Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2714
Vragen van het lid Van den Hul (PvdA) aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over consequenties van de corona-crisis voor
examenkandidaten in het voortgezet speciaal onderwijs bij de
slaag-zakregeling die via een staatsexamen hun diploma moeten behalen
(ingezonden 10 april 2020).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media)
(ontvangen 6 mei 2020).
Vraag 1
Welk deel van de 5200 kinderen op de basisscholen en middelbare scholen in
Nederland die volgens een peiling van de Algemene Vereniging Schoolleiders
(AVS) momenteel onvindbaar zijn, staat ingeschreven op een school voor
(voortgezet) speciaal onderwijs?1 Erkent u dat het in kaart brengen en houden
van kinderen een extra taak neerlegt bij onderwijspersoneel, waaronder
leraren? Zo ja, vindt u het aannemelijk dat er een verband kan bestaan tussen
uit beeld geraakte kinderen en scholen waar het lerarentekort relatief groot
is? In hoeverre heeft u hierbij ook gevolgen voor kansen van betrokken
examenkandidaten in beeld?
Antwoord 1
Uit een monitoring die recent georganiseerd is met verschillende onderwijspartijen2 blijkt dat als het gaat om kinderen die buiten beeld zijn, er ongeveer
1.750 leerlingen in het primair onderwijs (waarvan 40 procent in het speciaal
basisonderwijs of (voortgezet) speciaal onderwijs), 2.900 leerlingen in het
voortgezet onderwijs en 4.400 studenten in het middelbaar beroepsonderwijs
buiten beeld zijn. Het gaat daarbij om ongeveer 175 leerlingen in het speciaal
basisonderwijs en 500 leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs die
buiten beeld zijn. Het verband tussen uit beeld geraakte kinderen en scholen
waar het lerarentekort relatief groot is, is niet meegenomen in de monitor.
Daarover kan ik geen uitspraken doen.

1

«Meeste leerlingen in beeld bij scholen, met 5200 nog geen contact» (NPO Radio 1, 09 Apr
2020; https://www.nporadio1.nl/binnenland/22953-5200-leerlingen-buiten-beeld-geenonderwijskwestie-maar-een-veiligheidskwestie).
2
De cijfers die hier worden genoemd zijn afkomstig uit week 16 en worden opgesteld door de
volgende betrokken onderwijspartijen: VNG, OCW, SZW, VWS, AVS, Brancheorganisatie
Kinderopvang, Lecso, Visio, Bartimeus, PO-Raad, VO-raad, MBO Raad en PrO.

