Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

33 199

Beleidsdoorlichting Justitie en Veiligheid

Nr. 43

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 23 november 2020
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Justitie en Veiligheid over de brief van
9 juni 2020 inzake de beleidsdoorlichting Internationale Samenwerkingsoperaties 2012–2017 (Kamerstuk 33 199, nr. 36).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 19 november
2020. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De waarnemend griffier van de commissie,
Westerhoff

kst-33199-43
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 43

1

1
Heeft het vervangen van de prioritaire landenbenadering door een
fenomeenbenadering gevolgen gehad voor de samenwerking met
de 16 prioritaire landen uit de landenbenadering?
Zoals in 2019 aan uw Kamer gemeld1, ligt de focus van de internationale
politiesamenwerking conform de visie op internationale politiesamenwerking (IPS) op de bestrijding van prioritaire criminaliteitsfenomenen.
Omdat de prioritaire landen voor deze visie niet willekeurig gekozen
waren, maar op grond van een aantal criteria waaronder de zwaarte van
de criminele relatie op prioritaire fenomenen met het land (zie vraag 4) en
deze meestal nog steeds een rol spelen in de criminaliteitsrelatie met het
land, werkt de politie nog altijd samen met de voormalige prioritaire
landen.
Nu is de politie echter niet meer gebonden aan een maximum van 16
landen om non-operationele samenwerking mee aan te gaan. Bovendien
wordt er met de buitenlandse partners nadrukkelijker gekeken hoe de
non-operationele en operationele samenwerking op gedeelde prioritaire
fenomenen verbeterd kan worden en welke specifieke instrumenten
daartoe ingezet kunnen worden.
De politie heeft in haar communicatie aan de voormalige prioritaire
landen de overgang naar de fenomeenbenadering en de gevolgen
daarvan voor samenwerking toegelicht. Dit als onderdeel van het
betrouwbaar partnerschap dat het korps nastreeft.
2
Uit hoeveel bilaterale liaison officers bestaat de huidige Nederlandse inzet?
De huidige Nederlandse inzet bestaat uit 30 liaison officers.
3
Welke landen betreft de 16 geprioriteerde landen van Nederland?
De prioritaire landen in de periode 2015–2018 waren België, Duitsland,
Frankrijk, VK, Spanje, Suriname, China, Marokko, Italië, Turkije, Polen,
Bulgarije, Roemenië, Australië, Colombia en de Verenigde Staten.
4
Onder welke voorwaarden kunnen niet-geprioriteerde landen
worden aangemerkt als geprioriteerd en vice versa?
In de periode 2012–2018 werkte de politie non-operationeel samen met
zestien zogenaamde prioritaire landen. De beoordeling van landen als
«prioritair», «sub-prioritair» en «overig» vond plaats op basis van een
drietal criteria:
1. De zwaarte van de criminele relatie op prioritaire fenomenen met het
land.
2. Het verloop van de operationele samenwerking met het land.
3. De politiek-bestuurlijke relatie van JenV met het land.
Aanvullende aandachtspunten bij de bepaling of een land als prioritair
gekwalificeerd werd, waren de score van het land in de Serious and
Organised Crime Threat Assessment (SOCTA) van Europol2, de mogelijke
aansluiting op activiteiten in EU-verband en/of op activiteiten van

1
2

Kamerstuk 29 628, nr. 895.
Deze inventarisatie voert Europol elke vier jaar uit in het kader van de EU beleidscyclus
georganiseerde criminaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 43

