Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

19 637

Vreemdelingenbeleid

36 045

Situatie in de Oekraïne

Nr. 3128

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 29 juni 2023
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid over de brief van 14 april 2023 inzake de verzamelbrief opvang
Oekraïne (Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 3093).
De vragen en opmerkingen zijn op 9 juni 2023 aan Staatssecretaris van
Justitie en Veiligheid voorgelegd. Bij brief van 27 juni 2023 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kat
Adjunct-griffier van de commissie,
Meijer

kst-19637-3128
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

1

II. Reactie van de Staatssecretaris Justitie en Veiligheid, mede
namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de
Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs en de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
1. Opvang, verstrekkingen en voorzieningen
De vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie halen de bezettingsgraad in de noodopvang
van 97,3 procent aan. Zij vragen wat de implicaties zijn voor de capaciteit
van de noodopvang mocht de prognose van het aantal ontheemden uit
Oekraïne voor het eind van het jaar hoger uitvallen. Ook vragen zij of ik
voldoende mogelijkheid zie om op te schalen. De leden van de VVD-fractie
delen de waardering van de Europese Commissie voor de vele particuliere
initiatieven die zijn opgezet in Nederland om ontheemden uit Oekraïne op
te vangen. Deze initiatieven dragen in bredere zin bij aan een verlichting
van de druk op de asielketen. Zij vragen of ik inschat dat dit ook op de
lange termijn een werkbare oplossing is en welke mogelijkheden ik zie om
dergelijke initiatieven te blijven ondersteunen. Ook vragen deze leden of ik
de gelijkstelling van de nationale wetgeving op het gebied van bijstand en
verstrekkingen voor ontheemden uit Oekraïne met asielzoekers en
statushouders om hun zelfredzaamheid te bevorderen nader kan
toelichten.
De vragen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie constateert dat Wouter Kolff, voorzitter van het
Veiligheidsberaad, met 25 burgemeesters bekend heeft gemaakt dat zij
per 1 juli gaan stoppen met de crisisnoodopvang. Dit lid stelt dat ook
hieruit zou blijken dat de asielcrisis allang niet meer tijdelijk is, de hele
asielketen uitgeput is en Nederland het simpelweg niet meer aankan. Zij
vraagt of dit ook bij mij doordringt en hoe ik de aantallen asielzoekers ga
onderbrengen als straks meerdere veiligheidsregio’s gaan stoppen met
(crisis)noodopvang. Het lid van de BBB-fractie heeft verder gelezen dat er
de komende maanden nog tienduizenden (alleen nog maar Oekraïners)
deze kant op komen en vraagt om een reflectie en hoe het hoofd wordt
geboden aan een volgende situatie: de (crisis-)noodopvang is voor 97,3
procent vol, veiligheidsregio’s willen niet meer meewerken en vele
gemeenten zijn klaar met de uitzichtloosheid. Ook vraagt het lid naar de
politiecapaciteit. Door de enorme instoom in algemene zin wordt de
politiecapaciteit opgeschaald om goed te identificeren wie zich in
Nederland meldt. Zij stelt dat in de asielketen politie opschalen elders
afschalen betekent en vraagt waar er politiecapaciteit wordt afgeschaald
en wat de effecten hiervan zijn.
De vragen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie zien graag dat er zo spoedig mogelijk gewerkt
gaat worden aan een educatieplan voor locatiemanagers waarin zij leren
om te gaan met mensen met trauma’s zodat ontheemden uit Oekraïne die
gevolgen ervaren van traumatische gebeurtenissen goed geholpen
kunnen worden. De leden geven verder aan eerder vragen te hebben
gesteld over de omgang op (sommige) gemeentelijke opvanglocaties met
ontheemden, de omgang met huisregels, overplaatsingen en klachten.1 In
de beantwoording op deze vragen is opgenomen dat er wordt gewerkt
aan handelingsperspectief en klachtenregelingen. Deze leden vragen hoe
het hiermee staat en of ik, net als deze leden, de toegevoegde waarde zie
1

Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 1007.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

2

van Oekraïens-sprekende vertrouwenspersonen op of gelieerd aan de
opvang of een meldpunt waar Oekraïners terecht kunnen die ongewenst
gedrag of gevoelens van onveiligheid ervaren. Daarnaast vragen de leden
van de D66-fractie naar de huidige status van de opvang en huisvesting
van Oekraïners. In dit verband halen zij aan dat op verschillende locaties is
gewerkt aan het zorgen voor meer privacy en het meer geschikt maken
van bewoning op de langere termijn van de opvang. De leden vragen of er
een beeld is van op hoeveel locaties dit het geval is en op welke wijze
gemeenten ondersteund kunnen worden hierin – bijvoorbeeld ook in het
onderling uitwisselen van goede voorbeelden.
Antwoord:
Bezetting en prognose
Het bezettingspercentage in de noodopvang schommelt al langere tijd
rond de 97% en de opvangcapaciteit is tot nu toe toereikend om de
instroom aan ontheemden uit Oekraïne te kunnen opvangen. De gerealiseerde instroom van het aantal Oekraïense ontheemden is tot nu toe
minder dan de instroom die verwacht werd op basis van de prognose.
Waar de prognose uitging van een netto instroom van 900 per week, ligt
de gemiddelde daadwerkelijk netto instroom nu rond de 300 per week. Op
dit moment vindt een herijking van de prognose plaats, waarna deze naar
verwachting wordt bijgesteld. Aan de hand van de herijkte prognose zal
de opvangopgave richting begin 2024 worden vastgesteld. Dit zal in
augustus richting de gemeenten en veiligheidsregio’s worden gecommuniceerd. Het verloop van de oorlog en daarmee de instroom van Oekraïense ontheemden blijft echter lastig voorspelbaar.
Ik zie dat veiligheidsregio’s en veel gemeentes zich dagelijks met veel
toewijding inzetten voor deze pittige maatschappelijke opgave. Vanuit het
Rijk ondersteunen wij de gemeentes zoveel mogelijk bij de opvang van
ontheemden uit Oekraïne, conform het bestuurlijk afsprakenkader. In
geval van acute grote instroom staan de Veiligheidsregio’s klaar voor het
opschalen van crisisnoodopvang. We zijn continu in overleg met de VNG
en veiligheidsregio’s over de opvangopgave en waar zij in de uitvoering
tegenaan lopen.
Ten aanzien van de rol van de veiligheidsregio’s en het Veiligheidsberaad
hebben de regio’s en het beraad aangegeven dat ze tot ingang van de
Tijdelijke wet opvang ontheemden uit Oekraïne en tot uiterlijk 1 januari
2024 hun coördinerende rol blijven vervullen voor de opvang van
ontheemden uit Oekraïne. Bestuurlijke afstemming zal met ingang van de
Tijdelijke wet opvang ontheemden uit Oekraïne lopen via de Landelijke
Regietafel Migratie & Integratie (LRT). Momenteel werken we, samen met
alle partners, aan een nieuw bestuurlijk afsprakenkader (BAK) waarin deze
werkwijze wordt opgenomen. Hierin wordt meegenomen hoe de taak
belegd wordt die nu nog door de veiligheidsregio’s wordt ingevuld.
Hierbij wordt ook bezien welke rol de Provinciale Regietafels (PRT) kunnen
spelen.
Ook blijf ik maatregelen nemen om de asieldruk te verminderen. Die
maatregelen bestaan uit kortetermijnmaatregelen, zoals het uitplaatsen
van statushouders en het vinden van overlooplocaties en doorstroomlocaties. En uit langetermijn-maatregelen, zoals het versterken van de
Provinciale Regietafels (PRT) en het gebruik van flexwoningen. Met het
Veiligheidsberaad is afgesproken dat de rol van het Veiligheidsberaad
voor asielopvang stopt per 1 juli 2023. Wel kunnen individuele veiligheidsregio’s doorgaan na 1 juli met het aanbieden van crisisnoodopvang (CNO)
locaties onder beheer van gemeenten. Veel veiligheidsregio’s en
gemeenten zijn hiertoe bereid. Daarnaast vinden er overdrachten plaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

