Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1463
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het bericht dat de financiële relatie tussen de gemeenten
en het rijk verstoord is (ingezonden 10 februari 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport),
mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(ontvangen 24 maart 2017). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2016–2017, nr. 1334.
Vraag 1 en 2
Hoe oordeelt u over het advies van de Raad voor de financiële verhoudingen
dat stelt dat een nieuw kabinet het financiële stelsel tussen gemeenten en het
Rijk moet vereenvoudigen? Heeft u er spijt dat u er zo’n rommeltje van heeft
gemaakt samen met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)?1 2
Kunt u uw reactie geven op de constatering van de Raad voor de financiële
verhoudingen dat de wijze waarop de huidige financiële verhoudingen zijn
vormgegeven leidt tot ondoelmatige besteding van overheidsgeld, omdat
gemeenten hun rol niet goed kunnen vervullen en hiermee het draagvlak
voor het lokaal bestuur onderuit wordt gehaald?
Antwoord 1 en 2
Er is geen sprake van een «rommeltje». De beheerders van het gemeentefonds zijn een traject tot herziening van de financiële verhoudingen gestart
(Kamerstuk 34 300 B/C, nr. 22), waarbij de focus ligt op het verkennen van de
houdbaarheid van de huidige uitgangspunten en verdeelsystematiek, zoals
deze nu gelden volgens de Financiële verhoudingswet (Fvw). Deze verkenning, waarbij het advies van de Raad voor financiële verhoudingen (Rfv)
wordt betrokken wordt in het voorjaar van 2017 door de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) aan de Tweede Kamer
aangeboden. Voor het antwoord op uw vragen verwijs ik kortheidshalve naar
dit rapport, alsmede naar de reactie die mijn ambtsgenoot van BZK heeft
gegeven (Kamerstuk 34 550 B, nr. 13) antwoord op de brief van de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken van uw Kamer van 19 januari 2017
(kenmerk 2017Z00335/2017D01500).

