Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

33 279

Internationale militaire samenwerking

Nr. 310

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 februari 2016
Hierbij bieden wij u de kabinetsreactie aan op het advies «Inzet van snelle
reactiemachten» (nr. 96, oktober 2015) van de Adviesraad Internationale
Vraagstukken (AIV) (Kamerstuk 29 521, nr. 301).
Hiermee wordt mede tevens vervolg gegeven aan de rapportage van de
Minister van Defensie over internationale samenwerking d.d. 30 oktober jl.
en het verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken d.d.
12 november jl.
Deze kabinetsreactie zal tevens aan de voorzitter van de AIV en de
voorzitter van de Eerste Kamer worden gezonden.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

kst-29521-310
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 521, nr. 310

1

Kabinetsreactie op AIV advies «Inzet van snelle reactiemachten»
Het kabinet dankt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) voor
het zeer leesbare en nuttige advies «Inzet van snelle reactiemachten»
(advies nr. 96, oktober 2015), dat voortbouwt op eerdere adviezen van de
AIV over dit onderwerp. De AIV heeft dit advies in een relatief kort
tijdsbestek uitgebracht. Dit wordt zeer gewaardeerd.
Het advies verschijnt in een periode waarin de geopolitieke en veiligheidscontext van Europa in sterke mate is veranderd. In de veranderde
veiligheidsomgeving moet Europa meer verantwoordelijkheid nemen en
snel kunnen handelen, ook met het beschikbare militair instrumentarium.
De uitdagingen die daarmee gepaard gaan, zijn van zowel Europese als
nationale aard. De heldere uiteenzetting, analyse en aanbevelingen van de
AIV scherpen de gedachten van het kabinet en dragen bij aan het politieke
en maatschappelijke debat over dit onderwerp.
Het kabinet is bereid alle opties te onderzoeken waarmee belemmeringen
voor de inzet van snelle militaire reactiemachten, zoals de EU Battlegroup
ende NATO Response Force / Very High Readiness Joint Task Force (NRF/
VJTF), kunnen worden weggenomen. Met dit uitgangspunt geeft het
kabinet hierbij een reactie op de conclusies en aanbevelingen van de AIV,
gerelateerd aan de hoofdvraag van de adviesaanvraag.
In deze brief gaat het kabinet ook in op het verzoek van het lid Segers om
het soevereiniteitsvraagstuk in relatie tot verdergaande internationale
samenwerking, de uitgangspunten daarvoor, het aangepaste toetsingskader en de artikel 100-procedure te betrekken. Het kabinet geeft hiermee
vervolg aan de toezegging van de Minister van Defensie in de rapportage
over internationale militaire samenwerking (Kamerstuk 33 279, nr. 16) van
30 oktober 2015.
Hoofdvraag
Zijn er verdere aanpassingen nodig van nationale en internationale
procedures om de besluitvorming over het gebruik van snel
inzetbare militaire eenheden te vergemakkelijken en beter in lijn te
brengen met de noodzakelijke snelheid van handelen en zo ja,
welke?
In het advies concludeert de AIV dat het uitblijven van de inzet van de
Battlegroups en de NRF/VJTF niet wordt veroorzaakt door de nationale of
internationale besluitvormingsprocedures. Volgens de AIV is er wel een
oorzakelijk verband tussen het uitblijven van inzet en de terughoudendheid van lidstaten om militaire eenheden ter beschikking te stellen.
Ook stelt de AIV dat een verandering van de opzet en het concept van de
Battlegroups inzet waarschijnlijker maakt.
Het kabinet is er nog niet van overtuigd dat wijziging van de opzet en het
concept van de Battlegroups inzet waarschijnlijker maakt. De AIV
concludeert terecht dat de lidstaten onvoldoende politieke bereidheid
hebben om militaire eenheden ter beschikking te stellen voor snelle
reactiemachten. Deze terughoudendheid wordt grotendeels veroorzaakt
door veelal dieper gelegen verschillen van inzicht van de lidstaten over de
gewenste rol van EU op het gebied van crisismanagement. Terecht stelt
de AIV dat ook verschillen in militair-strategische cultuur een rol spelen,
evenals operationele en financiële motieven. De politieke wil van de
lidstaten om de Battlegroups in te zetten is derhalve cruciaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 521, nr. 310

