Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 825

Ecologische hoofdstructuur

Nr. 121

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 november 2011
Hierbij ontvangt u de antwoorden op de nog niet beantwoorde vragen
zoals gesteld door uw Kamer tijdens de eerste termijn van het Algemeen
Overleg Decentralisatie Natuur op 24 november jl.
Juridisch kader en internationale verplichtingen
De fractie van de SP vraagt wat de wettelijke grondslag is van het akkoord
en of de wet als gevolg van het akkoord moet worden aangepast.
De fractie van de ChristenUnie vraagt of het akkoord juridisch is getoetst.
Naar aanleiding van het akkoord worden de Wet inrichting landelijk
gebied (WILG) en de natuurregelgeving aangepast. Met de wijziging van
de WILG wordt het investeringsbudget landelijk gebied gedecentraliseerd.
Het wetsvoorstel voor de Wet Natuur voegt de huidige Natuurbeschermingswet 1998, Flora- en Faunawet en Boswet samen, en voorziet, ter
uitvoering van internationale verplichtingen, in de wettelijke bescherming
van natuurwaarden en in de decentralisatie van bevoegdheden naar
provincies, conform de afspraken in het akkoord.
Bij de totstandkoming van het akkoord zijn uiteraard de relevante
juridische aspecten betrokken. Voorts worden bovengenoemde wetsvoorstellen, waarin het akkoord wordt uitgewerkt, om advies aan de Raad van
State voorgelegd.
De fractie van de PvdA wil weten wat ik ga doen als het akkoord er niet
komt. Zij vraagt of er in dat geval een noodwet komt.
Indien niet alle provincies instemmen met het akkoord zal ik bezien welke
vervolgstappen nodig zijn om in ieder geval de bezuinigingen uit het
Regeerakkoord te realiseren. Op dit moment is dit niet aan de orde en ik
wil hier dan ook niet op vooruitlopen.

kst-30825-121
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 825, nr. 121

1

De fractie van D66 vraagt welke verplichtingen per 1 januari over gaan
naar de provincies en wie welke rechtsopgave krijgt. Zij vraagt wat de
garantie is voor kwalitatief goed natuurbeheer.
De verantwoordelijkheid voor de inrichting en het beheer van het landelijk
gebied gaat over naar de provincies. In het akkoord is afgesproken dat de
provincies hun beschikbare middelen inzetten op het realiseren van de
internationale verplichtingen via afronding van de EHS en adequaat
beheer, met prioriteit voor Natura 2000, Kaderrichtlijn Water en internationaal verplichte soortenbescherming. Verder is afgesproken dat de
provincies bevoegdheden en verantwoordelijkheden krijgen in het kader
van de natuurwetgeving. Deze wettelijke bevoegdheden en verantwoordelijkheden staan opgesomd in de bijlage bij het akkoord.
De provincies zijn verantwoordelijk voor adequaat beheer. Het Rijk zal
€ 100 mln toevoegen aan het Provinciefonds. Met deze € 100 mln, de
middelen die al ter beschikking staan aan de provincies en middelen van
derden zullen de provincies invulling geven aan hun verantwoordelijkheid. Het beheer wordt ook meegenomen in de evaluatie van 2016.
De fractie van GroenLinks vraagt of ik de harde confrontatie zoek met
Brussel door te breken met afspraken op Europees niveau.
De fractie van de SP vraagt hoe het akkoord zich verhoudt tot het Verdrag
van Bern.
De internationale verplichtingen zijn het uitgangspunt van dit akkoord. Dit
is inclusief de afspraken op Europees niveau en het Verdrag van Bern. Dit
laatste verdrag is overigens goeddeels afgedekt met de implementatie
van de Vogel- en Habitatrichtlijn. Ingevolge het Verdrag van Bern komt
een beperkt aantal extra soorten voor strikte bescherming in aanmerking
ten opzicht van de soorten die op grond van de Vogel- en Habitatrichtlijn
al worden beschermd.
De fractie van de ChristenUnie vraagt wie de boetes uit Brussel gaat
betalen als internationale doelstellingen niet worden gehaald.
De fractie van D66 wil weten of het Rijk de juridische verantwoordelijkheid
draagt voor de consequenties.
De fractie van de SP vraagt eveneens wie de boetes gaat betalen.
Boetes zijn pas aan de orde als het Europese Hof van Justitie heeft
vastgesteld dat Nederland een inbreuk maakt op het Europese recht en als
Nederland na de uitspraak van het Hof de vastgestelde inbreuk niet
opheft. Uitgangspunt van het akkoord is dat met het akkoord een
wezenlijke bijdrage wordt geleverd aan de realisatie van de internationale
doelen en dat in de periode tot 2021 wordt voldaan aan de verplichtingen.
In 2016 wordt nagegaan welke andere maatregelen, naast de herijkte
Ecologische Hoofdstructuur, kunnen worden ingezet om ook na 2021 de
internationale doelen te behalen. Mocht de Europese Commissie op
onderdelen toch van oordeel zijn dat Nederland niet voldoet aan zijn
verplichtingen, dan zullen we met de Europese Commissie en de
provincies bezien of en, zo ja, welke aanpassingen in beleid, wetgeving of
uitvoering noodzakelijk zijn.
Ten algemene geldt dat boetes worden betaald door het Rijk, tenzij de
boetes het gevolg zijn van nalatigheid van een ander bestuursorgaan, in
dit geval de provincies. Zoals ik tijdens het algemeen overleg heb
aangegeven is van nalatigheid geen sprake als de provincies in 2021 ten
aanzien van de Ecologische Hoofdstructuur hebben voldaan aan de
opgave van verwerving of functiewijziging van 17 000 hectare en aan de
inrichtingsopgave van 40 000 hectare, en als zij bij de middelen voor
inrichting en beheer prioritair inzetten voor de voldoening aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 825, nr. 121

