Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

108
Vragen van het lid Van Haga (Groep Van Haga) aan de Ministers van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en voor Natuur en Stikstof over het
bericht «Boerin Anje is piekbelaster en vreest toekomst» (ingezonden
28 augustus 2023).
Antwoord van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 28 september 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2023–2024, nr. 26.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Boerin Anje is piekbelaster en vreest
toekomst»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u van het feit dat u met het afpakken van vergunningen zowel
gezonde boerenbedrijven als mensenlevens verwoest? Kunt u deze vraag
gedetailleerd beantwoorden en meenemen dat bedrijven door uw toedoen
niks meer kunnen, aangezien overname en of investering niet meer kan, want
de bankt werkt daar niet aan mee?
Antwoord 2
Ondernemers die onder de aanpak piekbelasting vallen, kunnen vrijwillig
door middel van (een combinatie van) extensiveren, innoveren, omschakelen
en verplaatsen hun stikstofuitstoot reduceren. Ook kunnen deze ondernemers
gebruik maken van een vrijwillige beëindigingsregeling. Onderdeel van de
beëindigingsregeling betreft het (laten) doorhalen van de vigerende vergunningen. Ondernemers die onder de aanpak vallen, staan voor grote keuzes
ten aanzien van de toekomst van hun bedrijf. Ik snap dat dit zorgen en vragen
oproept. Door middel van gesprekken met zaakbegeleiders, kunnen deze
zorgen geadresseerd worden. Ik hecht eraan te benadrukken dat deelname
aan de aanpak piekbelasting vrijwillig is. Tegelijkertijd snap ik dat dit voor

1

ah-tk-20232024-108
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Hart van Nederland, 24 augustus 2023, «Boerin Anje is piekbelaster en vreest toekomst:
«Wachten tot overheid de trekker overhaalt»» (https://www.hartvannederland.nl/nieuws/
politiek/boerin-anje-grin-biddinghuizen-piekbelaster).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

ondernemers niet altijd zo voelt. Ten aanzien van banken geldt dat in zijn
algemeenheid niet geconstateerd kan worden dat zij niet meewerken.
Desalniettemin herken en deel ik de zorgen op dit punt. Vanuit het team
Uitvoering Aanpak Piekbelasting vinden er gesprekken plaats met banken.
Vraag 3
Waarom beloont u bedrijven, zoals die van boerin Anje niet, in hun keuze om
een duurzaamheidsslag te maken via bijvoorbeeld innovatie en toekomstbestendig te worden? Kunt u in uw antwoord meenemen waarom u niet ziet dat
bedrijven onder andere speciale vloeren en machines hebben aangeschaft,
die de stikstofuitstoot reduceren en het label groen hebben gekregen, maar
door een onbetrouwbare overheid alsnog het mes op de keel krijgen?
Antwoord 3
Het kan voorkomen dat boeren hun bedrijf (in enige mate) hebben verduurzaamd en toch nog zoveel stikstofdepositie veroorzaken dat voldaan wordt
aan de drempelwaarde van de aanpak piekbelasting. Ondernemers kunnen
vrijwillig een afweging maken in de verschillende mogelijkheden binnen de
aanpak piekbelasting, zoals geschetst in antwoord op vraag 2. Ondernemers
kunnen in dit proces begeleid worden door een zaakbegeleider. Een
ondernemer kan onderzoeken hoe verdere verduurzaming mogelijk is. In
gesprekken die gevoerd worden met deze ondernemers zal gezocht worden
naar passende oplossingen indachtig de motie-Thijssen en Bromet.2
Vraag 4
Waarom wilt u een bedrijf sluiten dat enige tijd geleden door de Koning en
Koningin via filmbeelden is meegenomen om in het buitenland te laten zien
als een bedrijf dat klaar is voor de toekomst? Kunt u deze vraag gedetailleerd
beantwoorden?
Antwoord 4
De aanpak piekbelasting werkt met een drempelwaarde. Het al dan niet
voldoen aan die drempelwaarde bepaalt of een ondernemer onder de
vrijwillige aanpak valt of niet. Ondernemers die onder de aanpak piekbelasting vallen, kunnen vrijwillig door middel van (een combinatie van) extensiveren, innoveren, omschakelen en verplaatsen hun stikstofuitstoot reduceren.
Ook kunnen deze ondernemers gebruik maken van een vrijwillige beëindigingsregeling. Het is aan een ondernemer zelf om deze afweging te maken.
Vraag 5
Bent u het eens dat het stikstofbeleid controversieel moet worden verklaard?
Kunt u deze vraag gedetailleerd beantwoorden?
Antwoord 5
Het al dan niet controversieel verklaren van (onderdelen van) het stikstofbeleid is aan de Tweede Kamer. Ik vind het niet gepast om me uit te laten over
de vraag welke dossiers controversieel zouden moeten worden verklaard.
Vraag 6
Bent u bekend met het feit dat Professor-emeritus Han Lindeboom via een
tweet op 13 augustus 2023 stelde: «Het RIVM heeft intern toegegeven dat ze
een factor 200 te hoog zitten, maar dat de overheid maar moet beslissen of
dat geïmplementeerd moet worden. Vervolgens blijkt in de Tweede Kamer dat
ze de Minister niet van de juiste informatie voorzien. Wie houdt wie voor de
gek?»?
Antwoord 6
Ja. In het bericht wordt gedoeld op het onderzoek naar het verschil tussen de
berekende en gemeten hoeveelheid ammoniak in de duingebieden, het
zogenoemde «duinengat». Hierover heb ik de Tweede Kamer op 27 juni 2023
geinformeerd.3

