P.A.M. de Smet | T. Hofman | M.S. Lammerts-Huitema |
J.A. Couvreur | J.P. Wesseling | M.A.J. Coolen | A.S. Sanders

Monitoringsrapportage
NSL 2023
Stand van zaken Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
Dit rapport bevat een erratum
d.d. 05-12-2023 op pagina 89
RIVM-rapport 2023-0394

Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
Nederland
www.rivm.nl
december 2023

015210

De zorg voor morgen
begint vandaag

Monitoringsrapportage NSL 2023

Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit
RIVM-rapport 2023-0394
Dit rapport bevat een erratum
d.d. 05-12-2023 op pagina 89

RIVM-rapport 2023-0394

Colofon

© RIVM 2023
Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde
van bronvermelding: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM), de titel van de publicatie en het jaar van uitgave.
Het RIVM hecht veel waarde aan toegankelijkheid van zijn producten.
Op dit moment is het echter nog niet mogelijk om dit document volledig
toegankelijk aan te bieden. Als een onderdeel niet toegankelijk is, wordt
dit vermeld. Zie ook www.rivm.nl/toegankelijkheid.
DOI 10.21945/RIVM-2023-0394
P.A.M. de Smet (auteur), RIVM
T. Hofman (auteur), RIVM
M.S. Lammerts-Huitema (auteur), RIVM
J.A. Couvreur (auteur), RIVM
J.P. Wesseling (auteur), RIVM
M.A.J. Coolen (auteur, hoofdstuk 5), Rijkswaterstaat
Leefomgeving/InfoMil
A.S. Sanders (auteur, hoofdstuk 5), Rijkswaterstaat
Leefomgeving/InfoMil
Contact:
Peter de Smet
Centrum voor Milieukwaliteit
peter.de.smet@rivm.nl
Dit onderzoek werd verricht in opdracht van het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat in het kader van het project ‘Monitoring
luchtkwaliteit’.

Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
Nederland
www.rivm.nl

Pagina 2 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Publiekssamenvatting

Monitoringsrapportage NSL 2023
Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
In het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) werken
verschillende Nederlandse overheden sinds 2009 samen om de
luchtkwaliteit te verbeteren. De monitor van het NSL is onder meer
bedoeld om te kijken of Nederland de Europese grenswaarden voor
luchtkwaliteit haalt. Als dat niet zo is, zijn extra maatregelen nodig om
die grenswaarden toch zo snel mogelijk te halen. Het RIVM volgt daarom
elk jaar de concentraties stikstofdioxiden en fijnstof in de lucht en
rapporteert daarover. Voor beide stoffen wordt gekeken naar de
bijdrage van wegverkeer. Voor fijnstof kijken we ook naar de bijdrage
van veehouderijen.
In 2022 voldeed Nederland voor wegverkeer bijna aan de Europese
grenswaarden voor stikstofdioxide. Op één punt was er een
overschrijding: direct naast de tunnelmond van de Maastunnel in
Rotterdam. Ook voor fijnstof voldeed Nederland bijna aan de
grenswaarden voor wegverkeer. Alleen een klein stuk weg van 200
meter bij Velsen lag boven de grenswaarde. Op enkele woonlocaties in
gebieden met intensieve veehouderij werden de grenswaarden van
fijnstof in 2022 nog steeds overschreden. Dat waren er net iets minder
dan in 2021.
De concentraties stikstofdioxiden en fijnstof waren in 2022 iets hoger
dan tijdens de ‘coronajaren’ 2020 en 2021. Nadat de coronamaatregelen
waren opgeheven, was er meer verkeer en economische activiteit. Dit
zorgde voor meer uitstoot. De concentraties waren daardoor hoger,
maar wel minder hoog dan vóór de coronajaren. Het aantal
overschrijdingen van de Europese norm voor deze stoffen was daardoor
bijna hetzelfde als in eerdere jaren.
Het ziet ernaar uit dat de luchtkwaliteit de komende jaren verder
verbetert. Verkeer, industrie en veehouderijen zullen naar verwachting
minder stikstofdioxide en fijnstof uitstoten. Dat komt bijvoorbeeld
doordat elk jaar oudere auto’s worden vervangen door nieuwe en
schonere auto’s, die minder of zelfs geen stikstofoxiden uitstoten.
Op dit moment wordt in de Europese Unie onderhandeld over de
herziening van de Europese richtlijn luchtkwaliteit. Dit zal tot nieuwe
grenswaarden leiden. Hoe hoog de grenswaarden zullen zijn en wanneer
deze wetgeving zal ingaan, is nog niet bekend.
Op 1 januari 2024 gaat de Omgevingswet van start. De monitoring van
de luchtkwaliteit is daar een onderdeel van, en gaat op dezelfde manier
door als in het NSL.
Kernwoorden: luchtkwaliteit, NSL, monitoring, fijnstof, PM10,
stikstofdioxide, NO2
Pagina 3 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Pagina 4 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Synopsis

NSL 2023 monitoring report
State of affairs of National Air Quality Cooperative Programme (NSL)
Dutch public authorities have been working together to improve air
quality through the National Air Quality Cooperation Programme (NSL)
since 2009. The purpose of the NSL monitor is, among other things, to
check whether the Netherlands complies with European limit values for air
quality. If it does not, it needs to introduce additional measures to ensure
it complies with these limit values as soon as possible. Each year, RIVM
monitors the nitrogen dioxide and particulate matter concentrations in the
air and reports on this. For both of these substances, RIVM looks at the
contributions from road traffic. For particulate matter, it also looks at the
contributions from livestock farming.
In 2022, the Netherlands almost complied with the European nitrogen
dioxide limit values for road traffic. It failed to do so at a single location,
directly next to the entrance to the Maastunnel in Rotterdam. The
Netherlands almost complied with the European particulate matter limit
values for road traffic as well. The limit values were only exceeded along
a small, 200-metre stretch of road near Velsen. At several residential
locations in areas with intensive livestock farming, particulate matter
concentrations exceeded the limit values in 2022. This was the case for
slightly fewer locations than in 2021.
The concentrations of nitrogen dioxide and particulate matter were
slightly higher in 2022 than during the ‘coronavirus years’ 2020 and
2021. After the coronavirus measures were lifted, traffic and economic
activity went up. This resulted in higher emissions. The concentrations
were therefore higher, but less high than before the coronavirus
pandemic. As a result, the number of locations where the European limit
values were exceeded was almost the same as in previous years.
Air quality is expected to improve further in the coming years as traffic,
industry and livestock farming are expected to emit less nitrogen dioxide
and particulate matter. One reason for this is that older cars are replaced
every year with newer cars, which emit less or even zero nitrogen oxides.
The European Union is currently negotiating the revision of the European
Air Quality Directive. This will lead to new limit values. It is not yet known
how high the limit values will be and when this legislation will come into
effect.
The Environment and Planning Act will enter into force on 1 January
2024. Monitoring air quality is a component of this Act as well. This will be
done in the same way as for the NSL.
Keywords: air quality, NSL, monitoring, fine particles, PM10, nitrogen
dioxide, NO2

Pagina 5 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Pagina 6 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Inhoudsopgave

Samenvatting — 9
1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6
1.7

Inleiding — 15
Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) — 15
Monitoren van het NSL — 16
Betrokken partijen — 18
Uitvoering Monitoring NSL met CIMLK — 19
Regeling beoordeling luchtkwaliteit en Wet milieubeheer — 20
Toetsing aan de luchtkwaliteitsgrenswaarden — 20
Neveneffecten van coronamaatregelen — 21

2
2.1
2.2
2.3

Resultaten luchtkwaliteit langs wegen — 23
Resultaat luchtkwaliteit langs wegen voor 2022 — 24
Resultaat luchtkwaliteit langs wegen voor 2025 en 2030 — 28
Vergelijking resultaten Monitoringsronde 2023 met voorgaande
ronden — 30
Onzekerheden en statistisch verwacht aantal overschrijdingen NO2 langs
wegen — 33

2.4
3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen — 35
Criteria voor invoer van veehouderijen — 35
Werkwijze luchtkwaliteit nabij veehouderijen — 35
Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen voor 2022 — 38
Vergelijking Monitoringsronde 2023 met voorgaande ronden — 40
Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen voor 2030 — 42
Invoer en onzekerheden — 45

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Kwaliteit lokale invoergegevens — 47
Onvolkomenheden in lokale invoergegevens — 47
Onderbouwen en accorderen invoergegevens — 49
Geen uitvoering motie ‘Van Tongeren’ – Steekproef voor invoergegevens
van wegverkeer — 50
Beperkte controle voor invoergegevens van veehouderijen — 50

5
5.1
5.2
5.3

Voortgang projecten en maatregelen — 53
Achtergrond voortgangsformulieren — 53
Verwerking voortgangsformulieren — 54
Conclusies voortgang projecten en maatregelen — 54

6

Literatuur — 57
Bijlage 1 Begrippenkader — 61
Bijlage 2 Validatieresultaten rekenhart AERIUS Lucht — 65
Bijlage 3 Verklaring van verschillen in resultaten ten opzichte
van voorgaande monitoringsronden — 70
Bijlage 4 Onzekerheden in aantallen NO2-overschrijdingen langs
wegen in het NSL — 74
Pagina 7 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Bijlage 5 Ruimtelijke verdeling van kans op overschrijding NO2grenswaarde in 2022, 2025 en 2030 — 75
Bijlage 6 Kwaliteit lokale invoer — 78
Erratum — 89

Pagina 8 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Samenvatting

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
In 2009 is het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
(NSL) opgezet. In dit programma werken de Rijksoverheid en de
decentrale overheden samen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Het
doel is dat Nederland overal aan de Europese grenswaarden voor
concentraties van stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM10) voldoet 1, en de
periode van eventuele overschrijdingen zo kort als mogelijk duurt. Het is
belangrijk om te melden dat dit rapport de concentraties stikstofdioxide
in de lucht langs verkeerswegen in beeld brengt en toetst aan de
concentratiegrenswaarden. Het gaat niet over de stikstofdeposities die
belangrijk zijn in het stikstofbeleid in relatie tot biodiversiteit. Daarnaast
behandelt het de berekende concentraties van fijnstof in de lucht door
uitstoot langs verkeerswegen en door veehouderijen.
Het NSL is verlengd tot het moment van inwerkingtreding van de
Omgevingswet op 1 januari 2024. Ook onder de Omgevingswet vindt de
monitoring van luchtkwaliteit plaats, in nagenoeg ongewijzigde vorm.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft op 28 september
2018 de Aanpassing NSL 2018 2 vastgesteld. Het NSL en het
bijbehorende maatregelenpakket zijn gericht op het zo snel mogelijk
voldoen aan de grenswaarden. Deze aanvullende maatregelen zijn sinds
2019 onderdeel van de Monitoring NSL.
Monitoring NSL
De monitoring van het NSL wordt uitgevoerd door het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Kenniscentrum InfoMil, dat per
1 januari 2024 verder gaat als Informatiepunt Leefomgeving (IPLO).
Deze twee organisaties vormen samen het Bureau Monitoring, voor de
NSL-monitoring en voor de monitoring van het Schone Lucht Akkoord
(SLA). Het doel van de NSL-monitoring – waarover dit rapport gaat – is
het in kaart brengen de ontwikkeling van de luchtkwaliteit, en te
achterhalen of Nederland voldoet aan de grenswaarden voor
stikstofdioxide en fijnstof. Centraal onderdeel van de monitoring zijn de
luchtkwaliteitsberekeningen door het RIVM, waarvoor de
verantwoordelijke overheden de (lokale) invoergegevens aanleveren.
Het RIVM vat de daaruit voortvloeiende rekenresultaten samen in deze
rapportage. Om de luchtkwaliteitsdoelstellingen te halen, zijn NSLmaatregelen afgesproken. Kenniscentrum InfoMil vat de voortgang van
de uitvoering van maatregelen en projecten van de decentrale
overheden samen.
Deze rapportage presenteert de resultaten van de veertiende NSLmonitoringsronde, voor het jaar 2022. Als vooruitblik zijn ook
rekenresultaten op basis van prognoses voor 2025 en 2030
gepresenteerd. Voor het berekenen van concentraties zijn
geactualiseerde gegevens over onder meer grootschalige concentraties,
Getoetst wordt aan de nu geldende Europese grenswaarden. Omdat de WHO adviseert de normen aan te
scherpen, wordt momenteel door Europese Commissie, Europees Parlement en EU-lidstaten onderhandeld over
strengere grenswaarden.
2
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2018Z17192&did=2018D46645
1

Pagina 9 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

meteorologie, emissiefactoren, wegverkeer en veehouderijen gebruikt.
De berekeningen van de lokale bijdrage van verkeer en veehouderijen
zijn uitgevoerd op basis van de daarover aangeleverde gegevens van
overheden. De overheden zijn zelf verantwoordelijk voor de juistheid en
volledigheid van de aangeleverde gegevens.
Om te bepalen of de Europese grenswaarden voor stikstofdioxide en
fijnstof worden overschreden, zijn concentraties berekend op door de
bevoegde gezagen bepaalde en aangegeven locaties (toetspunten 3). Er is
sprake van een overschrijding van de Europese grenswaarde als op een
toetspunt een concentratie boven de grenswaarde wordt berekend.
Om te bepalen aan welke concentraties de bevolking wordt blootgesteld,
zijn ook op alle woonadressen in Nederland concentratieberekeningen
uitgevoerd. Om te bepalen hoeveel bewoners aan welke concentraties
worden blootgesteld, zijn de concentraties stikstofdioxide en fijnstof
gekoppeld aan het aantal personen dat op elk adres woont. Naast het
monitoren van de grenswaarden voor de luchtkwaliteit, besteedde de
NSL monitoringsrapportage voorheen ook aandacht aan de ontwikkeling
van blootstelling van de bevolking aan de buitenluchtconcentraties
stikstofdioxide en fijnstof. Dit jaar en voor alle monitoringsronden in
oneven jaren tot 2030 gebeurt dat in het tweejaarlijkse
monitoringsrapport van het Schone Lucht Akkoord (SLA). Dat rapport
beschrijft de blootstelling van de bevolking zoals het NSL-rapport deed,
maar dan in een nog uitgebreidere vorm. Zo bevat dat rapport een
uitsplitsing van blootstellingsbijdragen naar economische sector,
indicatoren over bevolkingsblootstelling in relatie tot ziektelast en
levensverwachting, en een schatting van de winst die beleidsscenario’s
hierin kunnen opleveren. Daarom vervalt dit jaar in de NSLmonitoringsrapportage het onderwerp bevolkingsblootstelling. Dat geldt
ook voor alle komende oneven jaren tot 2030, in de voortzetting van de
monitoringsrapportage luchtkwaliteit onder de Omgevingswet. Die wet
treedt per 1 januari 2024 in werking. In de komende even jaren zal de
monitoringsrapportage luchtkwaliteit de bevolkingsblootstelling over het
gepasseerde jaar wel zoals voorheen behandelen, omdat er in die jaren
geen SLA-rapportage is.
Toetsing aan grenswaarde stikstofdioxide (NO2)
Met uitzondering van een beperkt aantal berekende overschrijdingen,
voldeed Nederland op basis van de geleverde invoergegevens in 2022
overal aan de Europese grenswaarden voor stikstofdioxide. Rekening
houdend met onzekerheden in de invoergegevens, zijn er naar schatting
116 wegvakken (ofwel langs 11,6 km weg) waar in 2022 statistisch
gezien nog steeds een kans op een overschrijding bestond.
In 2022 is er volgens de berekeningen op een toetspunt in de gemeente
Rotterdam nog één overschrijding van de stikstofdioxidegrenswaarde. In
2012 ging het in Nederland nog om 187,9 km weg. Den Haag en Leiden
hebben windtunnelonderzoek laten uitvoeren, en correcties geleverd op
de oorspronkelijke berekening van overschrijdingen onder invloed van
de aanwezigheid van tunnelmonden. Voor die toetspunten zijn de
uiteindelijk geen overschrijdingen gerapporteerd. Beide gemeenten
Zie Bijlage 1 Begrippenkader: Toetspunten en rekenpunten wegverkeer en Toetspunten en rekenpunten
veehouderijen.

3

Pagina 10 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

geven naar aanleiding van hun windtunnelonderzoeken een toelichting
in bijlage 6A.
In totaal berekende het RIVM voor 2022 op 21 toetspunten een
overschrijding van de grenswaarde. Voor 20 daarvan stellen de
betreffende wegbeheerders (enkele gemeenten, een provincie en
Rijkswaterstaat) achteraf – na sluiting van de monitoringsronde en
validatie van de berekeningen – dat het onterechte overschrijdingen
zijn, omdat er op die punten geen mensen worden blootgesteld. Het
betreft punten die op grond van het toepasbaarheidsbeginsel en/of het
blootstellingscriterium niet voor een toetsing aan de grenswaarde in
aanmerking komen. Arnhem geeft aan dat de berekening op twee
toetspunten met een overschrijding vergeleken met metingen op die
locatie een te hoge concentratie oplevert, en dat die overschrijdingen
daarom als onterecht zijn aan te merken.
De wegbeheerders hebben het voornemen die punten in de komende
monitoringsronde om te zetten naar rekenpunten zonder toetsingsplicht
aan de grenswaarden, of dit waar nodig nader te onderzoeken (zie
paragraaf 2.1, bijlage 1 en 6A).
Met uitzondering van de geconstateerde overschrijdingen, voldeed
Nederland in 2022 overal aan de Europese grenswaarden voor
stikstofdioxide.
Het effect van de coronamaatregelen in 2020 en 2021 heeft bijgedragen
aan het lage aantal overschrijdingen in die jaren. Het effect is in 2022
niet meer aanwezig. Er was in dat jaar sprake van een toename in de
verkeersintensiteit en economische activiteiten ten opzichte van de twee
jaren ervoor. Dit resulteerde in een wat hogere
achtergrondconcentraties en wegbijdragen voor NO2, en de daaruit
voorvloeiende berekende concentraties.
In de prognose voor 2025 en 2030 berekent het RIVM vier,
respectievelijk vijf overschrijdingen voor NO2, op plaatsen die alle door
de wegbeheerder zijn aangemerkt als onterechte toetspunten. In de
volgende monitoringsronde zullen de wegbeheerders de classificering
ervan aanpassen. Concluderend zijn er daarmee geen overschrijdingen
van de huidige grenswaarde voor stikstofdioxide vastgesteld.
Toetsing aan grenswaarden fijnstof (PM10 en PM2,5)
Met uitzondering van een beperkt aantal overschrijdingen, voldeed
Nederland in 2022 overal aan de Europese grenswaarden voor fijnstof
(PM10).
Bij toetsing aan de fijnstofgrenswaarde langs verkeerswegen komen op
basis van de huidige invoer voor 2022 nog twee overschrijdingen voor.
Dit komt overeen met 0,2 km weg per rijrichting, tegen 3,9 km in 2012.
Het betreft twee aaneengesloten wegvakken 4 van de Noordersluisweg in
Velsen, waarvoor ook in eerdere jaren overschrijding van de
grenswaarden werd berekend. Voor één van de wegvakken wordt voor
2022 ook een overschrijding van de jaarnorm (40,5 μg/m3) berekend.
Zie voor meer uitleg over ‘wegvak’ Bijlage 1 Begrippenkader: Overschrijdingen per kilometer wegzijde (of
rijrichting).

4

Pagina 11 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

De gemeente Velsen geeft in Bijlage 6A een reactie op deze
overschrijding.
Voor de zichtjaren 2025 en 2030 is in deze gemeente nog één
overschrijding (0,1 km rijrichting) berekend. Het betreft hetzelfde
toetspunt dat in 2022 een berekende overschrijding van zowel de
dagnorm als de jaarnorm had.
Rondom veehouderijen wordt in 2022 volgens de berekeningen bij
negentien woningen (toetspunten) niet aan de grenswaarde van fijnstof
voldaan. In totaal is er voor 5.315 toetspunten rond 1.407
veehouderijen een berekening gemaakt. In 2013 ging het nog om 111
woningen met te hoge PM10-concentraties. De overschrijdingen in 2022
werden voornamelijk veroorzaakt door de concentratiebijdragen van
dertien veehouderijen. Overschrijdingen van de fijnstofgrenswaarde als
gevolg van emissies door veehouderijen vinden plaats in gebieden met
veel intensieve veehouderij, voornamelijk gelegen in Gelderland,
Limburg en Noord-Brabant. De gemeente Nederweert telt acht
overschrijdingen, twee minder dan in 2021. In Asten zijn het er vier,
twee meer dan in vorige ronde. In de andere gemeenten betreft het één
of twee overschrijdingen veroorzaakt door bijdragen van één
veehouderij. Deze afname komt voor een groot deel door de dalende
achtergrondconcentraties. Dit leidt direct tot lagere totale
fijnstofconcentraties.
Berekeningen voor het gepasseerde jaar zijn uitgevoerd op basis van
vergunde emissies van de veehouderijen, zoals opgenomen in het NSLmonitoringsinstrument 2023. In de huidige monitoringsronde is de
bevoegde gezagen voor het eerst gevraagd om naast de geactualiseerde
invoergegevens voor het gepasseerde jaar 2022 ook voor de
prognosejaren 2025 en 2030 apart geactualiseerde gegevens in te
voeren in CIMLK 5, voor zover mogelijk. Voorheen betrof het alleen een
actualisatie van de invoergegevens voor het gepasseerde jaar. Met die
veehouderijgegevens werd dan ook voor prognosejaren gerekend. In de
huidige ronde berekent het RIVM de fijnstofconcentraties met de per
prognosejaar aangeleverde geactualiseerde invoergegevens voor
veehouderijen.
Voor 2030 zijn er elf overschrijdingen berekend, die voortkomen uit
bijdragen van acht veehouderijen. Deze overschrijdingen betreffen
voornamelijk dezelfde woningen als berekend voor 2022, met bijdragen
van dezelfde veehouderijen. Voor 2030 is er ten opzichte van de
berekeningen in de vorige ronde een lichte daling berekend in het aantal
overschrijdingen en het aantal veehouderijen dat daaraan bijdraagt. Het
betreft daarbij veelal wel dezelfde woningen en veehouderijen waarvoor
een overschrijding is berekend.
Voortgang uitvoering maatregelen en projecten
Overheden geven bij de NSL-monitoring aan wat de voortgang in
uitvoering van (bouw)projecten en van maatregelen ter verbetering van
de luchtkwaliteit is. De voortgangsformulieren zijn niet meer opgenomen
Per 1 januari 2023 is de verouderde website van de NSL-monitoring vervangen door een nieuwe website.
Deze heet Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK), en wordt gebruikt voor downloaden,
actualiseren en weergeven van invoergegevens en rekenresultaten. Het instrument kan ook rekenen voor
wegverkeer met aangeboden bestanden. Het CIMLK voldoet aan actuele veiligheidseisen, en is gebaseerd op
recente technische ontwikkelingen.

5

Pagina 12 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

in het nieuwe monitoringsinstrument CIMLK, waar dat wel het geval was
in de oude NSL-monitoringstool. Dat komt omdat er onder de
Omgevingswet geen plicht meer is om de voortgang van projecten en
maatregelen te monitoren. Om over dit laatste monitoringsjaar voor het
NSL onder de Wet milieubeheer over de voortgang van projecten en
maatregelen te kunnen rapporteren, is een uitvraag buiten het CIMLK
om gedaan. Die uitvraag is alleen gestuurd aan die NSL-deelnemers die
nog een openstaand dan wel lopend project (104 deelnemers) en/of een
maatregel (34) hadden. In de praktijk is gebleken dat van een
gestructureerde rapportage geen sprake was. Slechts van 37 van de 104
aangeschreven deelnemers is een reactie over de projecten ontvangen.
Van de deelnemers met een maatregel reageerden er 12 van de 34.
Een goede analyse hierop was niet zinvol, omdat die niets zegt over het
totaal van de voortgang van NSL-projecten en -maatregelen in
Nederland.
De indruk is dat de stand van zaken in de voortgang van maatregelen
en projecten nagenoeg gelijk is aan die van vorig jaar. Volgens de NSLpartners is 83 procent van de maatregelen afgerond, en is 9 procent in
uitvoering. Alle maatregelen moeten tijdens de looptijd van het NSL zijn
afgerond of in uitvoering zijn genomen. De gerapporteerde
uitvoeringsfase van maatregelen laat zien dat aan deze eis nagenoeg
(83 procent + 9 procent = 92 procent) is voldaan. De aanvullende
maatregelen die onderdeel zijn van de Aanpassing NSL 2018 6, zijn sinds
2019 onderdeel van de NSL-monitoring. Het betreft 87 aanvullende
maatregelen, waarvan ruim een derde in uitvoering is en de helft is
afgerond. Soms betreft het maatregelen die geen concrete einddatum
hebben, maar een doorlopende uitvoering of toepassing kennen. Wel is
in de loop van de jaren voor 53 NSL-maatregelen een ‘Voornemen
verzoek ontheffing uitvoeringsplicht’ ingediend. De motivaties om deze
maatregelen niet (meer) uit te voeren zijn, veelal gerelateerd aan
veranderde inzichten over nut en noodzaak van bijdragen aan
verbeteringen van de luchtkwaliteit, en aan behaalde verbeteringen in
de luchtkwaliteit op zich.
Van alle in het NSL opgenomen projecten is bijna 51 procent in uitvoering
of afgerond. Mogelijke vertraagde uitvoering van projecten brengt de
doelstellingen van het NSL niet in gevaar, doordat de eerder berekende
bijbehorende verkeersemissies ook bij latere uitvoering lager zullen
uitvallen.
Dat het Nationaal Samenwerkingsprogramma met de inwerkingtreding
van de Omgevingswet eindigt, betekent niet dat het monitoren van de
luchtkwaliteit en het treffen van maatregelen stopt. De monitoring loopt
onder de Omgevingswet nagenoeg ongewijzigd door. Daarnaast heeft
het bevoegd gezag vaak een uitvoeringsagenda, beleidsnota of een
programma waarmee naar een schonere en gezondere luchtkwaliteit en
leefomgeving wordt gestreefd. Daarin zijn maatregelen verankerd om
die beleidsdoelen na te streven.
Verder heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een
bestuurlijk programma, ‘Het Schone Lucht Akkoord’ (SLA), waarin
deelnemers met elkaar én individueel maatregelen nemen om onder
6

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2018Z17192&did=2018D46645
Pagina 13 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

meer gezondheidswinst voor iedereen in Nederland te realiseren. In dit
programma is een rapportage 7 beschikbaar over de stand van zaken in
de uitvoering van maatregelen en pilots die overheden binnen het SLA
nemen. Dit akkoord heeft een looptijd tot en met 2030.
Statistisch verwachte aantal overschrijdingen stikstofdioxide
De concentraties van stikstofdioxide en fijnstof liggen op diverse locaties
binnen enkele μg/m3 van de grenswaarden. Hierdoor is het aantal
overschrijdingen gevoelig voor onzekerheden in de berekeningen, en
kunnen geringe stijgingen van de concentraties het aantal
overschrijdingen sterk beïnvloeden. De onzekerheidsmarge in de
invoergegevens (zowel lokaal als generiek) is aanzienlijk. Uit
vergelijkingen tussen metingen en berekeningen blijkt dat de onzekerheid
in de berekende concentratie voor individuele locaties enkele
microgrammen per kubieke meter (μg/m3) bedraagt.
Net als in voorgaande monitoringsronden is een extra analyse voor
stikstofdioxide uitgevoerd, en is het statistisch verwachte aantal
overschrijdingen langs verkeerswegen berekend. Bij deze analyse wordt
rekening gehouden met de combinatie van het aantal locaties met
stikstofdioxideconcentraties in de buurt van de grenswaarde, en met een
kansverdeling voor lagere of hogere concentraties dan berekend. Dit
statistisch verwachte aantal overschrijdingen is het aantal
overschrijdingen dat wordt verwacht als de concentratie op elke
rekenlocatie exact zou kunnen worden gemeten.
Het berekende aantal statistisch verwachte overschrijdingen voor 2022
ligt met 116 (overeenkomend met 11,6 km weg per rijrichting) hoger
dan het aantal voor 2021 en 2020, toen het er respectievelijk 23 en 5
waren. Dat is nog altijd ongeveer 87 minder dan in 2019. Door
neveneffecten van de coronamaatregelen waren er voor 2020 en 2021
voor heel Nederland aanzienlijk lagere NO2-concentraties op toetspunten
berekend dan voor 2019. Het aantal toetspunten met waarden in de
buurt van de grenswaarde is in 2022 gedaald ten opzichte van 2019, het
jaar voorafgaand aan de coronamaatregelen, waardoor het statistisch
verwachte aantal overschrijdingen ook lager is dan in 2019.

