Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 761

Verwerking en bescherming persoonsgegevens

Nr. 108

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 oktober 2016
Hierbij bied ik u, mede namens de Ministers van Veiligheid en Justitie
(V&J) en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), het rapport aan
van de expertgroep big data en privacy1. Deze werd in het leven geroepen
naar aanleiding van de brief aan uw Kamer van 19 november 2014 over
big data, profilering en privacy 2. De opdracht van de expertgroep luidde:
«de relatie tussen big data en profilering en de bescherming van
grondrechten verder te verkennen en oplossingsrichtingen uit te werken
voor het verenigen van twee doeleinden: benutten van de mogelijkheden
van big data enerzijds en het behoud van het vertrouwen van de
samenleving in het internet anderzijds.»
De reikwijdte van de opdracht beperkte zich tot het gebruik van big data
door het bedrijfsleven, en verschilde daarmee van die van het
WRR-rapport «Big Data in een vrije en veilige samenleving» van 28 april
2016, dat zich hoofdzakelijk op het veiligheidsdomein richtte. De kabinetsreactie op dit rapport ontvangt u van de Ministers van V&J en BZK. Het
gebruik van big data door het bedrijfsleven is een actuele casus in het
streven van het kabinet naar toekomstbestendige wetgeving, waarover
uw Kamer enkele brieven heeft ontvangen.3 Daarin heeft het kabinet
aangegeven het belangrijk te vinden dat wet- en regelgeving voldoende
ruimte biedt aan vernieuwing en innovatie, waarbij tegelijkertijd publieke
belangen op een adequate manier geborgd dienen te worden.
De expertgroep was samengesteld uit vertegenwoordigers van de
wetenschap en het bedrijfsleven, en heeft na haar start in de zomer van
2015 diverse gesprekken gevoerd met bedrijven en brancheorganisaties.
De bevindingen zijn samengebracht in bijgaand rapport. Onderstaand
geef ik mijn reactie op het rapport aan de hand van de belangrijkste
onderdelen.
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 32 761, nr. 78
3
Kamerstuk 33 009, nrs. 10, 12 en 30.
2

kst-32761-108
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 761, nr. 108

1

Big data en het wettelijke kader
Het rapport zet uiteen hoe het gebruik van (big) data invloed heeft op de
privacy(beleving) en het vertrouwen van consumenten. Bij de
bescherming van privacy speelt wetgeving een belangrijke rol. De nieuwe
Europese Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) – die
vanaf 25 mei 2018 van toepassing wordt – legt de regels voor de
verwerking van persoonsgegevens voor de toekomst vast. Zij scherpt
bestaande regels aan en snijdt ze beter toe op actuele ontwikkelingen.
Over de uitkomst van de onderhandelingen over deze wetgeving bent u
bij brief van 7 januari 2016 geïnformeerd door de Minister van V&J4.
In de gesprekken die de expertgroep voerde bleek dat vooral
onbekendheid met en onzekerheid over de toepassing en implicaties van
wettelijke eisen bedrijven die data (willen) verwerken parten speelt. Het
rapport komt hun daarin tegemoet en biedt een overzicht van de
belangrijkste wettelijke eisen. De expertgroep ziet een rol voor brancheen koepelorganisaties bij het verder vergroten van het bewustzijn van de
wettelijke eisen. Deze organisaties kunnen recht doen aan de diversiteit
van bedrijven en datatoepassingen. Het rapport beveelt aan om dialogen
binnen een sector te organiseren waarin de problemen die bedrijven
ervaren rond de ontwikkeling van nieuwe big-datatoepassingen kunnen
worden geadresseerd. Daarbij zal in regel sprake moeten zijn van
privaat-publieke organisatie van de dialoog. Het kabinet ziet de nut en
noodzaak van deze dialogen en wil een stimulerende rol vervullen in de
organisatie ervan. De dialogen kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van
gedragscodes hoe om te gaan met wettelijke eisen en van keurmerken en
waarborgen voor de consument. Momenteel participeert de overheid al in
enkele dialogen, zoals die binnen de mobiliteits- en energiesector. Het
rapport ziet daarnaast een rol voor de toezichthouder om met (organisaties van) bedrijven mee te kunnen denken en richting te kunnen geven
aan de invulling van de wettelijke kaders bij big-datatoepassingen.
De expertgroep constateert ook dat sommige wettelijke eisen als lastig en
zelfs als onuitvoerbaar worden ervaren door bedrijven die met big data
willen werken. Hieruit volgt de aanbeveling om experimenteerruimte te
creëren zodat bedrijven kunnen verkennen welke diensten ze willen
ontwikkelen zonder dit bij de verzameling van data al te moeten
inschatten. Deze aanbeveling verdient- mits omkleed met passende
waarborgen – overweging en ik zal daarom in overleg treden met de
Autoriteit Persoonsgegevens (AP) om te bezien welke mogelijkheden er
zijn binnen de kaders van de wetgeving. Het rapport constateert ook dat
de verwerking van gegevens zo complex kan zijn dat het moeilijk wordt
om betrokkenen inzicht te geven in de logica ervan. Het rapport raadt
daarom aan om meer kennis te ontwikkelen rondom de effecten van
kunstmatige intelligentie en zelflerende systemen op de bejegening van
individuen. Ik zal hierover overleg voeren met mijn ambtsgenoten van
V&J, BZK en OCW.
Hoewel de expertgroep constateert dat wettelijke eisen onbekend en lastig
kunnen zijn, wordt het belang van deze eisen niet in twijfel getrokken. De
hoofdboodschap van het rapport is dat een verantwoorde verwerking van
gegevens voordelen biedt aan alle partijen, zowel consumenten als
bedrijven. Volgens de opstellers kan wetgeving juist als een prikkel
fungeren om op verantwoorde wijze met persoonsgegevens om te gaan
en daarin nationaal en internationaal zelfs onderscheidend te zijn. Deze
boodschap ondersteunt de kabinetsvisie zoals verwoord in 2014:
wetgeving stelt eisen en creëert soms spanning, maar vormt daarmee ook
4