2
3

Kamerstuk 34 682, nr. 148.
Kamerstuk 35 334, nr. 257.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Vraag 7 en 8
Wordt u voor de gek gehouden door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu (RIVM)?
Welke stappen zijn er ondernomen tegen het RIVM nu u niet van de juiste
informatie bent voorzien en welke gevolgen heeft dat voor de status van de
AERIUS-berekening?
Antwoord 7 en 8
Zoals aangegeven in de eerdergenoemde Kamerbrief is de huidige methodiek
internationaal toonaangevend en wordt gebruik gemaakt van de best
beschikbare wetenschappelijke kennis. Om deze reden handhaaft het RIVM de
huidige methodiek en hou ik daar ook aan vast. Nieuwe wetenschappelijke
ontwikkelingen worden wel gevolgd en, als er aanleiding voor is, doorvertaald naar nieuw beleid.
Vraag 9
Als er sprake is van een factor 200 afwijking bij berekeningen volgens het
AERIUS-model, hoe wilt u dan rechtvaardigen dat een bedrijf, zoals die van
Anje Grin, die als piekbelasters is aangemerkt ook daadwerkelijk een
piekbelaster is? Wanneer deze afwijking in AERIUS van een factor 200 wordt
erkend, bent u dan ook van mening dat u met uw regeling bedrijven
opzettelijk onherstelbare schade berokkent? Kunt u in uw antwoord het feit
betrekken dat de banken zich terug trekken en agrarische ondernemers met
de rug tegen de muur worden gezet door het label «piekbelasters»?
Antwoord 9
Het RIVM-onderzoek naar het «duinengat» gaat over de bepaling van de
totale (jaarlijkse) depositie op de natuur. Dit is iets anders dan individuele
projectberekeningen die worden uitgevoerd bij bijvoorbeeld de aanpak
piekbelasting. Zoals aangegeven wordt uitgegaan van de best beschikbare
wetenschappelijke kennis en methodieken.
Vraag 10
Vindt u, ondanks het feit dat AERIUS er met een factor 200 naast kan zitten,
dat het bedrijf van Anje Grin mag worden gesloten en afgebroken op basis
van een rammelende berekening in AERIUS(-check)? Zo ja, waarom bent u
die mening toegedaan? Zo nee, welke stappen worden er dan ondernomen
om de daadwerkelijke depositie van bedrijven (ook niet-agrarische!) vast te
stellen om de zogenaamde «piekbelasters» gemeten en wetenschappelijk
onafhankelijk vast te stellen?
Antwoord 10
Zoals eerder aangegeven wordt bij de berekeningen uitgegaan van actuele
wetenschappelijke kennis en de best beschikbaar methodieken. Ik zie geen
aanleiding om aan die methodiek te twijfelen of het te herzien.
Uiteraard is het wel van belang om de methodiek en modellen continu door
te blijven ontwikkelen. Hier werkt het RIVM dagelijks aan.
Vraag 11
Bent u bekend met het feit dat zowel uit persoonlijke gesprekken van ons met
Anje Grin als uit de berichten over haar zaak in de media, naar voren komt
dat de indruk door een ambtenaar van het Ministerie van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit (LNV) is gewekt dat Anje Grin in aanmerking zou kunnen
komen voor de «woest aantrekkelijke opkoopregeling» van de Europese
Commissie en van u? Echter, wanneer we de tekst van de Europese regeling
lezen staat daarin de volgende passage: «The schemes, which can run until
27 February 2028, are open to small and medium-sized livestock farmers in
the Netherlands that voluntary close their breeding sites, provided that their
current nitrogen deposition load exceed certain minimum levels.» Bent u van
mening, aangezien het bedrijf van Anje Grin geen kleine of middelgrote
veehouderij is, maar een veehouderij die in de categorie «groot» valt, met
250 melkkoeien, dat het bedrijf wel in de door de Europese Commissie
aangegeven categorie valt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Antwoord 11
Zowel de Landelijke Beëindigingsregeling veehouderijlocaties voor stikstofreductie (Lbv) als de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met
piekbelasting (Lbv-plus) zijn door de Europese Commissie aangemerkt als
geoorloofde staatssteun. In de goedkeuringsbeschikkingen die door de
Europese Commissie zijn afgegeven staat dat deze regelingen openstaan voor
kleine en middelgrote ondernemingen. De Europese Commissie definieert
kleine en middelgrote ondernemingen niet op basis van het aantal gehouden
dieren op een bedrijf of een veehouderijlocatie, maar op basis van het aantal
werkzame personen en op financiële drempels (jaaromzet of balanstotaal). Tot
