Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 137

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 maart 2010
Hierbij informeren wij u conform artikel 100 lid 1 van de Grondwet en aan
de hand van het Toetsingskader over het besluit van de regering om de
Nederlandse bijdrage van 85 militairen aan de EU-geleide troepenmacht
in Bosnië-Herzegovina, operatie EUFOR Althea (hierna EUFOR genoemd)
voort te zetten tot 1 maart 2011. In juni 2009 verlengde de regering de
Nederlandse bijdrage met een jaar. In het Algemeen Overleg daarover
zegde zij toe u te informeren, zodra een besluit tot omvorming van
operatie EUFOR was genomen, over de gevolgen daarvan voor de Nederlandse bijdrage.
Zoals eerder met Uw Kamer gewisseld, heeft op 25 januari 2010 de Raad
Buitenlandse Zaken besloten tot een hybride taakstelling voor EUFOR:
naast de bestaande executieve taak zal de missie zich vanaf juni 2010 ook
toeleggen op capaciteitsopbouw en training1. De training moet de Bosnische strijdkrachten zelf in staat stellen om de veiligheid en stabiliteit van
Bosnië-Herzegovina te garanderen en vormt daarmee eveneens een exitstrategie voor het executieve deel van de missie van EUFOR. De taken
zoals vastgelegd in de Dayton-akkoorden worden in ieder geval voortgezet tot na de algemene verkiezingen in Bosnië-Herzegovina van oktober
2010.
Het beëindigen van het executieve mandaat van EUFOR na de verkiezingen wordt later dit jaar door de EU opnieuw afgewogen en besproken
op basis van een evaluatie van de politieke en veiligheidssituatie.

TK 21 501-02, nr. 944 en TK 21 501-02,
nr. 942.

Het recente besluit van de Raad komt tegemoet aan het standpunt van
Nederland dat de EU een verantwoordelijkheid heeft ten aanzien van de
garantie van de stabiliteit in Bosnië-Herzegovina en daarmee de regio.
Besluitvorming over beëindiging van de executieve capaciteit moet
daarom zorgvuldig gebeuren. De EU kan zich in de Westelijke Balkan en
Bosnië-Herzegovina niet veroorloven dat hernieuwde spanningen tot
instabiliteit aanleiding zijn. Militaire executieve aanwezigheid is noodzakelijk, zeker zolang de Hoge Vertegenwoordiger ondersteuning nodig

KST142104
0910tkkst29521-137
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 521, nr. 137

1

1

heeft en de politieke en veiligheidssituatie in Bosnië-Herzegovina fragiel
is. Het moment voor beëindiging van de executieve taken lijkt zich niet
eerder voor te doen dan na de verkiezingen van oktober 2010.
De regering heeft daarom besloten het mandaat voor de Nederlandse
bijdrage te verlengen tot 1 maart 2011. Nederland zal met maximaal 85
militairen, gelijk aan de huidige maximale Nederlandse deelname, aan het
executieve en het trainingsdeel van de missie bijdragen. Naar verwachting zal eind van dit jaar duidelijk zijn of en in welke vorm het noodzakelijk
is dat EUFOR aanwezig blijft. Om de gevolgen alsdan voor de Nederlandse bijdrage te bezien en uw Kamer daarover tijdig te informeren,
houdt de regering de datum van 1 maart 2011 aan voor beëindiging het
huidige mandaat.
In het onderstaande wordt, aan de hand van de aandachtspunten van het
Toetsingskader, nader ingegaan op de afwegingen die ten grondslag
liggen aan het besluit over de verlenging van deze missie.
Politieke aspecten
Politieke risico-analyse
De situatie in Bosnië-Herzegovina is momenteel vele malen stabieler dan
vijftien jaar geleden, maar grote politieke spanningen blijven het land in
zijn greep houden. De politieke verhouding tussen de drie bevolkingsgroepen wordt gekenmerkt door nationalistische en etnische retoriek en
de spanningen zullen in aanloop naar de verkiezingen in oktober vermoedelijk verder toenemen. Vooralsnog heeft het gespannen politieke klimaat
in Bosnië-Herzegovina niet geleid tot een verslechterde veiligheidssituatie,
maar evenmin is sprake van de noodzakelijke vooruitgang. De EU is
echter eensgezind over het feit dat in de aanloop naar de Bosnische
verkiezingen geen onverantwoorde risico’s moeten worden genomen.
Algemene politieke situatie
De meeste politieke partijen in Bosnië-Herzegovina zijn op etnische basis
georganiseerd en concentreren hun activiteiten op hun achterban waarbij
het overkoepelend nationale belang nauwelijks een rol speelt. Dit bemoeilijkt het politieke proces op velerlei terreinen. Het noodzakelijke hervormingsproces voor Euro-Atlantische integratie stagneert sinds de vorige
algemene verkiezingen van 2006; deze status-quo lijkt de belangen van de
politieke leiders te dienen. Er is vooralsnog weinig reden aan te nemen
dat het politieke klimaat op korte termijn – en in aanloop naar de verkiezingen – zal verbeteren.
Herziening van de Grondwet is noodzakelijk om van Bosnië-Herzegovina
een efficiënte en functionele staat te maken die aan de verplichtingen van
toetreding tot de EU kan voldoen. Het Dayton Vredesakkoord is succesvol
gebleken om de vrede te bewaren in Bosnië-Herzegovina, maar het heeft
niet tot een functionele staatsindeling en -instellingen geleid. Daarbij komt
dat het een discriminerende Grondwet is, zoals in december jl. ook het
Hof in Straatsburg heeft geoordeeld («Sejdic en Finci arrest»). Naar aanleiding van de uitspraak zijn de Bosnische autoriteiten verplicht om de
Grondwet en de verkiezingswet aan te passen aan de Europese Conventie
voor de Rechten van de Mens.
De grootste problemen die de Grondwet oplevert betreffen de verdeling
van bevoegdheden tussen de staatsniveaus, de mogelijkheid om het
wetgevingsproces te saboteren uit «etnisch belang» en de grote en dure
bureaucratie die de vele bestuurslagen met zich meebrengen. Het resul-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 521, nr. 137

