Schriftelijke bijdrage
Rondetafelgesprek Meerjarige Defensieplannen
25 mei 2016
Dick Zandee, Instituut Clingendael

1.

Ambitieniveau, structuur en omvang van de Nederlandse krijgsmacht zijn
gebaseerd op de veiligheidspolitieke situatie pre-2014 (het jaar van Krimannexatie, MH17 en vestiging IS-Kalifaat).

2.

“In het belang van Nederland” (sept. 2013) koos voor minder
voortzettingsvermogen maar liet samenstelling van de krijgsmacht
onaangetast. Die krijgsmacht moest tegen eind kabinetsperiode weer ‘op
orde’ zijn.

3.

Die doelstelling is onhaalbaar gebleken. Zie onder meer:
inzetbaarheidsrapportage sept. 2015; interview met voormalig CLAS Lt-gen.
Mart de Kruif in AD, 26-2-2016: “helft voertuigen amper inzetbaar”; “tekort
munitie is ernstig”; “zo doorgaan als nu kan niet”.

4.

Terwijl ondertussen de veiligheidssituatie is verslechterd in de directe
omgeving van Europa (het Rusland van Poetin, M-Oosten, Afrika) met
herleving van NAVO-artikel 5 en de spill-over effecten vanuit het Zuiden
(migratie voorop).

5.

Gevolgen voor de krijgsmacht: (a) in NAVO-verband meer accent op
versterking robuuste (land)strijdkrachten; (b) groeiende vraag naar
ondersteuning van civiele autoriteiten, nationaal en in EU-verband
(Frontex).

6.

Terwijl we kampen met de erfenis uit het pre-2014 tijdperk: een
“krijgsmachtje van alle kunde” (kleiner en korter inzetbaar).
(Gevechts)ondersteuning is ernstig verzwakt. Operationele inzetbaarheid
onvoldoende (59% in 2015, zie recent rapport Algemene Rekenkamer).

7.

Fundamentele keuzes zijn vermeden. Vervanging van wapensystemen van
krijgsmachtdelen overheerst, niet integrale afweging van welke capaciteiten
prioritair moeten zijn, mede bepaald door de Europese tekortkomingen van
NAVO en EU. Uitstel aanschaf MALE-UAVs met 7 jaren (!) goed voorbeeld.

8.

Reparatiebesluiten (extra gelden, motie-Van der Staaij) welkom, maar
financieel te gering om het tij te keren. Extra 200-250 miljoen euro
structureel nodig om huidige krijgsmacht op orde te brengen (c.q.
exploitatiebudget op juiste niveau te brengen).

9.

Maar dat lost de problemen op langere termijn niet op, want
investeringsbudget blijft te laag. Daarvoor substantiële verhoging van het
budget nodig in de orde van 1 tot 1,5 miljard euro structureel.

10. Mogelijke keuzes, afhankelijk van de financieringsomvang:
A. Einde alleskunnende krijgsmacht
- budget: huidige financieringsniveau al dan niet met marginale stijging
- keuzes ten koste van kerncapaciteiten onvermijdelijk
- een meer op specifieke taken toegesneden krijgsmacht
- ‘inzetbare militairen’ zal vooral ten koste gaan van ‘inzetbare
capaciteiten in hogere delen van het spectrum’
B. Een wat minder alleskunnende krijgsmacht
- budget: stijgend financieringsniveau, paar honderd miljoen erbij
structureel
- huidige kerncapaciteiten komende jaren te handhaven
- maar keuzes noodzakelijk bij toekomstige investeringen (treft primair
marine vanwege de grote (KM-)materieelprojecten post-F35 aanschaf)
- sommige capaciteiten zullen verdwijnen of beperkter worden (wellicht
zijn er deeloplossingen in multinationaal verband)
C. Alleskunnende krijgsmacht blijft
- fors stijgend financieringsniveau in orde 1-1,5 miljard structureel
- huidige kerncapaciteiten worden gehandhaafd
- wel liggen er vragen voor over welke capaciteiten prioritair zijn, mede
gezien Europese tekortkomingen (geen voortzetting van de
‘automatische vervangingsmethode’)
11. Wat betreft keuzes: onze nationale belangen zijn ook Europese/NAVO
belangen. Rusland is een ‘landmogendheid’ en de conflicten in de zuidelijke
periferie vragen allereerst om herstel van stabiliteit ‘te land’. Niet voor niets
vragen EU en NAVO vooral om versterking van capaciteiten die daarmee
verband houden – naast uiteraard de voortdurende tekortkomingen op het
gebied van de ‘enablers’ (inlichtingen & verkenningen, transport, bijtanken
in de lucht, etc.) en de ‘horizontale’ capaciteiten (zoals cyberdefensie).
12. De balans tussen ambities en beschikbare middelen is zoek. De Algemene
Rekenkamer constateert terecht dat er twee oplossingen zijn: het
beschikbare budget verhogen of de ambities aanpassen. Het laatste is
ongewenst gezien de veiligheidspolitieke ontwikkelingen. Resteert de eerste
oplossing, waarbij van belang is hoeveel extra budget politiek aanvaardbaar
zal blijken te zijn als bepalende factor voor te maken keuzes.