Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 330

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 september 2016
«Luisteren naar cliënten is ongelofelijk belangrijk. Wie is de persoon
achter de verwarring? Ga naast iemand zitten en luister. En stel jezelf
voor: hoe zou ik behandeld willen worden? Het heeft lang geduurd,
maar voor mij is het stigma er nu af. Ik ben de schaamte voorbij».
Denise uit de Tweede Tussenrapportage van het Aanjaagteam.
Samenvatting
Het afgelopen jaar heeft het Aanjaagteam verwarde personen op
overtuigende wijze constant de mens met verward gedrag centraal
gesteld. Net als de stukken en bijeenkomsten van het Aanjaagteam, begint
deze brief met een citaat van een persoon die zelf verward gedrag heeft
vertoond. Om te benadrukken dat zij ook in onze visie centraal staan. Met
deze brief reageren we, mede namens de Vereniging Nederlandse
Gemeenten, op de tweede tussenrapportage van het Aanjaagteam en
geven we reactie op vragen van de vaste Kamercommissie voor VWS1.
We willen de leden van het Aanjaagteam onze bijzondere dank betuigen.
Dankzij hun bevlogen inzet, inzicht en enorme tijdsinvestering is het
onderwerp van personen met verward gedrag stevig neergezet en niet
weg te denken in de lokale en nationale beleidsvorming. Vanuit Den Haag
alleen hadden we de bewustwording en beweging bij de vele betrokken
partijen niet op gang kunnen brengen.
Kern van de tweede tussenrapportage is dat partijen ambitie tonen bij de
ondersteuning van mensen met verward gedrag, maar dat het nog
nergens sluitend geregeld is. We moeten constateren dat het doel van een
sluitende aanpak in 2016 erg ambitieus was. Aan bereidheid en inzet

1

kst-25424-330
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Verzoek om reactie naar aanleiding van het Telegraaf bericht van 19 augustus 2016 «Falen met
Psychoten».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

1

ontbreekt het niet, maar het doel is te complex gebleken om in een jaar te
realiseren.
Daarom pakken we door. Na 30 september, als het Aanjaagteam stopt, zal
een opvolger van het Aanjaagteam, het Schakelteam personen met
verward gedrag gedurende twee jaar voortbouwen op de resultaten en de
visie van het Aanjaagteam. Het Schakelteam krijgt van VWS, VenJ en de
VNG de opdracht om actiegericht de implementatie van de al aangereikte
bouwstenen in de huidige verdiepingsregio’s, maar ook in de rest van het
land te ondersteunen en te faciliteren. Aan het einde van de termijn van
het Schakelteam, 1 oktober 2018, moeten alle gemeenten en regio’s
beschikken over een goed werkend systeem voor de ondersteuning van
mensen met verward gedrag.
Sommige gemeenten en regio’s zijn hierin al ver, andere staan aan het
begin van de planvorming. Ter ondersteuning van praktische lokale en
regionale initiatieven, financiert het kabinet een actieprogramma dat bij
ZonMw wordt ondergebracht. Daarnaast financiert het kabinet de regeling
voor onverzekerden, zodat deze – ter overbrugging tot het moment dat zij
verzekerd zijn – al zorg kunnen krijgen. Voor de totale ondersteuning van
personen met verward gedrag is vanaf 2017 structureel € 30 miljoen extra
per jaar beschikbaar.
De aanpak van dit vraagstuk vraagt om een constante wisselwerking en
samenwerking tussen het lokale en het nationale niveau. We pakken dit
als één overheid, lokaal èn landelijk, samen op. In het vervolgtraject zal de
preventie nog meer centraal staan dan nu al het geval is. Gemeenten en
regio’s hebben de opgave om een sluitende aanpak te ontwikkelen en te
implementeren en om een gedragsverandering te stimuleren waarbij niet
een «enge» taakopvatting van bestuurders en professionals centraal staat,
maar de behoefte van de cliënt. Waar dat nodig is, zal het Rijk dit
ondersteunen.
Deze brief gaat onder (1) in op de opdracht van het Schakelteam, onder (2)
op de ondersteuning die we gemeenten en hun partners bieden en onder
(3) op de meest urgente acties die voortvloeien uit de adviezen van het
Aanjaagteam: 24/7 melding/opvang/vervoer, de onverzekerdenregeling en
gevaarlijke ggz cliënten.
De bijlage bij deze brief bevat een uitgebreider overzicht van lopende
acties van diverse partijen. Deze zijn gerangschikt langs de lijnen van de
negen bouwstenen van het Aanjaagteam.
1. Van Aanjaagteam naar Schakelteam
In de tweede tussenrapportage doet het Aanjaagteam dringende
aanbevelingen om de ondersteuning en zorg aan mensen met verward
gedrag te versterken. Niet alles kan tegelijk, niet alles kan overal op
dezelfde manier en tegelijkertijd kan er ook niet worden gewacht. Het
Aanjaagteam vraagt een nog grotere inzet en nog meer urgentie van alle
partijen.
Wij geven gehoor aan die oproep, onder andere door het instellen van
een vervolg op het Aanjaagteam. Het nieuwe team bouwt nadrukkelijk
voort op de resultaten en de insteek van het huidige Aanjaagteam. De
focus van dit team zal liggen bij de implementatie. Het team krijgt een
andere naam dan zijn voorganger: Schakelteam voor personen met
verward gedrag. Partijen die nu mensen leveren voor het Aanjaagteam2

