Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 529

Gaswinning

Nr. 1058

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juli 2022
De inval van Rusland in Oekraïne is een verschrikkelijke humanitaire ramp
en heeft naast de gevolgen voor de veiligheid in Europa ook een grote
impact op de leveringszekerheid van aardgas in Europa. Wij ondervinden
daar in Nederland ook direct en indirect de gevolgen van. Zo hebben
zowel consumenten, bedrijven als maatschappelijke organisaties te
maken met sterk gestegen gasprijzen en nemen de zorgen ten aanzien van
onze gasvoorraden voor de komende winter verder toe. Het is cruciaal om
zorg te dragen voor de leveringszekerheid. Het kabinet doet dit langs drie
lijnen. Allereerst wordt ingezet op besparing. Zo is onlangs de publiekscampagne «Zet ook de knop om» gestart. In de eerste vijf maanden van
dit jaar zien we een reductie van het gebruik van aardgas van ongeveer 25
tot 33%. Daarnaast wordt sterk ingezet op de opwek van duurzame
energie. Een voorbeeld hiervan is het voornemen om tot 2030 de
capaciteit van energie van wind op zee te verdubbelen. Tot slot zal er ook
een gedeelte fossiele energie door andere fossiele energie vervangen
moeten worden. Het kabinet kiest er daarbij voor om de daling van de
binnenlandse productie van aardgas op de Noordzee af te remmen, de
zogenoemde versnelling. Gas gewonnen in Nederland vervangt de import
van fossiele energie uit andere landen. Eigen geproduceerd gas heeft als
voordeel dat het een aanzienlijk lager niveau van uitstoot van broeikasgassen kent dan geïmporteerd gas. Het belang van aardgas zal in lijn met
de klimaatambities structureel en zo snel als mogelijk moeten afnemen
maar ook dan zal er nog geruime tijd een zekere behoefte aan gas in de
energievoorziening blijven bestaan. De energietransitie is namelijk niet
van de ene op de andere dag geregeld.
Voorop blijft staan dat ook bij een versnelling de gaswinning op de
Noordzee veilig en verantwoord moet plaatsvinden voor mens, natuur en
milieu. Gaswinning, samen met alle andere activiteiten op de Noordzee
mag daarbij geen afbreuk doen aan de instandhouding van soorten en
habitats onder de EU-Vogelrichtlijn en -Habitatrichtlijn en mag niet ten