2

Aanbeveling 1
De AIV acht het noodzakelijk dat in de EU wordt bezien in hoeverre
er mogelijkheden bestaan om de opzet en het concept van de
Battlegroups te wijzigen door uitsluitend permanente samenwerkingsverbanden op defensiegebied zoals de Visegrad-group, de
Weimar-samenwerking of de JEF te benutten. Dit effect wordt nog
sterker indien de deelnemende landen steeds dezelfde eenheden ter
beschikking zouden stellen. Deze Battlegroups zouden altijd in
combinatie met militaire eenheden van een of meer grote landen te
weten Frankrijk, Duitsland of het VK moeten optreden, waardoor hun
slagkracht en geloofwaardigheid wordt vergroot.
Het kabinet is het gedeeltelijke eens met de aanbeveling van het AIV. Het
samenstellen van snelle reactiemachten uit vaste regionale samenwerkingsverbanden vereenvoudigt de afstemming en verhoogt de interoperabiliteit. Voorts streeft Nederland er altijd naar om samen met een groot
land bij te dragen aan een snelle reactiemacht. Tegelijkertijd acht het
kabinet het niet wenselijk om altijd dezelfde eenheden ter beschikking te
stellen. Bij de toewijzing van eenheden aan snelle reactiemachten moet
altijd rekening worden gehouden met nationale taken, lopende operaties,
training en oefening, en recuperatie. Daarom is het niet mogelijk om
steeds dezelfde eenheden toe te wijzen aan bepaalde snelle reactiemachten.
Aanbeveling 2
De AIV meent dat het alleszins de moeite waard is de permanente
gestructureerde samenwerking te agenderen voor het Nederlandse
EU-voorzitterschap. De permanente gestructureerde samenwerking
kan een model zijn om groepen landen de ruimte te geven nauwere
samenwerking te zoeken voor de uitvoering van Battlegroupoperaties dan wel voor operaties in combinatie met de Battlegroups.
Het kabinet hecht eraan om een duidelijk onderscheid te maken tussen de
mogelijkheden voor permanente gestructureerde samenwerking in het
kader van artikel 42, lid 6 van het verdrag betreffende de Europese Unie
(VEU) enerzijds en de mogelijkheden voor versterkte samenwerking in het
kader van artikel 42, lid 5 VEU anderzijds.
De permanente gestructureerde samenwerking uit artikel 42, lid 6 VEU
wordt in artikel 46 VEU uitgewerkt. Artikel 46 maakt het mogelijk voor
lidstaten om verdergaande verbintenissen aan te gaan, die zijn gericht op
de uitvoering van de meest veeleisende taken. Zoals de AIV stelt, is
gestructureerde samenwerking vooral gericht op de verbetering van
materiele defensiecapaciteiten. Verbeterde materieelsamenwerking wordt
als de basis gezien van meer operationele samenwerking, waaronder de
inzet van snelle reactiemachten.
Artikel 42, lid 5 VEU en artikel 44 VEU voorzien in operationele samenwerking. In deze verdragsartikelen is vastgelegd dat de uitvoering van een
bepaalde (militaire of civiele) GVDB-operatie kan worden toevertrouwd
aan een groep lidstaten. Artikel 44 VEU kan een modaliteit zijn bij
uitvoering van een Battlegroup operatie. De samenwerking van een groep
van lidstaten in een Battlegroup is echter al vastgelegd in het Battlegroup
concept. Artikel 44 VEU biedt geen meerwaarde op het gebied van de
samenstelling en training van de Battlegroup. Bovendien betwijfelt de AIV
terecht of toepassing van artikel 44 VEU tijdwinst zou opleveren. Deze en
andere bedenkingen hebben ertoe geleid dat binnen de EU de uitwerking
van artikel 44 nog niet is voltooid. Tevens is nog onduidelijk hoe dit
verdragsartikel in de praktijk moet worden toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 521, nr. 310