2

taat is een zwakke centrale staat, een sterke Republika Srpska en een
versnipperde Moslim-Kroatische Federatie met tien kantons die ieder een
eigen regering hebben. De EU Speciaal Vertegenwoordiger (EUSV) heeft
een faciliterende rol ten aanzien van de grondwetsherziening. Bovendien
is de grondwetsherziening aangeduid als een belangrijke korte termijn
prioriteit in het Europese Partnerschap. De internationale gemeenschap
blijft druk uitoefenen om te komen tot een functionele staatsstructuur,
maar uiteraard moet een oplossing van de Bosniërs zelf komen.
Premier Dodik van Republika Srpska dreigt geregeld met een referendum
over afscheiding, hetgeen de spanningen verder aanwakkert. Recentelijk
is de referendumwet van Republika Srpska aangepast, zodat ook een
referendum gehouden kan worden over zaken die de Bosnische staat (en
niet alleen Republika Srpska) aangaan. Er zijn momenteel geen concrete
aanwijzingen dat er ook daadwerkelijk op korte termijn een referendum
over afscheiding wordt georganiseerd, al heeft de premier wel aangekondigd dat hij er één zal organiseren over het recente besluit van de Hoge
Vertegenwoordiger om het mandaat van de internationale rechters en
openbaar aanklagers te verlengen.
Hoge Vertegenwoordiger en Speciaal Vertegenwoordiger van de EU
De Oostenrijker Valentin Inzko is sinds maart 2009 zowel de Hoge Vertegenwoordiger (HV) als de EUSV in Bosnië-Herzegovina. De internationale
gemeenschap wil het kantoor van de HV sluiten. De Peace Implementation
Council, het orgaan dat toezicht houdt op de uitvoering van de civiele kant
van het Dayton Vredesakkoord en de Hoge Vertegenwoordiger, heeft
hiervoor een benadering gekozen gebaseerd op doelstellingen (zie aparte
paragraaf over de «5 + 2 conditionaliteit»)1. Deze transitie legt de verantwoordelijkheid voor verdere ontwikkeling van Bosnië-Herzegovina bij de
Bosniërs en is voorwaarde voor de verdere integratie van het land in de
Euro-Atlantische structuren. Zo heeft de Europese Commissie aangegeven
dat er geen sprake kan zijn van het in behandeling nemen van een
kandidaat-lidmaatschapsaanvraag, zolang de HV in functie is. Na de eventuele sluiting van de OHR, vervalt eveneens de functie van de Hoge Vertegenwoordiger en dient het mandaat van de huidige EUSV verruimd en
aangescherpt worden. Nederland acht een operationeel en sterk mandaat
dan wenselijk, opdat de toekomstige EU- vertegenwoordiger voldoende
instrumenten tot zijn of haar beschikking heeft om het hervormingsproces
actief te blijven bevorderen.
1