2

Vertegenwoordigers van cliënten, de GGZ, de nationale politie, het Openbaar Ministerie, de
verzekeraars, een wethouder zorg en de burgemeester van Alphen aan de Rijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

2

zijn verzocht dit ook te doen voor het nieuwe team. De opdracht van het
Schakelteam kent in elk geval de volgende vier elementen:
Fungeren als schakel tussen lokaal en landelijk niveau
In de uitvoeringspraktijk zullen knelpunten naar boven komen die
bijvoorbeeld landelijk of door één bepaalde partij, bijvoorbeeld het
Openbaar Ministerie of de zorg, opgepakt moeten worden. Het
Schakelteam agendeert deze in een daarvoor bestemd bestuurlijk overleg
bij de verantwoordelijke partijen en opereert, net als het Aanjaagteam, als
schakel tussen het lokale en het landelijke niveau.
Landelijk dekkend netwerk bevorderen
Het nieuwe team bevordert het ontstaan van lokale en regionale implementatieteams personen met verward gedrag, bij voorkeur voortbordurend op bestaande overlegvormen en bevordert het bestuurlijk
commitment dat hiervoor nodig is. Van belang is dat de domeinen zorg,
veiligheid en het sociale domein worden samengebracht. We roepen alle
gemeenten op om dit voor eind 2016 te borgen met bestuurlijke
afspraken. De door het Aanjaagteam aangewezen verdiepingsregio’s
opereren als koploper bij het implementeren van de bouwstenen. Het
Schakelteam biedt hiervoor een podium en zorgt ervoor dat alle
gemeenten hier voor eind 2017 op aangesloten zijn.
Ter ondersteuning van het Schakelteam en van lokale partijen stelt het
Schakelteam een «vliegende brigade» in met expertise op gebied van
financiën, wet- en regelgeving en andere expertisegebieden. Dit team is
inroepbaar voor de lokale initiatieven en is vanaf 1 november 2016
centraal bereikbaar.
Ondersteunen van de professional bij de persoonsgerichte aanpak
We stimuleren professionals die het aandurven om risico’s te nemen in
het belang van hun cliënten. We belonen hun durf en helpen bij het
oplossen van knelpunten waar deze professionals tegenaan lopen. Het
Schakelteam bevordert dit door het stimuleren van afspraken tussen
ketenpartners over verantwoordelijkheden, samenwerking, informatiedeling en financiering.
Monitoring
Om vast te stellen of we op de goede weg zijn, heeft het team stevige
aandacht voor monitoring. Hierbij wordt verder gebouwd op de «stand
van het land» die het Aanjaagteam eind september oplevert (bijlage bij
Kamerstuk 25 424, nr. 331).
Domeinoverstijgend bestuurlijk overleg personen met verward gedrag
Vanaf 1 november 2016 organiseren we periodiek een domeinoverstijgend
bestuurlijk overleg om de domeinen zorg, sociaal domein en veiligheid
voor verwarde personen met elkaar te verbinden. Dit creëert bestuurlijk
draagvlak en bevordert de samenwerking. Dit bestuurlijk overleg wordt
ingericht met de bestuurders van de VNG en de betrokken bewindspersonen van het Rijk, aangevuld met de bestuurders van de leden van het
nieuwe team. Dit bestuurlijk overleg kan de juiste stimulansen geven voor
samenwerking op lokaal en regionaal niveau. En omgekeerd moeten de
lokale en regionale partijen hun koepels voeden met signalen waar het
goed gaat of spaak loopt, zodat deze hier onderling weer afspraken over
kunnen maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

