Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 470

Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de
Gaswet in verband met het verankeren op het
niveau van wet in formele zin van het verbod tot
privatisering van netten en netbeheerders

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 17 september 2010
Ik ben de leden van de vaste Kamercommissie van Economische Zaken
zeer erkentelijk voor het snel uitbrengen van het verslag. Ik ben verheugd
te constateren dat de leden van de PvdA en de VVD instemming geven
aan het wetsvoorstel.
De leden van de CDA fractie vroegen een bevestiging of het verankeren
van het privatiseringsverbod in een wet in formele zin de zekerheid met
zich meebrengt dat de aandelen in de netbeheerders en de eigendom van
de netten niet buiten de kring van de overheid gebracht kunnen worden.
Ik kan dit bevestigen. Nu geldt het privatiseringsverbod al op grond van
de algemene maatregel van bestuur waarin dat verbod is neergelegd. Die
maatregel dient te worden bezien in het licht van de eerdere uitdrukkelijke
afwijzing van de mogelijkheid van (minderheids)privatisering door de
Tweede Kamer der Staten-Generaal (zie Kamerstukken II 2006/07, 30 212,
nr. 58, blz. 13 en het advies van de Raad van State, Kamerstukken II
2009/10, 32 470, nr. 4). De uitspraak van het gerechtshof Den Haag heeft in
de geldigheid van het privatiseringsverbod geen verandering gebracht.
Door dat verbod thans direct op het niveau van wet in formele zin te
verankeren wordt het absolute karakter van dat verbod bevestigd. Zoals
bekend is de regering overigens van mening dat de arresten van het
Gerechtshof op het punt van het absolute karakter van het huidige
privatiseringsverbod onjuist zijn. De regering heeft onder andere
daartegen cassatieberoep bij de Hoge Raad ingesteld.
De leden van de SP-fractie vroegen of het voorliggende wetsvoorstel iets
aan de situatie van Delta en Eneco wijzigt. Dat is niet het geval. De situatie
voor Delta en Eneco is dat zij in ieder geval niet verplicht zijn te splitsen
tot het moment dat de Hoge Raad uitspraak heeft gedaan in cassatie. Tot
dat moment komt de beslissing om al dan niet tot (vrijwillige) splitsing
over te gaan geheel aan Delta en Eneco. Gehele of gedeeltelijke privatisering van deze bedrijven is uitgesloten zolang geen splitsing is gerealiseerd waarbij de netbeheerders en netten in overheidseigendom blijven
berusten.

