NATIONALE VERKLARING
VAN PARTIJEN BETROKKEN BIJ DE (TIJDELIJKE) HUISVESTING
VAN EU-ARBEIDSMIGRANTEN

Aanleiding
De arbeidsmigratie uit andere EU-landen (en vooral uit Midden- en Oost-Europese landen
(MOE-landen)1 naar Nederland is de laatste jaren sterk gestegen. Dit is het gevolg van de
vraag naar arbeidskrachten en het openstellen van onze arbeidsmarkt op 1 mei 2007 voor
werknemers uit de MOE-landen die in 2004 zijn toegetreden tot de Europese Unie. In de
eerste schattingen uit 2004 ging het nog om 15.0002 arbeidsmigranten, in 2007 was de
verwachting dat er 100.000-120.000 arbeidsmigranten in Nederland zouden werken en
wonen. Volgens de laatste schattingen waren er in 2009 ongeveer 300.000 arbeidsmigranten
in Nederland. Er moet rekening mee worden gehouden dat het aantal arbeidsmigranten de
komende jaren verder kan toenemen, onder andere als gevolg van het wegvallen van de
verplichte tewerkstellingsvergunning voor werknemers uit Bulgarije en Roemenië uiterlijk
per 1 januari 2014.
De overgrote meerderheid van de arbeidsmigranten vraagt om flexibele
huisvestingsvormen, vaak voor korte duur (kamergewijze verhuur, short stay, logies).
Het Nederlandse huisvestingsaanbod is daar nog onvoldoende op ingericht. Door de
toename van het aantal arbeidsmigranten is er in Nederland een kwantitatief en kwalitatief
tekort ontstaan aan logies en kamergewijze verhuur die aansluit bij de behoefte en het
budget van de arbeidsmigrant. Door dit huisvestingstekort wordt een deel van de
arbeidsmigranten gehuisvest in panden waar sprake is van strijdigheid met het
bestemmingsplan of andere (bouw)regelgeving. Dit speelt in zowel grote steden als
plattelandsgemeenten en kan leiden tot overbewoning en daarmee samenhangende
overlast. Om die overlast aan te kunnen pakken, is meer dan alleen handhaving nodig. De
arbeidsmigranten moeten immers ook gehuisvest kunnen worden op plekken en in panden
waar het wel kan en mag.
Er zijn verschillende partijen nodig om in de groeiende vraag naar gereguleerde huisvesting
voor Europese arbeidsmigranten te voorzien. Daarbij handelt iedere partij vanuit haar eigen
verantwoordelijkheid: gemeenten, werkgevers (o.a. gecertificeerde uitzendbureaus, de
vleesverwerkende industrie, agrarische bedrijven), werknemers, huisvesters (zowel
private/commerciële huisvestingspartijen als woningcorporaties), vertegenwoordiging van
de arbeidsmigranten en de rijksoverheid. Vaak werken huisvesters samen met een
(gecertificeerd) uitzendbureau. Voor de realisatie van huisvesting zijn partijen vaak afhankelijk van
1

Met MOE-landen worden de volgende landen bedoeld: Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Letland,
Estland, Litouwen, Bulgarije en Roemenië.
2
´Arbeidsmigranten uit de Midden- en Oost-Europese toetredingslanden, CPB 2004.

1 Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten

elkaar. Sommige partijen lijken het lastig te vinden om zelf het initiatief te nemen als ze het idee
hebben dat anderen achter blijven. Daardoor komen er te weinig projecten van de grond. Door