kst-33529-1058
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1058

1

koste gaan van een goede milieutoestand onder de EU-Kaderichtlijn
Mariene Strategie.
Om de productie uit de Nederlandse kleine velden op zee te vergroten heb
ik de afgelopen maanden gewerkt aan een versnellingsplan voor de
gaswinning op de Noordzee. Hiervoor zijn gesprekken gevoerd met de
brancheorganisatie Element NL (voorheen NOGEPA), de winningsbedrijven, Energie Beheer Nederland (EBN), de Nederlandse Organisatie
voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO), de Mijnraad en
Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Er zijn nog veel mogelijkheden voor
gaswinning op de Noordzee. In totaal kan een versnelling van de
gaswinning leiden tot een additionele productie van 2 tot 4 miljard m3 per
jaar over een periode van 10 jaar. Het maximale effect kan worden bereikt
op een termijn van circa 5 jaar, maar binnen 1 tot 3 jaar is al een
versnelling van circa 1 miljard m3 per jaar mogelijk. Ter referentie, in 2021
werd er 40 miljard m3per jaar gebruikt en 12,7 miljard m3 uit de kleine
velden geproduceerd (dat is exclusief productie uit het Groningenveld).
De afgelopen 5 maanden lag het verbruik al tussen de 25 en 33% lager.
Ten opzichte van de consumptie gaat het dus om substantiële hoeveelheden die potentieel toe te voegen zijn aan de productie in de komende
jaren.
Met deze brief kom ik tegemoet aan de motie van het lid Kops om met de
brancheorganisatie in gesprek te gaan over het opschroeven van de
productie uit de kleine velden (Kamerstuk 29 023, nr. 287). Tevens voer ik
hiermee de motie van de leden Erkens en Bontenbal uit «om samen met
de sector een ambitieus doel voor 2025 op te stellen voor gaswinning op
de Noordzee» (Kamerstuk 29 023, nr. 289). Ook kom ik tegemoet aan mijn
toezegging aan het lid van Wijngaarden om uiterlijk in juli het versnellingsplan naar de Kamer te sturen.
Door de hoge (verwachte) gasprijzen loont het nu al meer om te investeren in een verhoging van de aardgasproductie. Hierbij geldt wel dat het
geen gegeven is dat dit de komende jaren zo blijft. De gasmarkt blijft een
volatiele markt en de toekomstige gasprijzen zijn moeilijk te voorspellen.
Een meerjarig stabiel en voorspelbaar investeringsklimaat draagt ook bij
aan een versnelling van de aardgasproductie: een bestendig beleid met
politiek en maatschappelijk draagvlak in combinatie met een gestroomlijnd en voorspelbaar vergunningenproces. In het vervolg van deze brief
ga ik eerst in op de samenhang van het versnellingsplan met de publieke
belangen, vervolgens beschrijf ik de situatie in de Nederlandse offshoregasmarkt en de mogelijkheden voor versnelling en ten slotte ga ik in op
de maatregelen die genomen kunnen worden.
Samenhang publieke belangen
Een versnelling van de gaswinning op de Noordzee is geen doel op zich.
Zij dient primair ter ondersteuning van de publieke belangen die zijn
gemoeid met de energievoorziening in Nederland. Deze zijn:
– Beperking van importafhankelijkheid: de oorlog in Oekraïne
maakt nogmaals duidelijk dat Nederland te sterk afhankelijk is van de
import van fossiele energiedragers. Een verhoging van de gaswinning
op de Noordzee kan in aanvulling op energiebesparing en het
opschalen van de productie van duurzame energie een belangrijke
bijdrage leveren aan een beperking van de importafhankelijkheid.
– Leveringszekerheid: aardgas speelt op dit moment nog een
onmisbare rol in de Nederlandse energievoorziening. In 2021 was het
aardgasverbruik 40 miljard m3. Dat is 44% van het primaire energieverbruik in Nederland. In de klimaatneutrale energiescenario’s voor 2050
van Berenschot en Kalavasta (Kamerstuk 32 813, nr. 493) blijft er in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1058

2

–

–

2050 een beperkte vraag naar (groen) gas bestaan onder meer als
piek-/back-up voorziening, waarbij – behalve in het scenario van
regionale sturing – wordt uitgegaan van mogelijke import van (groen)
gas uit het buitenland.
Klimaatdoelstellingen: de uitstoot van broeikasgassen, die gepaard
gaat met de aardgasproductie en transport, uit de Nederlandse kleine
velden is veel lager dan de uitstootwaarde van geïmporteerd aardgas
zoals LNG en pijpleidinggas uit het buitenland. Onderzoek van het
Oxford Institute for Energy Studies (OIES) heeft uitgewezen dat
wanneer 1 miljard m3in Nederland geproduceerd gas vervangen wordt
door pijpleidinggas anders dan uit Noorwegen, dit gemiddeld 296.000
ton CO2 eq scheelt. Voor LNG is dit verschil gemiddeld zelfs 443.100
ton CO2 eq1. Het is daarom verstandiger om het gas dat nog in de
diepe ondergrond aanwezig is te winnen in plaats van aardgas te
importeren, mits dat veilig en verantwoord kan en zolang aardgas nog
noodzakelijk is in onze energietransitie. Onlangs heeft een groep van
wetenschappers in een open brief hun zorgen geuit over nieuwe
gasboringen in de Noordzee. Gaswinning op de Noordzee gaat niet ten
koste van de ambities van het kabinet op het gebied van klimaat, maar
kent wel uitdagingen wat betreft de ruimtelijke inpassing, waarop ik
hieronder inga. Het kabinet blijft onverminderd inzetten op besparing
van het energiegebruik en de verduurzaming ervan en houdt vast aan
de doelen die hiervoor zijn gesteld. In het Noordzeeoverleg wordt
momenteel een onderzoek opgestart naar gaswinning op de Noordzee
in relatie tot het Akkoord van Parijs.
Bijdragen aan de energietransitie: de offshore-gassector moet ook
een bijdrage leveren aan de energietransitie. Denk bijvoorbeeld aan de
verduurzaming van de huidige operaties door middel van elektrificatie
van productieplatforms en het benutten van de gasinfrastructuur op
zee voor CO2-opslag en waterstoftransport. Ik zal met de sector in
gesprek gaan met de ambitie om tot een transitieplan te komen,
geïnspireerd door de North Sea Transition Deal in het Verenigd
Koninkrijk. Een dergelijk transitieplan moet zicht geven op een afbouw
van de gaswinning richting 2050 met als tussenmijlpaal 2035 en moet
perspectief bieden om de kennis, kunde en infrastructuur in te kunnen
zetten voor het energiesysteem van de toekomst.