Kamerstuk 32 761, nr. 91

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 761, nr. 108

2

een belangrijke prikkel tot een zorgvuldige omgang met big data door
bedrijven5. Deze zorgvuldige omgang draagt bij aan het behoud van
vertrouwen dat nodig is om de kansen van big data op lange termijn te
kunnen blijven benutten. In een omgeving die zich steeds bewuster wordt
van privacy-risico’s ziet het kabinet bovendien concurrentievoordelen voor
bedrijven die het wettelijk kader slim en zinvol weten toe te passen.
Oplossingsrichtingen
Het rapport geeft als praktische handreiking diverse concrete voorbeelden
van maatregelen die bedrijven kunnen nemen om op verantwoorde wijze
om te gaan met big data. Deze maatregelen worden door de AVG
geïntroduceerd, en in sommige gevallen verplicht gesteld. Het rapport
beveelt aan om deze actief en ruimhartig op te pakken, en ziet ook daar
een voortrekkersrol voor brancheorganisaties. Het kabinet onderschrijft
deze aanbeveling van harte. Door maatregelen te nemen geven bedrijven
zelf invulling aan de drie randvoorwaarden voor vertrouwen die al werden
genoemd in eerdere brieven over e-privacy aan uw Kamer6: controle van
de burger over zijn eigen gegevens, transparantie over gegevensverwerking en het nemen van verantwoordelijkheid door bedrijven.
De expertgroep beveelt de overheid daarnaast aan om te investeren in de
capaciteit van het toezicht. Het Ministerie van V&J en de Autoriteit
Persoonsgegevens zijn een traject gestart waarin de consequenties van de
AVG voor de Autoriteit in kaart worden gebracht. Binnen dit traject zal een
onafhankelijk adviesbureau de gevolgen voor de benodigde capaciteit en
het budget in beeld brengen. De resultaten van het onderzoek zullen
worden meegenomen in het wetsvoorstel ter implementatie van de AVG.
De expertgroep beveelt de overheid ook aan om consumenten bewust te
maken van ontwikkelingen rondom persoonsgegevens. Hieraan wordt
voor een deel al invulling gegeven, met het initiatief van de overheid tot
de website veiliginternetten.nl. Hierop worden praktische adviezen op
gebied van privacy gegeven. De overheid is daarnaast initiatiefnemer van
en partner in de campagne Alert Online. Deze publiekscampagne vraagt
twee weken per jaar aandacht voor cybersecurity en cybersecure gedrag
om Nederland bewuster en veiliger online te laten zijn. Dit jaar vindt de
campagne plaats van 3 tot en met 14 oktober. Privacy en bewustwording
van het gebruik van persoonsgegevens zijn thema’s die in de toekomst
meer aandacht zullen krijgen. Hiervoor zullen initiatieven als veiliginternetten.nl en Alert Online verder worden benut.
Tot slot
De commerciële en technologische ontwikkelingen rondom data gaan in
rap tempo voort, en zullen invloed blijven hebben op de privacy-beleving
van burgers. Het toenemend gebruik van data heeft ook invloed op de
verhoudingen in de markt, zo bleek uit de gesprekken die de expertgroep
voerde. Het rapport vraagt aandacht voor de markimperfecties die daarbij
kunnen ontstaan. Het gebruik van data kan bijvoorbeeld netwerkeffecten
versterken en zo nieuwe toetredingsdrempels opwerpen voor bedrijven
die nog niet veel klanten(data) hebben. Ik ben van plan naar dit onderwerp
nader onderzoek te laten uitvoeren.
Het rapport noemt naast de AVG ook de zogenaamde e-privacy richtlijn
als wetgeving die relevant is voor de bescherming van privacy. Deze
richtlijn bevat specifieke regels voor communicatiediensten- en netwerken
maar ook breder geldende regels voor het plaatsen van cookies op
5
6

Kamerstuk 32 761, nr. 78
Kamerstuk 32 761, nrs. 49 en 78.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 761, nr. 108

3

apparatuur. De Europese Commissie zal naar verwachting in december
een voorstel doen voor de herziening van de richtlijn, waarbij stroomlijning met de AVG een van de doelen is. Uw Kamer zal separaat worden
geïnformeerd over het Nederlands standpunt ten aanzien van dit voorstel.
Ik beschouw het werk van de expertgroep als een waardevolle bijdrage
aan de maatschappelijke discussie over dit actuele thema. Deze discussie
zal ongetwijfeld worden voortgezet, zowel binnen als buiten uw Kamer.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 761, nr. 108

4