Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2085

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 november 2015
De komst van veel vluchtelingen naar Nederland is voor ons land een
enorme uitdaging. Veel van deze vluchtelingen hebben huis en haard
moeten verlaten om te vluchten voor oorlog en geweld. Het past bij de
Nederlandse traditie hen op te vangen en hen niet in de kou te laten staan.
Tegelijkertijd hebben veel Nederlanders ook zorgen over het aantal
vluchtelingen en over wat hun komst mogelijk kan betekenen voor hun
eigen kansen op een woning en een baan. Maar ook zorgen over welke
cultuur deze mensen meebrengen.
Om deze uitdaging het hoofd te bieden, zet het kabinet in op het beperken
van de aantallen vluchtelingen. Dat vereist een internationale samenwerking en een lange adem (zie ook Kamerstuk 29 754, nr. 274). De
vluchtelingen die al in ons land zijn en de vluchtelingen die nog komen,
krijgen nette, maar sobere opvang. En voor de vluchtelingen die mogen
blijven, geldt dat het kabinet verwacht dat zij een actieve bijdrage leveren
aan de Nederlandse samenleving.
De zorgen van veel Nederlanders neemt het kabinet serieus en betrekt
deze bij de verdere inzet ten aanzien van de nieuwkomers. Uiteindelijk
kunnen we deze uitdaging alleen aangaan met de oer-Hollandse mentaliteit van een «warm hart en een koel hoofd». Hier heb ik de afgelopen
weken al flinke staaltjes van gezien. Ik ben onder de indruk van de vele
Nederlanders die zich inzetten als vrijwilliger in de opvangcentra, of als
taalmaatje. Het toont de grote kracht van onze samenleving.
Het is een realiteit dat veel vluchtelingen die een voorlopige verblijfsvergunning krijgen voor langere tijd in Nederland zullen blijven. We
moeten ons daarom maximaal inspannen voor een snelle integratie van
deze mensen. Tegelijkertijd moeten we er alles aan doen om obstakels
weg te nemen die integratie en participatie in de weg staan en moeten we
leren van het verleden. De eigen verantwoordelijkheid om te integreren,
de taal te leren en werk te vinden, staat daarbij voorop. Ik zie dat veel

kst-19637-2085
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2085

1

vluchtelingen dit ook willen: zo snel mogelijk mee kunnen doen. Kinderen
moeten zo snel mogelijk naar school. Mensen in de kracht van hun leven
moeten niet doelloos rondhangen, maar in staat worden gesteld de taal te
leren en zich te oriënteren op de Nederlandse arbeidsmarkt. We moeten
duidelijk maken wat wij van hen verwachten, onze waarden uitdragen en
hameren op participatie.
In deze brief zet ik, mede namens de Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, uiteen wat de inzet van het kabinet is ten aanzien
van een snelle integratie en een actieve participatie van vergunninghouders. Deze brief sluit daarmee aan bij de inzet van het kabinet inzake
het beperken van de aantallen vluchtelingen en het realiseren van nette
maar sobere opvang. Hierover bent u reeds eerder geïnformeerd.
Met deze brief wordt ook uitvoering gegeven aan de volgende moties en
toezeggingen: Het lid Sjoerdsma (D66) heeft verzocht om een brief inzake
integratiebeleid voor vergunninghouders (Handelingen II 2015/16, nr. 109,
item 24). Tevens heeft het lid Sjoerdsma verzocht om op korte termijn
taalcursussen aan te bieden op de noodopvanglocaties (Kamerstuk
32 824, nr. 109). Het lid Klaver (GL) heeft de regering verzocht om een plan
van aanpak om de integratiemogelijkheden van vreemdelingen middels
arbeid en scholing te vergroten (Kamerstuk 19 637, nr. 2032). Ook verzocht
het lid Klaver (GL) de regering om geen onderscheid te creëren tussen het
niveau van voorzieningen in sociale zekerheid en gezondheidszorg van
vergunninghouders en andere burgers in Nederland (Kamerstuk 21
501-20, nr. 1007). Het lid Voortman (GL) verzocht om informatie over
inburgering in zoveel mogelijk relevante talen beschikbaar te stellen
(Kamerstuk 32 824, nr. 110). De leden Kuiken en Marcouch hebben de
regering verzocht om mogelijk te maken dat asielzoekers snel de
Nederlandse taal en de Nederlandse waarden en normen kunnen leren
(Kamerstuk 19 637, nr. 2057).
Versterken van de uitvoering en het nemen van extra maatregelen
Nederland biedt, op basis van internationale verdragen, bescherming aan
mensen die in hun eigen land gevaar lopen. Bijvoorbeeld omdat ze
worden vervolgd vanwege hun geloof of afkomst. Dat is al jaren staand
beleid. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zorgt voor de
opvang, begeleiding en uitstroom (uit de opvang) van asielzoekers en
vergunninghouders in Nederland. De Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) beoordeelt of een asielzoeker inderdaad bescherming nodig heeft en
dus een vergunning krijgt. En gemeenten nemen vergunninghouders op
en begeleiden ze bij de verdere integratie in Nederland. Al deze partijen
hebben een rol bij de uitvoering van het asielbeleid en werken samen om
het proces van aanvraag van een vergunning tot uiteindelijk de integratie
van vergunninghouders te realiseren. Uniek aan de huidige situatie is het
grote aantal asielzoekers. Dat vereist naast het versterken van de
bestaande uitvoering ook creativiteit en extra maatregelen. Deze brief is
dan ook geen beschrijving van het huidige systeem, maar een overzicht
van de extra maatregelen die worden genomen. Deze extra inzet past
binnen de huidige wettelijke kaders zodat ze snel ingezet kan worden en in
een aantal gevallen al ingezet is.
Investeren in snelle integratie en participatie van vergunninghouders
De geschiedenis leert dat deelname aan de samenleving door vergunninghouders van het grootste belang is. Wanneer werk en/of een opleiding
niet voorop staan, is het lastig een actieve participatie van vergunninghouders te realiseren. Bij eerdere groepen stonden geschikte huisvesting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2085

