Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

28 684

Naar een veiliger samenleving

Nr. 669

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN VAN
FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 september 2021
Met deze brief informeren wij uw Kamer over de uitvoering van verschillende maatregelen om plofkraken tegen te gaan. Tijdens het vragenuur
van 8 december 2020 (Handelingen II 2020/21, nr. 34, item 4) heeft de
Minister van Financiën toegezegd u te informeren over stand van zaken in
de aanpak van plofkraken en meer informatie te geven over de
SNS-geldautomaten. Met deze brief wordt die toezegging gestand
gedaan.
Eerder informeerden wij uw Kamer over de afspraken die zijn gemaakt om
plofkraken tegen te gaan.1 Sindsdien is er veel gebeurd.
De afspraken zien op drie maatregelen, te weten: 1. het waardeloos maken
van de buit, 2. de verplaatsing van geldautomaten in gevels van woningen
en/of wooncomplexen en 3. de continuering van de opsporing en
vervolging van daders en de intensivering van de publiek-private
samenwerking. Daarnaast hebben de banken en Geldmaat besloten een
nachtsluiting in te voeren tot de voorgenoemde maatregelen voldoende
uitgevoerd waren. Het doel van deze maatregelen is het zoveel mogelijk
voorkomen van plofkraken in de toekomst, het vergroten van de heterdaadkracht en het beperken van de enorme schade en risico’s voor
omwonenden waarmee plofkraken gepaard gaan. Tegelijkertijd dient de
toegang tot contant geld zo goed mogelijk te worden gewaarborgd.
Stand van zaken per maatregel
Het afgelopen jaar hebben de banken, de Nederlandse Vereniging van
Banken en Geldmaat gezamenlijk met De Nederlandsche Bank, onze
ministeries, politie en OM gewerkt aan de invoering van de verschillende
maatregelen in de aanpak van plofkraken. Er is periodiek overleg gevoerd
om de voortgang van de maatregelen te bespreken en te waarborgen.
Hieronder volgt per maatregel een toelichting op de uitvoering.
1

kst-28684-669
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 28 684, nrs. 591 en 610

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 684, nr. 669

1

1. Waardeloos maken van de buit
Het afgelopen jaar heeft Geldmaat gewerkt aan een effectieve oplossing
om het geld in de geldautomaat waardeloos te maken bij een aanval met
explosieven.
De afspraken die met ons zijn gemaakt met betrekking tot implementatie
van deze oplossing, zijn volgens planning nagekomen in het eerste
kwartaal 2021. De banken en Geldmaat hebben indertijd gemeld dat zij de
nachtsluiting pas onverkort kunnen opheffen als de eerdergenoemde
noodzakelijke beveiligingsmaatregelen zijn genomen. Naderhand hebben
de banken en Geldmaat geconstateerd dat het geheel aan maatregelen
effectief is gebleken in de aanpak tegen plofkraken. Derhalve hebben zij
besloten de nachtsluiting te handhaven. Tegelijkertijd hechten wij ook
belang aan een goede toegang tot contant geld. De banken en Geldmaat
hebben na overleg met ons toegezegd te zullen kijken naar waar ruimte is
voor maatwerk door geldautomaten waar ’s nachts veel verkeer is uit te
zonderen en de nachtsluiting periodiek te evalueren.
2. Verplaatsing van geldautomaten in gevels van woningen en/of
wooncomplexen
Daar waar sprake is van geldautomaten in gevels van woningen en
wooncomplexen en er sprake is van veiligheidsrisico’s voor omwonenden
hebben Geldmaat en de banken het afgelopen jaar gewerkt aan het
verstevigen van de locatie of het verplaatsen van automaten naar andere
locaties. Locaties waar geen bouwkundige maatregelen kunnen worden
getroffen, zijn reeds opgezegd. De afspraken inzake toegankelijkheid van
contant geld worden daarbij in acht genomen. Voor een groot aantal
locaties waar bouwkundige maatregelen zijn voorzien, zijn de werkzaamheden reeds afgerond. Aanpassingen op de nog resterende locaties
worden naar verwachting voor het einde van het jaar afgerond.
3. Opsporing en vervolging van daders gaat onverminderd door en
publiek-private samenwerking wordt versterkt
De politie en het OM werken aan een landelijk gecoördineerde aanpak in
opsporing en vervolging. In 2020 werden onder regie van het OM de
dadergroepen aangepakt. Landelijke coördinatie op dit thema bracht
inzicht in deze dadergroepen, die op nationale en internationale schaal
plofkraken plegen. Het lukte om 95 uit Nederland afkomstige verdachten
aan te houden voor het plegen van plofkraken in Nederland, Duitsland en
België. De nieuwe strafvorderingsrichtlijn van het OM maakt het mogelijk
om hogere straffen te eisen vanuit het OM. Deze wordt ook toegepast.
Door de samenwerking tussen politie, OM, gemeenten, banken,
Geldmaat, Europol en buitenlandse politiediensten leidde dit niet alleen
tot aanhoudingen, maar ook tot het uitwisselen van kennis om te komen
tot preventieve maatregelen om geldautomaten beter te beveiligen.
Update plofkraken
Het aantal plofkraken is in 2020 gedaald tot 42 waarvan 30 met gebruik
van (zware) explosieven. In 2019 was dit aantal nog 95 waarvan 72 met
explosieven.2 De dalende trend in het aantal aanvallen zet zich in 2021
vooralsnog voort.
De invoering van het geheel aan maatregelen heeft er echter toe geleid
dat de aanvallen zijn verplaatst naar de buurlanden. De samenwerking

