Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

34 632 (R2080)

Voorstel van Rijkswet van de leden Sjoerdsma
en Kuiken tot wijziging van de Rijkswet op het
Nederlanderschap teneinde het
nationaliteitsrecht te moderniseren, alsmede tot
de in verband daarmee houdende goedkeuring
van het voornemen tot opzegging van hoofdstuk
I van het op 6 mei 1963 te Straatsburg tot stand
gekomen Verdrag betreffende beperking van
gevallen van meervoudige nationaliteit en
betreffende militaire verplichtingen in geval van
meervoudige nationaliteit (Trb. 1964, 4) en
daarmee van het daarbij behorende Tweede
Protocol (Trb. 1994, 265)

Nr. 7

MEMORIE VAN TOELICHTING ZOALS GEWIJZIGD NAAR
AANLEIDING VAN HET ADVIES VAN DE AFDELING ADVISERING
VAN DE RAAD VAN STATE VAN HET KONINKRIJK
Inhoudsopgave
I.

ALGEMEEN

1

1.
2.
3.

1
2
5

4.
5.
6.

Inleiding
Nederlanderschap in den vreemde: de wet knelt
De ontwikkeling van de Rijkswet op het Nederlanderschap
Een nieuwe internationale context
Meervoudige nationaliteit en loyaliteit
Uitvoerbaarheid

8
10
12

II.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

14

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
De initiatiefnemers staan een modernisering van het nationaliteitsrecht
voor. De initiatiefnemers stellen voorop dat zij principieel van mening zijn
dat meervoudige nationaliteit voor iedere Nederlander mogelijk moet zijn.
Zij constateren ook dat een overgrote meerderheid van de staten
tegenwoordig positief tegenover de mogelijkheid van meervoudige
nationaliteit staat. Veel Nederlanders in het buitenland en veel
niet-Nederlandse ingezetenen in Nederland lopen tegen praktische

kst-34632-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

1

problemen aan als gevolg van de gedwongen keuze voor één nationaliteit.
Zij willen bijvoorbeeld hun oorspronkelijke nationaliteit behouden omwille
van de band die zij daarmee hebben, het vrijer kunnen reizen naar het
land van herkomst of een eventuele toekomstige repatriëring zonder
belemmeringen. In een globaliserende wereld zijn mensen steeds vaker
omwille van afkomst, liefde of werk niet aan slechts één land gebonden,
maar hebben zij met meerdere landen een effectieve band. De belangen
van deze mensen mogen niet worden genegeerd.
Dit wetsvoorstel beoogt meervoudige nationaliteit in den brede mogelijk
te maken en strekt tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap
(RWN):
– de plicht tot het doen van afstand van de oorspronkelijke nationaliteit
bij verkrijging en verlening van het Nederlanderschap wordt
geschrapt;
– het verlies van het Nederlanderschap bij vrijwillige verkrijging van een
andere nationaliteit wordt geschrapt;
– het verlies van het Nederlanderschap bij langdurig verblijf buiten het
grondgebied van de Europese Unie wordt geschrapt;
– er wordt een nieuw optierecht geïntroduceerd waarmee eenieder die
het Nederlanderschap of de staat van Nederlands onderdaan-nietNederlander op of na 1 april 2003 is verloren, het Nederlanderschap
eenvoudig kan herkrijgen. Daarbij wordt niet gevergd dat de voormalig
Nederlander eerst gedurende één jaar toelating en hoofdverblijf heeft;
– ten slotte wordt hoofdstuk I van het Verdrag betreffende beperking van
gevallen van meervoudige nationaliteit en betreffende militaire
verplichtingen in geval van meervoudige nationaliteit (Trb. 1964, 4) en
daarmee het Tweede Protocol bij dit verdrag (Trb. 1994, 265) opgezegd.
2. Nederlanderschap in den vreemde: de huidige wet knelt
Er zijn steeds meer Nederlanders die, al dan niet tijdelijk, in het buitenland
wonen voor werk en/of familie. Naar schatting gaat het om ten minste 1
miljoen Nederlanders die wonen in het buitenland. Door zo nadrukkelijk in
te zetten op het voorkomen van meervoudige nationaliteit worden
houders van het Nederlanderschap onnodig beperkt in hun vrijheden. In
voorkomende gevallen is het bijvoorbeeld niet mogelijk, of bijzonder
moeilijk, onroerend goed te kopen of een bepaalde baan aan te nemen
zonder acceptatie van de nationaliteit van het desbetreffende land. Het
valt op voorhand niet te zeggen of de effectieve band met Nederland
verdwijnt door het wonen of werken in het buitenland. Het is tegenwoordig heel goed mogelijk om op afstand een band te houden met het
land van herkomst en familie of vrienden daar. Wellicht mede daarom,
liggen de effecten van de RWN niet in de lijn der verwachtingen van
Nederlandse emigranten en expats.
i. Nederlanders in het buitenland
Nederlanders in het buitenland komen geregeld voor onaangename
verrassingen te staan vanwege het automatische karakter waarmee zij
hun nationaliteit verliezen. Er volgt thans geen waarschuwing, met
bijvoorbeeld een eventuele mogelijkheid om de situatie terug te draaien,
als een nieuwe nationaliteit wordt aangenomen. In de praktijk komt het er
dan op neer dat men bij het verlengen van het Nederlandse paspoort,
vaak pas jaren later, vlakuit te horen krijgt dat men al jarenlang geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

2

Nederlander meer is.1 De verhalen van mensen die dit is overkomen
hebben een schrijnend karakter.
Een scheepvaartondernemer in Nigeria verloor zijn Nederlanderschap
toen hij het staatsburgerschap van Nigeria kreeg aangeboden van de
toenmalige president Obasanjo als een dankbetuiging van de regering
voor zijn enorme investeringen.2 Het weigeren van een dergelijke geste
zou onbeleefd en beledigend zijn geweest. Doordat het Nederlandse
paspoort nog wel een keer ten onrechte was verlengd, kwam de internationale ondernemer er pas jaren later achter dat hij zijn nationaliteit was
verloren. Door het verliezen van de Nederlandse nationaliteit had hij een
visum nodig om naar zijn kantoren in Rotterdam, Shanghai en Perth te
kunnen reizen.
Een evenzo bekend, en bijzonder wrang, voorbeeld is dat van Carla
Brienen. Zij nam met haar gezin de Mauritiaanse nationaliteit aan om een
huis te kopen en een werkvergunning te krijgen.3 Haar gezin verloor de
Nederlandse nationaliteit en pas na veel correspondentie kregen haar
kinderen die nationaliteit terug. Geen Nederlanderschap betekent geen
vrije toegang tot Nederland. Dat had tot gevolg dat kerst met de familie
via Skype gevierd moest worden en dat ze dagen tekort kwam om samen
met haar familie de as van haar overleden moeder op te halen omdat ze
die dagen had «opgemaakt» vlak voor en tijdens het overlijden.4 Uiteraard
geldt voor deze gevallen dat de benadeelden zich beter hadden kunnen
informeren, maar dat maakt de praktijk niet minder onbevredigend.
Maar ook met een goede informatiepositie zal, omwille van andere
omstandigheden, de door de RWN veronderstelde vrije keuze in de
praktijk minder vrij zijn. Dan gaat het er bijvoorbeeld om de situatie dat
het in sommige landen onmogelijk is om een baan te krijgen of een huis
te kopen zonder de nationaliteit van dat land. En wie als buitenlander in
de Verenigde Staten woont en gehuwd is, moet bij overlijden van de
echtgenoot meer erfbelasting betalen zonder Amerikaanse nationaliteit
dan met deze nationaliteit.5 Met als potentieel gevolg dat het gezamenlijke
huis verkocht moet worden om aan de aanslag te kunnen voldoen. Met
dergelijke obstakels en risico’s die zonder nationaliteit van het land van
verblijf gelopen worden, is het daarom wenselijk en tevens noodzakelijk
dat het mogelijk wordt een andere nationaliteit te verkrijgen, zonder dat
het Nederlanderschap daardoor verloren gaat.
In maart 2015 kondigde de Nationale ombudsman mede naar aanleiding
van voornoemde gevallen een onderzoek aan naar het ongewild verliezen
van het Nederlanderschap. In zijn rapport hierover schetste de
Ombudsman, naar aanleiding van reacties die hij ontving en zijn eigen
onderzoek, een zorgwekkend beeld. De Ombudsman stelt dat burgers zich
niet bewust lijken te zijn dat zij hun nationaliteit kunnen verliezen door
hun handelen, terwijl de gevolgen groot zijn. Te vaak verliezen mensen
het Nederlanderschap zonder het te weten en te willen; doordat zij –
tijdens verblijf in het buitenland – op geen enkel moment nadrukkelijk
worden gewezen op het mogelijke verlies van het Nederlanderschap.6 De
Nederlandse overheid schiet tekort in het zeker stellen dat verlies van de
Nederlandse nationaliteit een weloverwogen keuze is.