In februari 2007 besloot de Peace implementation Council een zogenaamde «tijdsgebonden aanpak» te vervangen door het identificeren van vijf doelstellingen waar aan
voldaan moet worden voordat de OHR kan
sluiten.
De overeengekomen doelstellingen zijn:
1) verdeling van staatseigendom (onroerend
goed) over het centrale niveau en entiteiten;
2) oplossing voor overdracht, inventarisatie en
management van defensiebezittingen;
3) duurzame regeling voor de status van
Brèko;
4) akkoord over verdeling van de belastinginkomsten;
5) werkende rechtsstaat;
Tevens zijn ondertekening van de Stabilisatie
en Associatie Overeenkomst en een positieve
beoordeling van de situatie in BosniëHerzegovina door de Peace Implementation
Council Steering Board noodzakelijk voordat
de OHR gesloten kan worden; de twee
«voorwaarden». Vandaar 5 + 2.

Vijf doelstellingen en twee voorwaarden voor sluiting OHR
Tijdens de laatste vergadering van de Peace Implementation Council op
24 en 25 februari jl. werd onvoldoende voortgang geconstateerd t.a.v. de
«5+2 conditionaliteit» om tot sluiting van de OHR te kunnen besluiten. De
doelstellingen op het gebied van staatseigendom en defensiebezittingen
blijven het meest problematisch. De OHR heeft de afgelopen tijd hard
gewerkt om een inventaris van staatseigendom op te stellen; het is nu aan
de autoriteiten om tot een intergouvernementeel akkoord over toedeling
te komen, maar de regering van Republika Srpska heeft de inventaris
verworpen. Een intergouvernementeel akkoord over de verdeling van
defensie-eigendommen is nodig voor de tweede doelstelling. De regeling
van de status van Brcko is bijna voltooid; Republika Srpska moet enkel
nog een elektriciteitswet aanpassen. De doelstellingen op het gebied van
verdeling van belastinginkomsten en een functionerende rechtstaat
kunnen als grotendeels voltooid worden beschouwd, al blijven er zaken
die aandacht behoeven op beide terreinen (uitblijven benoeming directeur
Indirect Taxation Authority en leden van de National Fiscal Council ener-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 521, nr. 137

3

zijds en de uitvoering van de National Strategy for Dealing with War
Crimes en de National Justice Sector Reform Strategy anderzijds).
De aankomende verkiezingen en het gepolariseerde politieke klimaat in
het algemeen in ogenschouw nemend, is het onwaarschijnlijk dat nog
voor de verkiezingen van oktober 2010 het besluit tot sluiting van de OHR
genomen kan worden.
Initiatieven internationale gemeenschap
In het najaar van 2009 is het toenmalige EU Voorzitterschap (Zweden),
samen met de VS en de EU instellingen, een initiatief gestart dat het
«Butmir proces» werd gedoopt. Het doel was om de impasse te doorbreken en te komen tot vervulling van de conditionaliteit voor OHRsluiting en grondwettelijke wijzigingen. Partijen zijn elkaar echter nog niet
genaderd. Besprekingen op technisch niveau gaan verder, maar de kans is
klein dat dit proces alsnog tot resultaten zal leiden; de visies van de drie
partijen op de staatsinrichting liggen te ver uiteen terwijl de posities
verharden in aanloop naar de verkiezingen.
Voor het Spaanse Voorzitterschap is Bosnië-Herzegovina een prioritair
aandachtsgebied. Het Voorzitterschap heeft aangegeven in juni een
bijeenkomst op hoog niveau over de regio te organiseren en in april een
informeel seminar over Bosnië-Herzegovina.
Turkije zet zich sinds kort actief in om de stabiliteit van Bosnië-Herzegovina te verbeteren. Zo organiseerde Ankara trilaterale bijeenkomsten met
de Kroatische en de Bosnische ministers van Buitenlandse Zaken en met
de Servische en Bosnische ministers. Een resultaat daarvan was de
agrément-verlening aan de Bosnische ambassadeur in Belgrado, een
kwestie die al twee jaar vast zat. Ook heeft Turkije aangegeven een
«Bosnia-Herzegovina Group of Friends» op te willen richten.
Samenwerking met het ICTY
Het ICTY constateert dat Bosnië-Herzegovina samenwerkt met het Tribunaal, al blijft de kritiek gelden dat deze samenwerking vooral wordt
gestuurd door verzoeken van het ICTY en niet door een actieve opstelling
van de Bosnische autoriteiten zelf. Het is bekend dat er in BosniëHerzegovina nog ondersteuningsnetwerken voor Mladic bestaan. De
internationale gemeenschap blijft benadrukken dat de autoriteiten in
Bosnië-Herzegovina volledig met het ICTY dienen te blijven samenwerken.
In december heeft de Hoge Vertegenwoordiger het mandaat van de internationale rechters en openbaar aanklagers die voor het Staatshof werken
verlengd met drie jaar. Deze internationale staf werkt aan zaken op het
gebied van oorlogsmisdaden. Hiertoe besloot hij, tot onvrede van met
name premier Dodik van Republika Srpska, omdat het Bosnische parlement het niet eens werd over de verlenging van het mandaat.
Defensiehervorming
De voormalige entiteitlegers worden sinds juli 2007 als één krijgsmacht
onder één commando aangestuurd. Deze centralisatie heeft gezorgd voor
een stabielere organisatie, die nog steeds als voorbeeld mag dienen voor
andere instituties en waarbinnen in ieder geval geen sprake is van een
merkbaar etnisch antagonisme. De integratie op lager niveau moet echter
nog haar beslag krijgen. De strijdkrachten van Bosnië-Herzegovina
worden daarnaast geconfronteerd met grote uitdagingen: budgettaire
beperkingen, verouderd en overtollig materieel en de noodzakelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 521, nr. 137