Grote transities op de Noordzee
Een belangrijk aspect van de gaswinning op de Noordzee is de
samenhang met andere activiteiten op een steeds drukker wordende
Noordzee. Daar vinden namelijk drie grote transities plaats op het gebied
van energie, natuur en duurzame voedselvoorziening en de uitdagingen in
relatie tot de ruimtelijke inpassing hiervoor zijn groot. Deze transities zijn
benoemd in het Programma Noordzee 2022–2027 dat 18 maart jl. is
vastgesteld als opvolger van de Beleidsnota Noordzee en worden ook
zodanig benoemd in het Akkoord voor de Noordzee (Kamerstuk 33 450, nr.
68). Om de verschillende belangen te borgen en te toetsen aan het
Noordzeeakkoord, waaronder het respecteren van beschermde gebieden,
zal ik bij de verdere invulling van het versnellingsplan en het transitieplan
het Noordzeeoverleg ten volle benutten en bezien hoe het ruimtebeslag
van toekomstige gasplatforms kan worden beperkt en hoe verantwoorde
locaties kunnen worden gekozen. Hierbij zal ik ook de afspraken zoals
vastgelegd in het Noordzeeakkoord respecteren.

1

The Oxford Institute for Energy Studies: (juli 2021) «Dutch Gas Production from the Small
Fields: Why extending their life contributes to the energy transition»: https://
www.oxfordenergy.org/publications/dutchgas-production-from-the-small-fields-why-extendingtheir-life-contributes-to-the-energy-transition/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1058

3

Dit met name in het licht van de integrale afwegingen die bij de verdere
uitrol van windenergie op zee gemaakt dienen te worden. Een uitdaging
bij deze afwegingen vormen de verschillen in de ruimtelijke regie: waar
vergunningen voor gasopsporing en -winning van oudsher worden
verleend op basis van door de markt aangevraagde locaties, bepaalt het
Rijk waar er windenergiegebieden worden aangewezen op basis van een
integrale afweging van ruimtelijke belangen. Daarbij kan slecht of niet
rekening worden gehouden met toekomstige (nog niet bekende)
mijnbouwactiviteiten in gebieden waarvoor nu nog geen mijnbouwvergunningen zijn afgegeven. Dit kan ertoe leiden dat toekomstige
mijnbouwactiviteiten gevolgen hebben voor de mogelijkheid windparken
te realiseren binnen de daartoe aangewezen ruimtelijke reserveringen.
Immers, pas na publicatie van een kavelbesluit of een voorbereidingsbesluit voor een toekomstig windpark is er een grond om een vergunning
voor het plaatsen van een mijnbouwinstallatie binnen de betreffende
kavel te kunnen weigeren. Tot die tijd is een in het Programma Noordzee
2022–2027 aangewezen windenergiegebied onbeschermd en kan de
beschikbare ruimte voor windkavels ingeperkt worden doordat ondertussen vergunningen voor het plaatsen van mijnbouwinstallaties worden
verleend. Het is daarbij overigens niet zozeer de ruimte voor de
mijnbouwinstallatie zelf die beperkend is, maar de ruimte die nodig is
voor een obstakelvrije zone voor helikopterverkeer van en naar de
mijnbouwinstallatie.
Binnen het Afwegingskader Activiteiten op de Noordzee van het
Programma Noordzee 2022–2027 wordt gestreefd naar (vroegtijdige)
afstemming tussen het (toekomstig) gebruik van het gebied ten behoeve
van enerzijds windenenergie en anderzijds (toekomstige) olie- en
gaswinning. Afstemming tussen windenergie en olie- en gaswinning is
daarbij maatwerk vanwege locatie-specifieke omstandigheden. Regie en
sturing vanuit het Rijk is hierbij van essentieel belang.
Vanwege enerzijds de spanning tussen (toekomstige) mijnbouwactiviteiten en ruimtelijke reserveringen voor windparken in het Programma
Noordzee en anderzijds voornoemde noodzakelijke regie en sturing van
het Rijk op het afwegingskader, onderzoek ik om het wettelijke sturingsinstrumentarium te vergroten. In het najaar zal ik mijn bevindingen met uw
Kamer delen.
Duidelijkheid over de gevolgen van ruimtelijke reserveringen voor
windenergie-op-zee in relatie tot de mogelijkheden voor ruimtebeslag van
(bereikbaarheid en kabels en leidingen van) mijnbouwinstallaties en vice
versa draagt bij aan de voorspelbaarheid ten aanzien van de ruimtelijke
inpassing op de Noordzee.
Situatie offshore-gasmarkt en versnellingsmogelijkheden
Met het versnellingsplan kan de verwachte afname van productie op de
Noordzee worden beperkt en kan de importafhankelijkheid van aardgas
worden verminderd. Zowel TNO als EBN geven aan dat de snel teruggelopen gaswinning van de afgelopen jaren met name komt door een sterke
daling in het aantal exploratieboringen. Onderstaande grafiek van EBN
toont de dalende trend van de gaswinning uit de kleine velden en
bovendien een versnelde afname door een vermindering van het aantal
boringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1058