1

Soms zijn paspoorten in de tussentijd ook gewoon nog opnieuw afgegeven. Ook de Nederlandse overheid had blijkbaar in die gevallen niet door dat het Nederlanderschap ondertussen
verloren was gegaan.
2
«Vleugellam gemaakt; Nederlander verliest staatsburgerschap door Nigeriaans erepaspoort»,
De Telegraaf, 15 januari 2014, p. 5.
3
B. Funnekotter, «Eén foutje en je bent Nederlander af», NRC Handelsblad 23 december 2013.
4
«Argos: Ik keer terug!», VARA, Human en VPRO Radio 1, 27 december 2014.
5
Rapport Verlies Nederlanderschap, Nationale ombudsman, 2016/045, p. 15.
6
Ibid., p. 36.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

3

Tot slot wijzen de initiatiefnemers, in aanvulling op het Rapport Verlies
Nederlanderschap van de Nationale ombudsman, op het in oktober 2019
verschenen wereldwijde nationaliteitsonderzoek van de Stichting
Grenzeloos onder één dak (Stichting GOED).7 Uit dit onderzoek volgt dat
een grote meerderheid (bijna 80%) van respondenten die in het
buitenland wonen, meervoudige nationaliteit wil toestaan. Daarnaast
volgt uit het onderzoek dat 7.7% van de respondenten hun Nederlandse
nationaliteit onvrijwillig heeft moeten opgeven en 5% deze onbewust
heeft verloren. Aangezien er naar schatting ten minste een miljoen
Nederlanders buiten de landsgrenzen wonen, zou dit kunnen betekenen
dat naar schatting 50.000 Nederlanders onbewust hun nationaliteit
hebben verloren. Verder ervaren respondenten de hulp van de Nederlandse overheid aan mensen die hun Nederlanderschap willen terugkrijgen als zeer slecht. De gevolgen bij het verlies van Nederlanderschap
zijn daarbij groot. Naast het feit dat de terugkeer naar Nederland wordt
bemoeilijkt, ervaren zij emotionele schade en negatieve effecten op
gezinsleven, familie, werk en financieel vlak. Volgens de initiatiefnemers
ondersteunt ook dit rapport hun stelling dat niet alleen de huidige
regeling om als oud-Nederlander het Nederlanderschap terug te krijgen
niet voldoet, maar ook dat voor Nederlanders in het buitenland het zeer
bezwaarlijk is dat Nederland meerdere nationaliteiten niet toestaat.
ii. Opties om het Nederlanderschap te herkrijgen
Op dit moment kunnen oud-Nederlanders hun Nederlandse nationaliteit
na een onvrijwillig verlies terugkrijgen via naturalisatie of de optieprocedure.8 Binnen de optieprocedure maakt artikel 6, eerste lid, aanhef en
onder f, RWN het voor oud-Nederlanders mogelijk om bij hervestiging in
Nederland de Nederlandse nationaliteit terug te krijgen, na één jaar
rechtmatig verblijf in Nederland.9 Voor een verzoek tot naturalisatie geldt
géén termijn van toelating en hoofdverblijf indien de verzoeker te eniger
tijd Nederlander of Nederlands onderdaan-niet-Nederlander is geweest.
Desalniettemin wordt het verzoek om naturalisatie afgewezen, indien de
verzoeker hoofdverblijf heeft in het land waarvan hij onderdaan is, wat
een belemmering vormt voor oud-Nederlanders in het buitenland om het
Nederlanderschap middels naturalisatie te herkrijgen.10 Voorts geldt voor
naturalisatie een afstandsverplichting. Volgens de initiatiefnemers zijn
deze regelingen onvoldoende.
De initiatiefnemers zien de verplichting van artikel 6, eerste lid, onder f,
RWN, om eerst één jaar rechtmatig in Nederland te verblijven (de
toegang- en verblijfseis) als problematisch, omdat het voor veel
oud-Nederlanders die hun Nederlandse nationaliteit onvrijwillig verliezen
niet zomaar mogelijk is om hun leven in het buitenland, waar ook hun
werk of gezin zich bevindt, een jaar te onderbreken. De afstandsverplichting bij naturalisatie achten de initiatiefnemers eveneens onwenselijk,
nu zij principieel van mening zijn dat Nederlanders, net als vele andere
Europeanen, een meervoudige nationaliteit zouden moeten mogen
hebben. Voornoemde voorwaarden miskennen de belangen van burgers
die effectieve banden met zowel Nederland hebben, als ook met andere
landen.

7

Stichting GOED, Nationaliteitsonderzoek, 8 oktober 2019.
Inmiddels is er ook de Tjebbes jurisprudentie, waardoor het bij verlies van het Nederlanderschap van rechtswege mogelijk is om te laten toetsen of het verlies van het Nederlanderschap
evenredig is uit het oogpunt van het Unierecht. Als het verlies onevenredig is, wordt het met
terugwerkende kracht herkregen op grond van art. 20 VWEU. ABRvS 12 februari 2020,
ECLI:NL:RVS:2020:423.
9
Vergelijk artikel 6, eerste lid, onder f, RWN.
10
Zie artikel 8, tweede lid, RWN en artikel 9, eerste lid aanhef en onder c, RWN.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