3

2. Financiële middelen en het actieprogramma Lokale initiatieven
Het Kabinet stelt € 30 miljoen per jaar beschikbaar ter ondersteuning van
de aanpak verwarde personen. Een groot deel hiervan (€ 48 miljoen voor
2017–2021) is gereserveerd voor het ZonMw programma. € 6 miljoen per
jaar is toegevoegd aan het premiekader ambulancezorg om passend
vervoer voor de doelgroep mogelijk te maken. Voor de subsidieregeling
onverzekerden is € 12 miljoen per jaar beschikbaar. En tot slot is er nog
€ 2 miljoen per jaar beschikbaar, onder andere voor de uitvoeringskosten
van het Schakelteam en voor de ontwikkeling van een landelijk kwaliteitskader vervoer3.
Wij delen de visie van het Aanjaagteam dat gemeenten als spin in het web
de regie moeten nemen op het organiseren van een sluitende aanpak
vanuit een integrale blik gericht op alle levensgebieden. Wij gaan
gemeenten hierbij ondersteunen en richten daarom een actieprogramma
«Lokale initiatieven mensen met verward gedrag» in bij ZonMw, dat
ervaring heeft met het ondersteunen van domeinoverstijgende experimenten. Vanaf november kunnen lokale en regionale samenwerkingsverbanden in achtereenvolgende rondes financiële ondersteuning vragen
voor het realiseren van een lokale sluitende aanpak van zorg, ondersteuning en veiligheid voor mensen met verward gedrag en hun
omgeving. De aanpak is domeinoverstijgend en persoonsgericht en is
gebaseerd op de negen bouwstenen die het Aanjaagteam heeft
aangereikt.
3. Stand van zaken op urgente onderwerpen
Hieronder schetsen we de stand van zaken op onderwerpen die veel
urgentie kennen: 24/7 melding/opvang/vervoer, de onverzekerdenregeling
en gevaarlijke ggz cliënten.
Melding, eerste opvang beoordeling en risicotaxatie, passend
vervoer
De politie speelt een belangrijke rol in de handhaving van de openbare
orde en de veiligheid. Het is onwenselijk dat de politie mensen die niet
gevaarlijk zijn en ook geen strafbare feiten hebben gepleegd vervoert en
opvangt. Dit is onnodig stigmatiserend en de persoon in kwestie kan dit
als traumatisch ervaren. De politie heeft aangegeven per 1 januari 2017 te
stoppen met de opvang en in de loop van 2017 met het vervoer van
verwarde personen die geen strafbare feiten hebben gepleegd en/of niet
gevaarlijk zijn. De afbouw vindt plaats in nauwe afstemming met het
lokaal gezag en andere betrokkenen. De persoon met verward gedrag
mag immers nooit tussen wal en schip komen te vallen omdat er geen
sluitend alternatief is geregeld. En dus regelen we dat de overgang soepel
verloopt en dat er een alternatief voorhanden is door middel van het
mogelijk maken van alternatieve vormen van vervoer, het verbeteren van
de triagesystematiek, het maken van afspraken over 24/7 meldpunten, het
verhogen van de tarieven voor de acute ggz en het zo nodig verbeteren
van de bekostigingssystematiek voor de acute ggz.
Wanneer er sprake is van een strafbaar feit, noodhulp, overlast, een
gevaarlijke situatie of dreigend gevaar voor de persoon zelf en/of
omstanders of de openbare orde is in het geding, ligt er altijd een
(wettelijke) taak voor de politie.

3

In dit kwaliteitskader worden ook de ervaringen uit de pilots voor vervoer meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