1
2

ah-tk-20162017-1463
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://www.skipr.nl/actueel/id29094-herzie-geldstroom-tussen-gemeenten-en-rijk.html
«Eerst de politiek, dan de techniek», Raad voor de financiële verhoudingen, januari 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe oordeelt u over de aanbeveling van de Raad voor de financiële verhoudingen dat gemeenten meerjarige zekerheid moeten krijgen over zowel het
volume als de verdeling van rijksmiddelen, gezien fluctuaties in de Rijksbegroting zwaar doorwerken op de gemeentebegroting? Hoe verhoudt dit zich
met de grote bezuinigingen die u toegepast heeft op het budget van
gemeenten? Erkent u dat de bezuinigingen die u heeft toegepast de financiële
verhoudingen tussen het Rijk en de gemeenten frustreert, aangezien de Raad
voor financiële verhoudingen aangeeft dat, als een centrale overheid wil
voorschrijven hoe gemeenten budgetten voor het sociaal domein moeten
besteden, zij er ook voor moeten zorgen dat gemeenten beschikken over een
toereikend budget voor deze voorzieningen?
Antwoord 3
Rijk en gemeenten hebben een normeringsystematiek afgesproken waarbij de
omvang van het gemeentefonds afhankelijk is van de ontwikkeling in de
rijksuitgaven («samen de trap op – samen de trap af»). Uw Kamer heeft
voorjaar 2016 het rapport «Evaluatie normeringsystematiek gemeentefonds
en provinciefonds 2010–2015» ontvangen. In het evaluatierapport zijn drie
beleidsvarianten uitgewerkt, vooral gericht op een verbetering van de
stabiliteit. Ook de Studiegroep Begrotingsruimte, waarvan u het rapport in juli
2016 heeft ontvangen, adviseert voor de volgende kabinetsperiode om de
stabiliteit te vergroten. Besluitvorming over de te kiezen variant is aan een
volgend kabinet.
Deze systematiek staat los van de omvang van het budget voor het sociaal
domein. De taakstelling op dit budget frustreert de financiële verhoudingen
tussen Rijk en gemeenten niet.
Vraag 4
De Raad voor de financiële verhoudingen waarschuwt dat geld bestemd voor
zorg niet zomaar op een hoop gegooid kan worden, gezien het voornemen
bestaat om de budgetten voor de gedecentraliseerde zorgtaken over te
hevelen naar een algemene uitkering; is het juist dat u dit voornemens bent?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 4
Bij de beleidsvrijheid van gemeenten om het sociaal domein lokaal vorm te
geven, hoort een vrije besteding van de middelen in het gemeentefonds.
Gemeenten hebben die vrijheid al met de integratie-uitkering sociaal domein.
Met de overheveling van de middelen naar de algemene uitkering wordt het
meest recht gedaan aan het uitgangspunt van vrije besteding van middelen.
Het is met die reden dat het kabinet in 2014 heeft besloten de integratieuitkering sociaal domein met ingang van uitkeringsjaar 2018 over te hevelen
naar de algemene uitkering van het gemeentefonds, tenzij dit om verdeeltechnische redenen niet mogelijk is (Kamerstuk 33 935, nr. 7).
Het kabinet heeft destijds gekozen om tijdelijk (voor 3 jaar) gebruik te maken
van een integratie-uitkering, zodat de middelen – binnen deze overgangstermijn – nog apart zichtbaar blijven op de begroting van de systeemverantwoordelijke vakminister. Dit voorjaar vindt in samenspraak met de VNG
besluitvorming plaats over de overheveling.
Vraag 5
Wanneer gaat u nu eens inzien dat het oormerken van het budget voor zorg
de enige juiste oplossing is om te zorgen dat geld dat hiervoor bestemd is,
hier ook aan uitgegeven wordt? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 5
Het kabinet is van mening dat bestedingsvoorwaarden niet passen bij het
uitgangspunt van de decentralisaties, namelijk beleidsvrijheid en bestedingsvrijheid op gemeentelijk niveau, binnen de wettelijke kaders. Daarnaast blijft
ook zonder de bestedingsvoorwaarde op hoofdlijnen zicht op het geld. De
uitgaven van gemeenten aan het sociaal domein blijven apart zichtbaar via
het Informatiesysteem voor Derden (Iv3). Financiën vormen een onderdeel
van de overall rapportage sociaal domein waarmee de belangrijkste inzichten
in het sociaal domein geschetst worden. Ook blijven de middelen in de
integratie-uitkering apart zichtbaar op de gemeentefondsbegroting. Wanneer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