3

van locaties van het beheer van gemeenten naar het COA, waar dat
mogelijk is.
Politiecapaciteit
Allereerst wil ik benadrukken hoe dankbaar ik ben voor de onvermoeibaarder inzet van agenten in heel Nederland. De druk op de politie blijft
namelijk onverminderd hoog. De handhaving van de openbare orde en de
aanpak van criminaliteit, maar ook de boerenprotesten en klimaatdemonstraties, vragen veel van de politie. Het is wel zo dat de AVIM haar
capaciteit maximaal heeft opgeschaald en andere partijen in de aankomende periode zullen bijspringen om de voorraad weg te werken. Voor de
middellange termijn wordt momenteel gewerkt aan de mogelijkheid om
externe partijen in te zetten voor de I&R-procedure, zodat er minder
politiecapaciteit gevraagd hoeft te worden wanneer de asielinstroom
toeneemt.
Educatieplan personeel opvanglocaties
Gemeenten bepalen zelf, afhankelijk van de behoefte op de specifieke
opvanglocaties, welke opleiding geschikt is voor het personeel dat
werkzaam is op een opvanglocatie. Kosten die gemeenten hiervoor maken
kunnen gefinancierd worden uit het normbedrag van de Bekostigingsregeling opvang ontheemden uit Oekraïne (BooO). Daarnaast kunnen de
locatiemanagers bij het Loket Ontheemden Oekraïne Psychosociale
hulpverlening (LOOP) terecht voor vragen en advies over het vinden van
passende psychosociale hulp voor ontheemden uit Oekraïne die bij hen in
de opvang verblijven.
Handelingsperspectief overlast en klachtenregeling GOO
In afstemming met de VNG en een aantal gemeenten ben ik bezig met het
opstellen van een handelingsperspectief voor de aanpak van overlast door
onaangepast gedrag in de Gemeentelijke Opvang voor Oekraïners (GOO).
Het doel van dit handelingsperspectief is om gemeenten te ondersteunen
bij de aanpak van overlast en zal bestaan uit: een voorbeeld van huishoudelijke reglementen, een voorbeeld van een maatregelenpakket en een
handreiking voor het opzetten van lokale time-outlocaties. Daarnaast
onderzoek ik de mogelijkheid of de Regeling opvang ontheemden
Oekraïne (hierna: RooO) kan worden aangevuld met de bevoegdheid van
burgemeesters om maatregelen te kunnen nemen bij overtreding van
huishoudelijke reglementen. Ter preventie van overlast is het mogelijk dat
het personeel op de GOO opleidingen volgt. Deze kunnen bekostigd
worden uit de BooO. Het streven is dit handelingsperspectief voor het
zomerreces afgerond te hebben om te kunnen delen met gemeenten.
Ontheemden hebben, net als iedereen in Nederland, het recht om een
klacht in te dienen bij een overheidsinstantie over behandeling die zijzelf
of een derde hebben ontvangen. Het is aan gemeenten om klachten over
gemeentelijke opvanglocaties, het gedrag van het personeel op deze
locaties of een maatregel die kan worden opgelegd te behandelen en af te
handelen. Om ontheemden uit Oekraïne in staat te stellen een klacht in te
dienen wordt er, als onderdeel van het genoemde handelingsperspectief,
ook een beschrijving van een klachtenprocedure beschikbaar gesteld aan
gemeenten met een voorbeeld klachtenformulier.
Ontheemden kunnen ook ongewenst gedrag ervaren of zich onveilig
voelen in de opvang. Hiervoor kunnen zij nu terecht bij medewerkers van
de opvanglocaties en bij de ngo’s die aanwezig zijn op de opvanglocaties.
Verder erken ik de toegevoegde waarde van de inzet van contactpersonen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

4

die Oekraïens spreken op opvanglocaties. Hier kunnen ontheemden op
een laagdrempelige manier terecht met klachten. Ik zal gemeenten
adviseren om, waar mogelijk, gebruik te maken van deze mogelijkheid.
Net als Nederlanders kunnen ontheemden uit Oekraïne ook terecht bij de
Nationale ombudsman voor behandeling van hun individuele klacht.
Inzet particuliere initiatieven
De particuliere initiatieven in de opvang van ontheemden uit Oekraïne zijn
van grote waarde voor logées en gasthuishoudens en hebben gezorgd
voor verlichting van de druk op de gemeentelijke opvang. Ik beschouw
deze opvang evenwel als tijdelijk, waarbij vrijwilligheid een belangrijk
uitgangspunt is. Momenteel krijgen we signalen van een lichte uitstroom
uit de particuliere opvang naar de gemeentelijke opvang. Ik houd dit
nauwlettend in de gaten en zal deze informatie meenemen in de nieuwe
prognose voor het benodigde aantal plekken in de gemeentelijke opvang
voor de toekomst. Ook wordt de inzet van het landelijk consortium
RefugeehomeNL geëvalueerd en geleerde lessen worden meegenomen
voor de toekomst. In het reguliere asieldomein wordt particuliere opvang
reeds ingezet voor statushouders die wachten op huisvesting in de
gemeente. Zij worden – zeker wanneer ze verblijven bij Nederlandse
gasthuishoudens – ondergedompeld in de Nederlandse taal en cultuur en
bouwen een netwerk op waarmee zij bijvoorbeeld een baan vinden.
Verstrekkingen
Het kabinet heeft verstrekkingen aan ontheemden uit Oekraïne niet
volledig gelijkgetrokken met de bijstand en verstrekkingen aan asielzoekers en statushouders. Wel zijn verstrekkingen aan ontheemden meer
in lijn gebracht met deze minima. Dit is in februari 2023 gedaan door het
leefgeld van ontheemden uit Oekraïne te wijzigen, door gezinsgrootte
mee te laten wegen in het bedrag dat ontheemden ontvangen en door
gemeentes de mogelijkheid te geven leefgeld in te houden wanneer een
gezinslid inkomsten uit arbeid heeft.2 Voor het zomerreces informeer ik
uw Kamer over de verkenning naar het aanpassen van de financiële
verstrekkingen met het oog op zelfredzaamheid.
Duurzame opvang
Duidelijk wordt dat de opvang langer nodig zal zijn, waardoor het ook
nodig is te kijken hoe gemeenten ondersteund kunnen worden om de
opvang waar mogelijk duurzamer te maken, zodat deze ook geschikt is
voor de wat langere termijn. Na de zomer zal ik uw Kamer hier verder
over informeren.
2. Status – RTB en langetermijnbeleid
De vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie erkennen het belang van de opvang van
Oekraïense ontheemden naar aanleiding van de Russische agressie. Zij
vragen welke afwegingen ik heb gehanteerd voor de Nederlandse steun
aan de verlenging van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) met een
jaar tot 4 maart 2024. De leden van de VVD-fractie zijn verheugd met het
nieuws dat het kabinet voornemens is om de steun aan Oekraïne te
blijven voortzetten. Zij vragen het kabinet om hier wel nauwkeurig mee
om te gaan en kritisch de uitbreiding van rechten en vrijheden te toetsen.
Zij vragen of het kabinet de mening van deze leden deelt dat er voldoende
2

Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 3004

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

5

draagvlak moet blijven voor de Oekraïners om uiteindelijk terug te keren.
Zij vragen ook hoe het Nederlandse beleid zich verhoudt ten opzichte van
andere Europese lidstaten. Verder vragen deze leden welke mogelijkheden
het kabinet momenteel nationaal en internationaal verkent om na maart
2025 de coördinatie op Europees niveau te laten plaatsvinden. Zij vragen
ook hoe de voorgenomen Nederlandse participatie in het Multi-agency
Donor Coordination Platform gaat bijdragen aan de terugkeer van
ontheemden ten behoeve van de wederopbouw van Oekraïne.
De vragen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie zien dat veel Oekraïners worstelen met de
tijdelijkheid van hun status, omdat deze vragen oproept over de noodzaak
tot integratie en investering in een toekomst in Nederland of in Oekraïne.
Mensen kunnen hierdoor geen arbeidscontracten of huurcontracten voor
de lange termijn aangaan. Deze leden vragen daarom in hoeverre er,
vooruitlopend op het besluit over de verlenging van de RTB, actief wordt
nagedacht in Nederland en in Europees verband. Zij vragen wat de
tijdslijn is ten aanzien van de (eventuele) verlenging van de RTB in 2024.
Zij willen weten op welk moment hiervoor de eerste stappen worden
gezet. Ook vragen zij of ik vind dat deze verlenging helderheid zal moeten
bieden voor meer dan (opnieuw) een jaar verblijf. Ook vragen deze leden
of er door toedoen van het opnieuw verlengen van het besluitmoratorium
tot 28 augustus 2023 mensen met Oekraïense nationaliteit zijn die niet
onder de RTB vallen – bijvoorbeeld omdat ze tijdelijk buiten Oekraïne
verbleven – en hierdoor ook geen besluit op hun asielaanvraag kunnen
krijgen. Indien dit het geval is, vragen zij of het mogelijk is een uitzondering voor te maken zodat zij duidelijkheid kunnen krijgen, nu het er
immers helaas niet op lijkt dat de situatie in Oekraïne snel zal veranderen.
De vragen van de leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie hebben gelezen dat de RTB
op 4 maart 2024 eindigt en door middel van Europese besluitvorming op
politiek niveau nogmaals kan worden verlengd met een jaar, tot 4 maart
2025. Zij vragen of ik bereid ben om eventueel zélf een initiatief te nemen
tot spoedige verlenging van de verblijfstermijn en verzoeken het kabinet
om de Kamer tijdig over de voortgang van de Europese besprekingen te
blijven informeren. Ook horen deze leden graag meer over de Europese
gecoördineerde aanpak van eventuele opvang van na 4 maart 2025. Zij
vragen of ik kan toelichten waaraan het kabinet zoal denkt bij mogelijkheden om door middel van nauwere Europese samenwerking grote
verschillen in aanpak tussen lidstaten – en als gevolg daarvan mogelijk
secundaire stromen van ontheemden – te voorkomen. Zij vragen ook of
het kabinet ervoor open staat dat in 2025 het vrij verkeer van personen
met Oekraïne mogelijk wordt gemaakt en of het kabinet al scenario’s heeft
geschetst voor de periode na 4 maart 2025. De leden van de PvdA- en
GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van het rapport van de
Speciaal Adviseur voor Oekraïne, Lodewijk Asscher, over de opvang en
integratie van Oekraïense vluchtelingen in de EU. Zij vragen of ik de
conclusies, uitdagingen en aanbevelingen van de Speciaal Adviseur deel
en welke lessen ik uit het rapport trek, in het bijzonder voor de opvang
van zowel derdelanders met een tijdelijke verblijfsvergunning uit Oekraïne
als reguliere asielzoekers in Nederland zonder connectie met Oekraïne.
De vragen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie laat weten in mijn brief gelezen te hebben dat
de noodopvang nu voor 97,3 procent vol zit en vindt het compleet
onacceptabel en onbegrijpelijk dat deze mensen hier zo lang in zitten. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

6

lid vraagt mij heel concreet aan te geven wat het perspectief is voor deze
mensen en wat het concreet uitgewerkte plan is om deze mensen uit de
noodopvang te halen. Het lid vraagt waar deze mensen naartoe gaan als
zij eenmaal uit de (crisis-)noodopvang zijn en of dit neveneffecten heeft
voor de Nederlandse burger. Het lid van de BBB-fractie denkt dat een
langetermijnstrategie noodzakelijk is en vraagt of ik het met dit lid eens
ben en bereid ben om dit te doen. Het lid van de BBB-fractie vraagt ook of
er overleg is in Europees verband of overleg tussen Nederland en
Oekraïne, over het huisvesten van Oekraïense vluchtelingen in veilige
gebieden van Oekraïne, voor mensen die terug willen keren.
Antwoord:
Inzet verlenging verblijfstermijn
Zoals bij uw Kamer bekend, was de situatie in Oekraïne de afgelopen
periode nog steeds erg volatiel. Het kabinet achtte het – mede gelet op die
volatiele (veiligheids-)situatie – daarom nog te vroeg om te spreken over
het aflopen van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming per 4 maart 2023,
zonder verlenging. Het kabinet kon zich om die reden ook vinden in het
voorstel van de Europese Commissie om de RTB te verlengen tot 4 maart
2024. Door besluitvorming in de Raad kan de RTB nog eenmaal verlengd
worden tot maximaal 4 maart 2025.
Zoals vermeld in het verslag van de JBZ-raad van 8 juni jl. heeft de
Europese Commissie aangekondigd in een volgende JBZ-raad terug te
willen komen op de discussie over mogelijke verlenging van de RTB.
Omdat de oorlog nog steeds een onzekere situatie is, waarin ontwikkelingen elkaar snel op volgen, is het kabinet voorstander van verlenging
van de RTB tot 4 maart 2025, waarmee een voorstel terzake van de
Europese Commissie door het kabinet met een positieve grondhouding
bekeken zal worden. Ook wijst het kabinet in Europees verband op het
belang van tijdige besluitvorming. Het kabinet zal uw Kamer, conform het
verzoek van de leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie, tijdig op de
hoogte houden van de voortgang van de Europese besprekingen alsook
van de voortgang van de nationale verkenning.
Tegelijkertijd is de Tijdelijke wet opvang ontheemden uit Oekraïne in
voorbereiding. Met deze wet blijven gemeenten verantwoordelijk voor de
opvang van ontheemden uit Oekraïne tot een jaar na afloop van de RTB.
Dat betekent dat ontheemden tot dat moment in de gemeentelijke opvang
terecht kunnen. Naar verwachting wordt het wetsvoorstel op korte termijn
bij uw Kamer ingediend.
Met interesse heb ik kennisgenomen van het rapport van EU-adviseur de
heer Asscher over de opvang en integratie van ontheemden uit Oekraïne
in de Europese Unie. Dit advies is opgesteld op verzoek van de Europese
Commissie. In mijn Verzamelbrief opvang Oekraïne, verzending voorzien
op 7 juli 2023, geef ik een nadere inhoudelijke reactie op een aantal
aanbevelingen die Asscher doet in zijn rapport.
Langetermijnstrategie
Het kabinet werkt aan langetermijnbeleid ten aanzien van ontheemden uit
Oekraïne met als doel het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie.
Op de verschillende niveaus voert het kabinet hiervoor overleg. Dit is
zowel in het belang van de ontheemde als van de Nederlandse
maatschappij. Verblijfsrecht van ontheemden na het aflopen van de RTB is
daarin een belangrijk element.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