Monitoring - Schone lucht akkoord:
https://www.schoneluchtakkoord.nl/thema/monitoring/#:~:text=Jaarlijks%20rapporteren%20alle%20SLA%2D
deelnemers,jaarlijks%20de%20voortgang%20te%20rapporteren.
7

Pagina 14 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

1

Inleiding

Deze rapportage is de veertiende en tevens laatste
monitoringsrapportage van het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL) onder de Wet milieubeheer. Omwille van de
leesbaarheid wordt sinds Monitoringsrapportage NSL 2014
achtergrondinformatie ontsloten door verwijzingen naar andere bronnen,
waaronder voorgaande rapportages.
In Bijlage 1 is een begrippenkader te vinden, waarin belangrijke termen
zijn uitgelegd.
1.1

Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
Door de Europese Commissie zijn in 1998 grenswaarden voor
luchtkwaliteit opgesteld, waaraan alle lidstaten moeten voldoen. Omdat
Nederland niet tijdig aan de Europese grenswaarden kon voldoen, heeft
de overheid in 2008 een verzoek tot uitstel respectievelijk vrijstelling
(derogatieverzoek) van de grenswaarden bij de Europese Commissie
ingediend. In dit verzoek tot uitstel is het NSL 8 opgenomen. Het NSL is
een programma waarin de Rijksoverheid met de decentrale overheden
samenwerkt om overschrijdingen van de concentratiegrenswaarden op te
lossen (Minister van VROM, 2009). In april 2009 heeft de Europese
Commissie goedkeuring gegeven aan het door Nederland ingediende
derogatieverzoek (VROM, 2009). Nederland kreeg uitstel tot juni 2011 om
aan de grenswaarden voor fijnstof (PM10) te voldoen, en tot 2015 voor
stikstofdioxide (NO2). De looptijd van het NSL is tweemaal verlengd. In
het Besluit tweede verlenging NSL (Ministerie van IenM, 2016) is
vastgelegd dat de periode waarop het NSL betrekking heeft per 1 januari
2017 is verlengd tot het moment van inwerkingtreding van de
Omgevingswet.
Met de uitvoering van het NSL beogen het ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat (IenW) en de participerende overheden twee hoofddoelen
te bereiken (Minister van VROM, 2009):
• Het verbeteren van de luchtkwaliteit ten behoeve van de
volksgezondheid, met als concretisering het overal voldoen aan
de Europese grenswaarden voor stikstofdioxide (NO2) en fijnstof
(PM10). In het geval van een eventuele overschrijding dient de
periode van overschrijding zo kort mogelijk te zijn.
• Het bieden van ruimte voor van ruimtelijke projecten en het
bijdragen aan de onderbouwing ervan.
De systematiek van het NSL is beschreven in het derogatieverzoek en in
het kabinetsbesluit tot vaststelling van het NSL. Bij de vaststelling is
gekeken hoe de luchtkwaliteit zich zou ontwikkelen op basis van de
autonome ontwikkeling, in combinatie met de effecten van
voorgenomen maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit en de
effecten van ruimtelijke projecten. Na vaststelling van het NSL is het via
een meldingsprocedure vervangen en toevoegen van projecten en
maatregelen toegestaan, zolang deze binnen de doelstellingen passen.
8

https://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaat-lucht/luchtkwaliteit/regelgeving/wet-milieubeheer/nsl
Pagina 15 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Het ministerie van IenW heeft op 28 september 2018 de Aanpassing
NSL 2018 vastgesteld. Samen met het NSL is de Aanpassing NSL 2018
gericht op het zo snel mogelijk voldoen aan de grenswaarden. De
Aanpassing NSL 2018 brengt geen wijzigingen aan in het functioneren
van het NSL. Het is een aanvulling op het NSL, die beoogt de resterende
overschrijdingen van de grenswaarden van NO2- en PM10-concentraties 9
versneld op te lossen. Hiertoe werden met de Aanpassing NSL 2018 een
knelpuntenanalyse en een pakket met passende maatregelen aan het
NSL toegevoegd. Deze aanvullende maatregelen zijn sinds 2019
onderdeel van de Monitoring NSL.
1.2

Monitoren van het NSL
Om zicht te houden op het halen van de doelen van het NSL, is het
belangrijk om de voortgang te monitoren. Dit gebeurt door middel van
een monitoringsprogramma.
De uitvoering van de monitoring is in 2009 neergelegd bij Bureau
Monitoring. Bureau Monitoring werkt in opdracht van het ministerie van
IenW. Binnen Bureau Monitoring werken het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Kenniscentrum InfoMil (onderdeel
van Rijkswaterstaat Leefomgeving) samen. Bureau Monitoring levert
jaarlijks een monitoringsrapportage, met daarin de resultaten van de
monitoring. 10
Het doel van het NSL is om in heel Nederland aan de Europese
grenswaarden – in dit rapport ook wel normen genoemd – te voldoen.
Omdat het voldoen aan die normen voor stikstofdioxide en fijnstof
centraal staat in het NSL, is de presentatie van de resultaten in deze
rapportage daar ook specifiek op gericht. De luchtkwaliteitsberekeningen
zijn uitgevoerd vanuit het door het ministerie van IenW vastgestelde
beleidskader. Dit houdt in dat de berekeningen zijn uitgevoerd op basis
van door de overheden aangeleverde gegevens en toetspunten, en met
de door de wet voorgeschreven rekenmethoden en generieke
invoergegevens.
In de Overleggroep NSL Monitoring is afgesproken dat berekeningen
worden uitgevoerd voor zowel het gepasseerde jaar als voor zichtjaren.
De berekeningen voor een gepasseerd jaar zijn eenmalig vastgesteld, in
tegenstelling tot de verwachtingen voor de zichtjaren, die elk jaar op
basis van nieuwe inzichten worden geactualiseerd. Het zichtjaar 2030 is
sinds Monitoringsronde 2018 in overleg met de NSL-partners aan de
rapportage toegevoegd, omdat er behoefte is aan inzicht in de
luchtkwaliteit op de middellange termijn. Bij de monitoringsronde 2023 is
naar de wens van de overleggroep ook het korte-termijnzichtjaar 2025
toegevoegd.
De luchtkwaliteitsnormen zijn opgesteld vanwege de effecten die de
luchtkwaliteit op de volksgezondheid heeft. Bij de vaststelling van het NSL
is het verbeteren van de luchtkwaliteit voor de volksgezondheid als eerste
doel opgenomen. Zo staat het geformuleerd:
‘De achterliggende drijfveer hiervoor is dat het kabinet de schadelijke
effecten van luchtverontreiniging op de gezondheid sterk wil verminderen’
Belangrijk is op te merken dat dit rapport de concentraties stikstofdioxide (NO2) in de lucht langs
verkeerswegen adresseert, en de toetsing ervan aan de concentratiegrenswaarden. Het gaat niet over de
stikstofdeposities die belangrijk zijn in het stikstofbeleid in relatie tot biodiversiteit.
10
http://www.nsl-monitoring.nl/rapportages-en-documenten
9

Pagina 16 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

(Minister van VROM, 2009, p. 50). Naast de aandacht voor het halen van
de grenswaarden besteedde de NSL-monitoringsrapportage voorheen ook
aandacht aan de ontwikkeling van blootstelling van de bevolking aan de
buitenluchtconcentraties stikstofdioxide en fijnstof. Voor dit kalenderjaar
(2023) en voor alle monitoringsronden in oneven jaren tot 2030
verschijnt voortaan het tweejaarlijkse monitoringsrapport van het Schone
Lucht Akkoord (SLA) over de blootstelling van de bevolking aan de
luchtkwaliteit. Het SLA legt nadruk op het realiseren van
gezondheidswinst en het bereiken van de in 2005 door de WHO
afgegeven advieswaarden. Deze worden nu door de Europese Commissie
voorgesteld als grenswaarden voor 2030 en daarna. Het SLA-rapport
beschrijft de bevolkingsblootstelling zoals ook het NSL-rapport deed,
maar dan in uitgebreidere vorm. Daarom vervalt dit jaar in de NSLmonitoringsrapportage het onderwerp bevolkingsblootstelling. Hetzelfde
geldt voor alle komende oneven jaren tot 2030, in de voortzetting van de
monitoringsrapportage luchtkwaliteit onder de Omgevingswet. Die wet
treedt per 1 januari 2024 in werking. In de komende even jaren zal de
monitoringsrapportage luchtkwaliteit wel de bevolkingsblootstelling zoals
voorheen behandelen, omdat er die jaren geen SLA-rapportage is.
Naar aanleiding van een op 16 juni 2011 in de Tweede Kamer aangenomen
motie (de motie ‘Van Tongeren’11) heeft het ministerie van IenW het RIVM
gevraagd om tijdens de Monitoringsronde 2011 een controle op de
invoergegevens voor verkeer uit te voeren. Sindsdien vond er in elke ronde
een controle plaats op de kwaliteit van invoergegevens van wegverkeer.
Sinds 2017 vond er eveneens een controle plaats op de invoergegevens
van veehouderijen. Vanaf Monitoringsronde 2022 is deze controle sterk
afgeslankt. Dit was te rechtvaardigen, aangezien er sinds 2011 (verkeer)
en 2017 (veehouderijen) elke ronde intensieve controles plaatsvonden met
terugkoppeling naar de bevoegde gezagen. Hen werd verzocht gebleken
onvolkomenheden in een volgende gelegenheid of ronde te verbeteren.
Daaraan is met name in de laatste paar ronden goed gehoor gegeven,
waardoor het aantal onvolkomenheden in de invoerdata in het algemeen
flink daalde. Hiermee is in ruime mate tegemoet gekomen aan de motie
Van Tongeren.
De introductie in deze monitoringsronde van het nieuwe
monitoringsinstrument CIMLK (Centraal Instrument Monitoring
Luchtkwaliteit) voor de gegevensuitwisseling, ter vervanging van de NSLMonitoringstool, resulteerde in een aantal gevallen in onbedoelde
onvolkomenheden.
Op plaatsen waar de problemen met rekenen en belangrijke
onvolkomenheden speelden, zijn de betrokken bevoegde gezagen
benaderd met het verzoek de invoergegevens in een korte verlengde
actualisatieperiode opnieuw en in goede orde aan te leveren, al dan niet
onder begeleiding van Bureau Monitoring. Dit resulteerde erin dat de
meeste en vooral de belangrijkste bronhouders voor wegverkeer en
veehouderijen gegevens aanleverden waarmee het RIVM wél kon rekenen.
Deze activiteit is als deel van de uitvoering van de motie ‘Van Tongeren’
(Tweede Kamerstuk, 2011) aan te merken. Die motie vroeg ‘om
steekproefsgewijs de invoer te controleren van (verkeers)gegevens bij de
toepassing van verkeersmodellen die ten doel hebben de luchtkwaliteit te
11

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30175-120.html
Pagina 17 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

berekenen’. Dit omdat ‘fouten met de invoer’ van gegevens ‘kunnen leiden
tot een verkeerde voorstelling van zaken voor de luchtkwaliteit’.
Na definitieve sluiting van de actualisatie is wederom een beperkt aantal
(deels) automatische controles op gegevens van zowel wegverkeer als
veehouderij uitgevoerd. De geconstateerde mogelijke onvolkomenheden
worden in de aanloop naar aankomende Monitoringsronde 2024
teruggekoppeld naar de desbetreffende bevoegde gezagen, met het
verzoek deze indien nodig te verbeteren.
1.3

Betrokken partijen
Het NSL is een samenwerkingsprogramma, waarbij de invulling van de
monitoring en de werkzaamheden van Bureau Monitoring worden
afgestemd met de Overleggroep NSL Monitoring. De overleggroep
bestaat uit vertegenwoordigers van de verschillende verkeerpartners
(gemeenten, provincies, Rijkswaterstaat en het ministerie van IenW). 12
Veehouderijpartners zijn in 2020 en later niet opnieuw uitgenodigd. Hun
deelname blijkt beperkt, omdat zij een eigen overlegstructuur kennen,
met agendering van de emissies door veehouderijen.
In de overleggroep is afgesproken dat naast het doorrekenen van de
luchtkwaliteit in het afgelopen jaar ook een doorkijk wordt gemaakt naar
de toekomst aan de hand van zichtjaren. Ook de monitoringsrapportage
is met deze NSL-partners afgestemd.
De samenwerkingspartners hebben de verantwoordelijkheid om de
maatregelen voor verkeer die zijn opgenomen in het NSL uit te voeren. In
het kader van de monitoring leveren zij tijdens de jaarlijkse actualisatie
informatie over zowel de voortgang van de ruimtelijke projecten en
maatregelen voor wegverkeer, als over eventuele wijzigingen daarin.
Daarnaast leveren zij de meest actuele invoergegevens over verkeer en
veehouderijen. Het is de verantwoordelijkheid van de betrokken
overheden zelf dat alle aangeleverde informatie correct en volledig is. De
resultaten die in deze rapportage zijn gepresenteerd, volgen rechtstreeks
uit deze aangeleverde gegevens.
Van een deel van de berekende en gerapporteerde overschrijdingen
geeft het bevoegd gezag achteraf – na sluiting van de monitoringstool
en validatie van de berekeningen – mogelijk aan dat deze onterecht zijn
(zie Bijlage 6A). Dit komt bijvoorbeeld doordat de invoerdata voor de
berekening van de lokale bijdrage onvolkomenheden bleken te bevatten,
of doordat overschrijdingen zijn berekend op ingevoerde locaties
waarvan het bevoegd gezag achteraf stelt dat het de luchtkwaliteit daar
niet hoeft te toetsen, bijvoorbeeld als een locatie als rekenpunt in plaats
van als toetspunt ingevoerd had moeten zijn. Het RIVM kan na sluiting
van de monitoringstool en validatie van de berekeningen geen
aanvullende berekeningen uitvoeren op basis van gecorrigeerde
invoerdata. De desbetreffende overschrijdingen worden in deze
rapportage daarom benoemd als ‘volgens het bevoegd gezag onterecht’.
Bevoegde gezagen kunnen eventuele onvolkomenheden in de
invoerdata corrigeren tijdens de actualisatiefase van de volgende
monitoringsronde, in dit geval die van 2024. Het RIVM wijzigt gegevens
tijdens of na de actualisatieperiode niet eigenhandig, zelfs niet op
https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/luchtkwaliteit/regelgeving/wet-milieubeheer/nsl/verlengingnsl/ en de link naar PDF ‘Besluit verlenging NSL’ op deze webpagina geeft de deelnemende partners aan.
12

Pagina 18 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

verzoek van het bevoegd gezag. Het bevoegd gezag dient de gegevens
zelf te controleren en te corrigeren.
1.4

Uitvoering Monitoring NSL met CIMLK
De monitoring kent een jaarlijkse cyclus van door de diverse partijen uit
te voeren stappen Afspraken hierover en de planning van de jaarlijkse
cyclus zijn vastgesteld in een document met de procesafspraken:
‘Uitvoering Luchtkwaliteit Monitoring NSL’ 13, versie 2023.
Samengevat kunnen overheden de invoergegevens voor de monitoring
gedurende een vastgestelde periode in het voorjaar actualiseren.
Daarna worden met deze geactualiseerde gegevens voor wegverkeer
landsdekkende berekeningen uitgevoerd met het rekenhart AERIUS
Lucht 14 in het monitoringsinstrument CIMLK 15. Dit rekenhart is door het
RIVM gevalideerd; de verslaglegging van de validatie is in detail te
vinden in Visser en Wesseling, 2020 en Wesseling et al., 2020. Bijlage 2
bevat de validatieresultaten voor de NSL Monitoringsronde 2023.
Berekeningen met de gegevens van de veehouderijen zijn uitgevoerd
met ISL3a versie 2023. Het RIVM voert het inhoudelijke deel van de
rapportage over de luchtkwaliteit uit (hoofdstukken 2 tot en met 4) en
Kenniscentrum InfoMil beschrijft de voortgang van de projecten en de
maatregelen (hoofdstuk 5). Bij het openbaar maken van dit rapport
komen de geactualiseerde invoergegevens en resultaten in de
monitoringstool beschikbaar via de website www.cimlk.nl/.
Per 1 januari 2023 is de sterk verouderde website van de NSLmonitoring vervangen door een nieuwe website met een nieuwe
monitoringstool. Die heet Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit
(CIMLK), voldoet aan actuele veiligheidseisen en is gebaseerd op
recente technische ontwikkelingen. Daarmee samenhangend is het
Informatiemodel Luchtkwaliteit aangepast, evenals het dataformaat van
de uitwisselbestanden (www.cimlk.nl/documentatie). Het CIMLK is
bedoeld om de komende jaren te voorzien in (1) de monitoring van
luchtkwaliteit onder de Omgevingswet, (2) de monitoring voor het
Schone Lucht Akkoord én (3) het doorrekenen van effecten op de
luchtkwaliteit van een project of maatregel.
Alle gegevens voor verkeer en veehouderijen van NSL
Monitoringsronden 2022 en 2023 zijn in het CIMLK beschikbaar in het
nieuwe data uitwisselformaat, via downloadopties en een interactieve
kaartviewer. Invoergegevens en rekenresultaten voor verkeer en
veehouderijen van monitoringsrondes voorafgaand aan de introductie
van het CIMLK en zijn vernieuwde dataformaat, blijven in het oude
dataformaat beschikbaar via www.cimlk.nl/documentatie, in de rubriek
‘Download NSL monitoringsronden’.
De NSL-rekentool voor verkeer werd sinds 2010 in de NSL-monitoring
gebruikt voor SRM-1 en SRM-2-berekeningen (Standaard
Rekenmethoden 1 en 2) van de luchtkwaliteit. Sinds 1 januari 2020
werd deze verouderde rekentool in de toen in gebruik zijnde NSLmonitoringstool niet langer ondersteund. Om de monitoring ten tijde van
13
14
15

https://iplo.nl/thema/lucht/monitoring-luchtkwaliteit/afspraken-planning/
Dit rapport noemt AERIUS Lucht veelvuldig de ‘rekentool’.
Dit rapport noemt het monitoringsinstrument CIMLK veelvuldig de ‘monitoringstool’.
Pagina 19 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

de uitgestelde inwerkingtreding van de Omgevingswet te laten
doorgaan, is het rekenhart ‘AERIUS Lucht’ ontwikkeld en
geïmplementeerd. SRM-1- en SRM-2-berekeningen in de NSLmonitoringstool werden in de periode april 2020-december 2022 met dit
rekenhart uitgevoerd. Op 12 december 2022 ging het CIMLK van start
als vervangend monitoringsinstrument voor de luchtkwaliteit. Dit
instrument maakt ook gebruik van het rekenhart AERIUS Lucht, in
vrijwel ongewijzigde vorm.
Het CIMLK kan voor verkeer met de AERIUS Lucht-rekentool versie 2022
en 2023 rekenen. Het streven is om steeds de rekentoolversies van de
afgelopen vier jaar voor publiek gebruik beschikbaar te houden.
1.5

Regeling beoordeling luchtkwaliteit en Wet milieubeheer
De Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007 (Rbl 2007) vormt de basis
voor de uitgevoerde berekeningen. Voor de huidige rapportage is
uitgegaan van de vigerende versie uit april 2021, zoals die op
wetten.overheid.nl is te vinden.

1.6

Toetsing aan de luchtkwaliteitsgrenswaarden
Door de Europese Commissie zijn in 1998 grenswaarden voor
luchtkwaliteit opgesteld, waaraan alle lidstaten moeten voldoen. De
vigerende grenswaarden voor luchtkwaliteit zijn opgenomen in de
Europese richtlijn 2008/50/EG. 16 Nederland moet sinds juni 2011 aan de
Europese grenswaarde voor fijnstof (PM10) voldoen, en sinds 2015 aan
de Europese grenswaarde voor stikstofdioxide.
De Europese grenswaarde voor de jaargemiddelde NO2-concentratie is
40 μg/m3. In de Rbl 2007 is daarbij een afrondingsregel opgenomen op
één getal achter de komma (decimaal). Daarom wordt in deze rapportage
40,5 μg/m3 gehanteerd als concentratie waarop wordt getoetst, de
zogenoemde toetswaarde. Concentraties hoger dan of gelijk aan deze
toetswaarde gelden als overschrijding.
Voor fijnstof (PM10) gelden twee normen: een jaarnorm en een
etmaalnorm. Bij de jaarnorm is de grenswaarde een jaargemiddelde
concentratie fijnstof van 40 μg/m3, en bij de etmaalnorm mag maximaal
35 dagen per jaar een fijnstofconcentratie boven de 50 μg/m3
voorkomen. Ook hier is voor de toetswaarde aan de norm de
afrondingsregel toegepast: 40,5 μg/m3 bij de jaarnorm en 35,5 dagen
bij de etmaalnorm.
Bij toetsing van berekende concentraties fijnstof aan de grenswaarden,
is het in het geval van een overschrijding toegestaan de concentraties
zeezout in de lucht buiten beschouwing te laten. De hoogte van de
zeezoutaftrek is locatieafhankelijk. Dit geldt zowel voor de aftrek op het
jaargemiddelde als voor de aftrek op het aantal overschrijdingsdagen.
Deze aftrek is toegepast in alle tabellen en figuren waarin wordt getoetst
aan de fijnstofgrenswaarde.
Onderzoek toont een empirische relatie aan tussen het aantal dagen
overschrijding van de etmaalnorm en de jaargemiddelde concentratie
16

http://data.europa.eu/eli/dir/2008/50/oj

Pagina 20 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

fijnstof. Uit deze relatie blijkt dat als aan de etmaalnorm is voldaan, er
ook aan de jaarnorm is voldaan (Rbl 2007). Daarom wordt in de
monitoringsrapportage primair getoetst op de overschrijding van de
etmaalnorm. Na toepassing van de zeezoutaftrek betreft de toetswaarde
van fijnstof 31,2 μg/m3 (zie Bijlage 1 voor meer informatie).
Voor de fijnere fractie van fijnstof (PM2,5) is in de Europese richtlijn een
viertal grenswaarden en blootstellingscriteria opgenomen. De enige
grenswaarde die voor deze rapportage relevant is, betreft een
grenswaarde voor de jaargemiddelde concentratie. PM2,5-concentraties
mogen maximaal 25 μg/m3 zijn. In verband met de afrondingsregel in
de Rbl 2007 wordt in deze rapportage 25,5 μg/m3 als toetswaarde
gehanteerd.
1.7

Neveneffecten van coronamaatregelen
Voor zover ze nog doorwerkten in 2022, zijn de neveneffecten van de
coronamaatregelen die in 2021 nog een deel van het jaar van kracht
waren zo veel mogelijk meegenomen in de voorliggende
monitoringsrapportage voor het gepasseerde jaar 2022. Zo is voor de
grootschalige achtergrondconcentraties (GCN; Hoogerbrugge et al.
(2023)) gecontroleerd of de toepassing van de emissies over 2021 – als
meest recente beschikbare emissiedata – tot verkeerde inschattingen
kan leiden. Voor het grootste deel van de sector mobiliteit is uiteindelijk
de emissie van 2021 gebruikt. De uitzondering was de sector luchtvaart.
Voor de sector luchtvaart is een verhoging van 44 procent toegepast op
de emissies zoals die voor het jaar 2021 zijn gerapporteerd in de
Emissieregistratie, als grove benadering van de emissieniveaus in 2022.
De voorliggende rekenresultaten geven voor het gepasseerde jaar 2022
een vergelijkbaar beeld als het beeld dat wordt geschetst in de
rapportage van de onderliggende grootschalige
achtergrondconcentraties (GCN) voor dat jaar (Hoogerbrugge et al.,
2023). Details over de effecten op de achtergrondconcentraties voor
2022 zijn gegeven in Bijlage 3.

Pagina 21 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Pagina 22 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

2

Resultaten luchtkwaliteit langs wegen

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van de monitoring van de
luchtkwaliteit op de toetspunten nabij wegen voor stikstofdioxide (NO2)
en fijnstof (zowel PM10 als de fijnere fractie fijnstof PM2,5). De resultaten
van de berekeningen 17 voor het gepasseerde jaar 2022 en de zichtjaren
2025 en 2030 zijn te vinden in respectievelijk paragraaf 2.1 en 2.2. In
paragraaf 2.3 staat een beknopte duiding van de verschillen met de
vorige monitoringsronden. Bijlage 3 geeft een overzicht van de
veranderingen in de generieke invoergegevens, ter verklaring van
verschillen met de vorige monitoringsronden. In paragraaf 2.4 zijn de
onzekerheden en het statistisch verwachte aantal overschrijdingen
beschreven.
Op https://www.cimlk.nl/kaart zijn op de kaart voor monitoringsronden
van 2021, 2022 en 2023 de resultaten op alle rekenpunten langs
verkeerswegen te bekijken. Naast NO2, PM10 en PM2,5 zijn ook
rekenresultaten beschikbaar voor roet (elemental carbon, EC).
Voor oudere NSL-monitoringsronden zijn de resultaten als downloadbare
bestanden beschikbaar op https://www.cimlk.nl/documentatie.
De in dit hoofdstuk gepresenteerde resultaten zijn exclusief de resultaten
nabij veehouderijen. Deze worden in hoofdstuk 3 gepresenteerd. In de
tabellen is dit vermeld door middel van de tekst ‘exclusief veehouderijen’.
De emissies van veehouderijen zijn wel in de achtergrondconcentraties
meegenomen.
Berekeningen zijn uitgevoerd met het rekenhart AERIUS Lucht, versie
2023 van het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK). Dit
Nederlandse rekenmodel voldoet ruimschoots aan de door de Europese
Unie gestelde eisen aan onzekerheden bij het gebruik van
rekenmodellen voor het toetsen aan de grenswaarden (Wesseling et al.,
(2013, 2018 en 2020) en RIVM (2022)).
De resultaten in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de gegevens zoals die
door de wegbeheerders in de monitoringstool zijn ingevoerd. Deze
gegevens – en daarmee ook de rekenresultaten voor de desbetreffende
locaties – bevatten onvolkomenheden. Van enkele berekende en
gerapporteerde overschrijdingen geeft het bevoegd gezag soms achteraf
aan dat deze volgens hen onterecht zijn. De desbetreffende
overschrijdingen zijn in deze rapportage in dat geval benoemd als
‘volgens het bevoegd gezag onterecht’. Zie Bijlage 6A voor de door
wegbeheerders aangeleverde toelichtingen op de invoergegevens en
berekende overschrijdingen.

