Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2541

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 25 november 2022
De vaste commissie voor Europese Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 16 november 2022 over de Geannoteerde agenda Raad
Algemene Zaken van 18 november 2022 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2546)
en het Verslag van de Raad Algemene Zaken van 18 oktober 2022
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2539).
De vragen en opmerkingen zijn op 15 november 2022 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 16 november 2022 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Bromet
De adjunct-griffier van de commissie,
De Mare

kst-21501-02-2541
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

1

Inhoudsopgave
I
II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van
de bewindspersoon
Volledige agenda

3
17

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Inbreng leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken van 18 november
2022 en het Verslag van de Raad Algemene Zaken van 18 oktober 2022
(Kamerstuk 21 501-02, nrs. 2539 en 2546). De leden hebben een aantal
aanvullende vragen en opmerkingen.
Verslag van de Raad Algemene Zaken van 18 oktober 2022
Artikel 7 procedure Polen (stand van zaken)
Het baart de leden van de VVD grote zorgen dat de Poolse rechtsstaat
aangetast blijft worden door haar regering. De leden lezen dat de Poolse
regering een nieuwe Kamer voor Beroepsverantwoordelijkheid heeft
opgericht. Heeft deze Kamer een vergelijkbare functie met de eerdere
Tuchtkamer?
1. Antwoord van het kabinet:
Met het opheffen van de gewraakte tuchtkamer heeft Polen een
stap in de goede richting gezet. Wel houdt het kabinet zorgen
over hoe de nieuwe Kamer voor Beroepsverantwoordelijkheid
precies gaat functioneren, inclusief het benoemingsproces van
rechters die zitting nemen in de nieuwe Kamer. De Commissie
oordeelt dat Polen met deze stappen vooralsnog niet voldoet aan
de rechtsstatelijke mijlpaal, zoals opgenomen in het goedkeuringsbesluit voor het Poolse herstelplan. Het kabinet steunt de
Commissie hierin.
Hoe oordeelt de regering over het naleven van de voorwaarden voor
rechtsstatelijke verbeteringen verbonden aan het uitkeren van de faciliteit
voor herstel en veerkracht (RRF) -fondsen aan Polen?
2. Antwoord van het kabinet:
In het uitvoeringsbesluit ter goedkeuring van het Poolse
herstelplan is expliciet vastgelegd dat Polen pas middelen uit het
Herstelfonds ontvangt, nadat een aantal belangrijke hervormingen op het gebied van de rechtsstaat is gerealiseerd. Het gaat
dan om de hervorming van de tuchtkamer en tuchtprocedure, en
de instelling van een herzieningsprocedure voor onwettig
ontslagen rechters. Op het moment dat Polen een verzoek tot
uitbetaling uit het Herstelfonds doet, zal de Commissie beoordelen of Polen met de op dat moment geldende wetgeving
daadwerkelijk de overeengekomen hervormingen realiseert. Het
kabinet ziet er op toe dat de Commissie dit zorgvuldig doet.
Heeft de regering het vertrouwen dat de Commissie al het mogelijke zal
doen om de misstanden in de Poolse rechtsstaat aan te pakken?
3. Antwoord van het kabinet:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

2

De Commissie speelt een belangrijke rol als hoedster van de
Verdragen. Het kabinet steunt de Commissie in deze rol en spoort
haar aan om het volledige EU-rechtsstaatinstrumentarium in te
zetten om Polen te bewegen tot hervormingen op het gebied van
rechtsstatelijkheid en tot naleving van Hofuitspraken op dat
terrein.
Het bemoedigt de leden van de VVD dat de Nederlandse regering
gezamenlijk met België en Luxemburg intervenieerde. Ze ondersteunen
de actieve houding van de Nederlandse regering als het gaat om het
beschermen van de rechtsstaat in andere EU-lidstaten.
Geannoteerde Agenda van de Raad Algemene Zaken van
18 november 2022
Russische agressie tegen Oekraïne
De leden van de VVD lezen dat het kabinet zich zal blijven inzetten om de
druk op Rusland te vergroten, onder andere door aanscherping van
sancties tegen Rusland. Hoe beoordeelt het kabinet de stelling uit de
Hongaarse nationale consultatie dat dat «it is now clear that the Brussels’
sanctions adopted in June are not working» en dat uitbreiding van de
sanctiepakketten een «irresponsible policy» is? De leden van de VVD
vragen zich af hoe het kabinet de opzet van de consultatie ziet, inclusief de
introductieteksten boven iedere vraag. Is dit een neutrale opiniepeiling of
een poging van de Hongaarse regering om de antwoorden te sturen?
4. Antwoord van het kabinet:
Het staat elke lidstaat vrij om nationale consultaties te organiseren. Wel constateert het kabinet dat de vragen van de betreffende Hongaarse consultaties suggestief geformuleerd zijn en
ook de bijbehorende campagne sterk gericht is op een
anti-sanctie narratief. Het kabinet wijst erop dat alle EU sancties
tegen Rusland met unanimiteit zijn aangenomen. Ondanks
Russische propaganda wijzen alle beschikbare gegevens erop dat
de sancties de Russische economie hard raken. Dit blijkt uit een
sterke daling van de consumentenuitgaven, oplopende inflatie en
teruglopende productie in de maakindustrie. Het is nu al duidelijk
dat de sancties de Russische oorlogscapaciteit verminderen en
het is te verwachten dat de EU-sancties tegen Rusland na verloop
van tijd een steeds hogere tol van Rusland eisen. Zo kan Rusland
niet meer aan Westerse technologie voor de olie-, gas- en
wapenindustrie komen, wat de productie op de lange termijn nog
meer raakt, en zullen de tekorten aan hoogtechnologische
onderdelen verder oplopen. De doelstellingen van de sancties en
EU-eenheid zijn leidend bij de aanname van aanvullende sancties
tegen Rusland.
Ook vragen de leden van de VVD zich af of Hongarije zich publiekelijk
heeft uitgesproken tegen Europese begrotingssteun aan Oekraïne, en zo
ja, of Hongarije het enige EU-land is dat dit heeft gedaan?
5. Antwoord van het kabinet:
Het Commissievoorstel voor aanvullende macro-financiële
bijstand aan Oekraïne is nog niet aan de Raad voorgelegd voor
besluitvorming. Op dit moment vinden besprekingen op
technisch niveau plaats. Hongarije heeft in Brussel aangegeven
de voorgestelde EU bijstand voor Oekraïne niet te kunnen
steunen en zich te willen richten op bilaterale steun. Het kabinet
maakt zich hard voor een snelle besluitvorming over de steun aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