4

Vervoer
Op verschillende plaatsen is of wordt geëxperimenteerd met alternatieve
vormen van vervoer die beter aansluiten bij de behoefte van mensen die
verward gedrag vertonen, zoals met de psycholance in Amsterdam en
Eindhoven. Ook binnen het programma van ZonMw is geld beschikbaar
om volgend jaar de noodzakelijke omslag naar passend vervoer voor deze
doelgroep te maken.
Melding
Zorgen over mensen met verward gedrag kunnen op verschillende
plaatsen gemeld worden. Het is belangrijk dat signalen snel opgevangen
en doorgeleid kunnen worden, ongeacht waar de melding binnenkomt.
Vertegenwoordigers van politie, ggz en ambulancezorg werken op dit
moment aan een plan om de regionale meldkamers bij deze omslag te
ondersteunen, bijvoorbeeld door een heldere triagesystematiek te
ontwikkelen.
In het kader van hun wettelijke taak voor de openbare geestelijke
gezondheidszorg, organiseren gemeenten meldpunten waar inwoners en
familieleden hun signalen kwijt kunnen over mensen in hun omgeving die
verward gedrag vertonen. Veel gemeenten hebben zo’n meldpunt
ondergebracht bij de GGD. Bij een toenemend aantal GGD’en zijn deze
meldpunten 24/7 bereikbaar, maar helaas is dit nog niet overal in
Nederland het geval. In het hiervoor genoemde domeinoverstijgend
bestuurlijk overleg moeten begin 2017 afspraken zijn gemaakt over
volledige dekking van de 24/7 meldpunten, inclusief de financiering
hiervan.
Eerste opvang, beoordeling en risicotaxatie
Op verschillende plaatsen in het land is er een locatie aangewezen waar
personen met verward gedrag terecht kunnen en waar snelle risicotaxatie
en eventueel doorverwijzing plaatsvindt. Soms is er speciaal voor de
doelgroep een ruimte ingericht, zoals de Opvang Verwarde Personen in
Den Haag. Op andere plaatsen wordt gebruik gemaakt van al bestaande
voorzieningen, zoals een ruimte bij de huisartsenpost of Spoedeisende
Eerste Hulp.
Momenteel wordt er een nieuwe kwaliteitsstandaard ontwikkeld voor de
acute ggz4. Hierin worden onder andere de voorwaarden opgenomen
waaraan een beoordelingslocatie in ieder geval moet voldoen. Ook is
opgenomen dat crisisdiensten5 tenminste afspraken moeten hebben
gemaakt over beoordelingslocaties.
De Nederlandse Zorgautoriteit adviseert dit najaar over de meest
aangewezen bekostigingssystematiek voor de acute ggz. Deze systematiek
moet aansluiten bij de voorwaarden die in 2017 zullen gelden voor de
keten van de acute ggz, gebaseerd op de eerder genoemde generieke
module. Tenslotte worden per 2017 de tarieven voor de acute ggz
substantieel verhoogd, waaronder de beschikbaarheidsbijdrage. Deze
beschikbaarheidsbijdrage is ten opzichte van 2016 met bijna 60%
verhoogd. Dit geeft de aanbieders de ruimte om deze zorg beter te
organiseren.
4

Dit is de generieke module acute GGZ die in opdracht van het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling
GGz wordt ontwikkeld.
5
Er zijn in Nederland 30 crisisdiensten die naar schatting tussen de 150.000–175.000 beoordelingen per jaar uitvoeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

5

In de praktijk blijkt er discussie te zijn over de financiering van opvanglocaties. Op voorhand is niet altijd duidelijk welk vervolgtraject iemand
nodig heeft. Dit kan zorg zijn, maar iemand kan ook bij de maatschappelijke ondersteuning of in het strafrecht belanden. Gemeenten en verzekeraars hebben hierin een gedeelde verantwoordelijkheid en moeten
hierover dit jaar op lokaal niveau afspraken maken. Het Schakelteam en
het bestuurlijk overleg zullen het tot stand komen van deze afspraken
ondersteunen.
In 2014 deed het WODC onderzoek naar de capaciteit die de politie
besteedt aan personen met verward gedrag en naar de kwaliteit van de
samenwerking tussen politie en ggz. Hoewel na twee jaar een herhaling
van dit onderzoek gepland stond zoals gemeld in de beleidsreactie op dit
rapport, heeft de Minister van VenJ besloten om dit uit te stellen en het
onderzoek eind 2017 op te starten, zodat de effecten van de verschillende
initiatieven die nu in gang gezet worden nog meegenomen kunnen
worden.
Onverzekerdenproblematiek
In de brief van 2 mei 2016 is het Kabinet uitgebreid ingegaan op de
maatregelen om het aantal onverzekerden terug te dringen (Kamerstuk
25 424, nr. 312). Het hebben van een zorgverzekering is immers een
belangrijke voorwaarde om toegang te krijgen tot zorg. Het kabinet en de
VNG hebben toen op drie onderdelen aangekondigd stappen te gaan
zetten om de kans dat iemand onverzekerd is zo klein mogelijk te maken.
Onderstaand geven wij een beschrijving van deze maatregelen en de
stand van zaken.
Actief traceren en inschrijving in Basisregistratie Personen (BRP)
Begin oktober 2016 brengt de Minister van BZK een nieuwe circulaire
briefadres uit waarin de regels en voorwaarden voor het correct
toekennen en bijhouden van een briefadres in de basisregistratie
personen (BRP) zijn opgenomen. Daarnaast wordt in deze circulaire
nadrukkelijk een beroep gedaan op gemeenten om kwetsbare groepen,
met name personen met verward gedrag, in te schrijven op een briefadres. Het gaat hierbij met name om dak- en thuislozen. Indien zij niet
beschikken over een woonadres is inschrijving op een briefadres
noodzakelijk.
Deze kwetsbare groep kampt soms met de gevolgen van verslavingen,
psychiatrische aandoeningen en verstandelijke beperkingen. Daardoor
komen deze mensen hun administratieve verplichtingen en afspraken niet
altijd na. Juist deze mensen hebben laagdrempelige medische basiszorg
nodig die zij alleen krijgen na inschrijving in de BRP, waarna hulpverleners
de zorgverzekering kunnen regelen. Zonder zorgverzekering krijgen deze
personen niet de zorg die zij nodig hebben. Dat vergroot de kans op
bijvoorbeeld ernstige lichamelijke en/of psychiatrische aandoeningen.
Zonder inschrijving in de BRP komen zij ook niet in aanmerking voor een
plek op de wachtlijst voor een woning, waardoor zij gedwongen dakloos
blijven. Een inschrijving op een briefadres is daarom voor deze groep
noodzakelijk. Vaak zijn deze mensen bij hulpverleners al bekend, maar als
dat niet zo is zijn gemeenten in de positie om deze mensen te traceren en
in de BRP in te schrijven.
Om de nieuwe circulaire onder de aandacht te brengen en samenwerking
tussen gemeentelijke diensten te bevorderen, organiseren BZK en de VNG
tussen oktober tot en met december 2016 praktijkwerkplaatsen voor
medewerkers van burgerzaken èn het sociaal domein. Onderdeel van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

