Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2878
Vragen van het lid Ephraim (Groep Van Haga) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de berichtgeving over jongvolwassenen met psychische
problemen (ingezonden 7 april 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ooijen (Volksgezondheid, Welzijn en
Sport) mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(ontvangen 12 juni 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2023–2023, nr. 2413.
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van het bericht «Ruim helft jongvolwassenen ervaart
psychische klachten» van GGD GHOR?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe reflecteert u op de conclusies uit de Corona Gezondheidsmonitor
Jongvolwassenen 2022? Deelt u de zorgen van GGD GHOR? Had u verwacht
dat zoveel jongvolwassenen kampen met mentale problemen?2
Antwoord 2
De cijfers en conclusies uit de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen
2022 zijn zorgwekkend. Er zijn al langer zorgen over de mentale gezondheid
van de Nederlandse bevolking. Dit onderzoek, met gegevens uit 2022,
onderstreept nogmaals deze zorgen en bevestigt het beeld dat ook uit andere
onderzoeken naar voren is gekomen, namelijk dat veel jeugdigen het mentaal
zwaar hebben gehad in en na de coronatijd. De coronacrisis heeft bestaande
problemen nog scherper aan het licht gebracht en verdiept.

1

GGD GHOR, 27 maart 2023, «Ruim helft jongvolwassenen ervaart psychische klachten» (https://
ggdghor.nl/actueel-bericht/ruim-helft-jongvolwassenen-ervaart-psychische-klachten/)
2
GGD GHOR, 2023, «Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen» (https://
www.monitorgezondheid.nl/gezondheidsmonitor-jongvolwassenen)

ah-tk-20222023-2878
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3 en 4
Wat vindt u ervan dat vooral jonge vrouwen last hebben van psychische
problemen? Herkent u dit beeld en heeft u hier al eerder en/of meer signalen
over gehad? Zo ja, op welke manier? Heeft u hierover contact met onderwijsinstellingen en de zorgsector? Welke feedback krijgt u hierover van deze
partijen?
Kunt u onderzoeken of meisjes en jonge vrouwen in Nederland inderdaad
vaker dan jongens en jonge mannen last hebben van psychische klachten en
welke factoren deze meisjes en jonge vrouwen aanwijzen als problematisch
in hun leven – bijvoorbeeld door input op te halen bij scholen, andere
onderwijs- en zorginstellingen en bij ouders/verzorgers?
Antwoord 3 en 4
Meisjes lijken ten opzichte van jongens in hogere mate te maken hebben met
depressieve of angstklachten. Deze trend zie ik ook in de Nederlandse
onderzoeken terugkomen, waaronder het onderzoeksrapport HBSC 20213,
Landelijke Monitor Depressie4 en een proefschrift van de Erasmus Universiteit Rotterdam5.
Deze onderzoeksresultaten onderstrepen de noodzaak om onder andere via
de landelijke aanpak Mentale gezondheid: van ons allemaal en het Nationaal
Programma Onderwijs te blijven investeren in het welbevinden van alle
leerlingen.
Daarnaast werkt het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
in het hoger onderwijs met de onderwijsinstellingen aan een integrale aanpak
mentale gezondheid. In het mbo wordt vanuit de Gezonde School-aanpak en
het programma Welbevinden op School samengewerkt aan de mentale
gezondheid van studenten. In dat kader zullen de resultaten van dit onderzoek
ook bij de instellingen in het hoger onderwijs en mbo onder de aandacht
worden gebracht. In gesprekken met jongeren heb ik hier ook oog voor.
Vraag 5
Kunt u reflecteren op het feit dat het welbevinden van jongvolwassenen al
voor de coronacrisis steeds verder afnam? Heeft u hiervoor een verklaring/
analyse? Waarom ervaren steeds meer jongeren het leven steeds vaker als
zwaar? Welke negatieve ontwikkeling heeft er de afgelopen jaren plaatsgevonden die hiertoe heeft geleid?6
Antwoord 5
Er bestaan inderdaad al langer zorgen over de mentale gezondheid van de
Nederlandse bevolking, specifiek onder jongeren en jongvolwassenen. Zo
noemt de Volksgezondheidstoekomstverkenning 2020 dit een van de grootste
gezondheidsrisico’s voor de toekomst. Dit komt onder meer omdat we in de
samenleving hoge eisen stellen aan onszelf en aan elkaar. De druk om te
presteren is hoog: op school, in het sociale leven en op het werk. Zowel
offline als online. Daarbij komt ook dat jongvolwassenen in toenemende mate
zorgen hebben over hun toekomst door maatschappelijke kwesties, zoals
klimaat, energie en wonen. De coronapandemie heeft een vergrootglas
gelegd op de bestaande problematiek en heeft extra druk gelegd op de
mentale gezondheid.
Vraag 6 en 7
Hoe reflecteert u op de conclusies uit de Corona Gezondheidsmonitor en
andere onderzoeken, dat jongeren zich in toenemende mate zorgen maken
over maatschappelijke kwesties, zoals de hoge inflatie, de energiecrisis en de
wooncrisis? Welke rol denkt u dat deze zorgen spelen in het algeheel
welbevinden van jonge mensen?7