2

en een inkomensvoorziening voorop. Dat leidde tot een aanzienlijk lagere
deelname aan de arbeidsmarkt. Die ervaringen worden gebruikt om nu
wel een snelle integratie vorm te geven die er op gericht is mensen zo
snel mogelijk naar de arbeidsmarkt toe te leiden. De SER en het SCP
spelen bij deze kennisontwikkeling een belangrijke rol. Voor mensen die
(nog) niet kunnen werken is de bijstand het laatste vangnet. Om actieve
participatie te realiseren, werkt het kabinet intensief samen met de
belangrijkste partijen in het veld. Het kabinet heeft met die partijen de
handen ineen geslagen en is de gezamenlijke Taskforce Werk en Integratie
Vluchtelingen (TWIV) gestart. De VNG, VNO-NCW, FNV, CNV, SER, COA,
Divosa, VluchtelingenWerk Nederland, UAF, Vluchtelingen-Organisaties
Nederland, MKB-Nederland, UWV, OCW en SZW nemen deel aan deze
Taskforce. De Taskforce onderneemt concrete acties om de bestaande
uitvoering te versterken en neemt waar nodig extra maatregelen om
knelpunten weg te nemen en de hogere instroom in goede banen te
leiden. De inzet van de Taskforce is de participatie en integratie van
vergunninghouders te versnellen en te verbeteren door te investeren in
screening, matching, integratie en door binnen de keten kennis uit te
wisselen en het onderlinge netwerk te versterken.
Brede intake en screening ten behoeve van onderwijs en arbeidsmarkt
Om de toeleiding naar de arbeidsmarkt en het onderwijs te bevorderen
wordt onderzocht op welke wijze de screening in een vroeg stadium van
de opvang kan worden verbreed. COA, OCW, V&J en SZW bekijken op dit
moment de mogelijkheden om informatie over onder andere competenties, diploma’s, werkervaring en taalvaardigheid van een vergunninghouder door een brede intake beter inzichtelijk te maken. Op korte termijn
wordt door de betrokken departementen en partijen uit de Taskforce Werk
en Integratie Vluchtelingen gekeken hoe reeds beschikbare informatie kan
helpen bij de matching richting werkgevers en de toeleiding naar het
onderwijs. Om dit proces te bevorderen brengt het COA bijvoorbeeld de
competenties van een vergunninghouder in kaart. Bekeken wordt hoe
deze informatie compleet gemaakt kan worden opdat deze aansluit bij wat
gemeenten en werkgevers nodig hebben om de toeleiding naar de
arbeidsmarkt of het onderwijs effectiever te realiseren. Hierbij wordt
zoveel mogelijk aangesloten bij de bestaande infrastructuur, zoals die van
het UWV.
Leren van de Nederlandse taal
Een snelle integratie begint bij het leren van de Nederlandse taal. Het is de
inzet van het kabinet dat zo snel mogelijk na vergunningverlening wordt
begonnen met taalonderwijs en niet pas op het moment dat mensen
officieel in een gemeente worden geplaatst. Daarom worden al jaren
voorinburgeringslessen aangeboden aan vergunninghouders die nog in
een AZC wonen. COA en SZW bekijken hoe dit kan worden geïntensiveerd
zodat mensen sneller aan de slag kunnen gaan met hun participatie in de
Nederlandse samenleving. Zo wordt er aan gedacht het aantal uren van
het taalprogramma en het programma «Kennis Nederlandse Samenleving» (KNS) uit te breiden.
Ook vrijwillige taalcoaching op AZC’s en in gemeenten kan hieraan
bijdragen. Het legt laagdrempelig een basis voor de zelfredzaamheid van
vergunninghouders en voor de toeleiding naar inburgering, werk of een
opleiding. Tal van vrijwilligersorganisaties zetten zich in voor taalcoaching
van anderstaligen en laaggeletterden. In het kader van het programma Tel
mee met Taal worden regionale netwerken ontwikkeld om ervoor te
zorgen dat het plaatselijk taalaanbod goed aansluit op de behoefte van
laaggeletterden. Tel mee met Taal is het actieplan van het kabinet om in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2085

