Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-34

Raad voor Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport

Nr. 204

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 april 2013
Hierbij zend ik u mede namens de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, de geannoteerde agenda van de Onderwijs-, Jeugd-,
Cultuur-, en Sportraad van 16 en 17 mei aanstaande. In deze brief worden
de onderwerpen die betrekking hebben op de beleidsterreinen onderwijs,
cultuur en audiovisueel nader toegelicht en treft u per onderwerp de
kabinetsinzet aan. Over de kabinetsinzet op de jeugd- en sportonderwerpen wordt u apart geïnformeerd door mijn collega van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Ten tijde van het versturen van deze geannoteerde agenda waren er nog
geen discussiedocumenten door het Ierse voorzitterschap verspreid ter
voorbereiding op deze Raadsbijeenkomst. Mocht de inhoud van deze
discussiedocumenten aanleiding geven om de Nederlandse inzet zoals
beschreven in deze geannoteerde agenda grondig aan te passen, dan zal
ik de Kamer hierover nader informeren.
Ik wijs u erop dat, zoals te doen gebruikelijk, over de definitieve standpuntbepaling van Nederland in de OJCS-Raad nog afstemming in de
ministerraad zal plaatsvinden.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

kst-21501-34-204
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 204

1

Geannoteerde agenda OJCS-Raad 16 en 17 mei 2013
Er is op dit moment nog geen definitieve agenda van deze OJCS-Raad
beschikbaar. Naar verwachting zullen de volgende onderwerpen aan de
orde komen voor wat betreft de beleidsterreinen van het ministerie van
OCW:
Onderwijs
– Erasmus voor Iedereen: informatie over stand van zaken
– Raadconclusies Sociale dimensie van hoger onderwijs
– Beleidsdebat over leraren
Cultuur en Audiovisueel
– Ontbijtdebat over «connected TV/ convergentie televisie en internet»
– Beleidsdebat over de culturele dimensie in het buitenlands beleid van
de EU
– Besluit Raad en Europees Parlement over Culturele Hoofdsteden
2020–2033
– Creatief Europa: informatie over stand van zaken
– Huishoudelijk reglement Comité culturele samenwerking EU- Zuid
Korea
– Hervorming procedureverordening staatssteun cultuur
Erasmus voor Iedereen – Informatie over stand van zaken
Fiche: Tweede Kamer (2011–2012) 22 112, 1332
Naar verwachting zal het Ierse voorzitterschap een korte mondelinge
toelichting geven op de stand van zaken in de onderhandelingen over het
Erasmus voor Iedereen – programma, het nieuwe EU programma om
onder meer mobiliteit tussen lidstaten in het onderwijs te bevorderen. De
Raad bereikte op 11 mei 2012 een partieel akkoord over dit nieuwe
programma. Het Europees Parlement kwam in november 2012 met een
visie op het nieuwe programma. Het voorzitterschap is in februari gestart
met de triloog en streeft ernaar voor de zomer een akkoord te bereiken.
De garantiefaciliteit Erasmus Master en de verdeling van budgetten
binnen het programma maakten nog geen deel uit van het Partieel
Akkoord van mei 2012. Naar nu bekend is, zal besluitvorming over deze
punten niet voor deze OJCS-Raad worden geagendeerd. Hierbij speelt dat
de onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader 2014–2020 met
het Europees Parlement nog niet zijn afgerond. Het is in het kader van
deze onderhandelingen dat het totaalbudget voor Erasmus voor Iedereen
wordt bepaald. De verwachting is dat het voorzitterschap de aanwezige
lidstaten zal informeren over deze punten.
Inzet Nederland
Nederland kan deze informatie aanhoren.
Sociale dimensie van hoger onderwijs – Aannemen van raadsconclusies
In de voorliggende Raadsconclusies worden lidstaten opgeroepen – met
inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en de autonomie van de
onderwijsinstellingen – de toegang tot, deelname aan en afronding van
hoger onderwijs te verbeteren voor ondervertegenwoordigde en
achtergestelde groepen. De concept Raadsconclusies sluiten aan bij de
Mededeling «Ondersteuning van groei en werkgelegenheid – een agenda
voor de modernisering van de Europese hogeronderwijssystemen» uit
2011. Deze mededeling is gericht op het verhogen van het aantal
afgestudeerden, het verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs en het
bereiken van het uiterste wat het hoger onderwijs kan doen om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 204