3

Bijlage bij Kamerstuk 32 793, nr. 635
Bijlage bij Kamerstuk 32 793, nr. 558
5
https://www.eur.nl/nieuws/benader-mentale-gezondheid-breder-dan-alleen-jongeren-dievolgens-de-dsm-ziek-zijn
6
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), 20 april 2022, «Geluksgevoel bij jongvolwassenen
afgenomen» (https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/16/geluksgevoel-bij-jongvolwassenenafgenomen)
7
RIVM, 2023, «Gezondheidsonderzoek COVID-19» (https://www.rivm.nl/gor-covid-19)
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Kunt u verklaren waarom jongeren van tegenwoordig zich op grote schaal
druk maken over maatschappelijke kwesties, op een dusdanige manier dat
hun kwaliteit van leven daaronder lijdt? Waar komt deze toegenomen
zorgelijkheid onder jongeren naar uw inzicht vandaan, in vergelijking met de
schijnbare zorgeloosheid van jongeren uit het verleden?
Antwoord 6 en 7
Het is een bekend beeld dat deze verschillende maatschappelijke kwesties
bijdragen aan het toenemen van zorgen bij jongeren over hun toekomst. Het
Nederlands Jeugdinstituut (NJI)8 geeft in een recente essay aan dat er al
geruime tijd fundamentele veranderingen gaande zijn in de samenleving die
een forse weerslag hebben op het leven van kinderen, jongeren en opvoeders. Dat geldt bijvoorbeeld voor de gegroeide prestatie- en geluksdruk, een
sterke individualisering van de opvoeding en een zware eigen verantwoordelijkheid van burgers in allerlei te maken keuzes. Daarbovenop komen dus
grote maatschappelijke kwesties op het vlak van klimaat, wonen en betaalbaarheid van het gewone leven. Dit zorgt voor een gemis aan een hoopvol
toekomstperspectief voor de jongeren van nu. Om meer te weten te komen
over de oorzaken van en oplossingen voor deze gevoelens van angst,
onzekerheid en stress, ben ik 25 april jl. in gesprek gegaan met jongeren,
ouders, hulpverleners en bestuurders. Ik blijf dit gesprek de komende tijd
voeren.
Vraag 8
Wat vindt u van de conclusie van het RIVM dat het welbevinden van jongeren
na de coronacrisis zich niet langer verder lijkt te herstellen? Kunt u reflecteren
op de lange termijn- en (wellicht) permanente schade die de coronacrisis en
de maatregelen bij jongeren hebben aangericht?
Antwoord 8
Ik realiseer me dat de coronapandemie en de maatregelen een impact
hebben gehad op de samenleving als geheel, en zeker ook op jongeren. Er
wordt onderzoek gedaan naar de langetermijneffecten van de coronapandemie. De komende vijf jaar wordt deze impact onderzocht in de Integrale
Gezondheidsmonitor COVID-19.
De beperkende maatregelen die zijn getroffen tijdens de coronapandemie
hebben vooral effect gehad op de mentale gezondheid van jongeren. Om die
reden staat mentale gezondheid ook op de agenda van het huidige kabinet en
heeft deze, na het steunpakket Welzijn jeugd in coronatijd, ook een duurzame
aanpak gelanceerd.
Als coördinerend bewindspersoon zet ik mij samen met zes andere bewindspersonen, de doelgroep zelf en verschillende veldpartijen in voor een mentaal
gezond Nederland via de kabinetsbrede aanpak Mentale Gezondheid: van ons
allemaal. Samen met de doelgroep zelf en een brede groep aan partners die
aan deze «Beweging voor mentale gezondheid» worden verbonden, zet ik in
op het bespreekbaar maken van mentale gezondheid, als ook het normaliseren van mentale gezondheidsklachten en het bieden van handvatten om de
mentale gezondheid van jezelf en anderen te bevorderen en klachten te
voorkomen of tijdig te signaleren. Op deze manier wil ik het welbevinden van
jongeren versterken en hen daarbij ondersteunen.
Vraag 9
Hoe kan het dat bijna tweederde van de jongvolwassen eenzaam is? Waar
komt deze eenzaamheid volgens u vandaan? Speelt de afnemende sociale
cohesie in de samenleving daar in uw optiek een rol in? Kunt u duiden
waarom jongeren, blijkbaar, geen gezelschap en verbinding meer vinden bij
elkaar?
Antwoord 9
Ik herken de signalen van eenzaamheidsgevoelens die uit de coronatijd
voortkomen en voor een deel van de jongeren ook van na die tijd. Dit is een
van de redenen waarom de aanpak «Eén tegen Eenzaamheid» is uitgebreid
voor de doelgroep jongeren. Ook heb ik begin april de oproep geplaatst
8