3

Voorts is er onduidelijkheid over de operaties in bijvoorbeeld VN-kader in
combinatie met de Battlegroup. Het kabinet ziet goede mogelijkheden
voor de Battlegroup als «overbruggingsmacht» (ter voorbereiding op een
VN-vredesoperatie), of inzet parallel aan een lopende VN-vredesoperatie.
In deze gevallen moet de Battlegroup wel vallen onder de bestaande
EU-bevelsstructuur en politieke overzichtsprocedures. In een andere
variant maakt de Battlegroup integraal onderdeel uit van een
VN-vredesoperatie en valt daarmee ook onder de VN-bevelsstructuur en
overzichtsprocedures. Uit het oogpunt van politiek-strategische
aansturing en militaire operationele haalbaarheid is het kabinet geen
voorstander van deze laatste constructie.
Naar verwachting zal er tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap in de
eerste helft van 2016 geen discussie worden gevoerd over permanente
gestructureerde samenwerking of over artikel 44 VEU. De agenda op
veiligheids- en defensiegebied zal worden bepaald door de Hoge
Vertegenwoordiger voor het buitenland- en veiligheidsbeleid. Het kabinet
zou het verwelkomen als de permanente gestructureerde samenwerking
een element zou vormen van de discussie bij de presentatie en verdere
uitwerking van de nieuwe EU buitenland- en veiligheidsstrategie, die
thans wordt opgesteld door de Hoge Vertegenwoordiger en medio 2016
gereed zal zijn.
Aanbeveling 3
De AIV is van mening dat een verdubbeling van de gereedstellingsperiode van de Battlegroups van zes naar 12 maanden bijdraagt aan
de continuïteit van de Battlegroups. Hiermee worden bovendien
kosten bespaard.
Een verdubbeling van de operationele gereedstellingsperiode draagt
inderdaad bij aan de continuïteit en aan een eventuele kostenvermindering. Het kabinet wijst er wel op dat een langere gereedstellingsperiode
zal leiden tot meer oefeningen. Daarnaast zal bij de toewijzing van
eenheden aan een snelle reactiemacht met een lange gereedstellingstermijn rekening moeten worden gehouden met de nationale planning en
bestaande (internationale) verplichtingen. Daarom kan een langere
gereedstellingsperiode niet zonder voorbereidingstijd worden ingevoerd.
Aanbeveling 4
De AIV beschouwt de gebrekkige operationele aansturing – het
ontbreken van een Europees hoofdkwartier – als een belangrijke
oorzaak voor het niet uitvoeren van Battlegroup-operaties. Daarom
zou de operationele en planningscapaciteit van de EU moeten
worden versterkt door bij wijze van eerste stap de oprichting van een
Military Planning and Conduct Capability als militaire pendant van
de Civilian Planning and Conduct Capability. Idealiter zouden beide
capaciteiten geïntegreerd kunnen worden.
Zoals de AIV in het advies terecht stelt, ontbreekt een permanente faciliteit
voor de operationele planning en aansturing van militaire EU-operaties
vanuit Brussel. Een dergelijke faciliteit bestaat wel voor civiele missies, te
weten: het Civilian Planning and Conduct Capability (CPCC). Bij militaire
operaties is het altijd noodzakelijk om de operationele plannings- en
aansturingscapaciteit tijdig te activeren. Echter, volgens de vastgestelde
EU-procedures kan dit pas nadat een Raadsbesluit voor de inrichting van
een operatie is genomen, waardoor in het voortraject belangrijke
planningstijd verloren gaat.
Het kabinet deelt de mening van de AIV dat de tijd niet rijp is voor
oprichting van een volwaardig, permanent en separaat Europees militair