4

De initiatiefnemers zien een nieuwe optieprocedure voor zich, waarvoor
geen problematische toegangs- of verblijfseis en geen afstandsverplichting geldt. De nieuwe optieprocedure zal direct alle oud-Nederlanders
die hun nationaliteit na 1 april 2003 verloren, helpen met het herkrijgen
van het Nederlanderschap.11
iii. Nieuwkomers in Nederland
Niet alleen voor emigranten en expats heeft de huidige RWN nadelige
effecten. Ook zijn er nadelige effecten voor de tot Nederlander genaturaliseerde personen of die het Nederlanderschap door optie12 hebben
verkregen die afstand moeten doen van hun nationaliteit uit het land van
herkomst. Als gevolg van de huidige afstandsverplichting wordt het voor
de tot Nederlander genaturaliseerde personen soms moeilijker om
toegang tot het land van herkomst te behouden, voor onder andere
familiebezoek of economische activiteiten. Ook worden mensen in
sommige gevallen in het land van herkomst geconfronteerd met
beperkingen in het bezit van onroerende goed of andere rechten.
Als in Nederland wonende niet-Nederlanders vanwege de afstandsverplichting niet naturaliseren tot Nederlander, heeft dit echter ook diverse
negatieve gevolgen. Er bestaat namelijk een correlatie tussen integratie en
het hebben van het staatsburgerschap van het nieuwe woonland. Op het
belang van het staatsburgerschap voor nieuwkomers wordt nader
ingegaan in paragraaf 5. Daarnaast ontstaat er mogelijk een democratisch
deficit als een deel van de Nederlandse ingezetenen niet deel kan nemen
aan landelijke of provinciale verkiezingen.13 In Luxemburg was het
versterken van de politieke en sociale cohesie en integratie een aanleiding
om meervoudige nationaliteiten toe te staan en de geldende afstandseis
in 2009 te schrappen.14 Daartoe stellen de initiatiefnemers voor om de
plicht tot het doen van afstand van de oorspronkelijke nationaliteit bij
verkrijging en verlening van het Nederlanderschap te schrappen.
3. De ontwikkeling van de Rijkswet op het Nederlanderschap
Gedurende de ontwikkeling van het Nederlanderschap zijn er verschillende opvattingen geweest omtrent de wenselijkheid van een
meervoudige nationaliteit. Tijdens het grootste deel van de twintigste
eeuw werd het Nederlandse nationaliteitsrecht geregeld door de Wet op
het Nederlanderschap die in 1893 in werking trad. Dit ter vervanging van
de wet uit 1850 en artikel 5 tot en met 12 van het Burgerlijk Wetboek uit
1838. Hoewel deze wet uit de negentiende eeuw meermaals werd
gewijzigd, kwam het pas in de jaren zeventig van de twintigste eeuw tot
een wetgevingsproces om de wet als geheel te vervangen. Aanleiding
werd gevonden in de totstandkoming van een drietal verdragen op het
gebied van nationaliteitsrecht.15 Dat betrof het Verdrag van Straatsburg
betreffende de beperking van gevallen van meervoudige nationaliteit
(hierna: Verdrag van Straatsburg), het Verdrag van de Verenigde Naties tot
beperking van staatsloosheid en de Overeenkomst inzake beperking van
staatloosheid van de Commission Internationale de l’Etat Civil.16 In lijn
11

In 2003 vond de laatste grote herziening plaats van de RWN, sindsdien kan het Nederlanderschap automatisch verloren gaan als is voldaan aan de voorwaarden in artikel 15, eerste lid,
onder c RWN.
12
Artikel 6, eerste lid, onderdeel e, RWN, gelezen in samenhang met artikel 6a.
13
Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, Nederlanderschap in een onbegrensde wereld:
advies over het Nederlandse beleid inzake meervoudige nationaliteit, 2008, p. 10.
14
European Migration Network, Synthesis report: pathways to citizenship for third-country
nationals in the EU, 2020, p. 29.
15
Kamerstukken II 1981, 16 947 (R1181), nr. 3, p. 1.
16
Trb. 1964, 4; Trb. 1967, 124; Trb. 1974, 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

5

met de al geldende wetgeving en het Verdrag van Straatsburg werd in het
voorstel van wet het tegengaan van meervoudige nationaliteit nadrukkelijk tot uitgangspunt genomen.17 Vanwege de gelijkstelling van man en
vrouw voor wat betreft het recht op doorgifte van nationaliteit aan hun
kinderen, nam het aantal bipatriden toe.18 Het uitgangspunt dat
meervoudige nationaliteit onwenselijk is, bleef, hoewel niet onbetwist,
echter wel staan.
Zo landde het streven naar enkelvoudige nationaliteit ook in de RWN. Die
wet trad in 1985 in werking en geldt nog steeds. Wel zijn er sindsdien
bijna voortdurend voorstellen tot wijziging van de RWN bij het parlement
aanhangig geweest. Dit geeft aan dat het nationaliteitsrecht geen rustig
bezit is en dat de uitgangspunten die begin jaren tachtig tot leidraad
werden genomen niet zonder discussie zijn geweest.
Dat bleek bijvoorbeeld al in 1992. Het derde kabinet-Lubbers besloot
afscheid te nemen van de afstandsverplichting bij naturalisatie om zo
rekenschap te geven van de emotionele verbondenheid van lang
verblijvende migranten.19 Ter verdere uitwerking van dat beleid werd een
wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer om de afstandseis volledig
uit de wet te schrappen.20 Een van de redenen daarvoor was dat
nationaliteit niet langer als een exclusieve band tussen staat en burger
werd gezien, of zoals de regering het zelf stelde: «Nationaliteit is een
uitdrukking van verbondenheid, niet van ondeelbare trouw. Omdat die
verbondenheid van velerlei aard kan zijn, is het mogelijk dat een persoon
met meer dan één land wezenlijk verbonden geacht kan worden.
Nationaliteit is dan ook niet meer te beschouwen als een exclusieve band
met één land, waarop dat land aanspraak kan maken, bipatridie geen
verschijnsel dat op zichzelf genomen moet worden tegengegaan.» 21 Het
wetsvoorstel werd vervolgens door de Tweede Kamer aangenomen, maar
na weerstand in de Eerste Kamer uiteindelijk ingetrokken.22
De grootste herziening van de RWN tot nu toe was in 2003. Daarin werd
afscheid genomen van de gedachte dat meervoudige nationaliteit zoveel
mogelijk tegengegaan moest worden, daarbij wijzend op het voordeel van
volledige integratie van de immigrant. De directe grondslag van het
wetsvoorstel is te vinden in het Tweede Protocol tot wijziging van het
Verdrag betreffende beperking van de gevallen van meervoudige
nationaliteit en betreffende militaire verplichtingen in geval van
meervoudige nationaliteit (hierna: Tweede Protocol). Er werden meerdere
uitzonderingen gemaakt op de hoofdregel dat de vrijwillige aanname van
een andere nationaliteit tot verlies van nationaliteit leidt. Het gaat dan om
echtgenoten in nationaliteitsrechtelijk gemengde huwelijken, kinderen uit
voornoemde huwelijken en tweede-generatie migranten en die werd
toegestaan hun oorspronkelijke nationaliteit te behouden bij naturalisatie
in een andere verdragsstaat.23 Ook de uitzonderingen in artikel 15, tweede
lid, RWN holt het automatische verlies van nationaliteit sterk uit.
Daarnaast geldt dat voor de periode van verblijf buiten Nederland als
bedoeld in artikel 15, eerste lid, onder c, verblijf in andere Unielanden niet
meetelt. Daarmee blijft van de ooit zo stevige hoofdregel weinig
eenduidigs meer over.