7

Per brief van 9 juni jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de voortgang
van de verkenning verblijfsrecht en terugkeer over het «post-RTBtijdperk».3 Het kabinet vindt het van belang om in te zetten op een
EU-gecoördineerde en geharmoniseerde aanpak na afloop van de RTB
met name om bijvoorbeeld secundaire bewegingen van ontheemden te
voorkomen veroorzaakt door een gefragmenteerde aanpak. Verschillende
opties worden nu zowel op nationaal als Europees en op ambtelijk niveau
besproken. Bij het beoordelen van opties, betrekt het kabinet uiteraard het
perspectief en het belang van de ontheemden zelf, de druk op voorzieningen en het draagvlak in de samenleving, maar heeft het ook oog voor
Europese ontwikkelingen en verhoudingen met Oekraïne. Gedurende de
JBZ-Raad van 8 juni jl. is afgesproken om hierover tijdens een volgende
JBZ-Raad door te spreken.
Het Multi-Agency Donor Coordination Platform heeft als doel om met
meerdere partijen en samen met Oekraïne herstel en wederopbouw van
Oekraïne zo goed mogelijk vorm te geven. Gezamenlijk en efficiënt
investeren in herstel en wederopbouw van het land kan bijdragen aan de
mogelijkheid dat gevluchte Oekraïners weer kunnen terugkeren naar de
plek waar ze vandaan komen. Daar levert Nederland graag een bijdrage
aan. Het kabinet acht het echter – gelet op dat de (veiligheids-)situatie in
Oekraïne nog steeds erg volatiel is – te vroeg om te spreken over
mogelijkheden tot grootschalige terugkeer van ontheemden naar
Oekraïne. Er worden nog geen concrete gesprekken gevoerd met Oekraïne
of in Europees verband wat betreft grootschalige hervestiging van
ontheemden in Oekraïne. Wel biedt de Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V)
op maat gemaakte ondersteuning indien een ontheemde uit Oekraïne
vrijwillig en bestendig wenst terug te keren naar Oekraïne. Het gaat hierbij
niet om grote aantallen personen.
Besluitmoratorium
Per brief van 16 maart 2023 is uw Kamer geïnformeerd over mijn besluit
om het besluitmoratorium met nog eens zes maanden te verlengen, tot
28 augustus 2023.4 Het besluitmoratorium staat los van de inwerkingstelling van RTB. In de praktijk is het besluitmoratorium van toepassing op
personen met de Oekraïense nationaliteit die niet onder de RTB vallen,
bijvoorbeeld omdat zij tijdelijk buiten Oekraïne verbleven. Dit betekent dat
deze personen gedurende de periode van het besluitmoratorium geen
besluit op hun asielaanvraag krijgen. Ik acht het niet wenselijk hiervan af
te wijken door een uitzondering te maken. Het is onduidelijk hoe de
situatie zich verder zal ontwikkelen en welke gevolgen dit zal hebben voor
de Oekraïense burgers. Juist daarom heb ik eerder het besluit genomen
om het besluitmoratorium te verlengen en de aanwijzing van Oekraïne als
veilig land van herkomst op te schorten voor dezelfde periode. Het
moratorium verkleint ook het verschil in behandeling tussen personen
met de Oekraïense nationaliteit die niet onder de RTB of wel onder de RTB
vallen.
3. Participatie, taal en gezondheid
De vragen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen of de noden op het gebied van
huisvesting, veiligheid, werk, voedsel, gezondheidszorg, familie en de
toekomst van Oekraïners in Nederland nu voldoende in beeld zijn, welke
onderzoeken hiernaar wellicht reeds lopen en of het zinvol is om deze
3
4

Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 3121.
Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 3077.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

8

zaken nader te onderzoeken, om ook de komende tijd te kunnen zorgen
voor goede opvang. De leden van de D66-fractie vragen ook of er
voldoende voorlichting wordt geboden aan opgevangen Oekraïners over
de Nederlandse systemen aangaande educatie, veiligheid en gezondheidszorg, waar mogelijk in de eigen taal. Deze leden horen verder graag
hoe de gelden voor taalonderwijs voor Oekraïners worden ingezet en of er
mogelijkheden zijn om te borgen dat mensen die deze lessen hebben
gevolgd bij een eventuele formele inburgering in de toekomst, deze
lessen mee kunnen laten tellen. Daarnaast zouden deze leden graag zien
dat er, naast de inzet op taal, gewerkt gaat worden aan beleid om de
gaststatus van Oekraïners zoveel mogelijk te beperken door hen actief
mee te laten doen met de Nederlandse samenleving. De leden van de
D66-fractie geven mee heel blij te zijn met het programma voor Oekraïense psychologen dat nu van start is gegaan. Zij vragen mij nog of het
mogelijk is om goede koppelingen te maken tussen dit programma en de
opvanglocaties, zodat mentale gezondheidsklachten ook daar tijdig
worden gesignaleerd bij mensen die zelf misschien minder snel aan de
bel trekken of die onvoldoende kennis hebben van het Nederlands
gezondheidssysteem. Deze leden zijn ook blij met dat de mogelijkheid
voor Oekraïners om als zelfstandige zonder personeel (zzp’er) te werken er
komt en vragen vanaf wanneer deze mogelijkheid ingaat en welke
voorwaarden hiervoor eventueel gaan gelden.
De vraag van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie constateert dat het mogelijk is gemaakt dat
kinderen vanuit Oekraïne in Nederland naar school kunnen en dat, in
verband met personeelstekorten in Nederland in het onderwijs, het nu
mogelijk is dat Oekraïense bevoegde leerkrachten in Nederland les mogen
geven aan Oekraïense kinderen. Het lid vindt dit een mooie oplossing,
maar stelt dat dit niet bijdraagt aan de integratie van deze kinderen in de
Nederlandse samenleving. Dit lid vraagt of ik hierop kan reflecteren en
kan laten weten hoe ik hierin sta.
Antwoord:
Onderzoek
Het Rijk blijft gemeenten ondersteunen in hun opvangtaak. Hierbij hoort
ook het ontvangen van signalen uit het veld en het in contact blijven met
ontheemden en gemeenten. Vanaf januari 2023 is gestart met het
Longitudinaal Onderzoek Cohort Oekraïense Vluchtelingen (LOCOV).
Centraal in dit onderzoek staat het structureel verzamelen van data over
ontheemden uit Oekraïne die sinds 24 februari 2022 naar Nederland zijn
gevlucht. Met behulp van het LOCOV brengen we de positie en leefsituatie
van ontheemden uit Oekraïne in kaart en volgen we de ontwikkelingen op
het gebied van werk, taal, sociale contacten en (psychische) gezondheid.
Het onderzoek beschrijft hierbij welke factoren en interventies deze
ontwikkeling verklaren. Het onderzoek levert in de komende jaren
verschillende rapportages op. Op basis van deze rapportages kan ook een
vergelijking worden gemaakt met andere groepen vluchtelingen, zoals
asielzoekers en statushouders, aangezien deze groepen al geruime tijd op
vergelijkbare wijze gemonitord worden. Lessen uit het LOCOV zijn
daarmee ook van belang voor de bredere ontwikkeling van het beleid ten
aanzien van arbeidsparticipatie van statushouders en andere nieuwkomers. De eerste rapportage van het LOCOV verwacht ik in Q4 van 2023
en ik zal uw Kamer daar te zijner tijd over informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