4

uitstroom van 2500 militairen. Het proces van verdere aanpassing aan
NAVO-structuren (waaronder de realisatie van de Partnership Goals)
wordt intensief begeleid door het in Sarajevo gevestigde NATO Advisory
Team.
Politiehervorming
De politie boekt incidenteel successen, zoals tijdens een recente grote
gezamenlijke politieactie in het noorden van Bosnië-Herzegovina
(Operatie Gornja Maoca) waarbij invallen werden gedaan bij vermeende
moslimterroristen. Over het algemeen echter opereert de Bosnische
politie nog steeds versnipperd en de overeengekomen hervorming moet
verder worden uitgevoerd. De internationale gemeenschap blijft o.a. met
EUPM druk uitoefenen om tot volgende stappen te komen. Voor de langdurige stabiliteit is de uitwerking van de politiewetgeving immers van
groot belang. Het gaat hier met name om operationalisering van agentschappen. De directeuren daarvan zijn onlangs benoemd, hetgeen een
welkome voortgang is. Daarnaast hebben de voorwaarden voor
EU-visumliberalisatie ook betrekking op het functioneren van de politie op
het gebied van openbare orde en veiligheid en grensbewaking. Of BosniëHerzegovina aan de gestelde voorwaarden voor visumliberalisatie op deze
gebieden voldoet, zal moeten blijken uit het assessment-rapport van de
Europese Commissie, dat in het voorjaar van 2010 verschijnt.
EU Police Mission Bosnië-Herzegovina (EUPM)
Op 8 december 2009 is het mandaat van de civiele EUPM verlengd met
twee jaar tot 31 december 2011. De doelstelling van de missie is niet
gewijzigd. EUPM heeft de opdracht in Bosnië-Herzegovina een duurzame
politiestructuur tot stand te brengen die aan de internationale standaarden voldoet. De missie richt zich daarbij op capaciteitsopbouw van
het politieapparaat, met speciale aandacht voor ondersteuning van de
bestrijding van corruptie en de georganiseerde misdaad. Vooral de
samenwerking tussen de politie en de justitiesector krijgt de aandacht. Het
streven is dat de Europese Commissie de activiteiten van EUPM na 2011
overneemt. Nederland neemt aan EUPM deel met zes civiele politiefunctionarissen, vier functionarissen van de Koninklijke marechaussee en een
medewerker van het ministerie van Justitie.
Rol internationale militaire en politie presentie in het politieke proces
Uit onderzoek is gebleken dat de aanwezigheid van EUFOR een geruststellend effect heeft op de bevolking. Belangrijker nog is dat de executieve
aanwezigheid van EUFOR in deze periode van oplopende spanning een
matigende werking heeft op degenen die het politieke proces willen
verstoren. Daarnaast wordt de veiligheidssituatie in Bosnië-Herzegovina
nauwlettend in de gaten gehouden in het kader van de bredere stabiliteit
op de Balkan en kan, indien nodig, militair worden ingegrepen. Alhoewel
de situatie momenteel kalm is, kan er nog niet op vertrouwd worden dat
deze stabiel blijft in aanloop naar de verkiezingen.
Naast de etnische verdeeldheid bedreigen ook de georganiseerde
misdaad (die zich onder meer met mensenhandel, drugshandel en wapenhandel bezighoudt) en corruptie het politieke proces. Tot slot is BosniëHerzegovina, als bekend, een doorvoerland voor de georganiseerde
misdaad (onder andere mensenhandel, drugs en wapens). De verwevenheid tussen politiek en georganiseerde misdaad blijft, zoals overal op de
Balkan, een probleem. De internationale gemeenschap (OHR, EUFOR en
EUPM) stellen alles in het werk om dit te bestrijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 521, nr. 137