De invoergegevens voor de berekeningen voor het gepasseerde jaar zijn zoveel mogelijk gebaseerd op
metingen, bijvoorbeeld de actuele meteorologische gegevens, en het gebruik van praktijkemissies voor de
bepaling van de emissiefactoren. De invoergegevens voor prognosejaren maken mede gebruik van
meetgegevens, maar moeten daarnaast ook gebruikmaken van verwachtingen, bijvoorbeeld over de
ontwikkeling van het wagenpark. Voor de meteorologische gegevens is gebruikgemaakt van een langjarig
gemiddelde weersituatie.
17

Pagina 23 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

2.1

Resultaat luchtkwaliteit langs wegen voor 2022
Deze paragraaf toont de resultaten van de NO2-, PM10- en PM2,5concentraties voor het gepasseerde jaar 2022.
Voor 2022 zijn 21 overschrijdingen van de grenswaarde voor NO2
berekend (Tabel 2.1). Het is belangrijk dat dit rapport de concentraties
stikstofdioxide (NO2) in de lucht langs wegen in beeld brengt en toetst
aan de concentratiegrenswaarden. Het gaat niet over de stikstofdeposities
die belangrijk zijn in het stikstofbeleid in relatie tot biodiversiteit.
Tabel 2.1 Overzicht van het aantal NO2- en PM10-overschrijdingen per gemeente in
kilometer rijrichting 18, berekend voor 2022. Het aantal PM10-overschrijdingen is
inclusief zeezoutaftrek, en exclusief de apart in hoofdstuk 3 gepresenteerde
overschrijdingen bij veehouderijen. Een aantal berekende overschrijdingen zijn
volgens het bevoegd gezag onterecht. Deze zijn per type bevoegd gezag
aangemerkt met een ‘*’ (zie Bijlage 6A). Het aantal resterende overschrijdingen,
na aftrek van de als onterecht aangemerkte overschrijdingen, is eveneens
gegeven. 19

2022
NO2
Amsterdam
Rotterdam
Den Haag
Arnhem
Haarlemmermeer
Schiedam
Utrecht
Hoekse waard
Nederland (berekend)
Na aftrek ‘onterecht’
PM10
Velsen
Nederland

Totaal

Rijk

Provincie

Gemeente

0,2
0,2
0,6
0,2
0,6
0,1
0,1
0,1
2,1
0,1

*0,1
*0,1
*0,1
*0,1
*0,1
0,5
-

*0,5
0,5
-

*0,2
0,1
*0,6
*0,2
1,1
0,1

-

0,2
0,2

0,2
0,2

NO2 overschrijdingen
Voor NO2 zijn in Amsterdam twee overschrijdingen berekend op locaties
waar in eerdere monitoringsronden voor de jaren 2016 t/m 2018 – en
voor 2019 in de nabijheid – ook overschrijdingen werden berekend. De
gemeente Amsterdam stelt in een toelichting (bijlage 6A) dat het om
twee onterechte toetspunten gaat, en dat ze deze in de volgende
monitoringsronde niet meer als toetspunten zal aanmerken, maar als
rekenpunten.
In en rond Rotterdam is op vier toetspunten een overschrijding voor NO2
berekend. In Rotterdam betreft het twee overschrijdingen, waarvan een
langs een gemeentelijke weg nabij de zuidelijke tunnelmond van de
Maastunnel. De tweede overschrijding ligt bij de fietsterminal naast de
zuidelijke tunnelmond van de Beneluxtunnel in de rijksweg A4. Dit is
Voor ‘rijrichting’ kan ook ‘wegzijde’ worden gelezen. Zie voor meer uitleg Bijlage 1 Begrippenkader:
Overschrijdingen per kilometer wegzijde (of rijrichting).
Toetspuntidentificaties van de berekende overschrijdingen staan in de digitale bijlage ‘Rapport 2023-0394
Bijlage overschrijdingen inclusief onterecht verkeer veehouderijen’ bij deze rapportage op de website van het
RIVM (https://www.rivm.nl).
18

19

Pagina 24 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

een toetspunt van Rijkswaterstaat (RWS). RWS merkt dit aan als een
onterecht toetspunt (bijlage 6A), omdat er ter plekke geen mensen
langdurig worden blootgesteld (blootstellingscriterium). Er wordt ook
een overschrijding vastgesteld bij een toetspunt van RWS aan de
Vlaardingerdijk in Schiedam, langs de A4. De gemeente zelf heeft er
acht meter verderop een rekenpunt dat zij niet aanmerkt als toetspunt.
RWS stelt dat het bezien vanuit het blootstellingscriterium een onterecht
toetspunt is. Ook het vierde toetspunt in overschrijding is van RWS. Het
is gelegen in de gemeente Hoekse Waard, in de berm van de A29 en in
de buurt van de zuidelijke mond van de Heinenoordtunnel. RWS stelt
dat het om een onterecht toetspunt gaat, omdat het ontoegankelijk is
voor het publiek (toepasbaarheidsbeginsel).
Voor Den Haag zijn op zes toetspunten overschrijdingen voor NO2
berekend, waarvan er vier op de Binckhorstlaan liggen, ter hoogte van
de noordelijke tunnelmond van de Victory Boogiewoogietunnel. Een
vijfde toetspunt met overschrijding ligt ter hoogte van een tunnelmond
op de Neherkade en het zesde ligt nabij de noordelijke tunnelmond van
de Koningstunnel. Al deze overschrijdingen worden door de gemeente
Den Haag als onterecht aangemerkt, omdat ze volgens het
toepasbaarheidsbeginsel niet als toetspunten aangemerkt hadden
moeten zijn (zie bijlage 6A). Als deze punten niet als toetspunten
zouden worden gerekend, dan zou er voor Den Haag helemaal geen
sprake zijn van een overschrijding van de grenswaarde voor NO2. De
gemeente Den Haag heeft een windtunnelonderzoek laten uitvoeren
voor toetspunten nabij diverse tunnelmonden. Correctiewaarden uit dit
onderzoek zijn meegeleverd in de actualisatie. Op die toetspunten zijn
geen overschrijdingen berekend. Ook Leiden heeft windtunnelonderzoek
laten uitvoeren en correcties op de betreffende toetspunten geleverd.
Voor die punten zijn geen overschrijdingen berekend. Beide gemeenten
geven naar aanleiding van hun windtunnelonderzoeken een toelichting
in bijlage 6A.
In Arnhem is het aantal berekende overschrijdingen voor NO2 van twee
in 2019 naar nul in 2020, één in 2021 en weer naar twee in 2022
gegaan 20. Het betreft in 2022 dezelfde locaties aan de
Eusebiusbuitensingel als in 2019, met een concentratie die ruim boven
de grenswaarde ligt. Arnhem merkt deze twee overschrijdingen aan als
onterecht te hoog berekend, gezien de ter plaatse gemeten
concentraties. In bijlage 6A geeft Arnhem een toelichting op deze als
onterecht aan te merken overschrijdingen.
In de gemeente Haarlemmermeer zijn zes overschrijdingen berekend
voor NO2. Het betreft vijf overschrijdingen langs provinciale wegen
(N205, N232 en N201) en één langs de rijksweg A5, direct aansluitend
aan het Schipholterrein. De provincie Noord-Holland en RWS stellen dat
deze punten ten onrechte als toetspunten zijn aangemerkt, omdat ze
niet voldoen aan de toetsingscriteria (bijlage 6A).
Tenslotte is er voor NO2 nog een overschrijding in Utrecht berekend voor
een toetspunt van RWS langs de A2, nabij de noordelijke mond van de
Zie NSL-monitoringsrapportages van voorgaande jaren: https://www.rivm.nl/lucht/onderzoeksresultatenpublicaties
20

Pagina 25 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Leidsche Rijntunnel. RWS merkt ook dit punt aan als onterecht
toetspunt. 21
Samenvattend zijn er voor de toetsing aan de grenswaarde van NO2 op
21 toetspunten overschrijdingen berekend. Dat staat gelijk aan 21
wegdelen van 100 meter, dus 2,1 km aan overschrijding. De bevoegde
gezagen stellen echter dat twintig van deze toetspunten niet als punten
voor een toetsing aan de grenswaarde in aanmerking zouden moeten
komen, op grond van het toepasbaarheidsbeginsel en/of
blootstellingscriterium (bijlage 1 en 6A) of omdat de berekende
concentraties op toetspunten in vergelijking met metingen op die
locaties onrealistisch hoog uitvallen. Het betreft twee punten van de
gemeente Amsterdam, zes punten van de gemeente Den Haag, twee
van de gemeente Arnhem, vijf punten van de provincie Noord-Holland
en vijf punten van Rijkswaterstaat als wegbeheerders, c.q. bevoegde
gezagen. Daarmee zijn deze overschrijdingen als ‘onterecht volgens
bevoegd gezag’ aan te merken, en in Tabel 2.1 als zodanig met een
asterisk gemarkeerd. Als deze niet worden meegeteld zou dit betekenen
dat er in Nederland uiteindelijk voor 2022 nog één toetspunt (0,1 km
rijrichting) is met een overschrijding voor NO2. De wegbeheerders
hebben het voornemen de onterechte toetspunten in de komende
monitoringsronde aan te passen. Het worden dan rekenpunten zonder
toetsingsplicht aan de grenswaarden.
Na de bekendmaking van de door het RIVM berekende resultaten van
deze monitoringsronde is geconstateerd dat de resultaten voor 2022 in
de provincies Noord-Holland en Noord-Brabant zijn berekend zonder de
effecten van maatregelen in de berekening mee te nemen. In alle
andere provincies zijn de opgegeven maatregelen voor alle jaren wel in
de berekening meegenomen. De reden voor deze omissies is onbekend.
Na constatering van het ontbreken van de maatregelen in de
berekeningen was het helaas niet meer mogelijk de complete rekenslag
te herhalen, zonder een tijdige rapportage in gevaar te brengen. De
consequentie is dat in de maatregelgebieden in Noord-Holland en NoordBrabant berekende concentraties voor NO2 op SRM-1 locaties, die nu in
de monitoringstool zitten, iets te hoog kunnen zijn. Er is dus sprake van
enige overschatting. Niet in alle delen van de provincies zijn er
maatregelen. In die delen zijn de berekende concentraties wel correct.
Worden de gegevens van de genoemde provincies voor 2022
gedownload en doorgerekend met de rekentool van CIMLK, dan worden
de verschillen bij een vergelijking met de ook in de download aanwezige
monitoringresultaten direct zichtbaar. Een test van de effecten in NoordHolland laat zien dat voor NO2 in Amsterdam op de binnenstedelijke
drukkere SRM1-straten op veel locaties verschillen tussen 0,5 en 1,0
μg/m3 voorkomen. Op enkele locaties zijn de verschillen groter dan 1,0
μg/m3. Op de meeste wat rustigere binnenstedelijke locaties zijn de
verschillen kleiner dan 0,5 μg/m3. De test in Noord-Brabant laat zien dat
in de binnenstad van Eindhoven op verschillende locaties verschillen
voorkomen van tussen 1,0 en 3,0 μg/m3. Op een enkele locatie zijn de
verschillen iets groter. In Tilburg is dit tussen de 0,5 en maximaal 1,0
μg/m3. Voor het al dan niet overschrijden van de NO2-grenswaarden
maken de verschillen voor deze drie steden niet uit.
21

Zie het Erratum achter in dit rapport.

Pagina 26 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Fijnstof overschrijdingen (PM10 en PM2,5)
Voor PM10 komen in de huidige berekeningen twee overschrijdingen van
de etmaalnorm voor. Deze overschrijdingen vinden plaats in de
gemeente Velsen, waar de achtergrondconcentratie hoog is ten gevolge
van industriële emissies. In totaal gaat het om 0,2 km weg (per
rijrichting). Het betreft twee aaneengesloten wegvakken 22 van de
Noordersluisweg in Velsen, waar ook in eerdere jaren overschrijdingen
van de grenswaarden werden berekend. Voor een van de wegvakken
wordt met ruim 52 μg/m3 voor 2022 ook een overschrijding van de
jaarnorm (40,5 μg/m3) berekend. De gemeente Velsen geeft in Bijlage
6A een reactie op deze overschrijdingen. De test op de effecten van het
meenemen van de maatregelen in de berekeningen leidt bij de PM10concentratie in Noord-Holland tot een toename van maximaal 0,07
μg/m3 en in Noord-Brabant tot maximaal 0,22 μg/m3. De
rekenresultaten van het RIVM waarin de maatregelen in de
maatregelgebieden per abuis niet zijn meegenomen, laten dus een lichte
onderschatting in de concentraties fijnstof zien. Voor het al dan niet
overschrijden van de PM10-grenswaarden maken de verschillen voor de
drie steden ook hier niet uit.
Er zijn ook berekeningen uitgevoerd voor de fijnere fractie van fijnstof
(PM2,5), zonder overschrijdingen van de grenswaarde van 25 μg/m3 te
constateren. De test op het wel meenemen van de maatregelen leidt in
Noord-Brabant tot een verhoging van maximaal 0,09 μg/m3 en in
Noord-Holland van maximaal 0,08 μg/m3. De rekenresultaten van het
RIVM waarin de maatregelen in de maatregelgebieden per abuis niet zijn
meegenomen, laten dus een lichte onderschatting in de concentraties
van de fijnere fractie van fijnstof zien. Voor het al dan niet overschrijden
van de PM2,5-grenswaarden maken de verschillen voor deze drie steden
eveneens niet uit.
Bijna-overschrijdingen
De berekeningen kennen een aanzienlijke onzekerheid. Om een idee te
geven van wat het aantal overschrijdingen zou zijn als gemaakte
aannamen tegenvallen, toont Tabel 2.2 het resultaat van het toetsen
met toepassing van een bandbreedte van 2,5 μg/m3 voor NO2 ten
opzichte van de wettelijke grenswaarde 23.

Zie voor meer uitleg over ‘wegvak’ Bijlage 1 Begrippenkader: Overschrijdingen per kilometer wegzijde (of
rijrichting).
Meer informatie over de toetsing met toepassing van een bandbreedte is te vinden in Bijlage 1.

22

23

Pagina 27 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Tabel 2.2 Overschrijdingen NO2 en PM10 in kilometers rijrichting voor 2022,
getoetst aan de wettelijke grenswaarde en met een bandbreedte van 2,5 μg/m3
voor NO2 en 5 overschrijdingsdagen (zonder zeezoutaftrek) voor PM10. Exclusief
overschrijdingen bij veehouderijen.

NO2
km met
overschrijding
PM10
km met
overschrijding

Grenswaarde
> 40,5 μg/m3
2,1

Bandbreedte
> 38 μg/m3
4,3

Grenswaarde
> 35 dagen

Bandbreedte
> 30 dagen (zonder
zeezoutaftrek)
0,2

0,2

Als we voor NO2 aan 38,0 μg/m3 toetsen in plaats van aan de
Nederlandse implementatie van de Europese grenswaarde van 40,5
μg/m3, dan zijn 22 wegsegmenten extra boven deze waarde berekend,
met de kanttekening dat ook voor bijna-overschrijdingen geldt dat een
aantal punten volgens de bevoegde gezagen niet als toetspunten zouden
moeten worden aangemerkt. Zo geeft de gemeente Vijfheerenlanden
aan dat de bijna-overschrijding onterecht als toetspunt is aangemerkt,
vanwege het toepasbaarheidsbeginsel (bijlage 6A). In de tabel is dit
onderscheid niet gemaakt.
Als we PM10 concentraties toetsen aan de grens van maximaal dertig
overschrijdingsdagen (zonder toepassing van de zeezoutaftrek) in plaats
van het Europees toegestane maximum van 35 overschrijdingsdagen,
dan wordt er geen éxtra locatie boven deze waarde gevonden. In totaal
worden langs dezelfde 0,2 km weg (per rijrichting) ook meer dan dertig
overschrijdingsdagen bepaald. Voor de toetspunten werden in
voorgaande jaren ook overschrijdingen berekend.
2.2

Resultaat luchtkwaliteit langs wegen voor 2025 en 2030
Deze paragraaf toont de resultaten van de berekeningen voor de
zichtjaren 2025 en 2030. Voor de prognose van 2025 is door het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) een aangepaste raming
gemaakt van de ontwikkelingen in de sector mobiliteit, komend vanuit
een periode met coronamaatregelen die doorliep tot in 2021 (PBL et al.,
2023). Eventuele langere-termijneffecten van de coronamaatregelen zijn
niet meegenomen in de prognoses van het PBL (PBL et al., 2022). Het
PBL veronderstelt dat de ontwikkeling van de economie op de langere
termijn (vanaf 2025) weer op het groeipad van voor de coronapandemie
zit.
Tabel 2.3 laat zien dat voor 2025 en 2030 respectievelijk vier en vijf
overschrijdingen van de Europese grenswaarde zijn berekend voor NO2.
Het betreft in vier gevallen dezelfde punten in Den Haag die ook voor
2022 een overschrijding laten zien. Den Haag heeft deze vier
toetspunten echter als onterecht aangemerkt (bijlage 6A). In 2030 is er
een extra overschrijding berekend in Lansingerland, langs een
toekomstig deel van rijksweg A16 die aansluit op de N209.
Wegbeheerder RWS stelt dat het hier om een onterecht toetspunt gaat.
De tabel geeft aan dat er in 2025 en 2030 geen berekende
Pagina 28 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

overschrijdingen voor NO2 zijn, als de door de bevoegde gezagen
aangemerkte ‘onterechte’ toetspunten niet meetellen.
Tabel 2.3 Overzicht van het aantal NO2- en PM10-overschrijdingen per gemeente in
kilometer rijrichting, berekend voor 2025 en 2030. Het aantal PM10overschrijdingen is inclusief zeezoutaftrek en exclusief de apart in hoofdstuk 3
gepresenteerde overschrijdingen bij veehouderijen. Een aantal berekende
overschrijdingen zijn volgens het bevoegd gezag onterecht. Deze zijn per type
bevoegd gezag aangemerkt met een ‘*’ (zie Bijlage 6A). Het aantal resterende
overschrijdingen na aftrek van de als onterecht aangemerkte overschrijdingen is
eveneens gegeven. 24

2025
NO2
Den Haag
Nederland (berekend)
Na aftrek ‘onterecht’
PM10
Velsen
Nederland
2030
NO2
Den Haag
Lansingerland
Nederland (berekend)
Na aftrek ‘onterecht’
PM10
Velsen
Nederland

Totaal

Rijksweg

Gemeente

*0,4
0,4
-

-

*0,4
0,4
-

0,1
0,1

-

0,1
0,1

Totaal

Rijksweg

Gemeente

*0,4
*0,1
0,5
-

*0,1
0,1
-

*0,4
0,4
-

0,1
0,1

-

0,1
0,1

Voor PM10 is er voor 2025 en 2030 in Velsen nog een toetspunt met een
concentratie boven de Europese etmaalnorm. Daarmee is langs 0,1 km
weg voor PM10 een overschrijding berekend. Het betreft een wegvak 25 in
Velsen waarvoor voor 2022 ook een overschrijding is berekend. In
vorige monitoringsronden werd voor dit wegvak eveneens een
overschrijding voor alle zichtjaren berekend.
Naast het toetspunt met een overschrijding voor PM10 van de
etmaalnorm in 2022, 2025 en 2030, en een overschrijding in 2022 van
de jaarnorm, is er voor 2025 en 2030 geen extra overschrijding van de
jaarnorm van PM10 berekend.
Voor PM2,5 zijn in 2025 en 2030 geen overschrijdingen van de norm
berekend.
Toetspuntidentificaties van de berekende overschrijdingen staan in de digitale bijlage ‘Rapport 2023-0394
Bijlage overschrijdingen inclusief onterecht verkeer veehouderijen’ bij deze rapportage op de website van het
RIVM (https://www.rivm.nl).
25
Zie voor meer uitleg over ‘wegvak’ Bijlage 1 Begrippenkader: Overschrijdingen per kilometer wegzijde (of
rijrichting).
24

Pagina 29 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Toetsen met een bandbreedte (Tabel 2.4) levert in 2025 voor NO2 vier
extra wegvakken (0,4 km) op met een NO2-concentratie groter dan 38,0
μg/m3. Deze liggen in de gemeente Haarlemmermeer langs de rijksweg
A5. Het kan hier mogelijk gaan om punten die eveneens niet als
toetspunten zouden moeten worden aangemerkt, gezien de toelichting
van RWS op de naastliggende overschrijding langs de A5 in de
voorgaande paragraaf en in bijlage 6A. In de tabel is geen onderscheid
gemaakt naar al dan niet onterechte bijna-overschrijdingen. Voor 2030
levert het toetsen met een bandbreedte voor NO2 geen extra wegvakken
op.
Voor PM10 levert het toetsen aan de bandbreedte van vijf dagen in 2025
in Velsen een extra wegvak op, aansluitend op het wegvak met de
overschrijding van de grenswaarde. Voor 2030 levert dit geen extra
wegvakken op.
Tabel 2.4 Overschrijdingen NO2 en PM10 in kilometers rijrichting voor 2025 en
2030, getoetst aan de wettelijke grenswaarde inclusief een bandbreedte van 2,5
μg/m3 voor NO2 en 5 overschrijdingsdagen (zonder zeezoutaftrek) voor PM10.
Exclusief overschrijdingen bij veehouderijen.

Km. met
overschrijding
NO2
2025
2030
PM10
2025
2030
2.3

Grenswaarde

Bandbreedte

> 40,5 μg/m3
0,4
0,5
> 35 dagen
0,1
0,1

> 38 μg/m3
0,8
0,5
> 30 dagen (zonder zeezoutaftrek)
0,2
0,1

Vergelijking resultaten Monitoringsronde 2023 met voorgaande
ronden
In Figuur 2.1 is het aantal overschrijdingen langs wegen (in kilometer
rijrichting) voor NO2 en PM10 te zien voor de gepasseerde jaren 2012 tot
en met 2022. In de figuur zijn de toetspunten meegenomen waarvoor het
RIVM een overschrijding berekende, en die door het bevoegd gezag
vervolgens als onterechte overschrijdingen zijn aangemerkt.
De figuur laat voor NO2 zien dat de daling die is opgetreden in het aantal
berekende overschrijdingen in het gepasseerde jaar 2022 op het niveau is
van 2018-2019. Het effect van de coronamaatregelen in 2020 en 2021
heeft bijgedragen aan het lage aantal in die jaren. Dat effect is in 2022
niet meer aanwezig. Er was in dat jaar sprake van een toename in de
verkeersintensiteit en economische activiteiten ten opzichte van de twee
jaren ervoor. Dit resulteerde in wat hogere achtergrondconcentraties en
wegbijdragen voor NO2.
Voor PM10 is het aantal overschrijdingen sinds 2019 gelijk, met tussen
de 0,1 en 0,2 km per rijrichting. Het betreft voor al deze jaren steeds
dezelfde locatie met overschrijdingen; de Noordersluisweg in de
gemeente Velsen.
De rekenresultaten van de prognose voor 2025 en 2030 geven een
nagenoeg gelijk beeld voor de overschrijdingen, als in de vorige
Pagina 30 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

monitoringsronde. Voor NO2 zijn in de huidige ronde vijf
overschrijdingen op toetspunten berekend, maar die zijn door het
bevoegd gezag op basis van foutieve gegevensinvoer als onterecht
aangemerkt. Daarmee rekening houdend, is het resultaat voor NO2
gelijk aan dat van de drie voorgaande monitoringsronden. Voor PM10 is
het aantal berekende overschrijdingen in 2025 en 2030 en hun locatie
gelijk aan de raming van de vorige twee ronden.
Resultaten kunnen van jaar tot jaar verschillen, door wijzigingen in
onder meer de (reken)methodiek, locaties en aantal toetspunten, lokale
invoergegevens en generieke invoergegevens, zoals grootschalige
concentraties en emissiefactoren. De introductie in deze
monitoringsronde van het nieuwe instrument CIMLK, als vervangend
platform voor de gegevensuitwisseling, resulteerde in een aantal
gevallen in onbedoelde onvolkomenheden in de invoergegevens. Deze
zullen in komende monitoringsronden afnemen. De wijzigingen die de
verschillen in monitoringsresultaat ten opzichte van de afgelopen
monitoringsronde mede kunnen verklaren, zijn op hoofdlijnen toegelicht
in Bijlage 3.
De effecten van de coronamaatregelen op de berekende grootschalige
achtergrondconcentraties in 2022 zijn eveneens in deze bijlage
aangegeven.

Pagina 31 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Figuur 2.1 Het aantal overschrijdingen langs wegen voor NO2 (boven) en PM10
(onder) in kilometer rijrichting, zoals berekend door de monitoringstool voor de
gepasseerde jaren uit de verschillende monitoringsronden vanaf 2012 (MR2013).
Van overschrijding grenswaarde is sprake als de jaargemiddelde concentratie NO2
> 40,5 µg/m3 en PM10 > 31,2 µg/m3 is. Let op: dit overzicht bevat alle berekende
overschrijdingen, ook die waarvan het bevoegd gezag heeft aangegeven dat ze
onterecht zijn. De verticale schaal is niet gelijk in beide figuren.
Pagina 32 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

2.4

Onzekerheden en statistisch verwacht aantal overschrijdingen
NO2 langs wegen
De berekende resultaten van de monitoring zijn onderhevig aan
verschillende onzekerheden.
Voor een deel zijn onzekerheden in de resultaten het gevolg van
onzekerheden in de generieke gegevens in de monitoring. Een
gedetailleerde opsomming van onzekerheden in de generieke gegevens
en modelonzekerheden is te vinden in paragraaf 5.2 in Van Zanten et al.
(2013).
Voor de lokale invoergegevens afkomstig van het lokaal bevoegd gezag
ligt de verantwoordelijkheid – en dus ook de kwaliteitsborging – bij het
desbetreffende gezag. Het bevoegd gezag beoordeelt de effecten van
projecten en maatregelen en verwerkt deze in de invoer. Het RIVM
draagt hier geen verantwoordelijkheid voor. De onzekerheden in de
lokale gegevens zijn veelal niet bekend.
Elke berekening van luchtkwaliteit kent een intrinsieke onzekerheid; op
basis van vergelijkingen met metingen bedraagt de modelonzekerheid in
de berekeningen langs wegen ongeveer 20-25 procent (95 procent
betrouwbaarheidsinterval). Als een berekende concentratie bijvoorbeeld
nagenoeg gelijk is aan de grenswaarde van 40 µg/m3, dan is er dus 5
procent kans dat de feitelijke concentratie lager is dan ongeveer 31
µg/m3 of hoger is dan ongeveer 49 µg/m3. Om na te gaan hoe gevoelig
de resultaten van de monitoring – en dus de aantallen overschrijdingen
– voor NO2 zijn voor onzekerheden, is voor alle toetspunten bepaald hoe
groot de kans is dat de achtergrondconcentraties of de lokale
concentratiebijdragen zodanig toe- of afnemen dat er sprake is van een
overschrijding, of juist niet meer. De som van alle kansen op
overschrijdingen, klein en groot, geeft het statistisch verwachte aantal
overschrijdingen. Meer informatie over de werkwijze is te vinden in
Bijlage 4: Onzekerheden in aantallen NO2-overschrijdingen langs wegen
in het NSL.
Resultaten voor 2022, 2025 en 2030
De combinatie van het aantal locaties met NO2-concentraties in de buurt
van de grenswaarde en de geschatte kans op lagere of hogere
concentraties dan berekend, leidt tot een statistisch verwacht aantal
overschrijdingen voor NO2 in 2022 van ongeveer 116 (overeenkomend
met 11,6 km weg, per rijrichting). 26 Dit statistisch verwachte aantal
overschrijdingen is dus geen worst case-aantal, maar het aantal
overschrijdingen dat wordt verwacht als de concentratie op elke
rekenlocatie exact zou kunnen worden bepaald. Dit berekende aantal
statistisch verwachte overschrijdingen voor 2022 ligt ruim hoger dan het
aantal voor 2021: toen waren het er ongeveer 23.
Voor 2018 en 2019 waren het er respectievelijk nog ruim vijfhonderd en
ongeveer tweehonderd. Door neveneffecten van de coronamaatregelen
zijn er in heel Nederland voor 2020 en 2021 aanzienlijk lagere NO2concentraties op toetspunten berekend dan voor 2018 en 2019. Het
aantal toetspunten met waarden in de buurt van de grenswaarde is voor
26

Zie Erratum achter in dit rapport.
Pagina 33 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

2020 en 2021 sterk gedaald, waardoor het statistisch verwachte aantal
overschrijdingen ook lager is dan voor 2018 en 2019. Wel is het aantal
voor 2021 hoger dan voor 2020. In 2022 is er een verdere toename te
zien van toetspunten met waarden in de buurt van de grenswaarde,
waardoor er ook een toename is in het verwachte aantal
overschrijdingen ten opzichte van 2021. In 2022 is dit aantal nog wel
lager dan in 2019.
Dit aantal statistisch verwachte overschrijdingen is groter dan het aantal
volgens de wettelijk vastgelegde methode berekende overschrijdingen in
paragraaf 2.1, omdat nu de kansen van alle ‘net-niet-overschrijdingen’
ook in kaart zijn gebracht. Dit aantal wordt een klein beetje – maar lang
niet volledig – gecompenseerd door locaties die net boven de
grenswaarde zijn gemodelleerd, en er in werkelijkheid net onder zitten.
Deze analyse toont aan dat er sprake is van enkele bijna-overschrijdingen
die niet uit het oog mogen worden verloren.
Voor 2025 en 2030 bedraagt het statistisch verwachte aantal
overschrijdingen respectievelijk 22 en 8.
In Bijlage 5 is de ruimtelijke verdeling van de hoogste kans op
overschrijding van de NO2-grenswaarde in 2022, 2025 en 2030 op
gemeenteniveau weergegeven (Figuur B5.1).

Pagina 34 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

3

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen

In dit hoofdstuk worden de resultaten van de berekeningen voor fijnstof
nabij veehouderijen gepresenteerd. Binnen de NSL Monitoring wordt
speciaal aandacht besteed aan de intensieve veehouderij, omdat
veehouderijen lokaal een significante bijdrage kunnen leveren aan de
concentraties fijnstof.
3.1

Criteria voor invoer van veehouderijen
De bevoegde gezagen is verzocht veehouderijen in de monitoringstool in
te voeren, als ze voldoen aan ten minste één van de criteria zoals die in
de Monitoringsronde 2018 zijn geformuleerd (Rutledge-Jonker et al.,
2018):
• De totale vergunde emissie fijnstof van een veehouderijbedrijf is
groter dan 500 kg per jaar, in een gebied waar de
jaargemiddelde achtergrondconcentratie fijnstof hoger is dan 27
μg/m3.
• De totale vergunde emissie fijnstof van een veehouderijbedrijf is
groter dan 800 kg per jaar, ongeacht de hoogte van de
jaargemiddelde achtergrondconcentratie.
• De individuele luchtkwaliteitsberekening bij vergunningverlening
van een veehouderijbedrijf resulteert in een totaal aantal
overschrijdingsdagen van dertig of meer per jaar.
• Het bevoegd gezag heeft redenen om aan te nemen dat het
invoeren en doorrekenen van een veehouderijbedrijf om een
andere reden relevant is om een goed en verdedigbaar beeld van
de luchtkwaliteit te krijgen.
In overleg met het ministerie van IenW is ook dit jaar afgezien van
intensieve kwaliteitscontroles op de invoergegevens voor veehouderijen,
om redenen die zijn gegeven in paragraaf 1.2. Er is wel een beperkt
aantal automatische controles op veehouderijgegevens uitgevoerd. Dit
leidde ertoe dat diverse bevoegde gezagen is verzocht de invoergegevens
voor veehouderijen in een korte verlengde actualisatieperiode opnieuw en
in goede orde aan te leveren, al dan niet onder begeleiding van Bureau
Monitoring. Dit resulteerde erin dat het RIVM voor een aantal belangrijke
jurisdicties uiteindelijk de fijnstofconcentraties voor toetsing aan de
grenswaarden kon berekenen. Tijdens die berekeningen constateerde het
RIVM nog enkele onvolkomenheden in de invoergegevens, waardoor de
concentratie fijnstof niet op alle receptoren was te berekenen. Het RIVM
informeert de bevoegde gezagen hierover in de aanloop naar de
aankomende Monitoringsronde 2024, met het verzoek de oorzaken van de
onvolkomenheden weg te nemen.

