Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1467
Vragen van het lid Amhaouch (CDA) aan de Minister van Economische Zaken
en Klimaat over het bericht «US touts Biden green subsidies to lure clean tech
from Europe» (ingezonden 31 januari 2023).
Antwoord van Minister Adriaansens (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 7 februari 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «US touts Biden green subsidies to lure clean
tech from Europe»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Herkent u de signalen dat verschillende staten uit de VS, waaronder
Michigan, Ohio en Georgia, hun activiteiten om Europese (investeringen van)
clean tech bedrijven naar de Verenigde Staten te halen hebben opgeschroefd?
Kunt u aangeven in hoeverre is dit ook in Nederland zichtbaar is, bijvoorbeeld
door een toename van het aantal handelsmissies of wervingsactiviteiten van
Amerikaanse staatsinvesteringsfondsen?
Antwoord 2 en 3
Dergelijke signalen hebben mij niet eerder bereikt, buiten het krantenartikel in
de Financial Times om.
De Nederlandse overheid, in samenwerking met onder andere Nederlandse
ontwikkelingsmaatschappijen, provincies, steden en gemeenten, is via de
Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) zelf actief met het werven van
buitenlandse bedrijven, waaronder met vestigingen in de VS.
Op eenzelfde wijze hebben landen en regio’s van buiten de EU vertegenwoordigingen in de EU. Deze vertegenwoordigingen geven aan bedrijven
1

ah-tk-20222023-1467
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Financial Times, 24 januari 2023, «US touts Biden green subsidies to lure clean tech from
Europe». (https://www.ft.com/content/ca95d8e4–79f4–44bb-9d74df86809de098?accessToken=zwAAAYXpBhWvkdPKldjkefREu9OddNGgJ3gmA.MEUCIG3SujWu9g9ZHpOc0CfOAKAcD9qNig7OxCsETvq2PsrLAiEAyjNc28LAyOUgZCKB0efCY_9pCjg5y1ofRKWcQsdZ0A&sharetype=gift&token=fd08b2c1-3989-4962938a-ede1974136d6)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

informatie over het vestigingsklimaat in hun landen en regio’s. Dit geldt ook
voor diverse Amerikaanse staten.
Er kan aangenomen worden dat de Amerikaanse staten daarbij ook informatie verstrekken over de Inflation Reduction Act. De Nederlandse overheid
houdt deze activiteiten niet bij.
Ik heb de post in de Verenigde Staten en in het bijzonder de NFIA benaderd
met de vraag of zij in hun netwerk in de VS hebben gemerkt dat staten zoals
Michigan actief binnen de EU bedrijven proberen aan te trekken. Noch vanuit
de post, noch op een andere wijze heb ik het signaal ontvangen dat er een
toename zou zijn in het aantal handelsmissies en wervingsactiviteiten van
Amerikaanse staatsinvesteringsfondsen in Nederland.
Vraag 4, 5 en 6
Kunt u aangeven in welke sectoren of bedrijfstakken deze ontwikkeling het
meest zichtbaar is?
Zijn er concrete gevallen bekend van bedrijven in Nederland die door
Amerikaanse functionarissen actief worden geworven met nieuwe Inflation
Reduction Act-subsidies (IRA) op zak? Zo ja, hoeveel zijn dit er en in welke
sector zijn deze bedrijven actief?
Zijn er Nederlandse bedrijven die zich hebben gemeld en overwegen om zelf
naar de Verenigde Staten te vertrekken in verband met de ontwikkelingen
rondom IRA?
Antwoord 4, 5 en 6
Zoals aangegeven lijken dergelijke wervingsactiviteiten, in ieder geval binnen
Nederland, beperkt te zijn. Deze zijn zodoende ook niet zichtbaar in specifieke
sectoren of bedrijfstakken. We hebben nog geen signalen ontvangen dat
bedrijven overwegen te vertrekken naar de VS. Wel is bekend dat een
voorgenomen investering is afgeketst. In dit geval ging het om een samenwerking tussen VDL Nedcar en de Amerikaanse autofabrikant Rivian die
afgelopen november voor de tweede maal niet door is gegaan. De IRAsubsidies werden als reden genoemd voor Rivian om van de deal af te zien.2
Het gaat hier echter niet om een vertrekkend bedrijf, maar een inkomende
investering die niet door is gegaan.
Verschillende Nederlandse bedrijven hebben wel aangegeven grotere
investeringen in de VS te overwegen vanwege de IRA. Dit betekent niet dat
deze bedrijven Nederland verlaten. Zo is bekend dat het Nederlandse OCI
haar fabriek in Beaumont, Texas gaat uitbreiden om blauwe ammoniak te
produceren. De IRA heeft een belangrijke rol gespeeld bij dit investeringsbesluit. De blauwe ammoniak zal in Beaumont geproduceerd worden voor
lokale en exportmarkten, waaronder de EU. Deze investering gaat gelijk op
met een verdriedubbeling van OCI’s ammoniakterminal in Rotterdam.3
Ondernemers zien mogelijkheden om hun toeleveringsketens te diversifiëren,
waarbij vestigingen, waardeketens en productiefaciliteiten in Europa van
belang blijven. De IRA creëert op die manier ook groeimogelijkheden voor
Nederlandse bedrijven, zoals in de offshore wind energie, waarbij Nederlandse bedrijven meegroeien met de snel stijgende sector in de VS. Een
aantal bedrijven hebben zich hier ook positief over uitgelaten in de media.4
Het is hierbij relevant om te benoemen dat de EU op financieel terrein niet
onderdoet voor de IRA. Zo gaat 30% van het totale EU-budget van € 1,8 biljoen naar klimaatgerelateerde projecten, wat neer komt op € 550 miljard. De
EU investeert daarmee meer in klimaatgerelateerde opgaven dan de VS met
de IRA en de Infrastructure Investment and Jobs Act (IIJA). Echter, het lijkt in
de VS wel makkelijker voor bedrijven om aan de beschikbare middelen te
komen. In de EU zijn de beschikbare financiële middelen veel meer versnipperd over lidstaten, fondsen of subsidie-instrumenten. De EU-steun gaat ook
doorgaans niet verder dan pre-commerciële steun. De steun wordt in de VS
vooral gegeven via belastingkortingen en lijkt daarmee simpel, overzichtelijk
en voorspelbaar voor bedrijven. Door de opzet weten bedrijven veelal ex-ante