2

economie van de Europese Unie sterker uit de crisis te laten komen. De
sociale dimensie van hoger onderwijs komt in deze mededeling (en dus
ook in het BNC-fiche, TK 22 112, nr. 1248) niet expliciet aan bod, maar in
deze mededeling staat wel het streven centraal om het aantal arbeidskrachten met een hogere opleiding te vergroten. De voorliggende
raadsconclusies, die zijn geïnitieerd door het Iers voorzitterschap, kunnen
worden gezien als een vervolg op deze mededeling.
Met de sociale dimensie van hoger onderwijs wordt hier met name
gedoeld op het bieden van de mogelijkheid aan iedereen om aan hoger
onderwijs deel te nemen. De lidstaten worden opgeroepen om te
identificeren welke specifieke groepen ondervertegenwoordigd kunnen
zijn in het hoger onderwijs en om maatregelen te nemen om de toegang
tot, deelname aan en afronding van hoger onderwijs voor deze groepen te
verbeteren. Deze maatregelen kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op
informatievoorziening, begeleiding van studenten, lesaanbod en
financiële ondersteuning. Via de open methode van coördinatie zullen
lidstaten «best practices» delen en zal de verdere ontwikkeling van de
sociale dimensie van hoger onderwijs worden gefaciliteerd en
gestimuleerd.
Inzet Nederland
Nederland kan instemmen met de tekst van de Raadsconclusies.
Nederland verwelkomt het initiatief om de sociale dimensie van hoger
onderwijs, mede in het belang van de economische groei en concurrentiekracht van de EU, nader uit te werken en zo een actieve bijdrage te leveren
aan het realiseren van de doelstellingen van de Europa 2020-strategie.
Zoals aangegeven in de Hoofdlijnenbrief studiefinanciering (kamerstuk
24 724 nr. 103), hecht Nederland zeer aan het waarborgen van de
toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Iedereen die de capaciteiten en
de motivatie heeft om te gaan studeren, zou dit ook moeten kunnen doen.
Nederland doet al veel om de toegankelijkheid van het hoger onderwijs te
waarborgen, en tegelijkertijd de kwaliteit van het onderwijs te blijven
verbeteren. Zo zal het sociaal leenstelsel studenten een lening bieden
tegen gunstige voorwaarden, zoals aflossing naar draagkracht. De
invoering van het sociaal leenstelsel gaat bovendien samen met
nauwkeurige monitoring van de effecten op toegankelijkheid, conform de
motie-Slob (TK 33 410, nr. 20). Nederland hecht ook sterk aan het behoud
van de aanvullende beurs voor studenten met minder draagkrachtige
ouders en het behoud van het profileringsfonds.
Nederland sluit met dit standpunt aan bij het merendeel van de lidstaten,
die naar verwachting de Raadsconclusies zullen verwelkomen.
Beleidsdebat over Leraren – Gedachtenwisseling op basis van
discussiedocument van het voorzitterschap
Inzet Nederland
Zoals u tijdens het recente Algemeen Overleg over leraren en lerarenopleidingen is toegezegd komen wij kort na de zomer met een agenda
voor de leraar, waarin wij de kabinetsvisie op het leraarschap en de
plannen voor de komende periode opnemen. Dit kabinet zet in op
kwalitatieve verbetering van de leraar. Dat betekent enerzijds het zorgen
voor een aantrekkelijk beroep, een sterk HRM- en kwaliteitsbeleid op
scholen, daarnaast professionele ruimte voor de leraar en ruime carrièremogelijkheden. Hier hoort ook bij dat leraren hun bekwaamheid
bijhouden via het lerarenregister en dat peer review – het leren van
collega’s onderling – veel prominenter op de agenda staat. Anderzijds
investeren we in beter en hoger opgeleide leraren. Dit houdt in dat we
meer leraren met een master willen, dat lerarenopleidingen zich kwali-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 204