5

Perspectief op toetreding Euro-Atlantische structuren
Nederland blijft de landen in de Westelijke Balkan steunen in hun ambities
om verdere aansluiting te vinden bij de EU en de NAVO, waarbij de
landen tegelijkertijd worden aangesproken op de hiertoe gestelde voorwaarden. Een verdere integratie van de regio in de Euro-Atlantische structuren is immers één van de belangrijkste instrumenten voor het bevorderen van duurzame stabiliteit in de regio. De in juni 2008 getekende
Stabilisatie- en Associatie Overeenkomst is inmiddels door uw Kamer
goedgekeurd. De EU assisteert Bosnië-Herzegovina via Pre-Accessie
Fondsen (ruim € 100 miljoen per jaar) om wetgeving aan te passen aan
EU-normen. Circa een derde van de fondsen wordt aangewend voor
projecten in de sfeer van Justitie en Binnenlandse Zaken.
In april 2008 ging de NAVO de Intensified Dialogue(ID) aan met BosniëHerzegovina. Bosnië-Herzegovina heeft vervolgens in oktober 2009
Membership Action Plan (MAP)-status aangevraagd. Daarover is tijdens
de NAVO BZ-ministeriële in december 2009 lang gesproken. Het gebrek
aan voortgang op het gebied van essentiële hervormingen was echter een
struikelblok. Besloten is dat Bosnië-Herzegovina pas aan MAP zal kunnen
deelnemen zodra het land de noodzakelijke voortgang bereikt in hervormingen. Essentie van dit besluit is dat de NAVO het eens is over MAP als
volgende stap, maar dat het tijdstip van een positief besluit van de NoordAtlantische Raad in handen ligt van de leiders in Bosnië-Herzegovina zelf.
De NAVO-ambassadeurs hebben de opdracht gekregen de voortgang die
Bosnië-Herzegovina boekt op het gebied van hervormingen actief te
blijven volgen. In dit kader staat op 23 maart 2010 een reis van de NAR
naar BiH op de agenda. Naar verwachting zal het onderwerp tijdens de
komende informele NAVO-bijeenkomst van ministers van Buitenlandse
Zaken in Talin (april 2010) opnieuw aan de orde komen.
Regionale ontwikkelingen
De landen in de regio rondom Bosnië-Herzegovina spelen een belangrijke
rol voor de stabiliteit van het land. Het eerder genoemde Turkse initiatief
om Servië en Kroatië nauwer bij Bosnië-Herzegovina te betrekken is
daarom zeer lovenswaardig. Over het algemeen spelen Kroatië en Servië,
als belangrijke buurlanden, een constructieve rol hetgeen ook past in de
voorwaarde voor EU-toetreding van goed nabuurschap.
Kroatië en Macedonië zijn de enige EU-kandidaatlidstaten op de Westelijke Balkan. Met Kroatië werden EU-toetredingsonderhandelingen aangevangen in 2005. De overige Balkanlanden worden aangemerkt als potentiële kandidaat-lidstaat: Albanië, Bosnië-Herzegovina, Montenegro, Servië
en Kosovo.
Ontwikkelingsaspecten
Economische situatie
De economische indicatoren voor Bosnië-Herzegovina zijn weinig hoopgevend. De verwachting is dat de economie in 2010 krimpt met 3%. Geregistreerde werkloosheid lag in november 2009 rond 43%. Buitenlandse investeringen, industriële productie en de belastingheffing daalden fors. Sinds
juli 2009 heeft het IMF Bosnië-Herzegovina ondersteund om de financiële
crisis het hoofd te bieden met een stand-by arrangement van ongeveer
€ 1 miljard. De Wereldbank stelt een zachte lening van $100 miljoen ter
beschikking. De aan het stand-by arrangement gekoppelde voorwaarden
(gericht op het inperken van het begrotingstekort) leveren goede resultaten op. Eind februari keurde het parlement van de Federatie de noodza-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 521, nr. 137