2

internationale verplichtingen op het vlak van Natura 2000, de Kaderrichtlijn Water en de soortenbescherming.
Voorts vraagt de fractie van de SP welke kosten de provincies moeten
maken om te voldoen aan de internationale verplichtingen.
In het akkoord zijn duidelijke afspraken gemaakt over de provinciale
verantwoordelijkheden incl. de prioriteiten met het oog op het voldoen
aan internationale verplichtingen en de middelen die het Rijk hiervoor
beschikbaar stelt. Het is aan de provincies om in het kader van hun
kerntaak met de hun ter beschikking staande middelen te zorgen voor een
adequaat beheer dat maximaal gericht is op het realiseren van internationale verplichtingen.
De fractie van de ChristenUnie vroeg mij of de motie van de leden
Wiegman-Van Meppelen Scheppink en van Veldhoven al is uitgevoerd.
In het onderhandelingsakkoord zijn, zoals de motie verzoekt, afspraken
gemaakt over de inhoudelijke verantwoordelijkheid van de provincies bij
de ontwikkelopgave en het beheer van de herijkte EHS en de soortenbescherming.
De provincies zullen de beschikbare middelen gericht inzetten op het
realiseren van internationale verplichtingen via afronding van de EHS en
het voeren van adequaat beheer met een scherpe prioriteitstelling bij de
inzet van de middelen voor inrichting en beheer in de beheerplannen
Natura 2000, Kaderrichtlijn water en soortenbescherming vanwege
internationale verplichtingen.
Provincies worden dus niet aan het onmogelijke gehouden.
Natura 2000
De fractie van de PvdA vraagt mij hoe doelstellingen te realiseren in
relatie tot mestbeleid, PAS en hydrologische maatregelen.
Dit akkoord is een belangrijke stap op weg naar de Programmatische
Aanpak Stikstof. Het geeft duidelijkheid over verwerving, inrichting en
beheer voor Natura 2000 en daarbinnen de PAS. Over de noodzakelijke
hydrologische maatregelen vindt inmiddels overleg plaats met de
betrokken partijen en worden afspraken gemaakt. Over het mestbeleid
spreek ik deze week met uw Kamer.
De fractie van de PVV vraagt mij geen Natura 2000 gebieden aan te
wijzen.
Het aanwijzen van gebieden is een Europese verplichting waarmee
Nederland heeft ingestemd. Op 21 december heeft u een Algemeen
Overleg gepland over Natura 2000. Ik zal u voorafgaand informeren over
de route van aanwijzen.
Herijking EHS
De fractie van de PvdA vraagt hoe de staatssecretaris denkt dat de
internationale doelen gehaald gaan worden? Op welke gegevens koerst u
zodat de instandhoudingsdoelen gehaald kunnen worden?
Met dit akkoord ligt de prioriteit bij de internationale verplichtingen. De
inzet is gericht op inrichting en beheer conform beheerplannen Natura
2000, Kaderrichtlijn Water en op de soortenbescherming vanwege
internationale verplichtingen. Daarbij ontwikkelen rijk en provincies een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 825, nr. 121