https://www.nji.nl/sites/default/files/2023–04/Andere-kijk-op-groeiend-jeugdzorggebruik.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

omdat ik juist met jongeren, ouders, hulpverleners en bestuurders in gesprek
wil gaan over wat we samen kunnen doen om de prestatiedruk in de
maatschappij en gevoelens van stress, angst en eenzaamheid van ons af te
werpen door meer om te zien naar elkaar en laagdrempelige ondersteuning
te organiseren. Hierover blijf ik komende tijd het gesprek aangaan.
Vraag 10
Waarom is er nooit eerder breed onderzoek gedaan naar het afkalvende
welbevinden van jongeren en de oorzaken daarvan, terwijl er al jaren een
toename is van jongeren die psychische hulp nodig hebben en/of in de
geestelijke gezondheidszorg (ggz) en de Jeugdzorg terechtkomen? Kunt/wilt u
een dergelijk onderzoek instellen?
Antwoord 10
In de afgelopen jaren, zeker tijdens en na de coronapandemie, zijn er
verscheidene onderzoeken gedaan naar het welbevinden van jongeren. Het
HBSC onderzoek van 2021 beschrijft in hoeverre mentale problemen tussen
2017 en 2021 zijn toegenomen en hoe deze zich verhouden tot veranderingen
hierin tussen 2001 en 2017. Daarnaast brengt «Monitor Mentale gezondheid
en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs» in twee deelrapporten
(landelijk) inzicht hoe het staat met de mentale gezondheid van studenten in
het hoger beroepsonderwijs en op de universiteit. Ruim 28.000 studenten
vulden hiervoor een online vragenlijst in. Ten slotte heeft ook UNICEF tussen
2018 en 2020 onderzoek naar mentaal welbevinden van jongeren in Nederland gedaan in haar onderzoek «Geluk onder druk?»9. Daarnaast worden er
momenteel nog diverse onderzoeken gedaan en wordt een monitor ontwikkeld om de status van de mentale gezondheid te blijven meten en monitoren.
Vraag 11
Kunt u proberen te duiden waar het toegenomen «problematiseren», zoals u
in een interview in het AD aangeeft, van kinderen en jongeren in de huidige
samenleving vandaan komt? Als dit inderdaad het geval is, waarom is in de
maatschappij dan de neiging ontstaan om «normale» ontwikkelingen die
horen bij opgroeien te zien als problemen waarbij (professionele) hulp nodig
is?10
Antwoord 11
Onder andere professor Hermanns heeft zich hierover al uitgesproken tijdens
zijn oratie «Het opvoeden verleerd»11 in 2009. Hij gaf aan dat er sprake is van
een paradox. Aan de ene kant is er een consistente en aanzienlijke toename
van zorg en behandeling voor de jeugd en zijn opvoeders. Tegelijkertijd blijkt
de Nederlandse jeugd zich goed te ontwikkelen, terwijl ook voor klachten
over hun opvoeding weinig grond is. Dit lijken twee schijnbaar tegengestelde
ontwikkelingen. Hij noemde een aantal mogelijke verklaringen voor het
toegenomen beroep op jeugdzorg. Zo beschreef hij dat het jeugdtolerantieniveau daalt: de samenleving kan nog maar weinig hebben van zijn jeugd.
Opvoedingsopgaven worden daarnaast op een andere manier gezien. Dit zou
meer medicaliseren als gevolg hebben. Ten slotte beschreef hij ook het
criminaliseren van gedrag: er is een toegenomen aangiftebereidheid als het
gaat om problematisch gedrag van jongeren. Al deze punten zijn anno 2023
nog even actueel.
Vraag 12
Kan het niet zo zijn dat de maatschappij die wij, niet in de laatste plaats
beleidsmakers en politici, gecreëerd hebben daadwerkelijk zorgt voor de
ontwikkeling van psychische problemen, zoals eenzaamheid en stress bij
jongeren? Hoe reflecteert u op de vele complexe maatschappelijke vraagstukken en crises die momenteel spelen in Nederland en de problemen die dat
oplevert voor het dagelijks leven van de burger, waarmee ook jongvolwasse-