6

werkplaatsen is het uitwerken van de ketengedachte «burgerloket zorg en
welzijn».
Detentie
In afwachting van een meer structurele oplossing waarover in onze vorige
brief (Kamerstuk 25 424, nr. 312) is bericht, zetten we extra in op
praktische maatregelen om het aantal verzekerde (voormalig) gedetineerden bij het verlaten van de penitentiaire inrichting te vergroten. Dit
gebeurt door het verbreden van de kennis en deskundigheid van de
casemanagers van DJI en het verwerken van het belang van het verkrijgen
van een zorgverzekering in het nieuwe informatiepakket van DJI. Per
november 2016 wordt in twee proeftuinen verkend of het mogelijk is om
(zeer) kort gestraften snel na binnenkomst in detentie in de gelegenheid te
stellen een zorgverzekering te regelen bij het verlaten van de inrichting.
Subsidieregeling onverzekerden
De Minister van VWS is bezig met een ministeriële regeling voor
overbruggingsfinanciering van tijdelijke zorg aan een onverzekerde. Het is
dan wel de bedoeling dat de persoon dan zo snel mogelijk wordt
verzekerd. Daarmee kan de zorg aan (onder meer) personen met verward
gedrag meteen gestart worden, ongeacht of iemand verzekerd is of niet.
De zorgverlener blijft dan niet met de rekening zitten. Deze regeling is
bedoeld voor zorgverleners; zij kunnen dankzij de regeling via het CAK
hun declaratie vergoed krijgen. Ik streef ernaar deze regeling eind van dit
jaar in te laten gaan.
De aanvraag voor subsidie kan worden gedaan met zo weinig mogelijk
administratieve lasten voor de zorgaanbieder. Teneinde oneigenlijk
gebruik te beperken is een belangrijke voorwaarde dat er een melding
wordt gedaan aan de lokale GGD. De uitvoerder van de regeling, het CAK,
controleert de declaraties op onder meer de verleende zorg en de
gedeclareerde bedragen.
Door de melding aan de GGD is de link met de gemeente geborgd, en kan
de verzekering en eventuele vervolgzorg geregeld worden. Met GGD
GHOR Nederland is afgesproken dat GGD’en bij start van de regeling in
staat zullen zijn de meldingen van zorgaanbieders te verwerken. De VNG
is gevraagd het vervolgtraject vorm te geven zodat gemeenten klaar zijn
om na de melding aan de GGD ondersteuning te bieden.
Gevaarlijke ggz cliënten
Bijzondere aandacht vraagt de groep personen met (meestal ernstige)
psychiatrische stoornissen en zeer gevaarlijk gedrag. Deze groep geeft
veel maatschappelijke onrust en is soms lastig te plaatsen in de huidige
ggz-instellingen. Zij hebben een beveiligde setting en kennis en ervaring
bij hulpverleners nodig die niet standaard in alle ggz-instellingen
voorhanden is. Daarnaast speelt de vraag waar deze cliënten terecht
kunnen als ze niet in de ggz horen en er ook geen sprake is van een delict.
In de brief van mei 2016 (Kamerstuk 25 424, nr. 312) hebben wij uw Kamer
geïnformeerd over de relevantie van het wetsvoorstel verplichte ggz
(Wvggz) voor deze groep personen. Op 7 juli 2016 hebben wij de Tweede
nota van wijziging behorende bij de Wvggz aan de Tweede Kamer
gestuurd (Kamerstuk 32 399, nr. 25) en op 7 september 2016 de Derde
(Kamerstuk 32 399, nr. 27). Wellicht ten overvloede benadrukken we dat
gedwongen behandeling onder de Wvggz alleen toegepast kan worden
als er sprake is van een psychische stoornis en als gevolg van deze
stoornis sprake is van een aanzienlijk risico op ernstig nadeel voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