3

monitoringssystematiek gericht op de gegevensverstrekking zoals de EU
die vraagt.
De fractie van de ChristenUnie vraagt hoe verplichtingen worden gehaald
bij een verkleining van de EHS met 50%? Hoe verhoudt zich dat tot doelen
KRW? Water en natuur horen bij elkaar.
De bestaande EHS wordt niet kleiner, de oorspronkelijke ontwikkelambitie
van de EHS wordt bijgesteld. We kiezen voor een EHS die kleiner wordt
dan aanvankelijk beoogd, maar wel effectiever. Kwaliteit in plaats van
kwantiteit. Internationale verplichtingen, ook vanuit de Kaderrichtlijn
Water staan daarbij voorop. In het akkoord is dan ook afgesproken dat de
provincies bij het realiseren van de herijkte EHS een scherpe prioriteitstelling hanteren gericht op deze internationale verplichtingen.
De fractie van de PVV vraagt of er nog kadervoorwaarden worden gesteld
aan de decentralisatie om te voorkomen dat provincies zelf aanvullende
natuurgebieden aanleggen.
Nee, dat is aan de provincies, wel gelden de afspraken in het onderhandelingsakkoord om de EHS te herijken met prioriteit op de internationale
verplichtingen ten aanzien van Natura 2000 gebieden, de KRW maatregelen en de soortenbescherming. Verder heb ik u toegezegd om u nadat
de provincies in 2012 de herijkte EHS hebben begrensd, u het beeld van
die herijkte EHS voor te leggen.
De fractie van de SP vraagt of ik de bestaande natuurgebieden wil ontzien,
eerst mijn beleid wil evalueren en de toegang tot natuurgebieden gratis
wil houden.
Het is aan provincies om binnen de kaders van het akkoord de EHS te
herijken. De bestaande EHS is voor het overgrote deel gratis toegankelijk.
De fractie van de VVD vraagt of ik ervan overtuigd ben dat provincies
grensoverschrijdend gaan werken.
Daar heb ik alle vertrouwen in. Het akkoord biedt hiervoor ook alle ruimte.
Ik heb vernomen dat de provincies hier al volop mee bezig zijn. De
provincies nemen de herijking van de EHS gezamenlijk ter hand.
Beheer
De fractie van de SGP rekent voor dat het rijk € 100 mln. beschikbaar stelt
voor beheer en de provincies ongeveer € 70 mln. Dan rest nog een gat.
De fractie hoort graag wat de staatssecretaris gaat doen zodat er geen
gaten gaan vallen.
Tevens vraagt de fractie van de SGP of de veronderstelling juist is dat Rijk
en provincies afgesproken hebben dat de uitvoeringskosten en de
administratiekosten per saldo moeten dalen en pleit voor het voorkomen
van wildgroei aan provinciale regelingen.
Een goed natuurbeheer heeft voor het kabinet prioriteit. De rijksbijdrage
voor het beheer na 2014 is naar mijn mening afdoende voor provincies
om conform het onderhandelingsakkoord hun verantwoordelijkheid te
nemen. Ter illustratie schets ik dat de huidige kosten van het beheer van
de EHS (inclusief Staatsbosbeheer en ganzenbeheer binnen de EHS) circa
€ 140 mln zijn.
De onderhandelaars van rijk en provincies zijn het eens over de op
internationale verplichtingen gestoelde prioriteiten in het beheer
(waaronder effectgerichte beheermaatregelen) en zijn overeengekomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 825, nr. 121