3

Oekraïne voor 2023. Het kabinet wil niet vooruitlopen op het
definitieve standpunt dat Hongarije in de Raad zal innemen.
De leden van de VVD zijn ook benieuwd of Hongarije haar inspanningsverplichting om zijn afhankelijkheid van Russische aardolie af te bouwen
onder het zesde sanctiepakket als onderdeel van de ontheffing op het
importverbod voor Russische aardolie nakomt? Zo ja, welke stappen heeft
Hongarije reeds gezet? Zo niet, welke mogelijkheden ziet het kabinet om
via een rechtsgrond die uitgaat van besluitvorming per gekwalificeerde
meerderheid importheffingen op te leggen aan aardolie die per pijpleiding
de Europese Unie binnenkomt?
6. Antwoord van het kabinet:
Het opleggen van importheffingen aan aardolie die per pijplijn de
Unie binnenkomt is niet aan de orde. Het is aan de Europese
Commissie om aan te dringen op strikte toepassing van sancties
door lidstaten en om op te treden bij het overtreden van sancties
door lidstaten. Hongarije zet met name in op nucleaire energie,
om de behoefte aan olie te verminderen. Hongarije werkt daarbij
samen met het Russische Rosatom voor de bouw van de
benodigde kernreactoren. Vanwege de Russische agressie in
Oekraïne komt het besluit van Hongarije over de bouw van twee
reactoren duidelijk niet overeen met de geest van het EU-beleid
om tegen Rusland op te treden. Het schendt echter geen
EU-regelgeving. Overeenkomstig de beginselen van het Europees
energiebeleid is de keuze voor de eigen energiemix aan de
lidstaten. Zie hierover ook de antwoorden op de Kamervragen
van het lid Van der Lee.1
Follow-up: energie en economie
De leden van de VVD lezen dat enkele EU-lidstaten mogelijk zullen pleiten
voor het inrichten van nieuwe Europese crisisinstrumenten of gemeenschappelijke fondsen. De leden ondersteunen de positie van het kabinet
om eerst bestaande middelen aan te wenden. De leden van de VVD lezen
echter niet dat de regering afkeurend tegenover het oprichten van nieuwe
fondsen en crisisinstrumenten staat. Hoe neemt het kabinet de aangenomen (Handelingen II 2021/22, nr. 92, item 5; Handelingen II 2022/23,
nr. 7, item 15 en Handelingen II 2021/22, nr. 57, item 11) Kamermoties van
de leden Heinen c.s. (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1860), Eppink (Kamerstuk
21 501-07, nr. 1891) en Omtzigt (Kamerstuk 35 925, nr. 169) t.a.v. de
onwenselijkheid van gemeenschappelijke fondsen in acht vragen de leden
van de VVD zich af? Wat is het krachtenveld rond het oprichten van een
crisisinstrument dan wel gemeenschappelijk fonds? Hoe kijkt de
Commissie naar een dergelijke maatregel?
7. Antwoord van het kabinet:
Meerdere lidstaten hebben aangegeven behoefte te hebben aan
aanvullende Europese financiering om de hoge energieprijzen te
mitigeren. De Europese Commissie heeft in haar Mededeling over
de noodsituatie op energiegebied (18 oktober jl.) aangekondigd
een needs assessment te zullen uitvoeren naar eventuele additionele middelen voor het REPowerEU-programma. Het kabinet
acht het van belang dat, indien additionele middelen nodig
blijken, er eerst wordt gekeken naar herprioritering binnen reeds
bestaande middelen. In de Kamerbrief over eurobonds en
gemeenschappelijke schuld (30 maart jl.) (Kamerstuk 35 925,
nr. 170) heeft het kabinet aangegeven dat het eventuele
1

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 4028.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

4

voorstellen voor nieuwe crisisinstrumenten waarbij gebruik
wordt gemaakt van gemeenschappelijke schuld op hun merites
zal beoordelen en daarbij kritisch kijkt naar de noodzaak en
tijdelijkheid van de steun, de juiste besteding ervan en, waar
relevant, de gepaste voorwaarden waaronder steun verleend kan
worden.
Veiligheid en Defensie
De leden van de VVD lezen dat de Raad Algemene Zaken stil zal staan bij
het thema van Europese veiligheid en defensie. Op 15 november is de EU
Military Assistance Mission (EUMAM) gelanceerd, met als doel bij te
dragen aan het verbeteren van de militaire vaardigheid van de Oekraïense
strijdkrachten. Klopt het dat Hongarije de enige EU-lidstaat is die geen
bijdrage wil leveren aan EUMAM?
8. Antwoord van het kabinet:
Het klopt dat Hongarije, als enige EU-lidstaat, heeft gesteld dat
het op geen enkele wijze zal bijdragen aan EUMAM.
Hoe beoordeelt het kabinet de bewering van de Hongaarse regering dat
EUMAM escalerend kan werken op het conflict in Oekraïne?
9. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is het oneens met de bewering dat EUMAM
escalerend zou werken op de oorlog in Oekraïne. De vraag
gestuurde ondersteuning via EUMAM, door zesentwintig
EU-lidstaten, is erop gericht de Oekraïense strijdkrachten te
versterken die een gevecht voeren dat hun is opgedrongen door
Rusland. EU-lidstaten en andere internationale partners voorzien
Oekraïne al langer van trainingen. EUMAM bouwt hierop voort.
Alle activiteiten vinden plaats op EU grondgebied.
Klopt het dat Hongarije geen wapens levert aan Oekraïne? Welke
EU-lidstaten doen dit nog meer niet?
10. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet doet geen uitspraken over wapenleveranties door
andere landen.
Artikel 7 hoorzitting Hongarije
De leden van de VVD maken zich ernstige zorgen over de afbraak van de
democratie en de rechtsstaat in Hongarije. Onder Fidesz heeft Hongarije
zich ontwikkeld tot een staat met ernstige gebreken op het gebied van
democratie, rechtspraak, corruptie, maatschappelijke vrijheid, rechten
voor minderheden, vrijheid van onderwijs en mediavrijheid. De leden van
de VVD ondersteunen het Europees Parlement in haar actieve en zeer
kritische benadering van Hongarije onder Premier Orbán. Met in het
achterhoofd de ruim aangenomen motie (in het Europees Parlement)
waarin verklaard wordt dat Hongarije niet langer tot een democratie
gerekend kan worden, maar verworden is tot een electorale autocratie,
achten de leden van de VVD het van groot belang dat de regering de
Hongaarse beloftes voor hervorming zo kritisch mogelijk benaderd.
In de geannoteerde agenda lezen de leden van de VVD dat het kabinet zich
grote zorgen maakt over nieuwe ontwikkelingen in Hongarije. De leden
lezen dat het kabinet voornemens is meer aandacht te vragen voor de
groeiende problematiek rondom de onafhankelijkheid van de rechterlijke
macht en aan te dringen op naleving van alle uitspraken van het Europese
Hof van Justitie. De leden van de VVD roepen het kabinet op een zeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