7

persoon zelf of voor een ander. De Wvggz biedt daarmee meer mogelijkheden, maar niet de oplossing voor alle potentieel gevaarlijke mensen.
In de reactie op de eerste tussenrapportage hebben wij u gemeld dat
verzekeraars zorgplicht hebben voor patiënten die beveiligde zorg nodig
hebben. Overleg met de NZa heeft geleid tot aanpassing van een
beleidsregel. Dit betekent dat alle zorgaanbieders van klinische ggz zorg
met ingang van 2017 afspraken kunnen maken met verzekeraars over de
levering van beveiligde zorg. De meerkosten, die verbonden zijn aan deze
zorg, kunnen zij bij verzekeraars declareren.
Het programma continuïteit van zorg rondt in januari 2017 een onderzoek
af naar zorg voor personen met ontwrichtend, agressief en gevaarlijk
gedrag. Dit moet onder meer duidelijkheid geven over de vraag of het
aanbod van beveiligde plaatsen voor deze doelgroep al dan niet
toereikend is. Dit vormt belangrijke input voor de beleidsvorming op dit
punt. Er zullen voldoende plaatsen moeten zijn voor alle personen met
gevaarlijk gedrag, op een plek waar de professionals deze personen
kunnen behandelen in een veiligere omgeving voor henzelf en het
personeel. Daarom zal er ook gebruik gemaakt blijven worden van de TBS
klinieken voor deze patiënten.
4. Tenslotte
We besluiten deze brief met het nogmaals bedanken van de leden van het
Aanjaagteam voor hun bijdrage aan dit belangrijke vraagstuk. Aan ons en
onze partners de belangrijke taak om voort te bouwen op de vier
perspectieven en de negen bouwstenen van het Aanjaagteam. Het komt
nu aan op de uitvoering en ongetwijfeld komen daarbij nieuwe vragen
naar boven. De uitdaging is bij het zoeken naar oplossingen steeds uit te
blijven gaan van wat de individuele persoon met verward gedrag nodig
heeft en ons de vraag te stellen die Denise stelt aan het begin van deze
brief: hoe zou ik zelf behandeld willen worden? Wij wensen het
Schakelteam, de gemeenten en alle partners veel succes met het vervolg.
mede namens de Minister van Veiligheid en Justitie,
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

8

BIJLAGE BIJ DE REACTIE OP DE TWEEDE TUSSENRAPPORTAGE
VAN HET AANJAAGTEAM VERWARDE PERSONEN: ACTIES OP DE
9 BOUWSTENEN
Deze brief bevat een aantal belangrijke acties. Maar er gebeurt veel meer,
zowel op landelijk als op lokaal en regionaal niveau. Hieronder een
beknopt overzicht van concrete acties die nieuw zijn ten opzichte van de
acties waarover wij u in mei 2016 (Kamerstuk 25 424, nr. 312) in de reactie
op de eerste tussenrapportage van het aanjaagteam hebben bericht. De
acties zijn gerangschikt volgens de negen bouwstenen van het
aanjaagteam. Waar een bouwsteen in de brief al aan de orde is geweest
wordt deze hier niet nogmaals opgevoerd.

Bouwsteen 1: Inbreng mensen met verward gedrag
Versterken van de positie van de cliënt
•

De familie van de cliënt kan een heel belangrijke inbreng hebben, en
moet dus goed betrokken worden. Daarom krijgen de taken en
bevoegdheden van de familievertrouwenspersoon een wettelijke
verankering in de Wet verplichte ggz (Kamerstuk 32 399).

