Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2997
Vragen van het lid Ploumen (PvdA) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de toegang tot abortushulpverlening ten tijde van de
coronacrisis (ingezonden 28 april 2020).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 4 juni 2020).
Vraag 1
Bent u ermee bekend dat sinds het ingaan van de maatregelen ter bestrijding
van het coronavirus zich meerdere vrouwen hebben gemeld die door de
genomen maatregelen en de gevolgen hiervan – zoals het moeten verblijven
in quarantaine, ontbreken van oppas of de mogelijkheid om ongezien het
huis te verlaten – geen abortuskliniek kunnen bezoeken en als gevolg hiervan
geen toegang tot een abortusbehandeling ervaren?
Antwoord 1
Het is mij bekend dat een aantal vrouwen zich gewend heeft tot een tweetal
belangenorganisaties gericht op de toegang van vrouwen tot reproductieve
gezondheidszorg en gericht op vrouwenrechten.
Ik betreur het dat deze vrouwen een drempel in de toegankelijkheid van
abortushulpverlening ervaren. Ook tijdens deze coronacrisis is de Nederlandse abortushulpverlening namelijk beschikbaar en toegankelijk. Daarom
hecht ik eraan te benadrukken dat het belangrijk is dat deze vrouwen, dan wel
de belangenorganisaties waar deze vrouwen zich hebben gemeld, (telefonisch) contact opnemen met een van de 14 abortusklinieken zodat in overleg
met de arts en de betrokken vrouw, een oplossing op maat gevonden kan
worden. Ook kunnen deze vrouwen en de betreffende belangenorganisaties
zich richten tot het secretariaat van het Nederlands Genootschap van
Abortusartsen (hierna: NGvA). Gezamenlijk wordt dan gezocht naar een
passende oplossing. De klinieken en het NGvA handelen hierin proactief en
zijn ervaren om in juist die omstandigheden de best mogelijke zorg te
leveren.
Vraag 2
Kunt u aangeven welke maatwerkoplossingen door abortusklinieken zijn en
worden geboden aan vrouwen die als gevolg van maatregelen genomen ter
bestrijding van het coronavirus in de omstandigheid verkeren dat zij, ondanks
dat de klinieken open zijn, geen abortuskliniek kunnen bezoeken zonder dat zij
onnodig langer moeten wachten dan de dagen die nu wettelijk verplicht zijn?

ah-tk-20192020-2997
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 2
In de eerste plaats wil ik benadrukken dat ook onder normale omstandigheden zich de situatie voor kan doen dat een vrouw langer moet wachten dan
de dagen die wettelijk verplicht zijn. Bijvoorbeeld wanneer de betreffende
vrouw geen vrij kan krijgen van school of haar werk, zij geen oppas kan
vinden, of wanneer zij koorts heeft of griepverschijnselen vertoont. In overleg
met de vrouw wordt dan gezocht naar een oplossing.
In de huidige omstandigheden is een aantal maatregelen genomen van
algemene aard, waarbij de richtlijnen van het RIVM het uitgangspunt zijn.
Bijvoorbeeld ruimere openingstijden om patiënten meer te «spreiden», het
eerste consult zoveel als mogelijk via beeldbellen en het verzoek aan
vrouwen om zonder begeleiders te komen om de kans op verspreiding van
het virus te verlagen. Mocht de situatie zich voordoen dat het langer moeten
wachten op een behandeling in een concreet geval op onoverkomelijke
bezwaren stuit, dan wordt in de relatie tussen de vrouw en de zorgverlener
gezocht naar maatwerkoplossingen. Hierbij kan gedacht worden aan het
maken van een afspraak aan de randen van de dag of doorverwijzing naar
het «achterwachtziekenhuis». Welke maatwerkoplossingen nog meer geboden
kunnen worden, hangt af van de specifieke omstandigheden in een concreet
geval.
Vraag 3
Bent u ermee bekend dat telemedicamenteuze abortus door de wetenschap
als veilig en effectief is beoordeeld en dat volgens vele deskundige organisaties, waaronder de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de International
Federation of Gynecology and Obstetrics en het Royal College of
Obstericians, er geen medische bezwaren zijn tegen telemedicamenteuze
abortus? Bent u er tevens mee bekend dat in andere landen ook buiten de
maatregelen genomen vanwege de COVID-19 pandemie telemedicamenteuze
abortus een alternatief is voor behandeling in een abortuskliniek?
Antwoord 3
De abortuszorg kan per land aanzienlijk verschillen. Niet alleen politieke,
culturele en maatschappelijke aspecten spelen hierbij een rol maar ook
geografische. Een vergelijking maken tussen een tweetal, of meer landen,
gaat dan ook niet op. Het feit dat bepaalde landen onder bepaalde omstandigheden1 en voorwaarden gedurende deze pandemie kiezen voor het tijdelijk
toestaan van telemedicamenteuze zwangerschapsafbrekingen als extra
mogelijkheid binnen de bestaande abortuszorg, kan dan ook niet tot gevolg
hebben dat ook in Nederland, waar de omstandigheden wezenlijk anders zijn
en de abortushulpverlening onverminderd beschikbaar en toegankelijk is, een
stelselwijziging dient plaats te vinden. Zoals ook onderkend door de
Rechtbank Den Haag is de daadwerkelijke toegang tot de wettelijk verankerde
abortushulpverlening nog steeds voldoende gewaarborgd2.
Vraag 4, 5
Bent u daarom bereid om met het Nederlands Genootschap van Abortusartsen en de abortusklinieken in gesprek te gaan over een noodmaatregel die
het gedurende de coronacrisis in uitzonderlijke gevallen mogelijk maakt om –
naast een telefonisch eerste consult – ook de begeleiding van een medicamenteuze abortusbehandeling via beeldbellen en in nauw contact met de
huisarts te laten plaatsvinden, waarbij de medicatie door een lokale apotheek
wordt verstrekt? Kunt u uw antwoord toelichten? Zo nee, kunt u inzicht geven
in uw bezwaren?
Bent u ook bereid om het voor de duur van de coronacrisis mogelijk te
maken dat apothekers abortusmedicatie aan vrouwen ter hand kunnen
stellen?