17

Kamerstukken II 1981, 16 947 (R1181), nr. 3.
Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, Meervoudige nationaliteit in Europees
perspectief, Den Haag: Station Drukwerk, 2008, p. 18.
19
De Casus Inburgering en Nationaliteitswetgeving, WRR, AUP: Amsterdam 2007, p. 122.
20
Kamerstukken II 1992/93, 23 029 (R1461).
21
Kamerstukken II 1992/93, 23 029 (R1461), nr. 3, p. 4.
22
Handelingen II 1994/95, 53, p. 3342; Kamerstukken II 1997–1998, 23 029 (R1461), nr. 281.
23
Wetsvoorstel: Kamerstukken II, 1997/98, 25 891 (R 1609), nr. 3, p 2; Verdrag: Trb. 1994, 265.
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

6

Met het voorstel in 2005 tot wijziging van de RWN tot beperking van
meervoudige nationaliteit en tot invoering van het verlies van het
Nederlanderschap wegens het toebrengen van ernstige schade aan
essentiële belangen van het Koninkrijk werd beoogd om de meervoudige
nationaliteit bij naturalisatie omlaag te brengen. Bij 62% van de naturalisaties was toen sprake van een meervoudige nationaliteit. Daarnaast
beoogde het voorstel om het mogelijk te maken het Nederlanderschap in
te trekken van de persoon die ernstige schade toebrengt aan de essentiële
belangen van het Koninkrijk, waarbij in het bijzonder gedacht moest
worden aan terroristische activiteiten. Het wetsvoorstel werd ingetrokken
in 2007 nadat het voorstel met amendementen zodanig gewijzigd was dat
het toenmalige kabinet aangaf een andere benadering van de
meervoudige nationaliteit voor te staan.24
In strijd met de trend naar een minder restrictieve omgang met nationaliteit werd in april 2012 een voorstel tot een verdere aanscherping van de
Rijkswet op het Nederlanderschap aan de Kamer toegestuurd.25 De
regering wilde zoveel mogelijk meervoudige nationaliteit voorkomen. Het
wetsvoorstel is uiteindelijk na de val van het kabinet Rutte-I ingetrokken,
maar is omwille van de reacties die tot intrekking leiden niettemin
relevant.26 De Afdeling advisering van de Raad van State was kritisch over
het wetsvoorstel. Volgens de Afdeling advisering werd niet zorgvuldig
gemotiveerd waarom in afwijking van eerder door Nederland ingenomen
standpunten integratie bevorderd zou worden door enkele in plaats van
meervoudige nationaliteit.27 Zo ziet de Afdeling advisering er geen redelijk
belang in voor de Nederlandse Staat om te eisen dat een meerderjarige
Nederlander die vrijwillig een andere nationaliteit aanneemt zijn Nederlanderschap opgeeft. Evenmin wordt in dat wetsvoorstel de stelling
onderbouwd dat een positieve betrokkenheid van burgers van een
moderne natiestaat uitsluitend tot uitdrukking komt in een enkelvoudige
nationaliteit.
Bij het rondetafelgesprek over het wetsvoorstel bleek de kritiek op het
streven naar een enkelvoudige nationaliteit breed gedeeld.28 Zo schreef
de Stichting Buitenlandse Partner, een goed ingevoerde organisatie om
praktische problemen in de uitvoering van de wet op te merken, dat de
afstandsverplichting een nieuwe barrière voor immigranten is om
volwaardig deel te nemen aan onze maatschappij. Voorts werd de
effectiviteit van het wetsvoorstel betwijfeld: de meeste meervoudige
nationaliteiten ontstonden bij geboorte, zo stelden zij. Vanuit de Universiteit Maastricht kwam de kritiek dat het wetsvoorstel «deprimerend» was
en de klok tot ver voor 1985 terugdraaide.29 Ook ex-minister Hirsch Ballin
wees op de ondeugdelijkheid van het wetsvoorstel door te stellen dat dit
voorstel geen ander doel zou dienen dan een maatschappelijk fenomeen
controversieel te maken dat helemaal niet controversieel hoeft te zijn.30
In het kader van de huidige RWN gaan de initiatiefnemers ook graag
nader in op de uitspraak Tjebbes van het Hof van Justitie van de Europese
Unie.31 Bij verwijzingsuitspraak van 19 april 2017 heeft de Afdeling het Hof
van Justitie van de Europese Unie (hierna: het Hof) verzocht bij wege van
prejudiciële beslissing uitspraak te doen op de gestelde vragen over de
24

Kamerstukken II 2007/08, 30 166-(R1795), nr. 25.
Kamerstukken II 2011/12, 33 201 (R 1977).
Kamerstukken II 2012/13, 33 201 (R 1977), nr. 11.
27
Kamerstukken II 2011/12, 33 201 (R 1977), nr. 4, p. 2–3.
28
Rondetafelgesprek over de Rijkswet Nederlanderschap, 28 juni 2012.
29
G.R. de Groot, «Wijzigingsvoorstel Rijkswet op het Nederlanderschap: terug naar af», A&MR
2012/04, p. 180–188.
30
E. Hirsch Ballin, «Controversieel», A&MR 2012/5/6 p. 315.
31
HvJEU 12 maart 2019, ECLI:EU:C:2019:189, C-221/17.
25
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

7

verenigbaarheid van artikel 15, eerste lid, aanhef en onder c, en artikel 16,
eerste lid, aanhef en onder d, van de RWN met het Unierecht, in het
bijzonder de artikelen 20 en 21 van het VWEU. Bij arrest van 12 maart
2019 heeft het Hof de prejudiciële vragen beantwoord: «Het verlies van
rechtswege van de nationaliteit van een lidstaat is onverenigbaar met het
evenredigheidsbeginsel indien de relevante nationale voorschriften het op
geen enkel ogenblik mogelijk maken dat de gevolgen die het verlies voor
de betrokken persoon heeft uit het oogpunt van het Unierecht in het
individuele geval worden getoetst».32 In dat verband wijzen de initiatiefnemers ook op de recente uitspraak van de Afdeling van 12 februari 2020,
waarin de Afdeling tot de conclusie komt dat de Minister op grond van het
Unierechtelijke evenredigheidsbeginsel moet kunnen beoordelen wat de
concrete gevolgen zijn als iemand de Nederlandse nationaliteit verliest, en
daarmee ook het EU-burgerschap.33 Het arrest Tjebbes heeft ook geleid
tot een wijziging van de RWN.34 Het arrest van het Hof en de uitspraak van
de Afdeling passen in de hiervoor geschetste en hieronder nader
uitgelegde normalisering van de meervoudige nationaliteit.
4. Een nieuwe internationale context
Naast de geschetste problemen die de huidige wet met zich meebrengt,
zijn ook de opvattingen over het houden van een meervoudige nationaliteit sinds de jaren zestig wereldwijd veranderd. Zowel in Europa als
wereldwijd heeft er een omslag plaatsgevonden van ontmoediging naar
acceptatie van meervoudige nationaliteit.
Die trend valt goed terug te zien in onderzoek verricht door Vink, De Groot
en Luk.35 Terwijl in 1960 nog in 63,8 procent van de staten gold dat de
vrijwillige verkrijging van een vreemde nationaliteit leidde tot automatisch
verlies van de oorspronkelijke nationaliteit, is dat percentage in 2019
gedaald tot 25,6 procent. Het percentage staten waarin het vrijwillig
ontstaan van meervoudige nationaliteit niet automatisch leidt tot verlies
van nationaliteit (maar waar wel de mogelijkheid bestaat een verklaring
van afstand af te leggen) is gestegen van 26,3 procent in 1960 naar 64,6
procent in 2019. Een onmiskenbare positieve trend wereldwijd, waar
Nederland een uitzondering op vormt.
Tabel 1. Wereldwijde regels met betrekking tot gevolg voor het behoud van de oorspronkelijke nationaliteit na vrijwillig verkrijgen
van andere nationaliteit in 1960 en 2015.