5

kritische houding aan te nemen. De groeiende problematiek is een signaal
dat er geen enkele intentie vanuit de Hongaarse kant is aanbevelingen
vanuit de EU te volgen. Deelt de kabinet de scepsis van de leden van VVD
over beloftes gemaakt door de Hongaarse regering aan de EU over het
hervormen van de rechtsstaat?
11. Antwoord van het kabinet:
Het is voor het kabinet van het grootste belang dat de stappen
die Hongarije onderneemt, structureel, onomkeerbaar en effectief
zijn. Het kabinet dringt bij de Commissie aan op zorgvuldige
monitoring en beoordeling van de situatie, zodat er indien nodig,
adequaat kan worden ingegrepen. Het kabinet blijft de ontwikkelingen ook zelf kritisch volgen.
Hoe verhoudt de Raad Algemene Zaken d.d. 18 november zich tot de
onderhandelingen tussen Hongarije en de Commissie over de onthouding
van € 7.5 miljard aan fondsen voor Hongarije onder de conditionaliteitsverordening?
12. Antwoord van het kabinet:
De artikel 7 procedure en de MFK-rechtsstaatsverordening zijn
twee verschillende EU instrumenten die jegens Hongarije worden
ingezet en die qua procedure los staan van elkaar. Nederland
blijft er, met een groep gelijkgezinde lidstaten, continu op
inzetten dat het volledig beschikbare EU-rechtsstaatinstrumentarium wordt ingezet om de rechtsstaatsproblematiek in
Hongarije aan te pakken.
Hoe ziet het krachtenveld tussen lidstaten eruit tegenover de afbraak van
de democratie en de rechtsstaat in Hongarije? Welke lidstaten delen de
kritische houding van Nederland?
13. Antwoord van het kabinet:
Het krachtenveld in de Raad wisselt per rechtsstaatinstrument,
maar in algemene zin geldt dat het kabinet op het rechtsstaatdossier zoveel mogelijk optreedt met een groep gelijkgezinde
lidstaten. Bij de vorige artikel 7 hoorzitting in mei jl. intervenieerden achttien EU-lidstaten, wat laat zien dat de rechtsstaatsproblematiek in Hongarije bij veel lidstaten scherp op het netvlies
staat.
Commissie werkprogramma 2023
De Europese Commissie zal tijdens de Raad Algemene Zaken haar
werkprogramma van 2023 toelichten. Hoe beoordeelt de regering
algemeen genomen het werkprogramma van 2023 van de Europese
Commissie?
14. Antwoord van het kabinet:
Zoals gebruikelijk stelt het kabinet een kabinetsappreciatie op
die met uw Kamer wordt gedeeld. Deze kabinetsappreciatie zal
de Kamer later deze maand ontvangen.
Welke aspecten aan het werkprogramma worden als onwenselijk
beschouwd voor Nederland? Naar welke aspecten van het werkprogramma wordt kritisch gekeken door de regering?
15. Antwoord van het kabinet:
Zie antwoord op vraag 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

6

De Europese Commissie lijkt te willen vragen om een verhoging van haar
budget, hoe kijkt de regering naar een eventuele verhoging van het
budget van de Europese Commissie?
16. Antwoord van het kabinet:
In het Commissiewerkprogramma heeft de Commissie een
herziening van het meerjarig financieel kader (MFK) 2021–2027
opgenomen. Het kabinet staat in het algemeen terughoudend
tegenover een tussentijdse herziening van het MFK en zet in op
herprioritering binnen bestaande middelen waar mogelijk.
Eventuele voorstellen van de Commissie zal het kabinet op
noodzakelijkheid, toegevoegde waarde en financiële gevolgen
beoordelen.
In hoeverre acht de regering het realistisch dat, zoals gesteld in het
werkprogramma, er voor de verkiezingen van het Europees Parlement in
2024 een nieuwe kieswet wordt geïntroduceerd?
17. Antwoord van het kabinet:
Het is op dit moment nog onduidelijk wanneer een definitief
besluit over het initiatiefvoorstel van het Europees Parlement
voor een nieuwe kiesakte verwacht kan worden binnen de Raad.
Uit de eerste gesprekken in Raadsverband komt naar voren dat
meerdere lidstaten bezwaren hebben ten aanzien van verschillende elementen uit het initiatiefvoorstel.2 Besluitvorming binnen
de Raad geschiedt op basis van unanimiteit. Daarnaast geldt dat
deze verordening pas in werking kan treden na goedkeuring van
de bepalingen van de verordening door de lidstaten overeenkomstig hun grondwettelijke bepalingen. Tegen deze achtergrond
acht het kabinet het tijdspad om voor de verkiezingen van 2024
tot een herziene kiesakte te komen zeer krap.
Wat zouden grote veranderingen in de kieswet kunnen zijn en wat zou hier
de impact van zijn?
18. Antwoord van het kabinet:
Voor de appreciatie van het EP-initiatiefvoorstel inzake de
Europese kiesakte en de impact daarvan verwijst het kabinet naar
de Kamerbrief van 17 juni jl.3 en het Kamerdebat daarover op
21 juni jl.4
Vooral op het gebied van Asiel en Migratie hadden de leden van de VVD
meer ambitie van de Europese Commissie verwacht. Kijkend naar de hoge
instroom en gedeelde zorgen van verschillende EU-lidstaten is het
verstandig om Asiel en Migratie weer hoog te prioriteren op de
EU-agenda. Wat zijn de verwachtingen van de regering op het gebied van
EU-beleid op Asiel en Migratie in 2023? Zal de regering tijdens deze Raad
Algemene Zaken ook meer aandacht vragen voor EU-beleid op Asiel en
Migratie in 2023? Denkt de regering dat verbetering van EU-beleid op
Asiel en Migratie een prioriteit is voor andere EU-lidstaten en de Europese
Commissie? Welke EU-lidstaten willen net als Nederland de ongecontroleerde migratie-instroom sterk naar beneden brengen? En deelt de
regering de opvatting van de VVD dat de Europese Commissie strenger
moet toezien op het naleven van bestaande afspraken op asiel en
migratie?
2