1

Frankrijk tot 49 dagen amenorroe i.v.m. de wettelijk vastgelegde abortusgrens van 10 weken in
relatie tot de van toepassing zijnde lockdown, Verenigd Koninkrijk onder andere vanwege
sluiting van klinieken en daarmee verminderde toegankelijkheid van abortushulpverlening en
uitsluitend wanneer de betreffende vrouw aan bepaalde veiligheidscriteria voldoet.
2
Rechtbank Den Haag 10 april 2020, ECLI:NL:RBDHA:2020:3551

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 4, 5
Zoals ik aangaf in mijn eerdere beantwoording van Kamervragen hierover3
sta ik in nauw contact met het NGvA. Samen houden wij de voor de sector
relevante ontwikkelingen in de gaten. Met het NGvA is reeds gesproken over
mogelijke alternatieve vormen van abortushulpverlening, waaronder
telemedicamenteuze zwangerschapsafbreking, in het geval dat de toegankelijkheid van de abortushulpverlening onverhoopt in het gedrang zou komen.
De gehele sector is hier duidelijk over; telemedicamenteuze zwangerschapsafbreking wordt niet als medisch verantwoorde zorg beschouwd, onder andere
wegens het ontbreken van de mogelijkheid tot het maken van een echo. Een
echoscopisch onderzoek voor de behandeling, met als het doel het aantonen
van een intra-uteriene graviditeit, verifiëren van de zwangerschapsduur en
uitsluiten van een meerlingzwangerschap, mola4, extra-uteriene graviditeit of
niet-intacte zwangerschap, wordt door zowel het NGvA als door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie & Gynaecologie beschouwd als randvoorwaardelijk voor het verlenen van goede zorg5. Er bestaat binnen de huidige
abortushulpverlening dan ook geen reden om de huidige wijze van zorgverlening op deze wijze structureel anders in te richten. Ik vertrouw op de
professionaliteit van de sector, zowel op medisch-inhoudelijk als op ethisch
vlak en zie dan ook geen aanleiding telemedicamenteuze zwangerschapsafbrekingen mogelijk te maken. Ook zie ik geen aanleiding om de apothekers
de bevoegdheid te geven abortusmedicatie rechtstreeks aan vrouwen ter
hand te stellen nu zoals gezegd, en door de Rechtbank Den Haag is bevestigd, de toegang tot abortushulpverlening nog steeds voldoende is gewaarborgd.

3

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2559
Bij een mola-zwangerschap is er bij of kort na de bevruchting iets misgegaan en groeit alleen
de placenta door in de baarmoederholte. Er is geen embryo bij een mola-zwangerschap.
5
Richtlijn «Behandeling van vrouwen die een zwangerschapsafbreking ondergaan» (p. 7–8) van
het NGvA & Richtlijn «Zwangerschapsafbreking tot 24 weken» (herziening 2015, p. 6) van de
Nederlandse Vereniging voor Obstetrie & Gynaecologie
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3