Afrika
Azië
Europa
N/Z-Amerika
Oceanië
Gemiddelde
Aantal staten

Automatisch
verlies

Geen
verlies, maar
afstand
mogelijk

Geen
verlies,
afstand niet
mogelijk

1960

1960

1960

71,4%
59,1%
57,7%
72,7%
66,7%
63,8%
51

14,3%
36,4%
38,5%
4,5%
33,3%
26,3%
21

14,3%
4,5%
3,8%
22,7%
0,0%
10,0%
8

Aantal
staten

7
22
26
22
3
100%
80

Automatisch
verlies

Geen
verlies, maar
afstand
mogelijk

Geen
verlies,
afstand niet
mogelijk

2019

2019

2019

33,3%
35,4%
22,7%
8,6%
14,3%
25,6%
50

59,3%
60,4%
75,0%
60,0%
78,6%
64,6%
126

7,4%
4,2%
2,3%
31,4%
7,1%
9,7%
19

Aantal
staten

54
48
44
35
14
100%
195

32

HvJEU 12 maart 2019, ECLI:EU:C:2019:189, C-221/17, r.o. 41.
ABRvS 12 februari 2020, ECLI:NL:RVS:423.
Stb. 2021, 572.
35
Vink, M.P.; De Groot, G.-R.; Luk, N.C., MACIMIDE Global Expatriate Dual Citizenship Dataset,
http://dx.doi.org/10.7910/DVN/TTMZ08, Harvard Dataverse, 2019 (v4).
33
34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

8

In enkele gevallen sporen staten vreemdelingen met gemeenschappelijke
afstamming zelfs aan om de betreffende nationaliteit te verkrijgen.36 De
Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken heeft reeds in 2008 geconcludeerd dat in deze tijd van migratie in toenemende mate wordt geaccepteerd dat een persoon daadwerkelijke en effectieve banden met meer dan
één land kan hebben.37 De Adviescommissie wijst erop dat dit niet alleen
geldt in het Europese nationaliteitsrecht maar ook in de overgrote
meerderheid van de Europese landen zelf.38
Het Verdrag van Straatsburg (1963) is in lijn met de eerdergenoemde
trend de afgelopen jaren door een groot deel van de lidstaten deels of
geheel opgezegd. In het eerste hoofdstuk van het verdrag is het beperken
van de gevallen van meervoudige nationaliteit geregeld. Het tweede
hoofdstuk regelt de militaire verplichtingen betreffende diegenen met
meervoudige nationaliteit. Duitsland is in 2002 geheel uit het Verdrag van
Straatsburg gestapt.39 Sinds 19 december 2019 is hoofdstuk I nog slechts
voor twee staten van kracht, namelijk voor Oostenrijk en Nederland. Het
Tweede Protocol is inmiddels enkel nog bilateraal werkzaam tussen Italië
en Nederland.
Het Tweede Protocol gaf halverwege de jaren negentig al richting naar
een meer open nationaliteitsbeleid.40 Dat protocol is echter niet geheel
van de grond gekomen vanwege het niet veel later gesloten Europees
Verdrag inzake Nationaliteit (hierna: EVN). Het EVN stamt uit 1997 en is
ondertussen door 21 staten die partij zijn bij de Raad van Europa
geratificeerd en door acht meer staten ondertekend zonder dat ratificatie
tot op heden volgde.41 Voor Nederland trad het EVN per 1 juli 2001 in
werking.42 Uit de cijfers van het al genoemde onderzoek van Vink, De
Groot en Luk valt af te leiden dat min of meer gelijktijdig met het EVN een
veranderde opvatting over meervoudige nationaliteit tot stand is
gekomen. De sindsdien ontstane statenpraktijk kent een duidelijk beeld:
de standaard is geen automatisch verlies van nationaliteit bij het
verkrijgen van een andere nationaliteit. Omwille van de plichten die ook
aan het hebben van een nationaliteit vastzitten, blijft daarbij vrijwillige
afstand wel mogelijk.
Dit wetsvoorstel voor een vernieuwde en ruimere opvatting van een
meervoudige nationaliteit sluit dus aan bij de huidige internationaalrechtelijke ontwikkelingen omtrent meervoudige nationaliteit.

36

Voorbeelden van staten waar daar beleid op gevoerd wordt zijn Spanje/Portugal en Hongarije;
zie onder andere: H.U. Jessurun d’Oliveira, «Iberische Wiedergutmachung voor sefardische
Joden», NJB 2014/1059 en «Stormloop op Hongaarse paspoorten», De Volkskrant, 18 mei
2011.
37
Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, Meervoudige nationaliteit in Europees
perspectief, Den Haag: Station Drukwerk 2008, p. 130.
38
Ibid., p. 178.
39
Zie voor een volledig overzicht van verdragstekst, toelichting, ratificaties en voorbehouden:
https://www.coe.int/en/web/conventions/cets-number-/-abridged-title-known?module=treatydetail&treatynum=043
40
Zie voor een volledig overzicht van verdragstekst, toelichting, ratificaties en voorbehouden:
https://www.coe.int/en/web/conventions/cets-number-/-abridged-title-known?module=treatydetail&treatynum=043
41
Zie voor een volledig overzicht van verdragstekst, toelichting, ratificaties en voorbehouden:
https://www.coe.int/en/web/conventions/cets-number-/-abridged-title-known?module=treatydetail&treatynum=043
42
Trb. 2001, 40.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

9

5. Meervoudige nationaliteit en loyaliteit
In maatschappelijke discussies wordt soms gesteld dat meervoudige
nationaliteit voorkomen moet worden omwille van loyaliteitsconflicten. In
het verlengde van die argumentatie wordt dan voorgehouden dat men
niet volledig Nederlander kan zijn en de integratie niet kan voltooien,
zonder de oorspronkelijke nationaliteit op te geven. Nationaliteit wordt
daarin als iets exclusiefs gezien; men kan maar in één richting een binding
hebben. De initiatiefnemers erkennen deze maatschappelijke discussie.
Diverse onderzoeken weerleggen echter de eerdergenoemde aanname, en
ondersteunen daarentegen de conclusie dat meervoudige nationaliteit
niet vanzelfsprekend leidt tot tegenstrijdige loyaliteit, waaronder
onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (hierna:
WRR), advies van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (hierna:
ACVZ), onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (hierna: SCP),
onderzoek naar Turkse Nederlanders en hun binding met Nederland in
opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het
Nationaliteitsonderzoek van Stichting GOED.43 Daarnaast wordt bij de
eerdergenoemde veronderstelling vergeten dat alle Nederlanders naast
hun nationale identiteit ook het supranationale Unieburgerschap genieten,
en derhalve allemaal een meervoudig burgerschap hebben. Ook hebben
veel Nederlanders – los van hun nationale identiteit – een lokale en/of
regionale identiteit.
De WRR ging bij zijn onderzoek onder andere in op de vrees dat een
dubbele nationaliteit leidt tot ongewenste dubbele loyaliteiten en
conflicterende oriëntaties. Daarbij kwam hij aan de hand van een analyse
van verschillende typen identificatie (functioneel, normatief en emotioneel) tot de conclusie dat «het inzetten van nationale identiteit als
beleidsinstrument om binding en samenhang in de Nederlandse
gemeenschap te versterken [.] een te beperkte en te eenzijdige strategie
[is].»44 Hij stelt voor te komen tot een paradigmawisseling: van nationale
identiteit naar meervoudige identificaties.45 Een van de redenen daarvoor
is dat gegeven de processen van globalisering en Europeanisering de
etnische en sociale diversiteit in Nederland niet snel zal gaan verminderen; het is dan beter te investeren in verbindingen tussen groepen en
individuen.46 De vermenging tussen loyaliteit en nationaliteit is onterecht
volgens de WRR. Uit zijn onderzoek blijkt dat men zich gemakkelijker
Nederlander kan voelen, gemakkelijker nieuwe emotionele banden aan
kan gaan, wanneer men daarvoor niet zijn afkomst hoeft op te geven.47
Nationaliteit moet dus niet bekeken worden in termen van absoluutheid
maar in termen van complementariteit. Het is vervolgens aan de
Nederlandse overheid, zo delen de initiatiefnemers de mening van de
WRR, om door middel van een zakelijke benadering mogelijke problemen
weg te nemen, door voorlichting te geven over de gevolgen van een
dubbele nationaliteit, door waar nodig verdragen te sluiten en door
specifieke problemen van passende oplossingen te voorzien.48