9

Voorlichting
De regering streeft ernaar voorlichting zo dicht mogelijk bij de
ontheemden uit Oekraïne beschikbaar te maken. Verschillende ministeries
waaronder JenV, VWS, OCW en SZW dragen zorg voor het actief
informeren van ontheemden. Zij organiseren onder meer zogenaamde
focusgroepen. Dit zijn bijeenkomsten waarin ontheemden hun ervaringen
met bijvoorbeeld onderwijs, zorg en welzijn kunnen delen en vragen die
onder ontheemden leven onder de aandacht brengen. Op basis van deze
gesprekken richten deelnemende departementen hun communicatie over
deze onderwerpen in, of zij passen die op basis van deze feedback aan.
Daarnaast staat op Government.nl informatie voor ontheemden in het
Engels. Ook wordt samengewerkt met Refugeehelp.nl waar informatie
voor ontheemden in verschillende talen beschikbaar is, waaronder
Oekraïens, over onder andere wonen, werk, onderwijs en gezondheidszorg.
Specifiek ten behoeve van informatie over het onderwijsstelsel is er door
OCW voorlichtingsmateriaal (factsheets) over het Nederlandse onderwijssysteem ontwikkeld voor de Oekraïense gemeenschap in Nederland. Doel
is om de ontheemden uit Oekraïne in ons land te voorzien van juiste en
betrouwbare informatie over het Nederlandse onderwijssysteem.
Hiervoor is op Government.nl (Engelstalige versie van RO.nl) een deelsite
ingericht waar vwb onderwijs informatie wordt gedeeld. De webteksten
zijn in het Engels en het voorlichtingsmateriaal wordt zowel in het Engels
als in het Oekraïens aangeboden. Via diverse Oekraïense sleutelfiguren en
organisaties zoals Refugeehelp is de betreffende informatie gedeeld met
de doelgroep. Wat de informatie over zorg betreft, worden ook factsheets
in het Oekraïens en Russisch over de zorgverzekering voor Oekraïense
ontheemden (RMO) verspreid. Algemene informatie is te vinden op de
rijksoverheid.nl en op Government.nl in het Engels. Een deel van de
informatie is in het Oekraïens. Andere voorbeelden van informatievoorziening over zorg is de huisartsenapp, waarmee ontheemden online in
contact kunnen treden met de huisartsen in het Oekraïens. Ze kunnen hier
terecht voor medisch advies, aanvraag van een consult, (herhaal)medicatie aanvragen en de informatie die gemeenten op hun websites
plaatsen. Ten aanzien van de veiligheid van ontheemden is het onder
meer van belang dat ontheemden op de hoogte zijn van de rechten en
plichten omtrent werken in Nederland om zo uitbuiting van Oekraïense
ontheemden te voorkomen. Gelet hierop is het centrale informatiepunt
Work in NL, waar informatie op staat voor mensen die in Nederland
wonen en werken, in het Oekraïens (en Russisch) vertaald.
Taalonderwijs
Via de meicirculaire (31 mei jl.) is met gemeenten gedeeld dat de gelden
vanuit het Ministerie van SZW voor taalonderwijs voor volwassen
ontheemden uit Oekraïne mee zullen lopen in de uitbetalingen van het
gemeentefonds vanaf juli 2023. Gemeenten kunnen, op basis van deze
decentrale uitkering, bepalen hoe deze gelden het beste ingezet kunnen
worden voor taallessen voor deze groep. Of er in de toekomst sprake zal
zijn van formele inburgering hangt af van besluiten rond het verblijfsrecht
na afloop van de RTB en daar kan ik niet op vooruitlopen. Mocht er in de
toekomst sprake zijn van een inburgeringsplicht dan zal iedere vorm van
reeds opgedane Nederlandse taalvaardigheid hierbij helpen. Het is niet zo
dat het voldoen aan de inburgeringsplicht enkel gebaseerd is op het
aantal lessen dat gevolgd is. In beginsel wordt immers aan de inburgeringsplicht voldaan door het behalen van een aantal examens. Wat betreft
het stimuleren van het actief meedoen van Oekraïners aan de Nederlandse samenleving, benadruk ik dat het kabinet inzet op participatie en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