ah-tk-20192020-2714
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Als leerlingen normaal gesproken niet op school komen, is het ook aan de
school om contact te leggen met de betreffende leerling. Dat is onveranderd.
In deze tijd kan het wellicht wel meer tijd vragen, maar dat is in deze situatie
met meer zaken het geval. Naast het digitale contact is het belangrijk dat
scholen met ouders en leerling in gesprek blijven over de aanwezigheid bij de
(digitale) lessen. Als een leerling buiten beeld raakt, kan de school de
leerplichtambtenaar inschakelen. Deze kan behulpzaam zijn bij het herstellen
van het contact vanuit de gedeelde maatschappelijke zorg.
Vraag 2
Welke rol spelen de aanvragen voor extra laptops die SIVON niet honoreert3
bij het contact dat scholen verliezen met groepen van hun scholieren? Hoe
beoordeelt u in dat licht de toereikendheid van het beschikbare budget voor
de extra digitale hulpmiddelen?
Antwoord 2
Ik vind het van groot belang dat in deze bijzondere tijden alle leerlingen
digitaal onderwijs op afstand kunnen volgen. Leerlingen moeten daarvoor
over een device kunnen beschikken. Omdat niet alle aanvragen voor devices
bij SIVON in de eerste fase gehonoreerd konden worden, heb ik aanvullend
op de mogelijkheden die scholen en gemeenten al hebben € 3,8 mln
beschikbaar gesteld, waarmee SIVON zoveel mogelijk devices in kan kopen
en verdelen. Hierover heb ik u op 4 mei per brief geïnformeerd. Daarnaast
zijn verschillende initiatieven in de samenleving, van het bedrijfsleven en de
overheid gebundeld. In het initiatief Allemaal Digitaal worden gebruikte
laptops ingezameld, opgeknapt en verdeeld over de leerlingen die ze het
hardst nodig hebben.
Vraag 3
Deelt u de mening dat examenkandidaten in het voortgezet speciaal
onderwijs een gelijke kans verdienen op het behalen van hun diploma ten
opzichte van de examenkandidaten in het reguliere voortgezet onderwijs?
Antwoord 3
Zoals ook toegelicht in de Kamerbrief4 die ik aan uw Kamer heb gestuurd
over examinering in het voortgezet speciaal onderwijs (vso) staat voor mij
voorop dat alle eindexamenkandidaten, waaronder vso-leerlingen, recht
hebben op een volwaardig diploma, dat dezelfde toegang biedt tot het
vervolgonderwijs. Voor diplomering gelden dezelfde exameneisen ook al kan
de route naar het diploma verschillen. Het merendeel van de vso scholen
heeft zelf geen examenlicentie en deze leerlingen nemen daarom deel aan het
staatsexamen om hun diploma te behalen.
Vraag 4
In hoeverre kan de omstandigheid dat examenkandidaten van het voortgezet
speciaal onderwijs staatsexamens moeten afleggen in de vorm van (schriftelijke en/of) mondelinge college-examens, nu voor hen juist afbreuk doen aan
hun mogelijkheid om te laten zien wat zij in huis hebben, doordat zwaardere
exameneisen worden gehandhaafd dan ditmaal gebeurt bij het reguliere
voortgezet onderwijs?5
Antwoord 4
Het klopt niet dat er zwaardere exameneisen worden gehandhaafd voor
vso-leerlingen die het staatsexamen afleggen dan voor leerlingen in het
regulier vo. Zowel in het reguliere vo als bij het staatsexamen is er dit jaar
geen centraal examen. Eindexamenleerlingen behalen het diploma op basis
van dezelfde inhoudelijke eisen, namelijk op basis van het schoolexamen of
het college-examen. Het college-examen vervangt bij het staatsexamen het

3

Brief SIVON «Geen toekenning laptops» (https://content.mailplus.nl/m2/links/sivon/txt423666/
bkqhtdv9YJKpDrc).
Reactie op moties en vragen over o.a. examinering in het vso, voortkomend uit het notaoverleg
onderwijs en corona van 29 april jl.
5
Brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media d.d. 8 april 2020 over de
slaag-zakregeling voortgezet onderwijs (Parlisnummer 2020D13511).
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