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 521, nr. 310

4

hoofdkwartier. Tegelijkertijd is het wel noodzakelijk de militaire planningsen aansturingcapaciteit te verbeteren, mogelijk door deze te integreren
met het CPCC.
Aanbeveling 5
Naar het oordeel van de AIV kan de besluitvormingsprocedure voor
de inzet van Battlegroups bekort worden door de opstelling van het
Crisis Management Concept aan een tijdslimiet te binden, bijvoorbeeld tien dagen, zodat de volgende stappen in het besluitvormingsproces snel genomen kunnen worden.
De AIV merkt terecht op dat er tijdswinst is te behalen in het proces van
het opstellen van een Political Framework for Crisis Approach (PFCA) tot
aan het vaststellen van een Crisis Management Concept (CMC). Aan dit
langdurige proces liggen verschillende perspectieven van de lidstaten op
crisismanagement ten grondslag. Deze verschillen van inzicht leidden er
de afgelopen jaren toe dat operationele elementen steeds vaker in detail
worden opgenomen in CMC’s. Hierdoor vervaagt het verschil tussen het
politiek-strategisch CMC en het op de uitvoering gerichte Operational Plan
(OPLAN).
De suggestie van de AIV om het opstellen van een CMC aan een tijdslimiet te verbinden acht het kabinet een interessante gedachte. Het
kabinet wijst er wel op dat het proces voorafgaand aan de totstandkoming
van het CMC daarmee niet aan een tijdslimiet wordt verbonden, terwijl de
fase van het proces waarin het PCFA wordt opgesteld veel tijd in beslag
neemt, onder meer vanwege internationale afstemming. Een tijdslimiet
voor het opstellen van een PFCA zou ook kunnen worden overwogen,
maar van belang is wel dat de kwaliteit van PFCA’s en CMC’s leidend blijft.
Aanbeveling 6
Bij de volgende herziening van het Athena-mechanisme in 2017 zou
een groter deel van de kosten van Battlegroup-operaties gemeenschappelijk gefinancierd moeten worden. Op zijn minst zouden de
transportkosten naar en van het operatiegebied hiervan onderdeel
moeten gaan uitmaken. Tevens zouden in 2017 afspraken gemaakt
moeten worden over een meerjarig traject waarin het aandeel dat
voor gemeenschappelijke financiering in aanmerking komt geleidelijk toeneemt zoals kosten voor oefeningen en certificering en de
aanschaf van gemeenschappelijke capaciteiten. De AIV adviseert om
voor financiering van de NRF/VJTF in de NAVO een gemeenschappelijk fonds op te richten.
Het kabinet is voorstander van een verbeterde werking van het Athenamechanisme. Het kabinet stelt zich daarbij kritisch positief op over
eventuele verbeteringen van het mechanisme en kijkt daarbij naar zowel
de kosten als baten. Het is daarbij wel de vraag of bijvoorbeeld verruiming
van het Athena-mechanisme zou leiden tot snellere toezeggingen door
lidstaten voor bijdragen aan militaire EU-operaties. Bij toezeggingen aan
dergelijke operaties speelt vooral politieke wil een belangrijke rol. De
huidige regelgeving van het Athena-mechanisme biedt al de flexibiliteit
om op ad hoc basis te besluiten om tekorten aan specifieke kritische
capaciteiten (bijvoorbeeld medische verzorging) gemeenschappelijk te
financieren. Het kabinet juicht deze flexibiliteit toe en is bovendien
voorstander om mogelijkheden om de verbetering van de beschikbaarheid van dergelijke kritische capaciteiten nader te onderzoeken.
Door een tijdelijke regeling tot eind 2016 komen de kosten van het
transport van de Battlegroup naar het operatiegebied thans in aanmerking
voor gemeenschappelijke financiering. Het kabinet wil er bij de volgende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 521, nr. 310