3

tatief verbeteren en dat er meer aandacht is voor een goede begeleiding
van startende docenten.
Voor het beleidsdebat over leraren en lerarenopleidingen tijdens de
komende OJCS-raad willen wij inzetten op twee thema’s in het bijzonder:
allereerst het belang van een goed continuüm waarin de leraar wordt
opgeleid en zich verder zal moeten ontwikkelen en scholen en hoe die
verschillende fases in het continuüm kunnen worden versterkt. Het gaat
binnen het continuüm om de initiële lerarenopleiding, om de begeleiding
van de startende leraar en om permanente bij- en nascholing in het
vervolg van de carrière als leraar. Het tweede thema is de ontwikkeling
naar professionele leergemeenschappen. In professionele leergemeenschappen staat de ontwikkeling van leraren centraal en participeren
leraren bijvoorbeeld in onderzoeksgroepen van universiteiten, peer review
en wordt de onderzoekende houding van de leraar gestimuleerd. Ook de
rol van de schoolleider is hierin cruciaal, bijvoorbeeld als het gaat om het
entameren van het professionele gesprek. Deze thema’s sluiten ook aan
op de internationale Teacher Summit, waarvan Nederland onlangs in
Amsterdam gastheer was.
Ontbijtdebat over «connected TV/ convergentie televisie en
internet»
Naar verwachting zal voorafgaand aan de bijeenkomst van de OJCS-raad
een groenboek verschijnen over de convergentie van televisie en internet
(«connected TV»). De reacties op dit Groenboek zijn bedoeld om de
Europese Commissie antwoorden te geven op de vraag of de Europese
richtlijn betreffende audiovisuele mediadiensten moet worden herzien.
Het Ierse voorzitterschap wil met de ontbijtsessie aan Commissaris Kroes
de gelegenheid geven het groenboek toe te lichten. Daarna zal aan de
ministers de mogelijkheid worden geboden voor een eerste informele
gedachtewisseling.
Het gaat om een informeel debat, waarin Nederland nog geen standpunt
zal innemen. Besluitvorming is op dit moment nog niet aan de orde.
Wanneer het kabinet een positie ten aanzien van dit onderwerp heeft
bepaald, zal ik u hierover conform de reguliere procedure in een
BNC-fiche informeren.
Beleidsdebat over de culturele dimensie in het buitenlands beleid
van de EU – Gedachtenwisseling op basis van discussiedocument van
het voorzitterschap
De Raad identificeert via haar Werkplan voor Cultuur 2011–2014 cultuur
als een belangrijk element in de internationale relaties van de EU. Dit
vanwege de intrinsieke waarde van cultuur en als specifieke sector van
economische activiteit.
Over het algemeen vinden culturele samenwerkingen met derde landen
plaats op het niveau van lidstaten. Deze bilaterale activiteiten tussen
lidstaten en derde landen zijn en blijven het uitgangspunt. Momenteel
wordt daarnaast gekeken of een gezamenlijke EU actie op dit terrein
toegevoegde waarde kan brengen voor de lidstaten. Daartoe is op
initiatief van de Europese Commissie en van EDEO, de buitenlandse
dienst van de EU, onder andere een expertgroep opgericht. De groep
bestaat uit experts van ministeries van Cultuur en van Buitenlandse
Zaken, waaronder die uit Nederland. De expertgroep heeft gekeken hoe
cultuur strategisch kan worden ingezet in de externe betrekkingen van de
EU. Daar zijn de ervaringen die reeds zijn opgedaan bij EU betrekkingen
met China in meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 204