Zie ook verslag van de informele Raad Algemene Zaken van 15 juli 2022 en verslag van de
Raad Algemene Zaken van 18 oktober 2022 (Kamerstuk 21 501-02, nrs. 2515 en 2539).
3
Kamerstuk 36 104, nr. 2.
4
Kamerstuk 36 104, nr. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

7

19. Antwoord van het kabinet:
Een groot aantal EU-lidstaten maken zich zorgen over de hoge
instroom. Het kabinet deelt deze zorgen en zet dan ook intensief
in op een EU-asielsysteem met robuuste grens- en registratieprocedures en naleving van de Dublinverordening. Ook spoort het
kabinet de EU actief aan om samenwerking met derde landen te
verbeteren. Het kabinet heeft herhaaldelijk het belang van
naleving van bestaande afspraken benadrukt, in de Raad Justitie
en Binnenlandse Zaken en in bilateraal verband met lidstaten, en
zal dit blijven doen. Het kabinet zal tijdens de Raad Algemene
Zaken aandacht vragen voor het onderwerp irreguliere migratie
en het belang van betere EU samenwerking. Het kabinet zoekt
voortdurend naar mogelijkheden om met andere (gelijkgezinde)
lidstaten operationele en strategische samenwerking te verbeteren. Het kabinet zal nader ingaan op Nederlandse en EU-inzet
op asiel-gerelateerde migratiebewegingen in de internationale
migratie strategie die zo spoedig mogelijk naar uw Kamer wordt
gestuurd.
Is de regering bereid ervoor te pleiten dat de Europese Commissie
monitort en transparant maakt in hoeverre de lidstaten het asiel-acquis
hebben geïmplementeerd?
20. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet pleit steeds bij de Commissie, als hoeder van de
verdragen, voor toezicht op het naleven van de Dublinverordening. Daar heeft het kabinet onder andere toe opgeroepen
in een brief aan de Commissie met een aantal gelijkgezinde
lidstaten. Mede naar aanleiding van de inzet van Nederland is de
Commissie bezig met een concreet verbeterplan, een
zogenaamde Roadmap.
Inbreng leden van de D66-fractie
VK/EU
De leden van de D66-fractie lezen dat de leden van de Raad Algemene
Zaken stil zullen staan bij de stand van zaken van de relatie tussen de EU
en het Verenigd Koninkrijk (VK). Hier willen deze leden een aantal vragen
over stellen. Ten eerste zijn de leden benieuwd hoe de Minister van
Buitenlandse Zaken de recente politieke ontwikkelingen in het VK duidt.
Hoe kijkt hij aan tegen de nieuwe Minister-President? Verwacht hij dat
deze een andere koers zal varen dan zijn voorgangers?
21. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet verwelkomt het besluit van de Britse regering van
premier Sunak om de gesprekken tussen de Europese Commissie
en het VK over de implementatie van het Protocol Ierland/
Noord-Ierland (hierna: Protocol) voort te zetten. Het kabinet
hoopt dat het hervatten van deze gesprekken leidt tot gezamenlijke oplossingen binnen de kaders van het Protocol, in het
belang van de Noord-Ierse belanghebbenden. Het kabinet vindt de
keuze van de Britse regering om de parlementaire behandeling
van de Northern Ireland Protocol Bill – het wetsvoorstel dat in
strijd is met de internationaalrechtelijke verplichtingen van het
VK – te continueren niet behulpzaam bij het vinden van gezamenlijke oplossingen.
Wat gaat de Minister doen om ervoor te zorgen dat het recent heropende
gesprek met de VK in stand blijft?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

8

22. Antwoord van het kabinet:
Net als in het verleden, blijf ik in mijn contacten met het VK
aandringen op het vinden van gezamenlijke oplossingen, bijvoorbeeld ook tijdens de bilaterale North Sea Neighbours-conferentie
met het VK die op 16 november 2022 plaatsvindt in Londen. Deze
boodschap wordt op alle niveaus en in samenspraak met internationale partners continu kracht bijgezet.
Daarnaast hebben de leden vragen over de eerste bijeenkomst van de
European Political Community (EPC) van 6 oktober waar de VK ook aan
deel heeft genomen. Hoe verhoudt de verslechterde relatie tussen de EU
en het VK zich tot de EPC?
23. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet vindt het belangrijk om binnen de Europese Politieke
Gemeenschap (EPG) de politieke dialoog en samenwerking met
Europese landen buiten de EU aan te gaan ten aanzien van
onderwerpen van gemeenschappelijk belang, zoals veiligheid,
economie en energie. Dit biedt nieuwe kansen voor het
versterken van de relatie tussen Europese leiders die verder reikt
dan de grenzen van de EU. Het kabinet vindt het daarom positief
dat het VK heeft deelgenomen aan de EPG. De EPG heeft tevens
de mogelijkheid geboden om te werken aan een positief en
stabiel partnerschap met het VK, gelet op de noodzaak om samen
te werken bij uitdagingen op het wereldtoneel.
En hoe verhoudt de VK zich tot de nog te ontwikkelen Europese veiligheidsraad? Hoe spant de Minister zich op dit moment in voor het
ontwikkelen van een Europese veiligheidsraad, zoals afgesproken in het
coalitieakkoord?
24. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet heeft eerder bij het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en
Duitsland navraag gedaan hoe deze landen staan tegenover een
Europese Veiligheidsraad. Het idee werd destijds door de landen
niet met open armen ontvangen. De landen hebben te kennen
gegeven niet actief te werken aan dit voorstel. Het kabinet zal, in
lijn met het coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77),
desalniettemin de opties voor een Europese Veiligheidsraad
blijven onderzoeken en hierover in gesprek blijven gaan met
Europese partners. Wel vindt er regelmatig (informeel) overleg
plaats tussen de EU instellingen, de lidstaten en het VK over
belangrijke buitenlandpolitieke dossiers, zoals de oorlog in
Oekraïne.
Rechtsstaat Hongarije
De leden lezen dat de Raad zich nogmaals zal buigen over de artikel
7-procedure tegen Hongarije. Kan de Minister een update geven over
ontwikkelingen rondom de onderhandelingen met Hongarije over én het
vrijgeven van het coronaherstelfonds én het al dan niet implementeren
van de rechtsstaatsverordening.
25. Antwoord van het kabinet:
Het uitvoeringsbesluit ter goedkeuring van het Hongaarse
herstelplan (coronaherstelfonds) is nog niet aan de Raad
voorgelegd. Voor een toelichting bij de lopende procedure onder
de MFK-rechtsstaatsverordening wordt verwezen naar de
Kamerbrief van 7 oktober jl. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1871) Het
kabinet heeft de Commissie, samen met een aantal gelijkgezinde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