ondertekening van deze gezamenlijke intentieverklaring onderkennen betrokken partijen de
problematiek rond de huisvesting van arbeidsmigranten en onderstrepen zij het belang van
een gezamenlijke opgave en verantwoordelijkheid. Deze intentieverklaring moet leden van
ondertekenaars (op lokaal en regionaal niveau) stimuleren om tot actieve samenwerking te
komen.
Reikwijdte van deze intentieverklaring
Partijen moeten lokaal aan de slag. Deze intentieverklaring is gesloten tussen koepels die
geen bindende uitspraken kunnen doen voor hun afzonderlijke leden over de inzet van deze
leden (huisvesten, bouwen, handhaven, etc). Wel zullen deze partijen en het Rijk zich
inzetten voor kennisdeling en hun leden stimuleren om op lokaal en regionaal niveau hun
bijdrage te leveren aan voldoende huisvesting voor kortdurend verblijf. De deelnemende
partijen onderkennen dat de huisvestingsopgave vaak een gemeenteoverstijgende dimensie
heeft en dat ook de betrokkenheid van (stads)regio’s en provincies gewenst is.
Situatieschets
Vrij verkeer van personen is een verworvenheid van de EU. Het draagt bij aan de welvaart
van de lidstaten en biedt kansen aan EU-burgers. Arbeidsmigranten zijn van cruciaal belang
voor de Nederlandse economie. De ontgroening en de vergrijzing van de Nederlandse
arbeidsmarkt dwingt ons over de landsgrenzen heen te kijken om mensen te vinden die de
productiviteit en groei in Nederland waarborgen. De meest recente schatting geeft aan dat
er in 2009 tussen de 286.000 en 325.000 EU-arbeidsmigranten in Nederland zijn. Daarvan
zijn 74.449 arbeidsmigranten geregistreerd in de gemeentelijke basisadministratie (GBA).
Het rijk en de gemeenten werken aan een groter bereik van GBA-inschrijving van
arbeidsmigranten.
Door het hele land worden arbeidsmigranten gehuisvest, zowel in plattelandsgemeenten als
in steden. De aard van de problematiek rondom huisvesting verschilt daarbij. Door een
gebrek aan onder andere planologische ruimte is er in plattelandsgemeenten vaak een
tekort aan huisvesting waardoor ad hoc oplossingen soms voor problemen zorgen. Ook in de
grote steden bestaat er een tekort aan betaalbare huisvesting. Daar springen huisjesmelkers
en malafide werkgevers in het gat en bieden kamers aan in panden en op plekken waar
kamerverhuur volgens gemeentelijke regels niet is toegestaan. Dit leidt voor de
arbeidsmigranten zelf tot onveilige en onleefbare situaties en ook omwonenden
ondervinden overlast die samenhangt met overbewoning. Doordat de meeste
arbeidsmigranten geen of gebrekkig Nederlands spreken, kunnen kleine problemen niet snel
besproken en opgelost worden en kunnen dus snel groter worden. Het vergt dan ook, naast
adequate huisvesting, een inspanning van alle partijen om arbeidsmigranten te
ondersteunen bij het leren van de Nederlandse gewoonten en taal.