5

herziening van het Athena-mechanisme in 2017 naar streven om de
transportkosten naar en van het operatiegebied bij inzet van de Battlegroup voortaan standaard deel te laten uitmaken van de gemeenschappelijke kosten.
Het kabinet ziet voor de gemeenschappelijke financiering voor oefeningen
en certificering via het Athena-mechanisme alleen mogelijkheden als er
generieke eisen voor de gereedstelling van de Battlegroups worden
gedefinieerd. Tot op heden zijn de deelnemende landen aan een Battlegroup zelf verantwoordelijk voor de gereedstelling. Voordat gemeenschappelijke financiering voor oefeningen en certificering kan worden
besproken tijdens de volgende Athena-herziening, moet er eerst overeenstemming worden bereikt over generieke eisen voor gereedstelling. Het
kabinet is bereid om samen met de andere lidstaten te spreken over het
vaststellen van deze eisen.
De aanschaf van gemeenschappelijke capaciteiten is al voorzien onder het
Athena-mechanisme wanneer het gemeenschappelijk gebruik in een
militaire GVDB-operatie betreft. De EU verwerft niet zelfstandig operationele capaciteiten.
In NAVO-kader stuurt het kabinet aan op een eerlijke lastenverdeling. De
kosten van de gereedstelling van eenheden komen voor rekening van de
bijdragende landen. Het ontvangende land moet de kosten betalen die ter
plaatse worden gemaakt, zoals de transport- en legeringskosten. Ten
slotte moeten kosten die niet redelijkerwijs door individuele bondgenoten
kunnen worden gedragen, zoals de kosten van het strategische transport,
worden betaald uit de gemeenschappelijke NAVO-financiering. Door de
kosten zo te verdelen, wordt een eerlijke lastenverdeling verzekerd. Het
kabinet constateert dat er in de NAVO thans noodzaak noch animo is om
additionele gemeenschappelijke fondsen op te richten.
Aanbeveling 7
De AIV acht het noodzakelijk dat in de NAVO wordt bezien in
hoeverre het noodzakelijk is om de plannings-en besluitvormingsprocedures voor de inzet van de VJTF verder aan te passen om snel
en effectief te kunnen reageren op mogelijke dreigingen.
Het kabinet onderschrijft deze suggestie van de AIV. De paraatheid en
inzetbaarheid van de NAVO-strijdkrachten worden thans verbeterd. Echter,
de zeer snelle inzet van eenheden is alleen mogelijk als de operationele
planning en politieke besluitvorming naadloos op elkaar aansluiten. Voor
de geloofwaardigheid en de effectiviteit van de NAVO is het van belang
dat het politieke besluitvormingsproces in zowel de NAVO als de
hoofdsteden is afgestemd op de zeer snelle inzetbaarheid van de VJTF.
Aanbeveling 8
De AIV acht het zinvol dat de Ministers van Defensie in de EU en in
de NAVO regelmatig politieke oefeningen (POLEX) houden om de
besluitvormingsprocedures te testen.
Het kabinet is voorstander van regelmatige oefeningen op politiek niveau
om de besluitvormingsprocedures over snelle reactiemachten te testen.
Het kabinet vindt dat zowel de ministers van Defensie als de ministers van
Buitenlandse Zaken bij dergelijke oefeningen in EU- en NAVO-kader
moeten worden betrokken.
Zoals de AIV zelf vermeldt, zijn in EU-verband op ministerieel niveau al
enkele malen dergelijke scenario-oefeningen op politiek niveau (Political
Exercise, POLEX) gehouden om bewindspersonen bekend te maken met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 521, nr. 310