2

buurlanden, de positie van de politieliaison, wederkerigheid en strategisch
partnerschap.
5
Hoeveel geprioriteerde landen zijn er de afgelopen jaren
bijgekomen?
Zoals ik uw Kamer gemeld heb in de brief met mijn visie op internationale
politiesamenwerking3, werkt de politie niet meer met prioritaire landen,
maar met prioritaire criminaliteitsfenomenen. De nationaal geprioriteerde
criminaliteitsfenomenen, die ik met de regioburgemeesters, voorzitter van
het College van PG’s en de korpschef heb vastgelegd in de Veiligheidsagenda (2019–2022)4, zijn leidend voor de huidige internationale inzet van
de politie. Dit zijn ondermijning, mensenhandel, cybercrime, online
kindermisbruik, executie en terrorismebestrijding.
6
In hoeverre worden de landenprogramma’s individueel
geëvalueerd?
Vanwege de uniforme opzet van de programma’s is er eerder voor
gekozen om de landenprogramma’s breed als instrument en niet
individueel te laten evalueren door de Universiteit Utrecht in 2016. De
beleidsdoorlichting Internationale Samenwerkingsoperaties had dezelfde
insteek.
7
Hoe verhouden de opgestelde doelstellingen en activiteiten zich
tot de algemene drie uitgangspunten van het Beleidskader
Landenbeleid Internationale Politiesamenwerking 2013–2015?
De algemene uitgangspunten van het beleidskader Landenbeleid, te
weten het vergroten van de veiligheid in Nederland, het zijn van een
betrouwbaar partner en consistentie via centrale aansturing, zijn
kaderstellend geweest bij het formuleren van de doelstellingen en
activiteiten van de landenprogramma’s.
8
Hoeveel kost het inzetten van een bilaterale liaison officer, uit
welke kosten bestaat dit bedrag en verschilt dit bedrag per land
waar de liaison officer wordt geplaatst?
De gemiddelde kosten van een bilaterale liaison officer (LO) zijn 280.000
euro. Dit bedrag omvat de reguliere salarislasten en bijkomende kosten
die samenhangen met de plaatsing in het buitenland zoals apparaatskosten5, beheerskosten, woonlasten, reis- en verblijfskosten, verhuiskosten, buitenlandtoelage, schoolkosten van eventueel meereizende
kinderen, telefonie en de kosten voor een dienstauto. De hoogte van dit
bedrag verschilt per plaatsing.
9
In hoeverre zijn tot dusver de kosten die verbonden zijn aan de
inzet van bilaterale politie liaison officers geëvalueerd en wordt
op basis hiervan geïnventariseerd hoe kan worden bespaard op
deze kosten?
3

Kamerstuk 29 628, nr. 895.
Kamerstuk 28 684, nr. 540.
5
Apparaatskosten zijn de kosten voor het gebruik van de faciliteiten op de post die het Ministerie
van Buitenlandse Zaken verrekend met de politie.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 43

3

De gemiddelde kosten voor buitenlandse plaatsingen zijn de afgelopen
jaren mede vanwege het stijgende prijspeil toegenomen. Het is lastig om
op de kosten als zodanig te besparen. Zo zijn het basissalaris en bepaalde
vergoedingen zoals de buitenlandtoelage rechtspositioneel vastgelegd en
over de hoogte van de apparaatskosten die het Ministerie van Buitenlandse Zaken verrekend aan andere departementen en diensten kan niet
onderhandeld worden. Zoals in de beleidsdoorlichting genoemd wordt, is
de enige optie voor het verminderen van de kosten het reduceren van het
aantal liaison officers (LO’s) in het buitenland. Echter, liaisons zijn een
essentieel onderdeel van de internationale aanpak van (ondermijnende)
criminaliteit. Vanwege de specifieke (en vertrouwelijke) functie van een
politie LO worden bezuinigingen in het LO-netwerk daarom niet wenselijk
geacht. En gelet op de extra investeringen die voor dit beleidsterrein aan
het begin van de kabinetsperiode zijn gedaan, ook niet nodig.
10
Hoe verhoudt de inzet en de rol van bilateraal ingezette liaison
officers zich tot de rol van nationale liaison officers bij Europol?
De taken van de bilaterale liaison officers bestaan uit: het begeleiden van
justitiële rechtshulpverzoeken, politiële informatie-uitwisseling, analyse –
trendsignalering en advisering; bevordering van internationale politiesamenwerking en relatiebeheer. De nationale liaisons bij Europol hebben
als primaire taak om politiële en justitiële informatie tussen Nederland en
andere EU lidstaten te faciliteren en houden zich eveneens bezig met
trendsignalering en analyse van informatie. De liaisons bij Europol
worden veelal ingezet bij zaken waar meerdere landen bij betrokken zijn
en als er door deze landen voor wordt gekozen om de zaak via Europol te
laten verlopen. Er is overigens ook mogelijkheid dit zonder Europol te
doen, bijvoorbeeld door oprichting van een Joint Investigation Team (JIT)
waar de liaisons van Europol ook een rol in kunnen hebben.
11
Om welke reden wordt de intensiteit van criminaliteitsrelaties
tussen Nederland en andere landen niet meer onderzocht sinds
2014?
Vanwege de reorganisatie en keuzes als gevolg van beperkte capaciteit is
de rapportage «Criminele Relaties tussen Nederland en Andere Landen»
na 2014 als zodanig niet meer uitgevoerd. Wel is continu zicht gehouden
op internationale criminaliteitsontwikkelingen. Maandelijks wordt voor elk
wereldregio een product gemaakt (International Monthly) waarin de
liaison officers berichten over de maatschappelijke en criminele trends en
ontwikkelingen in landen waarvoor ze geaccrediteerd zijn die van invloed
zijn, of zullen zijn, op het veiligheidsdomein in Nederland.
12
Op welke manier worden geprioriteerde landen vastgesteld
wanneer geen onderzoek meer wordt gedaan naar de intensiteit
van criminaliteitsrelaties tussen Nederland en andere landen?
13
Staat een analyse van de intensiteit van criminaliteitsrelaties
tussen Nederland en andere landen door de politie op de
planning? Zo ja, binnen welke termijn zal deze analyse plaatsvinden? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 43

