaan ervaren dat ze worden betrokken?
Antwoord 4
We leggen met de aanpak in actieprogramma het zwaartepunt in de regio.
Daar wonen en werken mensen, en daar gaan ze naar school. Op dat niveau
is het van belang dat werkgevers, scholen en alle andere relevante partijen
samenwerken. Het is daarbij inderdaad belangrijk dat bij de RAATs werkgevers vanuit alle zorgsectoren betrokken zijn. De RAATs zijn een levend
document, zowel qua inhoud als qua betrokkenheid van werkgevers: er is en
blijft ruimte voor werkgevers die dat nog niet hebben gedaan, zich alsnog bij
de RAAT in hun regio aan te sluiten. De Commissie Werken in de Zorg brengt
de voortgang in beeld en adviseert over verdere ontwikkeling. Bij de
bestuurlijke voortgangsgesprekken die de Commissie voert, wordt expliciet
gekeken naar brede betrokkenheid van zorgwerkgevers.
In reactie op de aangehouden motie van de leden Bergkamp en Dik-Faber3
waarin zij verzoeken te stimuleren en te faciliteren dat in elke regio zorgprofessionals aan de regionale arbeidsmarkttafel zitten opdat hun kennis en
expertise maximaal gebruikt worden en de kloof tussen het beleid en de
praktijk zo veel mogelijk verkleind kan worden, heb ik toegezegd de Commissie Werken in de Zorg een aanvullende vraag mee te geven, namelijk op
welke manier de professionals betrokken zijn geweest bij de plannen, niet
alleen bij de uitvoering maar ook bij de totstandkoming ervan en de
besluitvorming daarover. Op deze manier kunnen goede voorbeelden hoe dit
gebeurt, worden gedeeld en wordt dit verder gestimuleerd.
Medewerkers ervaren dat zij betrokken worden als zij merken dat de goede
dingen worden gedaan: dat werkdruk en administratieve lasten verminderen,
dat zij doen waarvoor ze zijn opgeleid, dat er ruimte is voor de begeleiding
van stagiairs en nieuwe medewerkers. Wat precies nodig is, zal per regio, per
instelling en medewerker verschillen.
Vraag 5
Wat vindt u van de constatering dat uit de peiling blijkt dat «patiëntenstops»
en het sluiten van bedden worden ingezet als veelvoorkomende maatregelen
om personeelstekorten aan te pakken? Ziet u dit als een wenselijke oplossing? Zo nee, wat gaat u eraan doen om dit te voorkomen?