6

kelijke wetgeving met betrekking tot bezuinigingen goed, zodat de tweede
tranche betaald zou kunnen worden door het IMF.
Wederopbouw en humanitaire aspecten
Nederland voert een bilateraal ontwikkelingssamenwerkingsprogramma
uit in Bosnië-Herzegovina voor een totaal bedrag per jaar van circa € 10
miljoen. In 2007 besloot de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking dit
programma over een periode van vier jaar uit te faseren.1 Het meerjarenprogramma van de ambassade voor de periode 2008 tot en met 2011
geeft vorm aan deze uitfasering en is gericht op het bevorderen van goed
bestuur en mensenrechten, economische ontwikkeling, vluchtelingenterugkeer en Srebrenica-gerelateerde activiteiten. Op het gebied van
corruptie steunt Nederland financieel de organisatie Transparency International die rapporteert over de mate van transparantie van het openbare
bestuur en die zich de afgelopen jaren kritisch heeft uitgelaten over de
privatiseringen van staatsbedrijven in Republika Srpska. Tevens dringt
Nederland bij de Europese Commissie aan om meer anticorruptieprojecten te financieren onder de EU Pre-Accessie Fondsen.
Nederland besteedt in dit jaar van de parlementsverkiezingen extra
aandacht aan het ondersteunen van organisaties die zich bezighouden
met het monitoren van het verkiezingsproces, die kiezers informeren over
partijprogramma’s en partijbeloften (alsmede de mate waarin die beloften
tijdens de afgelopen vier jaar daadwerkelijk zijn ingelost) en die zich
inspannen voor vrije en onafhankelijke media. Waar mogelijk wordt hierbij
samenwerking gezocht met andere donoren. Nederlandse financiering
van projecten in dit kader zal echter beperkt zijn in verband met de uitfasering van de ontwikkelingsrelatie.
In overeenstemming met de toezegging van de minister van Buitenlandse
Zaken tijdens het debat over het rapport van de enquêtecommissie
Srebrenica op 18 juni 2003 wordt jaarlijks minimaal € 5 miljoen aan
Srebrenica gerelateerde projecten besteed. Dit zal na de uitfasering van de
bilaterale ontwikkelingsrelatie worden voortgezet.
Mandaat en rechtsbasis
Het mandaat en de rechtsbasis voor het optreden van EUFOR blijven van
kracht. De VN-Veiligheidsraad resolutie 1575 onder Hoofdstuk VII van het
VN-Handvest is de basis voor dit optreden. EUFOR is verantwoordelijk
voor de handhaving van de militaire aspecten van annex 1A en Annex 2
van de Dayton akkoorden. Dit betekent dat EUFOR nog steeds toezicht
moet houden op het staakt-het-vuren en de ontwapening van de voormalige Bosnische strijdkrachten en verantwoordelijk is voor een veilige
omgeving waarin de internationale gemeenschap haar werk kan doen.
Voorts ondersteunt EUFOR het ICTY, met inbegrip van de opsporing van
«Persons Indicted for War Crimes» (PIFWCs). Daarnaast ondersteunt
EUFOR de Hoge Vertegenwoordiger. De trainingstaken worden onder
hetzelfde mandaat uitgevoerd. De VN-veiligheidsraad heeft op
18 november 2009 met resolutie 1895 het mandaat van EUFOR met
12 maanden verlengd.
Militaire aspecten
Veiligheidssituatie
1

Zie ook Kamerbrief inzake Uitfaseringsstrategieën Partnerlanden van 3 april 2009
(2008–2009, 31 250, nr. 56, Tweede Kamer).