9

Bijlage bij Kamerstuk 32 793, nr. 613
AD, 6 april 2023, «Ouders, stuur kinderen niet te snel naar de psycholoog» (https://www.ad.nl/
politiek/ouders-stuur-kinderen-niet-te-snel-naar-de-psycholoog~ab7d7a44/)
11
2009D63736
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

nen te maken krijgen en die voor hen grote obstakels opwerpen bij het
vormgeven van hun leven?
Antwoord 12
Zoals ik ook beschreef in de beantwoording van vraag 5, hebben jongeren in
toenemende mate zorgen over hun toekomst door complexe maatschappelijke vraagstukken die moment spelen in Nederland. Dit blijkt vaker tot angst,
onzekerheid en een bepaalde (prestatie)druk te leiden onder jongeren. Ik vind
het zorgelijk dat jongeren hiermee aangeven moeite te hebben om goed en
fijn te functioneren in het dagelijks leven. Hierover voer ik gesprekken met
jongeren, ouders, hulpverleners en bestuurders. Zo wil ik meer horen over
signalen en mogelijke oorzaken en samen te kijken wat we kunnen doen om
de grote obstakels zo veel als mogelijk weg te nemen.
Vraag 13
Bent u van mening dat de prestatiedruk voor jongeren, zoals ook genoemd in
uw interview in het AD, inmiddels buitenproportioneel is geworden? Wordt er
wat u betreft inderdaad te veel verwacht van kinderen en jongeren? En zo ja,
hoe is deze tendens, bijvoorbeeld op scholen, dan ontstaan? Waar komt de
«we moeten eruit halen wat erin zit» mentaliteit in het onderwijs vandaan?
Antwoord 13
Ik vind de toenemende prestatiedruk onwenselijk en we moeten daar iets aan
doen. De eerder genoemde maatschappelijke kwesties blijken bij te dragen
aan het gevoel van «alles moeten» en hoge verwachtingen vanuit de jongere
zelf en vanuit de samenleving. De mentaliteit van «alles eruit halen wat erin
zit» is ook onderzocht in onder andere het voortgezet onderwijs, in het
rapport «Druk in het voortgezet onderwijs»12. Uit dit rapport blijkt dat
scholieren vooral door toetsen, cijfers en huiswerk een grote (prestatie)druk
ervaren. Bijna driekwart van de ondervraagde havo- en vwo-scholieren
ervaart best veel tot veel druk om goede resultaten te halen op school.
In de Monitor mentale gezondheid en middelengebruik13 komt voor het hoger
onderwijs ook naar voren dat stress en prestatiedruk belangrijke factoren zijn
voor psychische klachten en emotionele uitputtingsklachten. Studenten die
meer stress en prestatiedruk ervaren, hebben minder veerkracht.
Op dit moment wordt er in opdracht van mijn collega’s van OCW een
verdiepend onderzoek gedaan naar stress en prestatiedruk bij studenten in
het hoger onderwijs. De resultaten worden voor de zomer (2023) verwacht en
geven ook aanknopingspunten voor handelen voor zowel OCW als de
onderwijsinstellingen.
Daarnaast neemt de Minister van OCW al een aantal maatregelen om de
(mentale) druk op studenten te verminderen door de herinvoering van de
basisbeurs, de aanpassing van het bindend studieadvies, de pilots in het
kader van «Slimmer Collegejaar» en de extra middelen voor de instellingen
vanuit het Bestuursakkoord14 voor de aanpak studentenwelzijn.
Vraag 14
Kunt u in dat licht ook reflecteren op de berichten dat het Nederlands
onderwijs kwalitatief juist achteruit gaat en dat de eisen steeds verder naar
beneden worden bijgesteld? Is het niet zo dat er juist een steeds verdergaande nivellering in het onderwijs plaatsvind, om tegemoet te komen aan
het gemiddeld dalende cognitieve niveau van leerlingen? Hoe rijmt u dat dan
met de toegenomen druk om te presteren en maximale resultaten te
behalen?
Antwoord 14
Door meerdere omstandigheden – zoals het lerarentekort en de coronapandemie – staat de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs onder druk. Daarom is
het kabinet op verschillende manieren in actie gekomen om het niveau van
de basisvaardigheden te verhogen.

