Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3337
Vragen van de leden Moorlag en Van den Hul (beiden PvdA) aan de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en de Minister voor Basisen Voortgezet Onderwijs en Media over problemen door het krimpend
frequentiespectrum (ingezonden 23 mei 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Keijzer (Economische Zaken en Klimaat), mede
namens de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (ontvangen
4 juli 2019).
Vraag 1, 2
Bent u bekend met de problemen waarmee de audiovisuele branche al jaren
kampt door de afname van de beschikbare frequentieruimte door de
uitbreiding van 4G- en de komst van 5G-netwerken?1
Bent u ermee bekend dat deze problemen zullen toenemen wanneer vanaf
2020 het gebruik van de band van 700 megahertz door de sector Programme
Making & Special Events (PMSE) niet meer is toegestaan?
Antwoord 1, 2
Ja, ik ben bekend met de problematiek en het door de leden aangehaalde
artikel laat goed zien hoe we samen met de sector zoeken naar goed
werkbare oplossingen. Op het Media Park, maar ook op andere locaties in
Nederland, zoals rond de Johan Cruijff Arena, wordt door verschillende
partijen intensief gebruik gemaakt van draadloze audio- en videoverbindingen. De samenwerking zoals vormgegeven op het Media Park is dus een
goed voorbeeld voor andere «frequentiedrukke» locaties.
Vraag 3, 4, 5
Wat zijn de gevolgen van een krimpend frequentiespectrum voor de
productie van mediacontent, grote evenementen, festivals en theaterproducties? Kunt u een toelichting geven van zowel de economische als maatschappelijke consequenties?
Zijn er gevolgen voor de publieke omroep? Kunt u een toelichting geven?
In hoeverre is opvolging gegeven aan de toezegging toenmalige Minister van
Economische Zaken2 om de PMSE-sector te faciliteren en ondersteunen in het
zoeken naar een alternatief voor het wegvallen van de frequenties alvorens

1
2

ah-tk-20182019-3337
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.broadcastmagazine.nl/facilitair/storingsvrij-zendergebruik-voor-media-park.
Kamerstuk 24 095, nr. 394.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

de veiling te starten? Zo ja, welke maatregelen die zijn genomen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 3, 4, 5
Frequenties worden steeds intensiever gebruikt. Het gevolg hiervan voor de
productie van media, voor omroepen, voor organisatoren van evenementen,
e.d. is dat er beter dan voorheen efficiënter en gecoördineerd gebruik moet
worden gemaakt van de beschikbare frequentieruimte. Het kan ook betekenen
dat er met de planning van producties en evenementen in de tijd gezien en
voor wat betreft de locatie, vooraf bezien moet worden wat de mogelijkheden
zijn. Het kan bijvoorbeeld nodig zijn dat (onderling) nadere afspraken
gemaakt worden, of dat bezien moet worden of alles wat draadloos kan, ook
daadwerkelijk draadloos moet. Over mogelijke gevolgen en oplossingen zijn
mijn ministerie en Agentschap Telecom in voortdurend overleg met de sector.
Ook de publieke omroep is daarbij betrokken.
Recent is uw Kamer de Nota Mobiele Communicatie aangeboden. In deze
nota wordt ook ingegaan op de positie van de PMSE-sector. Samen met de
Vereniging PMSE en met bedrijven uit de sector is gezocht naar oplossingen
voor de schaarste. Een aantal daarvan is gerealiseerd, zoals het vrijhouden
van frequenties in de band voor digitale radio (specifiek: «laag 5») voor
reportageverbindingen. Ook zijn de kanalen in de reeks 39, 40 en 41 in de
UHF-band (de belangrijkste band voor draadloze microfoons) zoveel mogelijk
beschermd voor PMSE gebruik. Met de sector is daarnaast een plan van
aanpak opgesteld, dat wordt bijgehouden en regelmatig wordt aangevuld. Dit
plan bestaat uit verschillende elementen. Een (klein) deel van de 700 MHz
wordt vrijgehouden voor PMSE-gebruik. Er wordt door de sector een
evenementenkalender opgesteld en bijgehouden, zodat duidelijk wordt wat
de daadwerkelijke frequentiebehoefte is en hoe daarin kan worden voorzien
en er is samen met de sector een communicatieplan opgesteld en in
uitvoering, zodat PMSE-gebruikers tijdig en goed kunnen inspelen op de
veranderingen per 2020. Tenslotte is er – in Europees verband – gezocht naar
alternatieve frequentiebanden buiten de UHF-band, die geschikt zijn voor
PMSE-gebruik. Dit is – onder voorwaarden en met vergunning – mogelijk in
onder meer band 1350–1400 MHz en in band 1518–1525 MHz. Inmiddels is het
Nationaal Frequentieplan hierop aanpast. Onderzoek loopt nog naar
toekomstige voor de PMSE-sector bruikbare alternatieve banden.
Een belangrijk deel van de oplossing zit ook in goede coördinatie van het
frequentiegebruik, zowel onderling als met andere gebruikers, zodat de
beschikbare schaarse frequentieruimte efficiënter wordt benut. Het door de
leden aangehaalde artikel vormt een goed voorbeeld van onderlinge
coördinatie. Daarnaast wordt verder verkend in hoeverre het concept van
«licensed shared access» (LSA) ook voor audio PMSE bruikbaar is. In 2017
heeft het Agentschap Telecom een proef gedaan met gecoördineerd gedeeld
spectrum gebruik ten behoeve van draadloos videogebruik, de LSA-pilot. Het
betreft een online boekingssysteem voor vergunninghouders van ongecoördineerde frequenties in de band 2,3–2,4 GHz. Na afloop van de pilot is LSA
opgenomen in het reguliere proces van vergunningverlening en verplicht
gesteld voor PMSE-videogebruikers in deze band. De intentie is om het
systeem uit te breiden met andere gebruikers in de 2,3–2,4 GHz band zoals
met name Defensie en Justitie & Veiligheid. Vervolgens zal worden bezien of
dit concept in andere banden en met andere gebruikers en toepassingen,
waar onder audio, technisch mogelijk is. Daar waar mogelijk en nodig kan
onderzoek naar spectrumefficiëntere technieken, zoals de mogelijkheden van
5G ten behoeve van PMSE-gebruik, worden bevorderd.
Met de verdere uitwerking en uitvoering van bovengenoemde maatregelen is
en wordt opvolging gegeven aan de toezegging van de toenmalige Minister
van Economische Zaken om de PMSE-sector te faciliteren en te ondersteunen
in het zoeken naar alternatieven voor het wegvallen van frequenties in de
UHF-band.3 Het gebruik van deze frequenties is overwegend vergunningvrij,
hetgeen betekent dat er geen kosten zijn verbonden aan het gebruik. Door de
geschetste ontwikkelingen wordt de voor PMSE-gebruik beschikbare
frequentieruimte kleiner, maar daarvoor zijn alternatieven gevonden. Dit kan
betekenen dat – naast coördinatie – bestaande apparatuur omgeschakeld
3

Kamerstuk 24 095, nr. 421

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

moet worden of dat nieuwe apparatuur aangeschaft moet worden en dat de
sector meer dan voorheen inspanningen moet doen om bij grote evenementen de registratie en overdracht van beeld en geluid goed te laten functioneren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3