Litouwen
Samenvatting
Het Litouwse herstel- en veerkrachtplan (Recovery and Resilience Plan; RRP) bestaat uit 30
maatregelen, waarvan 27 hervormingen en 3 investeringen, opgedeeld in 7 componenten. Van de
beschikbare RRF-middelen zal 38% worden besteed aan maatregelen ten gunste van de
klimaatdoelen en 32% aan maatregelen die de digitale transitie ondersteunen. Het plan voldoet
volgens de Europese Commissie (de Commissie) aan het do no significant harm-vereiste. De
grootste klimaat- en digitale investeringen hebben onder andere betrekking op duurzaam
geproduceerde elektriciteit (207 miljoen euro), de renovatie van gebouwen (165 miljoen euro) en
digitalisering van de gezondheidszorg (86 miljoen euro). Het plan bevat grensoverschrijdende
projecten waaronder Genome Europe 1 en 5G services in international land transport corridors. Het
Litouwse plan omvat in totaal 2,2 miljard euro aan subsidies. Litouwen zal geen gebruik maken van
het leningengedeelte van de RRF.
Aansluiting op landspecifieke aanbevelingen
De hervormingen en investeringen in het Litouwse herstelplan sluiten volgens de Commissie goed
aan op de landspecifieke aanbevelingen die de lidstaat in 2019 en 2020 in het kader van het
Europees Semester heeft ontvangen. Dit geldt voornamelijk voor de aanbevelingen op het gebied
van gezondheidszorg, onderwijs en vaardigheden, sociale inclusie, naleving van belastingwetgeving
en de effectiviteit van het belasting- en uitkeringsstelsel, innovatie, efficiënt gebruik van energie en
hulpbronnen, duurzaam vervoer en energieverbindingen.
Het plan draagt volgens de Commissie bij aan de aanbeveling om de belastinggrondslag te
verbreden naar bronnen die de economische groei minder belemmeren, en de naleving van
belastingwetgeving te verbeteren. Het ministerie van Financiën zal een onderzoek doen naar de
mogelijkheden voor de verbreding van de grondslag en op basis daarvan de nodige wetswijzigingen
opstellen en doorvoeren. Het onderzoek zal zich toespitsen op de onroerendgoedbelasting, de
accijnzen op energieproducenten en andere groene belastingen. Om de naleving van de
belastingwetgeving te verbeteren worden diverse maatregelen getroffen. Zo wil Litouwen de
transparantie in de handel in tweedehands voertuigen verbeteren. Daarnaast is Litouwen van plan
een wetswijziging door te voeren die online platforms verplicht gegevens over transacties met de
belastingautoriteit te delen. Ook wil Litouwen het gebruik van contant geld terugschroeven, meer
voorlichting geven over belastingen en de transparantie in de bouwsector vergroten. Tot slot
voorziet het RRP een maatregel om de competenties van douaniers en belastinginspecteurs te
verbeteren.
Litouwen neemt, in lijn met de landspecifieke aanbevelingen, maatregelen om de veerkracht,
kwaliteit, betaalbaarheid en efficiëntie van het gezondheidszorgstelsel te versterken. De langdurige
zorg zal worden verbeterd door een actieplan voor opleidingen en door te investeren in
infrastructuur zoals extra dagcentra. Ook wordt een basismodel voor de verstrekking van
gezondheidsdiensten tot stand gebracht, wat moet leiden tot gelijke voorwaarden voor het
ontvangen van zorg voor alle groepen in de samenleving.
Het Litouwse plan adresseert volgens de Commissie de landspecifieke aanbevelingen ten aanzien
van onderwijs. De hervormingen zijn gericht op het verbeteren van de kwaliteit en toegankelijkheid
van (vroeg) onderwijs, het versterken van de competenties van docenten door ze bijvoorbeeld te
belonen voor behaalde kwalificaties, het actualiseren van het lesprogramma en het opzetten van
een systeem voor loopbaanbegeleiding.
In lijn met de aanbeveling om inkomensongelijkheid, armoede en sociale uitsluiting aan te pakken
treft het Litouwse herstelplan diverse maatregelen. Er zal een integrale analyse van het
minimuminkomen plaatsvinden, die in ieder geval betrekking heeft op de sociale bijstand, en
uitkeringen bij ziekte- en zwangerschap. Ook wordt een hervorming voorzien om de
inkomstenbelasting en sociale premies doeltreffender te maken. Daarnaast heeft Litouwen

1
Europees samenwerkingsverband gericht op het verbeteren van ziektepreventie, het mogelijk maken van
meer gepersonaliseerde behandelingen en het voorzien in meer onderzoek.