12

Bijlage bij Kamerstuk 32 793, nr. 613
https://www.trimbos.nl/aanbod/webwinkel/af1955-monitor-mentale-gezondheid-enmiddelengebruik-studenten-hoger-onderwijs/ (herziene versie)
14
Bijlage bij Kamerstuk 31 288, nr. 969
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

De Minister voor PVO wil dat allereerst bereiken door de curriculumbijstelling
scholen een veel duidelijke opdracht te stellen. Zo bieden we niet alleen een
duidelijke lat, maar deze lat willen we ook hoger leggen dan nu het geval is.
De Inspectie van het Onderwijs stelt daarom de onderwijsresultatenmodellen
bij zodat sneller duidelijk wordt of leerlingen kwalitatief goed onderwijs
krijgen. Scholen en besturen die onvoldoende scoren, doen mee aan een
verbetertraject. Scholen en besturen die (net) voldoende scoren, bieden we
via het Masterplan Basisvaardigheden extra steun om beter te worden.
Het uiteindelijke doel is dus een kwaliteitsverbetering op alle niveaus en niet
een nivellering. De doelen daarbij moeten ambitieus zijn geformuleerd, maar
wel realistisch genoeg om onevenredige prestatiedruk op te leggen.
Vraag 15
Hoe kan het dat er in steeds meer gezinnen sprake is van «opvoedingsproblemen», zoals de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) schetst?
Om wat voor problemen gaat het dan en waarom hebben we in toenemende
mate problemen met het opvoeden van onze kinderen? Vraagt de maatschappij teveel van ouders? Hebben we te weinig tijd om onze kinderen op te
voeden? Is de wereld waarin ouders/verzorgers kinderen moeten grootbrengen te complex geworden?
Antwoord 15
Zoals ik eerder benoem in de beantwoording van vraag 6 en 7, beschrijft het
NJI in een recente essay de fundamentele veranderingen in de samenleving
die forse weerslag hebben op het leven van kinderen, jongeren én opvoeders.
Ieder gaat daar op zijn of haar manier mee om. Uit een peiling van het
Nederlands Centrum Jeugdgezondheid blijkt dat een groot deel van de
ouders de opvoeding in 2021 als moeilijk ervaart.
Een toenemend aantal kinderen en jongeren lijkt in de studies signalen af te
geven dat ze niet gedijen in de omgeving waarin ze opgroeien en opgevoed
worden. Kinderen en jongeren geven daarmee een het signaal van een gemis
af: een gemis aan een hoopvol toekomstperspectief en aan een pedagogisch
antwoord op de obstakels van het opgroeien in de hedendaagse Nederlandse
samenleving.
Het NJI adviseert dan ook om aandacht te vragen voor de verbetering van die
omgeving. Dat kan niet zonder een discussie over de vraag in wat voor
samenleving we het opgroeien en opvoeden willen plaatsen. Het helpt als in
de samenleving − burgers, professionals, politiek − meer consensus is over
een aantal kwesties. Wat zijn belangrijke waarden in het opgroeien van
kinderen? Wat is wel en niet normaal? Leggen we de geluksnorm niet te
hoog? Wat houdt goed opvoeden in? Wat mogen we verwachten van
preventie en jeugdzorg? Hoe kijken maatschappelijke actoren naar hun
pedagogische verantwoordelijkheid? En hoe kunnen jongeren hierover
meedenken en meebeslissen? Dit zijn bij uitstek vragen die aan de orde
komen in de maatschappelijke dialoog die ik ben gestart.
Vraag 16
Kunt u duiden waarom steeds meer jongeren met «lichte» problematiek,
zoals slaapproblemen en dyslexie, terechtkomen in de jeugdhulp? Ligt dat
aan ouders, die te snel een te groot probleem zien en zo ja, waar komt dat
volgens u dan vandaan? Ligt dat aan scholen die te snel een te grote
zorgvraag signaleren? Of is er te weinig geld, mankracht en tijd in de
onderwijs- en zorgsector om dergelijke lichte problemen op tijd te triageren
en aan te pakken, waardoor de problematiek zwaarder en complexer wordt
en er uiteindelijk wel degelijk zwaardere (jeugd)hulp nodig is, wat vervolgens
weer resulteert in grotere druk op de zorgketen?
Antwoord 16
In een essay uit 201915 beschreef het NJI al dat het nieuwe stelsel ook een rol
speelt bij het groeiend jeugdhulp gebruik. Het betreft de hoge verwachtingen
over en tegelijkertijd de beperkte stand van ontwikkeling van de preventie en
de jeugdzorg. Professionals lijken veiligheidshalve vaak te kiezen voor de
inzet van zorg, terwijl de resultaten van die zorg beperkt zijn. De kennisont15