10

zelfredzaamheid van Oekraïners. Voor wat betreft werk is de inzet van het
kabinet dat ontheemden uit Oekraïne meer aan het werk kunnen in
sectoren die passen bij hun genoten opleiding en ervaring en in
maatschappelijk essentiële sectoren waar krapte bestaat. Het Ministerie
van SZW heeft in het kader hiervan inmiddels verdiepingssessies
georganiseerd, die zijn aangekondigd in de lessons learned-brief5 van de
Minister van SZW van 22 februari jl. Op 28 juni aanstaande organiseert
het Ministerie van SZW, in samenwerking met NLwerktaanwerk, een
werkconferentie over dit onderwerp ter afsluiting van deze verdiepingssessies. Tijdens de conferentie worden er concrete werkafspraken
gemaakt, waar uw Kamer na de zomer over geïnformeerd zal worden
door de Minister van SZW.
Inzet Oekraïense leerkrachten
Net zoals in andere landen in de Europese Unie kunnen leraren die een
opleiding van tenminste gelijkwaardig niveau succesvol hebben afgerond
en in het buitenland bevoegd zijn, hun beroepskwalificaties laten
erkennen. Leraren met een erkenning zijn bevoegd om zelfstandig les te
geven. Het onderwijs wordt in beginsel in het Nederlands verzorgd, maar
de Wet op het primair onderwijs en Wet op het voortgezet onderwijs
bieden ruimte om instructie aan leerlingen – die in beginsel in het
Nederlands wordt gegeven – mede in de taal van het land van herkomst
aan te bieden. De invulling dient altijd in het belang van de onderwijsontwikkeling van leerlingen en de kwaliteit van het onderwijs te zijn.
Nuffic waardeert de lerarenopleidingen in Oekraïne in beginsel als
gelijkwaardig met de Nederlandse diploma’s. Daarmee komen de leraren
vaak in aanmerking voor een erkenning. Het kabinet heeft vanwege de
massale toestroom tijdelijk inhoudelijke wijzigingen in de procedure voor
erkenning doorgevoerd voor de doelgroep buitenlandse leraren die
(alleen) les willen geven in een tijdelijke onderwijsvoorziening voor het
primair onderwijs. Voor het lesgeven in deze voorziening is het niet
verplicht dat leraren het Nederlands op tenminste B2-niveau beheersen.
Wel moeten zij in het kader van de onderwijskwaliteit onverkort voldoen
aan andere eisen, zoals een tenminste gelijkwaardig diploma en een
lesbevoegdheid. Ook is de bevoegdheid begrensd tot ten hoogste twee
jaar.
Het kabinet deelt dat Oekraïense kinderen in staat moeten worden gesteld
om te participeren in de samenleving en zo zelfredzaam mogelijk te
worden. Om die reden is het verblijf van een leerling in een tijdelijke
onderwijsvoorziening altijd tijdelijk en zo kort mogelijk. Elke leerling
stroomt zodra dit haalbaar en uitvoerbaar is en past bij de onderwijsontwikkeling van de leerling, door naar een reguliere of speciale school. De
tijdelijke onderwijsvoorzieningen houden uiterlijk 1 augustus 2024 op te
bestaan. Daarnaast is in de regelgeving opgenomen dat het schoolbestuur
dat een Oekraïense leraar met een tijdelijke erkenning aanstelt, afspraken
met de leraar moet maken om hem of haar tijdig in staat te stellen de
Nederlands taal op tenminste B2-niveau te leren beheersen. Op deze wijze
kan de leraar desgewenst een reguliere erkenning aanvragen.
Oekraïense psychologen
De partijen die dit programma coördineren en uitvoeren, het consortium
Empatia en het Loket Ontheemden Oekraïne Psychosociale Hulpverlening
(LOOP) zijn aangewezen omdat ze primair inzetten op het bereiken van (1)
Oekraïense psychologen, (2) ontheemden uit Oekraïne met een
5

Kamerstukken 36 045 en 29 861, nr. 149

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

11

psychische en/of psychosociale zorgbehoefte en (3) Nederlandse
overheidsinstanties, zorgaanbieders en organisaties die in contact staan
met ontheemden uit Oekraïne. Het LOOP is daarbij het bovenregionale
informatie- verwijs- en adviescentrum voor partijen zoals opvanglocaties.
Door op deze manier geestelijke gezondheidszorg op een laagdrempelige
manier toegankelijk te maken, is het streven om ook meer bewustwording
te creëren over mentale gezondheidsklachten onder Oekraïense
ontheemden zodat dit tijdig gesignaleerd en ondervangen kan worden.
Sinds de landelijke uitrol van dit traject op 12 mei, hebben zich 106
Oekraïense psychologen gemeld bij Empatia. Uit deze groep zijn
inmiddels 10 psychologen gematcht met een werkplek (GGZ-instellingen,
gemeenten en GGD-locaties).
Mogelijkheid werken ZZP
Per 1 april 2022 geldt een vrijstelling van de tewerkstellingsvergunningsplicht met meldplicht voor werkgevers die ontheemden uit Oekraïne
arbeid in loondienst willen laten verrichten. Er is voor gekozen om in
eerste instantie de vrijstelling van de tewerkstellingsvergunningplicht te
beperken tot arbeid in loondienst, omdat naar verwachting de
ontheemden hierbij beter beschermd zijn tegen misstanden zoals
onderbetaling. Een ontheemde uit Oekraïne kan als zelfstandige werken
als aan de opdrachtgever een tewerkstellingsvergunning is afgegeven.
Momenteel worden de mogelijkheden in kaart gebracht die er zijn om de
vrijstelling te verruimen voor het verrichten van arbeid als zelfstandige.
De Minister van SZW verwacht u hierover na de zomer te kunnen
informeren.
4. Kwetsbare groepen
De vraag van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen om een nadere toelichting op de inzet
van het kabinet met betrekking tot het risico dat ontheemden uit Oekraïne
en met name de meest kwetsbare groepen (zoals alleenstaande vrouwen
en (minderjarige) kinderen) gedurende hun reis door EU-landen en ook bij
aankomst in een EU-land ten prooi kunnen vallen aan mensensmokkel. Zij
vragen ook of er cijfers bekend zijn vanaf 24 februari 2022 en om hoeveel
gevallen dit in Nederland gaat.
De vraag van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen waar mensen terecht kunnen met
vragen over oudere Oekraïners in Nederland in relatie tot (de opbouw
van) hun pensioen. In het verlengde hiervan vragen deze leden ook of de
aanwezigheid van relatief veel oudere ontheemden opvanglocaties en
gemeenten nog voor specifieke uitdagingen stelt.
Antwoord:
Mensenhandel
Het is belangrijk om samen alert te blijven op signalen van mensenhandel
en mensensmokkel. Zo monitort Europol gezamenlijk met de desbetreffende grenslanden de signalen van mensenhandel en mensensmokkel
nauwlettend. Zij hebben daarbij in het bijzonder aandacht voor kwetsbare
groepen. Ook is er op nationaal niveau een overleg ingesteld met alle
betrokken ketenpartners en organisaties van het maatschappelijk
middenveld binnen het mensenhandel domein in relatie tot Oekraïne.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