3.2

Werkwijze luchtkwaliteit nabij veehouderijen
In de Monitoringsronde 2023 zijn zowel de generieke als de lokale
veehouderijspecifieke invoergegevens geactualiseerd. De generieke
gegevens bestaan onder meer uit de grootschalige jaargemiddelde
achtergrondconcentraties, de meteorologische gegevens en de
emissiefactoren. De lokale veehouderijgegevens bestaan onder meer uit
vergunde aantallen dieren, stalsystemen, locaties en kenmerken van
Pagina 35 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

emissies, en ligging van toetspunten. De actualisatie van deze lokale
veehouderijgegevens is door de bevoegde gezagen in het
monitoringsinstrument CIMLK uitgevoerd.
De rekenresultaten voor de fijnstofconcentraties in relatie tot
veehouderijen zijn gebaseerd op de vergunde gegevens, zoals die door
het bevoegd gezag zijn ingevoerd in CIMLK. Voor de berekeningen is
gebruik gemaakt van de in juni 2023 beschikbaar gekomen versie van het
ISL3a-model. 27 In dit model zijn onder meer de meteorologische
parameters, jaargemiddelde achtergrondconcentraties en RAVemissiefactoren toegepast die in maart 2023 zijn bekendgemaakt door de
staatssecretaris van IenW. 28 Bij de berekening met het ISL3a-model
wordt de veehouderijbijdrage bij de achtergrondconcentratie opgeteld. Dit
zorgt voor dubbeltellingen, omdat de veehouderijen ook worden
meegenomen in de berekening van de achtergrondconcentraties. De
resultaten zijn hiervoor gecorrigeerd.
De concentraties fijnstof worden berekend voor het gepasseerde jaar
2022 en de zichtjaren 2025 en 2030. Op het moment van het opstellen
van deze rapportage lukte het – om onduidelijke redenen – echter niet
om de concentraties voor 2025 met ISL3a succesvol door te rekenen,
terwijl dit wel lukte voor 2022 en 2030. Omwille van de tijdige publicatie
concentreert deze rapportage zich daarom op de toetsing van de
fijnstofconcentraties aan de grenswaarden voor het gepasseerde jaar
2022 en het prognosejaar 2030. Het RIVM streeft ernaar de
rekenresultaten voor het prognosejaar 2025 bij de publicatie van dit
rapport beschikbaar te stellen in CIMLK.
Voor de berekening van het gepasseerde jaar is onder meer
gebruikgemaakt van de geactualiseerde lokale veehouderijgegevens,
jaargemiddelde achtergrondconcentraties voor 2022 en meteorologische
gegevens voor 2022.
In de berekening van de lokale bijdrage rondom veehouderijen in 2025
en 2030 is met de introductie van het CIMLK in deze monitoringsronde
de bevoegde gezagen verzocht lokale veehouderijgegevens te gebruiken
die zij voor deze prognosejaren voorzien. Deze gegevens zijn
gecombineerd met prognoses voor de jaargemiddelde
achtergrondconcentraties voor 2025 en 2030. Voor beide prognosejaren
is dezelfde rekenmethode gehanteerd die is toegepast in de vier
voorgaande monitoringsronden (De Smet et al., 2019, 2020, 2021,
2022). Deze maakt gebruik van de veranderingen in de grootschalige
achtergrondconcentraties (GCN) tussen 2021 (het recentste jaar
waarvoor emissies van de Emissieregistratie beschikbaar zijn) en
zichtjaren 2025 en 2030. In de prognoses van de
achtergrondconcentraties voor 2025 en 2030 is verondersteld dat de
ontwikkeling van de economie vanaf 2025 weer op het pad is van voor
de coronapandemie. Tot en met 2025 is in de achtergrondconcentraties
nog enig na-ijleffect van de coronamaatregelen verwerkt (zie bijlage 3).
De pandemie heeft geen effect meer op de concentraties en de
rekenresultaten voor 2030.
https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/luchtkwaliteit/slag/isl3a/
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/luchtkwaliteit/vraag-en-antwoord/hoe-kan-ik-luchtvervuilingberekenen
27
28

Pagina 36 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

De berekende waarden zijn vervolgens getoetst aan de grenswaarden
voor fijnstof. De resultaten voor de zichtjaren 2025 en 2030 moeten als
indicatief worden beschouwd, aangezien lokale veehouderijgegevens in de
komende jaren danig kunnen veranderen. De Monitoringsrapportage
2013, Bijlage 3 (Van Zanten et al., 2013) bevat aanvullende informatie
over de werkwijze van de monitoring nabij veehouderijen.
In het kader van de monitoring van het NSL zijn de rekenresultaten
getoetst aan de grenswaarden op locaties die buiten het terrein van een
inrichting liggen. Deze locaties heten toetspunten. 29 Het betreft hier
locaties van burgerwoningen, plattelandswoningen 30 en een categorie
overig. 31
Er zijn deze ronde 1.407 veehouderijen meegenomen in de
luchtkwaliteitsberekeningen voor het rekenjaar 2022, en respectievelijk
1.417 en 1.411 voor de zichtjaren 2025 en 2030. In totaal is voor 2022
op 8.678 locaties gerekend (9.038 voor 2025 en 2030). Diverse door te
rekenen locaties zijn meerdere keren in de database ingevoerd, omdat ze
in de buurt liggen van verschillende dicht bij elkaar gelegen
veehouderijen, die elk afzonderlijk in het monitoringsinstrument zijn
ingevoerd met een overlap in de door te rekenen locaties. Zonder deze
overlap is er op 8.824 unieke locaties voor 2022 gerekend (9.023 voor
2025 en 2030). Daarnaast betreft het gedeeltelijk locaties waar niet hoeft
te worden getoetst, omdat hier sprake is van bedrijfswoningen.
Uiteindelijk is de fijnstofconcentratie voor 2022 op 5.315 unieke
toetspunten getoetst aan de Europese grenswaarden voor PM10. Voor
2025 en 2030 was dit op 5.344 toetspunten. Paragraaf 3.4 gaat nader in
op de aantallen doorgerekende toetspunten en betrokken veehouderijen
door de jaren heen.
Het aantal toetspunten is hiermee n ten opzichte van vorige
monitoringsronden wederom toegenomen. Ter vergelijking: in
Monitoringsronde 2022 werden in totaal 1.376 veehouderijen
meegenomen in de luchtkwaliteitsberekeningen. De fijnstofconcentratie
werd toen op 4.856 unieke toetspunten getoetst aan de Europese PM10grenswaarden. Er is een aantal veehouderijen nieuw toegevoegd, maar
er zijn er ook enkele verwijderd ten opzichte van de vorige ronde. Er is
een uiteindelijke toename van 31 veehouderijen voor het gepasseerde
jaar. De toename van het aantal doorrekeningen op toetspunten voor
2022 is bijna 460. Daarmee lijkt het dat bevoegde gezagen in deze
monitoringsronde hebben gewerkt aan het invoeren van ontbrekende
veehouderijen en relevante receptoren (woningen) rondom
veehouderijen, in lijn met eerdere verzoeken van Bureau Monitoring.
De resultaten in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de gegevens zoals die
door de gemeenten zijn ingevoerd in het monitoringsinstrument CIMLK.
Deze gegevens – en daarmee ook de rekenresultaten voor de
desbetreffende locaties – bevatten mogelijk onvolkomenheden.
Gemeenten en provincies zijn in de gelegenheid gesteld een toelichting
Dit uitgangspunt wijkt af van de toetsing bij de vergunningverlening. Bij vergunningverlening hoeft een
individuele veehouderijlocatie alleen niet op zijn eigen terrein van de inrichting te toetsen. In het kader van het
NSL hoeft een individuele veehouderijlocatie niet op zijn eigen terrein van de inrichting te toetsen en ook niet
op het terrein van een andere inrichting.
30
Een plattelandswoning is een voormalige agrarische woning die op grond van het bestemmingsplan mag
worden bewoond door derden.
31
Zie voor meer uitleg Bijlage 1 Begrippenkader: Toetspunten en rekenpunten veehouderijen.
29

Pagina 37 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

te geven op de invoergegevens en de daaruit berekende
overschrijdingen. Van een aantal van de berekende en gerapporteerde
overschrijdingen kan het bevoegd gezag achteraf aangeven dat deze
onterecht zijn. Veelal betreft dit locaties die ten onrechte als toetspunt
aangemerkt zijn, of toetspunten die per abuis op de verkeerde locatie
zijn ingevoerd. De desbetreffende overschrijdingen worden in zo’n geval
in de rapportage benoemd als ‘volgens het bevoegd gezag onterecht’. In
bijlage 6A geven de bevoegde gezagen een toelichting op de door hen
als onterecht aangemerkte overschrijdingen.
Het bevoegd gezag kan eventuele onvolkomenheden in de invoerdata
corrigeren tijdens de actualisatiefase van de volgende monitoringsronde,
in dit geval die van 2024. De invoergegevens van enkele bevoegde
gezagen bevatten onvolkomenheden, waardoor op een aantal
receptoren geen concentratie was te berekenen. Het RIVM zal de
betreffende bevoegde gezagen hierop in de aanloop naar de volgende
monitoringsronde attenderen, zodat deze onvolkomenheden in een
volgende ronde zijn te vermijden. Het RIVM wijzigt gegevens tijdens of
na de actualisatieperiode niet eigenhandig, zelfs niet op verzoek van het
bevoegd gezag. Het bevoegd gezag dient de gegevens zelf te
controleren en te corrigeren.
3.3

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen voor 2022
In deze paragraaf worden de resultaten van de fijnstofconcentraties
voor het gepasseerde jaar 2022 weergegeven. In Tabel 3.1 en Tabel 3.2
zijn deze resultaten opgenomen.
In zeven gemeenten zijn overschrijdingen van de etmaalnorm voor
fijnstof op de locaties van één of meerdere woningen (toetspunten)
rondom dertien veehouderijen berekend. De concentratiebijdragen van
deze veehouderijen leiden – meestal in combinatie met de bijdragen van
andere bronnen die in de achtergrondconcentraties zijn verwerkt zijn –
tot overschrijdingen van de grenswaarde. In totaal betreft het negentien
toetspunten met een overschrijding. De overschrijdingen vinden plaats
in Gelderland, Limburg, Noord-Brabant en Overijssel. Daarbuiten is op
geen enkel toetspunt een overschrijding van de jaarnorm berekend.
Van de berekende overschrijdingen in Barneveld, Ede en Nijkerk geeft het
bevoegd gezag achteraf aan dat het ‘onterechte overschrijdingen’ betreft.
In bijlage 6A geven deze gemeenten een toelichting op de door hen als
onterecht aangemerkte overschrijdingen. Het betreft alle overschrijdingen
die het RIVM voor 2022 in de provincie Gelderland berekende. Tellen we
de onterechte overschrijdingen niet, dan is er elders in het land sprake
van vier gemeenten met één of meer overschrijdingen.

Pagina 38 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Tabel 3.1 Aantal overschrijdingen van de PM10-etmaalnorm, berekend nabij
veehouderijen in 2022. Het ‘maximum aantal overschrijdingsdagen’ is bepaald
zonder toepassing van de zeezoutaftrek. Een aantal berekende overschrijdingen is
volgens het bevoegd gezag onterecht. Deze zijn aangemerkt met een ‘*’ (zie
Bijlage 6A). Het aantal resterende overschrijdingen na aftrek van de als onterecht
aangemerkte overschrijdingen is eveneens gegeven. 32

Aantal veehouderijen dat
bijdraagt aan
overschrijding

Gelderland
Barneveld*
Ede*
Nijkerk*
Limburg
Nederweert
Noord-Brabant
Asten
Someren
Overijssel
Wierden
Totaal
Na aftrek ‘onterecht’

Aantal toetspunten met
overschrijding

Maximum
aantal overschrijdingsdagen

*2
*1
*1

*2
*1
*2

*70
*85
*50

5

8

97

2
1

4
1

102
42

1
13
9

1
19
14

38

Het aantal overschrijdingen (en overschrijdingsdagen) is erg gevoelig
voor een beperkte toename in de berekende concentraties. Om deze
gevoeligheid en de onzekerheden in de berekening te kwantificeren, zijn
twee situaties in Tabel 3.2 weergegeven. De tabel geeft per gemeente het
aantal toetspunten weer waar sprake is van een aantal
overschrijdingsdagen groter dan de etmaalnorm van 35
overschrijdingsdagen (met zeezoutaftrek) en het aantal toetspunten waar
sprake is van een aantal overschrijdingsdagen groter dan dertig, zonder
zeezoutaftrek. Deze bandbreedte 33 van vijf overschrijdingsdagen, vertaald
naar concentratie, komt overeen met een bandbreedte van ruim 1 µg/m3
onder de etmaalnorm. Per gemeente geeft de tabel ook het aantal
veehouderijen dat bijdraagt aan de overschrijding op de toetspunten.
Tabel 3.2 illustreert dat de berekende concentraties fijnstof op een
aantal locaties nabij veehouderijen net onder de etmaalnorm liggen. Bij
een verhoging van de concentratie met ruim 1 µg/m3 zou het aantal
overschrijdingen voor 2022 stijgen van 19 naar 35, inclusief de
onterechte overschrijdingen. Na aftrek van de onterechte
overschrijdingen stijgt het van 14 naar 30 toetspunten, en zou er in 7
éxtra gemeenten sprake zijn van overschrijdingen van de etmaalnorm.
Deze analyse brengt het aantal bijna-overschrijdingen in beeld.

32
Toetspuntidentificaties van de berekende overschrijdingen staan in de digitale bijlage ‘Rapport 2023-0394
Bijlage overschrijdingen inclusief onterecht verkeer veehouderijen’ bij deze rapportage op de website van het
RIVM (https://www.rivm.nl).
33
Meer informatie over de toetsing met toepassing van een bandbreedte is te vinden in Bijlage 1.

Pagina 39 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Tabel 3.2 Aantal toetspunten per gemeente waarvoor in 2022 een overschrijding
is berekend van de PM10-etmaalnorm (> 35 overschrijdingsdagen, inclusief
zeezoutaftrek) en met een bandbreedte (> 30 overschrijdingsdagen, zonder
zeezoutaftrek) en het aantal veehouderijen met een bijdrage aan deze
overschrijdingen. Een aantal berekende overschrijdingen is volgens het bevoegd
gezag onterecht. Deze zijn aangemerkt met een ‘*’ (zie Bijlage 6A). Per bevoegd
gezag is het aantal toetspunten (en veehouderijen) - na aftrek van de als
onterecht aangemerkte overschrijdingen - achter de schuine streep gegeven. 34

Gelderland
Barneveld*
Ede*
Epe
Lingewaard
Nijkerk*
Limburg
Horst aan de Maas
Nederweert
Noord-Brabant
Asten
Best
Meierijstad
Someren
Overijssel
Wierden
Totaal
Na aftrek ‘onterecht’
3.4

Aantal toetspunten
(veehouderijen)
met > 35 dagen
overschrijding van
grenswaarde

Aantal toetspunten
(veehouderijen)
met > 30 dagen
overschrijding van
grenswaarde

*2 (*2) / *1 (*1) / *2 (*1) / -

*4 (*4) / 2 (2)
*1 (*1) /
1 (1)
1 (1)
*3 (*1) / 1 (1)

8 (5)

1 (1)
15 (9)

4 (2)
1 (1)

5 (3)
1 (1)
1 (1)
1 (1)

1 (1)
19 (13)
14 (9)

1 (1)
35 (25)
30 (22)

Vergelijking Monitoringsronde 2023 met voorgaande ronden
Door de jaren heen zijn de methodologische uitgangspunten bij de
monitoring van de veehouderijen regelmatig aangepast. Gedurende
Monitoringsronden 2014 t/m 2017 is de systematiek ruwweg gelijk
gebleven. In Monitoringsronde 2018 zijn de criteria om veehouderijen in
te voeren gewijzigd. Deze criteria zijn ook in de huidige monitoringsronde
gebruikt. Daarnaast is ernaar gestreefd het aantal (soms al langer
bestaande) onvolkomenheden in invoergegevens terug te dringen.
De gemeenten zijn in voorgaande ronden herhaaldelijk geattendeerd op
mogelijk ontbrekende veehouderijen in de monitoringstool, met het
verzoek deze – indien relevant – alsnog toe te voegen. De praktijk wees
uit dat de gemeenten dit aandachtspunt in het algemeen goed oppakten
en eventuele relevante veehouderijen invoerden. In deze ronde is daarom
licht ingezet op dit aandachtspunt. Er traden echter wel problemen op
met de datakwaliteit van aangeleverde invoergegevens. Die hadden te
maken met het in gebruik nemen van het CIMLK als nieuw
monitoringsinstrument, en met het enigszins aangepaste uitwisselformaat
van de invoergegevens voor veehouderijen (zie paragraaf 3.1 en
hoofdstuk 4). In de huidige monitoringsronde is de systematiek verder
34
Toetspuntidentificaties van de berekende overschrijdingen staan in de digitale bijlage ‘Rapport 2023-0394
Bijlage overschrijdingen inclusief onterecht verkeer veehouderijen’ bij deze rapportage op de website van het
RIVM (https://www.rivm.nl).

Pagina 40 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

grotendeels gelijk aan die in voorgaande ronden. De resultaten van de
afgelopen ronden kunnen daarom op hoofdlijnen met elkaar worden
vergeleken.
Tabel 3.3 geeft voor de laatste negen monitoringsronden een overzicht
van het aantal overschrijdingen van de grenswaarden voor fijnstof voor
de gepasseerde jaren. Het aantal toetspunten met een overschrijding van
de etmaalnorm is tussen 2013 en 2022 gedaald van 111 naar 19, terwijl
het aantal veehouderijen is gestegen van 509 naar 1.407 en het aantal
doorgerekende toetspunten van 2.558 naar 5.315. Het aantal toetspunten
met een overschrijding van de jaarnorm is in deze periode gedaald van
vier naar nul. De afname in het aantal overschrijdingen is voor een groot
deel toe te schrijven aan de dalende achtergrondconcentraties. Mede door
neveneffecten van de coronamaatregelen zijn er voor 2020 en 2021 in
heel Nederland lagere PM10-concentraties op toetspunten berekend dan
voor de andere jaren. Het aantal toetspunten met waarden in
overschrijding is voor 2020 en 2021 daardoor mogelijk extra gedaald. In
2022 zijn de achtergrondconcentraties weer in lijn met de dalende trend
van voor 2020 (zie Bijlage 3). Daarmee is het aantal toetspunten in
overschrijding ook weer terug op het trendniveau van voor 2020. Er zijn
in deze ronde enkele knelpunten berekend die het bevoegd gezag
achteraf aanmerkt als onterecht. Dit is niet in de tabel verwerkt.
Tabel 3.3 Het aantal toetspunten waarvoor een overschrijding van de PM10etmaalnorm en van de PM10-jaarnorm is berekend, en het aantal veehouderijen
met een bijdrage aan de overschrijdingen van deze normen. Let op: dit overzicht
bevat ook overschrijdingen waarvan gemeenten hebben aangegeven dat ze
onterecht zijn. MR = monitoringsronde.

Jaartal (MR)

2013 (MR2014)
2014 (MR2015)
2015 (MR2016)
2016 (MR2017)2
2017 (MR2018)
2018 (MR2019)
2019 (MR2020)
2020 (MR2021)
2021 (MR2022)
2022 (MR2023)

Aantal veehouderijen
509
565
636
636
1.175
1.297
1.358
1.369
1.376
1.407

Aantal
Aantal toetsAantal toetsunieke
punten met
punten met
toetsetmaalnormjaarnormpunten overschrijding1 overschrijding1
2.558
111 (63)
4 (5)
2.586
89 (57)
3 (3)
2.678
46 (34)
1 (1)
2.678
35 (29)
0 (0)
4.245
44 (36)
2 (2)
4.613
64 (47)
3 (2)
4.792
25 (27)
0 (0)
4.823
13 (10)
0 (0)
4.856
15 (16)
0 (0)
5.315
19 (13)
0 (0)

Tussen haakjes staat het aantal veehouderijen met een bijdrage aan een overschrijding.
In MR2017 zijn de veehouderijgegevens niet geactualiseerd, en daarmee gelijk aan
MR2016. In deze ronde zijn alleen de achtergrondconcentraties geactualiseerd. Zie de
Monitoringsrapportage 2017, hoofdstuk 3 (Rutledge-Jonker et al., 2017) voor meer
informatie hierover.
1
2

De berekende overschrijdingen voor 2022 (Tabel 3.2) komen voor in
een aantal gemeenten die in één of meer eerdere monitoringsronden
ook overschrijdingen hadden, al dan niet door het bevoegd gezag als
onterecht aangemerkt: Barneveld, Ede, Nederweert, Asten, Someren en
Wierden. Het betreft grotendeels toetspunten waarvoor in één of meer
voorgaande monitoringsronden – al dan niet onterecht – ook een
Pagina 41 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

overschrijding werd berekend. Het gaat daarbij meestal om de bijdragen
van dezelfde veehouderijen. Ten opzichte van de vorige ronde is in
Nederweert het aantal toetspunten in overschrijding afgenomen. Asten
kent een toename van twee overschrijdingen. Scherpenzeel en Peel en
Maas hadden overschrijdingen in 2021, maar niet in het gepasseerde
jaar 2022. Alle gemeenten in de provincie Gelderland met
overschrijdingen in 2022 kenden geen overschrijdingen in 2021.
Barneveld en Ede kenden in monitoringsronden vóór de coronapandemie
wel overschrijdingen. Die werden door het bevoegd gezag toen echter
als onterecht aangemerkt. Voor Nijkerk werden in minstens vier
voorgaande ronden geen overschrijdingen berekend. Ook in de huidige
monitoringsronde zijn de overschrijdingen door deze drie gemeenten
achteraf aangemerkt als onterecht (zie 3.3). Het Overijsselse Wierden
kende in 2019 eveneens een overschrijding.
Het toepassen van een bandbreedte van vijf extra overschrijdingsdagen
resulteert voor 2022 in acht gemeenten waarvoor ook in 2021 meer dan
dertig overschrijdingsdagen werd berekend. Van de andere vier
gemeenten met meer dan dertig overschrijdingsdagen geldt dit voor
meerdere ten opzichte van jaren kort voorafgaand aan 2021. Dit
betekent dat voor nagenoeg alle gemeenten waarvoor in 2022 een
overschrijding van de bandbreedte van vijf extra overschrijdingsdagen
werd berekend, ook in een of meer voorgaande jaren bijnaoverschrijdingen werden berekend.
De toename met 31 meer ingevoerde veehouderijen levert ruim 460 meer
doorgerekende toetspunten op voor 2022. Van de negentien toetspunten
met een overschrijding van de etmaalnorm betreft het zeven nieuwe
overschrijdingslocaties ten opzichte van 2021. De berekende
overschrijdingen van de etmaalnorm vinden voornamelijk plaats in
gebieden in Gelderland, Limburg en Noord-Brabant waar veehouderijen
dicht bij elkaar liggen. De achtergrondconcentraties in de gebieden met
intensieve veehouderijen zijn relatief hoog. Dit komt mede door de
cumulatieve uitstoot van fijnstof in of nabij een dergelijk gebied.
3.5

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen voor 2030
In deze paragraaf zijn de indicatieve resultaten van de
fijnstofconcentraties nabij veehouderijen voor het prognosejaar 2030
beschreven 35.
In de huidige monitoringsronde is de bevoegde gezagen voor het eerst
gevraagd om naast de geactualiseerde invoergegevens voor het
gepasseerde jaar 2022 ook voor de prognosejaren 2025 en 2030 apart
geactualiseerde gegevens in te voeren in CIMLK. Voorheen betrof het
alleen een actualisatie van de invoergegevens voor het gepasseerde
jaar. Met die veehouderijgegevens werd dan ook voor de prognosejaren
gerekend. In de huidige ronde berekent het RIVM de
fijnstofconcentraties met de per prognosejaar aangeleverde
geactualiseerde invoergegevens voor veehouderijen. Daarmee kunnen
Op het moment van het opstellen van deze rapportage lukte het RIVM – om onduidelijke redenen – niet om
de concentraties voor 2025 met ISL3a succesvol door te rekenen. Omwille van de tijdige publicatie concentreert
deze paragraaf zich op de toetsing van de fijnstofconcentraties aan de grenswaarden voor 2030. Het RIVM
streeft er naar de rekenresultaten voor het 2025 bij de publicatie van dit rapport beschikbaar te stellen in
CIMLK.

35

Pagina 42 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

de resultaten voor de prognosejaren enigszins afwijken van de
prognoses in eerdere monitoringsrapportages.
In de prognoses van de achtergrondconcentraties is voor 2025 nog een
licht na-ijleffect van de coronamaatregelen voorzien. Voor 2030 is
verondersteld dat de ontwikkeling van de economie weer op het pad is
van voor de coronapandemie. De pandemie heeft daarmee een licht
resterend na-ijleffect op de berekende fijnstofconcentraties op
toetspunten voor 2025, en geen effect meer op die voor 2030 (Bijlage
3).
Op basis van de door bevoegde gezagen te verwachten vergunde
emissies van de veehouderijen, zoals ingevoerd in het CIMLK,
gecombineerd met achtergrondconcentraties voor 2030, zijn in vijf
gemeenten overschrijdingen van de etmaalnorm voor fijnstof berekend
op één of meerdere toetspunten (Tabel 3.4). De overschrijdingen
worden veroorzaakt door de concentratiebijdragen van acht
veehouderijen. In totaal betreft het elf toetspunten met een
overschrijding. De drie Gelderse gemeenten Barneveld, Ede en Nijkerk
geven achteraf aan dat het in hun gemeente om onterechte
overschrijdingen gaat. Na aftrek van deze onterechte overschrijdingen
resteren er twee gemeenten (Asten en Nederweert), met in totaal vijf
overschrijdingen veroorzaakt door vijf veehouderijen.
De toetspunten met door RIVM berekende concentraties hoger dan de
etmaalnorm – ook die met een als onterecht aangemerkte
overschrijding – bevinden zich voornamelijk in gebieden waar relatief
veel veehouderijen dicht bij elkaar liggen: Gelderland, Limburg en
Noord-Brabant. Het betreft merendeels dezelfde veehouderijen en
toetspunten als berekend voor 2022.
Het aantal toetspunten met een overschrijding van de etmaalnorm is voor
2030 lager dan voor 2022, en het betreft voor 2030 dezelfde locaties als
voor 2022. In de berekeningen voor 2030 zijn de effecten van de
coronamaatregelen niet meegenomen; de prognose is dat de
achtergrondconcentratie ter plaatse van de toetspunten in de periode van
2021 tot en met 2030 daalt met ongeveer 3 µg/m3 (Bijlage 3).

Pagina 43 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Tabel 3.4 Aantal indicatieve toetspunten per gemeente waarvoor in 2030 een
overschrijding is berekend van de PM10-etmaalnorm (> 35 overschrijdingsdagen,
inclusief zeezoutaftrek) en met een bandbreedte (> 30 overschrijdingsdagen,
zonder zeezoutaftrek), en het indicatieve aantal veehouderijen met een bijdrage
aan deze overschrijdingen. Een aantal berekende overschrijdingen is volgens het
bevoegd gezag onterecht. Deze zijn aangemerkt met een ‘*’ (zie Bijlage 6A). Per
gevoegd gezag is het aantal toetspunten (en veehouderijen) - na aftrek van de als
onterecht aangemerkte overschrijdingen - achter de schuine streep gegeven. 36

Aantal toetspunten
(veehouderijen)
met > 35 dagen
overschrijding van
grenswaarde
Gelderland
Barneveld*
Berg en Dal
Ede*
Epe
Nijkerk*
Putten
Limburg
Nederweert
Noord-Brabant
Asten
Someren
Totaal
Na aftrek ‘onterecht’

*1 (*1) / *1 (*1) / *1 (*1) / -

Aantal
toetspunten
(veehouderijen)
met > 30 dagen
overschrijding
van grenswaarde
*1 (*1) /

1 (1)
*1 (*1) /
1 (1)
*3 (*1) / 2 (1)
1 (1)

4 (3)

5 (3)

4 (2)
11 (8)
8 (5)

4 (2)
1 (1)
18 (12)
15 (10)

Net als voor 2022 is de gevoeligheid van het aantal toetspunten met een
overschrijding in 2030 onderzocht voor een beperkte toename van de
berekende concentraties, en het daarmee samenhangende aantal
overschrijdingsdagen. Tabel 3.4 geeft het aantal toetspunten per
gemeente weer waar sprake is van een aantal overschrijdingsdagen
groter dan de etmaalnorm (inclusief zeezoutaftrek) en bij toepassing
van een bandbreedte van vijf dagen zonder de aftrek van het aantal
toegestane zeezoutdagen. Tussen haakjes staat het aantal
veehouderijen in de gemeente dat een bijdrage aan de overschrijdingen
levert.
Op achttien toetspunten – inclusief die waarvan het bevoegd gezag
heeft aangegeven dat ze onterecht zijn – wordt het aantal
overschrijdingsdagen bepaald op meer dan dertig per jaar. Er zijn twaalf
veehouderijen in negen gemeenten die hieraan bijdragen. De drie
Gelderse gemeenten Barneveld, Ede en Nijkerk geven achteraf aan dat
er in hun gemeente onterechte overschrijdingen zijn. Na aftrek van deze
onterechte overschrijdingen resteren er zeven gemeenten, met in totaal
vijftien overschrijdingen van de 30-dagen bandbreedte, veroorzaakt
door veehouderijen. Deze bandbreedte laat zien dat de berekende
concentraties fijnstof voor 2030 op een aantal locaties nabij
veehouderijen net onder de etmaalnorm liggen.
36
Toetspuntidentificaties van de berekende overschrijdingen staan in de digitale bijlage ‘Rapport 2023-0394
Bijlage overschrijdingen inclusief onterecht verkeer veehouderijen’ bij deze rapportage op de website van het
RIVM (https://www.rivm.nl).