4

Daarnaast geldt dat de meest economisch aantrekkelijke gasvelden reeds
zijn ontwikkeld. De Noordzee heeft niettemin nog veel potentie, maar het
ontwikkelen van gasvelden op zee kost tijd en vergt investeringsbereidheid voor de langere termijn. Maatschappelijke weerstand kan leiden
tot onvoorspelbare en langdurige vergunningstrajecten met oplopende
kosten tot gevolg. Projecten in andere landen die sneller en met meer
zekerheid opgestart kunnen worden, krijgen soms de voorkeur.
Ten slotte zijn andere beperkende factoren de beschikbaarheid van
personeel en materieel. De coronacrisis en de lage gasprijzen van een
paar jaar geleden hebben er ook voor gezorgd dat dit aanbod gekrompen
is. Er zijn bijvoorbeeld maar enkele boorplatforms beschikbaar voor de
gehele Noordzee en deze zijn vaak voor een lange periode contractueel
vastgelegd.
Versnellingsmogelijkheden
Het versnellen van de gaswinning op de Noordzee kan onderverdeeld
worden in het naar voren halen van de winning uit reeds bestaande
velden en het (versneld) ontwikkelen van (onontdekte) gasvelden waar
nog niet uit geproduceerd wordt. Het naar voren halen van de gaswinning
uit reeds producerende velden kan door het beter benutten van bestaande
productieputten en het boren van nieuwe productieputten in bestaande
velden. Dit kan leiden tot een versnelling van de productie van 0,5 miljard
m3 tot maximaal 1,6 miljard m3 op jaarbasis over een periode van 5 tot 10
jaar. Dit valt te realiseren in 1 tot 3 jaar.
Het ontwikkelen van nieuwe gasvelden bestaat uit velden die al zijn
aangetoond door exploratieboringen en gasvelden die nog aangetoond
moeten worden middels exploratieactiviteiten.
Het ontwikkelen van reeds aangetoonde velden duurt ten minste 2 jaar,
maar kan oplopen tot 5 jaar indien er sprake is van technische uitdagingen
en langere procedures vanwege het opstellen van bijvoorbeeld een
milieueffectrapportage (m.e.r.). De ontwikkeling van deze velden is met
name afhankelijk van de vergunningsprocedures. Een voorbeeld van het
ontwikkelen van een aangetoond veld is het gaswinningsproject N05.
Recent heb ik besloten om voor dit gasveld de vergunningen te verlenen
(Kamerstuk 33 529, nr. 1031). Het (versneld) ontwikkelen van reeds
aangetoonde gasvelden kan leiden tot een additionele productie van 1 tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1058