Op dit ogenblik is de veiligheidssituatie in Bosnië-Herzegovina kalm.
Ondanks hun breed uitgemeten tegenstellingen is er weinig sprake van
openlijke confrontaties tussen de bevolkingsgroepen. Wel bestaan er nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 521, nr. 137

7

steeds gebieden waar meer spanningen heersen dan in andere gebieden.
Dit zijn de gebieden waar verschillende bevolkingsgroepen gezamenlijk
leven, of waar tijdens de oorlog hevig is gevochten, zoals in Mostar en de
voormalige Moslimenclaves in de oostelijke delen van de Republika
Srpska. Van een constructieve vrede is dan ook geen sprake. Voor de
uitgezonden militairen bestaat geen directe veiligheidsbedreiging.
Militair vermogen
Sinds de reductie van EUFOR in 2007 van 6000 naar 2500 militairen en in
2008 verder naar circa 2100, is het operatiegebied in vijf regio’s verdeeld.
In de vijf regio’s bestaat de militaire aanwezigheid van EUFOR uit Liaison
and Observation Teams (LOT) en mobiele Human Intelligence (HUMINT)teams. Daarnaast heeft EUFOR nog een multinationaal manoeuvrebataljon dat is gelegerd in Sarajevo en twee compagnieën Militaire Politie
ten behoeve van de Integrated Police Unit (IPU).
De nadruk van de Nederlandse EUFOR-bijdrage ligt op de LOTs. De teams
bestaan elk uit acht militairen en opereren in specifiek toegewezen
gebieden. Zij vergaren informatie over de veiligheidssituatie en over de
sociale, politieke en economische ontwikkelingen in het inzetgebied. Eventuele spanningen worden zo snel zichtbaar en kunnen in de kiem
gesmoord worden. Bovendien opereren de teams als link tussen EUFOR
en de internationale organisaties in Bosnië-Herzegovina. De LOTs
opereren vanuit woongemeenschappen en zijn gehuisvest te midden van
de lokale bevolking. Daarmee vormen zij voor de Bosnische bevolking het
meest zichtbare deel van EUFOR. Nederland is verantwoordelijk voor het
bemannen van de vier LOT-huizen in Travnik, Mrkonjic Grad, Drvar en
Livno. Nederland is in Regio 1 ook verantwoordelijk voor de bemanning
van het Regionaal Coördinatie Centrum, (RCC- 1) in Banja Luka. In Regio 1
werkt Nederland nauw samen met Bulgarije, Chili, Roemenië en Zwitserland.
De Nederlandse bijdrage aan de IPU van EUFOR bestaat uit een detachement van de Koninklijke marechaussee. De European Gendarmerie Force
geeft leiding aan het hoofdkwartier van de IPU. De Nederlandse functionarissen worden ingezet voor recherchetaken (georganiseerde misdaad en
oorlogsmisdaden) en het analyseren van inlichtingen. Daarnaast ondersteunen zij op verzoek van de Bosnische autoriteiten de politie bij het
verrichten van onderzoek en het uitvoeren van acties. De twee Nederlandse IPU Investigation Teams opereren in het gehele operatiegebied van
EUFOR. Bovendien zijn zes Nederlandse functionarissen geplaatst in de
staf van de IPU.
Tot slot levert Nederland elf staffunctionarissen aan het hoofdkwartier van
EUFOR. Allen zijn geplaatst in Sarajevo. De ondersteuning van de Nederlandse militairen in Bosnië-Herzegovina wordt verzorgd door een Nederlands «National Support Element» op Camp Butmir in Sarajevo.
Trainingscapaciteit voor het Bosnische leger
EUFOR zal vanaf half juni ondersteuning bij capaciteitsopbouw en training
aan de Bosnische strijdkrachten gaan bieden. De afgelopen periode heeft
EUFOR samen met de Bosnische autoriteiten dit programma opgezet. Dit
programma sluit aan bij het programma van de NAVO, dat zich specifiek
richt op het hoogste segment van het Bosnische leger.
Het trainingsprogramma is gericht op het opzetten van een robuuste en
duurzame trainingsstructuur in Bosnië-Herzegovina (het «train de trainer»concept). De thema’s waar dit programma zich op richt, liggen op het vlak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 521, nr. 137

