Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 532

Nationalisatie SNS REAAL

Nr. 45

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juli 2015
Met deze brief wil ik u informeren over het verloop van het verkoopproces
van de verzekeringsgroep REAAL, onderdeel van SNS REAAL, aan de
Chinese verzekeraar Anbang. Dit in aanvulling op mijn brief van
16 februari jl.1 Inmiddels is een definitieve koopovereenkomst met
Anbang gesloten. De laatste voorwaarde waaraan nog moet worden
voldaan is de toestemming van de Chinese toezichthouder op de
verzekeringssector («CIRC»).
Zoals bekend heeft de overheid in 2013 SNS REAAL genationaliseerd om
de financiële stabiliteit zeker te stellen. Het was vanaf het begin duidelijk
dat dit een tijdelijke noodmaatregel betrof. Als onderdeel van de met de
Europese Commissie afgesproken herstructurering van SNS REAAL,
diende de verzekeringsgroep REAAL te worden verkocht.
Per 30 juni 2015 is de verkoopovereenkomst tussen SNS REAAL en
Anbang getekend, nadat enkele aanpassingen overeen zijn gekomen,
waarover ik u hieronder nader bericht. In dit verkooptraject is nu een
volgende belangrijke stap gezet doordat de Nederlandsche Bank (hierna:
DNB) als prudentieel toezichthouder op de Nederlandse verzekeringssector op 3 juli jl. de voor verkoop van REAAL aan Anbang benodigde
verklaring van geen bezwaar (vvgb) heeft afgegeven. De toestemming van
de Chinese toezichthouder op de verzekeringssector («CIRC») is nog een
voorwaarde waar aan moet worden voldaan. De verwachting is dat
duidelijkheid hierover in de loop van deze zomer zal worden verkregen.
De nieuwe eigenaar van REAAL zal een kapitaalinjectie in REAAL doen
van EUR 1,35 miljard. Dit komt ten goede aan de verzekeraar met ruim zes
miljoen polishouders en 4000 werknemers. De verkoop maakt daarnaast
de terugbetaling mogelijk van de interne leningen van SNS Bank en SNS
REAAL die aan de verzekeringsgroep REAAL zijn verstrekt ter waarde van
EUR 552 miljoen plus rente.
1

kst-33532-45
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Zie Kamerstuk 33 532, nr. 39. De voorwaardelijke koopovereenkomst is op 14 februari jl.
getekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 45

1

De verkoopprijs voor de aandelen REAAL en belastingvorderingen is op
EUR 85 miljoen vastgesteld. Daarbij is afgesproken dat SNS REAAL de
belastingvordering op REAAL over de jaren 2013 en 2014 euro aan
Anbang overdraagt; deze vordering van SNS Reaal op Reaal bedraagt
naar beste conservatieve schatting circa EUR 85 miljoen. Netto, na
verrekening van de belastingvorderingen, is de verkoopprijs daarmee
circa EUR 1.2
De verwachte verkoopprijs voor de aandelen was op 14 februari jl. EUR
150 miljoen (exclusief verrekening van belastingvorderingen). Dat deze
prijs lager is vastgesteld komt door de toename van de benodigde
kapitaalinjectie door Anbang. De benodigde kapitaalinjectie werd op
16 februari nog geschat in de orde van EUR 770 miljoen tot EUR 1 miljard
en is nu vastgesteld op EUR 1,35 miljard (toename van EUR 580 miljoen –
EUR 350 miljoen).
In het onderstaande licht ik u bovenstaande aanpassingen in de verkoopovereenkomst, waarover in de loop van mei en juni nader is onderhandeld, toe. NLFI heeft mij daarover geadviseerd; dat advies treft u als
bijlage aan bij deze brief3.
Aanpassingen in de verkoopovereenkomst
Op 14 februari was overeengekomen dat Anbang een kapitaalinjectie zal
doen, als onderdeel van de verklaring van geen bezwaar procedure. Per
ultimo 2014 betrof dat naar schatting een kapitaalinjectie van tussen EUR
770 miljoen en EUR 1 miljard. De prijs voor de aandelen in REAAL was
daarbij vastgesteld op EUR 150 miljoen. Gegeven de relatief lange periode
tussen het tekenen van de voorwaardelijke koopovereenkomst en de
levering van de aandelen, door onder andere de benodigde goedkeuringen van de toezichthouders, was het toen nog niet mogelijk een
definitieve waarde van REAAL vast te stellen. Daarom is in februari een
prijsaanpassingmechanisme afgesproken waardoor de definitieve waarde
van REAAL afhankelijk werd gemaakt van de ontwikkelingen in deze
tussenliggende periode. De prijs kon hoger uitvallen indien er zich tussen
het tekenen van de overeenkomst en 30 juni 2015 positieve ontwikkelingen voordeden; de prijs kon ook lager uitvallen bij negatieve
ontwikkelingen.
In de loop van mei bleek dat REAAL een kapitaalinjectie van EUR 1,35
miljard nodig had om tot een voldoende niveau van kapitalisatie te
komen. Dit is EUR 350–580 miljoen meer dan geraamd ten tijde van het
tekenen van de voorwaardelijke overeenkomst. De hogere benodigde
kapitaalinjectie had zich moeten vertalen in een lagere verkoopkoopprijs
voor de aandelen («communicerende vaten»). Het tegengestelde was
echter het geval, de verkoopprijs van de aandelen nam toe. Dit kwam
doordat voor de waardering van de verkoopprijs van de aandelen een
andere curve (ECB-AAA curve) werd gebruikt dan die voor de berekening
van benodigde herkapitalisatie (swap curve). Het is gebruikelijk dat deze
curves gelijke pas houden. Door het uitzonderlijke monetaire beleid van
de ECB liepen de curves, en daarmee de resultaten van de daarop
gebaseerde waarderingsmethodes, ongebruikelijk uit elkaar. Dit had als
gevolg dat Anbang onder de voorwaarden in de voorwaardelijke
overeenkomst een hogere prijs zou moeten betalen én meer kapitaal zou