3

de periode 2016 tot 2018 te investeren in geletterdheid. Belangrijke
partijen in dit netwerk zijn onder andere gemeenten, bibliotheken en
vrijwilligersorganisaties. Zij worden ondersteund met kennis, expertise,
lesmaterialen, voortgangstoetsen en materialen om taalvrijwilligers te
werven en te trainen. De komende jaren worden in het kader van Tel mee
met Taal, verspreid over heel Nederland, duizenden vrijwilligers als
taalmaatje, voorlezer of taalcoach getraind en gekoppeld aan cursisten. Zo
kunnen zij snel en effectief bijdragen aan de taalverwerving van anderstaligen en laaggeletterden.
Vanaf het moment dat asielzoekers een verblijfsvergunning1 wordt
verleend, zijn zij inburgeringsplichtig. Zij kunnen dan een lening bij DUO
aanvragen waarmee zij een inburgeringscursus bij een taalinstelling
kunnen starten. Het COA stimuleert dit door bijvoorbeeld de reiskosten te
vergoeden. Met de inzet van taalvrijwilligers en de vanuit de overheid
aangeboden voorinburgering aan statushouders kan eenieder in de
opvang aan de slag met taal.
In het kader van inburgering zullen de vergunninghouders ook worden
gestimuleerd om eerder te starten met een van de verplichte onderdelen
van inburgering, namelijk «Oriëntatie op de arbeidsmarkt» (ONA).
Hierover zijn reeds afspraken met het COA gemaakt. Het is de bedoeling
dat in de eerste gesprekken met vergunninghouders aan de hand van de
methode ONA wordt besproken welke plannen men heeft en welke
stappen gezet moeten worden om die te realiseren.
Informatie over inburgering in zoveel mogelijk relevante talen
Het lid Voortman heeft verzocht om de informatie over inburgering in
zoveel mogelijk relevante talen beschikbaar te stellen (Kamerstukken II
2015/16, 32 824, nr. 110). De informatie over inburgering is naast het
Nederlands vanaf komende week ook in 15 andere talen beschikbaar. Het
gaat dan om Arabisch, Chinees, Dari, Engels, Frans, Indonesisch, Pashto,
Portugees, Russisch, Somalisch, Spaans, Thai, Turks, Urdu en
Vietnamees. De informatie wordt ook nog vertaald in de aanvullende talen
van het zelfstudiepakket naar Nederland. Deze zijn: Servisch, Kroatisch,
Bosnisch, Oekraïens, Oost-Armeens, Cantonees, Singalees, Tamil, Hindi,
Punjabi Indiaas, Iraans Farsi, Egyptisch Arabisch, Irakees Arabisch,
Tunesisch Arabisch, Libanees – Syrisch Arabisch en Algerijns Arabisch.
Investeren in integratie
De participatieverklaring als verplicht onderdeel van de inburgering
In aansluiting op de initiatieven om bij vergunninghouders binnen de
opvangfase de integratie te versnellen en de kennis van de Nederlandse
samenleving te vergroten, wordt het participatieverklaringstraject als
verplicht onderdeel van het inburgeringsexamen in de Wet Inburgering
opgenomen. De participatieverklaring zien we als start van de
inburgering.
Hiermee wordt beoogd vroegtijdig aan nieuwkomers het belang van de
integratie in de Nederlandse samenleving te benadrukken. De participatieverklaring is een instrument dat betrekking heeft op de basisprincipes van
onze Nederlandse samenleving. Begrippen als vrijheid, gelijkwaardigheid
en solidariteit staan daarin centraal. Met het ondertekenen van de
participatieverklaring tonen nieuwkomers hun betrokkenheid bij de

