Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 861

Beleidsdoorlichting Infrastructuur en Waterstaat

Nr. 79

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 februari 2023
Hierbij ontvangt u de beleidsdoorlichting van beleidsartikel 18 «Scheepvaart en Havens» van de begroting van het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat. De beleidsdoorlichting is gericht op het gevoerde beleid op
de terreinen binnenvaart, zeevaart en zeehavens in de periode 2015 tot en
met 2020. Aangezien de hieraan gerelateerde uitvoeringsgelden zijn
ondergebracht in het Infrastructuurfonds (inmiddels Mobiliteitsfonds), zijn
ook de relevante delen uit dit fonds in de beleidsdoorlichting meegenomen. Dit betreft artikel 15 Hoofdvaarwegennet en artikel 17.06 Project
Mainport Rotterdam. Ook zijn de relevante extracomptabele fiscale
regelingen meegenomen. Over het voornemen, de opzet en de afbakening
van deze beleidsdoorlichting is uw Kamer op 17 september 2021
geïnformeerd1.
De beleidsdoorlichting vormt een syntheseonderzoek dat is gebaseerd op
bestaande evaluaties, voortgangrapportages en andere bronnen ten
behoeve van inzicht in doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid. De
directe stakeholders zijn in het proces betrokken. Bij de uitvoering van de
beleidsdoorlichting zijn de vragen uit de Regeling periodiek evaluatieonderzoek (RPE) leidend geweest en is een onafhankelijk deskundige
gevraagd een oordeel te geven over de beleidsdoorlichting. Dit oordeel is
eveneens bijgevoegd.
Het Nederlandse maritieme cluster is van significante economische
betekenis voor een handelsland als Nederland. Het Rijk zet in op het
versterken van het maritieme cluster, een aantrekkelijk vestigingsklimaat
om de economische welvaart van Nederland te stimuleren, op het
verbeteren van de maritieme toegang en vaarwegen en het verbeteren
van de milieu en veiligheidspositie van de sectoren.

1

kst-32861-79
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 32 861, nr. 68.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 861, nr. 79

1

Naast de thema’s bereikbaarheid, veiligheid en concurrentiepositie en
gelijkspeelveld is er meer aandacht uitgegaan naar thema’s als
duurzaamheid en digitalisering. Daarbij is ook rekening gehouden met de
aandachtspunten die door uw Kamer zijn meegegeven2.
In de periode 2015–2020 zijn de uitgaven op artikel 18 toegenomen van
€ 11 miljoen (in 2015) naar € 81 miljoen (in 2020). Dit wordt met name
veroorzaakt door een toename van incidentele bijdragen aan medeoverheden, onder andere voor schadeherstelwerkzaamheden na orkanen op
de BES-eilanden en diverse infrastructuurprojecten. De uitgaven op
artikel 15 van het Infrastructuurfonds zijn in dezelfde periode gestegen
van € 872 miljoen tot circa € 1 miljard in 2020. Deze stijging is met name
het gevolg van toegenomen netwerkgebonden kosten bij Rijkswaterstaat
en een toename in de uitgaven aan geïntegreerde contractvormen/PPS.
Doordat het algemene beleidsdoel uit de Rijksbegroting geen directe
koppeling kent met subdoelen en verbonden beleidsinzet, was het voor de
onderzoekers op het niveau van een syntheseonderzoek niet mogelijk een
uitspraak te doen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het
beleid. Op individuele onderdelen kon er in algemene zin geconcludeerd
worden dat de meeste beleidsinstrumenten als waarschijnlijk cq.
doeltreffend zijn beoordeeld. Voorbeelden daarvan zijn de tonnageregeling en afdrachtvermindering zeevaart, ZeehavenInnovatieproject,
Project Mainportontwikkeling Rotterdam, toezicht op het loodswezen,
tijdelijke regeling Quick Wins Binnenhavens, subsidieprogramma
Innovaties Duurzame Binnenvaart. Wat betreft de doelmatigheid blijft het
moeilijk om goed inzicht te verwerven. Evaluaties slagen er vaak niet in
om daar duidelijke uitspraken over te doen, omdat het niet altijd mogelijk
is om kwantitatieve effecten van het beleid, bij de opzet, in beeld te
brengen.
De onafhankelijke deskundige voor deze beleidsdoorlichting, emeritus
prof. mr. dr. B. van Wee verbonden aan de TU Delft, merkt op dat de
beleidsdoorlichting op een gedegen en zorgvuldige wijze is uitgevoerd en
dat de rapportage systematisch en helder is. Gelet op de moeilijkheid van
het bepalen van causale relaties tussen het gevoerde beleid en de
uitkomsten geeft hij aan dat het van toegevoegde waarde zou zijn indien
de onderzoekers tot een conceptueel model waren gekomen. Het model
kan aangeven hoe beleid van invloed is (of kan zijn) op uitkomsten en hoe
dit met indicatoren wordt gemeten. Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) zal gevraagd worden dit element mee te nemen in een breder
onderzoek naar de zeggingskracht van indicatoren. Ook wordt dit
onderwerp meegenomen in het verbetertraject van de Strategische
Evaluatie Agenda van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en
landt de hieruit volgende inzichtbehoefte in de SEA 2023.
De onderzoekers doen een aantal aanbevelingen. De reactie hierop is in
deze brief gegroepeerd. De aanbevelingen betreffen enerzijds de
evaluatiesystematiek en anderzijds de inhoudelijke aard van het beleid.
Wat dat eerste betreft is er in het kader van de «Strategische Evaluatie
Agenda»(SEA) aandacht voor de verbetering van evaluaties. Dit
instrument is bedoeld voor een betere evaluatie-planning, met een
logische link naar de periodieke beleidsdoorlichting, en om meer inzicht te
krijgen in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid. Daarnaast
zal ook specifiek gekeken worden naar het uitvoeren van evaluaties op
relevante cluster-brede thema’s of domeinen. Dit wordt dus breder binnen
IenW opgepakt en enkele inhoudelijke aanbevelingen van de onderzoekers bij deze beleidsdoorlichting zullen in dat traject worden meege2