Pagina 44 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

3.6

Invoer en onzekerheden
De kwaliteit van de rekenresultaten wordt voor een groot deel bepaald
door de kwaliteit van de invoer. Voor invoergegevens die afkomstig zijn
van de lokale overheden ligt de verantwoordelijkheid – en dus ook de
kwaliteitsborging – bij het betreffende bevoegd gezag. Op basis van de
beschikbare informatie is het voor het RIVM niet mogelijk om een
generieke analyse van alle aspecten van de kwaliteit en de
onzekerheden van de invoergegevens uit te voeren. Wel heeft er een
technische beoordeling plaatsgevonden om een berekening met het
ISL3a-model te kunnen uitvoeren, op basis van de lokale
invoergegevens die zijn aangeleverd door de lokale overheden. Er is niet
beoordeeld of de gegevens in lijn zijn met de bestaande (vergunde)
situatie bij de veehouderijen. De inhoudelijke kwaliteit van de gegevens,
zoals aantallen dieren en stallen, is niet gecontroleerd. Deze gegevens
zijn voor correct aangenomen.
In afwijking met voorgaande rondes is dit jaar – in overeenstemming met
het ministerie IenW – na sluiting van de actualisatieperiode alleen een
beperkt aantal automatische controles op veehouderijgegevens uitgevoerd.
De bevindingen hiervan worden vlak voor aanvang van Monitoringsronde
2024 teruggekoppeld naar de desbetreffende bevoegde gezagen. Bij de
controles voor de veehouderijgegevens is voornamelijk gekeken naar
geldige invoerparameters voor de rekentools, de locaties van
fijnstofbronnen en de locaties van toetspunten (zie paragraaf 4.4).

Pagina 45 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Pagina 46 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

4

Kwaliteit lokale invoergegevens

Dit hoofdstuk bespreekt zaken die zijn gerelateerd aan de kwaliteit van
de lokale invoergegevens.
4.1

Onvolkomenheden in lokale invoergegevens
Na de sluiting van de actualisatieperiode van Monitoringsronde 2023
bleek een volwaardige validatie en doorrekening voor heel Nederland op
basis van de ingevoerde gegevens niet goed mogelijk. De NSLrapportage zou onvoldoende het actuele overzicht op de nog bestaande
knelpunten voor het gepasseerde jaar en de zichtjaren opleveren.
De ingevoerde gegevens van diverse bevoegde gezagen bleken
kwalitatieve onvolkomenheden te bevatten waardoor het RIVM geen
berekeningen en toetsingen aan grenswaarden kon uitvoeren. Het betrof
zowel de invoergegevens voor wegverkeer als die voor veehouderijen.
De bevoegde gezagen bij wie de problemen met rekenen speelden, zijn
allen benaderd met het verzoek om de invoergegevens in een korte
verlengde actualisatieperiode opnieuw en in goede orde aan te leveren,
al dan niet onder begeleiding van Bureau Monitoring. Dit resulteerde
erin dat de meeste en vooral ook de belangrijkste bronhouders voor
wegverkeer en veehouderijen gegevens aanleverden waarmee RIVM kon
rekenen.
Na de sluiting van deze korte verlengde actualisatieperiode, en na
validatie van de berekeningen door het RIVM, geeft een aantal
overheden gewoonlijk aan dat er nog onvolkomenheden in de
invoergegevens zitten, of dat de invoer een toelichting behoeft. Vaak
betreft dit berekende en gerapporteerde overschrijdingen, waarvan het
bevoegd gezag aan de hand van de berekende resultaten achteraf
aangeeft dat deze overschrijdingen onterecht zijn. Dit komt doordat de
invoerdata voor de berekening van de lokale bijdrage onvolkomenheden
bleken te bevatten, of doordat overschrijdingen zijn berekend op
ingevoerde locaties waarvan het bevoegd gezag achteraf stelt dat de
luchtkwaliteit daar niet hoeft te worden beoordeeld. Dit kan bijvoorbeeld
zo zijn omdat het publiek formeel geen toegang tot die locaties heeft,
omdat de gemiddelde verblijfsduur van mensen er niet significant is 37, of
omdat de Arbowetgeving op die locatie van kracht is.
Het RIVM controleert deze opmerkingen niet. Door de beperkte
doorlooptijd tot publicatie van deze rapportage na sluiting van de
monitoringstool en validatie van de berekeningen kan het RIVM ook
geen additionele berekeningen uitvoeren op basis van de correcte
invoerdata. De desbetreffende overschrijdingen worden in dergelijke
gevallen in de rapportage dan ook benoemd als ‘volgens het bevoegd
gezag onterecht’, zowel bij het wegverkeer als bij de veehouderijen.
De introductie in deze monitoringsronde van het nieuwe instrument
CIMLK als vervangend platform voor de gegevensuitwisseling,
resulteerde in een aantal gevallen in extra onbedoelde
onvolkomenheden in de invoergegevens, die tot overschrijdingen
37

Zie voor uitleg Bijlage 1 Begrippenkader: Toepasbaarheidsbeginsel en blootstellingscriterium.
Pagina 47 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

leidden. Bureau Monitoring heeft de betreffende bevoegde gezagen deze
ronde additioneel geïnformeerd over alle berekende overschrijdingen als
resultaat van de door hen aangeleverde gegevens, zodat zij in een
volgende ronde extra alert zijn op de onbedoelde onvolkomenheden en
die dan kunnen vermijden. De bevoegde gezagen kregen van Bureau
Monitoring de gelegenheid te reageren op de berekende
overschrijdingen. De ontvangen toelichtingen door bevoegde gezagen op
de overschrijdingen voor wegverkeer en veehouderijen – al dan niet in
verband met de invoergegevens – staan in Bijlage 6A. De rapportage
geeft in hoofdstuk 2 en 3 meer details over de door de bevoegde
gezagen als onterecht aangemerkte overschrijdingen.
De afgelopen jaren hebben de inspanningen van Bureau Monitoring en
de bevoegde gezagen om het aantal onvolkomenheden in de invoerdata
terug te dringen vruchten afgeworpen. In deze ronde is er met de
invoering van het monitoringsinstrument CIMLK sprake van een
beperkte toename in het aantal onvolkomenheden. Deze terugval lijkt
ernstiger dan hij is. De oorzaak van de meeste onvolkomenheden is
bekend, en de bevoegde gezagen geven aan dat zij deze in de komende
monitoringsronde zullen wegnemen. Het is de verwachting dat daarmee
nagenoeg alle nu als ‘onterecht’ aangemerkte overschrijdingen niet
meer in de komende monitoringsronde zullen voorkomen.
Geen tussentijdse doorrekening verkeer en controle
veehouderijen
In tegenstelling tot de vorige ronde heeft het RIVM in deze
monitoringsronde tijdens de actualisatieperiode geen tussentijdse
landelijke berekening voor wegverkeer uitgevoerd. Doel van die
berekening was het bepalen van de toetspunten met een
normoverschrijding voor NO2 en PM10 op de tot dan toe geactualiseerde
gegevens, en deze resultaten vervolgens terug te koppelen naar de
desbetreffende bevoegde gezagen. Hierdoor waren de bevoegde gezagen
in staat de overschrijdingslocaties nader te bekijken en eventueel
‘onterechte’ overschrijdingen te herstellen die waren veroorzaakt door
onvolkomenheden in de invoergegevens, dan wel om mogelijk een
verzoek in te dienen voor het toepassen van een correctie op basis van
windtunnelonderzoek.
Het RIVM heeft tussentijds evenmin de invoergegevens voor
veehouderijen gecontroleerd op onvolkomenheden in belangrijke
parameters die nodig zijn voor het berekenen van overschrijdingen. Na
sluiting van de actualisatieperiode is wel een beperkt aantal
automatische controles op de veehouderijgegevens uitgevoerd. Dit
leidde ertoe dat diverse bevoegde gezagen ook voor veehouderijen is
verzocht de invoergegevens in de korte verlengde actualisatieperiode
opnieuw aan te leveren, al dan niet onder begeleiding van Bureau
Monitoring. Ook dit resulteerde erin dat het RIVM voor een aantal
belangrijke jurisdicties de concentraties voor toetsing aan de
grenswaarden kon berekenen.
Bevoegde gezagen kunnen eventuele resterende onvolkomenheden in
de invoerdata corrigeren tijdens de actualisatiefase van de volgende
monitoringsronde, in dit geval die van 2024. Het RIVM wijzigt tijdens of
na de actualisatieperiode eigenhandig geen gegevens, zelfs niet als het
bevoegd gezag daarom vraagt. Het bevoegd gezag dient de gegevens
Pagina 48 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

zelf te controleren en te corrigeren. Dit om een goede, duidelijke en
reconstrueerbare datastroom en dataverantwoording te hebben.
4.2

Onderbouwen en accorderen invoergegevens
Om inzicht te krijgen in de kwaliteit van de jaarlijks aangeleverde
invoergegevens, is informatie nodig over de uitgangspunten, over de
effecten van maatregelen en over de gebruikte methode bij de
totstandkoming van de invoergegevens.
Wegbeheerders zijn verplicht om een referentie naar een
verantwoordingsdocument in het monitoringsinstrument op te nemen. In
de opgegeven referenties wordt vaak verwezen naar een model en/of
naar telgegevens, of (in mindere mate) naar een online beschikbare
onderbouwing. In de Monitoringsronde 2023 zijn geen wegbeheerders
vrijgesteld van actualisatie van invoergegevens voor verkeer. Deze
ronde hebben 129 van de 376 bevoegde gezagen met
actualiseringsrechten – d.w.z. wegbeheerders zijnde gemeenten,
provincies, waterschappen en RWS – verkeersgegevens geactualiseerd.
Daarvan hebben er 78 (60%) hun actualisatie geaccordeerd en een
verplichte onderbouwing meegegeven. Er zijn 51 wegbeheerders die een
accordering van hun actualisatie achterwege lieten. De andere 247
bevoegde gezagen met actualisatierechten hebben in deze
actualisatieronde geen activiteit getoond. Deze gegevens voor
wegverkeer zijn wel meegenomen in de berekeningen van
overschrijdingen. De onderbouwingen van de wegbeheerders staan in de
digitale bijlage ‘Rapport 2023-0394 Bijlage onderbouwingen verkeer en
veehouderijen’ 38 bij deze monitoringsrapportage. Vijf bevoegde gezagen
hebben geen geactualiseerde verkeersgegevens aangeleverd, maar wel
geaccordeerd voor 2022, 2025 en 2030. Daarnaast heeft een provincie
niet geactualiseerd voor 2025, en wel geaccordeerd 39. Tenslotte heeft
een gemeente niet geactualiseerd voor 2030 en wel geaccordeerd,
omdat de prognosegegevens ongewijzigd zijn.
Ook voor de actualisatie van veehouderijgegevens zijn deze
monitoringsronde geen vrijstellingen verleend aan bevoegde gezagen.
Daarnaast hebben NSL-partners door te accorderen bevestigd dat ze de
invoercriteria voor veehouderijgegevens, zoals beschreven in
paragraaf 3.1, volledig in acht hebben genomen bij het actualiseren van
de gegevens. Als er voor is gekozen om van de criteria af te wijken, dan
is deze keuze soms bij het accorderen verantwoord. De vrijwillige
onderbouwingen van de NSL-partners met veehouderijen zijn te vinden
in de digitale bijlage ‘Rapport 2023-0394 Bijlage onderbouwingen
verkeer en veehouderijen’ bij deze monitoringsrapportage.
In deze monitoringsronde hebben 376 bevoegde gezagen de rechten
ontvangen om veehouderijgegevens te actualiseren en te accorderen. In
totaal hebben 55 bevoegde gezagen gegevens geactualiseerd, waarvan
er 11 hun actualisatie accordeerden. Drie bevoegde gezagen hebben
De tabellen met de door de bevoegde gezagen ingevoerde onderbouwingen (voor verkeer en veehouderijen)
staan in de digitale bijlage ‘Rapport 2023-0394 Bijlage onderbouwingen verkeer en veehouderijen’ bij deze
rapportage op de website van het RIVM (https://www.rivm.nl).
39
In het geval geen actualisatie op – in dit geval - 2025 plaatsvindt, maar wel voor 2022 en 2030, rekent het
RIVM voor 2025 op basis van de gekopieerde data uit Monitoringsronde 2022 zoals die door RIVM was
klaargezet voor 2025. Het betreft de ingevoerde data van Monitoringsronde 2022 voor het jaar 2021, want dat
is de basisvulling waarmee de Monitoringsronde 2023 van start ging. Dit is uitgebreid en nadrukkelijk
gecommuniceerd voorafgaand aan de start van Monitoringsronde 2023. Indien het bevoegde gezag wel voor
2022 actualiseerde maar niet voor 2025, kan het rekenresultaat voor 2025 mogelijk uit de pas lopen met de
resultaten van 2022 en 2030.
38

Pagina 49 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

geen actuele gegevens aangeleverd, maar wel geaccordeerd, omdat zij
stellen dat er geen wijzigingen zijn. De andere 318 bevoegde gezagen
met actualisatierechten hebben in deze actualisatieronde geen activiteit
getoond. Dit betekent dat het RIVM voor 2022, 2025 en 2030 rekent
met veehouderijgegevens uit de vorige monitoringsronde. Het is daarbij
belangrijk te beseffen dat in dat geval rekenresultaten voor 2022 en
2025 voor die jurisdicties geënt zullen zijn op de invoergegevens van
het jaar 2021 van de vorige monitoringsronde. Deze gegevens dienden
bij de aanvang van de actualisatieperiode van Monitoringsronde 2023
als basisvulling voor 2022 en 2025. Bureau Monitoring heeft hierover
voorafgaand aan de start van Monitoringsronde 2023 met nadruk
gecommuniceerd.
Het aantal bevoegde gezagen dat veehouderijgegevens actualiseerde is
ten opzichte van vorige ronde met ruim de helft gedaald. Dit heeft zijn
oorzaak deels in de overgang naar een nieuw monitoringsinstrument en
de aangepaste uitwisselbestanden, en heeft daarnaast te maken met de
onwennigheid van een aangepaste werkwijze voor het invoeren van
veehouderijgegevens.
4.3

Geen uitvoering motie ‘Van Tongeren’ – Steekproef voor
invoergegevens van wegverkeer
In paragraaf 1.2 is gemotiveerd waarom het RIVM – in
overeenstemming met het ministerie van IenW – geen uitgebreide
uitvoering heeft gegeven aan de motie ‘Van Tongeren’ (Tweede
Kamerstuk, 2011. Die motie vroeg ‘om steekproefsgewijs de invoer te
controleren van (verkeers)gegevens bij de toepassing van
verkeersmodellen die ten doel hebben de luchtkwaliteit te berekenen’.
Dat is omdat ‘fouten met de invoer’ van gegevens ‘kunnen leiden tot een
verkeerde voorstelling van zaken voor de luchtkwaliteit’). Daarmee
vervalt Bijlage 6B in deze rapportage. Details over de wijze van
uitvoering van deze motie op de invoergegevens van wegverkeer en de
reacties van bevoegde gezagen op de bevindingen zijn (als voorbeeld)
te vinden in De Smet et al., (2020 en 2021).

4.4

Beperkte controle voor invoergegevens van veehouderijen
In paragraaf 1.2 is gemotiveerd waarom het RIVM – in overeenstemming
met het ministerie van IenW – zeer beperkt controle op de
invoergegevens van veehouderijen heeft uitgevoerd. Na sluiting van de
actualisatieperiode is wel een beperkt aantal automatische controles op
de veehouderijgegevens uitgevoerd. Zoals paragraaf 1.2 en 4.2
aangeven, leidde dit ertoe dat een aantal bevoegde gezagen is verzocht
de invoergegevens opnieuw aan te leveren. Dit leverde voor de
belangrijkste jurisdicties een completere aanlevering op, waarmee het
RIVM wel kon rekenen. De naderhand geconstateerde onvolkomenheden
worden vlak voor aanvang van Monitoringsronde 2024 teruggekoppeld
naar de desbetreffende bevoegde gezagen. Indien nodig kunnen zij de
gegevens dan in die ronde aanpassen.
Met de uitvoering van een beperkte controle op veehouderijgegevens
zonder terugkoppeling met bevoegde gezagen in de huidige ronde,
vervalt Bijlage 6C in deze rapportage. Details over de uitgebreide wijze
van uitvoering van een controle op de invoergegevens van veehouderijen
Pagina 50 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

en de reacties van bevoegde gezagen op de bevindingen staan (als
voorbeeld) in De Smet et al., (2020 en 2021).
Bij de automatische controles op de veehouderijgegevens in
Monitoringsronde 2023 is voornamelijk gekeken naar de volgende
aspecten:
A. Geldige invoerparameters voor de rekentools, bijvoorbeeld
stalafmetingen, bronhoogten, uittreesnelheid en afmetingen
emissiepunt.
B. Locaties van emissiebronnen: liggen alle bronnen van één
veehouderijbedrijf voldoende dicht bij elkaar en is de afstand tot
de opgegeven toetspunten logisch?

Pagina 51 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Pagina 52 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

5

Voortgang projecten en maatregelen

In dit hoofdstuk is de respons in 2023 van deelnemers aan het NSL over
de stand van zaken van de lokale maatregelen en projecten uit het NSL
weergegeven. Onderstaand is aangegeven dat dit niet de voortgang is,
zoals die jaarlijks werd gerapporteerd. Voor de voortgangsrapportage
projecten en maatregelen wordt verwezen naar de rapportage over
2021 40.
5.1

Achtergrond voortgangsformulieren
Het NSL streeft naar verbetering van de luchtkwaliteit door het nemen
van maatregelen én het geeft mogelijkheden voor de uitvoering van
ruimtelijke projecten. De jaarlijkse monitoring van de luchtkwaliteit
maakt zichtbaar in hoeverre maatregelen uit het NSL zijn uitgevoerd.
Voor de overheden geldt rond maatregelen een uitvoeringsplicht. Inzicht
in de voortgang van de uitvoering laat zien of aan deze plicht is voldaan.
Tot en met 2022 waren alle NSL-projecten en -maatregelen verwerkt in
digitale voortgangsformulieren in de monitoringstool 41. In de formulieren
waren de kenmerken per project of maatregel opgenomen. Het betrof de
maatregelen en projecten van de decentrale overheden en
Rijkswaterstaat. Een overzicht van vaststaand en voorgenomen beleid
van de Rijksoverheid is te vinden in Emissieramingen
luchtverontreinigende stoffen (PBL et al., 2023) 42 en het Beleidsoverzicht
en de factsheets beleidsinstrumenten (PBL, 2023) 43 bij de Klimaat- en
energieverkenning 2022 (KEV2023).
In 2023 is de monitoringstool vervangen door het Centraal Instrument
Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK). In het CIMLK zijn de
voortgangsformulieren niet opgenomen, omdat er onder de
Omgevingswet geen plicht meer is om de voortgang van projecten en
maatregelen te monitoren.
De vraag om informatie over de voortgang is vastgelegd in de Wet
milieubeheer. Per 1 januari 2024 houdt dit deel van de wet op te
bestaan, evenals het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL). Om over dit laatste monitoringsjaar te kunnen
rapporteren over de voortgang van projecten en maatregelen, is een
uitvraag buiten het CIMLK om gedaan. De uitvraag is alleen gestuurd
aan die NSL-deelnemers die nog een openstaand dan wel lopend project
(104 deelnemers) en/of maatregel (34) hadden. Er is per deelnemer een
Excel-bestand gestuurd met de daarin opgenomen lopende projecten
en/of maateregel van de desbetreffende gemeente, provincie of
Rijkswaterstaat.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/12/15/2022290253-1-monitoringsrapportage-nsl2022
41
https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/luchtkwaliteit/slag/monitoren-nsl/handleiding-monitoringnsl/monitoringstool/
42
https://www.pbl.nl/publicaties/geraamde-ontwikkelingen-in-nationale-emissies-van-luchtverontreinigendestoffen-2023
43
https://www.pbl.nl/publicaties/beleidsoverzicht-en-factsheets-beleidsinstrumenten-achtergronddocument-bijde-klimaat-en-energieverkenning-2022
40

Pagina 53 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

5.2

Verwerking voortgangsformulieren
In beginsel zouden de Excel-bestanden voor analyse van de voortgang op
dezelfde wijze worden gebruikt als de digitale formulieren uit de
monitoringstool. Maar in de praktijk is gebleken dat dit niet mogelijk was.
Voor het monitoringsjaar 2022 kan daarom geen actueel beeld over de
voortgang van de maatregelen en projecten worden gegeven.
Verder hebben slechts 37 van de 104 aangeschreven deelnemers een
Excel-bestand over de projecten teruggestuurd. Voor de maatregelen zijn
12 van de 34 Excel-bestanden geretourneerd.
Een analyse hierop is niet zinvol, omdat die niets zegt over het totaal van
de voortgang van NSL-projecten en maatregelen in Nederland.
In Tabel 5.1 zijn alleen de gegevens weergegeven van deelnemers die
het Excel-bestand in 2023 hebben ingevuld.
Tabel 5.1 Overzicht aangeleverde informatie in Monitoringsronde 2023.

Voortgangsformulieren
Totaal aantal deelnemers in 2023
Totaal aantal o.b.v. ingevuld in 2023
Aandeel (P en M) in totaal NSL(*)
In uitvoering
In voorbereiding
Besluit
On hold
Vervallen
Afgerond
Voornemen verzoek ontheffing

Projecten
37
153
23% (668)
67
49
17
7
6
7
n.v.t.

Maatregelen
12
76
7,7% (992)
23
2
7
1
10
41

(*) Het totaal aantal projecten en maatregelen van het NSL staat tussen haakjes. Het
percentage is het aandeel daarvan waarvoor in ronde 2023 geactualiseerde informatie is
ontvangen.

5.3

Conclusies voortgang projecten en maatregelen
In 2022 is geconcludeerd dat van alle in het NSL opgenomen projecten
ruim 51 procent in uitvoering is of is afgerond.
Hoewel de start van het NSL in 2009 was, is rond de 34 procent van de
projecten nog in een fase voorafgaand aan de uitvoering. Vertraging in
de realisatie van projecten kan tot gevolg hebben dat de luchtkwaliteit
lokaal iets beter is dan bij aanvang van het NSL werd verwacht. Als die
vertraagde projecten alsnog worden uitgevoerd, kan de luchtkwaliteit
lokaal verslechteren. De bijbehorende emissies van verkeer zullen bij
latere uitvoering van projecten lager zijn, door verwachte 44 afname van
emissies van het wagenpark. Vertraagde uitvoering van projecten
brengt daarmee de doelstellingen van het NSL niet in gevaar.
In 2022 is geconcludeerd dat van de NSL-maatregelen 83 procent is
afgerond en 9 procent in uitvoering. Ruim een derde deel van de
maatregelen in uitvoering betreft maatregelen die later zijn toegevoegd
via de Aanpassing NSL uit 2018 45. De andere maatregelen die nog in
uitvoering zijn, betreffen soms maatregelen die geen concrete
44

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/luchtkwaliteit/documenten/publicaties/2022/03/15/emissiefactorenvoor-snelwegen-en-niet-snelwegen-2022
45
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2018Z17192&did=2018D46645
Pagina 54 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

einddatum hebben, maar een doorlopende uitvoering of toepassing
kennen.
Onder het huidige NSL, dus tot de inwerkingtreding van de
Omgevingswet op 1 januari 2024, moeten wettelijk alle maatregelen
afgerond of in uitvoering zijn. De gerapporteerde uitvoeringsfase van
maatregelen laat zien dat aan deze eis naar verwachting nagenoeg gaat
worden voldaan.
Wel is in de loop van de jaren voor 53 NSL-maatregelen een
‘Voornemen verzoek ontheffing uitvoeringsplicht’ ingediend. Motieven
om maatregelen niet (meer) uit te voeren, zijn bijvoorbeeld nieuwe
wetenschappelijke inzichten, de constatering dat aanplanten van groen
geen invloed heeft op de luchtkwaliteit, technische beperkingen of de
doorontwikkeling van nieuwe inzichten. Twee maatregelen met een
voornemen zijn alsnog uitgevoerd en afgerond. Een project/maatregelkoppeling is niet uitgevoerd vanwege het vervallen van het project.
Verder zijn in bepaalde gevallen maatregelen alleen in kwalitatieve zin
beschreven, maar nooit getalsmatig in de berekeningen meegenomen.
Tot slot wordt aangegeven dat treffen van de maatregel niet meer nodig
is, omdat er geen overschrijding van grenswaarden meer is.
De verwachting is dat de cijfers in monitoringsronde 2023 vanwege de
beperkte respons weinig anders zullen zijn dan die van vorige ronde.
Dat het Nationaal Samenwerkingsprogramma eindigt met de
inwerkingtreding van de Omgevingswet, betekent niet dat het treffen
van maatregelen eindigt. Het bevoegd gezag heeft vaak een
uitvoeringsagenda, beleidsnota of een programma waarmee wordt
gestreefd naar een schonere en gezondere luchtkwaliteit en
leefomgeving 46. Daarin zijn maatregelen om die beleidsdoelen te
bereiken verankerd.
Daarnaast heeft het ministerie van IenW een bestuurlijk programma,
het ‘Schone Lucht Akkoord’ (SLA), waarin deelnemers met elkaar én
individueel maatregelen nemen om onder meer gezondheidswinst voor
iedereen in Nederland te realiseren. In dit programma is een
rapportage 47 beschikbaar over de stand van zaken in de uitvoering van
maatregelen die overheden binnen het SLA nemen, en in pilots die
lopen. Dit akkoord heeft een looptijd tot en met 2030.

Bijvoorbeeld: Volg het beleid: schone lucht - Gemeente Amsterdam (https://www.amsterdam.nl/bestuurorganisatie/volg-beleid/duurzaamheid/schonelucht/#:~:text=In%202030%20wil%20Amsterdam%2060,Amsterdamse%20wegen%20(basisjaar%202017).)
en Luchtkwaliteit - Gemeente Alphen aan den Rijn
(https://www.alphenaandenrijn.nl/Duurzaam_Alphen_aan_den_Rijn/Luchtkwaliteit)
47
Monitoring - Schone lucht akkoord:
https://www.schoneluchtakkoord.nl/thema/monitoring/#:~:text=Jaarlijks%20rapporteren%20alle%20SLA%2D
deelnemers,jaarlijks%20de%20voortgang%20te%20rapporteren.
46

Pagina 55 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Pagina 56 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

6

Literatuur

De Smet, P.A.M., Visser, S., Geijer, M.N., Valster, N.L., Huitema, M.S.,
Wesseling, J.P, Groot Wassink, H., Sanders, A. (2021),
Monitoringsrapportage NSL 2021: Stand van zaken Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu, RIVM-rapport 2021-0018.
De Smet, P.A.M., Visser, S., Valster, N.L., Schuch, W.J.L., Geijer, M.N.,
Wesseling, J.P, Van den Beld, W.A., Drukker, D., Groot Wassink, H.,
Sanders, A. (2020), Monitoringsrapportage NSL 2020: Stand van zaken
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu, RIVM-rapport 2020-0164.
De Smet, P.A.M., Visser, S., Valster, N.L., Schuch, W.J.L., Wesseling,
J.P, Hooydonk, P.R. van, Van den Beld, W.A., Drukker, D., Groot
Wassink, H., Sanders, A. (2019), Monitoringsrapportage NSL 2019:
Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM-rapport 2019-0170.
Hoogerbrugge, R., Hazelhorst, S., Huitema, M., Siteur, K., Smeets, W.,
Soenario, I., Visser, S., De Vries, W.J., Wichink Kruit, R.J. (2023),
Grootschalige concentratie- en depositiekaarten Nederland, Rapportage
2023. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM-rapport
2023-0113.
Hoogerbrugge, R., Geilenkirchen, G.P., Hazelhorst, S., Den Hollander,
H.A., Huitema, M., Marra, M., Siteur, K., De Vries, W.J., Wichink Kruit,
R.J. (2022), Grootschalige concentratie- en depositiekaarten Nederland,
Rapportage 2022. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVMrapport 2022-0059.
Ministerie van IenM (2016), Besluit tweede verlenging NSL, Besluit van
de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van 6 december 2016,
nr. IENM/BSK-2016/267241, geraadpleegd op
http://wetten.overheid.nl/BWBR0038829/2017-01-01.
Minister van VROM (2009), Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL), https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg29033.pdf
Motie van Tongeren (2011), Gewijzigde motie Van Tongeren over
controle van verkeergegevens (Tweede Kamerstuk 30175, nr 120),
Tweede Kamer der Staten-Generaal. ISSN 0921 – 7371.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30175-120.html
PBL, TNO, CBS, RIVM, RVO en WUR (2022), Klimaat- en
Energieverkenning 2022, Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving.
PBL-publicatienummer: 4838.