de categorie kleine en middelgrote ondernemingen behoren ondernemingen
waar minder dan 250 personen werkzaam zijn en waarvan de jaaromzet
€ 50 miljoen of het jaarlijkse balanstotaal € 43 miljoen niet overschrijdt4.
Veehouderijlocaties die voldoen aan de voorwaarden van de Lbv of de
Lbv-plus kunnen in aanmerking komen voor subsidieverlening. Een voorwaarde is dat de veehouderijlocatie een stikstofdepositie op overbelaste en
voor stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden moet veroorzaken die gelijk of
hoger is dan de in de Lbv of Lbv-plus opgenomen drempelwaarde. Of de
melkveehouderij van mevrouw Grin aan de drempelwaarde van de Lbv of
Lbv-plus voldoet, moet blijken uit een berekening met de daarvoor speciaal
ontwikkelde tool, AERIUS Check. Of de melkveehouderij van mevrouw Grin
aan de overige voorwaarden van de Lbv of Lbv-plus voldoet wordt getoetst
op het moment dat daadwerkelijk een subsidieaanvraag is ingediend.
Vraag 12
Zo ja, waarom vindt u dat? Zo nee, kunt u dan verklaren waarom door
ambtenaren van het Ministerie van LNV die indruk wel wordt gewekt?
Kunnen we zelfs stellen dat Anje Grin mogelijk wordt misleid door ambtenaren van het Ministerie van LNV – zoals boeren die een Programma Aanpak
Stikstof (PAS)-melding hebben gedaan ook misleid zijn door de overheid – en
in de toekomst mogelijk de subsidie weer terug moet betalen?
Antwoord 12
Voor het antwoord op het eerste deel van de vraag wordt verwezen naar het
antwoord op vraag 11. Ondernemers die vallen onder de aanpak piekbelasting kunnen gebruik maken van een zaakbegeleider. Deze kan ondersteunen
en faciliteren in het proces van de ondernemer in het maken van een
vrijwillige keuze.
Vraag 13
Welke – in beton gegoten – garantie geeft u aan boeren die mee willen doen
aan de Europese opkoopregeling, dat ze in de (nabije) toekomst niet alsnog
de door hen ontvangen Europese subsidie voor opkoop, terug moeten storten
in verband met het verkeerd uitvoeren van de Europese subsidieregeling
door u? Kunt u een gedetailleerd en juridisch verantwoord antwoord geven?
Antwoord 13
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 11 zijn zowel de Lbv als de
Lbv-plus aangemerkt als geoorloofde staatssteun. Dit betekent dat subsidie
voor de definitieve en onherroepelijke beëindiging van de productie op
veehouderijlocaties, die aan de voorwaarden van deze regelingen voldoen, is
toegestaan. Om voor subsidieverlening in aanmerking te komen moet de
veehouder die de aanvraag indient en de veehouderijlocatie waarvoor
subsidie wordt aangevraagd voldoen aan de voorwaarden van de subsidieregeling. Na de subsidieverlening moet een veehouder, om in aanmerking te
komen voor subsidieverstrekking (uitbetaling), voldoen aan de vereisten uit
de regeling. Indien een veehouder niet aan de vereisten voldoet of heeft
voldaan, kan dit aanleiding geven om de subsidie gedeeltelijk of geheel terug
te vorderen. Zolang een veehouder voldoet aan de voorwaarden en vereisten
van de subsidieregeling, zal er geen aanleiding zijn om tot terugvordering
over te gaan.

4

Artikel 1, eerste lid, van de bijlage bij de Aanbeveling van de Commissie van 6 mei 2003 betreffende de definitie van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen (2003/361/EG).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

Vraag 14
Wanneer u volhoudt dat het bedrijf van Anje Grin als zogenaamde piekbelaster moet verdwijnen, aan welke activiteiten wordt de daardoor open vallende
stikstofruimte – naast natuur – daarna toegedeeld? Worden er andere
agrarische PAS-melders mee gelegaliseerd? Kunt u een antwoord geven met
daarin specifiek de naam en locatie van alle bevoordeelden waar de
stikstofruimte terecht komt?
Antwoord 14
Indien een ondernemer besluit om zijn of haar bedrijf te beëindigen, zal de
vrijgekomen stikstofruimte in eerste instantie ingezet worden om de natuur
de kans te geven om te herstellen. De ruimte die ook gebruikt kan worden
voor toestemmingverlening, zal met prioriteit worden benut om PAS-melders
te legaliseren en vervolgens urgente maatschappelijke en economische
ontwikkelingen mogelijk te maken.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Van
Campen (VVD), ingezonden 23 augustus 2023 (vraagnummer 2023Z14216).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5