2

Zie «VDL Nedcar zag twee keer deal met Amerikaanse autofabrikant Rivian afketsen», Financieel Dagblad, 8 november 2022.
3
Zie «OCI investeert verder in blauwe ammoniak», Energeia, 12 september 2022
4
«Europa reageert te bang op de klimaatsteun van Amerika», Financieel Dagblad, 25 januari
2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

hoeveel steun/toeslag ze kunnen krijgen en dat geeft zekerheid voor het
opbouwen van een businesscase.
In de Europese Unie zorgen niet financiën, maar onder andere de lange
doorlooptijden voor vergunningen nu voor de meeste vertraging en
onzekerheid. Het kabinet bekijkt nu binnen de EU of vergunningsprocedures
versneld kunnen worden. Ook zal, zoals aangekondigd in het Green Deal
Industrial Plan, gekeken worden hoe bestaande fondsen beter benut kunnen
worden voor het versnellen van de energietransitie.
Vraag 7
Welke invloed heeft deze ontwikkeling volgens u op het Nederlandse
vestigingsklimaat?
Antwoord 7
Ik zie dat Amerikaanse partijen hun investeringen in Europa en Nederland
vaker uitstellen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de fabrikanten van elektrische
auto’s. Dit creëert de mogelijkheid dat Amerikaanse bedrijven de komende
jaren in grotere mate dan voorheen binnen de VS zullen investeren, wat de
investeringen in Nederland en de EU kan verminderen. Dit wordt bevestigd
door de NFIA. Ik vind dit een reden tot zorg.
Dit laat onverlet dat Nederland en de EU nog steeds een aantrekkelijke
vestigingsplaats zijn voor bedrijven, mede dankzij de aanzienlijke investeringen die al binnen Nederland en de EU plaatsvinden in de verduurzaming van
het bedrijfsleven en de ontwikkelingen en toepassing van nieuwe, groene
technologieën. Ondanks de goede uitgangspositie die Nederland heeft, zie ik
wel een toenemende druk op het vestigings- en ondernemingsklimaat. Ik heb
daarom afgelopen oktober mijn strategische agenda Ondernemingsklimaat
aan de Tweede Kamer gestuurd.5 Hiermee versterk en vernieuw ik het
ondernemingsklimaat. We brengen de basis op orde en focussen op het
stimuleren van bedrijfsactiviteiten die cruciaal zijn voor de transities en de
weerbaarbaarheid van de economie op de lange termijn. Binnen de EU
bekijken we ook de komende tijd wat mogelijk verder nodig is om de
aantrekkingskracht en het concurrentievermogen van Nederland en de EU te
versterken. Een voorbeeld hiervan zijn de voorstellen die de Europese
Commissie noemt in haar Green Deal Industrial Plan van 1 februari jl.
Vraag 8 en 9
Wat stelt Nederland tegenover deze toegenomen activiteiten om ervoor te
zorgen dat de investeringen in clean tech in Nederland overeind blijven?
Kunt u toelichten of en zo ja hoe in Nederland in gezamenlijkheid met
overheid, bedrijfsleven en fondsen op deze ontwikkelingen wordt ingespeeld,
om enerzijds kansen voor de industrie te benutten, en anderzijds het
Nederlandse vestigingsklimaat te bevorderen?
Antwoord 8 en 9
Naast de bestaande EU-fondsen investeert Nederland samen met het
bedrijfsleven aanzienlijk in bedrijfsverduurzaming en de ontwikkeling en