Pagina 57 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

PBL, RIVM, TNO en WUR (2023), Geraamde ontwikkelingen in nationale
emissies van luchtverontreinigende stoffen 2023. Rapportage bij de
Klimaat- en Energieverkenning 2022, Den Haag: Planbureau voor de
Leefomgeving. PBL-publicatienummer: 4930.
PBL (2023), Beleidsoverzicht en factsheets beleidsinstrumenten.
Achtergronddocument bij de Klimaat- en Energieverkenning 2022, Den
Haag: Planbureau voor de Leefomgeving. PBL-publicatienummer: 4952.
RIVM (2022), Gemeten en berekende concentraties luchtkwaliteit 2019.
RIVM notitie, https://www.rivm.nl/documenten/gemeten-en-berekendeconcentraties-luchtkwaliteit-in-2019.
RIVM (2024), Monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord
(SLA) – Tweede voortgangsmeting. Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu, RIVM-rapport 2023-0383 (in voorbereiding).
Rutledge-Jonker, S., Wesseling, J.P., Nguyen, P.L., Visser, S., Van
Hooydonk, P.R., Groot Wassink, H., Sanders, A. (2018),
Monitoringsrapportage NSL 2018: Stand van zaken Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu, RIVM-rapport 2018-0135.
Rutledge-Jonker, S., Berkhout, J., Wesseling, J., Mooibroek, D., Nguyen,
P., Groot Wassink, H., Sanders, A. (2017), Monitoringsrapportage NSL
2017: Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVMrapport 2017-0156.
Smeets W., Nijdam, D., Geilenkirchen, G.P. (2023), Lichte actualisatie
van de emissieramingen luchtverontreinigende stoffen 2023. Notitie ten
behoeve van de RIVM-berekeningen voor luchtkwaliteit en
stikstofdepositie, Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving. PBLpublicatienummer: 5225. (In aanvulling op PBL et al., 2023).
Van Zanten, M., Berkhout, J., Wesseling, J., Mooibroek, D., Nguyen, P.,
Groot Wassink, H., Sanders, A. (2016), Monitoringsrapportage NSL
2016: Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM
Rapport 2016-0138.
Van Zanten, M., Van Alphen, A., Wesseling, J., Mooibroek, D., Nguyen,
P., Groot Wassink, H., Verbeek, C. (2013), Monitoringsrapportage NSL
2013: Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM
Rapport 680712005.
Visser, S., Wesseling, J. (2020), Acualisering en addenda SRM-1 en
SRM-2. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM-briefrapport
2020-0118.
VROM (2009), ministerie van VROM, briefnummer DGM/NSL
2009029281, april 2009.
Pagina 58 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Wesseling, J., Zandveld, P., Valster, N.L., Visser, S. (2020),
Validatierekenhart AERIUS Lucht. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu, RIVM-briefrapport 2020-0119.
Wesseling, J., Nguyen, L., Hoogerbrugge, R. (2018), Gemeten en
berekende concentraties stikstofdioxiden en fijnstof in de periode 2010
t/m 2015 (Update); Een test van de standaardrekenmethoden 1 en 2.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM-rapport 2016-0106.
Wesseling, J., Velze, K.V., Hoogerbrugge, R., Nguyen, P.L., Beijk, R.,
Ferreira, J.A. (2013), Gemeten en berekende (NO2-)concentraties in
2010 en 2011: Een test van de standaardrekenmethoden 1 en 2.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM-rapport 680705027.

Pagina 59 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Pagina 60 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Bijlage 1 Begrippenkader

Hieronder volgt een toelichting bij belangrijke begrippen in de rapportage.
Toetspunten en rekenpunten wegverkeer
De monitoring berekent met standaard rekenmethoden (SRM) 48 de
luchtkwaliteit voor een groot aantal locaties. De wegbeheerders geven
de exacte geografische locaties op waar moet worden gerekend. Elke
ingevoerde locatie (minimaal één punt per honderd meter wegdeel) is
dus per definitie een rekenpunt waar de luchtkwaliteit wordt bepaald. De
resulterende concentraties kunnen vervolgens voor verschillende doelen
worden gebruikt. Bijvoorbeeld om de resultaten te toetsen aan de
grenswaarden, om de bevolkingsblootstelling te bepalen, of om de
luchtkwaliteit om andere redenen inzichtelijk te maken. Als het gaat om
het eerste doel – het wettelijk toetsen aan de grenswaarden voor
luchtkwaliteit – heeft een dergelijk rekenpunt het kenmerk ‘NSLtoetspunt’. Deze rekenpunten zijn kortweg aangeduid als ‘toetspunten’.
Om met het NSL in heel Nederland te voldoen aan de grenswaarden
voor luchtkwaliteit, gaat het dus specifiek om de luchtkwaliteit op de
toetspuntlocaties. De andere rekenpunten vergroten het inzicht in de
ontwikkeling van de luchtkwaliteit in Nederland en de blootstelling van
de bevolking.
Windtunnelonderzoek
De standaard rekenmethoden (SRM) berekenen de concentraties van de
luchtvervuilende stoffen goed en betrouwbaar in standaardsituaties.
Maar bij tunnelmonden, rondom hoge gebouwen en in andere
ingewikkelde situaties is de concentratie vaak niet goed te berekenen.
De luchtstromingen zijn in die situaties niet te vatten in de standaard
rekenregels. Windtunnelonderzoek 49 bootst ingewikkelde situaties na,
die niet passen binnen het toepassingsbereik van de standaard
rekenmethoden. De wegbeheerder kan met resultaten uit dergelijk
onderzoek de concentratie in die situaties vaststellen. Wegbeheerders
mogen in geval van dergelijke situaties op aanvraag gebruikmaken van
resultaten uit windtunnelonderzoek voor de actualisatie van
invoergegevens voor wegverkeer in de NSL-monitoring.
Toetspunten en rekenpunten veehouderijen
In de monitoring van de veehouderijen is op alle rekenpunten (zowel
woningen op het terrein van inrichtingen als daarbuiten) de luchtkwaliteit
bepaald. De rekenpunten zijn gebouwen die voor menselijk wonen of
menselijk verblijf zijn bestemd. In de monitoring wordt de luchtkwaliteit
alleen op de rekenpunten buiten een terrein van de inrichting in de
omgeving van de veehouderijlocaties aan de jaar- en etmaalnorm voor
fijnstof getoetst. Dit wordt aangeduid als toetspunten. Het betreft hier
alleen locaties van burgerwoningen, plattelandswoningen 50 en een
categorie Overig. Die worden ook wel de ‘te beschermen objecten’
(TBO’s) genoemd.
https://iplo.nl/thema/lucht/vaststellen-luchtkwaliteit/berekenen-luchtkwaliteit-langs-wegen/
https://iplo.nl/thema/lucht/vaststellen-luchtkwaliteit/windtunnelonderzoek/
Een plattelandswoning is een voormalige agrarische woning die op grond van het bestemmingsplan mag
worden bewoond door derden.

48
49
50

Pagina 61 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Het lokale bevoegd gezag van de veehouderijlocatie is verantwoordelijk
voor het aanleveren van de exacte geografische locaties van deze
toetspunten.
Toepasbaarheidsbeginsel en blootstellingscriterium
De Europese luchtkwaliteitsnormen gelden overal in Nederland. De
Europese richtlijn kent echter een toepasbaarheidsbeginsel, dat stelt dat
niet overal aan de grenswaarden hoeft te worden getoetst. De kern van
het toepasbaarheidsbeginsel is dat niet hoeft te worden getoetst op
plekken waartoe het publiek formeel geen toegang heeft, zoals op
rijbanen en middenbermen van wegen.
In de richtlijn is ook opgenomen dat toetsing aan de grenswaarden daar
plaatsvindt ‘waar de hoogste concentraties voorkomen waaraan de
bevolking rechtstreeks of indirect kan worden blootgesteld, gedurende
een periode die in vergelijking met de middelingstijd van de
grenswaarde(n) niet verwaarloosbaar is’. Dit is het zogeheten
blootstellingscriterium.
Zowel het toepasbaarheidsbeginsel als het blootstellingscriterium is in
2010 in de Nederlandse wetgeving ingevoerd. Met name in de
toepassing van het blootstellingscriterium zijn interpretatieverschillen
mogelijk. De uiteindelijke wijze van toepassing van het
toepasbaarheidsbeginsel of het blootstellingscriterium en het gebruik
ervan is de verantwoordelijkheid van de desbetreffende (lokale)
overheid.
Voor het toetsen aan de grenswaarden bij bedrijven (inrichtingen 51)
geldt ook dat alleen buiten het terrein van een inrichting hoeft te
worden getoetst.
Bevolkingsblootstelling
De monitoringsrapportage besteedt ook aandacht aan het
gezondheidsaspect van luchtkwaliteit. Dit gebeurt in de vorm van
bevolkingsblootstelling. Bevolkingsblootstelling is gedefinieerd als de
gemiddelde concentratie van een stof waaraan de bevolking in een
bepaald gebied wordt blootgesteld, bijvoorbeeld per gemeente, per
provincie of in heel Nederland. Dit is op basis van woonadres berekend
voor de buitenluchtconcentratie op de meest belaste gevel van een
gebouw, voor zowel het gepasseerde jaar als voor zichtjaren. Uit deze
resultaten valt op te maken of de concentratie waaraan de bevolking in
een bepaald gebied gemiddeld wordt blootgesteld wel of niet afneemt.
De rapportage over de bevolkingsblootstelling vindt in de
monitoringsronde van 2023 plaats in het kader van de rapportage voor
het Schone Lucht Akkoord (SLA). Deze komt kort na het verschijnen van
dit NSL-rapport beschikbaar.
Toetsing resultaten met toepassing van een bandbreedte
De resultaten van de uitgevoerde berekeningen kennen een aanzienlijke
onzekerheid, inherent aan luchtkwaliteitsmodellen en de aannamen in
de monitoring. Deze onzekerheid bepaalt mede de waarschijnlijkheid
van het halen van de grenswaarden. Ook kunnen zich gedurende de
looptijd van het NSL tegenvallers voordoen, die een risico vormen voor
het NSL-doel. Bijvoorbeeld tegenvallende maatregeleffecten, een andere
economische ontwikkeling of een trendmatige ontwikkeling van de
51

Een inrichting betreft hier het terrein van een bedrijf waar de Arbowetgeving van kracht is.

Pagina 62 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

luchtkwaliteit die anders is dan eerder was aangenomen. Om hierin
meer inzicht te geven, worden ook resultaten gepresenteerd van een
toetsing aan een waarde die lager is dan de grenswaarde, de
zogenoemde bandbreedte. Voor NO2 worden resultaten getoond waarbij
is getoetst op 38,0 μg/m3 jaargemiddeldeconcentratie (2,5 μg/m3 lager
dan de toetswaarde van 40,5 μg/m3). Voor PM10 worden daartoe
resultaten gegeven waarbij is getoetst op dertigdagenoverschrijding (vijf
dagen lager dan de norm). Op deze wijze wordt enig inzicht gegeven in
de mogelijke risico’s die zijn verbonden aan de bestaande
onzekerheden. Zie ook Bijlage 4 voor aanvullende informatie over de
effecten van onzekerheden op het aantal overschrijdingen.
Toetsing resultaten met toepassing van de zeezoutaftrek
Bij toetsing van berekende concentraties fijnstof aan de grenswaarden
mag het aandeel zeezout in de totale concentratie buiten beschouwing
worden gelaten, als er sprake is van een grenswaardeoverschrijding. De
zeezoutaftrek op het jaargemiddelde is gemeente-afhankelijk en varieert
tussen de 1 en 6 µg/m3. Voor de etmaalnorm is per provincie een aftrek
op het aantal overschrijdingsdagen bepaald. Het aantal dagen dat bij
toetsing buiten beschouwing wordt gelaten, varieert tussen de twee en
vier dagen. In deze rapportage gelden vanwege de empirische relatie
tussen de twee normen voor de berekeningen nabij wegen – na aftrek
van het aandeel zeezout – jaargemiddelde fijnstofconcentraties groter
dan 31,2 μg/m3 als overschrijding van de etmaalnorm. De zeezoutaftrek
van de eerste twee dagen is equivalent aan 0,5 μg/m3 jaargemiddelde
concentratie. Voor elke daaropvolgende extra correctiedag mag 0,2
μg/m3 van de jaargemiddelde concentratie worden afgetrokken.
Overschrijdingen per kilometer wegzijde (of rijrichting)
Het punt waar de luchtkwaliteit nabij wegen aan de grenswaarden moet
worden getoetst, dient volgens de Europese richtlijn representatief te
zijn voor honderd meter weglengte, een ‘wegvak’, ‘wegdeel’ of
‘wegsegment’. In de huidige monitoringstool liggen in veel gevallen aan
beide kanten van een weg rekenpunten. Deze worden individueel
meegenomen in de resultaten. Dat betekent: een rekenpunt is
representatief voor één wegzijde (vaak dus één rijrichting). In deze
rapportage wordt ‘km (per) rijrichting’ gebruikt om dit aan te duiden.
Grootschalige achtergrondconcentraties (GCN)
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) maakt jaarlijks
gegevens bekend 52 die overheden moeten gebruiken bij de berekening
van de concentraties luchtverontreinigende stoffen. De gegevens
bevatten onder meer de achtergrondconcentratiekaarten (GCN-kaarten;
Hoogerbrugge et al., 2023) en de emissiefactoren (voor verkeer en
veehouderij). De invoergegevens van 2022 zijn op 15 maart 2023
gepubliceerd. De gegevens zijn verwerkt in de nieuwe versies van de
rekenmodellen voor luchtkwaliteit, zoals in het NSLmonitoringsinstrument CIMLK.

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/luchtkwaliteit/vraag-en-antwoord/hoe-kan-ik-luchtvervuilingberekenen
52

Pagina 63 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Veehouderijgegevens in de GCN
Bij de GCN-kaarten is gebruikgemaakt van de werkelijke dieraantallen
volgens de gecombineerde opgave (voorheen ‘meitelling’). De emissies
worden verdeeld volgens de GIAB+-verdeling. Binnen GIAB+ is de
ligging van elk agrarisch bedrijf vastgelegd. Aan deze locaties zijn ook
diverse bedrijfsgegevens gekoppeld, zoals dieraantallen en staltypen. De
emissie is berekend door het dieraantal per staltype te
vermenigvuldigen met de bijbehorende emissiefactor. Voor het
berekenen van de grootschalige achtergrondconcentraties worden de
emissies op het niveau van 1 x 1 km gebruikt. Bij toekomstige jaren is
ook rekening gehouden met de doorwerking van het landbouwbeleid en
met regionale groei- of krimpscenario’s. De emissies, methode van
concentratieberekeningen en scenario’s die ten grondslag liggen aan de
GCN-kaarten zijn uitgebreider toegelicht in de GCN-rapportage 2023
(Hoogerbrugge et al., 2023).
Bij de berekening in het NSL wordt de veehouderijbijdrage bij de
achtergrondconcentratie opgeteld. Dit zorgt voor dubbeltellingen, omdat
de fijnstofbijdrage van de veehouderijsector ook wordt meegenomen in
de berekening van de GCN-achtergrondconcentraties. De
rekenresultaten in het NSL zijn gecorrigeerd voor deze dubbeltelling.

Pagina 64 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Bijlage 2 Validatieresultaten rekenhart AERIUS Lucht

Onderzoek door het RIVM (Wesseling et al., 2018; RIVM, 2022) heeft
uitgewezen dat de Nederlandse rekenmodellen voor luchtkwaliteit langs
verkeerswegen, die SRM-1- en/of SRM-2-implementaties zijn en waar
AERIUS Lucht een voorbeeld van is, ruimschoots voldoen aan de door de
EU gestelde eisen voor onzekerheden bij gebruik van rekenmodellen
voor het toetsen aan de grenswaarden. Dit blijkt uit vergelijkingen
tussen gemeten en berekende concentraties.
In deze monitoringsronde is in het monitoringsinstrument CIMLK
gebruikgemaakt van rekenmodel ‘AERIUS Lucht’ versie 2023. Voor de
validatie vergelijkt het RIVM de rekenresultaten met het eigen
rekenmodel TREDM. Er wordt voor alle rekenjaren apart gekeken naar
verschillen in berekende NOx-bijdragen en de totale NO2 en PM10
concentraties.
De validatie voor de in NSL-Monitoringsronde 2023 te gebruiken versie
van AERIUS Lucht laat – als gelijke interpretaties van de invoergegevens
worden toegepast op de invoer voor zowel AERIUS als TREDM – voor de
PM10 concentraties in 2025 en 2030 een beperkt verschil zien in
rekenresultaten tussen AERIUS Lucht en TREDM, dat groter is dan de
validatiecriteria. Dit verschil is vermoedelijk te begrijpen en verklaren
doordat de verhoudingen tussen relatieve afwijkingen in NOx en PM10 de
afgelopen jaren iets zijn verschoven. Gegeven de beperkte verschillen
en de mogelijke verklaring hiervoor, die weinig afdoen aan de
onderliggende vergelijking van de modellen, is AERIUS Lucht 2023
voldoende valide om vrij te gebruiken in CIMLK. Het rekenmodel kan
daarom voor de NSL-Monitoringsronde 2023 worden toegepast. Het is
wel belangrijk de mogelijke redenen voor de gevonden verschillen nader
te onderzoeken.
Een ander punt is dat AERIUS Lucht in eerdere versies anders omging
met emissies op sommige provinciale wegen dan de NSL-rekenmethode
en TREDM eerder deden. In het nieuwe Centraal Instrument Monitoring
Luchtkwaliteit (CIMLK) met AERIUS Lucht versie 2023 is dit verschilpunt
verholpen.
Validatie van rekenresultaten verkeer
Na de landelijke berekeningen met de invoergegevens voor de huidige
monitoringsronde en het uitvoeren van berekeningen met TREDM zijn de
resultaten van de monitoringstool – met AERIUS Lucht als rekenhart –
en TREDM op basis van de receptor-ID aan elkaar gekoppeld. Zowel de
totale concentraties als de concentratiebijdragen van Standaard
Rekenmethoden 1 en 2 (SRM-1 en SRM-2) zijn met elkaar vergeleken.
Bij de vergelijking is geteld hoe vaak de verschillen groter zijn dan de
vooraf gedefinieerde criteria. Hierbij is rekening gehouden met kleine
verschillen tussen TREDM en AERIUS Lucht. Omdat de correctie voor
luchtvaart rond Schiphol niet expliciet in TREDM is geïmplementeerd, is
het gebied rond de luchthaven niet in de vergelijking meegenomen.
Verder verschillen de modellen op kleine details ten aanzien van wat
Pagina 65 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

geldige situaties zijn (zie ook Visser en Wesseling (2020) en Wesseling
et al. (2020)). Daarom worden alleen geldige punten in beide modellen
meegenomen.
Op basis van eerdere analyses voor SRM-1 en SRM-2 is in het verleden
vastgesteld wat zinvolle criteria zijn waaraan de resultaten zouden
moeten voldoen:
• De in SRM-1 berekende bijdragen van de verschillende stoffen
zouden in AERIUS Lucht en TREDM binnen de afronding van
0,1 µg/m3 identiek moeten zijn (‘SRM-1-bijdrage’ in Tabel B2.1).
Grotere verschillen betekenen dat de rekenregels verschillend
worden geïmplementeerd. Dat kan in enkele gevallen gebeuren.
Een bekend verschil is bijvoorbeeld dat TREDM een SRM-1bijdrage tot 90 meter afstand in rekening brengt, waar AERIUS
Lucht bijdragen tot 60 meter afstand meerekent. Dit soort
verschillen kunnen en mogen enkele keren voorkomen.
• De in SRM-2 berekende bijdragen van de verschillende stoffen
kunnen tussen AERIUS Lucht en TREDM iets verschillen (‘SRM-2bijdrage’ in Tabel B2.1), omdat dit rekenvoorschrift niet volledig
is gedefinieerd. Software-implementaties kunnen enkele
onderdelen van de berekeningen verschillend interpreteren. Een
simpel voorbeeld is de wijze waarop lijnbronnen worden
doorgerekend. Dat kan op verschillende manieren, die in de
praktijk iets van elkaar verschillende resultaten kunnen geven. In
de praktijk kunnen TREDM en AERIUS Lucht NOx-bijdragen
berekenen die enkele microgrammen van elkaar verschillen. Voor
PM10 zijn de verschillen tussen beide modellen relatief
vergelijkbaar met NO2, maar in absolute zin zijn ze vanwege de
kleinere wegbijdragen uiteraard kleiner.
• De verschillen in berekende totale NO2-concentraties worden
geheel bepaald door de verschillen in SRM-2-NOx-bijdragen en
mogen 1 à 2 μg/m3 bedragen (‘NO2 totaal’ in Tabel B2.1).
• Net als voor NO2 worden de verschillen voor PM10 geheel door
verschillen in de SRM-2-bijdragen bepaald. Omdat de
wegbijdragen voor PM10 veel kleiner zijn dan voor NOx en NO2, is
het absolute verschil in totale PM10 (‘PM10 totaal’ in Tabel B2.1)
ook kleiner.
De resultaten van AERIUS Lucht en TREDM zijn voor alle doorgerekende
jaren bepaald: 2022, 2025 en 2030. De resultaten van de vergelijking
tussen de twee modellen staan in onderstaande Tabel B2.1.

Pagina 66 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Tabel B2.1 Overzichtstabel van de aantallen toetspunten met verschillen in
rekenresultaten boven een bepaalde waarde tussen TREDM en AERIUS Lucht 2023
voor het gepasseerde jaar 2022 en de toekomstige jaren 2025 en 2030, inclusief
op beide modellen toegepaste gelijke interpretatiewijze van de invoergegevens .
In de eerste rij staat het totale aantal beschikbare toetspunten in beide modellen
dat in de vergelijking is meegenomen. De validatiecriteria (eisen) zijn ook
weergegeven.

Gepasseerd jaar

2022

Totaal aantal toetspunten

Eis 2022

370.217

Verschil in SRM-1-NOx-bijdrage > 0,05 µg/m

32

37

Verschil in SRM-2-NOx-bijdrage > 4 µg/m

329

2.221

Verschil in NO2 totaal > 2 µg/m3

239

740

Verschil in PM10 totaal > 0,25 µg/m3

259

592

2030

Eis 2030

3

3

Toekomstige jaren
Totaal aantal toetspunten
Verschil in SRM-1-NOxbijdrage > 0,05 µg/m3
Verschil in SRM-2-NOxbijdrage > 4 µg/m3
Verschil in NO2 totaal
> 2 µg/m3
Verschil in PM10 totaal
> 0,25 µg/m3

2025

Eis 2025

367.989

371.717

30

36

25

37

166

367

108

371

165

183

120

185

222

110

225

111

Uit Tabel B2.1 blijkt dat voor 2022 een goede overeenkomst tussen de
resultaten van AERIUS Lucht en TREDM (inclusief gelijke
interpretatiewijze invoergegevens) wordt gevonden. Het aantal
toetspunten met verschillen in rekenresultaten boven een bepaalde
waarde tussen beide modellen is voor 2022 wat op basis van de
implementaties van de SRM-1- en SRM-2-rekenvoorschriften algemeen
kan worden verwacht. Voor 2025 en 2030 is dit van ook toepassing, met
uitzondering van het aantal toetspunten met verschillen in
rekenresultaten boven een bepaalde waarde voor PM10 totaal, dat hoger
is dan kan worden verwacht.
In de validatie komen de volgende aandachtpunten naar voren:
• In deze monitoringsronde is het CIMLK in gebruik genomen,
waarbij AERIUS Lucht en TREDM nu met dezelfde emissiefactoren
en stagnatie voor wegtype 92 rekenen, hetgeen in de versie van
vorige ronde niet het geval was.
• In principe mogen er praktisch geen verschillen zijn in de voor
SRM-1 berekende NOx concentraties. Inspectie van de in de
huidige tests geconstateerde verschillen laat zien dat er in
verschillende jurisdicties maatregelgebieden voorkomen waarbij
wegsegmenten in verschillende maatregelgebieden liggen. Dit is
een situatie die niet mag voorkomen, aangezien een segment
een constante set van kenmerken moet hebben. De emissies van
verkeer mogen in een enkel segment dus niet veranderen. In de
Pagina 67 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

•

•

situaties waarin segmenten de grenzen van maatregelgebieden
doorsnijden, leveren TREDM en AERIUS Lucht verschillende
resultaten. TREDM neemt het maatregelgebied waar het eerste
punt van het segment in ligt als maatgevend, en AERIUS Lucht
kijkt in welk gebied het grootste deel van het segment ligt. De
geconstateerde verschillen voor SRM-1 waarin bovenstaand
verschil optreedt tellen we niet mee in de validatiecriteria. Voor
2022, 2025 en 2030 blijft het aantal toetspunten met verschillen
in de SRM-1 resultaten boven de gedefinieerde afwijking
daarmee onder het maximum geaccepteerde aantal. De SRM-1
resultaten voldoen zodoende aan de validatiecriteria.
Visuele inspectie van de gevonden verschillen in SRM-1 leert dat
er in 2022 in (minstens) 131 gevallen sprake is van bovenstaand
effect. Voor 2025 is hiervan in minstens 100 gevallen en in 2030
in minstens 41 gevallen sprake. De manier waarop met de
ongeldige ligging van segmenten en maatregelgebieden wordt
omgegaan, zegt uiteraard iets over de vergelijkbaarheid van de
twee sets resultaten, maar niets over de juistheid van de
onderliggende SRM1-berekeningen. De jurisdicties waarin deze
situatie voorkomt, moeten hierop worden gewezen.
Bij de test voor PM10 totaal is voor 2022 in rekening gebracht dat
er 750 bekende locaties met verschillen zijn ten gevolge van de
correcties in de IJmond, die wel in AERIUS Lucht zijn verwerkt en
niet in TREDM. De wel/niet ingevoerde correctie zegt uiteraard
iets over de vergelijkbaarheid van de twee sets resultaten, maar
niets over de juistheid van de onderliggende berekeningen. De
waarden van de PM10 achtergronden in de IJmond zijn voor 2022
steekproefsgewijs met de onderliggende GCN-bestanden
vergeleken, en kwamen overeen. Evenzo zijn waarden van de
correcties rondom Schiphol steekproefsgewijs met de
onderliggende bestanden vergeleken, en correct bevonden. De
geconstateerde verschillen in correctiegebied IJmond tellen niet
mee in de validatie. Daarmee valt het resultaat voor 2022 binnen
de gestelde validatievoorwaarden voor PM10 totaal.
In de vergelijking van PM10 totaal voor 2025 en 2030 is na
correctie voor de IJmond het aantal verschillen echter nog 112
respectievelijk 114 te groot. Nadere inspectie van de locaties met
verschillen in PM10 groter dan 0,25 μg/m3 leert dat er meerdere
clusters langs het hoofdwegennet voorkomen waar ook
verschillen in NOx van SRM-2 voorkomen die groter zijn dan 4
μg/m3. Er zijn echter relatief meer punten met een te groot
verschil in PM10 dan in NOx. Dit verdient aandacht, aangezien er
op deze locaties sprake is van eenzelfde mechanisme dat de
verschillen genereert, namelijk de verschillende SRM-2implementaties van TREDM en AERIUS Lucht. Een van de
mogelijke redenen voor de situatie is dat het criterium voor
verschillen in PM10 relatief te strak is ten opzichte van het
criterium voor NOx. Een snelle numerieke check leert dat het
criterium voor PM10 inderdaad circa 0,30 μg/m3 moet zijn om
overeen te komen met het criterium voor NOx, in plaats van de
huidige 0,25 μg/m3. Mogelijk is de verhouding tussen de PM10- en
NOx-emissies in de jaren sinds het opstellen van de criteria iets
veranderd. Gegeven de beperkte verschillen, zowel in aantallen
als in mate van verschil, en de mogelijke verklaring hiervoor, die

Pagina 68 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

weinig afdoet aan de onderliggende vergelijking van de modellen,
hoeven de geconstateerde verschillen momenteel geen reden te
zijn om de rekentrein in CIMLK niet vrij te geven voor algemeen
gebruik. Het is wel belangrijk de mogelijke redenen voor de
gevonden verschillen nog nader te onderzoeken.
Conclusie
De in de Regeling beoordeling luchtkwaliteit (2007) beschreven Standaard
Rekenmethoden 1 en 2 voor luchtkwaliteit en bijbehorende gegevens zijn,
voldoende correct geïmplementeerd in AERIUS Lucht versie 2023.