43

Wetenschappelijke Raad voor regeringsbeleid, Identificatie met Nederland, Amsterdam: AUP,
2007;
SCP, Denkend aan Nederland, 26 juni 2019; Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken,
Nederlanderschap in een onbegrensde wereld: advies over het Nederlandse beleid inzake
meervoudige nationaliteit, 2008; Labyrinth, Turkse Nederlanders en hun binding met
Nederland, juli 2019; Stichting GOED, Nationaliteitsonderzoek, 8 oktober 2019.
44
Wetenschappelijke Raad voor regeringsbeleid, Identificatie met Nederland, Amsterdam: AUP,
2007. p. 196.
45
Ibid., par. 8.3.
46
Ibid., p. 200–201.
47
Ibid., p. 208.
48
Ibid., p. 209.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

10

In de kabinetsreactie herhaalde de regering het al eerder naar aanleiding
van het WRR-rapport ingenomen standpunt dat het «in elk geval onjuist
[zou] zijn het bezit van een tweede staatsburgerschap op te vatten als een
teken dat iemand niet goed is geïntegreerd. Waar het echt op aankomt, is
immers de betrokkenheid bij de Nederlandse samenleving en
rechtsorde.»49
De ACVZ publiceerde in 2008 een advies over het Nederlands beleid
inzake meervoudige nationaliteit.50 Daarin onderschrijft zij de visie van de
WRR over meervoudige nationaliteit. Voor zover het bevorderen van
loyaliteit of emotionele binding met Nederland een beleidsdoelstelling
van nationaliteitswetgeving is, zo stellen zij, is een afstandsverplichting
daartoe niet het geschikte middel.51 Ook ten aanzien van integratie heeft
de ACVZ zichzelf de vraag gesteld of een meervoudige nationaliteit
integratie in de Nederlandse samenleving tegenwerkt of bemoeilijkt.52
Daartoe hebben zij het SCP gevraagd onderzoek te doen. De conclusie van
het SCP was dat er nauwelijks samenhang is tussen dubbele nationaliteit
en de mate van integratie. Daarentegen blijkt wel dat er een duidelijke
correlatie bestaat tussen integratie en het hebben van het staatsburgerschap van het nieuwe woonland.53 Op grond van deze uitkomsten
concludeert de ACVZ dat een laag integratieniveau eerder samenhangt
met het opleidingsniveau of de taalbeheersing dan het aantal nationaliteiten dat een persoon bezit.54 De conclusie van de ACVZ wordt
weerspiegeld in het onderzoek «Denkend aan Nederland» van het SCP,
waarin wordt gesteld dat wie zich met meer kenmerken van Nederland en
landgenoten verbonden voelt, zich sneller thuis voelt – of sterker
verantwoordelijk voelt voor Nederland.55 Een meervoudige nationaliteit
lijkt ook hier loyaliteit aan een land niet in de weg te staan.
Ook in een onderzoek naar Turkse Nederlanders en hun binding met
Nederland in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid komt naar voren dat respondenten veelal ervaren dat verbondenheid tot één land geen negatieve invloed hoeft te hebben op de
verbondenheid met een ander land.56 In het soortgelijke onderzoek van de
Stichting GOED wordt gesteld dat het aannemen van een andere
nationaliteit voor Nederlanders in het buitenland niet in verband staat met
disloyaliteit tegenover een van de desbetreffende landen. Daarnaast
suggereert een groot deel van de respondenten dat het huidige beleid
omtrent het Nederlanderschap voornamelijk is gebaseerd op binnenlandse kwesties rondom integratie. Zo voelt een groot deel van de
Nederlanders in het buitenland dat hun belangen en band met Nederland
teniet worden gedaan in de vorming van het huidige beleid omtrent het
Nederlanderschap.57 Uit het onderzoek volgt ook dat veel Nederlanders in
het buitenland emotionele schade en negatieve effecten op gezinsleven,
familie, werk en financieel vlak ervaren bij verlies van hun Nederlanderschap.58

49

Kamerstukken II 2007/08, 31 268, nr. 9, p. 3; zie ook: Kamerstukken II 2007/08 30 166 (R 1795),
nr. 25, p. 2.
50
Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, Nederlanderschap in een onbegrensde wereld:
advies over het Nederlandse beleid inzake meervoudige nationaliteit, 2008.
51
Ibid., p. 30.
52
Ibid., p. 30.
53
J. Dagevos, «Dubbele nationaliteit en integratie», SCP november 2008, p. 27–28.
54
Ibid.
55
SCP, Denkend aan Nederland, 26 juni 2019. H.5
56
Labyrinth, Turkse Nederlanders en hun binding met Nederland, juli 2019. p, 37.
57
Stichting GOED, Nationaliteitsonderzoek, 8 oktober 2019. p. 24–25
58
Stichting GOED, Nationaliteitsonderzoek, 8 oktober 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

11

De staten die het initiatief namen tot het Tweede Protocol van het Verdrag
van Straatsburg onderkenden al in hun considerans dat dubbele nationaliteit niet per se leidt tot tegenstrijdige loyaliteiten. Zij overwogen reeds bij
het opstellen van het Tweede Protocol dat de mogelijkheid tot
meervoudige nationaliteit de integratie van vreemdelingen in hun nieuwe
thuisland juist bevordert.59
Er bestaan praktische of logistieke bezwaren tegen de meervoudige
nationaliteit. De initiatiefnemers stellen echter dat de mogelijke complicaties die op kunnen treden als gevolg van de meervoudige nationaliteit,
niet opwegen tegen vrijheden en de mogelijkheden die de meervoudige
nationaliteit aan Nederlandse burgers en vreemdelingen biedt. Het is
hierbij belangrijk dat burgers voorafgaand hun keuze over het al dan niet
aannemen van een extra nationaliteit, goed geïnformeerd worden over de
potentiële gevolgen van deze keuze.
Door de vele uitzonderingen bestaan praktische bezwaren al feitelijk voor
minstens 1,3 miljoen Nederlanders met een meervoudige nationaliteit.60
De praktijk leert dat dit niet zorgt voor onoverkomelijke bezwaren in
Nederland noch in andere EU-lidstaten. Voor het verlenen van consulaire
bijstand maakt Nederland geen onderscheid in personen met een
enkelvoudige of meervoudige nationaliteit. Het komt in de praktijk voor
dat landen hun eigen onderdanen consulaire bijstand van de vertegenwoordiging van een andere nationaliteit weigeren. Huidige problemen die
soms voorkomen bij het verlenen bij consulaire bijstand in het geval van
een meervoudige nationaliteit, zoals in het geval van Iran of Marokko,
veranderen echter niet met dit wetsvoorstel. Op het gebied van fiscale
verplichtingen kan nationaliteit van belang zijn voor de toepassing van
bepaalde wetten en verdragen. Het bezit van een of meer andere
nationaliteiten dan slechts de Nederlandse, kan het ingewikkelder maken
om de rechtsmacht van de Nederlandse overheid uit te oefenen. Hierover
wordt echter geen bestuurlijke informatie bijgehouden.61 Op het gebied
van uitlevering zal het bezit van een meervoudige nationaliteit niet leiden
tot complicaties noch tot extra kosten. Wel is het mogelijk dat andere
landen kunnen weigeren om hun onderdanen, die ook de Nederlandse
nationaliteit hebben, uit te leveren. Het is in bepaalde gevallen enkel
mogelijk om iemand met de Nederlandse nationaliteit uit te leveren als de
persoon na berechting kan terugkeren naar Nederland voor executie van
de straf. Zonder de dubbele terugkeergarantie is uitlevering veelal niet
mogelijk. De dubbel terugkeergarantie geldt voor alle personen met de
Nederlandse nationaliteit, ongeacht het bezit van andere nationaliteiten.62
6. Uitvoerbaarheid
Financiële gevolgen
Het wetsvoorstel versimpelt het nationaliteitsrecht. De bestaande
beperkingen op het bezit of de verkrijging van meervoudige nationaliteit,
worden geschrapt. Ook wordt het mogelijk het Nederlanderschap te
herkrijgen na een beroep op het nieuwe optierecht. Dit wetsvoorstel heeft
primair financiële gevolgen voor de IND en het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