5

maximaal 1,5 miljard m3per jaar voor een periode van 5–10 jaar. Ik neem
daarom maatregelen om het vergunningenproces te verbeteren.
Hieronder ga ik in op de maatregelen die ik zal nemen.
Het opsporen van nog niet aangetoonde gasvelden heeft de grootste
potentie, maar heeft ook de langste doorlooptijd. Van exploratie tot eerste
boring duurt in het meest gunstige geval ten minste 3 jaar. In de meeste
gevallen duurt dit langer, mede door de grote technische uitdagingen die
er zijn bij het ontwikkelen van een dergelijk project op de Noordzee. Het
vergroten van exploratieactiviteiten betekent wel dat er uit nieuwe velden
geproduceerd kan worden, waardoor er voor langere termijn extra gas
kan worden gewonnen wat de komende decennia gebruikt kan worden
om de importafhankelijkheid te beperken en de voorzieningszekerheid te
borgen. Een significante verhoging van de exploratie inspanningen kan
leiden tot een additionele productie van 1 tot 1,5 miljard m3 per jaar voor
circa 15 jaar. Zoals hierboven al aangegeven geldt voor de lange termijn
gasproductie dat het transitieplan zicht moet geven op een afbouw van de
gaswinning richting 2050, met als tussenmijlpaal 2035.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de potentiële volumes van elk
van de versnellingsmogelijkheden. De volumes gelden ten opzichte van
de huidige prognose, waarin de gaswinning uit de kleine velden een sterk
dalende lijn vertoont. Daarnaast kennen zij een grote mate van
onzekerheid en zijn alleen haalbaar als het aantal exploratie- en productieboringen toeneemt. Niettemin kan het voor de langere termijn een
aanzienlijke bijdrage leveren aan het beperken van de importafhankelijkheid. Een extra volume van 2 tot 4 miljard m3 per jaar is realiseerbaar
na ongeveer 5 jaar en geldt voor periode van ongeveer 10 jaar. Op dit
moment is dat 5 tot 10% procent van het jaarlijkse aardgasverbruik in
Nederland.
Tabel Potentieel versnelling gaswinning
Wat

Potentieel per jaar

Nieuwe projecten in reeds producerende
velden
Ontwikkelen reeds bestaande velden
Opsporen nieuwe velden
Totaal per jaar1

0,5 – 1,6 miljard m3
1 – 2 miljard m3
1 – 1,5 miljard m3
max. 2 – 4 miljard m3

1

Het totale volume per jaar is lager dan de som van afzonderlijke mogelijkheden, omdat de
verschillende opties niet op hetzelfde moment materialiseren.

Maatregelen om versnelling te realiseren
Er is dus potentieel voor een versnelling van de gaswinning op de
Noordzee. Het realiseren hiervan vergt een voorspelbaar en stabiel
investeringsklimaat. De benodigde investeringen vereisen veel kapitaal
dat voor langere tijd wordt vastgelegd en die ook een aanzienlijke
terugverdientermijn noodzakelijk maken. Bedrijven nemen investeringsbeslissingen voor een termijn van 5, 10 of 20 jaar. Zij moeten er dan vanuit
kunnen gaan dat ze over die lange termijn het gas kunnen blijven winnen.
Het tweede belangrijke aspect is een gestroomlijnd en met name
voorspelbaar vergunningenproces. Winningsbedrijven hebben behoefte
aan voorspelbaarheid, zodat zij hun bedrijfsprocessen, zoals de aankoop
van materialen en het vastleggen van boorplatforms, hierop kunnen
afstemmen. Hieronder ga ik in op de maatregelen die ik voornemens ben
om te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1058