2 Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten

Vanuit een gevoel van verantwoordelijkheid voor goede huisvesting en bij gebrek aan een
redelijk alternatief kiest een deel van de werkgevers ervoor om zelf huisvesting te regelen
voor hun werknemers. Daarbij wordt vaak samenwerking gezocht met commerciële partijen
die zich toegelegd hebben op het bouwen of beheren van short stay-achtige voorzieningen.
Dit ligt in lijn met de wens van steeds meer werkgevers, n.l. dat zij afwillen van de ‘dubbele
pet’ (aanbieden van werken én wonen). In enkele agrarische deelsectoren is, naast
structureel werk, veel kortdurend seizoenwerk. Werkgevers hebben vaak arbeidsmigranten
in loondienst en huisvesten ze op het eigen bedrijf.
Ook werknemersorganisaties zouden graag zien dat situaties van dubbele afhankelijkheid
worden voorkomen. De sociale partners zetten daarom gezamenlijk in om tot een ‘level
playingfield’ te komen: bestrijding van malafide werkgevers die zich niet aan de wet houden
en hun werknemers tegen lage lonen laten werken. Vanuit hun verschillende
verantwoordelijkheden pakken de overheid en de uitzendsector zelf (SNA en SNCU) deze
malafiditeit aan.
De vraag naar huisvesting voor kortdurend verblijf is permanent: telkens nieuwe groepen
arbeidsmigranten zoeken tijdelijk onderdak. Dat vraagt dus om permanente vormen van
tijdelijke huisvesting. Waar er niet snel genoeg kan worden gebouwd of waar sprake is van
een tijdelijke piek in de vraag, kunnen ook tijdelijke oplossingen gerealiseerd worden.
Partijen zullen voor de toekomst moeten blijven monitoren hoe het aantal arbeidsmigranten
zich verhoudt met het aanbod van huisvesting. Hoewel er lokaal initiatieven worden
genomen, is het aanbod ervan nog beperkt. Aspecten als wederzijdse afhankelijkheid van
partijen, financiële garanties, NIVEA3-gedrag door bewoners en ruimtegebrek spelen daar
een rol bij.
Op lokaal en regionaal niveau moet daarom hard worden gewerkt aan serieuze
huisvestingsoplossingen, ingepast in de lokale situatie. Zo kunnen in de ene gemeente
slooppanden tot het moment van daadwerkelijke sloop voor tijdelijke huisvesting gebruikt
worden. Elders kunnen leegstaande (kantoor)panden worden omgebouwd tot huisvesting.
Ook vindt nieuwbouw plaats, kleinschalig, of in de vorm van short stay voorzieningen. Zowel
het vroegtijdig betrekken van bewoners als bestuurlijke daadkracht zijn bij deze projecten
belangrijke ingrediënten voor het welslagen ervan. Daarnaast hebben gemeenten behoefte
aan betrouwbare en transparante afspraken met initiatiefnemers voor huisvesting.
Doelstelling
Partijen zijn zich bewust van het feit dat de open Nederlandse economie
arbeidsmigranten nodig heeft. Daarbij hoort de aanwezigheid van adequaat aanbod
van huisvesting voor kortdurend verblijf.
Het is de doelstelling van de ondertekenaars dat er kwantitatief en kwalitatief
voldoende aanbod wordt gerealiseerd van huisvesting op plekken waar het kan en

3

NIVEA: Niet In mijn Voor- En Achtertuin = NIMBY

3 Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten

mag. Daarbij zijn redelijke kosten voor de huurder en een kostendekkende exploitatie
voor de verhuurder uitgangspunt. Ook is aandacht nodig voor sociaal beheer, het
bevorderen van de leefbaarheid en voor het tegengaan van overlast in de
woonomgeving. Dat aanbod is zowel nodig om de huidige negatieve effecten aan te
pakken, als ook om te voorzien in de toenemende vraag naar huisvesting.
Partijen roepen hun leden op om naast nieuwbouwinitiatieven en het verwerven van
bestaande legale veilige panden, op lokaal en regionaal niveau te komen tot ‘bedvoor-bed’ afspraken bij die panden die (nog) niet voldoen aan de regelgeving en waar
geen sprake is van brandgevaarlijke, levensbedreigende en overlastgevende situaties.
Partijen hebben een voorbeeld van een bed-voor-bed-regeling uitgewerkt en bij deze
intentieverklaring bijgesloten.
Inspanningen die ondertekenaars zullen leveren
Sociale partners leggen normen voor goede huisvesting vast in CAO’s en in
certificering en zorgen voor een vertrouwenwekkend systeem van handhaving van
die normen (zelfreinigend vermogen).
De koepels van werkgevers zullen hun leden stimuleren om met gemeenten en
verhuurders inzicht te ontwikkelen in de huidige toekomstige vraag naar en aanbod
van huisvesting, zodat afname voor de toekomst inzichtelijk gemaakt wordt
(huisvesters hebben dit inzicht nodig voor het verkrijgen van financiering). Fatsoenlijk
verhuurderschap is het uitgangspunt. Daarbij gaat het om sociaal beheer van het
pand om overlast zoveel mogelijk tegen te gaan.
De VNG zal gemeenten stimuleren om met verhuurders beter inzicht te krijgen in de
huidige en toekomstige vraag naar huisvesting. Zij zal stimuleren dat gemeenten deze
vraag naar huisvesting doorvertalen in hun bestemmingsplannen, woonvisie en
prestatieafspraken en in huisvestingsverordeningen, daar waar dit relevant is. Daarbij
is regionale afstemming en een betere regionale verdeling een belangrijk
aandachtspunt. Verder zal de VNG gemeenten stimuleren om met lokale werkgevers
en verhuurders concrete afspraken te maken in een ‘bed-voor-bed’-regeling. Daarbij
is het uitgangspunt dat gemeenten in prioritering rond hun handhaving rekening
kunnen houden met de controle door de werkgevers en op het zelfreinigend
vermogen dat de sector daarbij realiseert.
Aedes, vereniging van woningcorporaties zal kennisdeling over (tijdelijke) huisvesting
van arbeidsmigranten onder haar leden bevorderen. Daarbij kan het gaan om
voorbeelden van typen short stay die gerealiseerd kunnen worden maar ook om
voorbeelden van samenwerking tussen partijen onderling rond financiering (o.a.
binnen de DAEB-regeling4), bouw en exploitatie. Verder zal Aedes bevorderen dat
4