4

14
In hoeverre wordt geïnventariseerd en is er inzicht in andere
indicatoren die nodig zijn om de criminaliteitsrelaties van
Nederland met andere landen te kunnen meten?
Antwoord vraag 12–14
Om flexibel in te kunnen spelen op de steeds veranderende maatschappelijke en globale ontwikkelingen en verplaatsingen van criminaliteit tussen
landen, is de prioritaire landenbenadering vervangen door een fenomeenbenadering. De politie hanteert een nieuwe werkwijze en andere onderzoeksmethoden om haar internationale inzet op prioritaire fenomenen te
bepalen.
De politie stelt in samenwerking met nationale en internationale partners
fenomeenbeelden op die ingaan op de omvang, aard en tendens van de
relatie met Nederland en de EU (toestroom, doorstroom en uitstroom) op
het gebied van zware georganiseerde criminaliteit, terrorisme en
irreguliere migratie. Op basis van de fenomeenbeelden stelt de politie
fenomeen strategieën op en kiest zij de meeste passende instrumenten en
partners waarmee het grootste effect kan worden bereikt. Fenomeenbeelden vervangen dus onderzoek naar de intensiteit tussen Nederland en
andere landen.
15
Wordt binnenkort onderzoek gedaan naar de bijdrage van
landenprogramma’s en liaison officers op de negatieve effecten
van de rol van Nederland in de internationale georganiseerde
misdaad? Zo ja, binnen welke termijn kunnen we dit onderzoek
verwachten? Zo nee, waarom niet?
In de beleidsdoorlichting is de doelmatigheid en doeltreffendheid van
deze twee instrumenten reeds onderzocht. De onderzoekers concluderen
dat het lastig is om de bijdrage van twee afzonderlijke internationale
instrumenten aan de bestrijding van de internationaal georganiseerde
criminaliteit te bepalen. Dit geldt overigens ook voor het effect van andere
internationale en nationale politie interventies op het terugdringen van
(grensoverschrijdende) georganiseerde criminaliteit. Er zijn immers vele
factoren van invloed op de georganiseerde criminaliteit.
Dit neemt niet weg dat de concrete doelstellingen voor elk van de
criminaliteitsfenomenen uit de Veiligheidsagenda die ook leidend zijn
voor de internationale inzet van de politie zo helder en meetbaar mogelijk
zijn geformuleerd en uitgewerkt6 in afstemming met de gezagen en de
politie. De voortgang op de ambities op de Veiligheidsagenda wordt
gemonitord in het Landelijk Overleg Veiligheid Politie. Daarnaast heeft een
externe partij in opdracht van de politie een tussentijdse evaluatie
uitgevoerd om de werking van het nieuwe internationale samenwerkingsbeleid van de politie te duiden en aanbevelingen te doen om het beleid
verder te verbeteren en eventueel bij te stellen.
16
In hoeverre is bij de totstandkoming van bilaterale politiesamenwerking ruimte voor de inbreng en inzichten van partnerlanden?
Wederkerigheid is een belangrijk uitgangspunt voor de internationale
inzet van de politie. Samenwerking moet in beider belang zijn, wil het ook
daadwerkelijk slagen. Als de politie vanwege operationele belangen
samenwerking aan wenst te gaan of te intensiveren met een bepaald land,
voert het verkennende gesprek waar de belangen en wensen van de
6

Uitwerking Veiligheidsagenda, bijlage bij Kamerbrief over 1-ste Halfjaarbericht Politie 2019,
bijlage bij Kamerstuk 29 628, nr. 896.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 43