12

De Europese Commissie heeft hiervoor ook aandacht gevraagd tijdens
eerdere JBZ-Raden en het 10-punten plan gepresenteerd waar de
bestrijding van mensenhandel deel van uitmaakt. Sinds het begin van de
oorlog in Oekraïne heeft de Anti-Trafficking Coordinator van de Europese
Commissie regelmatig extra vergaderingen van de Europese werkgroep
rondom mensenhandel georganiseerd, met als doel het informeren van
elkaar ten aanzien van de situatie van mogelijke concrete meldingen van
mensenhandel en van de activiteiten op het gebied van bewustwording.
Binnen de EU vindt ook informatie-uitwisseling plaats in reguliere
vergaderingen van dit netwerk en het door Nederland geleide,
operationele samenwerkingsverband rond mensenhandel.
Sinds 24 februari 2022 zijn in Nederland enkele opsporingsonderzoeken
naar mensenhandel gestart waarbij sprake was van indicaties van
slachtofferschap van Oekraïense slachtoffers. In deze onderzoeken is van
mensenhandel niet gebleken.
Oudere ontheemden
Tot nu toe heb ik geen meldingen ontvangen dat de opvang van oudere
ontheemden uit Oekraïne een uitdaging vormt voor de gemeenten. Ik blijf
uiteraard nauwlettend het opvanglandschap volgen en waar nodig
worden de gemeenten zoveel mogelijk ondersteund door de Nationale
Opvangorganisatie (NOO) bij het aanpakken van eventuele knelpunten in
de opvang. Voor vragen over mogelijke pensioensopbouw kunnen
ontheemden uit Oekraïne bij hun werkgever terecht. Voor vragen over de
opbouw van hun AOW kunnen zij terecht bij de SVB (of svb.nl). Over het
algemeen geldt dat Oekraïense ontheemden die sinds de start van de
oorlog in Oekraïne naar Nederland zijn gevlucht en hier inmiddels werk
hebben gevonden AOW opbouwen. Voor een deel is er mogelijk ook
sprake van aanvullend pensioenopbouw. Indien de ontheemde geen (of
onvoldoende) AOW of aanvullend pensioen heeft opgebouwd, is de
ontheemde aangewezen op de leefgeldregeling. Ontheemden hebben
vanwege hun verblijfsstatus geen recht op de Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen.
5. Derdelanders uit Oekraïne
De vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen dat er 6.320 ontheemden uit Oekraïne
met een andere nationaliteit zijn ingeschreven in de Basisregistratie
Personen (BRP) en 1.260 die zich weer hebben uitgeschreven. Zij vragen
of het aantal ingeschrevenen verder toegelicht kan worden, om welke
nationaliteiten het gaat en of dit vluchtelingen zijn die op andere wijze hier
in Nederland zouden mogen blijven of dienen terug te keren naar het land
van herkomst? De leden van de VVD-fractie vragen of ik kan garanderen
dat de termijn van het bieden van tijdelijke bescherming aan derdelanders
met een tijdelijke verblijfsvergunning tot en met 4 september niet wordt
verlengd.
De vraag van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen welk effect te verwachten is op de
asielopvang en -procedures van de vele derdelanders uit Oekraïne die
vanaf september een asielaanvraag moeten doen. Ook vragen zij welke
extra druk dit geeft op de asielopvang en wat dit doet met de wachttijden
bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

13

De vragen van de leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of ik preciezer kan
aangeven uit welke vijf landen de meeste derdelanders komen, met
daarbij de specifieke aantallen. Verder vragen zij of ik kan aangeven op
basis waarvan de derdelanders een tijdelijke verblijfsvergunning in
Oekraïne hebben gekregen en hoeveel kinderen er tussen de derdelanders
zitten. Ook vragen de leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie of ik kan
verduidelijken of studerende derdelanders die na 4 september vertrekplichtig zijn hun opleiding kunnen afronden. De leden van de PvdA- en
GroenLinks-fractie hebben gelezen dat het Ministerie van Justitie en
Veiligheid bezig is met vraagstukken omtrent werk van derdelanders
gedurende deze overgangsperiode en vragen of derdelanders die op dit
moment in Nederland werk hebben, hun werk kunnen behouden na
4 september, ook al zitten zij nog in de asielprocedure. Daarnaast vragen
deze leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie om een verdere toelichting
op hoe de logeerregeling van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers
(COA) eruit komt te zien waaraan nu wordt gewerkt voor derdelanders uit
Oekraïne die nu in de Particuliere Opvang (POO) verblijven en op basis
waarvan de particuliere opvang kan worden voortgezet. Zij vragen hoe
deze logeerregeling betrekking zal hebben op de asielprocedure en de
toegang tot de voorzieningen waar asielzoekers recht op hebben, zoals
medische zorg, onderwijs en leefgeld. Ook vragen deze leden of ik kan
ophelderen waarom gasthuishoudens die opvang bieden onder de
logeerregeling van het COA daarvoor wellicht op hun toeslagen gekort
worden. De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen tenslotte
waarom het kabinet een afbouwcomponent hanteert bij de remigratiebijdrage aan derdelanders; bij aanmelding van 1 juni tot 1 juli 2023 een
remigratiebijdrage van 5.000 euro per persoon en van 1 juli tot 1 augustus
2023 een remigratiebijdrage van 2.000 euro per persoon.
Antwoord:
Registratie en nationaliteit
Het aantal inschrijvingen in de BRP van personen met een andere
nationaliteit betreft personen die vanuit Oekraïne zijn gekomen, maar niet
de Oekraïense nationaliteit hebben. De zogenoemde derdelanders. De
groep is divers en omvat meerdere nationaliteiten. Het gaat hier onder
meer om de groep ontheemden die een permanente of tijdelijke verblijfsvergunning in Oekraïne heeft. Derdelanders met een permanente
verblijfsvergunning in Oekraïne, met internationale bescherming in
Oekraïne of diegenen met Oekraïense familieleden in Nederland blijven
ook na 4 september 2023 onder de RTB vallen.
Voor wie dit niet geldt, vervalt de tijdelijke bescherming per 4 september
2023. De volgende nationaliteiten komen het meeste voor onder de groep
derdelanders van wie de tijdelijke bescherming per 4 september 2023
wordt beëindigd (peildatum 19 januari): Nigeriaanse (1.160), Marokkaanse
(750), Algerijnse (340), Turkmeense (320) en Indiase (240). De verblijfsdoelen van ontheemden met een tijdelijke verblijfsvergunning voor
Oekraïne variëren en zijn bijvoorbeeld verstrekt vanwege werk of studie.
260 derdelanders zijn minderjarig.
Onder deze groep valt een groot aantal personen dat afkomstig is uit
veilige landen van herkomst. Voor zover zij hebben aangegeven dat zij
hun asielaanvraag willen doorzetten, is of wordt op deze asielaanvragen
beslist. Op een aantal kansrijke zaken (personen uit Jemen en Syrië met
tijdelijk verblijfsrecht in Oekraïne) is inmiddels inwilligend beslist. Op de
overige spoor 4 zaken zal – indien ontheemden de asielprocedure willen
doorlopen – na 4 september 2023 worden beslist. Of zij in aanmerking
komen voor verblijfsvergunning asiel, is afhankelijk van de persoonlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