DAEB-regeling: dienst van algemeen economisch belang; Verhuur van woningen of afzonderlijke kamers met
een huur tot €652 aan huishoudens met een inkomen onder de €33.614 valt binnen deze categorie. Deze
kunnen dan met staatsteun (i.e. borging door Waarborgfonds Sociale Woningbouw) worden gerealiseerd. Dat
geldt niet voor logies.

4 Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten

woningcorporaties deelnemen aan de (ver)bouw en exploitatie van panden voor
(tijdelijke) huisvesting. Ook zal Aedes stimuleren dat, daar waar het nodig blijkt,
woningcorporaties het beheer van panden op zich nemen. Aedes zal corporaties
stimuleren om met lokale verhuurders en gemeenten concrete afspraken te maken
in een ‘bed-voor-bed’-regeling.
Stichting PLON, het Pools Overlegplatform in Nederland, is betrokken vanuit het
belang van de arbeidsmigranten en draagt bij aan het verbeteren van de huisvesting
door middel van kennis over de omvang en de aard van de behoefte aan huisvesting
voor de arbeidsmigranten. Voorts zal PLON zich naar vermogen inzetten om al dan
niet middels lokale belangenorganisaties op gemeentelijk nivo bij te dragen aan
voorlichting over huisvestingsmogelijkheden en de rechten en plichten met
betrekking tot huisvesting.
BZK zal partijen aanspreken op het nemen van hun verantwoordelijkheid. Daartoe
behoren ook partijen die geen ondertekenaar zijn van deze verklaring, zoals andere
bedrijfstakken, VNO-NCW, stadsregio’s en provincies. BZK zet in op het ontwikkelen
en verspreiden van kennis met gemeenten, corporaties en werkgevers ondermeer
rond de vraag- en aanbodontwikkeling van huisvesting van arbeidsmigranten. Ook
stimuleert zij betrokken partijen en arbeidsmigranten zelf om de taal te leren. BZK
stimuleert gemeenten om in regionaal verband te komen tot een evenwichtige
verdeling van werken en wonen voor arbeidsmigranten en stimuleert provincies om
gemeenten de mogelijkheid te bieden voor voldoende planologische ruimte voor
deze huisvesting. Als uit de praktijk blijkt dat er behoefte is aan effectievere regels en
bevoegdheden voor handhaving en voor het realiseren van voldoende huisvesting,
dan zal BZK waar mogelijk de wetgeving daarop aanpassen.
Vervolgtraject
Partijen gaan hun leden stimuleren om op lokaal/regionaal niveau tot concrete afspraken te
komen over huisvesting voor kortdurend verblijf. Alle intenties moeten zich uiteindelijk
vertalen naar concrete huisvestingsprojecten op lokaal niveau. Daartoe ondernemen
partijen de volgende acties:
Ze gaan gezamenlijk met de regio’s spreken over hun concrete aanpak en afspraken
rond de huisvesting van arbeidsmigranten. Daarbij wordt aangesloten bij lopende
initiatieven op lokaal en regionaal niveau en wordt de nieuwe bed-voor-bed-regeling
onder de aandacht gebracht.
BZK, de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting (SEV) en betrokken partijen
zetten in op het realiseren van huisvestingspilots. De insteek van elke pilot kan
verschillen, afhankelijk van de specifieke lokale problematiek. De bed-voor-bedregeling wordt hierin meegenomen.
Ter ondersteuning van de aanpak kunnen de ondertekenende partijen ieder een
regio of een pilot adopteren. Hierover zal nog een nadere uitwerking plaatsvinden.