4

dat door de provincies het beheer waar dat kan wordt versoberd, de
administratieve lasten worden teruggedrongen en openeinden regelingen
worden «dichtgeschroeid». Het rijk zal waar mogelijk na overleg met de
provincies bestaande belemmeringen in wet- en regelgeving wegnemen.
In 2016 zal de evaluatie inzicht geven in andere maatregelen, naast de
herijkte EHS, die ingezet kunnen worden om de internationale doelen te
behalen. Ook het beheer zal hierbij ter sprake komen.
De fractie van D66 doet de oproep: leg geen blanco cheque op maar zet
zwart op wit waar we staan en waar we naartoe gaan op alle onderdelen
waar discussie over is bij Oostvaarderswold, hydrologische maatregelen,
ruilgronden.
De fractie van D66 vraagt wie op grond van dit akkoord een garantie geeft
voor goed en effectief beheer.
Met dit akkoord nemen de provincies de verantwoordelijkheid voor een
adequaat beheer op zich, maximaal gericht op internationale verplichtingen. Ik leg de provincies geen blanco cheque op. De provincies hebben
vanwege de huidige verantwoordelijkheid (WILG/ILG) voor de ontwikkeling en het beheer van de EHS en de soortenbescherming een goed
beeld van opgaven en kosten. In de voorbereiding naar het akkoord zijn
door de provincies de nodige berekeningen gemaakt. Zo is door de
provincies een inventarisatie gemaakt van kosten die gemoeid zijn met de
beheerplannen Natura 2000 en de PAS maatregelen. Op basis van die
inzichten nemen de provincies hun verantwoordelijkheid, de door u
genoemde onderdelen maken deel uit van het onderhandelingsakkoord
en de verantwoordelijkheid van de provincies. Over de hydrologische
maatregelen worden afspraken gemaakt.
De fractie van de VVD vraagt of de provincies in staat zijn om voldoende
eigen middelen bij te dragen voor beheer/internationale verplichtingen en
of de staatssecretaris ervan overtuigd is dat met de maatregelen uit het
akkoord het beheer voldoende wordt geborgd?
Rijk en het IPO hebben een onderhandelingsakkoord gesloten. In het
akkoord is opgenomen dat provincies financieel verantwoordelijk worden
voor het beheer. Ik heb het volste vertrouwen in de provincies. Het beheer
is mijns inziens met de kennis van nu voldoende geborgd. Dit wordt
meegenomen in de evaluatie van 2016.
De PvdA-fractie vraagt naar de provinciale bijdrage voor beheer en of dit
uitkomt op € 300 mln.
In het akkoord is afgesproken dat provincies met ingang van 2014
financieel verantwoordelijk worden voor het beheer. Het is aan provincies
om te bepalen wat nodig is om de afspraken uit het akkoord uit te voeren.
Grond
De fractie van de ChristenUnie vraagt mij of de grondportefeuille groter is
dan de hoeveelheid gronden die wordt ingezet voor de realisatie van de
EHS.
De grondportefeuille is groter. Bij het sluiten van het onderhandelingsakkoord zag de grondportefeuille er als volgt uit:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 825, nr. 121

5

BBL had totaal in voorraad
Daarvan waren:
* Van derden (niet te beïnvloeden)
* Ten behoeve van verkooptaakstelling Regeerakkoord en grote
projecten (zoals Westerschelde)
Voor het onderhandelingsakkoord zijn de volgende categorieën
ingezet in grond-voor-grond benadering:
* Door provincies gekocht met ILG middelen
* In te zetten ruilgrond (rijksbezit)