Pagina 69 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Bijlage 3 Verklaring van verschillen in resultaten ten
opzichte van voorgaande monitoringsronden

De monitoring van het NSL is een jaarlijkse cyclus. De resultaten
kunnen van jaar tot jaar verschillen, onder meer door wijzigingen in de
(reken)methodiek, locaties en het aantal toetspunten, en de generieke
invoergegevens als grootschalige concentraties en emissiefactoren.
Het RIVM heeft op hoofdlijnen geanalyseerd door welke wijzigingen van
deze generieke invoergegevens de verschillen in monitoringsresultaten
ten opzichte van de afgelopen monitoringsronde worden verklaard. In
deze bijlage staan de analyseresultaten.
De rekenresultaten van de monitoringstool bestaan in grote lijnen uit de
grootschalige achtergrondconcentraties plus de lokale bijdragen. Het
effect van veranderingen in beide deelconcentraties wordt hieronder
toegelicht. Zoals Hoogerbrugge et al. (2023) aangeeft is, vanwege het
effect van de coronamaatregelen – die met name nog in 2021 speelden
– gecontroleerd of toepassing van de emissies voor 2021 tot verkeerde
inschattingen kan leiden. Deze effecten worden in eerste instantie bij de
sector mobiliteit verwacht. Bij de meeste onderdelen van deze sector
was het vervoersvolume in 2022 iets groter dan in 2021. Naar
verwachting wordt deze volumegroei echter grofweg gecompenseerd
door de jaarlijkse ‘verschoning’ van het voertuigenpark. Daarom is voor
het grootste deel van de sector mobiliteit de emissie van 2021 gebruikt.
Het neveneffect van de coronamaatregelen op emissies van de
luchtvaart in 2022 is in deze bijlage nader toegelicht in de paragraaf
over de lokale correcties op concentraties.
In de prognoses van de achtergrondconcentraties is verondersteld dat
de ontwikkeling van de economie vanaf 2025 weer op het pad is van
voor de coronapandemie. De pandemie heeft daarmee geen effect op de
deelconcentraties en de rekenresultaten voor de jaren na 2025.
Nieuw instrument CIMLK voor uitwisseling invoergegevens
In deze monitoringsronde is voor de uitwisseling van invoergegevens
voor wegverkeer en veehouderijen door de bevoegde gezagen voor het
eerst gebruik gemaakt van het nieuwe Centraal Instrument Monitoring
Luchtkwaliteit (CIMLK). Het voldoet aan actuele veiligheidseisen en is
gebaseerd op recente technische ontwikkelingen. Het CIMLK is bedoeld
om de komende jaren te voorzien in (1) de monitoring van luchtkwaliteit
onder de Omgevingswet, (2) de monitoring voor het Schone Lucht
Akkoord én (3) het doorrekenen van effecten van een project of
maatregel op de luchtkwaliteit. Met de introductie van CIMLK zijn op
basis van een enigszins aangepast informatiemodel voor de monitoring
van de luchtkwaliteit ook wijzigingen in het
gegevensuitwisselingsformaat doorgevoerd. Dit heeft bij de bevoegde
gezagen in een aantal gevallen geleid tot onbedoelde onvolkomenheden
in de invoergegevens, die lokaal mogelijk enige invloed hebben op de
resultaten in deze ronde. Waar mogelijk is dit in bijlage 6A toegelicht.
Het CIMLK zal ook de komende jaren dienen voor de uitwisseling van
Pagina 70 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

gegevens. Daarbij zullen de momenteel geconstateerde
onvolkomenheden worden weggenomen, waarmee hun invloed op de
resultaten sterk vermindert.
De grootschalige achtergrondconcentraties (GCN)
Deze paragraaf beschrijft in welke mate de achtergrondconcentraties
zijn veranderd ten opzichte van vorige monitoringsronde. Het gaat hier
om de zogenoemde Grootschalige Concentratiekaarten Nederland (GCN,
gepubliceerde versie van juli 2023) die het RIVM heeft opgesteld.
De belangrijkste verschillen tussen de achtergrondconcentraties van de
GCN-rapportage in 2023 (Hoogerbrugge et al., 2023) ten opzichte van
2022 (Hoogerbrugge et al., 2022) zijn:
Stikstofdioxide
2022
• De GCN-kaart van NO2 voor het jaar 2022 is gemiddeld over
Nederland iets hoger dan in 2021 (0,3 μg/m3, ongeveer 4
procent). Dit valt binnen de jaarlijkse fluctuaties, onder meer
veroorzaakt door de weersomstandigheden. De trend is weer in
lijn met de jaren voor 2020.
2030
• De verwachting voor 2030 is dit jaar vrijwel gelijk aan de
inschatting voor 2030 van vorig jaar. De verwachting is dat de
gemiddelde berekende Nederlandse concentratie in 2030 bij
vastgesteld beleid ongeveer 3 μg/m3 (circa 26 procent) lager zal
zijn dan de concentratie in 2021 (beiden bepaald met langjarig
gemiddelde meteorologie). Hierbij moet rekening worden
gehouden met een bandbreedte in de NOx-ramingen van 10-15
procent. Het jaar 2021 is in deze vergelijking gebruikt als
referentiejaar, omdat 2021 het meest actuele jaar in de
emissiegegevens is. De verwachte NOx-concentraties voor 2030
liggen in deze GCN-ronde iets hoger dan vorig jaar (0,3 μg/m3,
circa 4 procent). Dit komt doordat de NOx-emissies voor 2030 in
de KEV2022 hoger worden geraamd dan in de KEV2020, die als
basis voor de kaarten van vorig jaar diende.
Fijnstof
2022
• De grootschalige fijnstofconcentraties – PM10 en PM2,5 – waren in
2022 iets hoger dan in 2021 (respectievelijk 1,0 en 0,3 μg/m3,
ofwel respectievelijk ongeveer 6 procent en 3 procent). Ook deze
verhogingen vallen binnen de jaarlijkse fluctuaties, en wijken niet
per se af van de dalende trend in de jaren voor 2020.
2030
• De verwachte gemiddelde concentraties in 2030 bij vastgesteld
beleid zijn voor PM10 en PM2,5 respectievelijk 1,2 en 1,1 μg/m3
(respectievelijk circa 9 procent en 15 procent) lager dan de
concentraties in 2021 (beiden bepaald met langjarig gemiddelde
meteorologie). Deze daling komt slechts voor een klein deel door
de daling van de bijdrage van primair fijnstof. Het grootste deel
(ruim 80 procent) komt door de daling van secundair fijnstof, dat
in de lucht wordt gevormd uit gasvormige luchtverontreiniging,
Pagina 71 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

zoals NOx, NH3 (ammoniak) en SO2 (zwaveldioxide). De grote
bijdrage van het secundaire deel aan fijnstof neemt dus in de
toekomst af. Deze prognose voor fijnstof is marginaal lager dan
de prognose van vorig jaar. Vooral de lagere geraamde emissies
van NH3 en SO2 in de KEV2022 zijn hiervoor verantwoordelijk.
In Hoogerbrugge et al. (2023) zijn de totale Nederlandse emissies, de
ruimtelijke verdelingen van de emissies en de ramingen geactualiseerd.
De update van de emissietotalen en de ruimtelijke verdeling is gebaseerd
op de Emissieregistratie. Hierbij zijn emissies voor het jaar 2021
toegepast, omdat de gegevens over 2022 nog niet beschikbaar zijn. Dat
jaar is daardoor ook het basisjaar in de vergelijking van de actuele
concentraties met de verwachtingen. De emissieramingen zijn gebaseerd
op de KEV 2022 (PBL et al., 2022 en 2023; Smeets et al., 2023). Voor de
emissieramingen van het buitenland zijn dezelfde emissietotalen gebruikt
als vorig jaar. De ruimtelijke verdeling van Belgische emissies is
geactualiseerd. Voor de verdeling over de diverse emissiesectoren is wel
actualisatie beschikbaar gekomen en gebruikt.
De berekende GCN-concentratiekaart voor 2022 bevat de
meteostatistiek van 2022, en wordt gekalibreerd aan de metingen van
2022. Het kalibratieresultaat kan van jaar tot jaar variëren. Om een
robuust resultaat te krijgen, wordt voor de prognosejaren (2025 en
2030) een gemiddelde kalibratie over vijf jaar gebruikt. Het weer in de
toekomstige jaren is nog niet bekend. Daarom wordt voor de
prognoseberekeningen gerekend met de gemiddelde meteostatistiek
voor een periode van tien jaar (de jaren 2005-2014).
Lokale correcties op concentraties
In de monitoring is voor een aantal locaties gebruikgemaakt van lokale
correcties op de berekende totale concentratie. Dit kunnen correcties op
de achtergrondconcentratie of op de lokale bijdrage zijn. Voor het
gebied rondom Schiphol en de regio IJmond zijn aparte berekeningen
van de achtergrondconcentraties uitgevoerd, op een hogere resolutie
dan voor de rest van Nederland wordt gebruikt. Vanwege de
wereldwijde coronamaatregelen, die met name nog in 2021 speelden,
was het aantal vliegtuigbewegingen rondom Schiphol in 2021 kleiner
dan in 2022. Er is rekening gehouden met het herstel van de luchtvaart
in 2022 in vergelijking met 2021. Uit de rapportage van Schiphol blijkt
dat het totale aantal vluchten in 2022 50 procent hoger was dan het
aantal vluchten in 2021. De gemiddelde vlucht is echter iets minder
vervuilend dan het jaar ervoor. Daarom is voor de sector luchtvaart een
verhoging van 44 procent toegepast van de emissies zoals die voor het
jaar 2021 zijn gerapporteerd in de Emissieregistratie, als grove
benadering van de emissieniveaus in 2022. De Schipholcorrectie voor
2030 is ongewijzigd gebleven ten opzichte van Monitoringsronde 2022.
De verfijning voor de regio IJmond is dit jaar wederom geactualiseerd,
en als correctieveld opgenomen in de monitoringstool. Bevoegde
gezagen moeten correctievelden die op windtunnelonderzoek zijn
gebaseerd actief invoeren. In Monitoringsronde 2023 hebben Den Haag
en Leiden gebruikgemaakt van correctievelden die op
windtunnelonderzoek zijn gebaseerd.

Pagina 72 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Emissiefactoren wegverkeer
Elk jaar maakt het ministerie van IenW nieuwe emissiefactoren voor
verkeer bekend. Net als in eerdere jaren traden dit jaar veranderingen
op ten opzichte van het voorgaande jaar. Dit jaar zijn de
emissiefactoren gebaseerd op wagenparkprognoses uit de KEV 2022
(PBL et al., 2022). De KEV 2022 bevat voor 2025 en 2030 prognoses
voor de samenstelling van het wagenpark en de uitstoot van
luchtverontreinigende stoffen. Deze prognoses zijn gebaseerd op het
vastgestelde beleid, zoals dat per 1 mei 2022 gold.
Emissiefactoren voor tussenliggende prognosejaren (2023, 2024 en
2025 t/m 2029) zijn bepaald via interpolatie. Het is moeilijk om voor de
emissiefactoren een netto algemeen effect van de veranderingen te
bepalen. Dat komt doordat de emissies voor de verschillende typen
verkeer en stoffen niet uniform toe- of afnemen. Het netto-effect zal in
de praktijk afhangen van de samenstelling en leeftijd van het
wagenpark, de verkeerssamenstelling en de gereden snelheden.
In de Monitoringsronde 2023 heeft het ministerie van IenW weer
generieke emissiefactoren voor binnenstedelijke milieuzones gegeven
(‘schalingsfactoren’).
In het NSL-monitoringinstrument CIMLK is het mogelijk naar eigen
inzicht emissiefactoren voor milieuzones in te voeren. Als een bevoegd
gezag hiervan geen gebruikt heeft gemaakt, is het mogelijk dat er
sprake is van een overschatting van concentraties in binnenstedelijke
milieuzones.
Op aandringen van gemeenten streefde het ministerie van IenW ernaar
om in Monitoringsronde 2023 ook te voorzien in emissiefactoren voor
‘Zero Emission-zones’ (ZE-zones), of anders te zorgen voor een leidraad
voor het inschatten van de voor ZE-zones te hanteren factoren. Een
door het ministerie uitgevoerde inventarisatie leverde voor aanvang van
Monitoringsronde 2023 te weinig bruikbare informatie op om tot een
schatting van emissiefactoren voor ZE-zones te komen, of om in enige
leidraad te voorzien.
Emissiefactoren stalsystemen
Voor stalsystemen, ook wel huisvestingssystemen van stallen 53
genoemd, heeft het ministerie van IenW op 15 maart 2023 nieuwe
emissiefactoren bekendgemaakt 54. Ten opzichte van de
Monitoringsronde 2022 zijn beperkte wijzigingen doorgevoerd in enkele
stalsystemen, met aanpassingen in de RAV-categorieën en enkele
waarden van de emissiefactoren.
Ruwheidskaart ongewijzigd
In deze monitoringsronde is dezelfde landgebruikskaart Landelijk
Grondgebruiksbestand Nederland 2020 (LGN2020) en de daarmee
samenhangende ruwheidskaart 55, gepubliceerd door het ministerie IenW
op 15 maart 2023, gebruikt als in vorige ronde.
https://iplo.nl/regelgeving/regels-voor-activiteiten/dierenverblijven/huisvestingssystemen-stal/
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/luchtkwaliteit/vraag-en-antwoord/hoe-kan-ik-luchtvervuilingberekenen
55
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/luchtkwaliteit/vraag-en-antwoord/hoe-kan-ik-luchtvervuilingberekenen
53
54

Pagina 73 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Bijlage 4 Onzekerheden in aantallen NO2-overschrijdingen
langs wegen in het NSL

Inleiding
De wettelijk voorgeschreven toetsing van luchtkwaliteit aan wettelijke
grenswaarden is zwart-wit: er is wel of niet sprake van een officiële
overschrijding; er is geen tussenweg. Deze wijze van toetsing, die conform
de EU-richtlijn is, doet geen recht aan het feit dat de concentraties die
worden getoetst allerlei waarden kunnen hebben, ver onder of juist ruim
boven de grenswaarde, of wellicht juist net erboven of net eronder. In alle
gevallen is ook nog sprake van aanzienlijke onzekerheden in de
concentraties. In eerdere NSL-rapportages is uitgebreid beschreven hoe voor
de resultaten van het NSL kan worden berekend wat het verwachte aantal
overschrijdingen is als de onzekerheden en nuances in resultaten in rekening
worden gebracht (bijlage 4 van Rutledge-Jonker et al., 2017; bijlage 5B van
Van Zanten et al., 2013). Ten opzichte van de NSL-rapportage van 2020 zijn
er in de huidige aanpak geen methodologische veranderingen. De effectenanalyse van onzekerheden op de resultaten is gelijk aan die van vorig jaar.
De huidige rapportage volstaat daarom met een korte samenvatting en de
resultaten van de analyse voor deze monitoringsronde.
Effecten van de onzekerheden
Elke berekende concentratie heeft een kans van 50 procent om in de praktijk
hoger te liggen dan berekend en ook 50 procent kans om lager te liggen.
Toetsing aan een specifieke grenswaarde komt er in feite op neer dat alle
concentraties met een kans van 50 procent op een concentratie gelijk aan of
hoger dan de grenswaarde als overschrijding worden bestempeld, en alle
concentraties met een kans kleiner dan 50 procent niet. Een berekende
overschrijding in het NSL komt er dan ook op neer dat de kans voor die
locatie om écht een overschrijding te zijn groter is dan 50 procent. Er is dus
geen zekerheid dat er sprake is van een overschrijding. Rond de wettelijke
grenswaarde betekent de onzekerheid dat punten met berekende
concentraties van enkele microgrammen boven de grenswaarde in
werkelijkheid geen overschrijdingen hoeven te zijn, terwijl punten met
berekende concentraties van enkele microgrammen onder de grenswaarde
in werkelijkheid juist wel overschrijdingen kunnen zijn. Op elke toetslocatie
is er dus een berekenbare kans dat er op die locatie sprake is van een
overschrijding.
Om het verwachte aantal overschrijdingen te bepalen, worden de
overschrijdingskansen op alle toetslocaties bij elkaar opgeteld. Dit statistisch
verwachte aantal overschrijdingen is dus geen worst case-aantal, maar het
is het aantal overschrijdingen dat wordt verwacht als de concentratie op elke
rekenlocatie exact zou kunnen worden gemeten. Strikt genomen moeten
verschillende nuances in de berekening van het verwachte aantal
overschrijdingen worden betrokken. Zie hiervoor de eerdere NSLrapportages.
De berekende aantallen statistisch te verwachten overschrijdingen voor
2022, 2025 en 2030 zijn gerapporteerd in paragraaf 2.4.
Pagina 74 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Bijlage 5 Ruimtelijke verdeling van kans op overschrijding
NO2-grenswaarde in 2022, 2025 en 2030

Per gemeente is de hoogste kans bepaald dat op een van de NSLtoetspunten in 2022, 2025 en 2030 een overschrijding voor NO2 wordt
verwacht. Aan de hand van officiële voor 2022, 2025 en 2030 berekende
concentraties, is voor elke gemeente de hoogste kans op een
overschrijding bepaald, gebaseerd op de hoogst berekende concentratie
in die gemeente en de onzekerheden in de berekeningen. De manier
waarop deze kaarten zijn gemaakt, is identiek aan de eerder gebruikte
werkwijze; door uit te gaan van een onzekerheidsmarge in de
berekende concentraties van 4 µg/m3 (zie Van Zanten et al., 2016 en
Bijlage 4 voor de werkwijze).
De geactualiseerde kaart voor 2022, 2025 en 2030 (Figuur B5.1)
illustreert de kans op overschrijding van de norm voor stikstofdioxide.
De berekende kansen op overschrijding worden als volgt
geïnterpreteerd:
Kleur in de
kaart
Donkergroen
Groen
Oranje
Rood

Kans op overschrijding van de norm:
als percentage
met betekenis
< 2%
Onwaarschijnlijk
2 – < 32%
Niet/minder waarschijnlijk
32 – 68%
Even onwaarschijnlijk als
waarschijnlijk
> 68%
Waarschijnlijk

De berekeningen zijn gebaseerd op de gegevens zoals die door de
wegbeheerders in het monitoringsinstrument CIMLK zijn ingevoerd.
Deze gegevens, en daarmee ook de rekenresultaten voor de
desbetreffende locaties, kunnen onvolkomenheden bevatten. Zie Bijlage
6A voor de door wegbeheerders aangeleverde toelichtingen op de
invoergegevens.
De kaart voor 2022 (Figuur B5.1, linksboven) laat zien dat de kans op
overschrijding in het overgrote deel van Nederland nauwelijks aanwezig is
(kleiner is dan 2 procent; donkergroen). Verder is de kans op
overschrijding relatief klein, namelijk tussen de 2 en 32 procent (groen),
in de gemeenten in bijvoorbeeld de regio tussen Amsterdam en Utrecht,
en in noordwestelijk Noord-Brabant. In de gemeenten Utrecht,
Vijfheerenlanden, Rotterdam, Schiedam en Hoeksche Waard is de kans op
overschrijding even waarschijnlijk als onwaarschijnlijk; tussen de 32 en
68 procent (oranje). In de gemeente Amsterdam, Arnhem, Den Haag,
Haarlemmermeer is de kans op overschrijding waarschijnlijk, en groter
dan 68 procent (rood).
Een kanttekening bij de kanskaarten is dat de toetspunten die door het
bevoegd gezag zouden worden aangemerkt als onterecht integraal zijn
meegenomen. Dit is van invloed op het kaartbeeld. Zo hebben
Rijkswaterstaat, de provincie Noord-Holland en Den Haag aangegeven dat
zij in de volgende monitoringsronde hun wegen aan een extra controle op
‘onterechte’ toetspunten zullen onderwerpen, en de situatie daar waar
Pagina 75 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

nodig zullen aanpassen (zie hoofdstuk 2 en bijlage 6A). De verwachting is
dat dit het kaartbeeld zal veranderen, en dat het aantal gemeenten met
een oranje of lichtgroene kleur zal afnemen. Ook zullen de gemeenten
Den Haag en Haarlemmermeer niet meer rood kleuren, en Alkmaar,
Utrecht, Vijfheerenlanden en Hoeksche waard waarschijnlijk niet meer
oranje.
Voor 2025 (Figuur B5.1, rechtsboven) zijn voor bijna alle gemeenten zeer
lage kansen (kleiner dan 2 procent; donkergroen) op overschrijdingen
berekend. Een aantal gemeenten met overschrijdingskansen hoger dan 2,
32 of 68 procent in 2022 laat in 2025 kansen op overschrijding zien die in
het algemeen lager zijn dan in 2022. Daardoor verkleuren de meeste van
oranje in 2022 naar lichtgroen in 2025. Amsterdam en Arnhem gaan van
rood naar lichtgroen, en Haarlemmermeer gaat van rood naar oranje. Ook
hier geldt dat de door veelal dezelfde bevoegde gezagen als onterecht
aangemerkte toetspunten met overschrijdingen en bijna-overschrijdingen
zijn meegenomen, en deze het kaartbeeld beïnvloeden. Als deze punten
niet zouden worden meegeteld, dan zou het kaartbeeld naar verwachting
geen rode en oranje gemeenten en minder lichtgroene gemeenten tonen.
Voor 2030 (Figuur B5.1, onder) zijn alleen Den Haag en Lansingerland
rood (> 68 %). Voor beide gemeenten geldt dat de toetspunten die
waarschijnlijk tot deze hoge kans leiden door de bevoegde gezagen zijn
aangemerkt als onterecht (bijlage 6A). Voor Alkmaar, Haarlemmermeer,
Utrecht, Vlaardingen, Dordrecht, Utrecht en Arnhem is er een relatief
kleine kans op overschrijding; tussen de 2 en 32 procent (lichtgroen).
Voor al deze gemeenten, met uitzondering van Arnhem, geldt dat
toetspunten van bronhouder RWS tot deze verhoogde kansen leiden. RWS
stelt dat het op veel van die locaties zeer waarschijnlijk om onterechte
toetspunten volgens het toepasbaarheidsbeginsel gaat, en dat dit in de
volgende monitoringsronde zal worden aangepast. Als we die onterechte
toetspunten niet zouden meetellen, zou het kaartbeeld voor 2030
mogelijk landelijk wel eens een kans op overschrijding van kleiner dan 2
procent kunnen opleveren.
Disclaimer
Bij het maken van de kaart zijn aannamen gedaan, voor een deel
expliciet en deels impliciet. Het eindresultaat is dan ook indicatief van
karakter. Als onderliggende aannamen veranderen, zal de kaart ook
veranderen.

Pagina 76 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Figuur B5.1 Hoogste kans in procenten per gemeente op een overschrijding van
de NO2-grenswaarde in 2022 (linksboven), 2025 (rechtsboven) en 2030 (onder),
gebaseerd op de hoogste berekende concentratie per gemeente: berekende kans
op overschrijding kleiner dan 2 procent (donkergroen), ofwel ‘onwaarschijnlijk’;
kans op overschrijding tussen de 2 en 32 procent (groen), ofwel ‘niet/minder
waarschijnlijk’; kans op overschrijding tussen 32 en 68 procent (oranje), ofwel
‘even onwaarschijnlijk als waarschijnlijk’; kans op overschrijding groter dan 68
procent (rood), ofwel ‘waarschijnlijk’.

Pagina 77 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Bijlage 6 Kwaliteit lokale invoer

Bijlage 6 bestond in de rapportages tot en met monitoringsronde 2021
uit drie onderdelen:
6A – Toelichting overheden op lokale invoer (verkeer en veehouderijen).
6B – Motie ‘Van Tongeren’ – Samenvatting van uitgevoerde steekproef
op invoergegevens voor wegverkeer met eventuele reacties van de
bronhouders.
6C – Samenvatting van uitgevoerde controle op invoergegevens voor
veehouderijen met eventuele reacties van de bronhouders.
Bijlage 6B en 6C komen in dit rapport – net als vorige rapportage – te
vervallen, omdat de kwaliteitscontrole op invoergegevens voor
wegverkeer en veehouderijen zeer beperkt bleef zonder tussentijdse
terugkoppeling met bronhouders. Zie paragrafen 1.2, 3.1, 4.1, 4.3 en
54.4 voor de nadere toelichtingen.
De nummering uit vorige rapportages van bijlage 6 blijft gehandhaafd
voor eenvoudige onderlinge vergelijking en vindbaarheid met
voorliggende rapportage.
Bijlage 6A Toelichtingen overheden op lokale invoer
In deze bijlage hebben overheden de mogelijkheid om opmerkingen op
te laten nemen over hun eigen lokale invoer voor verkeer en
veehouderijen. In een aantal gevallen dienen aangeleverde opmerkingen
als toelichting op invoergegevens en/of rekenresultaten. Andere
opmerkingen gaan over fouten of onvolkomenheden in de
invoergegevens. Dit kunnen typefouten zijn, of opgegeven toetspunten,
waarvan het bevoegd gezag achteraf stelt dat de luchtkwaliteit daar niet
beoordeeld hoeft te worden. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn omdat
het publiek er formeel geen toegang toe heeft, omdat de duur van de
periode dat iemand daar gemiddeld verblijft niet significant is 56, of
omdat op die locatie de Arboregeling van kracht is.
Van een deel van de berekende en gerapporteerde overschrijdingen kan
het bevoegd gezag achteraf aangeven dat deze onterecht zijn. Het RIVM
controleert deze opmerkingen niet, en voert geen additionele
berekeningen uit op basis van de correcte invoerdata. De desbetreffende
overschrijdingen worden in dergelijk gevallen in de rapportage
aangeduid als ‘volgens het bevoegd gezag onterecht’. 57 Eventuele
onvolkomenheden in de invoerdata kunnen tijdens de actualisatiefase
van de volgende monitoringsronde, in dit geval die van 2024 onder de
Omgevingswet, door de bevoegde gezagen worden gecorrigeerd in het
monitoringsinstrument CIMLK.
Dit geldt voor zowel het wegverkeer als de veehouderijen.

Zie voor uitleg bijlage 1 Begrippenkader: Toepasbaarheidsbeginsel en blootstellingscriterium.
Zie voor toetspunt identificaties van de berekende (onterechte) overschrijdingen staan in de digitale bijlage
‘Rapport 2023-0394 Bijlage overschrijdingen inclusief onterecht verkeer veehouderijen’ bij deze rapportage op
de website van het RIVM (https://www.rivm.nl).

56
57

Pagina 78 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Verkeer
De volgende zaken zijn door de wegbeheerders aangegeven zonder
verdere verificatie door het RIVM:
Reactie Rijkswaterstaat (RWS) 58
‘Introductie
Rijkswaterstaat (RWS) heeft de resultaten uit de Monitoringstool 2023
voor wat betreft het hoofdwegennet (HWN) geanalyseerd. Daaruit blijkt:
1. Dat op geen van de wettelijke toetspunten langs het HWN nog een
overschrijding van de grenswaarden optreedt;
2. Op vijf locaties langs het HWN zijn, op basis van de in de
Monitoringstool opgenomen invoergegevens, voor NO2 een
overschrijding van de grenswaarde berekend voor rekenjaar 2022 en
op één locatie in 2030. Voor PM10 worden nabij het HWN geen
overschrijdingen berekend. Uit nadere analyse van de locaties, waar
deze overschrijdingen zijn berekend, en aanvullende berekeningen
blijkt geen sprake van een locatie waar getoetst hoeft te worden op
basis van het blootstellingscriterium of toepasbaarheidsbeginsel.
Daarmee is er ook geen sprake van een knelpunt.
Onderstaand volgt een onderbouwing bij bovenstaande constateringen,
met het verzoek om dit op te nemen in bijlage 6 bij de
Monitoringsrapportage NSL 2023.
Onderbouwing berekende overschrijdingen versus wettelijke knelpunten
langs hoofdwegennet
Tabel - Onderbouwing berekende concentraties Monitoringstool 2023, HWN.