1

verblijfsvergunning voor bepaalde tijd asiel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2085

4

Nederlandse samenleving en hun bereidheid om daar actief aan bij te
dragen.
Met het participatieverklaringstraject wordt verder beoogd vergunninghouders te wijzen op zowel hun rechten en plichten als op de fundamentele kernwaarden van de Nederlandse samenleving; vergunninghouders wegwijs te maken in Nederland en vergunninghouders en de
gemeente waarin zij zich vestigen in aanraking te brengen met relevante
voorzieningen ten dienste van een snelle inburgering en integratie (zoals
potentiële werkgevers, vrijwilligerswerkorganisaties, verenigingen, clubs
en welzijnsorganisaties). De meest nabije overheid, de gemeente, gaat
een centrale rol in de uitvoering vervullen. De Taskforce Werk en Integratie
Vluchtelingen zal daarbij gemeenten ondersteuning bieden. Ik informeer
uw Kamer vandaag ook separaat over de voorgenomen totale aanpak van
de participatieverklaring.
Voor vergunninghouders2 wordt met de start van het participatieverklaringstraject niet gewacht tot de Wet Inburgering is aangepast. Zij krijgen
in 2016 van gemeenten via de maatschappelijke begeleiding het participatieverklaringstraject aangeboden. Met het ondertekenen van de participatieverklaring tonen ze hun betrokkenheid bij de Nederlandse samenleving
en hun bereidheid om daar actief aan bij te dragen; via een workshop
wordt gewerkt aan de verinnerlijking van normen en waarden. De kennis,
opgedaan in het participatieverklaringstraject wordt verder verdiept in het
inburgeringsonderwijs in het kader van KNM («Kennis van de Nederlandse Maatschappij»), een van de verplichte onderdelen van het
inburgeringsexamen. Waarden en normen zijn daarin belangrijke thema’s.
Deelname aan het participatieverklaringstraject werkt dan ook versterkend
bij het volgen van KNM.
Uitbreiding maatschappelijke begeleiding
De doelen van de participatieverklaring passen binnen de maatschappelijke begeleiding, waarin naast praktische hulp ook ruimte is voor
begeleiding met het oog op integratie en participatie. Er wordt door het
kabinet dan ook extra geïnvesteerd in de maatschappelijke begeleiding
van vergunninghouders. Met deze uitbreiding van de maatschappelijke
begeleiding geeft het kabinet een extra impuls aan integratie. Gemeenten
zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de maatschappelijke
begeleiding. In het Bestuursakkoord is afgesproken dat door SZW en VNG
ambities en condities worden vastgesteld aan welke doelen de middelen
mogen worden besteed.
Naast ondersteuning van vergunninghouders bij praktische zaken (zoals
inschrijvingen, bankrekening, huurbetaling, uitkering, verzekeringen en
andere levensbehoeften) en coaching met het oog op actieve participatie
aan de Nederlandse samenleving (bijvoorbeeld het vinden van de juiste
cursussen), is een belangrijk onderdeel van de maatschappelijke
begeleiding de overdracht van de fundamentele Nederlandse waarden en
een snelle start van de verdere inburgering. Het participatieverklaringstraject moet zo snel mogelijk na huisvesting in de gemeente plaatsvinden.
Matching en participatie
Werk en participatie voorop
Het kabinet zet participatie en werk voorop, omdat dit de beste manier is
om deel te nemen aan de Nederlandse samenleving. Dit vraagt om een
2

Dit betreft zowel nareizenden asiel als gezinsleden met een reguliere verblijfsvergunning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2085

5

actieve inzet van vergunninghouders. Het kabinet ondersteunt hen hierin.
De arbeidsparticipatie van voormalige vergunninghouders is laag. Ruim
één op de drie vergunninghouders in Nederland van 15 tot 64 jaar heeft
een betaalde baan. Dit blijft sterk achter bij de autochtone beroepsbevolking, waarvan tweederde een baan heeft. Voor bepaalde groepen zijn
de cijfers nog zorgwekkender, zo hebben zeven van de tien Somaliërs een
bijstandsuitkering. De asielzoekers die nu een vergunning krijgen, komen
voor een groot deel uit Syrië en Eritrea. De verwachting is dat met name
Syriërs een relatief gunstig opleidingsniveau hebben. Dit zal worden
betrokken bij de eerder beschreven brede screening. Daarnaast worden er
nadere analyses uitgevoerd op het opleidingsniveau van de vergunninghouders.
In het verleden heeft de nadruk in de eerste fase vooral gelegen op het
zoeken van geschikte woonruimte en het bieden van inkomensondersteuning, en daarna participatie en werk. Het kabinet draait deze volgorde
om. Werk en participatie voorop, een inkomensvoorziening is het vangnet
als dit (nog) niet lukt. Daarbij wordt overigens rekening gehouden met de
doelgroep van de Participatiewet. Om die reden wordt ook Divosa
betrokken bij de matching.
Volgens betrokken partijen vindt nu nog onvoldoende koppeling plaats
tussen de competenties van vergunninghouders en de lokale arbeidsmarktperspectieven. Hierin zijn door betrokken partijen in de afgelopen
periode al concrete verbeterslagen gemaakt, onder andere een verbeterde
intake en screening van asielzoekers. Op deze manier kan vergunninghouders een beter perspectief worden geboden op deelname aan de
arbeidsmarkt. Ook stages en informatiedagen kunnen helpen bij het
kennismaken met de Nederlandse arbeidsmarkt. Een aantal sectoren
(bijvoorbeeld de bouw, koeltechnische branche, ICT, Post.nl en
werkgevers uit met name de technische sector) heeft al gevraagd de
mogelijkheden voor matching op korte termijn te bezien. De Taskforce
Werk en Integratie Vluchtelingen zet zich, zoals al eerder beschreven, in
bovengenoemde initiatieven verder te versterken.
Werkakkoorden
In het kader van de aanpak jeugdwerkloosheid worden werkakkoorden
met werkgevers afgesloten. Hierin wordt ook de doelgroep vergunninghouders meegenomen. Met de werkakkoorden worden met werkgevers
niet alleen afspraken vastgelegd over werk, maar bijvoorbeeld ook over
het aanbieden van kennismakingsstages en werkstages om vergunninghouders beter voor te bereiden op de Nederlandse arbeidsmarkt.
De Taskforce Werk en Integratie Vluchtelingen brengt in kaart hoe
werkgevers beter ondersteund kunnen worden in het aannemen van
vergunninghouders. Knelpunten worden weggenomen. Doel is vergunninghouders in staat te stellen op eigen benen te staan. Er loopt vanuit het
COA al een aantal pilots waarbij samen met uitzendbureaus vergunninghouders worden toegeleid naar (tijdelijke) arbeid. Mede op basis van de
ervaringen uit deze pilots is gebleken dat ook vergunninghouders, net als
reguliere werkzoekenden, via de bemiddeling door uitzendbureaus snel
(tijdelijk) werk kunnen vinden.
Inzet gemeenten
Gemeenten hebben veel ervaring met het activeren en re-integreren van
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De doelgroep vergunninghouders vergt daarbinnen bijzondere aandacht vanwege cultuurverschillen en opleidingen die niet aansluiten op Nederlandse arbeidsmarkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2085

6

Vanuit de Taskforce en in samenwerking met VluchtelingenWerk worden
gemeentelijke sociale diensten ondersteund in het verlenen van dienstverlening (maatschappelijke begeleiding en praktische zaken) aan vergunninghouders. Ook zal het programma Vakmanschap van Divosa, waar het
gaat om ondersteuning van klantmanagers, hiervoor worden benut onder
meer door het verspreiden van goede voorbeelden. Daarnaast wordt
begin 2016 een handreiking verspreid zodat werkgevers en gemeenten
goed geïnformeerd zijn over de regels die gelden rondom werk en
vrijwilligerswerk door asielzoekers en vergunninghouders om onbewuste
overtreding van de regels te voorkomen. Ook via VNO-NCW wordt deze
informatie verspreid naar werkgevers.
Gemeenten kunnen al proefplaatsing en jobcoaches inzetten en vergunninghouders kan ook vrijwilligerswerk worden aangeboden. Dergelijke
instrumenten worden via de Taskforce Werk en Integratie Vluchtelingen
breed onder de aandacht van gemeenten gebracht.
Vanaf 14 november 2015 kunnen vergunninghouders participeren in
gemeentelijke ESF-projecten. De Staatssecretaris van SZW heeft daartoe
de Subsidieregeling ESF 2014–2020 aangepast. Het Nederlandse
ESF-programma 2014–2020 kent twee hoofdprioriteiten: actieve inclusie
(arbeidstoeleiding van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt) en
bevorderen van duurzame arbeidsinzet van werkenden. De 35 arbeidsmarktregio’s (oftewel de centrumgemeenten) zijn de belangrijkste
uitvoerders van het onderdeel actieve inclusie. Aan hen is begin 2014 een
eerste tranche ESF-middelen ter beschikking gesteld (€ 114 miljoen). Op
basis hiervan hebben de regio’s allen een ESF-project lopen tot medio of
eind 2016 dat is gericht op re-integratie van mensen met een afstand tot
de arbeidsmarkt. Medio 2016 start een nieuwe ronde. Door wijziging van
de doelgroepbepaling in de Subsidieregeling ESF kan de groep vergunninghouders per direct worden betrokken bij ESF-projecten. Per arbeidsmarktregio bepalen de gemeenten wie zij in een ESF-project opnemen.
In 2015 is vanuit het integratiedeel van het Asiel, Migratie en Integratiefonds (AMIF) € 6 miljoen toegekend aan vier projecten gericht op de
integratie van vergunninghouders. Voor de toekomst wordt bekeken of de
huidige subsidieregeling van AMIF aangepast moet worden met het oog
op de vluchtelingencrisis. Vanuit Europa wordt geen extra geld
beschikbaar gesteld voor AMIF.
Bijstand en huisvesting vergunninghouders
De inzet van het kabinet is in eerste instantie gericht op integratie en
arbeidsparticipatie. Voor een deel van de vergunninghouders zal
arbeidsparticipatie (nog) niet haalbaar zijn. Aangezien vergunninghouders, wanneer zij regulier in de gemeente zijn gehuisvest, binnen de
sociale zekerheid dezelfde rechten en plichten hebben als Nederlanders,
ontvangen zij dan een bijstandsuitkering vanuit de Participatiewet. Hierbij
horen dan de rechten maar ook de toetsen en verplichtingen van deze wet
(sollicitatieplicht, scholingsplicht, vermogens- en partnertoets etc.). Zij
zullen op zoek moeten naar werk en daar hun best voor moeten doen. De
bijstand is erop gericht om mensen te ondersteunen en te prikkelen om zo
snel mogelijk aan het werk te komen.
Om gemeenten in staat te stellen vergunninghouders snel te huisvesten
en om de sociale woningbouw te ontzien, zetten Rijk, gemeenten en
verhuurders zich in voor de realisatie van huisvestingsvoorzieningen voor
14.000 vergunninghouders, bovenop de bestaande woningvoorraad.
Hiervoor stelt het Rijk een subsidieregeling op; waarbij de voorwaarden
zijn dat de voorziening zodanig dient te worden gerealiseerd dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2085

7

kostendelersnorm in de bijstand kan worden toegepast en dat er geen
recht op huurtoeslag ontstaat. De Minister van W&R heeft u hierover
geïnformeerd per brief op 2 oktober jongstleden (Kamerstuk 19 637 nr.
2053).
Om uitstroom uit de asielzoekerscentra en noodopvang te bevorderen en
daarmee een dreigend gebrek aan opvangplekken tegen te gaan, is in het
Bestuursakkoord afgesproken om het Gemeentelijk VersnellingsArrangement (GVA) te introduceren. Het GVA is inzetbaar door gemeenten als
individuele, tijdelijke huisvestingsoplossing als permanente huisvesting
niet mogelijk is. De maximale termijn van de voorliggende voorziening in
het COA (gerekend vanaf het moment van vergunningverlening) en GVA
samen gaat maximaal 24 maanden bedragen. De instroom van de
GVA-regeling wordt begrensd op maximaal 10.000 vergunninghouders.
Tijdelijke huisvesting met het GVA gaat meetellen voor de taakstelling die
gemeenten hebben rond de opvang van vergunninghouders. Dit geeft
gemeenten meer mogelijkheden om vergunninghouders snel uit te laten
stromen uit het AZC of de noodopvang en een sobere huisvestingsvoorzienig te bieden wanneer reguliere huisvesting nog niet voor handen is.
De verhoogde instroom van vergunninghouders bij gemeenten heeft ook
consequenties voor de kosten voor gemeenten aan uitkeringen binnen de
Participatiewet. Aangezien gemeenten achteraf (via de t-1 systematiek)
worden gecompenseerd voor een hogere instroom in de Participatiewet,
moeten gemeenten de hogere kosten binnen de Participatiewet zelf
voorfinancieren. Daarom is in het Bestuursakkoord afgesproken dat het
Rijk gemeenten inter-temporeel tegemoet komt in de voorfinanciering van
kosten in de Participatiewet door de hogere instroom van vergunninghouders ten opzichte van het voorgaande jaar. Voor de verdeling van dit
budget over de gemeenten zal gewerkt worden met een specifieke
verdeelsystematiek, buiten het bestaande verdeelmodel, die nader zal
worden uitgewerkt in overleg tussen Rijk en gemeenten.
Integratiemogelijkheden asielzoekers zonder status
In september 2015 is de motie van het lid Klaver aangenomen die de
regering verzoekt een plan van aanpak te formuleren waarin de integratiemogelijkheden van vreemdelingen al tijdens de asielprocedure middels
arbeid en scholing worden vergroot, hiervoor de benodigde middelen vrij
te maken en de Kamer hier voor de begrotingsbehandeling van SZW over
te informeren (Kamerstuk 19 637, nr. 2032).
Het leren van de Nederlandse taal en voorlichting over normen en
waarden
Samen met de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heb ik u reeds
geïnformeerd over de mogelijkheden voor asielzoekers die nog geen
verblijfsvergunning hebben en in de COA-opvang verblijven om de taal te
leren (Kamerstuk 19 637, nr. 2073). Volwassen asielzoekers wordt via
vrijwilligers onder supervisie van het COA een basale Nederlandse
woordenschat aangeboden. Doel is dat zij zich met een minimale
taalbeheersing in het dagelijks leven kunnen redden. Daarnaast kunnen
asielzoekers ook zelfstandig de Nederlandse taal leren. Het COA kan via
een licentie gebruik maken van het programma Oefenen.nl van Educatieve Televisie (ETV) en er bestaan programma’s als Taalklas en Taalkit
Dutch. Verder heeft de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie het COA
gevraagd om te bezien of en hoe het mogelijk is om binnen de bestaande
budgettaire kaders Nederlandse les aan te bieden aan asielzoekers die al
enige tijd in Nederland verblijven met een reële kans op een (tijdelijke)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2085

8

asielvergunning en voor wie de Nederlandse les geïntegreerd kan worden
in de bestaande dagbesteding.
Ook heb ik u samen met de Staatssecretaris van Veiligheid & Justitie
gemeld, dat het COA in overleg met enkele maatschappelijke organisaties
bekijkt hoe de reeds bestaande voorlichting over Nederlandse normen en
waarden uitgebreid kan worden. Verder heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties besloten de Grondwet ook in het
Arabisch beschikbaar te stellen. Gemeenten kunnen deze verstrekken aan
asielzoekers die in de opvang komen. Het streven is een bredere
voorlichting aan te bieden over grondrechten en democratie.
(Vrijwilligers)werk door asielzoekers zonder status
Vreemdelingen waarvan de asielprocedure nog niet is gestart, mogen in
Nederland niet werken. Ook voor asielzoekers die nog in procedure zijn,
geldt dat ze in beginsel niet mogen werken. Deze regels zijn er om
verdringing op de arbeidsmarkt te voorkomen en om de opbouw van
rechten op sociale voorzieningen te beperken. Vanuit humanitair oogpunt
mogen vreemdelingen waarvan de asielaanvraag al zes maanden in
behandeling is maximaal 24 weken3 in een periode van 52 weken
werken4. Om een vreemdeling te mogen laten werken heeft de werkgever
een tewerkstellingsvergunning (twv) nodig zonder arbeidsmarkttoets.
Tijdens de procedure mogen asielzoekers wel vrijwilligerswerk doen.
Hiervoor is geen tewerkstellingsvergunning vereist. Organisaties kunnen
een vrijwilligersverklaring bij het UWV aanvragen. UWV toetst of de
organisatie aan de voorwaarden voldoet en daarna kan de betreffende
organisatie vreemdelingen voor de betreffende werkzaamheden als
vrijwilliger inzetten. Voor het bevorderen van de zelfwerkzaamheid betrekt
het COA op en rond asielzoekerscentra de bewoners bij de dagelijkse
werkzaamheden, bijvoorbeeld schoonmaak en (tuin)onderhoud voor
maximaal 25 uur per week. De bewoners tekenen hiervoor een contract en
ontvangen een kleine vergoeding (56 tot 110 eurocent) per uur met een
maximum van € 14,– per week.
Er zijn derhalve diverse mogelijkheden voor asielzoekers om te werken
aan integratie, ook gedurende de asielprocedure. Het is van belang dat
alle betrokken partijen goed op de hoogte zijn van de mogelijkheden en
voorwaarden om aan integratie te werken. Zo is informatie op rijksoverheid.nl verduidelijkt en zal deze informatie waar nodig steeds geactualiseerd worden.
Maatschappelijk draagvlak en ondersteuning
De komst van veel asielzoekers heeft impact op de Nederlandse samenleving. Er is veel onrust over de effecten van asielzoekers en vergunninghouders op het alledaagse leven, de kansen op de arbeidsmarkt en de
veiligheid. Het maatschappelijk draagvlak kan worden bevorderd door de
talloze maatschappelijke initiatieven en de tomeloze inzet van de vele
betrokken vrijwilligers te versterken, maar ook door ontmoetingen tussen
vergunninghouders en samenleving op het werk, op stageplekken, op
school, in de wijk en op de sportclub.
Veel Nederlanders zetten zich in als vrijwilliger in de opvangcentra, of als
taalmaatje. Het kabinet waardeert dat zeer; het geeft blijk van de grote
3