Bouwsteen 2: Preventie en levensstructuur
De aandacht gaat vaak uit naar incidenten en acute problematiek, maar
preventie en vroegsignalering zijn minstens zo belangrijk. Dit vereist een
goed georganiseerd veld dat snel signalen van verwardheid herkent en
oppakt. Een stabiele levensstructuur (wonen, dagbesteding, werk,
financiële orde) helpt acute problemen en persoonlijk leed te voorkomen.
Wonen
•

Mensen met verward gedrag of psychiatrische problematiek hebben
vaak behoefte aan een relatief kleine woning met daardoor een lage
huur. Hiervoor zijn goede afspraken tussen gemeenten, huurders en
woningcorporaties cruciaal. Gemeenten hebben daarin een bepalende
rol. Wonen en zorg is een van de prioriteiten waarvan de Minister voor
Rijksdienst en Wonen verwacht dat woningcorporaties deze opnemen
in hun prestatieafspraken met gemeenten. Om gemeenten te helpen
bij het opstellen van een woon-zorgvisie bereiden we met de VNG een
ondersteuningsprogramma voor dat in november 2016 zal starten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

9

(Arbeids)participatie
•

•

•

Het kabinet stimuleert samenwerking tussen de sector Werk en
Inkomen en de zorgsector op landelijk en regionaal niveau door het
laten ontwikkelen en verspreiden van goede voorbeelden. De door het
aanjaagteam genoemde IPS-methode (Individuele Plaatsing en Steun)
om mensen met ernstige psychische aandoeningen aan werk te
helpen, is zo’n voorbeeld.
Ook organiseren we in de 35 arbeidsmarktregio’s bijeenkomsten
gericht op ontmoeting en samenwerking tussen ggz-instellingen,
werkgevers, gemeenten, cliënten en UWV.
Het onder voorzitterschap van de Staatssecretarissen van SZW en
VWS uitgevoerde project Mensenwerk bevordert de arbeidsparticipatie
van mensen met een psychische aandoening door de samenhang
tussen de stelsels van zorg en werk en inkomen te vergroten. In dit
kader heeft het Zorginstituut recent een duiding gepubliceerd over het
bevorderen van participatie van mensen met een psychische stoornis.
Uw Kamer ontvangt deze duiding met een reactie van het kabinet voor
de komende begrotingsbehandeling van VWS.

Bouwstenen 3, 4 en 5: Vroegtijdige signalering en melding,
beoordeling en risicotaxatie
Scholing van professionals
•

•

Wij zullen de specifieke aandacht voor ondersteuning van personen
met verward gedrag nog dit jaar agenderen bij de opleidingsinstituten
voor professionals.
Vanaf 2017 ondersteunen we relevante initiatieven rondom opleidingen van zorg- en andere professionals en mantelzorgers via het eerder
genoemde programma van ZonMw.

Bouwsteen 6: Toeleiding
Verbinding sociaal en medisch domein
•

De partijen van het bestuurlijk akkoord eerste lijn hebben afgesproken
samen stappen te zetten om de verbinding tussen de eerste lijn en het
sociale domein te verbeteren. De Landelijke Huisartsen Vereniging
neemt het voortouw voor een plan van aanpak. Uitgangspunt is om te
leren van de regio’s waar de samenwerking goed verloopt, welke
factoren daar aan bij dragen en wat er nodig is dat andere regio’s ook
gaan samenwerken. Ook is het voorstel om de relevante wet- en
regelgeving in het sociaal domein voor patiënten en hulpverleners
inzichtelijker te maken. Ik verwacht begin 2017 een concreet plan van
aanpak met acties.

Samenwerkingsagenda VNG-ZN
•

•

•

In het kader van de samenwerkingsagenda van de VNG en ZN wordt er
dit najaar gesproken tussen professionals en ervaringsdeskundigen
over effectief samenwerken in de wijk.
De samenwerkingsagenda komt ook aanbod tijdens het «Jongeriusoverleg», waarin verzekeraars en gemeenten goede voorbeelden delen
en van elkaar leren. Dit jaar worden de bijeenkomsten gecontinueerd
via regionale themabijeenkomsten en twee landelijke conferenties.
Diverse gemeenten en verzekeraars zijn bezig om met elkaar de
samenwerking te verbeteren. Zo heeft VGZ 28 convenanten afgesloten
met gemeenten en Menzis met 80 gemeenten een werkagenda. Door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

10

alle betrokken partijen wordt een meerjarenagenda veiligheidshuizen
opgesteld.
Bouwsteen 8: Passende ondersteuning, zorg en straf
Monitor en handvat van het Trimbos instituut
•