5 Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten

Andere partijen kunnen zich in de toekomst bij de ondertekenaars aansluiten.
BZK gaat met werkgevers en gemeenten in overleg over inburgering van arbeidsmigranten.
De eigen verantwoordelijkheid van arbeidsmigranten en de verantwoordelijkheid van de
werkgevers voor taal op de werkvloer staan daarbij centraal.
Partijen houden gezamenlijk de vinger aan de pols van de uitvoering van deze
intentieverklaring en evalueren om die reden halfjaarlijks de voortgang. Daarbij kunnen zij
elkaar aanspreken op elkaars verantwoordelijkheden. Er zal een (kern)werkgroep gevormd
worden met mensen van verschillende partijen en van BZK die de voortgang en uitvoering
van de intentieverklaring bewaakt en volgt.
Den Haag, getekend de datum 28 maart 2012.
De ondertekenaars:
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK),
mede namens de minister voor Immigratie, Integratie en Asiel,

Mevrouw drs. J.W.E. Spies

Bestuurslid Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG),
Burgemeester Maassluis,

drs. J.A. Karssen

Algemeen bestuurslid Aedes,
directeur- bestuurder Wonen Limburg

W.N. Hazeu

6 Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten

Voorzitter van de Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU),

drs. J.A. Kamps

Voorzitter Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen (NBBU),

B.J. Croll

Algemeen bestuurslid Vereniging van Internationale Arbeidsbemiddelaars (VIA),

P. Loppersum

Land- en Tuinbouw Organisaties (LTO),
Bestuurder Sociaal-Economisch Beleid

drs. ing. H.Th.J. Vulto,

Secretaris Productschap Vee en Vlees (PVV),

ir. B.M. Dellaert

7 Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten

Voorzitter CNV Vakmensen,

A.A. van Wijngaarden,

Voorzitter FNV Bondgenoten,

drs. H.T. van der Kolk

Voorzitter Stichting Pools Overlegplatform in Nederland (PLON),

Mgr (drs.) I.Z. de Ruig-Zukowska

Burgemeester Medemblik, Voorzitter Stuurgroep Kompas,
Namens regio West-Friesland,

F.R. Streng

8 Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten

Wethouder wonen, ruimtelijke ordening, vastgoed en stedelijke economie
gemeente Rotterdam,

H. Karakus

Wethouder van Stadsontwikkeling, Volkshuisvesting en Integratie,
Gemeente Den Haag,

drs. M. Norder

Wethouder Bouwen en Wonen, gemeente Vlaardingen

mr. J. Versluijs

Wethouder Dienstverlening en coördinerend wethouder arbeidsmigranten, gemeente
Westland

A. Weverling

9 Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten

Burgemeester gemeente Horst aan de Maas,

ir. C.H.C. van Rooij

10 Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten