2018D22194

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de bewindspersonen van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 7 maart 2018 met een beleidsreactie op het Onderwijsraadadvies1 «Decentraal onderwijsbeleid bij de tijd» (Kamerstuk 31 293,
nr. 387).
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

1

nds-tk-2018D22194

Parlisnr. 2017Z11745, d.d. 7-9-2017

1

Inhoud
I.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
– Algemeen
– Constateringen en aanbevelingen
– Beleidsreactie op het advies
• Huisvesting in het funderend onderwijs
• Sluitende aanpak, passend onderwijs en zorg
• Onderwijsachterstanden
• Toezicht en openbaar onderwijs
– Ten slotte

2
2
2
4
4
5
5
5
6

II.

Reactie bewindspersonen van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

6

I. Vragen en opmerkingen uit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de beleidsreactie
en zien daarin aanleiding voor het stellen van enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de reactie van
de ministers op het bovengenoemde advies. Deze leden hebben nog wel
enige vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
onderzoek «Decentraal onderwijsbeleid bij de tijd». Deze leden herkennen
het beeld dat gemeenten de afgelopen jaren te maken hebben gekregen
met bestuurlijke veranderingen op het onderwijsterrein en door decentralisatie meer verantwoordelijkheden hebben gekregen in aangrenzende
sociale beleidsterreinen. Daarom willen deze leden de bewindspersonen
nog enkele vragen stellen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van het advies van de Onderwijsraad «Decentraal onderwijsbeleid bij de
tijd» en de beleidsreactie. Deze leden vinden het goed dat er aandacht is
voor de decentrale component van het onderwijsbeleid. De voornoemde
leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het advies van de
Onderwijsraad «Decentraal onderwijsbeleid bij de tijd» en de reactie
daarop van de ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Zij
hebben daar nog enkele vragen over.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de beleidsreactie
van de ministers. Zij hebben hierbij nog enige vragen.
Constateringen en aanbevelingen
De leden van de CDA-fractie lezen in de beleidsreactie dat de Onderwijsraad constateert dat in sommige regio’s scholen en gemeenten nog
onvoldoende samen werken en dat dit leidt tot knelpunten en spanningen
in de uitvoering van lokaal/regionaal onderwijs-, jeugd- en arbeidsmarktbeleid. De Onderwijsraad roept het kabinet dan ook op om de rol van
gemeenten in het onderwijsdomein te actualiseren. Deze leden vragen de
ministers nader toe te lichten of de door de Onderwijsraad geconstateerde
knelpunten en spanningen voortkomen omdat de rol van gemeenten
nader moet worden geactualiseerd, of omdat er in een aantal gevallen te
weinig samenwerking of te weinig goede samenwerking is tussen scholen
en gemeenten.

2

De leden van deze fractie vragen in het verlengde van het bovenstaande
ook een nadere toelichting van de ministers of zij van mening zijn dat de
door de Onderwijsraad gesignaleerde knelpunten en spanningen overal in
het land terug komen en dus moeten leiden tot generieke maatregelen, of
dat het gaat om specifieke gevallen.
Kortom; de hoofdvraag voor de voornoemde leden is de vraag of
gemeenten en scholen in het geval van knelpunten en spanningen beter
gebruik moeten maken van de bestaande mogelijkheden tot samenwerking en afstemming, of dat een actualisering van de rol van de
gemeente noodzakelijk is zoals de Onderwijsraad stelt en hoe deze
actualisering er dan uit zou moeten zien. Graag ontvangen zij een nadere
toelichting hierop.
De leden van D66-fractie lezen dat de Onderwijsraad adviseert om een
Schevenings beraad te beleggen waarin de verhoudingen tussen
gemeente, Rijk en onderwijs opnieuw worden afgesproken. De laatste
keer dat zo’n beraad heeft plaatsgevonden is 24 jaar geleden. In de
tussentijd is er veel veranderd. Er is duidelijk behoefte aan een actualisatie
over de rol van gemeenten in het onderwijsdomein en een meer integraal
overleg rond spanningen en knelpunten in uitvoering van onderwijs-,
jeugd-, en arbeidsmarktbeleid. De ministers benoemen in hun brief
gesprekken op de losse domeinen maar geen integrale aanpak. Graag
ontvangen deze leden een reactie van de ministers op het voorgestelde
landelijke beraad.
De eerder genoemde leden constateren dat de Onderwijsraad aangeeft
dat er ook een aantal gemeenten en schoolbesturen zijn die een goede
samenwerking hebben en snel problemen oplossen. Deze leden vragen
wat de ministers kunnen doen om kennisdeling van deze successen te
bevorderen
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat door minder centrale
sturing van het Rijk op het onderwijsbeleid de verschillen tussen
gemeenten en regio’s onderling groter kunnen worden. Ziet de Minister
regionale en gemeentelijk verschillen in de kwaliteit en toegankelijkheid
van bijvoorbeeld het achterstandenbeleid (ve2) en passend onderwijs en
de afstemming met zorg/jeugdhulp? Krijgt elke peuter met een risico op
onderwijsachterstand, nu en in de toekomst, goede voorschoolse
educatie? Krijgt elk kind en jongere, indien nodig, dezelfde kwaliteit en
toegang tot passend onderwijs en jeugdzorg? In hoeverre mag het
uitmaken waar een kind woont of naar school gaat, zo vragen deze leden.
In dit kader constateert de Onderwijsraad dat doordat het gemeentelijke
grondgebied en het verzorgingsgebied van scholen niet samenvallen er
grensverkeer van leerlingen ontstaat wat een integrale aanpak van
onderwijs en zorg moeilijk maakt. Een school geeft immers invulling aan
het onderwijs, maar jeugdhulp wordt bepaald door de woongemeente.
Herkent de Minister dit? Komt het bijvoorbeeld vaak voor dat kinderen uit
één gezin andere ondersteuning krijgen bij gezinsproblematiek omdat ze
naar verschillende scholen gaan of kinderen die met dezelfde problematiek op dezelfde school zitten, maar andere zorg krijgen omdat ze in
een andere gemeente wonen? Welke oplossingen ziet de Minister om dit
beter te stroomlijnen? Zal de Minister in de voortgangsrapportage
passend onderwijs ook hiervoor oplossingsrichtlijnen presenteren, zo
vragen deze leden.
Voorts vragen deze leden of er samenhang zit in wachtlijsten in de
jeugdzorg en thuiszitters tussen de regio’s of dat er juist een groot verschil
is.
De voornoemde leden constateren dat er veel verschillende bestuurslagen
zijn. Je hebt bijvoorbeeld de gemeenten, regionale verbanden, samenwer2

ve: voorschoolse educatie

3

kingsverbanden en schoolbesturen. Is de Minister van mening dat er
ondanks de verschillende bestuurslagen voldoende democratische
controle en controle vanuit de medezeggenschap mogelijk is? Ziet de
Minister mogelijkheden dit te verbeteren, zo vragen deze leden.
De leden lezen in het rapport van de Onderwijsraad het advies aan de
rijksoverheid om een landelijk beraad van overheden en onderwijsinstellingen te organiseren. Doel van het beraad is de vraag te beantwoorden hoe de bestuurlijke verhoudingen eruit moeten zien die als
randvoorwaarden kunnen dienen om kinderen en jongeren zo goed
mogelijk onderwijs en (waar nodig) zorg te geven. Wat is de mening van
de Minister over een dergelijk beraad? De Minister geeft aan dat hij met
schoolbesturen en gemeenten in gesprek wil gaan. Kunnen de
voornoemde leden dit opvatten dat de Minister bereid is om een dergelijk
beraad te organiseren, zo vragen deze leden.
Beleidsreactie op het advies
De leden van de CDA-fractie lezen in de beleidsreactie dat een aantal
punten van de Onderwijsraad zijn of worden uitgewerkt samen met de
scholen en gemeenten. Zij vragen of de ministers al nader kunnen
toelichten waar hierbij aan gedacht moet worden en wanneer hierover
meer informatie naar de Kamer wordt gestuurd.
Huisvesting in het funderend onderwijs
De leden van de VVD-fractie merken op dat de huisvestigingsproblematiek
steeds heftiger wordt, kinderen zitten in ongezonde schoolgebouwen,
gemeenten hebben te weinig gereserveerd en het uitblijven van
(nieuw)bouw zorgt voor een hogere energierekening voor scholen. De
leden willen graag van de Minister weten of er een totaal beeld is hoe
groot de huisvestigingsproblematiek in het funderend onderwijs is. Heeft
de Minister kerngetallen en totaalcijfers? Zijn de gemeenten die onvoldoende hebben gereserveerd bekend? Zo ja, heeft de landelijke overheid
de mogelijkheid om in te grijpen zodat kinderen niet meer in ongezonde
schoolgebouwen les krijgen, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de D66-fractie constateren dat de gezamenlijke verantwoordelijkheid tussen gemeenten en scholen in huisvesting vaak knelpunten
oplevert. Er is verwarring over de definities nieuwbouw en onderhoud en
alles wat daar tussen valt. In sommige gevallen worden scholen niet
betrokken bij het ontwerp waardoor het gebouw niet goed aansluit bij de
behoefte van de school. Daarnaast is al jaren bekend dat het binnenklimaat op scholen vaak te wensen overlaat. Dit kan hoofdpijn en
concentratieverlies veroorzaken bij leerlingen en leraren. Kan de Minister
in het gesprek met de VNG3, PO-Raad4 en VO-raad5 een voorstel opstellen
hoe het binnenklimaat van scholen de komende jaren kan worden
verbeterd?
Deze leden constateren dat in een aantal gemeenten de middelen voor
onderwijshuisvesting succesvol zijn doorgedecentraliseerd. Op dit
moment ligt het initiatief voor doordecentralisatie bij de gemeenten. Zij
ontvangen graag een reactie van de Minister om het initiatief van
doorcentralisatie bij de gezamenlijke schoolbesturen te leggen.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat er overleg zal
plaatsvinden met de VNG, PO-Raad en VO-raad over huisvesting. Deze
leden vragen wanneer de Kamer wordt geïnformeerd over de uitkomst
3

VNG: Vereniging van Nederlandse Gemeenten
PO-Raad: de sectororganisatie voor het primair onderwijs
5
VO-raad: de sectororganisatie voor het voortgezet onderwijs
4

4

van dit gesprek en de stappen die gezet gaan worden om de knelpunten
rondom huisvesting weg te nemen.
De leden van de SP-fractie hebben de indruk dat door bezuinigingen de
afgelopen jaren veel scholen uitgaven aan gebouwen meer voor hun
rekening hebben genomen dan gemeenten zelf. Onderwijsgeld lekt dan
weg naar gebouwen. Heeft het kabinet er zicht op of er de afgelopen jaren
– al dan niet onder druk van bezuinigingen – gevallen hebben voorgedaan
waarin scholen zelf de rekening betaald hebben, terwijl eigenlijk de
gemeente de middelen ter beschikking had moeten stellen? En leidt de
huidige financieringsstructuur niet tot een mogelijk onnodig snel
overgaan naar nieuwbouw, terwijl renovatie mogelijk een goedkoper
alternatief kan zijn? Zij vragen tevens hoeveel geld gemeenten de
afgelopen vier jaar hebben uitgegeven aan onderwijshuisvesting in
vergelijking tot onderwijsinstellingen zelf.
Sluitende aanpak, passend onderwijs en zorg
De leden van de VVD-fractie merken op dat de impact die een leerling met
gedragsproblemen heeft in een reguliere klas, enorm kan zijn. Toch kan de
overplaatsing naar het sbo6 of vso7 een lang traject zijn. Kan de Minister
schetsen op welke momenten in het traject voor overplaatsing er
knelpunten worden ervaren en wat deze knelpunten precies zijn? Is het
mogelijk om leerlingen die een grote negatieve impact op een klas
hebben met spoed over te plaatsen? Zo nee, wat is er voor nodig om dit
mogelijk te maken, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre al die verschillende regio’s
(arbeidsmarkt, RMC8 en jeugdzorg) en samenwerkingsverbanden (po9 en
vo10) bijdragen aan de in sommige gevallen moeizame afstemming
tussen gemeenten en scholen. Vindt de Minister het wenselijk dat de
grenzen van de regio’s en samenwerkingsverbanden door elkaar
heenlopen, zo vragen de leden. Tevens vragen zij hoe dit zo is gegroeid.
Daarnaast vragen de leden of het kabinet het met hen eens is dat wanneer
er sprake is van een hulpvraag, degene die dit nodig heeft niet de dupe
mag worden van onduidelijkheid of iets vanuit zorg of onderwijs
gefinancierd moet worden
Onderwijsachterstanden
De leden van de SP-fractie merken op dat uit het advies van de Onderwijsraad blijkt dat gemeenten en schoolbesturen uiteenlopende ideeën
hebben over de inzet van onderwijsachterstandsmiddelen. Op welke
manier heeft de Minister de ideeën van gemeenten en schoolbesturen
betrokken bij de totstandkoming van de vijf varianten voor de verdeelsystematiek van de middelen, zo vragen deze leden. Hoe kunnen gemeenten
die een brede voorziening aanbieden voor alle jonge kinderen, de
initiatieven die zijn ontstaan, blijven bekostigen als door herverdeeleffecten de middelen hiervoor grotendeels verdwijnen? Acht de Minister het
wenselijk dat deze initiatieven verdwijnen, ondanks dat dit segregatie
bevordert, zo vragen de leden nogmaals.

6

sbo: speciaal basisonderwijs
vso: voortgezet speciaal onderwijs
RMC: Regionale Meld- en Coördinatiefunctie
9
po: primair onderwijs
10
vo: voortgezet onderwijs
7
8

5

Toezicht en openbaar onderwijs
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of hij van mening is dat
volksvertegenwoordigers in gemeenteraden voldoende kennis hebben
over hun verantwoordelijkheid ten aanzien van het (voort)bestaan van
openbare scholen en daarbij ook over de regels omtrent fusies, opheffingen en omzetten van openbare scholen, om een fatsoenlijk en goed
onderbouwd standpunt in te kunnen nemen indien het openbaar
onderwijs in de gemeenteraad ter sprake komt en besluiten genomen
moeten worden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat gemeenten niet als geheel
neutrale partij in het onderwijsdomein gezien kunnen worden, maar dat zij
regelmatig ook als belanghebbende opereren. Onderkent het kabinet deze
situatie? Wil het kabinet ook vooral investeren in goede relaties en
afstemming tussen betrokkenen in plaats van het toekennen van nieuwe
bevoegdheden?
De voornoemde leden vragen of de verantwoordelijkheid van gemeente
en provincie voor het waarborgen van voldoende openbaar onderwijs
voldoende uit de verf komt wanneer voor een volledig gebied als
Zeeuws-Vlaanderen geen openbaar voortgezet onderwijs meer
beschikbaar zal zijn. Deze leden vragen waarom onder de bevolking niet
veel specifieker is onderzocht wat de houding ten opzichte van het
openbaar onderwijs is en welke behoefte er leeft. De leden constateren
dat de regelgeving ten aanzien van de overheersende invloed volgens het
kabinet adequaat is. Deze leden vragen of het kabinet onderkent dat de
praktijk op verschillende plaatsen zorgen laat zien en dat het eigenaarschap niet overal voldoende aanwezig lijkt. Zij vragen of het kabinet
bereid is een verkenning te doen naar de bestuurlijke staat van het
openbaar onderwijs in de praktijk en zo nodig vervolgens tot een actieplan
te komen.
Ook vragen deze leden hoe het kabinet oordeelt over constructies waarin
gemeenten het openbaar onderwijs via een holding organiseren en
waarbij van voldoende zeggenschap van de deelnemende gemeenten
nauwelijks sprake lijkt. Deze leden vragen of het kabinet bereid is met de
VNG in overleg te treden met het oog op het voorkomen van dergelijke
constructies, waarover het kabinet eerder kritisch heeft geoordeeld.
Ten slotte
De leden van de D66-fractie constateren dat de indeling van functionele
regio’s van diverse disciplines vaak niet op elkaar aansluiten. Eerder heeft
de Minister al aangegeven in gesprek te gaan met regio’s over hoe de
RMC-regio en de arbeidsmarktregio zo veel mogelijk op elkaar kunnen
aansluiten. Deze leden vragen de ministers of de regionale indelingen ook
onderwerp kunnen zijn bij de gesprekken met de ministers van BZK11,
VWS12, SZW13 en de schoolbesturen en gemeenten waarbij naast de
eerder genoemde regio’s ook de jeugdzorgregio en samenwerkingsverbanden passend onderwijs worden besproken.
II. Reactie bewindspersonen van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

11

BZK: Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
VWS: Volksgezondheid, Welzijn en Sport
13
SZW: Sociale Zaken en Werkgelegenheid
12

6