9

lidstaten, middels een schriftelijke verklaring, verzocht om na
19 november met een gedegen, schriftelijke beoordeling te
komen van de voortgang in de uitwerking en implementatie van
de maatregelen van de zijde van Hongarije, inclusief een nieuwe
analyse van de dan geldende risico’s voor het Uniebudget. Indien
de Commissie constateert dat de uitwerking en implementatie
van de maatregelen (deels) tekort schieten om het Uniebudget in
voldoende mate te beschermen, dan zal het kabinet met zoveel
mogelijk gelijkgezinde lidstaten inzetten op het opschorten van
middelen aan Hongarije uit hoofde van de
MFK-rechtsstaatverordening.
Het is de Minister bekend dat de leden van de D66-fractie van mening zijn
dat de voorstellen van Hongarije om de rechtsstaat te versterken nog
ondermaats zijn. Hoe duidt de Minister de inzet van Hongarije om nu ook
een aantal judiciële hervormingen door te gaan voeren? Is hij van mening
dat die voldoende zijn om het coronaherstelfonds vrij te geven dan wel de
rechtsstaatsmechanisme procedure in te trekken?
26. Antwoord van het kabinet:
Het is voor het kabinet van het grootste belang dat de stappen
die Hongarije onderneemt, structureel, onomkeerbaar en effectief
zijn. Het kabinet zal het Hongaarse herstelplan toetsen aan de
eisen van de RRF-verordening, waaronder de landspecifieke
aanbevelingen, en er daarbij specifiek op letten dat het plan
maatregelen bevat die tegemoet komen aan de aanbevelingen
omtrent corruptie en de onafhankelijkheid van de rechterlijke
macht zoals opgenomen in het meest recente Commissie
rechtsstaatrapport. Zie voor de kabinetsinzet t.a.v. de
MFK-rechtsstaatsverordening beantwoording vraag 25.
Wat gebeurt er op het moment dat de Commissie nu besluit niet door te
gaan met het rechtsstaatsmechanisme? Moet de Commissie dan weer
opnieuw een procedure starten op het moment dat Hongarije toch weer
verslechterd? Of kan de huidige rechtsstaatprocedure «bevroren» worden,
zodat op het moment dat Hongarije wel stappen terugzet er onmiddellijk
beslag gelegd kan worden op Europees geld? Kan de Minister dit verder
toelichten?
27. Antwoord van het kabinet:
De Commissie heeft op 18 september jl. een voorstel voor een
uitvoeringsbesluit inzake maatregelen (opschorten EU-middelen)
tegen Hongarije uit hoofde van de MFK-rechtsstaatverordening
aan de Raad voorgelegd. Wanneer de Raad besluit het voorstel
dat nu op tafel ligt te verwerpen, dan staat het de Commissie vrij
om later een nieuwe procedure te starten met betrekking tot
dezelfde feiten, zolang nieuwe informatie of ontwikkelingen
aantonen dat aan de voorwaarden voor vaststelling van maatregelen onder artikel van 4 van de MFK-rechtsstaatverordening is
voldaan.
De leden van D66-fractie zijn van mening dat er een garantie moet zijn dat
Hongarije alleen geld krijgt als zij onomkeerbare verbeteringen van de
rechtsstaat doorvoeren? Het Duits parlement is ook die mening
toegedaan. Is de Minister het met de leden van de D66-fractie, en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

10

Duitse parlement5, eens dat er pas geld vrijgegeven mag worden op het
moment dat er concreet bewijs is dat Orban zijn hervormingsvoorstellen
duurzaam heeft doorgevoerd? Dat er voor die tijd geen geld naar
Hongarije overgemaakt kan worden? Kan hij hier samen met Duitsland op
optrekken?
28. Antwoord van het kabinet:
Het uitvoeringsbesluit ter goedkeuring van het Hongaarse
herstelplan is nog niet aan de Raad voorgelegd. Het is daardoor
vooralsnog onduidelijk welke mijlpalen op het gebied van de
rechtsstaat in het herstelplan worden opgenomen. Het kabinet is
voorstander om geen middelen uit het Herstelfonds aan Hongarije
uit te keren voordat deze mijlpalen op het gebied van de rechtsstaat zijn gerealiseerd. Nederland trekt daarbij zoveel mogelijk
samen op met gelijkgezinde lidstaten.
Tot slot, klopt het dat Hongarije op dit moment ook het 18 miljard
herstelfonds voor Oekraïne tegen houdt? Wat de leden van de D66-fractie
betreft is het werkelijk onverteerbaar dat Hongarije hier opnieuw de kant
van Rusland kiest in de oorlog met Oekraïne. Het kan niet zo zijn dat een
Europees lidstaat consequent een oorlogszuchtige dictator verkiest boven
Europese bondgenoten. Kan de Minister tijdens de Raad deze boodschap
stevig uitdragen richting Hongarije?
29. Antwoord van het kabinet:
Zie antwoord op vraag 5, 25 en 28.
Wat de leden van de D66-fractie betreft is het geduld van de Europese
lidstaten ook eindig. Kan de Minister voorstellen in de Raad om het
Europese geld dat nu gereserveerd is voor het coronaherstelfonds van
Hongarije, in het fonds voor Oekraïne te steken als Hongarije blijft
weigeren mee te werken aan het wederopbouwfonds en zijn rechtsstaat
niet verbeterd? In principe vervalt dat geld aan het eind van dit jaar als
Hongarije niet op tijd zijn rechtsstatelijke positie verbeterd, dus wat de
leden van D66-fractie betreft zou de wederopbouw van Oekraïne dan een
goede nieuwe bestemming zijn voor het geld.
30. Antwoord van het kabinet:
Zie antwoord op vraag 5.
Inbreng leden van de PVV-fractie
In de geannoteerde agenda valt te lezen dat Nederland heeft gepleit voor
een ophoging van het meerjarig totaalbudget van de Europese Vredesfaciliteit (EPF)?, klopt dat? Waar heeft Nederland exact voor gepleit en om
hoeveel geld wil dit kabinet aanvullend uitgeven aan de EPF?
31. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet acht het van belang dat de EU door kan gaan met het
leveren van steun aan Oekraïne en andere partners. Daarvoor is
ophoging van het meerjarig totaalbudget (2021–2027) van de
Europese Vredesfaciliteit vereist. Door de omvangrijke steun
vanuit deze faciliteit aan Oekraïne is het budget voor een groot
5

