Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2011

Nr. 161

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 maart 2011
Graag bied ik u hierbij de reactie aan op het verzoek van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken van 4 februari 2011 met kenmerk
2011Z01783/2011D05767 inzake het nucleaire arsenaal van Pakistan en een
nucleaire wapenwedloop tussen Pakistan en India.
De Nederlandse regering heeft grote zorgen over de kernwapenprogramma’s in India en Pakistan en probeert de ontwikkelingen daarvan zo
nauwkeurig mogelijk te volgen. Aangezien deze programma’s heimelijk
worden uitgevoerd en beide landen weinig tot geen transparantie
betrachten, is het niet eenvoudig om ze exact te duiden.
Nederland pleit bij zowel Pakistan als India voor toetreding tot het
nucleaire Non-proliferatieverdrag. Om in de tussentijd met beide landen
een intensieve dialoog te houden over wapenbeheersing en ontwapening
roept Nederland beide landen op het alomvattend kernstop verdrag
(CTBT) te ratificeren en onderhandelingen over het verdrag tot het
stopzetten van de vervaardiging van splijtstof voor kernwapens (FMCT) te
starten in de Ontwapeningsconferentie in Geneve. In het bijzonder zijn
onderhandelingen over een FMCT van belang, omdat dit de grote
productie van splijtstof materiaal voor kernwapens in India en Pakistan
gecontroleerd zou kunnen stoppen. Onderhandelingen zijn door een
blokkade van Pakistan tot nu toe niet gestart.
Pakistan
Pakistan startte net als India begin jaren zeventig een militair nucleair
programma, dat in een stroomversnelling raakte na de eerste Indiase
kernproef in 1974. Beide landen hadden hiervoor reeds een civiel nucleair
programma. Begin jaren negentig beheerste Pakistan naar eigen zeggen
alle aspecten van een kernwapen op basis van uranium. In mei 1998

kst-32500-V-161
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 161

1

voerde Pakistan een serie geslaagde testexplosies uit, in reactie op een
aantal testexplosies van India eerder die maand.
Pakistan heeft inmiddels de capaciteit om zowel (hoog) verrijkt uranium
als plutonium te produceren. Het land doet geen mededelingen over het
aantal kernwapens. De geschatte hoeveelheid kernkoppen aan de hand
van de beschikbare hoeveelheid splijtstof loopt uiteen van vijftig tot
honderdentien. De nucleaire wapens moeten volgens Pakistan het
machtsevenwicht met India bewaren.
De Pakistaanse kernwapens maken onderdeel uit van de afschrikking
tegen het grotere en door Pakistan sterker ingeschatte Indiase leger.
Pakistan heeft om die reden geen «no first use» verklaring afgegeven voor
de eventuele inzet van de wapens.
India
India voert een «no first-use»-beleid, en hanteert daarbij het «represailleprincipe». In het geval afschrikking niet werkt, zal India zijn kernwapens
inzetten om schade toe te brengen aan een tegenstander. India zal dit niet
doen tegen staten die geen nucleaire wapens bezitten.
India heeft nooit officiële mededelingen gedaan over zijn nucleaire
arsenaal, maar schattingen van wetenschappers van het gezaghebbende
«Bulletin of Atomic Scientists» (2009) lopen uiteen van zestig tot tachtig
kernkoppen. Hiervan zouden er ongeveer vijftig volledig operationeel zijn.
Cijfers van het «2009 SIPRI Yearbook» houden het Indiase kernarsenaal op
zeventig kernkoppen. Deze schattingen hangen meestal samen met
schattingen van de hoeveelheid plutonium die India heeft geproduceerd.
India produceert volgens officiële bronnen in totaal ongeveer 20–40
kilogram plutonium per jaar, en heeft een voorraad van 280–600 kilogram
plutonium, genoeg om tenminste veertig en maximaal honderdtwintig
kernwapens mee te produceren. Hiernaast bezit het een kleine hoeveelheid verrijkt uranium, maar het is onduidelijk of deze voorraad is gebruikt
voor het produceren van nucleaire wapens of voor het civiele nucleaire
programma.
Wapenwedloop?
Zoals de berichten in de media aangeven lijkt India in eerste instantie niet
bevreesd voor een grotere hoeveelheid Pakistaanse kernwapens. Het
grote verschil in omvang van beide landen is tegelijkertijd een ratio voor
een mogelijk asymmetrisch verschil in omvang van hun arsenalen. India
en Pakistan menen mogelijk dat de wederzijdse nucleaire afschrikking
helpt de regionale machtsbalans tussen beide landen in evenwicht te
houden.
Nederland blijft grote zorgen houden over de ontwikkeling en modernisering van de kernwapenprogramma’s van beide landen. Deze ontwikkelingen zouden kunnen leiden tot een (nucleaire) wapenwedloop, maar
daar is op dit moment geen sprake van, doordat de machtsbalans vanuit
beider optiek niet is verschoven.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 161

2