kst-32470-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 470, nr. 6

1

In antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie of niet in breder
verband te weinig kaderstelling in wetten in formele zin plaatsvindt, merk
ik op dat het vast beleid is, zoals neergelegd in de aanwijzing voor de
regelgeving, dat hoofdelementen van een regeling vastgelegd worden op
het niveau van wet in formele zin. De specifieke opzet van het privatiseringsverbod is vooral historisch verklaarbaar. Bij de aanvankelijke
vormgeving van een regeling over de eigendom van de aandelen in de
netbeheerders was nog de gedachte om de mogelijkheid van minderheidsprivatisering op termijn open te laten. Deze mogelijkheid is nadien
echter in overleg met de Staten-Generaal uitdrukkelijk afgewezen, hetgeen
ook tot uitdrukking kwam in een gewijzigde formulering van het privatiseringsverbod in combinatie met toezeggingen aan de Staten-Generaal over
het altijd voorhangen van elke wijziging van de algemene maatregel van
bestuur waarin dat verbod is neergelegd, voor zover dat (minderheids)privatisering met zich mee zou brengen. Dit wetsvoorstel codificeert en
verankert op het niveau van de wet in formele zin het absolute karakter
van het privatiseringsverbod.
De leden van de fractie van GroenLinks vroegen naar de stand van zaken
met betrekking tot het voornemen van de regering om in cassatie te gaan
tegen de uitspraak van het Gerechtshof inzake het groepsverbod en
daarover nadere informatie te verstrekken. De Staat heeft op 26 augustus
2010 Essent, Eneco en Delta gedagvaard voor de rolzitting van de Hoge
Raad op 3 september. Daarmee is het cassatieberoep bij de Hoge Raad
aanhangig gemaakt. De Staat heeft de Hoge Raad op 2 september een
verzoek om spoedbehandeling doen toekomen met het oog op een
uitspraak voor 1 januari 2011. De energiebedrijven hebben op dit
spoedverzoek gereageerd door aan te geven tot op zekere hoogte te
willen meewerken aan een versnelling van de procedure (Essent) respectievelijk geen zwaarwegende
belangen te zien die een versnelling van de behandeling deze zaken door
de Hoge Raad zouden vergen (Eneco, Delta). De procedure verkeert thans
in het stadium waarin door de Hoge Raad moet worden aangegeven
wanneer de Staat de dagvaardingen kan toelichten en de energiebedrijven
kunnen reageren op de dagvaardingen door de Staat. De Hoge Raad zal
ook moeten beslissen of een versnelling van de behandeling aan de orde
is en zo ja op welke wijze deze versnelling kan worden vormgegeven. Het
is onzeker of de Hoge Raad tot een uitspraak kan komen voor 1 januari
2011. Voor de goede orde merk ik op dat de procedures voor de Hoge
Raad veelal schriftelijk geschieden en een mondelinge toelichting ter
zitting niet vaak voorkomt. Ook hier is het evenwel aan de Hoge Raad om
te beslissen op welke wijze de procedure wordt gevoerd, met inachtneming van de standpunten van de partijen dienaangaande.
De leden van de fractie van de ChristenUnie stelden een aantal vragen
over het groepsverbod. De leden vroegen of de regering gedwongen
splitsing nog steeds noodzakelijk acht en waarom de regering de
mogelijkheid van vrijwillige splitsing ontoereikend acht. In dit verband
vroegen de leden of de regering van mening is dat Nederland te vroegtijdig besloten heeft tot splitsing over te gaan. In reactie op de vragen van
deze leden merk ik op dat de centrale gedachte achter de Wet onafhankelijk netbeheer is dat het publiek en onafhankelijk netbeheer wordt
geborgd. De bescherming van publieke belangen, zoals transparantie van
de energiemarkt, leveringszekerheid en de bescherming van de
consument staan centraal. De Wet onafhankelijk netbeheer richt zich
vanuit die gedachte op meerdere effecten die bijdragen aan het realiseren
en beschermen van de publieke belangen. Ten eerste borgt de ontvlechting van de energiebedrijven de onafhankelijkheid en de integriteit van de
Nederlandse energienetwerken definitief. Aan geïntegreerde bedrijfsvoering op consolidatiebasis is en blijft inherent dat het netwerk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 470, nr. 6

