Bijlage 1 Definities en cijfers schoolverzuim
1. Definities schoolverzuim
In de Leerplichtwet 1969 (hierna: de Leerplichtwet) worden verschillende soorten schoolverzuim
onderscheiden:
1) Relatief verzuim. Er is sprake van relatief verzuim als een leerplichtige jongere wel op een school
staat ingeschreven, maar zonder geldige reden les- of praktijktijd verzuimt. Volgens de
Leerplichtwet zijn scholen alleen verplicht om die gevallen te melden waar sprake is van
ongeoorloofde afwezigheid van in totaal zestien uren les- of praktijktijd gedurende een periode
van vier opeenvolgende lesweken. Deze gevallen van schoolverzuim worden geacht zo
zorgwekkend te zijn dat er verder onderzoek en interventie nodig is. De school zelf blijft
verantwoordelijk voor het korter durende verzuim. Bij relatief verzuim wordt in de praktijk nog
onderscheid gemaakt tussen luxe verzuim en signaalverzuim.
a) Luxe verzuim treedt op als een leerling zonder toestemming tijdens de schoolperiode met
vakantie gaat. Ouders nemen hun kinderen tijdens de schooltijd mee op vakantie om files te
vermijden of met goedkopere vliegtickets weg te kunnen.
b) Signaalverzuim is verzuim dat samenhangt met achterliggende problemen van de leerling.
Een leerling wordt bijvoorbeeld gepest en wil niet meer naar school.
2) Absoluut verzuim. Er is sprake van absoluut verzuim als een leerplichtige jongere niet op een
school staat ingeschreven.

1

2. Cijfers omvang verzuim
In 1994 is in de Leerplichtwet de bepaling opgenomen dat Burgemeester en Wethouders jaarlijks aan
de minister van OCW opgave doen van “de omvang en behandeling van het aan hen gemelde
schoolverzuim in hun gemeente”. Doel van deze bepaling is om de minister te voorzien van de meest
essentiële kwantitatieve beleidsinformatie over het toezicht op de leerplicht.
De meest recente leerplichtgegevens van het schooljaar 2008-2009 zijn hieronder beschreven.

2.1 Absoluut verzuim

Tabel 1. Absoluut verzuim per schooljaar
Schooljaar

Aantal

2005 - 2006

5.897

2006 - 2007

5.119

2007 - 2008

5.616

2008 - 2009

6.241

Tabel 2. Absoluut verzuim. Laatst genoten onderwijs en % teruggeleidingen (schooljaar 2008 –
2009)
% absoluut

w.v. weer ingeschreven (%)

verzuim
(speciaal) Basisonderwijs

20

23

(Voortgezet) speciaal onderwijs

7

9

Voortgezet onderwijs

27

27

Beroepsonderwijs

22

19

Onbekend

7

4

17

18

100 ( = 6.241)

100 ( = 3.579)

Geen onderwijs

1

Totaal

Ten opzichte van het schooljaar 2007-2008 is in het schooljaar 2008-2009 het absoluut verzuim
gestegen met 11%. Absoluut verzuim houdt in dat ouders hun leerplichtige kind bewust thuis houden.
Een leerplichtig kind staat dan wel ingeschreven bij de gemeentelijke basis administratie (GBA), maar
is niet ingeschreven op een school. Door een goede registratie van de GBA en de scholen en de
opsporing van de leerplichtambtenaar, worden leerplichtigen naar het onderwijs (terug)geleid. Dit is in
bijna 60% van de gevallen gebeurd.

1

Geen onderwijs: indien bij het aanvragen van een vrijstelling op grond van artikel 5, onder a nog geen onderwijs werd genoten
of indien vrijstelling op grond van artikel 5 onder b wordt gegeven voordat het kind is ingeschreven in een schooltype voor
leerplichtig onderwijs.

2

2.2 Relatief verzuim
Tabel 3. Relatief verzuim en luxe verzuim per schooljaar
Totaal relatief

w.v. luxe

Luxe verzuim

Verzuim

verzuim

(% tot)

2005 – ‘06

43.745

4.998

11

2006 – ‘07

49.548

4.532

9

2007 – ‘08

55.784

6.068

11

2008 – ‘09

62.693

6.517

10

Tabel 4. Herkomst relatief verzuim.
Totaal (%)

W.v. luxe verzuim (%)

(Spec.) basisonderwijs

19

73

Voortgezet spec. Onderwijs

5

2

Voortgezet onderwijs

60

24

Beroepsonderwijs

13

1

Onbekend

3

0

Geen onderwijs

0

0

Totaal (= 100 %)

100 ( = 62.693)

100 ( = 6.517)

De afgelopen twee jaren is er een aantal maatregelen gerealiseerd om het melden van verzuim te
verbeteren. Meldtermijnen zijn geharmoniseerd, het Digitaal Verzuimloket is ingevoerd en in het
afgelopen jaar is veel aandacht geweest voor het op orde krijgen van de verzuimregistratie van de
mbo-instellingen.
De cijfers laten een stijging zien van het schoolverzuim van 12%. Gezien de genomen maatregelen
lag dit in de lijn der verwachting. Een stijging van het verzuim wil niet per se zeggen dat het verzuim
ook daadwerkelijk is toegenomen, maar het geeft een scherpere foto van het schoolverzuim. Dit is
goed, want om schoolverzuim aan te pakken, moet het eerst zichtbaar zijn.

Het luxe verzuim is ten opzichte van 2007-2008 toegenomen met 7%. Circa 10% van het relatieve
verzuim is luxe verzuim (tabel 3). Het is goed om te zien dat het luxe verzuim ten opzichte van vorig
jaar relatief gezien afgenomen is. Bijna drie vierde van het luxe verzuim vindt plaats in het (speciaal)
basisonderwijs en circa een vierde in het voortgezet onderwijs (tabel 4). Mogelijke oorzaken van dit
verschil zijn dat het basisonderwijs meer dan het voortgezet onderwijs alert is op het signaleren van
luxe verzuim en ouders van kinderen in het voortgezet onderwijs gaan vaker zonder hun kinderen in
de schoolperiode met vakantie. Kinderen in het voortgezet onderwijs zijn zelfstandiger en kunnen
meestal wel enige tijd alleen thuis blijven.

3

Waar in de voorgaande jaren in alle sectoren het verzuim toenam, zijn er dit jaar opvallende
verschillen (tabel 5). Het meest opvallend is dat het aantal meldingen van verzuim in het
beroepsonderwijs bijna is verdubbeld. Het kan niet anders zijn dat dit te maken heeft met de
maatregelen die de mbo-instellingen het afgelopen schooljaar hebben genomen om hun
verzuimregistratie te verbeteren. De stijging van het schoolverzuim in het afgelopen schooljaar wordt
daarom voor meer dan de helft veroorzaakt door het beter melden in het beroepsonderwijs.

Tabel 5. Vergelijking herkomst relatief verzuim 2008-2009 t.o.v. 2007-2008
2007-2008

2008-2009

Procentuele
mutatie

(Spec.) basisonderwijs

11.678

11.741

1

Voortgezet spec. Onderwijs

3.205

3.043

-5%

Voortgezet onderwijs

35.867

37.987

6%

Beroepsonderwijs

4.315

8.343

93%

Overig

719

1.669

132%

55.784

62.693

12%

2.3 Processen-verbaal
Tabel 6. Processen verbaal per schooljaar
Absoluut verzuim

Luxe verzuim

Signaalverzuim

Totaal (= 100 %)

2005 – ‘06

3%

22%

75%

5.209

2006 – ‘07

3%

23%

74%

5.763

2007 – ‘08

2%

21%

77%

8.566

2008 – ‘09

2% (190)

22% (2060)

76% (7112)

9.362

Het aantal processen-verbaal is met 9% toegenomen ten opzichte van het schooljaar 2007-2008. Een
mogelijke verklaring is dat het Openbaar Ministerie meer prioriteit geeft aan leerplichtzaken, zodat het
proces-verbaal ook gebruikt kan worden als instrument om de verzuimer en/of diens ouders ertoe te
bewegen mee te werken aan het oplossen van de achterliggende problemen. Hiermee kunnen
problemen structureel worden opgelost. Wel dient in gedachten te worden gehouden dat zowel het
aantal processen-verbaal als het schoolverzuim is toegenomen. Dat het aantal processen-verbaal
meestijgt met de toename van registratie van verzuim is een teken dat goede handhaving van de
Leerplichtwet plaatsvindt.
Verhoudingsgewijs is het aandeel processen-verbaal voor signaalverzuim hoger dan voor het luxe
verzuim en het absoluut verzuim (tabel 6). Een mogelijke verklaring kan de volgende zijn. Enerzijds
zijn de gemeenten zich in de loop van de jaren meer gaan concentreren op het behandelen van
signaalverzuim. Anderzijds zijn er in de loop van de jaren meer aangepaste ‘trajecten’ ontwikkeld die

4

voor absolute verzuimers een aantrekkelijk alternatief bieden om onderwijs te blijven volgen. Het
gebruik van het instrument proces-verbaal is voor hen daardoor minder vaak noodzakelijk.

5