zich daarbij ontwikkelingen en wijzigingen voordoen worden deze van een
toelichting voorzien.
Vraag 6
Wilt u de Kamer uw gehele reactie doen toekomen over het rapport van de
Raad voor de financiële verhoudingen over de financiële relatie tussen
gemeenten en het Rijk? Zo neen, waarom niet?
Antwoord 6
Ja, de Minister van BZK heeft die reactie toegezegd in de brief aan de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken (Kamerstuk 34 550 B, nr. 13). Zie voorts
het antwoord op de vragen 1 en 2.
Vraag 7
Welke instantie evalueert en monitort de gemeentelijke bestedingen aan de
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en jeugdzorgbeleid? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 7
De monitoring van de financiën sociaal domein vormt onderdeel van de
overall rapportage sociaal domein die jaarlijks aan uw Kamer zal worden
aangeboden. De eerste overall rapportage heeft u in mei 2016 ontvangen
(Kamerstuk 34 477, nr. 1). De overall rapportage sociaal domein wordt
opgesteld door het Sociaal en Cultureel Planbureau in opdracht van het
Ministerie van BZK. Onderdelen van de rapportage zijn het bestuurlijke deel,
dat is uitgevoerd door KPMG Plexus, en het financiële deel, dat op basis van
gegevens van het CBS en andere bronnen wordt samengesteld door het
Ministerie van BZK.
Het SCP evalueert momenteel of de doelen van de Wmo 2015 bereikt
worden. De resultaten van deze evaluatie zullen voor 1 juli 2018 aan de
Tweede Kamer aangeboden worden. De evaluatie van de doelen van de
Jeugdwet is ondergebracht bij ZonMw. ZonMw laat het evaluatieonderzoek
doen door een consortium (met Nji, stichting Alexander en RU Leonde) onder
leiding van Nivel.
Vraag 8 en 9
Kunt u voorts ingaan op de foutieve berichtgeving van het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) die becijferde dat gemeenten 1.2 miljard overhielden
aan zorggeld, terwijl dit 400 miljoen blijkt te zijn?3
Bij hoeveel gemeenten zijn er verkeerde cijfers gehanteerd door het CBS?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 8 en 9
Er zijn geen verkeerde cijfers gehanteerd door het CBS. Uit het onderzoek van
Cebeon wordt geconcludeerd dat het eerder aan uw Kamer geschetste
landelijk beeld over het geheel van het sociaal domein niet fundamenteel
wijzigt wanneer de achterliggende data van gemeenten worden geanalyseerd.
Gemeenten hebben geld overgehouden. Wel blijven de middelen voor het
overgrote deel beschikbaar als (bestemmings)reserve binnen het sociaal
domein. Verder is van belang dat het jaar 2015 nadrukkelijk als een atypisch
overgangsjaar bestempeld moet worden, op basis waarvan geen structureel
beeld gevormd kan worden.
Het beeld dat gemeenten veel middelen overhouden dient echter wel
genuanceerd te worden. AEF stelt op basis van een kwalitatieve analyse dat
de bedragen die volgen uit de gemaakte vergelijking niet goed geïnterpreteerd zijn. De belangrijkste reden hiervoor is dat de cijfers die als inkomsten
voor het sociaal domein gebruikt zijn door gemeenten niet worden gezien als
daadwerkelijke inkomsten. Voor een uitgebreide toelichting verwijs ik naar de
kamerbrief van de Minister van BZK van 28 februari 2017 over het onderzoek
naar de financiën in het sociaal domein.

3

Kamerstuk 34 477, nr. 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Vraag 10
Hoe komt het dat u niet op de hoogte was dat het CBS haar bevindingen
deels heeft gebaseerd op gegevens van het Ministerie van BZK en de
reserves van gemeenten niet blijken te kloppen?
Antwoord 10
De veronderstellingen in deze vraag kloppen beide niet.
Vraag 11
Wat is uw reactie op de uitspraak van wethouder M. Leisink die aangeeft dat
de uitgavenramingen al jaren niet kloppen en het Ministerie van BZK hiervan
op de hoogte is? Wat gaat u hieraan doen? Kunt u uw antwoord toelichten?4
Antwoord 11
In de Periodieke Onderhoudsrapporten (POR’s) bij de begroting van het
gemeentefonds wordt al meerdere jaren geconstateerd dat de bedragen
waarmee het verdeelmodel gemeentefonds rekening houdt op de voor het
sociaal domein relevante clusters verschillen van de werkelijke uitgaven op
die clusters. Ik veronderstel dat de heer Leisink op deze verschillen doelt. Ik
laat de kwalificatie «niet kloppen» voor zijn rekening. Met het oog op de
komst van de decentralisaties is ervan afgezien de verdeling van het
gemeentefonds op de genoemde onderdelen nader te bezien. Aanvullend
onderzoek is nodig of herijking wenselijk is. Een dergelijk onderzoek is echter
pas opportuun wanneer een aantal jaren in het gedecentraliseerde sociaal
domein gewerkt is, zodat een betrouwbare meerjarenreeks voorhanden is.

4

http://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/nieuws/1-2-miljard-over-op-zorg-echtniet.9557663.lynkx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4