2022
Receptor ID
Weg/locatie en gemeente
Stof
40320
Vlaardingerdijk / Schiedam
NO2
Berekend o.b.v. MT 2023 40,8 µg/m3. Dit rekenpunt ligt op een
fietspad vlak naast de A4 en de Vlaardingerdijk. De duur van
blootstelling op een fietspad is kort vergeleken met een etmaal,
daarom is deze locatie geen locatie waar getoetst moet worden aan
etmaalgemiddelde normen zoals die voor NO2. Vanuit het
blootstellingcriterium is dit geen toetspunt voor de etmaalgemiddelde
norm van NO2. In de volgende monitoringsronde wordt dit een
rekenpunt.
2022
Receptor ID
Weg/locatie
Stof
40346
Bakkeroordseweg / Rotterdam
NO2
Berekend o.b.v. MT 2023 41,1 µg/m3. Dit rekenpunt ligt echter bij een
tunnelmond van de Beneluxtunnel (A4), op een fietspad/stoep. Vanuit
het blootstellingscriterium is dit geen toetspunt. In de volgende
monitoringsronde wordt dit een rekenpunt.
2022
Receptor ID
Weg/locatie
Stof
38944
Buitenpolderpad / Hoekse Waard
NO2
3
Berekend o.b.v. MT 2023 40,8 µg/m . Dit rekenpunt ligt echter bij een
tunnelmond van de Heinenoordtunnel (A20) in de middenberm. Vanuit

58

Zie Erratum.
Pagina 79 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

2022
Receptor ID
Weg/locatie
Stof
het toepasbaarheidsbeginsel is dit geen toetspunt. In de volgende
monitoringsronde wordt dit een rekenpunt.
2022
Receptor ID
Weg/locatie
Stof
170530
Wolfgang Pauliweg / Utrecht
NO2
Berekend o.b.v. MT 2023 40,7 µg/m3. Dit rekenpunt ligt echter op
Wolfgang Pauliweg. Op wegen hoeft niet getoetst te worden
(toepasbaarheidsbeginsel). Daarmee is dit geen toetspunt. In de
volgende monitoringsronde wordt dit een rekenpunt.
2022
Receptor ID
Weg/locatie
Stof
168482
A5 Haarlemmermeer
NO2
Berekend o.b.v. MT 2023: 41,4 µg/m3. Dit rekenpunt ligt in de berm
van de weg direct aansluitend aan Schipholterrein. Vanuit het
toepasbaarheidsbeginsel is dit geen toetspunt. In de volgende
monitoringsronde wordt dit een rekenpunt.
2030
Receptor ID
Weg/locatie
Stof
15586
A16 / Lansingerland
NO2
Berekend o.b.v. MT 2023: 44,1 µg/m3. Dit rekenpunt ligt bij de
tunnelmond van de A16 die op dit moment wordt gebouwd. Dit terrein
hoort bij een transformatorhuisje waar geen publiekelijke toegang is.
Vanuit het toepasbaarheidsbeginsel is dit geen toetspunt. In de
volgende monitoringsronde wordt dit een rekenpunt.
Aanvullende informatie RWS
Met de komst van CIMLK zijn er op verschillende punten wijzigingen in
de bestanden die worden aangeboden. Rijkswaterstaat heeft er voor
gekozen om bij deze overgang een volledig nieuwe receptorenset langs
het gehele hoofdwegennet te plaatsen. Dit is gebeurd met een
geautomatiseerde plaatsing, gevolgd door een menselijke controle.
Helaas zijn er nadat de resulterende bestanden in CIMLK zijn
opgenomen tekortkomingen geconstateerd. Dit betreft het ontbreken
van receptoren langs de N915 (brug over de Noord). Deze receptoren
worden in de volgende monitoringsronde toegevoegd aan de RWSinvoer voor de monitoring.’
Reactie provincie Noord-Holland
‘Voor vijf punten waarvan de provincie Noord-Holland bronhouder is, zijn
overschrijdingen berekend (NO2). Deze punten liggen in de gemeente
Haarlemmermeer.
Na bestudering van deze punten is onze conclusie dat het allemaal
rekenpunten betreft op basis van het toepasbaarheidsbeginsel. Het zijn
dus onterechte toetspunten.
Bij onze controle is gebleken dat er nog meer onterechte toetspunten in
de dataset zitten, deze plekken geven echter geen (bijna)overschrijding.
In de verbeterslag van volgend jaar zullen de onterechte toetspunten
worden gecorrigeerd en omgezet naar rekenpunten.’

Pagina 80 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Reactie gemeente Amsterdam
‘De gemeente Amsterdam heeft in de monitoringsronde 2023 de exacte
locaties van de GGD-meetpunten van de luchtkwaliteit als 'toetspunten'
in het CIMLK ingevoerd. Het doel hiervan is om de vergelijking tussen de
gemeten luchtkwaliteit en de berekende luchtkwaliteit te
vereenvoudigen en gemakkelijker te monitoren. De toetspunten hebben
hetzelfde nummer als de GGD-meetpuntnummers. In het CIMLK zijn
deze punten gemakkelijk herkenbaar aan het lage ID nummer (kleiner
dan 500). De locaties van de GGD-meetpunten zijn geen wettelijke
toetspuntlocaties volgens de Wet milieubeheer. Een overschrijding van
de grenswaarde op deze toetspunten heeft geen wettelijke basis en
daarom geen consequenties voor toetsing of monitoring. Er is voor deze
punten geen aanvullende actie of maatregelen vereist om de berekende
overschrijdingen weg te nemen. De gemeente Amsterdam zal deze
punten in de aankomende monitoringsronde veranderen naar
'rekenpunten'.
Er zijn in Amsterdam 3 toetspunten waar de grenswaarde van de NO2
concentratie in 2022 een bijna-overschrijding kent. 2 van deze
toetspunten (15602359 Weesperstraat en 15867866 Stadhouderskade)
kennen een relatief hoge bomenfactor en daardoor een overschatting
van de werkelijke concentratie. De bijna-overschrijding is voor de
gemeente daarom geen aanleiding om voor deze punten aanvullende
actie te ondernemen. 1 toetspunt met een bijna-overschrijding
(16014322) ligt nabij de noordelijke tunnelmond van de IJ-tunnel. De
gemeente monitort dit specifieke toetspunt en ook de andere
toetspunten nabij de tunnelmonden in de gemeente. De berekende
concentratie op dit toetspunt geeft op dit moment geen aanleiding om
aanvullende maatregelen te nemen.’
Reactie gemeente Arnhem
‘Het gaat hier wat ons betreft om terechte toetspunten maar onterechte
hoge waarden. Nader onderzoek leer het volgende:
• De gemeten waarden van het buro Blauw (metingen onder
andere 2021, monitoringsjaar 2022) op deze straat laten al vele
jaren veel lagere waarden zien. Hieronder ziet u een tabel uit
december 2022 met gemeten waarden in 13 perioden over het
jaar verspreid in 2021.

•

CIMLK.NL laat voor de Eusebiusbuitensingel in Arnhem echter
voor hetzelfde jaar en grofweg dezelfde locatie 59 berekende NO2waarden zien van 40,7 en 39,6. Blauw meet waarden die
variëren in de tijd van 20,7 tot en met 31,9. Kortom Blauw meet
dus veel lagere waarden in de praktijk dan in CIMLK.NL wordt

59
Buro Blauw meet op het meetpunt op de Eusebiusbuitensingel grofweg tussen de twee CIMLK.NL toetspunten
in waarvoor de overschrijdingen worden gemeld.

Pagina 81 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

•

berekend voor dezelfde periode en dezelfde plaats. Ook voor de
andere CIMLK-toetspunten verderop in de straat (de
Velperbuitensingel) geldt dat buro Blauw veel lagere waarden
meet (20,8-30,1) dan het CIMLK berekent (33,6-35,5). De
overschrijdingen voor de hierboven genoemde CIMLKtoetspunten uit de monitoringsrapportage zijn berekend voor het
jaar 2022. Deze zijn nog niet zichtbaar op de site CIMLK NL. Uit
de nog niet volledige meetgegevens van het buro Blauw voor
2022 zien we dezelfde lage waarden. Er zijn daarom er vanuit te
gaan dat de problematiek in 2022 (berekeningen en metingen) in
2022 waarschijnlijk hetzelfde is als in 2021. Er is voorts geen
reden te twijfelen aan de metingen van het buro Blauw en meten
is een betere indicatie dan berekenen daarom is de conclusie dat
CIMLK op deze punten onterecht structureel te hoge waarden
berekent.
Er is ook gekeken naar de mogelijke oorzaken hiervan maar daar
is nog geen definitief oordeel over. Wel noopt dit Arnhem dit
spoedig nader te onderzoeken en te corrigeren.

Onze conclusie is dus dat de berekende overschrijding op de hierboven
genoemde plekken onterecht is. De oorzaken hiervan zullen spoedig
nader worden onderzocht en in overleg met deskundigen worden
gecorrigeerd hetgeen waarschijnlijk gaat leiden tot een correctie van de
berekende waarden in het CIMLK.’
Reactie gemeente Den Haag
Toelichting op het windtunnelonderzoek:
‘Op 28 juni 2023 heeft Peutz namens de Gemeente Den Haag voor de
monitoringsronde 2023 aanvullende invoergegevens bepaald voor het
Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK, www.cimlk.nl).
Het betreft correctietermen voor een 12-tal receptoren rondom de
tunnelmond van de Koningstunnel bij de Lekstraat in Den Haag.
In 2011 is voor de tunnelmond van de Koningstunnel bij de Lekstraat
door TNO een windtunnelonderzoek uitgevoerd in opdracht van de
Gemeente Den Haag. De resultaten van dit onderzoek zijn weergegeven
in het rapport "Windtunnelonderzoek naar de NO₂- en PM₁₀concentraties bij het zuidelijke tunnelportaal van de Koningstunnel in
Den Haag", d.d. 15 december 2011, van ing. W.W.R. Koch van TNO
Urban Development.
Voor de NSL Monitoringstool 2016 en 2017 zijn door Peutz reeds
correctietermen bepaald voor deze tunnelmond aan de hand van de
windtunnelresultaten in het bovenstaande rapport. Op basis van deze
windtunnelresultaten zijn ook de correctietermen bepaald voor de
monitoringsronde 2023 in het CIMLK.
De werkzaamheden zijn uitgevoerd conform de methode in het
document "Procedure voor het invoeren van windtunnelonderzoekresultaten in de NSL Monitoringstool met behulp van correctievelden.",
d.d. mei 2014.
De berekeningen zijn gebaseerd op de uitvoer (invoergegevens en
rekenresultaten) zoals d.d. 27 juni 2023 gerapporteerd door de CIMLK
rekentool. Aanvullend zijn voor de windtunnelberekeningen benodigde
uurgemiddelde meteogegevens, grootschalige uurgemiddelde en
jaargemiddelde achtergrondconcentraties gegenereerd met de PreSRM
module versie 2.303 (d.d. 14 juni 2023), zoals verstrekt door het
Pagina 82 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M) in het kader van de
Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007.’
Toelichting op de rekenresultaten:
‘Voor de Monitoringsronde 2023 zijn de verkeersgegevens
geactualiseerd op basis van recente verkeercijfers. Ook zijn de
omgevingskenmerken voor de hele stad bijgewerkt. Dit omvat het
kenmerk wegtype op basis van de bebouwing en de bomenfactoren.
Daarnaast zijn tunnels opnieuw beoordeeld. Waar nodig zijn de
ontbrekende tunnelfactoren aangevuld. Bij de tunnelmonden is tijdens
de actualisatie door middel van doorrekeningen bepaald welke
toetspunten hoge waarden hebben. Voor deze toetspunten is vervolgens
gekeken of het toepasbaarheidsbeginsel en het blootstellingscriterium
van toepassing zijn.
Voor de tunnelmonden van de Victory Boogiewoogie tunnel, de tunnel
Neherkade en de Noordelijke uitgang van de Koningstunnel is
vastgesteld dat het toepasbaarheidsbeginsel van toepassing is. Dit komt
omdat er op deze locaties geen langdurig verblijf van personen
plaatsvindt. Hierdoor is er geen sprake van overschrijdingen van de
grenswaarden. Het ontbreken van het kenmerk dat het
toepasbaarheidsbeginsel op deze locaties van toepassing is zal in de
komende actualisatie worden gecorrigeerd in CIMLK.
Voor de Zuidelijke uitgang van de Koningstunnel zijn het
toepasbaarheidsbeginsel en het blootstellingscriterium echter niet van
toepassing. Op basis van windtunnelonderzoek zijn op deze locatie
correctietermen vastgesteld, waaruit is gebleken dat er geen
overschrijdingen plaatsvinden.’
Reactie gemeente Leiden
Toelichting op het windtunnelonderzoek:
‘Op 28 juni 2023 heeft Peutz namens de Gemeente Leiden en de
Omgevingsdienst West-Holland voor de monitoringsronde 2023
aanvullende invoergegevens bepaald voor het Centraal Instrument
Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK, www.cimlk.nl). Het betreft
correctietermen voor een 8-tal receptoren rondom de beide
tunnelmonden van de Stationswegtunnel in Leiden.
In 2009 is voor de tunnelmonden van de Stationswegtunnel door Peutz
een windtunnelonderzoek uitgevoerd in opdracht van de Gemeente
Leiden. De resultaten van deze onderzoeken zijn weergegeven in:
- Rapport FL 19308-1-RA, d.d. 11 december 2009: Noordwestzijde
stationsgebied (Schipholweg, Dellaertweg, Schuttersveld);
- Rapport FL 19308-2-RA, d.d. 5 augustus 2009: Zuidwestzijde
stationsgebied (Stationsplein, Plesmanlaan).
Voor de NSL Monitoringstool 2015, 2016 en 2017 zijn door Peutz reeds
invoergegevens aangeleverd voor deze tunnelmonden aan de hand van
de windtunnelresultaten in de bovenstaande rapporten. Op basis van
deze windtunnelresultaten zijn ook de correctietermen bepaald voor de
monitoringsronde 2023 in het CIMLK.
De werkzaamheden zijn uitgevoerd conform de methode in het
document "Procedure voor het invoeren van windtunnelonderzoekresultaten in de NSL monitoringstool met behulp van correctievelden.",
d.d. mei 2014.
De berekeningen zijn gebaseerd op de uitvoer (invoergegevens en
rekenresultaten) zoals d.d. 27 juni 2023 gerapporteerd door de CIMLK
Pagina 83 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

rekentool. Aanvullend zijn voor de windtunnelberekeningen benodigde
uurgemiddelde meteogegevens, grootschalige uurgemiddelde en
jaargemiddelde achtergrondconcentraties gegenereerd met de PreSRM
module versie 2.303 (d.d. 14 juni 2023), zoals verstrekt door het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M) in het kader van de
Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007.'
Reactie gemeente Velsen
‘In de IJmond staat de gezondheid en luchtkwaliteit onder druk,
voornamelijk als gevolg van industriële emissies. Aan de openbaar
toegankelijke Noordersluisweg zijn de concentraties hoog, voornamelijk
ten gevolge van industriële emissies. De berekende verhoogde
concentraties doen zich voor bij het sluizencomplex, direct bij de
begrenzing van het Industrieterrein Tata Steel te Velsen.
De gemeente beoordeelt dat deze toetspunten, evenals in voorgaande
jaren, uit oogpunt van bescherming van de volksgezondheid
gehandhaafd moeten worden. Hiernaast willen wij onderstrepen dat het
behalen van de wettelijk grenswaarden niet per definitie een gezonde
leefomgeving garandeert. De gemeente Velsen geeft de voorkeur aan
het treffen van bronmaatregelen maar realiseert zich dat de
gemeentelijke invloed om dat te realiseren beperkt is. Om deze reden
zoekt het gemeentebestuur samenwerking met het Rijk en Provincie
Noord-Holland met als doel samen een gezondere en veilige
leefomgeving te realiseren. Hiernaast heeft gemeente Velsen het Schone
Lucht Akkoord ondertekend en is het Programma Gezondheid en
Luchtkwaliteit IJmond vastgesteld om verdere verbetering te
bewerkstelligen.’
Reactie gemeente Vijfheerenlanden
‘Het klopt dat het punt waar een bijna overschrijding optreedt [red.: in
2022 voor NO2] op de toerit van rijbaan noordelijke richting A2 ligt en
daarmee geen toetspunt is. Omdat hier nooit eerder bijna
overschrijdingen zijn opgetreden (de concentraties waren altijd flink
lager dan nu is berekend) is dit nooit eerder opgevallen. We zullen dit in
de volgende monitoringsronde corrigeren.’
Veehouderijen
Er zijn drie reacties van gemeenten ontvangen met een toelichting op de
overschrijdingen of invoergegevens voor veehouderijen. Daarmee zijn er
in deze monitoringsronde vijf overschrijdingen aangemerkt als
‘onterecht volgens het bevoegd gezag’.
Reactie van de Omgevingsdienst De Vallei voor de gemeente
Barneveld
Voor rapportage jaar 2022:
- Receptor ID 50313851_22021 (Lankerenseweg 32)
‘Er is sprake van overschrijding op de woning Lankerenseweg 32 met
receptor ID: 50313851_22021 (lijst receptoren Barneveld). In de lijst
met receptoren Nijkerk staat deze ook, met receptor ID
32165156_21979. Deze woning ligt in Barneveld, vlakbij Nijkerk. In de
lijst van receptoren staat de Lankerenseweg 32 er twee maal in bij
Barneveld en 1 maal in Nijkerk, met net iets andere coördinaten:
Barneveld
Pagina 84 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

50313851_1787 50313851_22021 Lankerenseweg32 Alle 1 167839
466398
50313851_1068 50313851_16973 Alle 1 167841 466404
Nijkerk
32165156_1779 32165156_21979 Lankerenseweg32 Alle 1 167836
466406
Dit betreft dus hetzelfde gevoelige object.
Er liggen meerdere veehouderijen in de omgeving die een relevante
fijnstof emissie hebben: Lankerenseweg 18 (veehouderij ID:
50313851_1787), Lankerenseweg 22 (veehouderij ID:
50313851_1068), Appelseweg 11 (veehouderij ID 50313851_1095) en
de Schoenlapperweg 19 in Nijkerk (veehouderij ID: 32165156_1779). Er
is een fijnstof berekening uitgevoerd (rekenjaar 2022) met de
stalgegevens van de volgende veehouderijen in de omgeving:
Schoenlapperweg 17, Schoenlapperweg 19, Appelseweg 11 (en 10),
Lankerenseweg 18, Lankerenseweg 22. Daaruit volgt geen
overschrijding van de grenswaarden.
Conclusie: overschrijding is niet terecht.’
- Receptor ID 50313851_11529 Espeterweg 16
‘Deze overschrijding zou komen door de veehouderij op de Espeterweg
12 (ID: 50313851_265). In het aangeleverde veehouderij bestand staan
echter nog de gegevens van de stallen die vergund zijn in 2013. De
revisievergunning van 26-10-2018 betreft echter de geldende
milieuvergunning. Hierin zijn minder kippen vergund en emissie
reducerende technieken. Een fijnstofberekening wijst uit dat geen
sprake is van een overschrijding in rekenjaar 2022.
Conclusie: de overschrijding is niet terecht.’
Voor rapportage jaar 2030:
- Receptor ID 50313851_22022 (Appelseweg 13)
‘Het gaat om een overschrijding op een receptor met ID
50313851_22022 (Appelseweg 13).
De volgende coördinaten zijn doorgegeven voor dit gevoelige object;
167839, 466498. Deze zijn niet juist. Het x-coördinaat moet 167893 in
plaats van 167839. Op de juiste coördinaten is geen sprake van een
overschrijding in rekenjaar 2022. Het is niet duidelijk waarom er in 2023
wel sprake is van een overschrijding maar in 2022 niet. De
aangeleverde invoergegevens van veehouderij voor 2030 zijn ieder
geval hetzelfde als de gegevens die zijn doorgegeven voor 2022. Het is
niet aannemelijk dat in 2030 wel sprake is van een overschrijding terwijl
dit in 2022 niet het geval is.
Conclusie: de overschrijding is niet terecht.
Voor rapportage jaar 2025:
‘Er zijn geen overschrijdingen voor het rekenjaar 2025 te verwachten,
de aangeleverde veehouderij gegevens komen overeen met wat voor
2022 en 2030 is aangeleverd.’
Reactie gemeente Ede en de Omgevingsdienst De Vallei
De reactie geldt voor alle rapportage jaren 2022, 2025 en 2030:
‘Het gaat om een overschrijding op een receptor met ID
09215646_22435 (Loenhorsterweg 7A). Hiernaast ligt een veehouderij
op de Loenhorsterweg 5 (ID: 09215646_1840).
Pagina 85 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

De aangeleverde invoergegevens zijn nogmaals gecheckt. Deze lijken
niet helemaal juist; er is uit gegaan van 1 emissiepunt van de
pluimveestal maar er is sprake van een stal met droogtunnel. Volgens
de V-stacks handleiding (v2020 - maart 2021) paragraaf 3.7.6 moet de
droogtunnel worden ingevoerd als apart emissiepunt. Met deze
modellering; een emissiepunthoogte van 2 meter, uittreesnelheid 0,4
m/s en 83,3% van de lucht gaat door de droogtunnel, is geen sprake
van een overschrijding op de omliggende gevoelige objecten.
Conclusie: de overschrijding is niet terecht.
N.B. De feitelijke situatie lijkt qua stalventilatie af te wijken van hetgeen
wat vergund is.
Er zijn geen overschrijdingen voor het rekenjaar 2025 te verwachten, de
aangeleverde veehouderij gegevens komen overeen met wat voor 2022
en 2030 is aangeleverd.’
Reactie van de Omgevingsdienst De Vallei voor de gemeente
Nijkerk
Voor rapportage jaar 2022:
- Receptor ID 32165156_21980 (Lankerenseweg 43)
‘Het gaat om een overschrijding op een receptor met ID
32165156_21980 (Lankerenseweg 43). Deze staat ook in de receptoren
lijst van Barneveld, alleen met net iets andere coördinaten. Op de lijst
met receptoren van Barneveld heeft deze het ID
nummer: 50313851_16969. Op deze lijst is de woning aangegeven als
een type 3 object (bedrijfswoning behorend bij een andere veehouderij).
Ter plaatse is echter geen veehouderij meer aanwezig. Dit moet dus een
type 1 object zijn.
Een ISL3a berekening wijst uit dat geen sprake is van overschrijding op
deze woning, wanneer wordt gerekend met de fijnstof emissie van de
veehouderijen op de Schoenlapperweg 17, Schoenlapperweg 19,
Appelseweg 11/10, Lankerenseweg 18, Lankerenseweg 22, nog zonder
dubbeltelcorrectie en zeezoutcorrectie.
Conclusie: de overschrijding is niet terecht.’
- Receptor ID 32165156_21979 (Lankerenseweg 32)
‘Er is sprake van overschrijding op de woning Lankerenseweg 32 met
receptor ID: 32165156_21979. Deze woning ligt in Barneveld, vlakbij
Nijkerk. In de lijst van receptoren staat de Lankerenseweg 32 er twee
maal in bij Barneveld en 1 maal in Nijkerk, met net iets andere
coördinaten:
Barneveld
50313851_1787 50313851_22021 Lankerenseweg32 Alle 1 167839
466398
50313851_1068 50313851_16973 Alle 1 167841 466404
Nijkerk
32165156_1779 32165156_21979 Lankerenseweg32 Alle 1 167836
466406
Dit betreft dus hetzelfde gevoelige object.
Er liggen meerdere veehouderijen in de omgeving die een relevante
fijnstof emissie hebben: Lankerenseweg 18 (veehouderij ID:
50313851_1787), Lankerenseweg 22 (veehouderij ID:
50313851_1068), Appelseweg 11 (veehouderij ID 50313851_1095) en
de Schoenlapperweg 19 in Nijkerk (veehouderij ID: 32165156_1779). Er
is een fijnstof berekening uitgevoerd (rekenjaar 2022) met de
Pagina 86 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

stalgegevens van de volgende veehouderijen in de omgeving:
Schoenlapperweg 17, Schoenlapperweg 19, Appelseweg 11/10,
Lankerenseweg 18, Lankerenseweg 22. Daaruit volgt geen
overschrijding van de grenswaarden.
Conclusie: overschrijding is niet terecht.’
Voor rapportage jaar 2030:
- Receptor ID 32165156_21979 (Lankerenseweg 32)
‘Er is sprake van overschrijding op de woning Lankerenseweg 32 met
receptor ID: 32165156_21979. Deze woning ligt in Barneveld, vlakbij
Nijkerk. In de lijst van receptoren staat de Lankerenseweg 32 er twee
maal in bij Barneveld en 1 maal in Nijkerk, met net iets andere
coördinaten:
Barneveld
50313851_1787 50313851_22021 Lankerenseweg32 Alle 1 167839
466398
50313851_1068 50313851_16973 Alle 1 167841 466404
Nijkerk
32165156_1779 32165156_21979 Lankerenseweg32 Alle 1 167836
466406
Dit betreft dus hetzelfde gevoelige object.
Er liggen meerdere veehouderijen in de omgeving die een relevante
fijnstof emissie hebben: Lankerenseweg 18 (veehouderij ID:
50313851_1787), Lankerenseweg 22 (veehouderij ID:
50313851_1068), Appelseweg 11 (veehouderij ID 50313851_1095) en
de Schoenlapperweg 19 in Nijkerk (veehouderij ID: 32165156_1779). Er
is een fijnstof berekening uitgevoerd (rekenjaar 2022) met de
stalgegevens van de volgende veehouderijen in de omgeving:
Schoenlapperweg 17, Schoenlapperweg 19, Appelseweg 11/10,
Lankerenseweg 18, Lankerenseweg 22. Daaruit volgt geen
overschrijding van de grenswaarden. Het is niet aannemelijk dat in 2030
wel sprake is van een overschrijding terwijl dit in 2022 niet het geval is.
Conclusie: overschrijding is niet terecht.’
Voor rapportage jaar 2025:
‘Er zijn geen overschrijdingen voor het rekenjaar 2025 te verwachten,
de aangeleverde veehouderij gegevens komen overeen met wat voor
2022 en 2030 is aangeleverd.’

Pagina 87 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Pagina 88 van 89

RIVM-rapport 2023-0394

Erratum

In oktober 2023 bleek een onjuiste implementatie voor bronkenmerken
voor mobiele werktuigen en railverkeer door te werken in de
achtergrondconcentraties voor NO2 die 15 maart 2023 zijn gepubliceerd
(de GCN kaarten). Deze achtergrondconcentraties zijn in het NSL
gebruikt voor de berekeningen van NO2-concentraties voor 2022 en de
toetsing aan de NO2-grenswaarden.
Bij het toepassen van een juiste implementatie van de bronkenmerken
zou de achtergrondconcentratie maximaal ongeveer 1,0 µg/m3 en
gemiddeld voor heel Nederland 0,09 µg/m3 toenemen. Deze gemiddelde
toename zou het statisch verwachte aantal overschrijdingen, genoemd
in paragraaf 2.4, van 116 verhogen naar ongeveer 121. Dat is een
toename van ongeveer 4 procent. Uit een impactanalyse blijkt dat dit in
het NSL zou leiden tot één extra toetspunt met een kleine overschrijding
voor NO2. Het betreft een toetspunt van Rijkswaterstaat (RWS) in de
wegberm van de Wolfgang Pauliweg in Utrecht (wegverkeer
receptorpunt ID 27364178_170529).
Voor het nabij naastgelegen toetspunt berekende het RIVM voor 2022
reeds een overschrijding voor NO2 (wegverkeer receptorpunt ID
27364178_170530). Dit punt is eveneens van Rijkswaterstaat (RWS) en
ligt in de middenberm van dezelfde weg. RWS heeft na bestudering van
de door NSL berekende overschrijdingen aangegeven (bijlage 6A) dat op
dit punt het toepasbaarheidsbeginsel (bijlage 1) geldt. Dat zou dan ook
gelden voor het extra overschrijdingspunt bij gebruik van de juiste
implementatie van bronkenmerken. Dit betekent dat er op beide locaties
geen mensen komen want deze wegbermen acht men niet publiek
toegankelijk. Toetsing aan de grenswaarden is daar niet nodig. In de
volgende monitoringsronde zal RWS beide punten daarom niet meer als
toetspunten, maar als rekenpunten aanmerken.
Een herberekening levert in materiele zin geen andere resultaten op dan
nu het geval is. Daarbij is dergelijke actie voor de huidige NSL
monitoringsrapportage niet haalbaar, gezien het late moment waarop de
onvolkomenheid is opgemerkt en het een tijdige oplevering van het
rapport aan het Ministerie IenW in de weg zou staan. Het ministerie
moet namelijk op zijn beurt het rapport voor eind 2023 aan de Tweede
Kamer aanbieden.

Pagina 89 van 89

P.A.M. de Smet | T. Hofman | M.S. Lammerts-Huitema |
J.A. Couvreur | J.P. Wesseling | M.A.J. Coolen | A.S. Sanders

Monitoringsrapportage
NSL 2023
Stand van zaken Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
Dit rapport bevat een erratum
d.d. 05-12-2023 op pagina 88
RIVM-rapport 2023-0394

Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
Nederland
www.rivm.nl
december 2023

015210

De zorg voor morgen
begint vandaag