Procedurevergadering van de vaste Kamercommissie IenW, d.d. 29 september 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 861, nr. 79

2

nomen. Hierbij valt specifiek te denken aan het uitvoeren van evaluaties
naar clusterbrede thema’s of domeinen, zoals multimodaal goederenvervoer. Onderdeel hiervan is ook het onder de loep nemen van de
beleidsdoelen zoals nu geformuleerd in de beleidsbegroting Hoofdstuk
XII. Naar verwachting zal een volgende beleidsdoorlichting aan zeggingskracht winnen met deze acties en extra «dedicated» inzet op maritieme
beleidsevaluaties.
Een aanbeveling van inhoudelijke aard betreft de verbreding van het
toepassingsgebied van de fiscale maatregelingen voor de zeevaart. Over
hoe de Staatssecretaris van Financiën en ik daarmee om willen gaan,
verwijs ik naar mijn brief3 bij de evaluatie van deze regelingen waarbij de
motie van het lid Stoffer4 zal worden meegenomen.
Een ander belangrijk aandachtspunt van de onderzoekers betreft het
inhalen van uitgesteld onderhoud en het toekomstbestendig maken van
het hoofdvaarwegennetwerk. Dit onderwerp is gerelateerd aan het reeds
gestarte traject rondom het basiskwaliteitsniveau (BKN) waarover u
separaat geïnformeerd bent5. De onderzoekers hebben verschillende
besparingsvarianten uitgewerkt. Hierbij is ook gekeken naar de instandhoudingsbudgetten voor het hoofdvaarwegennet. Belangrijk
aandachtspunt daarbij is dat de begroting 2022 als basis is genomen en
dat de extra middelen voor instandhouding die in het Coalitieakkoord zijn
vrijgemaakt, pas daarna zijn toegevoegd; stapsgewijs oplopend naar
€ 1,25 miljard per jaar en structureel vanaf 2038 voor het Mobiliteitsfonds
en € 0,25 miljard structureel vanaf 2026 voor het Deltafonds. Om
prestaties en budget in balans te brengen is er reeds een traject opgestart
om te komen tot een basiskwaliteitsniveau. Zoals in de eerder genoemde
Kamerbrief BKN is aangegeven, wordt u voorafgaand aan het Commissiedebat Strategische keuzes bereikbaarheid in maart 2023 nader geïnformeerd over het gedefinieerde basiskwaliteitsniveau.
Tot slot wordt geadviseerd om te onderzoeken in hoeverre een beroep kan
worden gedaan op (meer) Europese subsidies. Deze aanbeveling zal
breder worden bezien in het kader van de gehele portefeuille van
aanlegprojecten en Vervanging en Renovatie. Alvorens een uitspraak te
doen in hoeverre dit een bron van financiering kan zijn, zal eerst verder
onderzoek gedaan moeten worden.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

3

Kamerstuk 31 409, nr. 357.
Kamerstuk 31 409, nr. 392.
5
Kamerstuk 29 385, nr. 116.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 861, nr. 79

3