ca. 38 000 ha
ca. 7 000 ha
ca. 6 000 ha

ca. 11 000 ha
ca. 14 000 ha

De fractie van de SP vraagt mij uitleg over de volgorde van grondverkoop
en of het klopt dat er € 1 miljard. naar het ministerie van Financiën gaat.
De volgorde van grondverkoop is gebaseerd op de wens om zo snel en zo
veel mogelijk ecologische winst te boeken binnen de herijkte EHS. In het
Algemeen Overleg heb ik aangegeven dat de volgorde wat mij betreft niet
rigide aangehouden behoeft te worden. Het klopt niet dat er € 1 miljard
naar het ministerie van Financiën gaat. De grond is in het bezit van BBL en
staat op de staatsbalans.
De fractie van de PVV vraagt mij of de ruilgronden voor de herijkte EHS
genoeg zijn en wat er aan geld en grond nodig is om de herijkte EHS te
realiseren.
De onderhandelaars hebben vastgesteld dat met de grond-voor-grond
benadering voor de provincies voldoende middelen beschikbaar zijn om
de ontwikkelopgave van de herijkte EHS te realiseren.
Voorts vraag de fractie van de PVV mij om alle gebieden buiten de EHS te
verkopen.
Voor de gronden buiten de EHS voor zover ze eigendom zijn van
Staatsbosbeheer geldt een verkooptaakstelling zoals verwoord in het
regeerakkoord. Over de verkoop van gronden van andere eigenaren ga ik
niet.
Afronding ILG
De fractie van de PvdA vraagt wat er overblijft aan restopgave, welke
uitgaven gedekt zijn en wat er resteert per provincie.
De ILG middelen die na afrekening resteren worden ingezet voor beheer
in de periode 2011–2013 en ter financiering van juridisch harde verplichtingen die zijn aangegaan vóór 20-10-2010. Voor de afronding van de
herijkte EHS zijn afspraken gemaakt over het grond voor grondprincipe.
Binnen het kader van het onderhandelingsakkoord kunnen provincies
handelen en prioriteren.
De fractie van de SGP vraag naar het verschil tussen de in het akkoord
genoemde getallen van € 1,07mrd en € 1,56 mrd.
De door de provincies opgegeven harde juridische verplichtingen van
€ 1,56 mrd. zijn ontleend aan de ILG voortgangsrapportage. Dit is inclusief
ontwikkelopgave EHS en FES projecten.
De ca. € 1,07 mrd. beeft betrekking op de rijksbijdrage ter financiering van
beheer en de juridisch harde verplichtingen in de periode 2011–2013. Dit
is exclusief de ontwikkelopgave voor de herijkte EHS, die wordt gefinancierd en gerealiseerd via het grond-voor-grond- principe, en ook exclusief
de voormalige FES projecten die apart worden gefinancierd en gerealiseerd middels gefaseerde decentralisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 825, nr. 121

6

De fractie van de ChristenUnie vraagt naar de te vondeling gelegde
onderwerpen als nationale parken en nationale landschappen. De fractie
verwacht visie en een adoptieprogramma van de Staatssecretaris,
waaronder afspraken maken met maatschappelijke organisaties en het
stimuleren van vrijwilligers en het bedrijfsleven. Hierbij wordt aandacht
gevraagd naar de uitvoering van de agenda landschap (Rinnooy Kan).
Het is nu al de rol van de provincies om met maatschappelijke organisaties, vrijwilligers en bedrijven afspraken te maken over ontwikkeling en
beheer. Het akkoord versterkt die rol van de provincies die in hun
omgevingsplannen daarop hun visie vastleggen.
Akkoord
De fractie van de SP vraagt of ik de Memorie van Toelichting bij het
onderhandelingsakkoord ken en vraagt mij te reageren op de Memorie
van Toelichting van het IPO.
Ja, het is mij bekend dat in IPO-verband een toelichting op het onderhandelingsakkoord natuur is opgesteld. Het is aan de gezamenlijke provincies
om te bepalen hoe de instemmingprocedure betreffende het onderhandelingsakkoord door de afzonderlijke provincies te begeleiden. Voor mij
geldt het onderhandelingsakkoord. In het onderhandelingsakkoord is
overeengekomen dat de provincies gevraagd wordt om voor 24 december
2011 met de tekst van het akkoord in te stemmen.
Voorts heb ik uw Kamer reeds een viertal toezeggingen gedaan in eerste
termijn:
1. Bij de evaluatie in 2016 zal ook het beheer van de herijkte EHS
worden bezien;
2. Ten aanzien van de positie van de riettelers in de Weerribben heb ik
aangegeven in gesprek te zijn met de provincie Overijssel om samen
tot een oplossing te komen. Ik zal u hierover nader informeren;
3. Voor eind 2012 zal ik uw Kamer informeren over de optelsom van de
12 provinciale begrenzingen van de herijkte EHS;
4. Op het moment dat wetsvoorstellen aangaande de nieuwe Wet
Natuur en de Wet Inrichting Landelijk Gebied aan uw Kamer worden
aangeboden, zal ik deze vergezellen van een voortgangsrapportage
over het onderhandelingsakkoord.
De staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
H. Bleker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 825, nr. 121

7