59

Toelichting bij het Tweede Protocol van het Verdrag van Straatsburg 1963, nr. 6–9.
«Nederlanders; geslacht, dubbele nationaliteit, 1 januari 1998 – 2014», CBS, 17 februari 2015,
Dit cijfer is tevens het meest recente cijfer dat beschikbaar is over dubbele nationaliteiten. De
(eventuele) tweede nationaliteit van Nederlanders wordt sinds de nieuwe Wet Basisregistratie
Personen niet meer geregistreerd.
61
Kamerstukken II 2019/20, 35 450, nr. 4
62
Kamerstukken II 2019/20, 35 450-VI, nr. 3
60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

12

Het toestaan van meervoudige nationaliteit houdt in dat er geen afstand
meer hoeft te worden gedaan van de voormalige nationaliteit als iemand
Nederlander wordt. Daarnaast zou geen evenredigheidstoets meer
uitgevoerd hoeven te worden.63 Uit een inschatting van de IND (2021)
volgt dat het voorgaande leidt tot een structurele kostenbesparing van
ruim € 900.000 euro per jaar voor de IND. Waarschijnlijk zouden hier ook
structurele kosten tegenover staan vanwege een toegenomen aantal
naturalisatieverzoeken, maar deze toename is lastig te voorspellen. Als
het aantal naturalisatieverzoeken met gemiddeld circa 3% toeneemt (1.000
aanvragen per jaar extra, financieringskostprijs 2020 € 420 per verzoek),
zou dit leiden tot een structurele kostenstijging van circa € 420.000.
Daarnaast zou de implementatie van het wetsvoorstel eenmalig kosten
voor de IND van circa € 431.500 met zich meebrengen. De genoemde
kosten en besparingen zijn gebaseerd op inschattingen van de IND, die zij
hebben gebaseerd op de huidige situatie. De IND merkt daarbij op dat
sommige gevolgen niet helemaal kwantificeerbaar zijn en dat de
cijfermatige conclusie dan ook een zeer aan onzekerheid onderhevige
schatting is en als zodanig gebruikt moet worden.
Daarnaast hoeven het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de twaalf
grensgemeenten bij het verlenen van Nederlandse paspoorten minder tijd
en middelen te steken in het nagaan of iemand nog wel Nederlander is.
Nu meer mensen hun Nederlanderschap behouden is toepassing van de
uitzonderingsgronden immers minder werk. Gelet op de achtergrond van
diegenen die het Nederlanderschap van rechtswege hebben verloren,
wordt verwacht dat een aanzienlijk deel van de optieverklaringen wordt
ingediend door personen die hoofdverblijf hebben buiten het Koninkrijk.
De Minister van Buitenlandse Zaken neemt deze optieverklaringen in
ontvangst op de diplomatieke of consulaire post in het ressort waar de
optant zijn hoofdverblijf heeft. Het in ontvangst nemen en beoordelen van
optieverklaringen is een reguliere, bestaande taak voor de Minister van
Buitenlandse Zaken. Voor het in ontvangst nemen en beoordelen van een
enkelvoudige optieverklaring is in 2023 een bedrag van € 206,–
verschuldigd.64 Dit bedrag is kostendekkend. Er worden geen nieuwe
werkzaamheden voorzien. Nu het nieuwe optierecht nauwelijks een
inhoudelijke beoordeling vergt, wordt niet verwacht dat het nieuwe
optierecht tot een (substantiële) toename van bezwaar- en beroepsprocedures zal leiden.
Overgangsrecht
Het wetsvoorstel kent geen overgangsrecht. Dit betekent dat het onmiddellijke werking heeft en er geen speciale voorzieningen zijn getroffen
voor diegenen die nu het Nederlanderschap hebben verloren of wier
Nederlanderschap is ingetrokken omdat niet is voldaan aan de
verplichting afstand te doen van andere nationaliteiten. Wie zijn Nederlanderschap heeft verloren kan uiteraard gebruik maken van het in artikel 6,
eerste lid, aanhef en onder r, zoals dat luidt na inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel, opgenomen optierecht.
Daarmee biedt de Rijkswet op het Nederlanderschap, reeds zonder met
terugwerkende kracht aanpassing te doen, mogelijkheden om een eerder
verlies of een eerdere weigering te herstellen.

63

Artikel 6, eerste lid, onderdeel p, RWN. Zie ook HvJEU 12 maart 2019, ECLI:EU:C:2019:189,
C-221/17.
64
Stcrt. 2023, 22652 .

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

13

II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
ARTIKEL I
Onderdeel A
Dit onderdeel bevat een technische wijziging van artikel 1, tweede lid, als
gevolg van de voorgenomen opzegging van hoofdstuk I van het Verdrag
van Straatsburg en het daarbij behorende Tweede Protocol (zie artikel V).
Onderdeel B
Het eerste subonderdeel voegt een nieuw optierecht toe aan artikel 6,
eerste lid. Daarmee kan een oud-Nederlander die het Nederlanderschap of
de staat van Nederlands onderdaan-niet-Nederlander op of na 1 april 2003
is verloren, het Nederlanderschap zonder voorwaarden herkrijgen. Gelet
op artikel 2, eerste lid, heeft deze verkrijging geen terugwerkende kracht.
Hoewel er een gedeeltelijke overlap is met artikel 14, vijfde lid, is in de
tekst tot uitdrukking gebracht dat het Nederlanderschap niet kan worden
herkregen als dat eerder is ingetrokken op grond van artikel 14, eerste tot
en met vierde lid, RWN. Ook het in artikel 6, vierde lid, opgenomen
openbare orde-criterium blijft van toepassing. De bestaande optiegronden
in artikel 6, eerste lid, aanhef en onder f en p, RWN blijventoepassing
vinden voor die gevallen waarin het Nederlanderschap of de staat van
Nederlands onderdaan-niet-Nederlander vóór 1 april 2003 verloren is
gegaan.
Subonderdeel 2 regelt dat het minderjarige niet-Nederlandse kind in de
verkrijging van diens ouder deelt. Deze wijziging van artikel 6, achtste lid,
maakt het mogelijk dat een minderjarig kind deelt in de herkrijging van
diens ouder en dus niet zelfstandig hoeft te opteren, mits het in de
verklaring als zodanig staat vermeld. Dit is onder meer van belang voor
het minderjarige kind dat als Nederlander was geboren voor het verlies
van het Nederlanderschap door de ouder en heeft meegedeeld in het
verlies van de ouder, maar ook voor het minderjarige kind dat is geboren
nadat de ouder het Nederlanderschap verloor en daarom nooit Nederlander is geweest.
Subonderdeel 3 wijzigt artikel 6, negende lid. Het is niet uitgesloten dat
een vreemdeling die het Nederlanderschap eerder door optie heeft
verkregen, dat Nederlanderschap na 1 april 2003 is verloren en het met
een beroep op het met subonderdeel 1 geïntroduceerde optierecht weer
wil herkrijgen. Subonderdeel 3 maakt dat mogelijk.
Onderdeel C
Het huidige artikel 6a bepaalt dat de optant, bedoeld in artikel 6, eerste lid,
aanhef en onder e, verplicht afstand doet van zijn andere nationaliteit(en)
tenzij dit redelijkerwijs niet van hem kan worden verlangd. Gelet op de
doelstelling van dit wetsvoorstel wordt artikel 6a geschrapt.
Onderdelen D en E
In lijn met onderdeel C vervalt ook de verplichting tot het doen van
afstand bij naturalisatie. Daarom vervalt artikel 9, eerste lid, onder b via
onderdeel D, subonderdeel 1. Subonderdeel 2 van onderdeel D, en
onderdeel E bevatten hieraan gerelateerde technische wijzigingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