2

onderdeel is van een bredere strategische en commerciële afwegingen,
die de concernleiding moet maken en waarin het belang van publiek
netbeheer concurreert met andere (commerciële) belangen. Het groepsverbod voorkomt dat (commerciële) nevenactiviteiten ten koste gaan van
het netbeheer. Daarmee versterkt het groepsverbod ook de betrouwbaarheid van de netwerken en daarmee de leveringszekerheid. De
splitsing biedt de commerciële energiebedrijven de ruimte om te opereren
op de Noordwest Europese markt, zonder dat de integriteit van de netten
in het geding is. Dit is ook noodzakelijk omdat de Nederlandse energiebedrijven op die manier kunnen profiteren van schaalvoordelen, wat
bijdraagt aan hun toegang tot primaire energiebronnen. De splitsing
garandeert voorts een gelijk speelveld voor alle energieaanbieders in
Nederland ten bate van de Nederlandse afnemer. Meerdere energieaanbieders concurreren over de onafhankelijke netwerken om de gunst van
de afnemer. Tot slot vergroot de Wet onafhankelijk netbeheer de transparantie van de energiesector en vereenvoudigt het toezicht. Dit vergroot de
effectiviteit van de regulering. De praktijk toont overigens al aan dat de
afgesplitste netwerkbedrijven zich concentreren op het realiseren en
beschermen van publieke belangen en hun activiteiten daarop richten. In
dit verband wijs ik op de initiatieven op het gebied van de slimme netten,
de pilots voor de elektrische auto of een efficiënte inrichting van het
netbeheer. De stelling dat Nederland vroegtijdig is overgegaan tot
splitsing bestrijd ik derhalve. Juist de borging van het publiek en onafhankelijk netbeheer in Nederland, mede ingegeven door de marktontwikkelingen in Europa, noodzaakt tot de splitsing van de energiebedrijven. De
invulling van de richtlijn in andere lidstaten doet daar niets aan af. Het
belang van de splitsing was en is evident. Gegeven de huidige inzichten is
het belang van splitsing alleen maar toegenomen en derhalve acht ik
splitsing van geïntegreerde energiebedrijven onverkort noodzakelijk.
Deze leden vroegen naar de gevolgen voor reeds gesplitste bedrijven en
de geïntegreerde bedrijven. Ik merk op dat de arresten van het
Gerechtshof Den Haag geen directe gevolgen hebben voor die bedrijven
waarbij de splitsing reeds is afgerond. Bedrijven die nog niet gesplitst zijn
hoeven vooralsnog niet te voldoen aan het groepsverbod. Zij dienen
echter in hun afweging te betrekken dat de Hoge Raad nog definitief
uitspraak moet doen over de geldigheid of onverbindendheid van het
groepsverbod en het verbod op nevenactiviteit. Een inschatting van de
eventuele schade en kosten die voortvloeien uit deze uitspraken van het
Gerechtshof, is op dit moment prematuur. Eerst dient te blijken of de Hoge
Raad de arresten van het Gerechtshof in stand laat.
Deze leden vroegen tot slot naar de inschatting van financiële schade en
risico’s van gedwongen splitsing voor energiebedrijven, de wijze waarop
deze inschatting heeft plaatsgevonden en of deze voldoende zijn
ingeschat in 2006, voorafgaand aan het aannemen van de splitsingswet.
De Wet onafhankelijk netbeheer is in de ontwerpfase zorgvuldig
voorbereid en beoordeeld op de financiële en juridische risico’s. Bij het
ontwerpen van het wetsvoorstel is gekeken naar de risico’s verbonden
aan cross border leases, de fiscale gevolgen, de verenigbaarheid van de
wet in relatie tot het Europees verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens en de fundamentele vrijheden, de verenigbaarheid van de
wet in relatie tot investerings-beschermingsovereenkomsten en uiteraard
ook de verenigbaarheid van de wet met het Europees recht, in het
bijzonder met het vrij verkeer van kapitaal, de vrijheid van vestiging en de
regels inzake staatssteun. Tevens zijn de kosten van de splitsing alsmede
de implementatie van de «vette» netbeheerder uitgebreid in kaart
gebracht. In dit verband wijs ik ook op het rapport van de validatiecommissie onder leiding van de heer Kist. Deze commissie had als doel de
kosten en baten en risico’s van het wetsvoorstel te valideren. Onderdeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 470, nr. 6

3

van de eindrapportage is een uitgebreide maatschappelijke kosten-baten
analyse van het Centraal Plan Bureau, die de welvaartseffecten in kaart
heeft gebracht. Het CPB becijferde een positief netto welvaartseffect
oplopend tot een bedrag van € 1 mld. Bij alle genoemde aspecten is in
overleg met uw Kamer bezien of het wetsvoorstel Wet onafhankelijk
netbeheer voldoende onderbouwd was, de mogelijke gevolgen voldoende
ingeschat waren en is bezien of door middel van overgangsrecht of
nadere toelichtingen risico’s konden worden voorkomen of gemitigeerd.
Zo is uitgebreid overgangsrecht opgesteld om de risico’s ten aanzien van
de Cross Border Lease contracten te minimaliseren. Deze risico’s hebben
zich niet voorgedaan. Ten aanzien van de Europeesrechtelijke aspecten is
advies ingewonnen bij de Landsadvocaat en is het wetsvoorstel
voorgelegd aan de ambtelijke diensten van de Europese Commissie juist
op het punt van de verenigbaarheid met het Europees recht. Tevens is het
wetsvoorstel onder de aandacht gebracht van de meest betrokken
Europese commissarissen (energie, mededinging en interne markt) en
heeft toenmalig commissaris energie Piebalgs door zijn ambtenaren een
inhoudelijke bijdrage laten leveren voor het wetsontwerp. Tijdens de
parlementaire behandeling is op verschillende momenten nader aandacht
besteed aan de Europeesrechtelijke verenigbaarheid van het wetsvoorstel.
Voor wat betreft de financiële kosten verbonden aan de ontvlechting van
de energiebedrijven en de implementatie van de «vette» netbeheerder
merk ik op dat deze op basis van de reeds beoordeelde splitsingsplannen
in lijn zijn met de inschatting van kosten die gemaakt is tijdens de
totstandkoming van het wetsvoorstel en die bedragen ongeveer € 400
mln. Een inschatting van de eventuele schade en kosten die voortvloeien
uit deze uitspraken van het Gerechtshof, is op dit moment prematuur.
Eerst dient te blijken of de Hoge Raad de arresten van het Gerechtshof in
stand laat.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 470, nr. 6

4