2

Dit is bedoeld om de koper, Anbang, zekerheid te geven over de hoogte van de belastingvorderingen. Voor meer, precieze details over dit mechanisme verwijs ik u naar de bijgevoegde brief
van NLFI.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 45

2

moeten injecteren. Dat was, zoals hierboven reeds is opgemerkt, niet
beoogd. In de bijgevoegde brief van NLFI wordt dit nader toegelicht4.
Om de transactie alsnog te doen slagen zijn de volgende aanpassingen
overeengekomen in de koopovereenkomst:
– een benodigde kapitaalinjectie van EUR 1,35 miljard, die binnen drie
maanden na overdracht van de aandelen moet plaatsvinden.
– de verkoopprijs voor de aandelen van EUR 150 miljoen wordt
bijgesteld naar 1 EUR. Daarbij is tevens afgesproken dat SNS REAAL
de belastingvordering op REAAL over de jaren 2013 en 2014 aan
Anbang overdraagt; deze vordering bedraagt naar beste conservatieve
schatting EUR 85 miljoen.
– het prijsaanpassingmechanisme vervalt.
– het recht van Anbang om op basis van de daling van het IFRS equity
van de transactie af te zien vervalt.
– Anbang krijgt meer tijd (180 i.p.v. 90 dagen na overdracht van de
aandelen) om de leningen af te lossen die SNS REAAL en SNS Bank
hebben verstrekt aan REAAL en SRLEV (een van de dochters van
REAAL). Voor de lening verstrekt door SNS Bank geldt een uiterste
datum van aflossing van 31 december 2015.
De overige afspraken in de overeenkomst, waarover ik u in mijn brief van
16 februari heb ingelicht (Kamerstuk 33 532, nr. 39), zijn ongewijzigd
gebleven. In de bijlage bij deze brief zijn de gevolgen voor de begroting,
het EMU-saldo en de EMU-schuld toegelicht. De Europese Commissie is
akkoord met deze aanpassingen van de verkoopovereenkomst.
De lagere verkoopprijs is een tegenvaller voor het beeld van gedane
investeringen en verwachte opbrengsten. Deze lagere verkoopprijs (EUR
150 miljoen minder) is echter in de geest van wat de partijen met elkaar
hadden afgesproken, aangezien de kapitaalinjectie door Anbang ook
groter is (EUR 350–580 miljoen). Daarbij is door het schrappen van het
prijsaanpassingmechanisme en het vervallen van het recht om van de
transactie af te zien, meer zekerheid gekregen dat de verkoop doorgang
kan vinden. Hierdoor krijgt REAAL meer zekerheid over haar toekomst,
wat ook van groot belang is voor de polishouders van de verzekeringsgroep REAAL. Daarnaast maakt de verkoop de aflossing mogelijk van de
interne leningen die SNS Bank en SNS REAAL aan de verzekeringsgroep
REAAL hebben verschaft ter waarde van EUR 552 miljoen plus rente.
Met het verkrijgen van de verklaring van geen bezwaar door Anbang en
de aangepaste verkoopovereenkomst zijn belangrijke stappen gezet in het
verkoopproces van REAAL. Een stap die nog genomen moet worden in dit
proces is het verkrijgen door Anbang van toestemming van de Chinese
toezichthouder op de verzekeringssector («CIRC»). Zoals hierboven
aangegeven wordt dat in de loop van de zomer verwacht.
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief van 16 februari 2015 (Kamerstuk
33 532, nr. 39) over de voorwaardelijke verkoop van REAAL, zal na de
definitieve verkoop van REAAL de band tussen de holding SNS REAAL en
SNS Bank worden verbroken door de bank onder NLFI/de Staat te
plaatsen. De holding zal daarna op termijn worden ontmanteld, nadat
deze aan haar verplichtingen heeft voldaan. Ik zal uw Kamer informeren
wanneer dit het geval is.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 45