6

het besluitvormingsproces voor de inzet van de EUBG. Tijdens het
Nederlandse EU-voorzitterschap wil Nederland een POLEX organiseren
voor de door Duitsland geleide EUBG die in de tweede helft van 2016
wordt gereedgesteld en waar Nederland aan zal deelnemen. Thans wordt
met Duitsland overlegd over de mogelijkheden van het organiseren van
een dergelijke POLEX.
Het kabinet deelt de opvatting van de AIV dat politieke oefeningen op
ministerieel niveau ook in NAVO-kader moeten worden georganiseerd.
Dergelijke oefeningen dragen bij aan de totstandkoming van een soepel
besluitvormingsproces. Hiertoe zalSecretaris-generaal Stoltenberg op
verzoek van onder meer Nederland met een voorstel komen.
Aanbeveling 9
De AIV acht het van belang dat de parlementen van de lidstaten van
de EU stevig investeren in de interparlementaire contacten. Ook
dient de positie van de IPC te worden versterkt en waar nodig
geïnstitutionaliseerd. De parlementen van de verschillende permanente samenwerkingsverbanden op defensiegebied zouden een
parlementair netwerk van Standing Committees in wisselende
samenstelling kunnen oprichten. Deze zouden op korte termijn
bijeen geroepen kunnen worden om op handen zijnde militaire
operaties te bespreken. In deze commissies zouden ook periodiek de
voortgang van de internationale defensiesamenwerking en
mogelijke inzetscenario’s aan de orde kunnen komen.
Het kabinet neemt met interesse kennis van deze aanbeveling om de
parlementaire samenwerking op defensiegebied te versterken. Het kabinet
is zich ervan bewust dat dit een zaak is van het parlement zelf, maar is
bereid om dit idee waar mogelijk te ondersteunen.
Aanbeveling 10
De AIV adviseert het parlement jaarlijks uitgebreid stil te staan bij het
moment van het toewijzen van Nederlandse eenheden aan de EU
Battlegroups en de NRF/VJTF. Niet alleen de Vaste Commissie voor
Defensie maar ook de Vaste Commissie voor Buitenlandse Zaken van
de Tweede Kamer dient hieraan aandacht te besteden. De AIV acht
het van belang dat deze commissie vroegtijdig is betrokken,
vanwege de prominente rol die het speelt in de parlementaire
behandeling van de artikel 100-brief. Naast de militair-operationele
aspecten dient in het overleg tussen regering en parlement ook
nadrukkelijk aandacht te worden besteed aan de verschillende
inzetscenario’s in combinatie met een analyse van de actuele
veiligheidssituatie en mogelijke crisisgebieden waar een inzet aan de
orde kan komen.
Het kabinet deelt de opvatting van de AIV dat ook de Vaste Commissie
voor Buitenlandse Zaken van de Tweede Kamer nauwer zou kunnen
worden betrokken bij de jaarlijkse notificatie over de militair-operationele
aspecten van de toewijzing van Nederlandse militaire eenheden. Het
kabinet is zich er echter van bewust dat het een zaak is van het parlement
om te besluiten op welke wijze het welke onderwerpen wil behandelen.
In antwoord op de tweede deelvraag uit de adviesaanvraag, stelt de AIV
dat het in de fase van toewijzing van Nederlandse eenheden niet mogelijk,
wenselijk en noodzakelijk is om vooruit te lopen op enkele elementen uit
het Toetsingskader in de artikel-100 procedure. In diezelfde lijn acht het
kabinet het niet opportuun aandacht te besteden aan mogelijke inzetscenario’s. Als er geen zicht is op een concrete inzet, zou het politieke debat
een te hoog speculatief gehalte krijgen. Dergelijke speculatieve discussies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 521, nr. 310