toepassing van duurzame technologieën. Onder andere de maatwerkafspraken (€ 3 miljard uit het Klimaatfonds van € 35 miljard) en de investeringen
vanuit het Nationaal Groeifonds (€ 20 miljard) zijn hier voorbeelden van. Met
de maatwerkaanpak in het bijzonder biedt het kabinet een belangrijk deel van
de industrie een instrument om investeringsrisico’s van duurzame investeringsprojecten in Nederland te verminderen. Het maatwerkinstrument biedt
bedrijven die ambitieuze verduurzamingsdoelstellingen hebben de mogelijkheid om in intensief overleg met de overheid te werken aan een toekomstbestendig businessmodel.
Nederland heeft daarnaast een breed scala aan generieke subsidieinstrumenten, zoals de DEI+ waarmee innovatieve technieken om minder CO2
uit te stoten in productieprocessen mogelijk worden gemaakt. In aanvulling
hierop zet Nederland zich in voor gerichte verruiming van de Europese
staatsteunregels om groene investeringen te bevorderen, omdat gemerkt is

5

Kamerbrief Strategische agenda voor het ondernemingsklimaat in Nederland, Kamerstuk
32 637, nr. 513, 14 oktober 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

dat bepaalde staatssteunregels beperkend werken en dergelijke investeringen
vertragen.
Een van de krachten van Nederland is bovendien een goede samenwerking
tussen overheid, kennisinstellingen, fondsen en bedrijfsleven. Samen met
bedrijven en andere partners bevorder ik het vestigingsklimaat door onder
andere in te zetten op een goede industriële en logistieke infrastructuur en
het versterken van de samenhang in onze industrieclusters. Met de relevante
stakeholders worden binnen programma’s activiteiten uitgerold om onder
andere de circulaire economie, waterstof, groene chemie, carbon capture and
storage (CCS) en clean tech te bevorderen. Uw Kamer is over deze samenwerking geïnformeerd.6
Vraag 10
Wanneer wordt er door de Europese Unie een knoop doorgehakt om te
komen tot eigen gerichte maatregelen om de Europese economie en industrie
concurrerend te houden?
Antwoord 10
De Europese Commissie heeft op woensdag 1 februari jl. een voorstel gedaan
voor een «Green Deal Industrial Plan» (GDIP). Hierin staan meerdere
voorstellen om het concurrentievermogen van de Europese economie en
industrie te versterken. De Europese Commissie kijkt op vier verschillende
onderdelen naar concrete maatregelen: op het gebied van regelgeving,
toegang tot financiering, vaardigheden en handel. U bent op 6 februari jl.
geïnformeerd over de inhoud van dit plan en de appreciatie van het kabinet.
Het plan wordt op 9 en 10 februari a.s. besproken tijdens de buitengewone
Europese Raad, waarna de Europese Commissie concrete wetgevende
voorstellen zal uitwerken.
Vraag 11
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het volgende debat met de MinisterPresident over de Europese Top?
Antwoord 11
Ja.

6

Kamerbrief Verduurzaming van de industrie, Kamerstuk 29 826, nr. 135, 5 april 2022; Zomerbrief
Maatwerk, Kamerstuk 29 826, nr. 148, 8 juli 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4