6

Verbeteren mijnbouw vergunningenproces
Als eerste zet ik in op een verbetering van het vergunningenproces,
waarbij voorspelbaarheid en versnelling van de procedures het doel is
zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit en de zorgvuldigheid van het
proces. De voorwaarden waaraan een vergunning moet voldoen worden
niet versoepeld. Voorop blijft staan dat gaswinning veilig en verantwoord
moet plaatsvinden voor mens, natuur en milieu. Aanvullend is ruimtelijke
regie van belang omdat de Noordzee steeds intensiever gebruikt wordt,
waarbij mijnbouw op gespannen voet kan staan met de benodigde ruimte
voor windparken en omgekeerd. Zoals eerder in deze brief vermeld kom ik
in het najaar met mijn bevindingen om in de wet- en regelgeving het
sturingsinstrumentarium te vergroten. Met het verbeteren van het
vergunningenproces kom ik ook tegemoet aan de motie van het lid Kops
(Kamerstuk 29 023, nr. 288). Het vergunningenproces is niet enkel een
intern proces binnen het ministerie, maar is een samenspel van verschillende betrokkenen, zoals de aanvrager van de vergunning, de behandelaar bij het ministerie, de externe adviseurs, zoals het SodM, de
Mijnraad, TNO en Rijkswaterstaat (RWS) en de betrokken andere
ministeries zoals Landbouw, Natuur en Visserij (LNV) en Infrastructuur &
Waterstaat (I&W). Ik heb onderzocht op welke punten we dit proces beter
kunnen stroomlijnen. Hiervoor zie ik verschillende opties:
– Vooroverleg: bij nieuwe aanvragen wordt met alle partijen binnen het
vergunningentraject een vooroverleg gevoerd. Partijen bespreken in
het vooroverleg de procedure, de in te dienen informatie en het
omgevingsmanagement. Daarnaast dient een vooroverleg als
kennismaking tussen alle partijen, zodat ze elkaar beter kunnen vinden
om knelpunten in het vervolgproces beter en sneller op te lossen.
– Helderheid aan de voorkant: de mijnbouwbedrijven krijgen een
overzicht van in te dienen informatie voor een vergunningsaanvraag.
Aanvragers geven aan dat het voor hen niet altijd duidelijk is wat er
precies ingediend moet worden. Ik zal samen met de adviseurs
bepalen welke informatie ingediend moet worden. In sommige
gevallen vragen adviseurs om informatie die niet wettelijk vereist is,
maar die de beoordeling van een aanvraag kunnen vergemakkelijken.
– Betere communicatie: binnen EZK worden accounthouders aangesteld
die als aanspreekpunt dienen voor de aanvrager van een vergunning,
waardoor een meer gestroomlijnd proces mogelijk is.
– Aanhouden en waar mogelijk versnellen van (advies)termijnen: de
gestelde termijnen worden niet altijd aangehouden. Ik zal afspraken
maken met de wettelijke adviseurs over de adviestermijnen. Hierbij
onderzoek ik ook of voor offshore-vergunningen de adviestermijnen
verkort kunnen worden. De aanvragen voor winning op zee zijn vaak
minder complex dan voor op land. Daarnaast kunnen mogelijk ook de
termijnen beperkt worden voor het wijzigen van winningsvergunningen of instemmingsbesluiten.
– Afspraken maken met de (wettelijk) adviseurs over de reikwijdte van
adviezen: in sommige gevallen gaan adviezen verder dan wat er is
verzocht in de adviesvraag. Dit kost tijd in opstellen van het advies en
in het verwerken van het advies door de aanvrager van de vergunning
of door het ministerie.
Ik zal langs deze lijnen het vergunningentraject beter voorspelbaar maken
zonder aan de inhoudelijke randvoorwaarden te tornen. Ik zal de Kamer
voor het einde van het jaar nader informeren over de afspraken die ik
gemaakt heb met de (wettelijk) adviseurs over de termijnen en de
reikwijdte van de adviezen.
Daarnaast onderzoek ik of concurrerende aanvragen voor opsporings- en
winningsvergunningen sneller in het EU publicatieblad gepubliceerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1058

