Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2749
Vragen van het lid Irrgang (SP) aan de minister van Financiën over speculatie
op Griekse staatsobligaties door het ABP (ingezonden 18 mei 2010).
Antwoord van minister Donner (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), mede
namens de minister van Financiën (ontvangen 28 juni 2010).
Vraag 1
Vindt u het opmerkelijk dat het ABP in 2009 voor maar liefst 2,3 miljard euro
aan Griekse obligaties in bezit had?1
Antwoord 1
Uit de Pensioenwet en de Wet verplichte beroepspensioenregeling volgt dat
pensioenfondsen een beleggingsbeleid dienen te voeren dat in overeenstemming is met de zogenaamde «prudent-person» regel. Pensioenfondsen
dienen beleggingen aan te gaan in het belang van aanspraak- en pensioengerechtigden op een zodanige wijze dat de veiligheid, de kwaliteit, de liquiditeit
en het rendement van de portefeuille als geheel zijn gewaarborgd. Dat houdt
onder meer in dat beleggingen moeten aansluiten bij de aard en de duur van
de gedane pensioentoezeggingen.
Pensioentoezeggingen hebben doorgaans een nominaal karakter en een
lange looptijd. De aard van de pensioenverplichtingen komt daarom overeen
met vastrentende beleggingen die geen of zeer beperkt kredietrisico hebben.
Dit zijn bijvoorbeeld staatsobligaties en renteswaps. Met het oog op
risicobeheersing beleggen pensioenfondsen substantieel in vastrentende
waarden, waaronder staatsobligaties, al dan niet binnen de eurozone.
Op geaggregeerd niveau bestond de beleggingsportefeuille van Nederlandse
pensioenfondsen ultimo 2009 voor 49,5% uit vastrentende waarden (circa 329
miljard euro). Hiervan hadden pensioenfondsen ultimo 2009 voor 3,7 miljard
euro in Griekenland belegd, wat overeenkomt met ongeveer 0,6% van het
totale belegd vermogen van pensioenfondsen.
Er kan niet worden ingegaan op beslissingen die individuele pensioenfondsen
nemen ten aanzien van beleggings- en risicobeleid en implementatie en
toepassing van dat beleid. De primaire verantwoordelijkheid daarvoor berust
1

ah-tk-20092010-2749
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

Jaarverslag van het ABP
http://abp.turnpages.nl/DS2/public/slot046/,
http://www.abp.nl/abp/abp/images/01.0008.10C_Top100_tcm108–106795.pdf,
Nederlands Dagblad, 14 mei 2010: «ABP nam weloverwogen risico»
http://www.nd.nl/artikelen/2010/mei/13/abp-nam-weloverwogen-risico

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

1

bij het bestuur, waarop wordt toegezien door een vorm van intern toezicht.
Het is aan het pensioenfondsbestuur het beleid en uitvoering te verantwoorden aan belanghebbenden bij het fonds en de externe toezichthouders DNB
en AFM.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat het aandeel Griekse obligaties 6% was, terwijl de
grootte van de Griekse economie een aandeel van 0,6 % zou rechtvaardigen,
wanneer er gespreid was belegd op basis van het aandeel in de wereldeconomie?
Antwoord 2
Zie het antwoord op vraag 3.
Vraag 3
Kunt u bevestigen dat er met een dusdanig groot aandeel aan Griekse
obligaties een zeer risicovolle positie is ingenomen?
Antwoord 3
Een minister heeft geen dieper inzicht in de samenstelling van de beleggingsportefeuille van het ABP dan u. Vandaar dat bovenstaande niet kan worden
bevestigd noch ontkent. Zoals eerder aangegeven kan niet worden ingegaan
op beslissingen die individuele pensioenfondsen nemen ten aanzien van o.m.
beleggings- en risicobeleid en implementatie en toepassing van dat beleid.
Vraag 4
Hoe beoordeelt De Nederlandsche Bank (DNB) deze opmerkelijke grote en
riskante positie in haar rol als toezichthouder op de pensionfondsen?
Antwoord 4
In de regelgeving is als uitgangspunt genomen dat een pensioenfonds zelf
verantwoordelijk is voor het gevoerde beleggingsbeleid. De Pensioenwet
schrijft voor dat pensioenfondsen een beleggingsbeleid voeren in overeenstemming met de prudent-person regel. Hierin staat onder andere beschreven
dat de beleggingen van pensioenfondsen naar behoren moeten worden
gediversifieerd, zodat concentratierisico’s in de portefeuille worden vermeden. Het is van belang dat de risico’s van de beleggingen afdoende in kaart
zijn gebracht en worden beheerst, bijvoorbeeld door voldoende buffers aan te
houden. De risico’s die worden aangegaan moeten bovendien passen binnen
de totale financiële opzet van het fonds. Het fonds moet de risico’s kunnen
inschatten en kunnen dragen. Binnen deze kaders voert DNB haar toezicht uit.
Over een individueel pensioenfonds worden geen mededelingen gedaan.
Vraag 5
Hoe beoordeelt DNB de uitbreiding van een toch al opmerkelijk grote positie
in Griekse staatsobligaties terwijl de Griekse staatsschuld in het afgelopen
jaar voortdurend ter discussie stond?
Antwoord 5
Zie het antwoord op vraag 4. Verder kan DNB niet ingaan op instellingspecifieke vragen.
Vraag 6
Heeft het ABP volgens u gegokt op de redding van Griekenland?
Antwoord 6
Zie het antwoord op vraag 3.
Vraag 7
Wat vindt DNB ervan dat het ABP behalve het noemen van een «negatieve
impact van de exposure op Griekse obligaties» geen aandacht besteedt in
haar jaarverslag aan de speculatie met Griekse staatsobligaties?
Antwoord 7
Het is voor DNB niet toegestaan om instellingspecifieke vragen te beantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2