Het Trimbos ontwikkelt in opdracht van het Ministerie van VWS een
handvat voor gemeenten, zorgaanbieders en zorgverzekeraars
waarmee zij op lokaal/regionaal niveau zelf inzicht kunnen krijgen in de
zorgvraag van de mensen in de regio, de benodigde zorg en ondersteuning en de beschikbare zorg en ondersteuning. Daarmee krijgen ze
een stevige basis om afspraken met elkaar te maken. Ook is het
Trimbos gevraagd voor een aantal regio’s in kaart te brengen wat de
huidige stand van zaken is met betrekking tot het aanbod van
zorgvoorzieningen en ondersteuning op dit terrein. Het handvat en de
verdiepingsstudie zullen in oktober 2016 worden opgeleverd. Daarna
zullen we de implementatie van het handvat in de praktijk gericht
ondersteunen.

Project continuïteit van zorg
Het programma continuïteit van zorg werkt sinds 1 april 2016 aan
passende en aansluitende zorg voor cliënten na afloop van een periode in
de forensische zorg en/of detentie door verbetering van de overgang naar
de reguliere zorg. De looptijd van het programma is tot en met 1 juli 2017.
Het programma werkt aan vijf producten:
• Een handreiking op individueel cliëntniveau met een routekaart voor
stelseloverstijgende zorg en voorbeelden van invulling van het
regionale overleg is inmiddels beschikbaar op de website
www.continuïteitvanzorg.nl
• Een advies over bekostiging en regelgeving van stelseloverstijgende
zorg
• Een advies over indicatiestelling op casus- en beleidsniveau voor
patiënten die doorstromen uit de forensische zorg naar de reguliere
zorg
• Een monitor met cijfers over de instroom, doorstroom en uitstroom
van cliënten uit de forensische zorg naar de reguliere zorg
• Een onderzoek naar de belemmeringen om passende continuïteit van
zorg aan personen met agressief en/of gevaarlijk gedrag te bieden
wordt in januari 2017 verwacht.
Commissie Hoekstra
De aanbevelingen van de commissie Hoekstra zien ook deels op het
domein zorg en veiligheid, specifieker op het voorzien in een sluitende en
afdoende aanpak van en zorg voor personen met een psychische stoornis.
In november ontvangt uw Kamer een brief met de stand van zaken met
betrekking tot de uitvoering van de maatregelen naar aanleiding van het
rapport van de commissie Hoekstra. In deze brief zullen wij eveneens
ingaan op de bevindingen van de toezichthouders en de monitor van de
heer Hoekstra.
Bureaucratie en belemmerende regelgeving
Partijen geven aan dat bureaucratie en financieringsregels domeinoverstijgend samenwerken belemmeren. Om dit punt scherper te krijgen
roepen wij partijen in de regio op om plannen die een domeinoverstijgende aanpak mogelijk maken in te dienen bij het Schakelteam. Aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

11

hand van deze plannen kan met deskundigen besproken worden wat er
knelt, wat er mogelijk is binnen de huidige kaders en waar de grenzen
liggen.
Bouwsteen 9: Informatievoorziening
Verschillende veldpartijen ontwikkelen factsheets, handreikingen en
privacytools ten behoeve van ketenbreed samenwerken:
• Verschillende partijen hebben op 22 juni 2016 het manifest en de
vuistregels «In goed vertrouwen. De privacy van de jeugd geborgd»
getekend. Deze bieden een basis voor overeenstemming over hoe in
de praktijk de privacy van jongeren verder kan worden geborgd6. De
werkgroep die zich bezig houdt met gegevensuitwisseling tussen
ketenpartners in veiligheidshuizen levert dit najaar een overzicht van
de juridische basis voor gegevensuitwisseling tussen ketenpartners,
een overzicht van de informatiebehoeften van alle ketenpartners en
een procesbeschrijving waar alle fasen van samenwerking en de
momenten van informatiedelen in staan beschreven.
• TNO onderzoekt, onder begeleiding van het Ministerie van VenJ, de
succesfactoren en de principes van informatiedeling. De onderzoeksgroep komt eind december 2016 met een eerste resultaat.
• Er zijn dus veel initiatieven op dit vlak. Er is bij de betrokken partijen
behoefte aan regie op de verschillende initiatieven op het gebied van
gegevensuitwisseling en privacy. In een periodiek overleg ketensamenwerking en informatievoorziening, bespreken de VNG en de Ministeries van VenJ en VWS de landelijke projecten waarbij ze zelf betrokken
zijn, ten behoeve van het bewaken van de samenhang.

6

Manifest «In goed vertrouwen. De privacy van de jeugd geborgd»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 330

12