toegezegd de dekking van de werkloosheidsverzekeringen te vergroten, door een aanvullende
uitkering voor alleenstaande ouderen en gehandicapten in te voeren. Ook zal de indexatie van de
pensioenen worden verbeterd.
De Commissie stelt dat het plan gehoor geeft aan de aanbeveling om het investeringsbeleid toe te
spitsen op een efficiënte omgang met energie- en hulpbronnen, duurzaam vervoer en
energieverbindingen. Litouwen investeert in zijn capaciteit om hernieuwbare energie op te wekken.
Daarnaast worden de meest vervuilende transportmiddelen uit gefaseerd en wordt de renovatie
van gebouwen versneld.
De Commissie constateert dat het Litouwse RRP voldoet aan het adresseren van de aanbeveling om
productiviteitsgroei te stimuleren door de doeltreffendheid van overheidsinvesteringen te
verbeteren. Litouwen beoogt dit te doen door onder andere het ontwikkelen van competenties voor
leidinggevenden en het opzetten van opleidingsmodules voor vaardigheden die nodig zijn in de
publieke sector.
De Commissie oordeelt dat het plan in voldoende mate alle of een significant deel van de
uitdagingen uit de landspecifieke aanbevelingen van 2019 en 2020 adresseert. Daarnaast vormt
het RRP een adequate reactie op de economische en sociale situatie in Litouwen. Het kabinet kan
zich vinden in het oordeel van de Commissie. Wel merkt het kabinet op dat sommige
hervormingen, met name die van het belastingstelsel, afhankelijk zijn van onderzoeken. Daarom is
het belangrijk om de uitkomst en opvolging van deze onderzoeken in de implementatiefase te
monitoren.
Mijlpalen en doelen
Het voorgestelde uitvoeringsbesluit omvat 191 mijlpalen en doelen die volgens de Commissie
realistisch en relevant zijn. Wel staan veel mijlpalen en doelen pas tegen 2026 gepland. Volgens de
Commissie kan dit leiden tot een risico voor de volledige implementatie van het plan indien
hervormingen of investeringen vertraging oplopen. Wel zijn volgens de Commissie de mijlpalen en
doelen voldoende duidelijk om de voltooiing ervan te kunnen monitoren. Zij weerspiegelen op
adequate wijze het algemene ambitieniveau van het plan en lijken ook realistisch. Het kabinet kan
zich vinden in het oordeel van de Commissie.
Controlesystemen
De regelingen die Litouwen voorstelt in het herstelplan om corruptie, fraude en belangenconflicten
te voorkomen, op te sporen en te corrigeren bij het gebruik van middelen uit de RRF, inclusief
regelingen om dubbele financiering uit EU fondsen te voorkomen, zijn volgens de Commissie
toereikend. De controlesystemen die worden voorgesteld in het plan zijn gebaseerd op bestaande
processen en structuren die gebruikt worden voor de structuurfondsen voor de periode 2021-2027.
Er is voorzien in extra deskundigheid en administratieve capaciteit voor de nieuwe audit-autoriteit,
maar deze moet nog verder worden opgebouwd. Onder meer als gevolg van de ingrijpende
wijzingen in de controlesystemen was bij indiening van het plan nog niet alles afgerond. Dit betreft
het aannemen van de vaststellingsbesluiten van de wettelijke mandaten van autoriteiten. Voor de
operationalisering van het IT-systeem dat nodig is voor het controlesysteem is er een mijlpaal
opgenomen in het plan. Deze mijlpaal dient voltooid te worden voordat een eerste
betalingsaanvraag kan worden ingediend.
Eindoordeel kabinet
Op basis van bovenstaande kan het kabinet zich vinden in de positieve beoordeling van het
Litouwse herstelplan door de Europese Commissie. Het kabinet kan zich ook vinden in de mijlpalen
en doelen en bijbehorende bedragen die in het uitvoeringsbesluit zijn opgenomen. Het kabinet is
daarom voornemens in te stemmen met het voorgestelde uitvoeringsbesluit van de Raad.