https://www.nji.nl/system/files/2021–04/Het-groeiend-jeugdzorggebruik-Duiding-en-aanpak.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6

wikkeling in de sector is namelijk nog relatief jong. Tegelijk wordt bestaande
kennis te weinig gebruikt. Dat stuwt het aantal kinderen en jongeren dat in
zorg zit omhoog. Dit ga ik met de alle betrokkenen aanpakken in de Hervormingsagenda Jeugd.
Vraag 17
Indien het «getuur op telefoontjes» en de invloed van sociale media
inderdaad een dusdanig grote, negatieve invloed heeft op het welbevinden
van jongvolwassenen, hoe gaan we dat dan aanpakken? Bent u zich bewust
van de vele dubieuze websites en digitale platforms waarop meisjes,
bijvoorbeeld, worden aangespoord om zich uit te hongeren om dun te
worden, of jongeren tips krijgen om zichzelf van het leven te beroven? Hoe
kunnen we ervoor zorgen dat dit soort uitwassen op internet en sociale
media aan banden gelegd worden?
Antwoord 17
In de aanpak Mentale gezondheid: van ons allemaal zet ik mij – samen met
de collega’s – in op de mentale gezondheid van jongeren en jongvolwassenen. Ik heb hierin nadrukkelijk aandacht voor de leefomgeving van jongeren
zelf en de online leefomgeving is hier onderdeel van. Samen met jongeren
zelf en partners zoals MIND Us en het Netwerk Mediawijsheid, zet ik onder
meer in op het stimuleren van mediawijsheid, digitale vaardigheden en
digitale balans van Nederlanders, en in het bijzonder dus voor jongeren en
kwetsbare inwoners. Hierin wordt ook het belang van de rol van ouders/
opvoeders omtrent gezond sociale mediagebruik meegenomen. Ook wordt
door de Minister van OCW verkend hoe de bewustwording rondom bewerkte
advertenties op o.a. sociale media hierin een rol kan spelen, conform de
motie Van der Laan (D66)16.
Daarnaast wordt in de beantwoording van recent gestelde Kamervragen17
van de leden Slootweg en Kuik (CDA) ingegaan op de verantwoordelijkheid
van sociale mediaplatforms op het borgen van de rechten en belangen van
jongeren. De Staatssecretaris van BZK spreekt in haar overleggen met de
sector de sociale mediaplatforms aan en brengt negatieve effecten van
sociale media onder de aandacht bij grote techbedrijven.
Vraag 18
Heeft u een idee wat de invloed is van maatschappelijke ontwikkelingen in
het buitenland, bijvoorbeeld vanuit de Verenigde Staten, op de gemoedstoestand van jonge mensen? Wat doet de grote aandacht voor bepaalde
ideologieën, zoals bijvoorbeeld de transgenderbeweging en de Black Lives
Matter (BLM)-movement, met het welzijn van jonge mensen? Welke invloed
heeft de zeer aanwezige diversiteits- en inclusiviteitsbeweging en de daarmee
gepaard gaande cancelcultuur op hen?
Antwoord 18