7

zouden voorts de kwaliteit van het politieke debat ondermijnen wanneer
een snelle en flexibele reactie in een urgente crisissituatie geboden is en
besluitvorming hierover conform artikel 100 of artikel 97 van de Grondwet
aan de orde is.
Aanbeveling 11
De AIV is van oordeel dat voor effectieve snelle militaire inzet open
communicatie naar het parlement van het grootste belang is, zowel
voor een artikel 100 GW situatie als bij artikel 97 GW. Daarom is de
AIV voorstander van het zo royaal mogelijk informeren en maximaal
betrekken van de volksvertegenwoordiging indien militaire inzet aan
de orde is. Dat geldt ook voor de inzet van de VJTF in een artikel
5-situatie of bij oplopende spanningen. Indien het niet mogelijk is de
Kamer vooraf in de openbaarheid te informeren, dan acht de AIV het
noodzakelijk dit vertrouwelijk te doen waarna een publiek debat zo
snel mogelijk dient plaats te vinden.
Het kabinet heeft, bij monde van de Minister van Defensie, al eerder een
toelichting gegeven op de parlementaire betrokkenheid bij de inzet van de
VJTF (Verslag bijeenkomst NAVO-ministers van Defensie op 24 en 25 juni
2015 te Brussel, Kamerstuk 28 676 nr. 226). Zoals ook vermeld in de brief
over parlementaire betrokkenheid bij de inzet van de VJTF van 27 januari
2015 (Kamerstuk 29 521, nr. 279) zal het kabinet altijd trachten de Kamer
zo volledig mogelijk te informeren voordat de VJTF wordt ingezet. Op
grond van artikel 100 van de Grondwet zullen Nederlandse (VJTF-)eenheden doorgaans niet voor crisisbeheersing worden ingezet voordat de
regering aan de hand van het Toetsingskader informatie heeft verstrekt
aan de Kamer.
De VJTF kan ook worden ingezet in het licht van oplopende spanningen of
in het geval van een artikel 5-situatie uit het NAVO-verdrag. In dit geval is
er sprake van de verdediging van het Koninkrijk en zijn bondgenoten.
Deze taak valt niet onder artikel 100 van de Grondwet en er bestaat
daarom geen verplichting de Kamer voorafgaand aan inzet te informeren,
maar het kabinet zal wel altijd trachten dat te doen. Gezien de mogelijkheid dat de VJTF zeer snel moet reageren op een dreiging, is het echter
mogelijk dat de Kamer pas wordt geïnformeerd als de VJTF-eenheden al
onderweg zijn naar het inzetgebied.
Het moge duidelijk zijn dat het kabinet voorstander is van verdere
operationalisering van snelle reactiemachten, opdat zij ook snel ingezet
kunnen worden in crises. De aanbevelingen die de AIV hiertoe aanreikt
vormen een constructieve bijdrage aan het verdere beleidsproces, zowel
nationaal als in EU- en NAVO-kader. Dit jaar zal de operationalisering van
snelle reactiemachten onder meer aan de orde komen tijdens een seminar
dat op 12 februari a.s. met de AIV wordt georganiseerd, een seminar op
14–15 maart a.s. in het kader van het Nederlandse EU-voorzitterschap,
alsmede tijdens de Inter-Parlementaire Conferentie voor het GBVB/GVDB
op 6–8 april a.s.
Soevereiniteit en internationale militaire samenwerking
Tijdens de behandeling van de defensiebegroting op 13 november 2014
heeft het lid Segers (ChristenUnie) het kabinet gevraagd nader in te gaan
op het soevereiniteitsvraagstuk in relatie tot verdergaande internationale
samenwerking, de uitgangspunten daarvoor, het aangepaste toetsingskader en de artikel 100-procedure (Handelingen II 2014/15, nr. 24, item 17).
De Minister van Defensie heeft in de rapportage over internationale
militaire samenwerking van 30 oktober jl. toegezegd dat daarop zou
worden ingegaan in de reactie op dit AIV-advies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 521, nr. 310