4

De bevindingen en aanbevelingen van de experts van de lidstaten zouden
als basis kunnen dienen voor een strategie voor culturele externe
betrekkingen van de EU. Het voorzitterschap wil nu een debat in de
OJCS-Raad om ministers van gedachten te laten wisselen over de
aanbevelingen van de expertgroep. Daarbij zal onder andere van
gedachten worden gewisseld over in welke mate en hoe de aanbevelingen als basis kunnen zijn voor algemeen gebruik binnen de EU.
Inzet Nederland
Nederland heeft bijgedragen aan de aanbevelingen en vindt dat deze als
basis kunnen dienen voor algemeen gebruik binnen de EU waar het
culturele externe betrekkingen betreft. Het uitgangspunt voor betrekkingen met derde landen is en blijft dat de verantwoordelijkheid voor
cultuurbeleid bij de lidstaten zelf ligt alsmede het initiatief om over te
gaan, al dan niet in EU verband, tot samenwerking met derde landen.
Uitzondering hierop zijn de onderwerpen waar de EU reeds bevoegd is,
zoals rechten voor intellectueel eigendom.
Besluit Raad en Europees Parlement over Culturele Hoofdsteden
2020–2033 – Mogelijk hamerstuk
De Raad heeft overeenstemming bereikt over een besluit dat de huidige
regeling opvolgt, die tot en met 2019 geldt. Dit zal waarschijnlijk zonder
discussie worden aanvaard. Het voorstel van de Commissie is aanzienlijk
bijgesteld. In het voorstel dat door de Commissie was voorgelegd werd de
rol van de lidstaten beperkt en die van de Commissie vergroot. Dat deed
volgens een groot aantal lidstaten, waaronder Nederland, niet voldoende
recht aan het feit dat cultuurbeleid voorbehouden is aan de lidstaten en
het overgrote deel van de financiering uit de lidstaten komt (nationaal,
regionaal en lokaal). In de nu voorliggende tekst is dit naar tevredenheid
opgelost. In de jury die adviseert over de aanwijzing van de Culturele
Hoofdstad zijn ook nationale leden opgenomen. De jury adviseert de
regering van het organiserende land en deze regering draagt een
kandidaat voor bij de Raad die uiteindelijk de titel verleent. In het
oorspronkelijk voorstel waren geen nationale leden voorzien en was de
besluitvorming over de aanwijzing bij de Commissie belegd.
Inzet Nederland
Nederland zal instemmen met het besluit.
Creatief Europa – Informatie over stand van zaken
Fiche: Tweede Kamer (2011–2012), 22 112, nr. 1314
Het voorzitterschap zal verslag doen van de onderhandelingen met het
Europees Parlement over de Verordening voor het programma Creatief
Europa 2014–2020. De triloog verloopt constructief. Van de ministers
wordt geen inbreng verwacht.
Achtergrondinformatie
Creatief Europa brengt de huidige subsidieprogramma’s voor cultuur en
media (hoofdzakelijk film) onder één noemer. Een nieuw onderdeel is de
garantiefaciliteit voor de creatieve sector. Creatief Europa stelt zich tot
doel de Europese culturele en taalkundige verscheidenheid te bevorderen
en het concurrentievermogen van de creatieve sector te versterken.
De onderhandelingen met het Europees Parlement over het Meerjarig
Financieel Kader 2014–2020 zijn nog niet afgerond. In het kader van deze
onderhandelingen wordt het budget voor Creatief Europa bepaald. De
verwachting is dat het voorzitterschap de lidstaten zal informeren over de
onderhandelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 204

