Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 987

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 januari 2013
Door middel van deze brief wil ik de Tweede Kamer informeren over het
oordeel van de Europese Commissie over de ingediende plannen voor
herstructurering voor Groep 2 banken in het kader van het steunprogramma van het ESM voor de Spaanse bankensector. Ik verwijs hierbij
ook naar bijgevoegde verklaring van de Europese Commissie.1 Deze
groep bestaat uit banken die publieke steun nodig hebben omdat deze
een dusdanig kapitaaltekort hebben dat zij dit niet zonder publieke steun
kunnen aanzuiveren. Goedkeuring van deze plannen door de Europese
Commissie is een vereiste voor uitkering van de tweede tranche in het
kader van het Spaanse bankenprogramma. Daarnaast wil ik de Tweede
Kamer informeren over de implementatie door Spanje van de maatregelen voor de bankensector in het kader van het steunprogramma van het
ESM voor de Spaanse bankensector. De Board of Directors van het ESM
zal op 21 januari een formele beslissing nemen over de uitkering van de
tweede tranche aan steun.
Voorgeschiedenis
Zoals toegelicht in de brief «Spaans programma voor bankensteun» (d.d.
11 juli 2012 met Kamerstuk 21 501-07, nr. 932), bestaat de aanpak voor de
Spaanse bankensector uit drie fases. In de eerste fase werd een
waardering gedaan van de boekhoudkundige en economische waarde van
de activa op de boeken van de individuele banken. Ook zijn er stresstesten
uitgevoerd op basis van deze waardering. Deze fase is reeds afgerond.
Deze bottom-up stress test concludeerde dat er een kapitaaltekort bestaat
59 miljard euro bij de onderzochte banken. In de tweede fase is gestart
met het vaststellen van plannen voor herstructurering of afwikkeling van
Spaanse banken, inclusief het opschonen van bankbalansen. In de laatste
fase zal op basis van deze plannen de komende maanden de uitvoering
van herkapitalisatie, herstructurering en afwikkeling plaatsvinden. De
laatste twee elementen lopen deels parallel aangezien de banken op basis
1

kst-21501-07-987
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 987

1

van de doorlichting in verschillende groepen zijn verdeeld. Hierdoor
verschilt het tempo van de trajecten.
Een eerste groep van banken die publieke steun nodig heeft, bestond uit
alle banken die reeds staatssteun ontvangen via het Spaanse Fonds voor
Ordelijke Herstructurering van Banken (FROB). Het gaat hierbij om de
volgende banken: BFA-Bankia, Catalunya Banc, NCG Banco en Banco de
Valencia. Op 29 november 2012 heeft de ESM Board of Directors de
uitkering van de eerste tranche, voor deze eerste groep van banken in het
kader van het Spaanse bankenprogramma goedgekeurd. Ik verwijs hierbij
naar de brief aan de Tweede Kamer over de eerste voortgangsrapportage
Spanje (d.d. 28 november 2012, met Kamerstuk 21 501-07, nr. 970). Na
deze goedkeuring is de eerste tranche van in totaal 39,468 miljard euro op
11 december 2012 aan het FROB uitgekeerd.
Goedkeuring plannen voor herstructurering en tweede tranche uit
het Spaans bankenprogramma
Op 20 december 2012 heeft de Europese Commissie de herstructureringsplannen van de Groep 2 banken (Liberbank, Caja3, Banco Mare Nostrum
en Banco CEISS) goedgekeurd. De plannen zorgen er volgens de
Europese Commissie voor dat de banken op lange termijn levensvatbaar
zijn, de banken en haar belanghebbenden adequaat bijdragen aan de
kosten en er voldoende garanties zijn om verstoringen op mededinging te
beperken. In totaal is de publieke financieringsbehoefte voor deze vier
banken 1,865 miljard euro. Dit is lager dan de in de stress test vastgestelde 6,3 miljard euro. Dit verschil wordt verklaard door een aantal
burden sharing maatregelen die verder worden toelicht onder de
conditionaliteit financiële instellingen. Goedkeuring van deze plannen
door de Europese Commissie is een vereiste voor uitkering van de tweede
tranche uit het Spaanse bankenprogramma.
Naast de goedkeuring van de herstructureringsplannen heeft de Europese
Commissie ook een tussentijdse rapportage opgesteld om te toetsen of
Spanje nog steeds voldoet aan de conditionaliteit zoals vastgesteld in de
Memorandum of Understanding (MoU). De tweede volledige voortgangsrapportage wordt verwacht na de tweede voortgangsmissie die eind
januari plaats zal vinden. In de tussentijdse rapportage concludeert de
Europese Commissie dat het programma nog steeds grotendeels op
schema ligt. De rapportage is op moment van schrijven niet openbaar.
Hierna wordt nader ingegaan op de verschillende conditionaliteiten.
Conditionaliteit financiële instellingen
De herstructureringsplannen van de Groep 2 banken richten zich
voornamelijk op de kern bankactiviteiten (retail en MKB financiering) en
geografische ligging (historische regio’s) en het herstel van solvabiliteit,
winstgevendheid en liquiditeit in de komende vijf jaar. Deze plannen
zullen moeten leiden tot kleinere banken die minder risico lopen. Zoals
gezegd zal aan deze groep banken een bedrag van 1,865 miljard euro ter
beschikking komen, wat lager is dan de in de stress test vastgestelde 6,3
miljard euro. Dit verschil wordt veroorzaakt door een aantal factoren. Ten
eerste wordt 2 miljard euro van de vermindering van de kapitaalbehoefte
bepaald door de mate van burden sharing zoals volledige bail-in van de
aandeelhouders en verplichte bail-in/conversie naar aandelen van
achtergestelde schuld. Ten tweede wordt circa 1 miljard euro van de
vermindering veroorzaakt door de overdracht van probleemleningen aan
de bad bank. De laatste circa 1 miljard euro wordt veroorzaakt door de
verkoop van onderdelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 987