8

van het militair onderwijs, training en doctrine, communicatie- en informatiesystemen, standaardisatie en interoperabiliteit, logistiek, onderhoud,
mijnenruiming en rampenbestrijding. De voortgang zal door EUFOR
worden gemonitord op basis van vast te stellen benchmarks.
Het hoofdkwartier van EUFOR creëert veertig nieuwe functies om deze
nieuwe taak verder vorm te geven en bij de uitvoering te ondersteunen.
De taken worden uitgevoerd in samenspraak met de Bosnische strijdkrachten. De eigenlijke trainingen worden uitgevoerd door zogenaamde
Mobile Training Teams (MTT’s). Deze MTT’s worden ingesteld voor alle
verschillende thema’s. Ze variëren in omvang en worden, afhankelijk van
het deelonderwerp, voor langere of kortere tijd uitgezonden. In totaal
wordt rekening gehouden met een personele bezetting van 70 militairen
voor alle MTT’s samen.
Nederland wil zes militairen bijdragen aan het hoofdkwartier, in de nieuwe
afdeling die zich richt op capaciteitsopbouw en training van de Bosnische
strijdkrachten. Daarnaast wil Nederland vijf militairen gaan plaatsen in de
MTT’s. De MTT’s waaraan Nederland zal gaan bijdragen richten zich op
rampenbestrijding, mijnenruiming, adviseren over EU- en NAVO-doctrine,
«interoperabiliteit, standaardisatie & training» en tot slot op training op
het gebied van communicatie- en informatiesystemen. De functies
worden naar verwachting eind maart of begin april 2010 definitief toegewezen.
De totale Nederlandse bijdrage aan het executieve deel en aan de trainingstaken van EUFOR zal niet hoger zijn dan 85 militairen.
Geweldsinstructie
De door de EU opgestelde Rules of Engagement (ROE) voor EUFOR zijn
gebaseerd op de machtiging van EUFOR onder Hoofdstuk VII van het
VN-Handvest. Het door Nederland, op basis van de ROE opgestelde
Nederlandstalige aide-mémoire voor het kader, en een Instructiekaart
Geweldgebruik voor alle militairen, blijven gehandhaafd.
Overige militaire aspecten
Het grootse deel van de troepenleverende landen zal evenals Nederland
aan EUFOR blijven deelnemen. Het betreft hier onder andere Oostenrijk,
Duitsland, Hongarije, Roemenië en Turkije. In 2010 zullen Spanje, Polen en
Ierland zich terugtrekken uit EUFOR. Deels zullen andere lidstaten, zoals
Oostenrijk, deze gaten vullen. Deels zal de missie op andere wijze moeten
worden ingericht om het mandaat te kunnen realiseren. Dit zal binnenkort
met de lidstaten worden besproken. In totaal nemen twintig EU-lidstaten
en vijf niet EU-landen deel aan de missie.
Op 4 december 2009 heeft de Oostenrijkse generaal-majoor Bernhard Bair
het commando over EUFOR overgenomen van de Italiaanse generaalmajoor Stefano Castagnotto. De regelingen over commandovoering en de
samenwerking tussen de EU en de NAVO in deze operatie zijn niet gewijzigd. De samenwerking tussen de NAVO en de EU in Bosnië-Herzegovina
verloopt goed. Thans zijn voor EUFOR géén aparte operationele en strategische EU-reserves voorzien. EUFOR kan, indien nodig, een beroep doen
op de door de EU en de NAVO gedeelde Over the Horizon Reserve Forces
(ORF) en Strategic Reserve Forces (SRF) van de NAVO en op de tactische
reserve van de NAVO-missie in Kosovo, KFOR, dat als een reserve
fungeert voor EUFOR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 521, nr. 137

9

Financiële gevolgen
De additionele uitgaven die gemoeid zijn met de verlenging van de Nederlandse bijdrage, van 1 juni 2010 tot en met 1 maart 2011, aan de EUFOR
missie in Bosnië-Herzegovina worden geraamd op € 5,4 miljoen (€ 4,1
miljoen in 2010 en € 1,3 miljoen in 2011). De Nederlandse bijdrage zal
bestaan uit maximaal 85 militairen. Voor de periode tot 1 juni 2010 was
€ 3,5 miljoen in de begroting opgenomen. De totale Nederlandse bijdrage
aan deze missie voor geheel 2010 wordt geraamd op €7,6 miljoen en voor
2011 (tot 1 maart 2011) op € 1,3 miljoen.
Voor de ondersteuning van partnerlanden in de LOT-huizen (onder meer
Chili) doet Nederland extra uitgaven. De middelen die Nederland van deze
partnerlanden terug ontvangt worden voor 2010 geraamd op € 0,8
miljoen en voor 2011 (tot 1 maart 2011) op € 0,2 miljoen.
De additionele uitgaven komen ten laste van de structurele voorziening
«uitvoeren crisisbeheersingsoperaties» van de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) op de defensiebegroting. Ook de ontvangsten worden op deze voorziening verantwoord.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De minister van Defensie,
E. van Middelkoop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 521, nr. 137

10