5

partner liggen en wordt met de partner besproken wat de gemeenschappelijke belangen zijn en waar mogelijkheden liggen om elkaar te
versterken.
17
Op welke manieren in de vorm van programma’s en andere
maatregelen wordt door Nederland invulling gegeven aan het
instrument informatiedelen?
De politie maakt gebruik van de vijf kanalen voor de uitwisseling van
informatie. Deze zijn Europol, INTERPOL, SIRENE, Liaison Officers (LO’s)
en Foreign Liaison Officers (FLO’s). De kanalen zijn ondergebracht bij het
Landelijk Internationale Rechtshulp Centrum (LIRC). Het LIRC is een
samenwerkingsverband tussen politie en OM. Alle politie eenheden
beschikken over een eigen Internationaal Rechtshulp Centrum dat in
verbinding staat met het LIRC.
Verder zijn de belangrijkste verdragen en rechtsinstrumenten voor
politiële informatie-uitwisseling de Schengen Uitvoeringsovereenkomst,
het Prüm Raadsbesluit, het Verdrag van Senningen, het Verdrag van
Enschede en het Zweeds Kaderbesluit. Deze verdragen en rechtsinstrumenten bieden mogelijkheden voor directe grensoverschrijdende
uitwisseling van politie informatie. Daarnaast worden in EU-verband,
maar ook bijvoorbeeld in Benelux verband, stappen gezet om de
mogelijkheden tot informatie-uitwisseling, interoperabiliteit en operationele samenwerking nog verder te vergroten.
Ondersteunend aan de informatie-uitwisseling wordt er geïnvesteerd in
capaciteitsopbouw en daarnaast het bevorderen en beïnvloeden van EU
samenwerking op operationele samenwerking. Tevens participeert de NL
politie actief in de EU politienetwerken en deelt daar met andere EU
landen goede praktijken.
18
In hoeverre worden de knelpunten op het gebied van informatie
delen waar landenprogramma’s nu mee te maken hebben, zoals
geïdentificeerd door de onderzoekers van de Universiteit Utrecht,
aangepakt?
De politie heeft eerder onderkend dat de landenprogramma’s onvoldoende aansluiting vonden bij de operationele praktijk en dat de
activiteiten in de landenprogramma’s in beperkte mate gestuurd werden
door de informatie en behoeften uit de operationele praktijk. Daarom zijn
de operatien en het OM in het nieuwe IPS-beleid veel nauwer betrokken
bij de internationale strategische inzet. De internationale inzet van de
politie is inmiddels – net als de politiële taakuitvoering op nationaal en
lokaal gebied- zoveel mogelijk informatie gestuurd en gericht op
effectieve opsporing.
19
In hoeverre wordt ingezet op het identificeren van indicatoren die
professionalisering, een van de veronderstellingen die ten
grondslag ligt aan de internationale samenwerking, kunnen
meten?
Indicatoren die gehanteerd worden om de professionaliteit van de
partnerdienst te duiden zijn bijvoorbeeld de kwaliteit en de snelheid van
de uitvoering van rechtshulpverzoeken, de wijze waarop onderzoeken
worden opgestart/vormgegeven en hoe de dienst omgaan met zaken als
gegevensbescherming en privacy. Aangezien de politie voor de uitvoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 43

6

van de internationale samenwerking en informatie-uitwisseling afhankelijk
is van de professionaliteit van partnerdiensten, wordt hierin geïnvesteerd
middels trainingen en kennis- en expertise overdracht.
Overigens acht ik het van groot belang dat de Nederlandse politie zelf ook
een betrouwbaar en professioneel partner is en blijft voor buitenlandse en
internationale politieorganisaties. Binnen de politieorganisatie moet
voldoende kennis, expertise en competenties aanwezig zijn om de diverse
internationale aspecten van het politiewerk op professionele wijze uit te
kunnen voeren. Dit is een belangrijke randvoorwaarden voor het slagen
van internationale politiesamenwerking en hierin moet geïnvesteerd
worden middels o.a. opleiding, trainingen en kennis-en expertise
uitwisseling met andere politiediensten.
20
Wordt onderzocht in hoeverre de inbreng van partnerlanden
vergroot kan worden in het samenstellen van landenprogramma’s
van Nederland? Zo nee, waarom niet?
Zoals ik al benadrukte in de beantwoording van vraag 16 is wederkerigheid een belangrijk uitgangspunt van de internationale politiesamenwerking. Uit de beleidsdoorlichting bleek dat in het verleden bij het
samenstellen van de landenprogramma’s soms onvoldoende invulling
gegeven werd aan de belangen van de partners. Hier is de politie zich
inmiddels bewust van en derhalve wordt bij het aangaan van samenwerking met buitenlandse diensten inmiddels meer ruimte gecreëerd om
de inbreng van partnerlanden te vergroten door hierover in een vroeg
stadium het gesprek aan te gaan met de partners.
21
Om welke reden zijn geen doelen verbonden aan de veronderstelling dat landenprogramma’s de expertise van de Nederlandse
politie vergroten en is het kabinet voornemens deze doelen te
formuleren om vervolgens vast te kunnen stellen op welke
terreinen de Nederlandse politie expertise vergroot zou kunnen
worden?
Bij de landenprogramma’s was een deel van de niet-operationele
samenwerking vooral gericht op het vergroten van de expertise van de
buitenlandse counterparts. Inmiddels is er meer oog voor het versterken
van de kennis en expertise van de Nederlandse politie. Hiertoe voert de
politie bijvoorbeeld benchmarken uit om van buitenlandse politieorganisaties zoals de National Crime Agency (NCA) en de Australian Federal
Police (AFP) te kunnen leren.
22
Gelet op de kostbare voorziening van politie liaison officers, om
welke reden is de doeltreffendheid van de inzet van dergelijke
liaison officers in de periode van 2012–2017 niet onderzocht?
Hoewel er formeel geen onderzoek heeft plaatsgevonden naar de
doeltreffendheid van de inzet van liaisons van 2012–2017, is het liaison
netwerk in die periode wel gemonitord. Hierbij is aandacht geweest voor
zowel de dekking van het liaison netwerk als de bijdrage van de politie
liaisons aan de samenwerkingsrelatie en de informatie-uitwisseling met
de betreffende landen. De onderzoekers van de beleidsdoorlichting achten
het – op basis van diverse interviews met betrokkenen- in hoge mate
plausibel dat de inzet van liaisons doeltreffend is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 43