Voor werkzaamheden als artiest, musicus, filmmedewerker of in de vorm van technische
ondersteuning van optredens van een artiest of musicus geldt een maximum van 14 weken.
4
Door de grens van 24 uit 52 weken worden geen WW-rechten opgebouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2085

9

kracht van onze samenleving. Om te zorgen dat we kunnen blijven
rekenen op de inzet van deze vrijwilligers is het van belang dat ze op een
zorgvuldige wijze worden benaderd, ingezet en betrokken. De Taskforce
Werk en Integratie Vluchtelingen wil de maatschappelijke initiatieven
versterken. Inzet is om tot een kennisplatform Vluchtelingen te komen
waar partijen elkaar kunnen vinden, goede voorbeelden kunnen uitwisselen en nieuwe, innovatieve samenwerkingsverbanden aan kunnen gaan.
De SER gaat hierin een actieve rol spelen. Dit kennisplatform kan
bijvoorbeeld dienen als podium voor succesvolle gemeentelijke buddyprojecten die ingezetenen een op een koppelen aan een nieuwkomer en
zo van de «ontvangende samenleving» een «verbindende samenleving»
maken. Of voor «adoptie» van vergunninghouders door kerkelijke
genootschappen, migrantengemeenschappen of service-organisaties.
De Expertise-unit Sociale Stabiliteit voert momenteel een verkenning uit
onder gemeenten om op te halen welke praktijkkennis zij nodig hebben en
op welke wijze zij daarin ondersteund kunnen worden. In overleg met het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de VNG
wordt bezien hoe gemeenten en professionals die werken met asielzoekers en vergunninghouders ondersteund kunnen worden om goed om
te gaan met de maatschappelijke onrust die de huidige instroom van
asielzoekers hier en daar met zich meebrengt. Daarin wordt ook de
verkenning van de Expertise-unit Sociale Stabiliteit betrokken.
De vermogensfondsen in Nederland, georganiseerd in de Vereniging van
Vermogensfondsen (FIN), zijn met elkaar in gesprek om specifiek voor
vluchtelingen in de komende jaren middelen beschikbaar te stellen. De
vermogensfondsen zijn op dit thema al langere tijd actief. Ze richten zich
hierbij onder andere op het aanpakken van meer structurele thema’s,
zoals de erkenning van diploma’s, het financieren van scholing om
afgebroken opleidingen af te maken, microkredieten, een buddy-systeem,
traumaverwerking en beeldvorming. Ook een aantal bedrijven hebben
belangstelling getoond voor deze activiteiten. In overleg met de
Maatschappelijke Alliantie (MA) en FIN wordt op korte termijn bekeken
hoe de wederzijdse inzet van overheid, vermogensfondsen en bedrijfsleven voor de doelgroep kan bijdragen aan een effectieve versterking van
hun positie in de Nederlandse samenleving.
Tot slot
De komst van vele duizenden vluchtelingen naar Nederland stelt ons land
voor een grote uitdaging. Het kabinet kiest ervoor om deze uitdaging met
een warm hart en een koel hoofd aan te gaan en zet in op het beperken
van de aantallen vluchtelingen, het verzorgen van nette maar sobere
opvang en het voorop stellen van werk en participatie voor de vluchtelingen die mogen blijven. Samen met de partijen die verenigd zijn in de
Taskforce Werk en Integratie Vluchtelingen wordt hier hard aan gewerkt.
Met de gemeenten is een bestuurlijk akkoord afgesloten om de instroom
van vergunninghouders bij gemeenten goed te laten verlopen. We zetten
in op betere maatschappelijke begeleiding, een verplichte participatieverklaring en komen gemeenten hierbij financieel tegemoet.
Het kabinet is zich er van bewust dat dit een eerste stap is. Veel zaken die
in gang zijn gezet moeten nog worden uitgewerkt. Wij gaan hier voortvarend mee aan de slag, in het belang van de vluchtelingen en van
Nederland.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2085

10