(1) Kees Sterk on Twitter: «German Parliament (Bundestag) demands prove of implementation
of the reforms Orban promises, before EU money is transferred to Hungary. Excellent and only
position for countries willing to uphold EU democracies under the rule of law!» / Twitter Kees
Sterk on Twitter: «German Parliament (Bundestag) demands prove of implementation of the
reforms Orban promises, before EU money is transferred to Hungary. Excellent and only
position for countries willing to uphold EU democracies under the rule of law!» / Twitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

11

deel uitgeput. In lijn met de motie van het lid Van Wijngaarden
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1836) heeft het kabinet daarom gepleit
voor ophoging. Het kabinet spreekt momenteel met andere
lidstaten en EDEO over de modaliteiten en omvang van een
dergelijke ophoging.
Wat is het tijdspad van bespreking en besluitvorming in de verschillende
raden en de Europese Raad ter attentie van het uitbreidingspakket?
32. Antwoord van het kabinet:
Naar verwachting wordt het uitbreidingspakket besproken
tijdens de Raad Algemene Zaken op 13 december as. Daarnaast
komt EU-uitbreiding mogelijk ook aan de orde tijdens de
Europese Raad van 15 en 16 december as.
Hoeveel budget heeft het Europees Parlement in totaal uitgetrokken voor
de «Europa experience»? Welke pand heeft het Europees Parlement in
Nederland op het oog?
33. Antwoord van het kabinet:
Het EP-budget is onderdeel van de EU begroting. Op 14 november
jl. zijn de onderhandelingen over de EU-begroting 2023 afgerond.
De overeenkomst moet binnen twee weken door zowel het
parlement als de Raad worden bekrachtigd. Op basis van de
EU-begroting zal het EP de totaalbegroting voor de Europa
Experience vaststellen6. Navraag bij het EP leert dat er nog geen
pand in Nederland is geselecteerd.
Wat gaat de exorbitante salarisverhoging van 7% van tienduizenden EU
ambtenaren in totaal kosten? Klopt het dat eurocommissaris Timmermans
er € 1.800 per maand op vooruit gaat? Hoe gaat de Minister ervoor zorgen
dat deze riante loonstijging niet doorgaat?
34. Antwoord van het kabinet:
De salarisverhoging is gebaseerd op de methode voor de
jaarlijkse aanpassingen van de lonen voor EU-ambtenaren,
vastgelegd in de Verordening tot vaststelling van het statuut van
de ambtenaren en de regeling welke van toepassing is op de
andere personeelsleden van de EU. De verhoging van de lonen
valt dit jaar hoger uit dan gebruikelijk door de hoge inflatie dit
jaar en door een uit 2020 uitgestelde verhoging. De Raad,
inclusief Nederland, heeft de Europese Commissie gevraagd de
effecten daarvan te bestuderen en een voorstel te doen om de
kosten die dat met zich brengt te verminderen. De Commissie
heeft gesteld geen actie te ondernemen.
Over wat deze stijging op individueel niveau exact betekent kan
het kabinet geen uitspraak doen. Wel is de Commissie verplicht
te rapporteren over de gevolgen hiervan voor het gehele budget.
Dat rapport dient voor het einde van het jaar gepubliceerd te
worden.
Hoe hoog zijn de huidige financieringskosten van het Corona
herstelfonds?
35. Antwoord van het kabinet:

6

Voor het budget van de Europa Experience in Nederland, zie beantwoording van Kamervragen
(Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 500) d.d. 28 oktober jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

12

De Europese Commissie heeft in de eerste helft van 2022 in het
kader van NGEU 121 miljard euro aan lange termijn financiering
aangetrokken, waarbij de gemiddelde financieringskosten 1,24%
bedroegen7. De toekomstige aflossingen van het giftendeel van
NGEU wordt door de EU-begroting gedragen, evenals de rentekosten daarvan. De begroting wordt gefinancierd met bijdragen
van de lidstaten. Voor 2023 zijn de rentekosten voor NGEU door
de Commissie geraamd op circa 1 miljard euro.
De toekomstige aflossingen van het leningendeel van NGEU
wordt gedaan door de ontvangende lidstaten. Zij dragen ook de
rentekosten van deze leningen.
Inbreng leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de Raad Algemene Zaken van 18 november en
hebben hier nog enkele vragen over.
De agenda van de Europese Raad wordt besproken, waar wederom de
Russische agressie tegen Oekraïne op de agenda zal staan. De leden van
de CDA-fractie zijn van mening dat er alles gedaan moet worden om
blijvende solidariteit met Oekraïne te tonen. Wel vragen de leden van de
CDA-fractie de Minister of er ook wordt gesproken over de effecten van
deze blijvende solidariteit en hoever landen binnen de EU bereid zijn om
te gaan. Kan de Minister het speelveld schetsen of binnen de EU de
landen gelijkgezind zijn om de steun aan Oekraïne waar mogelijk
onverminderd door te zetten?
36. Antwoord van het kabinet:
Er bestaat grote eensgezindheid in de EU over de noodzaak de
steun aan Oekraïne voort te zetten en daarvoor ook substantiële
bijdragen te reserveren. Het kabinet bestudeert de voorstellen
van de Commissie voor macro-financiële steun voor 2023 en zal
de Kamer hier spoedig over informeren. Het is duidelijk dat
voortzetting van de steun op een dergelijk niveau gestoeld is op
het bewustzijn dat solidariteit met Oekraïne noodzakelijk is om
de agressie-oorlog van Rusland, die ook de Europese veiligheid en
vrede zeer schendt, te stoppen.
Nederland heeft gepleit voor de ophoging van de Europese Vredesfaciliteit (EPF) waarvoor het meerjarig totaalbudget voor het instrument
opgehoogd moet worden. De leden van de CDA-fractie vragen zich af of
hier al concrete voorstellen voor liggen. Daarnaast vragen de leden van de
CDA-fractie of de Minister en de lidstaten hierover eensgezind zijn?
37. Antwoord van het kabinet:
De Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) heeft op
11 november jl. beknopt een aantal mogelijkheden geschetst
voor het ophogen van het financieringsplafond van de EPF met de
lidstaten gedeeld. EU-lidstaten buigen zich hier nu over. Het
kabinet bestudeert de voorstellen en zal de Kamer informeren.
De leden van de CDA-fractie hechten veel waarde aan de artikel
7-procedure tegen Hongarije en de mogelijkheid tot hoorzittingen. De
leden van de CDA-fractie vragen aan de Minister of voor deze hoorzittingen contact wordt gezocht met gelijkgestemde landen om samen op te
trekken en vragen af te stemmen.
7

European Union (2022) – Semi-annual report on the execution of NextGenerationEU funding
operations.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