3

Tweede Kamer 2018–2019, Kamerstuk 29 282, nr. 324

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Patiëntenstops hebben als doel om goede kwaliteit van zorg te kunnen blijven
garanderen in geval van grote drukte. Het is geen maatregel om personeelstekorten aan te pakken. Dat neemt niet weg dat regelmatige patiëntenstops
een signaal zijn van te weinig personeel. Deze uitdaging geldt voor de gehele
sector Zorg en Welzijn. Dit vraagt om een structurele en gezamenlijke aanpak.
Daarom hebben wij samen met de Staatssecretaris van VWS, in maart van dit
jaar het reeds genoemde Actieprogramma Werken in de Zorg gelanceerd. In
dat verband is het goed om te constateren dat uit de peiling blijkt dat ook
meer opleiden als veelvoorkomende maatregel wordt genoemd die werkgevers nemen om personeelstekorten tegen te gaan.
Vraag 6, 7
Wat is uw reactie op de uitkomsten van de peiling dat 48% van de medewerkers in de zorg nog niet ervaart dat de werkgever zich inzet om het personeel
te behouden? Ziet u hierin een verband met het feit dat per jaar bijna 80.000
mensen de zorg verlaten? Zo ja, in welke mate is het beleid erop gericht om
het belang van goed werkgeverschap aan te jagen?
Wanneer uit de peiling blijkt dat 51% aangeeft dat de tekorten aanhouden en
39% het nog erger ziet worden, wat is dan uw reactie? Wat zegt dit over de
kloof die wordt ervaren tussen de mensen die dagelijks liefdevolle zorg
verlenen en hun werkgevers?
Antwoord 6, 7
De peiling is gehouden onder 2.750 van de in totaal circa 95.000 leden van
V&VN. Wij kunnen dit onderzoek en deze percentages niet verifiëren, maar
als deze peiling inderdaad een representatief beeld geeft, is het een zorgwekkend signaal.
Inzet van het Actieprogramma Werken in de Zorg is niet alleen op een hogere
instroom (onder andere door de campagne IkZorg) en op meer opleiden
(onder andere door SectorplanPlus). Het is ook gericht op anders werken.
Want het is inderdaad van groot belang dat we de mensen in de zorg
behouden. Veel zorgmedewerkers hebben een grote intrinsieke motivatie
voor het werk dat zij doen. Dat is iets om te koesteren. Goed werkgeverschap
is hierbij de sleutel. Door er voor te zorgen dat medewerkers werk en privé
kunnen combineren, ruimte te geven voor ontwikkeling en groei en er voor te
zorgen dat medewerkers kunnen doen waar ze goed in zijn, blijven mensen
gemotiveerd om te blijven werken in de zorg.
Ik spoor werkgevers aan zich de vraag te stellen: «Wat kan ik beter doen aan
mijn eigen personeelsbeleid? Hoe kan ik mijn organisatie zo inrichten dat
mijn medewerkers tevreden zijn, en de beste zorg kunnen leveren?» Het is
van belang daarbij niet alleen oplossingen voor het personeel te zoeken,
maar vooral mét het personeel, waarbij de professionele verantwoordelijkheid en autonomie van de medewerker als uitgangspunt dienen. Zij kennen
immers de dagelijkse praktijk en zij weten vaak goede en praktische
oplossingen te bedenken die het werk makkelijker en beter maken.
Vraag 8
Moeten patiënten zich ongerust maken om hun veiligheid als 39% van de
medewerkers in de zorg aangeven dat «onbevoegde of onbekwame collega’s
worden ingezet? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Het is niet bekend wat de precieze inzet van onbevoegd of onbekwaam
personeel inhield in de situaties waar de respondenten naar verwezen en wat
precies als risico voor de patiëntveiligheid wordt ervaren. Los daarvan
moeten zorgaanbieders
zich aan de voorwaarden houden om dat risico zo klein mogelijk te maken.
Binnen de kaders van de Wet BIG is het mogelijk dat voorbehouden
handelingen onder voorwaarden ook worden uitgevoerd door ander
personeel of vrijwilligers. Uitgangspunt daarbij is dat de opdrachtgever
bevoegd is tot het verrichten van de voorbehouden handeling en de
opdrachtnemer bekwaam om de voorbehouden handeling uit te voeren. Waar
nodig geeft de opdrachtgever (de zelfstandig bevoegde, BIG-geregistreerde
zorgverlener) aanwijzingen voor de uitvoering van de voorbehouden
handeling. Overigens beslaat maar een klein deel van de totale zorghandelin-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