5

Inzet Nederland
Nederland kan deze informatie aanhoren.
Comité culturele samenwerking EU- Zuid Korea: Raadsbesluit
over het huishoudelijk reglement
Op 6 oktober 2010 sloten de EU en Zuid Korea een Handelsovereenkomst.
Hieraan is een apart Protocol gehecht voor culturele samenwerking (het
Cultureel Protocol). De beoogde effecten van het Cultureel Protocol zijn
het beslechten van (handels) barrières voor – en het bevorderen van
culturele uitwisseling, zoals audiovisuele producties, kunstenaars,
artiesten en andere makers.
Zoals afgesproken in het Cultureel Protocol komt er een Comité dat waakt
over de uitvoering van het protocol. De Raad zal hierover naar
verwachting in de OJCS Raad van 16 en 17 mei een besluit nemen. Het
Raadsbesluit betreft niet de instelling van het Comité voor culturele
samenwerking tussen EU en Zuid Korea, maar bekrachtigt slechts het
huishoudelijk reglement (rules of procedures) van het Comité.
Inhoud Cultureel Protocol
Op 16 september 2010 heeft de Raad een besluit aangenomen voor de
gedeeltelijke inwerkingtreding van de Handelsovereenkomst en het
aangehechte Cultureel Protocol. Een afzonderlijk Cultureel Protocol is
nodig omdat cultuurbeleid vooral een bevoegdheid van de lidstaten is en
het Verdrag bepaalt dat handelsovereenkomsten op het gebied van
cultuur en audiovisuele diensten alleen bij unanimiteit worden gesloten.
Het Cultureel Protocol regelt onder andere dat EU landen en Zuid Korea
een tijdelijk verblijf van makers op hun grondgebied faciliteren ten
behoeve van festivals, optredens, filmopnames en dergelijke. Een ander
onderdeel in het Cultureel Protocol regelt de voorwaarden waaronder
audiovisuele coproducties van EU landen en Zuid Korea mogen meetellen
voor de verplichte Europese respectievelijk de Zuid- Koreaans quota voor
televisiezenders.1 Ook tijdelijke »vrije» import van materiaal voor
audiovisuele productie wordt via het Cultureel Protocol geregeld.
Inhoud huishoudelijk reglement
Het huishoudelijk reglement van het Comité bevat afspraken tussen de EU
en Zuid Korea met betrekking tot de praktische samenwerking. Waaronder
werkafspraken over de samenstelling en werkwijze van het Comité. Zo zal
het Comité bestaan uit hoge ambtenaren uit Zuid-Korea, de lidstaten en
de Europese Commissie die ervaring en expertise hebben op het gebied
van cultuur. De leden hebben plaatsvervangers en leden kunnen worden
vergezeld door ambtenaren die aanschuiven als waarnemer of expert. Het
Comité wordt voorgezeten door een directeur van de Europese
Commissie en een DG van het ministerie van Korea.
Raadsbesluit
Het huishoudelijk regelement regelt niet hoe de Europese Commissie en
de lidstaten onderling samenwerken en hun optreden in het Comité
voorbereiden. Tsjechië, Duitsland en Frankrijk hebben voorgesteld om in
het raadsbesluit expliciet op te nemen dat dit gebeurt in het cultuurcomité
of in de raadswerkgroep audiovisuele zaken. Waarschijnlijk zal het
voorzitterschap dit voorstel overnemen. Als er in het Comité een besluit
wordt genomen met bindende werking, is aan EU zijde eerst een besluit

1

Het verplichte percentage EU product is 50% van de zendtijd en geregeld in de EU richtlijn voor
audiovisuele mediadiensten (en vertaald in nationale wetgeving). Deze richtlijn bevat ook een
lichtere verplichting voor on demand diensten om EU films en series op te nemen in hun
aanbod.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 204

6

nodig van de Raad; ook dit wordt (zoals gebruikelijk) ambtelijk voorbereid
in het cultuurcomité of in de raadswerkgroep audiovisuele zaken.
Inzet Nederland
Nederland kan instemmen met het raadsbesluit ter bekrachtiging van het
huishoudelijk regelement voor het Comité. Nederland steunt het voorstel
om in het raadsbesluit op te nemen hoe de voorbereidingen voor het
Comité op EU-niveau plaatsvinden.
Hervorming procedureverordening staatssteun cultuur – Any other
business
De ministers van cultuur en media van Frankrijk en Duitsland hebben het
voorzitterschap verzocht om agendering van staatssteunregels.
Aanleiding
De Commissie wil staatssteun aan cultuur (subsidie, fiscale voordelen)
vrijstellen van voorafgaande melding bij en toetsing door de Commissie.
Hiervoor is ruimte gecreëerd in de zogenoemde procedureverordening,
die eind mei aan de orde komt in de Concurrentieraad.
Frankrijk en Duitsland hebben aangegeven uitstel en eerst betrokkenheid
van de cultuurministers te willen. Zij vrezen meer in plaats van minder
Brusselse bemoeienis. Deze zorgen zijn moeilijk te plaatsen. De inhoudelijke criteria om te beoordelen of steun al of niet geoorloofd is, blijven
namelijk dezelfde. Het enige verschil is dat lidstaten steunmaatregelen
voor cultuur niet meer vooraf hoeven te laten toetsen.
Inzet Nederland
Nederland steunt een vrijstelling voor cultuur. Ten eerste vermindert het
administratieve lasten, nationaal en bij de Commissie. Ten tweede kunnen
landen een nieuwe steunmaatregel sneller invoeren. Nederland hecht wel
net als Frankrijk en Duitsland aan goede betrokkenheid van de lidstaten bij
het uitwerken van de groepsvrijstelling voor cultuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 204

7