2

Het afwikkelvehikel voor slechte leningen, de zogenaamde bad bank
(Sociedad de Gestión de Activos Procedentes de la Reestructuración»,
afgekort als SAREB) is nu operationeel. Er is echter nog een aantal
operationele uitdagingen waaronder het opstellen van een goed bedrijfsvoeringplan. De bad bank wordt gekapitaliseerd door de Spaanse
overheid (49%) en private partijen2. Het kapitaal van de bad bank bestaat
voor 25% uit eigen vermogen en 75% uit achtergestelde leningen en zal
8% van het balanstotaal bedragen.
Daarnaast merk ik op dat de groep 3 banken (Ibercaja en Banco Popular)
zichzelf volgens plan hebben kunnen voorzien van aanvullend kapitaal
zonder de hulp van de overheid.
Concluderend, de totale kapitaalbehoefte van de Spaanse banken is lager
dan geïdentificeerd in de stress test. In de stress test werd een kapitaalbehoefte van 59 miljard euro geïdentificeerd; het totaal uitgekeerde bedrag
zal uitkomen rond de 41 miljard euro. De vermindering van de kapitaalbehoefte wordt onder andere veroorzaakt door de burden sharing (13
miljard euro), de verkoop van onderdelen en de kapitaaluitgifte op de
markt (5 miljard euro). De stress test hield niet expliciet rekening met de
bail-in maatregelen, of met de maatregelen zoals verkoop van onderdelen
of kapitaaluitgifte voor zover niet gepland voor augustus 2012.
Horizontale conditionaliteit
De horizontale conditionaliteit is van toepassing op de gehele Spaanse
financiële sector, niet enkel op banken die publieke steun (zullen)
ontvangen, en op het toezichtssysteem. Sinds de vorige voortgangsrapportage is, in lijn met de MoU, verdere vooruitgang geboekt op een aantal
terreinen. Zo is de regelgeving en het toezicht van de centrale bank en de
governance van spaarbanken verbeterd, is het voorzieningenraamwerk
gewijzigd en zijn de financiering, financiële buffers en kapitaaleisen
versterkt. Spanje heeft nu aan bijna alle gestelde horizontale conditionaliteit uit de MoU voldaan.
Conditionaliteit overheidsfinanciën en macro-economische onevenwichtigheden
Sinds de vorige voortgangsrapportage heeft Spanje markttoegang
behouden en zijn de renteniveaus van de obligaties op de kapitaalmarkt
verder afgenomen. De vooruitzichten voor de economische groei blijven
echter op korte termijn negatief als gevolg van de hoge werkloosheid, de
krappe financieringscondities en de consolidatiemaatregelen. Er zijn op dit
moment nog geen nieuwe ramingen beschikbaar. De herfstvoorspellingen
van de Europese Commissie voorzien een economische krimp van 1,4%
BBP in 2013, waarbij in de tweede helft van 2013 positieve groei wordt
voorspeld. Het tekort op de lopende rekening loopt verder terug en ook
huizenprijzen dalen verder. In november heeft de Commissie geoordeeld
dat Spanje vooralsnog effectief gevolg heeft gegeven aan de aanbevelingen in de buitensporigtekortprocedure (Kamerstuk 21 501-07, nr. 970).
Conclusie
Op basis van de door de Europese Commissie goedgekeurde plannen
voor herstructurering en de positieve voortgang van de Spaanse
2

Private aandeelhouders zijn Spaanse banken die geen overheidssteun nodig hadden
(Santander, Caixabank, Banco Popular,Sabadell and Kutxabank), twee buitenlandse banken –
Barclays Bank en Deutsche Bank, en twee verzekeringsmaatschappijen – Axa en een
onbekende.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 987

3

autoriteiten op de in de MoU gestelde conditionaliteit is Nederland
voornemens in te stemmen met vrijgave van de tweede leningentranche
aan steun voor de Spaanse banken. De Board of Directors van het ESM zal
op 21 januari een formele beslissing nemen over de uitkering van de
tweede tranche aan steun.
Ik hoop u voldoende geïnformeerd te hebben.
De minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 987

4