Vraag 8
Wanneer in 2009 heeft het ABP haar positie uitgebreid?
Antwoord 8
Zie het antwoord op vraag 7.
Vraag 9
Wanneer was DNB voor het eerst op de hoogte van de uitbreiding van de
positie in Griekse obligaties?
Antwoord 9
Zie het antwoord op vraag 7.
Vraag 10
Hoe beïnvloedt een afwaardering van de ratings op staatsobligaties de
dekkingsgraad van een pensioenfonds?
Antwoord 10
Een downgrade van Griekse staatsobligaties leidt tot een waardeverlies van
deze obligaties, met als gevolg een verminderde waarde van de activakant
van een pensioenfonds en dus een verslechtering van de dekkingsgraad.
Naast het directe effect van waardeverlies kunnen pensioenfondsen ook op
indirecte wijze worden geraakt door een downgrade van Griekse staatsobligaties. Bijvoorbeeld door besmettingsgevaar naar andere landen, door een
daling van de aandelenkoersen wereldwijd vanwege de toegenomen
nervositeit of door waardeverlies van de euro vanwege het gedaalde
vertrouwen. Verdere downgrades kunnen ook leiden tot mogelijke liquiditeitseffecten voor pensioenfondsen. Immers, indien pensioenfondsen staatsobligaties uit de periferielanden als onderpand hebben afgegeven, kan een
downgrade van dit overheidspapier pensioenfondsen dwingen om onderpand
bij te storten.
Vraag 11
Is het bij DNB bekend in hoeverre pensioenfondsen zich hebben verzekerd
tegen een default op Griekse staatsobligaties?
Antwoord 11
Bij het beleggings- en risicobeleid kunnen pensioenfondsen gebruik maken
van instrumenten die bepaalde risico’s afdekken. Pensioenfondsen kunnen
bijvoorbeeld het risico op default van overheden afdekken met een credit
default swap. Ook kunnen pensioenfondsen ervoor kiezen om in afwijking
van het strategische beleggingsbeleid tijdelijk minder te investeren in
bepaalde staatsobligaties. DNB betrekt de ingezette instrumenten bij haar
beoordeling van de financiële positie van pensioenfondsen.
Vraag 12
Kunt u een overzicht geven van de posities van de Nederlandse grote
pensioenfondsen in Griekse staatsobligaties en in hoeverre zij zich tegen de
risico’s hebben verzekerd?
Antwoord 12
Het is voor DNB niet toegestaan om instellingspecifieke gegevens te
verstrekken. Wel kan op geaggregeerd niveau een overzicht van de posities
van Nederlandse pensioenfondsen in Griekenland worden gegeven.
Nederlandse pensioenfondsen hadden ultimo 2009 voor circa 3,7 miljard euro
in Griekenland belegd, waarvan 91% bestond uit Griekse staatsobligaties.
Deze 3,7 miljard euro betreft ongeveer 0.6% van het totale belegd vermogen
van pensioenfondsen. Een volledig verlies van deze beleggingen komt
overeen met een verlies van ongeveer 0.6 dekkingsgraadpunten.
De indirecte exposure die pensioenfondsen lopen via (interne) beleggingsinstellingen is niet meegenomen in de bovenstaande berekening.
Vraag 13
Is het waar dat het helpen van de pensioenfondsen een van redenen was om
steun aan Griekenland te verlenen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3

Antwoord 13
Zie het antwoord op vraag 14.
Vraag 14
Heeft de uitbreiding van het pakket aan Griekse obligaties tot 2,3 miljard euro
van het ABP de noodzaak vergroot om steun te verlenen aan Griekenland?
Antwoord 14
Het eurozone IMF steunpakket voor Griekenland is opgezet om de financiële
stabiliteit in de eurozone te waarborgen. In de analyse is uiteraard ook
gekeken naar van verwevenheid van de financiële sector omdat dit een
belangrijke rol speelt in de financiële stabiliteit, maar in die analyse hebben
de belangen van individuele financiële instellingen geen rol gespeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

4