14

situatie van een aanvrager waarbij elke asielaanvraag op zijn eigen
merites zal moeten worden beoordeeld. Een ander deel van de groep zal
hier geen aanspraak op maken of niet wensen de asielprocedure te
doorlopen. Zij dienen terug te keren naar hun land van herkomst of een
ander land waar de toegang is gewaarborgd.
Aanpak overgang derdelanders
Samen met de migratiepartners wordt op dit moment hard gewerkt aan
het uitwerken en uitvoeren van het plan van aanpak dat is opgesteld om
de beëindiging van de RTB, en het vertrek uit Nederland of de overdracht
van opvang in gemeenten naar de opvang van het COA goed te laten
verlopen. In de Kamerbrief van 8 juni 2023 over de opvang van derdelanders heb ik uw Kamer geïnformeerd over de strekking van dit plan dat
ten dele al tot uitvoering wordt gebracht.6 Zo is de IND reeds gestart met
in een beperkt aantal zaken het verblijfsrecht onder de RTB te beëindigen
en het behandelen van asielaanvragen. Verder kunnen derdelanders
middels het remigratiebeleid extra (financiële-) ondersteuning krijgen bij
bestendige terugkeer naar het land van herkomst, of een land buiten de
Europese Unie waar zij duurzaam kunnen verblijven. Het COA zal
gefaseerd derdelanders die recht hebben op opvang door het COA uit de
gemeentelijke opvang overnemen. Deze overgang zal in de zes weken
vóór en na 4 september 2023 zijn beslag krijgen. Alle inzet is er op gericht
om de overgang naar de COA-opvang of vertrek uit Nederland goed te
laten verlopen.
Effect op asielopvang en IND
Het aflopen van de tijdelijke bescherming heeft (mogelijk) gevolgen voor
de asielopvang en de doorlooptijd van de asielprocedures. Om zicht te
krijgen op de groep derdelanders die daadwerkelijk de asielprocedure wil
doorlopen, heeft de IND alle derdelanders een brief gestuurd waarin
wordt verzocht aan te geven of een betrokkene wel of niet de asielprocedure wil doorlopen. Na afloop van de reactietermijn kan een beeld
worden gevormd hoe groot de extra druk op asielopvang en de
doorlooptijd van de asielprocedures daadwerkelijk zal zijn. Enkel wanneer
een derdelander de asielaanvraag doorzet, is er recht op opvang door het
COA gedurende de asielprocedure. Als de asielprocedure nog vóór
4 september 2023 is doorlopen en de asielaanvraag definitief is afgewezen
dan eindigt het recht op opvang op 4 september. Er hoeft dan geen
COA-opvang te worden aangeboden.
Logeerregeling COA
De COA-logeerregeling wordt ingezet voor vergunninghouders die in
afwachting zijn van huisvesting. De regeling biedt vergunninghouders de
mogelijkheid om met het behoud van verstrekkingen buiten de
COA-opvanglocaties te verblijven bij familie, vrienden of een derde
gasthuishouden. Momenteel wordt een vorm van deze regeling ook
toepasbaar gemaakt voor ontheemden van wie de tijdelijke bescherming
wordt beëindigd en voor wie een recht op opvang bij het COA ontstaat
omdat de asielprocedure wordt doorlopen. Dit houdt in dat betrokkenen
de particuliere opvang kunnen voortzetten, indien zij en het gasthuishouden daarmee instemmen, onder verantwoordelijkheid van het COA.
De betrokkene verblijft daarmee dus langer op het adres van het gasthuishouden. De betrokkene dient tijdens het verblijf in een logeerregeling
beschikbaar te zijn voor het doorlopen van de asielprocedure bij de IND.
Daarnaast keert het COA eet- en leefgeld uit. Hoewel de toegang tot zorg
6

Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 3117

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

15

lokaal geregeld wordt, bijvoorbeeld via de huisarts van het gasthuishouden, worden eventuele kosten vergoed via de Regeling medische zorg
asielzoekers; een verstrekking die tevens via het COA is georganiseerd.
Voor schoolgaande kinderen verandert niets; de gemeente blijft verantwoordelijk voor het faciliteren van voldoende onderwijsvoorzieningen.
Het voortzetten van de logeerconstructie na het wegvallen van de tijdelijke
bescherming van de ontheemde heeft mogelijk gevolgen voor de
eventuele toeslagen die een gasthuishouden ontvangt. Dit heeft de
volgende redenen. Na de inval van Rusland in Oekraïne was het onduidelijk hoeveel ontheemden naar Nederland zouden vluchten en gebruik
zouden maken van de particuliere opvangvoorzieningen. Gelet op de
tijdelijke bescherming die ontheemden uit Oekraïne genieten, de schaarse
opvangfaciliteiten en om het gebruik van de particuliere opvangvoorzieningen niet in de weg te staan, heeft het kabinet besloten om gasthuishoudens die ontheemden uit Oekraïne met tijdelijke bescherming
opvangen niet te korten op hun eventuele toeslagen. Wanneer een
gasthuishouden een ontheemde uit Oekraïne opvangt, wordt de
ontheemde daarom niet als medebewoner voor toeslagen of toeslagpartner meegeteld. Deze maatregel is uitzonderlijk omdat er tevens sprake
is van een uitzonderlijke situatie met betrekking tot de opvang van
ontheemden uit Oekraïne. De maatregel geldt zolang de RTB geactiveerd
is; maximaal drie jaar (tot 4 maart 2025). Wanneer een ander individu (niet
zijnde een ontheemde uit Oekraïne die valt onder de RTB) tijdelijk verblijft
op een particulier adres, telt deze wel mee als medebewoner of toeslagpartner voor het gasthuishouden (het gaat dan bijvoorbeeld om een
vergunninghouder). Zodra de tijdelijke bescherming wordt beëindigd zal
iemand die gebruik wenst te maken van de asielprocedure ook meetellen
als medebewoner of toeslagenpartner voor het gasthuishouden.
Betrokken ontheemden en gasthuishoudens worden hierover geïnformeerd. Verder merk ik nog op dat uw Kamer op 10 november 2022 een
motie van de leden Alkaya (SP) en Maatoug (GL) bij de behandeling van
het Belastingplan 2023 om gasthuishoudens die vergunninghouders of
ontheemden opvangen, ongeacht hun afkomst, niet te korten op
toeslagen heeft verworpen.7
Werk en studie
Vanaf 4 september 2023 geldt voor diegenen die hebben aangegeven de
asielprocedure te willen doorlopen dezelfde toegang tot de arbeidsmarkt
als voor andere asielzoekers. De werkgever zal derhalve een tewerkstellingsvergunning verleend moeten krijgen waarmee de asielzoeker 24
weken per 52 weken kan werken. Ook geldt het vereiste dat de asielaanvraag ten minste zes maanden in behandeling moet zijn voordat een
tewerkstellingsvergunning kan worden afgegeven. Aangezien deze
personen zich voor 19 juli 2022 hebben ingeschreven in de BRP en op dat
moment ook een asielaanvraag hebben ingediend, zullen zij naar
verwachting voldoen aan de voorwaarde dat zij ten minste zes maanden
in procedure moeten zitten. Studenten die voor 4 september 2023 al
volgens de geldende regels waren ingeschreven bij een Nederlandse
onderwijsinstelling, mogen hun studie afronden. Het is daarbij van belang
dat er op het moment van inschrijving sprake is van een rechtmatig
verblijf in Nederland. Derdelanders die op 4 september 2023 niet
rechtmatig in Nederland verblijven, mogen niet met een nieuwe opleiding
beginnen.

7

Kamerstukken II 2022/23, 36 202, nr. 99

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

16

Remigratiebijdrage
Het uitgangspunt van het remigratiebeleid is het ontlasten van de
reguliere asielketen door een substantieel deel van de derdelanders in de
GOO en Particuliere Opvang Oekraïners (POO) die tot 4 september 2023
onder de RTB vallen, op korte termijn te stimuleren om vrijwillig terug te
keren naar hun land van herkomst of een ander land buiten de Europese
Unie waar het verblijf duurzaam is geborgd. Er is een afbouwcomponent
aan de financiële ondersteuning gekoppeld om vroegtijdig vertrek van de
groep te stimuleren.
Tot 27 juni waren er 70 aanmeldingen voor het remigratiebeleid. 10
derdelanders zijn inmiddels vetrokken. De overige aanmeldingen zijn nog
in behandeling. Aanmelden voor het remigratiebeleid kan tot 1 augustus
2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3128

17