13

38. Antwoord van het kabinet:
Nederland trekt altijd nauw op met gelijkgezinde lidstaten als de
rechtsstaatsproblematiek in Hongarije in de Raad geagendeerd
staat, zo ook bij de artikel 7 hoorzitting bij de RAZ van
18 november.
Daarnaast vragen de leven van de CDA-fractie of het kabinet ook buiten
deze mogelijkheden binnen de Raad bilateraal in blijft zetten op
gesprekken met Hongarije om de zorgen over de rechtsstaat te bespreken
en ze hulp aan te bieden wanneer zij hier behoefte aan hebben?
39. Antwoord van het kabinet:
Nederland blijft ook in bilaterale contacten met Hongarije de
zorgen omtrent de rechtsstaat opbrengen en heeft op die
momenten geen verzoek om hulp ontvangen.
De EU-VK betrekkingen blijven ook na Brexit erg belangrijk voor de leden
van de CDA-fractie. De naleving van het Protocol Ierland/Noord-Ierland
zou hierin prioriteit moeten hebben. Er wordt nu gesproken over de
flexibiliteit voor de implementatie van het Protocol. Kan de Minister
hierop reflecteren wat het kabinetsstandpunt hierop is? Is het verlenen
van flexibiliteit de oplossing om te zorgen dat het Protocol adequaat
geïmplementeerd gaat worden? Wordt er door flexibiliteit te bieden wel
een impasse doorbroken?
40. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet steunt de aanpak van de Europese Commissie om
binnen de kaders van het Protocol de mogelijkheden om
gezamenlijke oplossingen te vinden maximaal te benutten,
waarbij de bescherming van de integriteit van de Europese
Interne Markt en de Goedevrijdagakkoorden kernprincipes
blijven. Het hervatten van de gesprekken ziet het kabinet als
meest kansrijke weg om met het VK te komen tot volledige
implementatie van het Protocol. Het vinden van een gezamenlijke
oplossing vereist politieke wil en maximale inzet van beide
zijden.
Binnen de Raad Algemene Zaken en het Commissiewerkprogramma
wordt weer regelmatig gesproken over de uitkomsten van de Conferentie
over de Toekomst van Europa en de implementatie hiervan. Over de
uitvoering van de consultaties en hoe de uitkomsten hiervan in het
eindverslag terecht zijn gekomen bestaat kritiek. Met name op het feit dat
de mening van de Commissie nadrukkelijk hierin is verwerkt en daardoor
er verschillen kunnen zijn tussen hoe de deelnemers de Conferentie
hebben ervaren en de uitkomsten hiervan. Kan de Minister reflecteren of
dit nog speelt of ter sprake wordt gebracht.
41. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet hecht aan opvolging van de aanbevelingen van de
Conferentie. Eventuele verschillen tussen de inbreng van instellingen en de inbreng van burgers neemt het kabinet in
overweging bij de positiebepaling in het kader van de opvolging
van de Conferentie over de Toekomst van Europa.
Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie zich af hoe het feedbackevenement georganiseerd gaat worden en hoe er gezorgd gaat worden
dat burgers een centrale rol hebben. Heeft het kabinet hier specifieke
ideeën bij?
42. Antwoord van het kabinet:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

14

De definitieve opzet van het evenement is nog inzet van
gesprekken tussen de instellingen. Het kabinet ziet graag dat het
evenement plaatsvindt, dat burgers daarbij centraal staan en dat
zij concrete terugkoppeling krijgen over de opvolging van hun
aanbevelingen door de instellingen.
De huidige macro-economische situatie en daarbij de grote onzekerheden
ten gevolge van de oorlog creëert grote zorgen voor de Europese
industrie. Dit zeker ook voor de lange termijn. Als deze industrie nu niet
voldoende gesteund wordt en vervolgens omvalt verliezen wij belangrijke
maakindustriebedrijven. Deze bedrijven zijn belangrijk om onze strategische autonomie te versterken en de kwetsbaarheden te verminderen.
Daarom zou volgens de leden van de CDA-fractie dit hoog op de agenda
moeten staan binnen de Europese Unie. Kan de Minister reflecteren of
hierover ook wordt gesproken binnen de Raad Algemene Zaken wanneer
er over de gevolgen van de oorlog en hoge energieprijzen wordt
gesproken. Is de Minister bereid dit te agenderen op de Raad Algemene
Zaken wanneer deze onderwerpen ter sprake komen?
43. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet herkent deze zorgen en zal daarom voor het eind van
het jaar een Kamerbrief sturen over de gevolgen van de gestegen
energieprijzen voor de grote industrie, inclusief het Europese
perspectief. Zoals beschreven in de Kamerbrief inzake open
strategische autonomie benadrukt Nederland in Europees
verband ook het belang van de industrie voor het mitigeren van
risicovolle strategische afhankelijkheden.
Inbreng leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken van
18 november 2022 en de inzet van het Koninkrijk der Nederlanden. De
leden hebben over de agenda en de daarbij behorende kabinetsinzet nog
enkele vragen.
Economie en energie
De leden van de GroenLinks-fractie delen de visie van het kabinet dat de
combinatie van lagere economische groei en begrotingsmaatregelen ter
ondersteuning van huishoudens en bedrijven waarschijnlijk leidt tot een
verslechtering van de begrotingssaldi van veel lidstaten. De Minister
benadruk in de geannoteerde agenda dat hoewel dit begrijpelijk is, de
terugkeer naar begrotingsdiscipline na de crisis noodzakelijk is. De leden
vragen zich af hoe de Minister kijkt naar de aangepaste begrotingsregels
zoals die door de Commissie zijn voorgesteld afgelopen week.
44. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet staat constructief tegenover een hervorming van het
Stabiliteits- en Groeipact (SGP) en zal voorstellen beoordelen op
basis van hun effect op schuldhoudbaarheid, opwaartse economische convergentie en effectieve handhaving. Het kabinet zal de
Kamer voorafgaande aan het commissiedebat over de Ecofin
Raad (1 december a.s.) nader informeren met een kabinetsappreciatie van de recente Commissiemededeling.
De leden constateren een ambivalente houding van dit kabinet ten
aanzien van de herziening van het stabiliteits- en groeipact; aan de ene
kant staat Nederland constructief tegenover hervorming van het pact,
maar tegelijkertijd wil het nog altijd een strenge rol spelen door te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