14

Onderdelen F en J
Het huidige artikel 15 bevat verschillende gronden waarop het Nederlanderschap voor een meerderjarige (van rechtswege of na intrekking)
verloren kan gaan.
Ingevolge artikel 15, eerste lid, onder a, gaat het Nederlanderschap voor
een meerderjarige verloren door het vrijwillig verkrijgen van een andere
nationaliteit. Onderdeel c bepaalt dat het Nederlanderschap van een
meerderjarige bipatride Nederlander verloren gaat als hij gedurende een
ononderbroken periode van dertien jaar hoofdverblijf heeft buiten het
Koninkrijk en de gebieden waarop het Verdrag betreffende de Europese
Unie van toepassing is. Beide verliesgronden vervallen. In verband
daarmee vervallen ook de leden 2 tot en met 4.
Ook de onderdelen d en e van het eerste lid vervallen. Ingevolge deze
onderdelen kan het Nederlanderschap worden ingetrokken als het door
optie (als bedoeld in artikel 6, eerste lid, aanhef en onder e) of naturalisatie is verkregen en de betrokken Nederlander heeft nagelaten om na de
verkrijging of verlening van het Nederlanderschap al het mogelijke te
doen om zijn oorspronkelijke nationaliteit(en) te verliezen.
Als gevolg van deze wijzigingen blijft van de huidige verliesgronden in
artikel 15 alleen de verklaring van afstand, bedoeld in het eerste lid,
onderdeel b, behouden.
Onderdeel G
Gelet op de voorgenomen opzegging van hoofdstuk I van het verdrag van
Straatsburg en daarmee van het daarbij behorende Tweede Protocol (zie
artikel V) vervalt onderdeel a van artikel 15A.
Onderdeel H
Het huidige artikel 16, eerste lid bevat verschillende gronden waarop het
Nederlanderschap van een minderjarige verloren kan gaan om redenen
die verband houden met meervoudige nationaliteit en de eenheid van
nationaliteit in een gezin. Gelet op de doelstelling van het onderhavige
wetsvoorstel vervallen de onderdelen c, d en e. De onderdelen a en b
blijven gehandhaafd. Daardoor gaat het Nederlanderschap van een
minderjarige nog slechts verloren na een verklaring van afstand, of na een
gerechtelijke vaststelling van het ouderschap, erkenning, wettiging of
adoptie door een vreemdeling, indien de minderjarige diens nationaliteit
daardoor verkrijgt of deze reeds bezit.
Subonderdeel 2 bevat technische aanpassingen.
Onderdeel I
Verwezen wordt naar de artikelsgewijze toelichting op onderdeel G, en
artikel V.
Onderdeel J
Dit betreft een technische wijziging als gevolg van het vervallen van
artikel 15, eerste lid, onder d (zie onderdeel F).
Onderdelen K
Dit betreft een technische wijziging, gerelateerd aan het vervallen van
artikel 15, eerste lid, onder a (zie onderdeel F).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

15

ARTIKEL II
Dit artikel bevat technische wijzigingen van de Wet betreffende de positie
van Molukkers, als gevolg van artikel I, onderdelen G en I, en artikel V.
ARTIKEL III
Dit artikel strekt tot intrekking van de Rijkswet inperking gevolgen Brexit
(Stb. 2020, 369). Als gevolg van het onderhavige wetsvoorstel is deze
Rijkswet overbodig:
– Artikel 1 van de Rijkswet inperking gevolgen Brexit bepaalt, samengevat weergegeven, dat het Nederlanderschap niet verloren gaat als een
Nederlander ten gevolge van de Brexit de Britse nationaliteit verkrijgt.
Dit artikel vormt een uitzondering op het huidige artikel 15, eerste lid,
aanhef en onder a, RWN. Deze laatste bepaling wordt met het
onderhavige wetvoorstel echter geschrapt.
– Artikel 2 van de Rijkswet inperking gevolgen Brexit voorziet in een
zelfstandig optierecht waarmee een persoon die het Nederlanderschap
heeft verloren omwille van het verkrijgen van de Britse nationaliteit,
dat Nederlanderschap onder voorwaarden kan herkrijgen. Gelet op het
nieuwe artikel 6, eerste lid, onderdeel r, is dit optierecht niet langer
noodzakelijk.
– De artikelen 3 tot en met 5 van de Rijkswet inperking gevolgen Brexit
hebben geen zelfstandige betekenis.
ARTIKEL IV
Artikel VIb van de rijkswet van 10 februari 2017 tot wijziging van de
Paspoortwet in verband met het van rechtswege laten vervallen van
reisdocumenten van personen aan wie een uitreisverbod is opgelegd (Stb.
2017, 53) voorziet eveneens in een wijziging van artikel 15, vierde lid,
RWN. Dit artikel treedt op 1 maart 2027 in werking (zie artikel VII, tweede
lid, van voormelde Rijkswet en Stb. 2017, 65, gelezen in samenhang met
Stb. 2022, 85). Het onderhavige artikel IV voorziet in de benodigde
samenloopbepaling.
ARTIKEL V
Dit artikel regelt de parlementaire goedkeuring van het voornemen tot
opzegging van het eerste hoofdstuk van het in 1963 tot stand gekomen
Verdrag betreffende beperking van gevallen van meervoudige nationaliteit
en betreffende militaire verplichtingen in geval van meervoudige
nationaliteit (Trb. 1964, 4), en daarmee van het met dat hoofdstuk verband
houdende Tweede Protocol (Trb. 1994, 265). Sinds 19 december 2019 is
hoofdstuk I nog voor twee staten van kracht, namelijk voor Oostenrijk en
het Koninkrijk. Na aanname van dit wetsvoorstel kan in lijn met de
daarvoor geldende interpretatie van artikel 12, tweede lid, van het
verdrag, hoofdstuk I worden opgezegd.65 Deze opzegging heeft tot gevolg
dat het Tweede Protocol van rechtswege wordt opgezegd (zie artikel 7,
derde lid, Tweede Protocol). Nederland blijft door slechts het eerste
hoofdstuk van het verdrag en het Tweede Protocol op te zeggen partij bij
het tweede hoofdstuk van het verdrag, aangaande militaire verplichtingen
in geval van meervoudige nationaliteit.

65

Trb. 2007, 128.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

16

ARTIKEL VI
Artikel V treedt in werking met ingang van de dag na de datum van
uitgifte van het Staatsblad waarin deze wet wordt geplaatst. De overige
artikelen en onderdelen van dit wetsvoorstel treden op een bij koninklijk
besluit te bepalen moment in werking. Het bij koninklijk besluit te bepalen
moment zal omwille van artikel 12, derde lid, van het verdrag niet eerder
dan een jaar na de kennisgeving aan de Raad van Europa van opzegging
van hoofdstuk I van het verdrag kunnen zijn.
Sjoerdsma
Kuiken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 632 (R2080), nr. 7

17