3

Bijlage 1

Gevolgen voor de begroting, het EMU-saldo en de
EMU-schuld(actualisatie overzicht uit brief over voorwaardelijke
verkoop van 16 februari jl. (Kamerstuk 33 532, nr. 39)
Deze paragraaf schetst de verwachte budgettaire gevolgen op basis van
de huidige stand van zaken. Uiteindelijk is het aan het Centraal Bureau
voor de Statistiek en Eurostat om de gevolgen op het EMU-saldo en de
EMU-schuld vast te stellen. De gevolgen voor EMU-saldo, EMU-schuld en
uitgavenkader zijn vooralsnog ongewijzigd ten opzichte van de brief van
16 februari (Kamerstuk 33 532, nr. 39). Het beeld van de gedane investeringen en verwachte opbrengsten is enigszins verslechterd door de lagere
verkoopopbrengst voor REAAL.
Effect op de uitgavenkaders
De voorwaardelijke verkoop van REAAL had en heeft ook na de aanpassingen geen gevolgen voor de uitgavenkaders. In de begrotingsregels is
namelijk bepaald dat alle kosten en opbrengsten van de interventies in de
financiële sector niet relevant zijn voor het uitgavenkader.
Effect op het EMU-saldo
De verkoopopbrengst van REAAL heeft geen directe gevolgen voor het
EMU-saldo. De verkoop van REAAL is een transactie tussen twee
marktpartijen. Er gaat dus geen geld van of naar de overheid. Dit blijft ook
na de aanpassingen het geval.
Na verkoop van REAAL en de verplaatsing van de SNS Bank, zoals
toegelicht in mijn brief van 16 februari 2015 (Kamerstuk 33 532, nr. 39),
resteert een holding zonder activiteiten of dochters. De Holding zal
daarom niet langer onderdeel zijn van de marktsector, maar van de
overheidssector5. Door deze herclassificatie worden de uitgaven en
ontvangsten van de Holding toegerekend aan het EMU-saldo. Dit effect
wordt voorzichtigheidshalve geraamd op 0,05% bbp in 2015 in de
veronderstelling dat de belangrijkste uitgaven van de holding al in 2015
plaatsvinden. De aanpassingen hebben ook hier geen effect op.
Effect op EMU-schuld
De verkoopopbrengst van REAAL heeft ook geen directe gevolgen voor de
EMU-schuld. De verkoop van REAAL is een transactie tussen twee
marktpartijen. Er gaat dus geen geld van of naar de overheid en daarmee
treden er geen gevolgen op voor de EMU-schuld.
Tot slot vindt u hieronder een geactualiseerd overzicht van alle gedane
investeringen en (verwachte) opbrengsten met betrekking tot SNS REAAL.
De lagere verkoopopbrengst voor REAAL vertaalt zich in een lagere
opbrengst voor de afwikkeling van SNS REAAL ter hoogte van eenzelfde
bedrag. Hiermee verandert het plaatje in negatieve zin en resteert er een
(verwachte) negatieve opbrengst van circa EUR 93 miljoen in plaats van
een kleine plus van EUR 52 miljoen. Dit bedrag is met grote onzekerheid
omgeven (zie onder).
Ik wil bij dit overzicht, net als in mijn brief van 16 februari (Kamerstuk
33 532, nr. 39), twee punten benadrukken:

5

Een vergelijkbare casus vormt de vastgoedbeheerorganisatie Propertize die de vastgoedleningen afwikkelt en geen nieuwe activiteiten ontplooit, deze is ook geherclassificeerd tot de
overheidssector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 45

4

–

–

De onzekerheid van de opbrengsten (zoals opbrengst SNS Bank en
afwikkeling Propertize) zijn aangeduid als «hoge onzekerheid». Deze
onzekerheden kunnen zich zowel positief als negatief materialiseren.
Inzicht in de kosten en opbrengsten van de ingreep bij SNS REAAL is
belangrijk; de hoofdreden van deze ingreep was echter het waarborgen van de financiële stabiliteit. Zonder ingreep zouden de kosten voor
de maatschappij zeer hoog zijn geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 45

5