15

hameren op «houdbaarheid van schulden», «effectieve handhaving» en
de noodzaak van terugkeer naar begrotingsdiscipline na de crisis. De
leden vragen daarom om een gepreciseerde inzet van het kabinet op dit
punt, naar een appreciatie van het nieuwe voorstel van de commissie, en
welke concrete voorstellen voor herziening van het pact Nederland dan
voor zich zou zien.
45. Antwoord van het kabinet:
Zie antwoord op vraag 44.
Hongarije
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat de Minister er
binnen de Commissie en de Raad op zou moeten inzetten dat de 17
correctieve maatregelen die Hongarije moet implementeren in het kader
van het conditionaliteitsmechanisme zo strikt mogelijk moeten worden
geëvalueerd. Dit is de eerste keer dat het principe wordt toegepast, en de
leden vragen van Nederland om zich er binnen de Raad hard voor te
maken om te laten zien dat het mechanisme werkt en voldoende tanden
heeft. Het is daarom goed als Nederland hierin haar voortrekkersrol blijft
voortzetten, en de rug recht houdt in de gesprekken hierover. De
maatregelen zouden volgens de leden volledig geïmplementeerd moeten
zijn om goedgekeurd te worden. Is de Minister bereid om net als
Duitsland, pas met steun voor Hongarije in te stemmen als de beloftes
van Boedapest echt tastbaar effect hebben gehad?
46. Antwoord van het kabinet:
Zie antwoord op vraag 11 en 26.
Bosnië
De leden van de GroenLinks-fractie delen de mening van het kabinet dat
de merit-based approach ten aanzien van toetreding tot de Europese Unie
in stand moet blijven. Toetreding moet inderdaad geen beloning zijn voor
huidige machthebbers. Echter, voor de inwoners heeft het toekennen van
kandidaat status een grote symbolische betekenen, en ook is er groot
geopolitiek belang van het geven van deze status aan Bosnië. De leden
van de GroenLinks-fractie vragen de Minister dan ook om het geopolitieke
aspect als het gaat om het belang van toetreding zwaar mee te laten
wegen. De leden vragen zich af of Nederland bereid is om kleur te
bekennen als het gaat om het toekennen van een kandidaat status aan
Bosnië. Is Nederland nu voor of tegenstander van de kandidaat status
voor Bosnië in december wanneer zij progressie hebben laten zien? En
wat is de positie van Nederland als dit bilateraal met andere landen
besproken zal worden?
47. Antwoord van het kabinet:
Zoals uiteen gezet in de kabinetsappreciatie van het uitbreidingspakket, deelt het kabinet de analyse van de Commissie dat
Bosnië en Herzegovina in de gerapporteerde periode geen
significante stappen heeft gezet in het implementeren van de 14
hervormingsprioriteiten uit de opinie van 2019.8 Om deze reden
is het kabinet voorzichtig ten aanzien van de aanbeveling om
Bosnië en Herzegovina kandidaat-lidstaat-status te verlenen
zolang er niet voldoende progressie is geboekt. Tegelijkertijd
erkent het kabinet het belang om de landen in de Westelijke
Balkan aan de EU te binden en te onderstrepen dat Bosnië en
Herzegovina bij de Europese familie hoort. De aanbeveling van de
8

Kamerstuk 23 897, nr. 394.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

16

Commissie is duidelijk gemotiveerd vanuit geopolitieke uitdagingen, met name de Russische agressie tegen Oekraïne. Het
kabinet heeft hier begrip voor. EU-eenheid en het intensiveren
van de relatie met de landen in de Westelijke Balkan is in tijden
van oorlog belangrijker dan ooit. Het krachtenveld is nog volop in
beweging. Nederland trekt nauw op met gelijkgezinden en zal
zorgen dat het niet geïsoleerd komt te staan. Het kabinet neemt
hierbij een kritische, constructieve positie in. Hierbij blijft het
kabinet benadrukken dat de onderhandelingen met Bosnië en
Herzegovina alleen kunnen starten wanneer er duurzame
voortgang is op de 14 prioriteiten uit de opinie.
Kosovo
De leden van de GroenLinks-fractie achtten het positief dat Nederland nu
positief staat tegenover visumliberalisatie voor Kosovo. Het kabinet acht
het echter ook van belang dat de Europese Commissie onderzoek of er
mogelijkheden zijn om visumliberalisatie voor Kosovo te verbinden aan
de implementatie van het Europees systeem voor reisinformatie en
-autorisatie (ETIAS). Het kabinet stelt dat Nederland het voorstel van
andere lidstaten om de mogelijkheden hiertoe te onderzoeken steunt. De
leden van vragen zich echter af hoe zij deze inzet moeten interpreteren. Is
Nederland gezien de urgentie van de situatie van mening dat visumliberalisatie nu toegekend moet worden, en dat ondertussen de mogelijkheden
zoals in het voorstel beschreven staan onderzocht moeten worden? Of
moet volgens het kabinet eerst de mogelijkheden tot het koppelen aan
ETIAS onderzocht worden voor visumliberalisatie toegekend kan worden,
wat zou betekenen dat dit verder vooruitgeschoven wordt?
48. Antwoord van het kabinet:
Op basis van een zelfstandige weging van de bevindingen in de
technische update en het reguliere voortgangsrapport van de
Commissie steunt het kabinet de aanbeveling van de Commissie
voor het verlenen van visumliberalisatie aan Kosovo. Zoals
opgenomen in de kabinetsappreciatie van het uitbreidingspakket
heeft het kabinet daarbij wel een aantal aandachtspunten. Zo is
het van belang dat Kosovo duurzame voortgang blijft boeken op
het trackrecord en zichtbare initiatieven zal moeten blijven
nemen in de strijd tegen georganiseerde misdaad en corruptie,
terrorismebestrijding en irreguliere migratie.9
Met betrekking tot de eventuele verbinding van de ingangsdatum
voor visumvrijstelling aan de implementatie van het Europees
systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS) steunt het
kabinet het voorstel van andere lidstaten om de mogelijkheden
hieromtrent te onderzoeken. Dit wordt op dit moment onder
leiding van het Tsjechisch Voorzitterschap opgepakt. Een
eventuele koppeling tussen visumliberalisatie voor Kosovo en de
implementatie van ETIAS is onderdeel van de lopende Europese
onderhandelingen.
II. Volledige agenda
Geannoteerde agenda Raad Algemene Zaken d.d. 18 november
2022. Kamerstuk 21 501-02, nr. 2546 – Brief regering d.d. 10-11-2022
Minister van Buitenlandse Zaken, W.B. Hoekstra

9

Kamerstuk 23 987, nr. 394.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

17

Verslag van de Raad Algemene Zaken van 18 oktober 2022.
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2539 – Brief regering d.d. 28-10-2022 Minister
van Buitenlandse Zaken, W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2541

18