7

kunnen worden. Wanneer een aanvraag voor een opsporings- of
winningsvergunning voor koolwaterstof wordt ingediend, worden
anderen in de gelegenheid gesteld om een concurrerende aanvraag in het
dienen. Een uitnodiging hiertoe wordt, onder andere, gepubliceerd in het
EU publicatieblad. Dit loopt via de permanente vertegenwoordiging (PV)
in Brussel en tijd tussen aanmelding bij de PV en publicatie is 6 tot 8
weken. Ik ben nu met de PV in gesprek om te onderzoeken of en hoe deze
termijn verkort kan worden.
Naar aanleiding van mijn toezegging aan het lid van Wijngaarden bekijk ik
ook of ik extra capaciteit kan inzetten om het vergunningenproces te
verbeteren. Het aantrekken van extra capaciteit met de benodigde
specialistische expertise gaat, gezien de krapte op de arbeidsmarkt, niet
vanzelf. Daarom zal ik inzetten op het intern opleiden van mijnbouwvergunningverleners. Ik verwacht binnen twee jaar over op deze manier
opgeleide vergunningverleners te beschikken. Om op de korte termijn
extra capaciteit te kunnen beschikken overweeg ik om extra inhuurkrachten in te zetten en onderzoek ik de mogelijkheden om met
Omgevingsdiensten samen te werken voor de ondersteuning bij het
vergunningenproces.
Ik heb ook gekeken naar het Britse systeem van vergunningenrondes.
Hiervoor is contact geweest met de Britse vergunningverlener de North
Sea Transition Authority. In dit systeem kunnen winningsbedrijven niet op
elk moment een vergunningsaanvraag indienen, maar worden specifieke
gebieden aangeboden waarbinnen marktpartijen een aanvraag kunnen
indienen. Ik heb advies gevraagd aan TNO in hoeverre dit systeem
voordelen kan bieden voor de Nederlandse situatie (zie bijgevoegd het
advies van TNO)3. Het voordeel van een dergelijk systeem is het creëren
van kunstmatige schaarste, wat de interesse kan vergroten. Daarnaast
biedt het duidelijkheid met een officiële procedurestart en eindtijd. Het
nadeel is echter dat bedrijven lang moet wachten op potentiële delen die
vrijkomen. TNO geeft aan dat een rondesysteem met name interessant is
in een markt met grote, verschillende exploratiegebieden. In een
volwassen markt zoals in Nederland is het aantrekkelijker om zoveel
mogelijk vrijheid te bieden om daarmee de laatste kleinere velden te
ontwikkelen.
Vrijgeven van gegevens
Soms geeft een marktpartij een winningsvergunning terug omdat zij geen
potentie ziet in de ontwikkeling van de gasvelden in dat gebied. In
tegenstelling tot andere landen komen de gegevens over teruggegeven
vergunningen in Nederland niet snel terecht in het publieke domein. Ik
bekijk met TNO op welke wijze deze gegevens voor de Noordzee
geopenbaard kunnen worden. Daarnaast onderzoek ik ook met TNO welke
verdere gegevens over de ondergrond van waarde kunnen zijn om te
verzamelen en te openbaren. Marktpartijen kunnen de extra beschikbare
kennis over de ondergrond gebruiken en het kan hen aanmoedigen
gasvelden te ontwikkelen. Daarnaast kan hergebruik van gegevens
worden gebruikt voor de energietransitie, bijvoorbeeld voor de optimale
uitrol van geothermie, CO2-opslag en energieopslag in de ondergrond.
Nader te onderzoeken maatregelen
In aanvulling op bovenstaande maatregelen die met name gericht zijn op
verbeteren van het vergunningenproces onderzoek ik ook andere opties

3

Zie bijlage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1058

8

om de gaswinning op de Noordzee te stimuleren. Dit zijn echter opties
waarvan de voor- en nadelen nog nader onderzocht moeten worden.
Rol EBN
EBN is als beleidsdeelneming van de overheid als non-operating partner
betrokken bij nagenoeg alle olie- en gasprojecten in Nederland. Waar het
in de regel voor 40% namens de Staat deelneemt. De opbrengst hiervan
komt grotendeels ten goede aan de schatkist en dus aan de Nederlandse
samenleving. EBN kan daarnaast een informerende en faciliterende rol
spelen. Aangezien EBN in nagenoeg alle projecten op zee deelneemt,
beschikt zij over veel kennis die zij kan delen met de winningsbedrijven.
Lessen van een project met de ene marktpartij kunnen gebruikt worden in
een project met een andere partij. Dat gebeurt op dit moment al, maar
EBN zou hier een actievere rol in kunnen nemen. Dit zou benut kunnen
worden door EBN een meer coördinerende rol te geven. Zo kan EBN
faciliteren in het zekerstellen van een boorplatform door middel van een
raamcontract met de aanbieder, waardoor marktpartijen hier makkelijker
toegang tot krijgen voor zowel exploitatie als productieactiviteiten.
Daarnaast zou EBN vervolgens de prioritering van de inzet van het
boorplatform kunnen bepalen volgens objectieve maatstaven gerelateerd
aan de publieke belangen, om daarmee een meer optimale inzet te
bewerkstelligen.
Ik bekijk de mogelijkheden om winningsbedrijven te bewegen om hun
exploratieactiviteiten te vergroten. Hierbij onderzoek ik op welke wijze de
(financiële) risico’s die marktpartijen lopen bij exploratieactiviteiten
beperkt kunnen worden. Immers het uitvoeren van exploratieactiviteiten is
kostbaar en risicovol doordat het lang niet altijd (gemiddeld ca. 50%) leidt
tot succes. Daarnaast kijk ik ook naar onze buurlanden en hoe zij de
risico’s bij opsporingsactiviteiten proberen te beperken. De komende
maanden zal ik deze opties nader onderzoeken en zal bezien moeten
worden in hoeverre dit kan bijdragen aan versnelling van de gaswinning
op de Noordzee op de langere termijn.
De komende maanden ga ik met EBN, het Ministerie van Financiën en de
andere belanghebbenden in gesprek om te bezien of en onder welke
voorwaarden EBN een actievere rol kan spelen om de gaswinning op de
Noordzee te stimuleren.
Gerelateerde onderwerpen
Transitieplan voor de lange termijn
Naast het versnellingsplan ga ik met de sector in gesprek over een
transitieplan, waarin afspraken gemaakt kunnen worden over een
afbouwpad voor de olie- en gaswinning richting 2050 en de bijdrage van
de offshore sector aan de energietransitie, zoals het beperken van de
CO2-uitstoot bij de aardgasproductie door elektrificatie van de productieplatforms. Daarnaast kunnen afspraken gemaakt worden over het behoud
van kennis en infrastructuur, bijvoorbeeld voor het benutten van de
infrastructuur op zee voor de opslag van CO2 en het transport van
waterstof. Ook hier zal ik aandacht hebben voor een zorgvuldige
afstemming met andere activiteiten en de drie eerder benoemde grote
transities op de Noordzee. Voor het einde van het jaar zal ik uw Kamer
informeren over de voortgang van deze gesprekken ten aanzien van het
transitieplan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1058