gen uit voorbehouden handelingen. Het overgrote deel aan zorghandelingen
is niet voorbehouden aan een bepaalde zorgverlener of beroepsgroep.
Vraag 9, 10
Wat vindt u van de constatering dat 64% aangeeft dat de patiëntveiligheid
«soms in gevaar» is en 5% zelfs aangeeft dat het «vaak in gevaar» is? Wat
gaat u hier aan doen en wat is uw advies aan een zorgprofessional, hoe hier
mee om te gaan in de dagelijkse praktijk?
Komen deze cijfers op het gebied van de patiëntveiligheid overeen met een
toename van het aantal meldingen bij de inspectie? Zo ja, kunt u dit nader
onderbouwen? Zo nee, waarom niet en is hier een verklaring voor te geven?
Antwoord 9, 10
Het is geen goede ontwikkeling als zorgverleners ervaren dat de patiëntveiligheid op enig moment in het geding komt. We streven in Nederland naar een
kwalitatief goede patiëntenzorg, waarbij de patiënt beschermd wordt. Het
hebben van voldoende deskundig personeel is een belangrijk onderdeel van
het toezicht van de inspectie. Als hier niet aan voldaan wordt, vraag ik deze
zorgverleners om hiervan melding te maken bij de Inspectie voor de
Gezondheidszorg en Jeugd, zodat zij die informatie in haar toezicht kan
betrekken.
De inspectie publiceert jaarlijks de aantallen meldingen in haar jaarbeeld.
Omdat het thema onbevoegd personeel geen aparte meldingcategorie is,
heeft de inspectie naar meldingen gezocht met het trefwoord «onbevoegd».
Daaruit kwamen ongeveer 270 meldingen over onbevoegd personeel
zorgbreed in de afgelopen drie jaar. Deze gegevens zijn niet specifiek genoeg
om de informatie uit de peiling van V&VN te onderbouwen, maar ik kan me
voorstellen dat de zorgverleners uit de V&VN peiling zich niet allen ook bij de
inspectie gemeld hebben met hun signaal. Bovendien ontvangt de inspectie
ook van anderen meldingen.
Vraag 11
Heeft u signalen dat bij organisaties waar nog niet concreet wordt gewerkt
aan het oplossen van de tekorten en goed werkgeverschap er meer redenen
is tot zorgen rond de patiëntveiligheid? Zo ja, is dit voor u een reden om
strikt toe te zien op de kwaliteit van de geleverde zorg door deze instellingen
en hoe ziet dit er dan uit? Zo nee, bent u bereid om dit verder te onderzoeken
en de Kamer te informeren over een mogelijk verband?
Antwoord 11
Alle signalen rondom patiëntveiligheid worden serieus genomen. Het maakt
daarbij niet uit wat de reden is van een vermoeden van gevaar voor de
patiëntveiligheid. Zoals gezegd streven we in Nederland naar kwalitatief
goede patiëntenzorg.
Indien er risico voor de patiëntveiligheid bij de inspectie gemeld wordt kan zij
besluiten om nadere toezichtactiviteiten in te zetten. Zo nodig vraagt de
inspectie de zorgaanbieder om verbetermaatregelen te nemen of zet zij
handhavingsmaatregelen in.
Vraag 12
Wat zijn u verwachtingen over de uitkomsten van een vergelijkbare peiling
als deze over een jaar, twee jaar, drie jaar wordt herhaald? In welke mate zijn
deze indicatoren voor u een uitgangspunt voor het monitoren van het
welslagen van alle inspanningen op het gebied van het actieprogramma
«werken in de zorg»?
Antwoord 12
Mijn verwachting is dat de medewerkers in de zorg in de dagelijkse praktijk
steeds meer gaan merken van de acties die ingezet zijn en nog worden
ingezet om het personeelstekort aan te pakken. Ten eerste doordat steeds
meer werkgevers doordrongen raken van het feit dat het echt tijd is om in
actie te komen en zich een goed werkgever te tonen. Ten tweede omdat het
tijd nodig heeft voordat de effecten van de acties echt merkbaar zijn op de
werkvloer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

In de bijlage van de eerste voortgangsrapportage van het actieprogramma
Werken in de zorg4 zijn de indicatoren te vinden aan de hand waarvan de
voortgang van het programma zal worden gemeten. Het gaat om indicatoren
ten aanzien van de algemene doelstelling van voldoende, tevreden en goed
toegeruste medewerkers, de drie actielijnen uit het actieprogramma en een
aantal specifieke instrumenten. Voorbeelden van deze indicatoren zijn het
aantal medewerkers binnen zorg en welzijn, de medewerkerstevredenheid en
de uitstroom uit de zorgsector. In reactie op uw verzoek van 7 november jl.
(met kenmerk 2018Z20363) om een nadere duiding van de invulling van de
voortgangsrapportages en de aangenomen motie Kerstens en Ellemeet5 over
het formuleren van een aantal belangrijke streefdoelen zal ik u vóór het einde
van dit jaar een nadere duiding sturen met betrekking tot de invulling van de
monitoring van het actieprogramma.

4
5

Tweede Kamer 2018–2019, Kamerstuk 29 282, nr. 315
Tweede Kamer 2018–2019, Kamerstuk 29 282, nr. 328

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5