2

Kamerstuk 35 830 VI, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 684, nr. 669

2

met de lokale autoriteiten van de aangrenzende buurlanden is versterkt en
verloopt goed.
Ook zagen we een verschuiving in plofkraken naar zogeheten sealbagautomaten. Dit zijn automaten waar ondernemers door middel van een
«sealbag» hun geld kunnen afstorten. Begin 2020 hebben de banken en
Geldmaat na een reeks plofkraken besloten om tweederde van de
sealbagautomaten te sluiten. Banken en Geldmaat hebben in januari 2021
op advies van de politie besloten om ook de circa 400 nog beschikbare
sealbagautomaten voorlopig te sluiten. Dit ingrijpende besluit is genomen
nadat er een nieuwe vorm van plofkraak op een sealbagautomaat werd
toegepast. Door deze nieuwe vorm kunnen er niet-ontplofte explosieven
achterblijven en ontstaan er risico’s op persoonlijke ongelukken bij
gebruikers, medewerkers en passanten. Banken en Geldmaat hebben
ondertussen een structurele oplossing uitgewerkt voor het veilig verpakt
afstorten van contant geld in een sealbagautomaat. Geldmaat kon daarom
per 31 maart 2021, 260 naar Geldmaat gemigreerde sealbagautomaten
heropenen. Inmiddels zijn er 385 automaten geopend en elke week groeit
dit aantal nog. Onderdeel van de veiligheidsmaatregel is dat ondernemers
die gebruik willen maken van deze automaten een storting voortaan altijd
vooraf moeten aankondigen in hun eigen beveiligde bankomgeving.
Update SNS-automaten
Daarnaast zagen we in 2020 een verschuiving van de aanvallen naar
geldautomaten van de Volksbank. Op 25 mei 2020 besloot de Volksbank
zijn geldautomaten tijdelijk uit te zetten na een plofkraak op een
Hema-filiaal in Lisse. In juli 2020 heeft de Volksbank besloten om definitief
al zijn automaten te sluiten. Inmiddels zijn enkele instore geldautomaten
overgenomen door Geldmaat, zijn circa 40 gevelautomaten overgenomen
door een commerciële aanbieder van geldautomaten en zijn de overige
(circa 180) automaten definitief gesloten. Aan de zogeheten vijf kilometer
norm, de norm dat inwoners van Nederland binnen een straal van vijf
kilometer contant geld kunnen opnemen, wordt nog voldaan.
Het totaal aan getroffen maatregelen blijkt effectief te zijn gelet op de
daling in het aantal plofkraken op geldautomaten. Tegelijkertijd blijft het
belangrijk om dit fenomeen te monitoren, verschuivingen aan te pakken
en dient de toegang tot contant geld te worden gewaarborgd. Hiertoe en
over de uitvoering van de resterende afspraken en maatregelen van de
aanpak van plofkraken zullen we de komende tijd de dialoog met de
banken, Geldmaat, De Nederlandsche Bank, OM, politie en niet-bancaire
aanbieders van geldautomaten voortzetten.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 684, nr. 669

3