Er zijn diverse redenen en oorzaken die leiden tot een verslechterde mentale
gezondheid. E zijn geen directe causale relaties tussen de genoemde
maatschappelijke ontwikkelingen/ideologieën die worden genoemd in de
vraagstelling. Naar mijn weten is er geen onderzoek waaruit dit blijkt.
Vraag 19
Wat vindt u ervan dat het aantal jonge mensen – met name meisjes en jonge
vrouwen – dat zich meldt met genderproblematiek sterk toeneemt en de
aanzwellende zorgen die experts daarover hebben? Waarom twijfelen zoveel
jonge mensen aan hun (gender)identiteit?
Antwoord 19
Er is de laatste jaren sprake van een nog onverklaarbare sterke stijging van
de vraag naar transgenderzorg in Nederland. ZonMw is daarom door de
Minister van VWS gevraagd om, gefinancierd door het Ministerie van VWS,
wetenschappelijk onderzoek te faciliteren om hier meer inzicht in te krijgen.

16
17

Kamerstuk 36 200-VIII, nr. 154
2023Z04067

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

7

Dit onderzoek is inmiddels afgerond en uw Kamer is hier inmiddels over
geïnformeerd18.
Vraag 20
Waarom denkt u dat zoveel jongeren aangeven dat zij mentale hulp nodig
hebben, maar die hulp vervolgens niet zoeken en/of niet kunnen vinden/
krijgen? Is de weg naar hulp onduidelijk, is er te weinig hulp, durven
jongeren niet open te zijn over hun problemen, en/of is er in de hulp- en
zorgsector te weinig kennis en expertise om jongeren te helpen? En hoe
kunnen we zorgen dat jongeren wel (eerder) hulp zoeken, zonder daarvoor
gelijk het professionele (jeugd)zorg/hulp systeem aan te spreken?
Antwoord 20
Ik vind het belangrijk dat jongeren weten waar zij mentale hulp en ondersteuning kunnen vinden en krijgen. Dit gaat gelukkig al vaak goed, maar kan altijd
beter. Zeker nu de mentale gezondheid en het welbevinden onder jongeren
onder druk staat. Met de aanpak Mentale gezondheid: van ons allemaal zet ik
in om die hulp en ondersteuning zo goed mogelijk te kunnen bieden aan
jongeren. De doelen van de aanpak gaan over het bespreekbaar en zichtbaar
maken van het belang van mentaal gezond zijn en blijven, het bieden van
laagdrempelige ondersteuning en het bieden van handvatten om met de
eigen mentale gezondheid aan de slag te gaan. Dit doen we samen met
maatschappelijke partners, het bedrijfsleven en het sociale en culturele
domein. Zo zijn er al interventies en platforms als de «Alles Oké? Supportlijn»
en Jongerenhulponline, met als doel: het verbeteren van de mogelijkheden
voor jongeren om op de juiste plek de meest passende anonieme hulp te
kunnen ervaren, met een goede verwijzing naar lokale voorzieningen in eigen
omgeving als dit nodig blijkt.

18

Kamerstuk 31 016, nr. 352

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

8