8

De internationale samenwerking op defensiegebied blijft zich ontwikkelen.
De Kamer is met de rapportage van 30 oktober jl. geïnformeerd over deze
ontwikkelingen, alsmede de doelstellingen van en de criteria voor
internationale militaire samenwerking. Deze ontwikkelingen nemen niet
weg dat besluiten over de inzet van de Nederlandse krijgsmacht onveranderd een nationale, soevereine afweging zijn. Dit geldt voor de inzet
van militaire eenheden voor de handhaving of bevordering van de
internationale rechtsorde, maar ook voor de inzet van militaire eenheden
voor de (collectieve) verdediging.
Hierbij moeten twee kanttekeningen worden gemaakt. De eerste is dat er
in het geval van inzet voor de collectieve verdediging verdragsrechtelijke
verplichtingen bestaan, zoals vastgelegd in artikel 5 van het NoordAtlantisch Verdrag en artikel 42, zevende lid VEU. Daarnaast zijn ook
politieke factoren van invloed. Internationale afspraken over de samenstelling van multinationale eenheden en de vervlechting van militaire
capaciteiten zijn niet vrijblijvend. Het is van belang dat partnerlanden
waarmee wordt samengewerkt erop kunnen vertrouwen dat eenheden
niet worden teruggetrokken op het moment dat inzet aan de orde is.
Vanwege de reputatie van Nederland als betrouwbare partner zou het
terugtrekken van Nederlandse eenheden alleen zijn gerechtvaardigd in
buitengewone omstandigheden. De Kamer wordt mede daarom jaarlijks
geïnformeerd over de eenheden die Nederland gereedstelt voor bijdragen
aan de EUBG en de NRF/VJTF. In de reactie op aanbeveling 10 van de AIV
is daar nader op ingegaan.
De tweede kanttekening is dat soevereiniteit niet alleen gaat over gezag
binnen een staat, maar ook over handelingsvermogen. Soevereiniteit in
engere zin behelst de onafhankelijkheid van een staat in de internationale
omgeving. In de moderne lezing heeft soevereiniteit zowel betrekking op
effectief statelijk gezag binnen de landsgrenzen als op de internationale
bevordering van veiligheid en nationale belangen. Het kabinet beschouwt
handelingsvermogen daarom als een wezenlijk onderdeel van ons
soevereiniteitsbegrip. Internationale militaire samenwerking kan het
handelingsvermogen, en daarmee de soevereiniteit, vergroten. In de
reactie van het kabinet op het AIV-advies over Europese Defensiesamenwerking van 11 mei 2012 (Kamerstuk 33 279, nr. 2) en de brief over
internationale militaire samenwerking van 7 maart 2013 (Kamerstuk
33 279, nr. 4) is hier nader op ingegaan.
Het lid Segers heeft in het genoemde begrotingsdebat ook verwezen naar
artikel 100 van de Grondwet. Artikel 100 is van toepassing bij de inzet of
het ter beschikking stellen van de krijgsmacht ter handhaving of bevordering van de internationale rechtsorde. Daaronder is begrepen de inzet
of het ter beschikking stellen van de krijgsmacht voor humanitaire
hulpverlening in geval van gewapend conflict. Het Toetsingskader is
hiervan de praktische uitdrukking. Artikel 100 is aan de orde als Nederland
deelneemt aan een internationale crisisbeheersingsoperatie, waarbij in
het bijzonder de volgende criteria een rol spelen:
– de uitzending of terbeschikkingstelling van militaire eenheden
geschiedt ter handhaving of bevordering van de internationale
rechtsorde;
– de voorgenomen uitzending van troepen betreft militairen die als
eenheid worden uitgezonden;
– de militairen zullen in de uitoefening van hun taak wellicht ook
wapengeweld moeten toepassen of lopen het risico daaraan te worden
blootgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 521, nr. 310

9

In de brief over de Nederlandse deelname aan vredesmissies van
22 januari 2014 (Kamerstuk 29 521, nr. 226) is nader ingegaan op de
toepassing van de artikel 100 procedure en het Toetsingskader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 521, nr. 310

10