9

Onderzoek olie- en gaswinning in lijn met het klimaatakkoord van Parijs
Via het Noordzeeakkoord is met alle betrokkenen afgesproken dat de
gaswinning op de Noordzee zal worden ingepast binnen de doelstellingen
van het Parijsakkoord. Zo staat in het Akkoord voor de Noordzee
(Kamerstuk 33 450, nr. 68): «De Nederlandse gaswinning op de Noordzee
blijft in ieder geval te allen tijde onder het niveau van de binnenlandse
aardgasvraag en dient dus slechts om import van nog meer buitenlands
gas zoveel mogelijk te beperken.» Binnen het Noordzeeoverleg wordt er
op dit moment, in lijn met de afspraken binnen het Noordzeeakkoord, een
onderzoek opgestart naar gaswinning op de Noordzee in relatie tot het
Akkoord van Parijs. Het doel van het Parijsakkoord is de opwarming van
de aarde te beperken tot ruim onder 2 graden Celsius. Met een duidelijk
zicht op 1,5 graden Celsius. Op basis van het Noordzeeakkoord vindt ook
onderzoek plaats naar seismiek en de best beschikbare technieken bij de
bouw van installaties op de Noordzee. Ik informeer uw Kamer hierover
zodra hier meer informatie over is. Hiermee geef ik invulling aan de
toezegging die ik heb gedaan aan Kamerlid Kröger tijdens het Commissiedebat Mijnbouw/Groningen van 30 juni jl.
Contourennota
Voor de gaswinning uit de kleine velden op land werk ik momenteel aan
de contouren voor een nieuwe Mijnbouwwet. Ik zal hierin waar nodig
aanscherping van regelgeving voor gaswinning op zee meenemen. Na het
zomerreces zal ik deze contourennota aan uw Kamer toezenden.
COP26 verklaring
Met de ondertekening van de COP26-verklaring transitie groene energie
heeft Nederland zich gecommitteerd aan het beëindigen van overheidssteun aan de internationale fossiele energiesector per eind 2022, behalve
wanneer het past in het 1,5 graden scenario en het klimaatakkoord van
Parijs. Dit raakt in het bijzonder de exportkredietverzekering (ekv). Dit
beleid wordt nu uitgewerkt, mede op basis van overleg met andere landen
in het kader van een eerlijk speelveld, en zal tijdig voor COP27 naar uw
kamer gestuurd worden. Hoewel bij het versnellingsplan gaswinning
Noordzee geen ekv betrokken is, hecht het kabinet eraan te benadrukken
dat het versnellingsplan alleen betrekking heeft op binnenlandse
gaswinning en dat, zoals afgesproken in het Noordzeeakkoord, de
Nederlandse gaswinning op de Noordzee onder het niveau van de
binnenlandse aardgasvraag blijft.
Tot slot
Gaswinning uit de Nederlandse kleine velden op de Noordzee kan een
essentiële rol spelen in het beperken van onze importafhankelijkheid met
behoud van leveringszekerheid. Dit is echter wel een proces van een lange
adem, het vergt bestendigheid van beleid vanuit de overheid en vraagt de
winningsbedrijven het risico te nemen om voor lange termijn extra
investeringen te doen in het Nederlandse deel van de Noordzee. Na de
zomer zal ik uw Kamer een update geven van het versnellingsplan.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1058

10