schoolexamen zoals dat wordt afgenomen in het regulier vo en voldoet
daarmee aan dezelfde inhoudelijke eisen.
Ik realiseer mij dat de unieke situatie van dit jaar voor alle eindexamenleerlingen de examens extra spannend kan maken. Dit geldt ook zeker voor
vso-leerlingen, voor wie, vanwege het vervallen van het centraal examen, het
(voornamelijk) mondeling afgenomen college-examen een spannend moment
is omdat dat dit jaar bepalend is voor het diploma of een certificaat. Voor een
deel van de kandidaten, waaronder het vso-leerlingen, kan dit de gevoelde
examendruk verhogen. Om die reden zijn verschillende aanpassingen
mogelijk om staatsexamenkandidaten tegemoet te komen bij de afname van
het examen zodat zij het beste van zichzelf kunnen laten zien. Bij de afname
van het college-examen wordt maximaal maatwerk geleverd door de
examinatoren. In overleg tussen de vso-school en de organisatie van het
staatsexamen wordt ter voorbereiding van het examen per individuele
kandidaat besproken welke aanpassingen nodig zijn om de afname zo goed
mogelijk te laten verlopen. Zo kan er bijvoorbeeld meer tijd worden genomen
voor de kennismaking tussen de leerling en de examinator of kan er pen en
papier worden gebruikt als een leerling communicatief niet sterk is. Aanvullend hierop heb ik met het College voor Toetsen en Examens besproken dat
de eigen docent of mentor van de leerling een rol kan spelen bij het examen
als een individuele leerling hiermee gebaat is. In de gevallen waar de docent
aanwezig is bij de afname van het examen kan de docent de vraag herhalen
zodat de leerling de vraag gesteld krijgt door een vertrouwd persoon.
Vraag 5
Hoe verklaart u in dit licht dat de examenkandidaten in het voortgezet
speciaal onderwijs op een paar vakken na gewoon zowel schriftelijk als
mondeling college-examen moeten doen, terwijl de examenkandidaten op het
reguliere voortgezet kunnen volstaan met een schoolexamen en voor hen het
centraal examen is afgeblazen?6
Antwoord 5
Voor alle eindexamenleerlingen geldt dat het centraal examen dit jaar niet
doorgaat en het diploma wordt gebaseerd op de resultaten voor het
schoolexamen of het college-examen. De waarde van het diploma blijft
geborgd door voor alle examenleerlingen dezelfde inhoudelijke eisen te
handhaven. Daarom ronden leerlingen in het reguliere vo de schoolexamens
(in sommige gevallen op afstand) af conform het Programma van Toetsing en
Afsluiting en gaan voor de staatsexamenkandidaten de college-examens
door. Zoals in vraag 4 is toegelicht wordt er maximaal maatwerk geleverd bij
de afname van het college-examen zodat het college-examen van elke
individuele leerling zo goed mogelijk verloopt en hij of zij het beste van
zichzelf kan laten zien.
Vraag 6
Komt bij vakken met een centraal examen over wisselende speciale examenonderwerpen, de toetsing van zulke speciale onderwerpen bij de examenkandidaten van het voortgezet speciaal onderwijs tevens te vervallen, zoals dat
dit jaar eveneens met het laten vervallen van de centrale examens gebeurt bij
de examinering van diezelfde vakken in het reguliere voortgezet onderwijs?
Antwoord 6
Het centraal examen vervalt dit schooljaar voor alle eindexamenleerlingen.
Dit heeft geen invloed op de inhoud van het college-examen. Deze blijft gelijk
aan het college-examen zoals dat in de reguliere situatie (met een centraal
examen) wordt afgenomen.
Vraag 7
Onderkent u dat examenkandidaten in het voortgezet speciaal onderwijs met
hetzelfde probleem te kampen hebben, dat wekenlang hun school gesloten
was en zij zich daardoor minder hebben kunnen voorbereiden op de

6

Brief manager Staatsexamens vo aan de bestuurders, schoolleiders en examensecretarissen
d.d. 2 april 2020 (https://www.lecso.nl/file/60930 en https://duo.nl/images/rooster-eerste-tijdvakhavo-2020-c.pdf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

examinering, maar dat zij in de loop van het examenjaar niet via hun
programma van toetsing en afsluiting (PTA) een buffer van cijfers hebben
kunnen opbouwen waarmee zij tegenvallende scores kunnen compenseren?
Zou deze omstandigheid niet rechtvaardigen dat examenkandidaten van het
speciaal voortgezet onderwijs in aanmerking zouden komen voor drie, in
plaats van twee herkansingen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Voor alle eindexamenleerlingen geldt dat het eindexamen zelf en de
voorbereiding hierop anders dan andere jaren verloopt als gevolg van de
bijzondere omstandigheden waarin we ons bevinden. Voor zowel het
reguliere vo als het vso geldt dat scholen zich hebben ingezet om onderwijs
op afstand vorm te geven en daarmee leerlingen zo goed mogelijk voor te
bereiden op het examen. Ondanks deze grote inspanning van scholen ben ik
mij ervan bewust dat de sluiting van de scholen van invloed is op de
voorbereiding op het eindexamen.
Om tegemoet te komen aan alle eindexamenleerlingen, maar in het bijzonder
vso-leerlingen, heb ik mij ingespannen om aanpassingen aan de afname van
het examen door te voeren. Eén van deze aanpassingen betreft de uitbreiding
van de herkansingsmogelijkheid voor staatsexamenkandidaten, waaronder
een groot deel vso-leerlingen. Eerder heb ik al aangekondigd dat kandidaten
die dit schooljaar opgaan voor het diploma van twee vakken alle onderdelen
van het college-examen kunnen herkansen.
Naar aanleiding van het debat in de Kamer op 29 april heb ik met het College
voor Toetsen en Examens afgesproken dat hier een derde herkansing aan
wordt toegevoegd. Als een kandidaat na deelname aan deze herkansingen
niet is geslaagd voor het diploma kan een derde herkansing worden afgelegd
in de vorm van een mondeling examen voor een derde vak of voor hetzelfde
vak als waarvoor de eerdere herkansing is afgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4