7

23
Gelet op de kostbare voorziening van politie liaison officers en de
bijdrage van nationale desken bij Europol, wordt er onderzocht in
hoeverre Europol liaisons taken kunnen overnemen van bilaterale
politie liaisons? Zo nee, waarom niet?
Bij de plaatsing van liaison officers worden altijd meerdere criteria
meegewogen7. Eén daarvan is de wijze waarop de operationele samenwerking verloopt middels de reguliere samenwerkingskanalen (bijvoorbeeld Europol, Interpol) en via de bilaterale rechtshulp. Bij een goed
gewaardeerde relatie met een land is de plaatsing van een liaison officer
vaak geen noodzaak en voldoet de (versterking van de) samenwerking via
bijvoorbeeld de nationale desken bij Europol.
Echter, bij sommige landen wordt de operationele samenwerking
bemoeilijkt door grote verschillen in wetgeving en verschillen in de
inrichting van de justitie-en politieorganisatie, procedures, bevoegdheden
en cultuur. Ook investeren bepaalde EU landen zelf heel beperkt in de
versterking van hun nationale desk bij Europol of weigeren sommige EU
landen om bepaalde informatie-uitwisseling via Europol uit te voeren.
In dat soort gevallen kan permanente aanwezigheid van een bilaterale
liaison officer -een bekend gezicht die kennis heeft van de gebruiken en
cultuur van een land- daadwerkelijk meerwaarde hebben ten opzichte van
de bestaande kanalen.
24
In hoeverre wordt binnen de Nederlandse politie gestuurd op het
gebruik van het Europol-kanaal bij Europol ten opzichte van het
benutten van bilaterale politie liaison officers?
Het Europol kanaal wordt gebruikt naast het liaisonkanaal (en het
INTERPOL, Foreign Liaison Officer en SIRENE kanaal). Het Europol kanaal
is in principe preferent en op het gebruik ervan wordt gestuurd. De
samenwerking van Nederland met Europol is de laatste jaren sterk
verbeterd. Nederland bevindt zich in de voorhoede met betrekking tot het
uitwisselen van gegevens in relatie tot internationaal georganiseerde
criminaliteit en terrorisme8. Het liaison kanaal wordt met name voor
complexe rechtshulp- en informatieverzoeken gebruikt.
25
Hoe worden landenprogramma’s en bilaterale politie liaison
officers ingezet bij criminele groepen die opereren in meerdere
Europese landen naast Nederland?
De politie zet een mix van bilaterale en multilaterale, operationele en
non-operationele internationale instrumenten in om prioritaire criminaliteitsfenomenen zoveel mogelijk bij de bron aan te pakken (upstream
disruption) en om de activiteiten van internationaal opererende criminele
groepen optimaal te verstoren. De inzet van liaisons en het aangaan van
non-operationele samenwerking met landen maken hier een belangrijk
deel van uit.

7
8

Kamerstuk 29 628, nr. 561.
Position Paper Europol t.b.v. hoorzitting/rondetafelgesprek Opsporing d.d. 12 oktober 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 43

8