Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 373

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 februari 2012
Op 2 februari 2012 heeft uw commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid twee brieven gestuurd over arbeidsconstructies in de land- en
tuinbouw. In de eerste brief (kenmerk: 2012Z01580/2012D04149) vraagt u
om een reactie op een artikel in De Pers over arbeidsconstructies in de
champignonteelt en het opzetten van een fair trade keurmerk. In de
tweede brief (kenmerk: 2012Z01716/2012D04154) vraagt u te reageren op
het artikel in het Financieele Dagblad van 30 januari 2012 over de stijging
van het aantal detacheringsconstructies voor dienstverlenende Bulgaren
en Roemenen. Bovendien wordt verzocht om het aantal detacheringen in
de land- en tuinbouw, uitgesplitst naar Bulgaren en Roemenen. Omdat
beide onderwerpen nauw met elkaar samenhangen beantwoord ik door
middel van deze brief beide verzoeken.
Voor zover sprake is van schijnconstructies en onderbetaling ben ik van
mening dat dit krachtig moet worden bestreden. Bonafide bedrijven
mogen niet door oneerlijke concurrentie van de markt worden gedrukt. Ik
zal daarom de al bestaande handhavingsactiviteiten prioriteit blijven
geven, en nieuw beleid ontwikkelen.
Dit geldt ook voor de champignonsector. Ik ondersteun de initiatieven van
de sector om de komen tot een keurmerk voor bedrijven die zich houden
aan «faire» arbeidsomstandigheden. De Inspectie SZW zal bovendien de
komende tijd gericht optreden tegen bedrijven in de champignonsector
met een verhoogd frauderisico.
Arbeidsconstructies in de land- en tuinbouwsector
Wat betreft de arbeidsconstructies spelen er twee potentiële problemen:
het ontduiken van het vereiste om een tewerkstellingsvergunning aan te
vragen voor werknemers van buiten de EU, Bulgarije of Roemenië, en
onderbetaling doordat niet aan de normen van de Wet minimumloon en
de minimumvakantiebijslag wordt voldaan.

kst-29544-373
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 373

1

Ontduiken van de tewerkstellingsvergunningplicht
Voor werknemers van buiten de EU of uit Bulgarije en Roemenië is een
tewerkstellingsvergunning nodig om in Nederland te mogen werken. Op
grond van het vrij verkeer van diensten in de EU heeft een dienstverlener
die in een andere EU-lidstaat is gevestigd, geen tewerkstellingsvergunning nodig als hij zijn werknemers tijdelijk diensten in Nederland laat
verrichten. Dit geldt zowel voor zijn werknemers met de nationaliteit van
een land buiten de EU, als voor zijn werknemers met de nationaliteit van
een EU-lidstaat waarmee het vrije verkeer van werknemers nog niet van
kracht is (Bulgarije en Roemenië). Er moet dan wel sprake zijn van
daadwerkelijke dienstverlening (zuivere dienstverlening). Als de dienst
namelijk uitsluitend bestaat uit het leveren van arbeidskrachten (uitzendarbeid), is voor hen wel een tewerkstellingsvergunning vereist.
In plaats van de verplichting om een tewerkstellingsvergunning aan te
vragen, geldt bij zuivere dienstverlening een notificatieplicht bij het UWV,
zonder toetsing vooraf of van zuivere dienstverlening sprake is. Onderstaande tabel laat zien dat het aantal notificaties in de land- en tuinbouw
toeneemt.
Notificaties in de land- en tuinbouw

Vreemdelingen totaal
Waarvan Bulgaren en Roemenen
Waarvan Roemenen
Waarvan Bulgaren

2010

2011

Verschil

1 021
944
456
488

1 110
1 070
659
411

89
126
203
– 77

2010

2011

Verschil

2 666

923

– 1 743

Tewerkstellingsvergunningen in de land- en tuinbouw

Vreemdelingen totaal

Deze cijfers laten zien dat er geen sprake lijkt te zijn van communicerende
vaten: De toename van het aantal notificaties in de land- en tuinbouw
(+ 89) staat in geen verhouding tot de vermindering van het aantal
afgegeven tewerkstellingsvergunningen (– 1 743).
Het totaal aantal notificaties voor alle sectoren is eveneens toegenomen,
zoals blijkt uit onderstaande tabel.
Notificaties in alle sectoren

Vreemdelingen totaal
Waarvan Bulgaren en Roemenen
Waarvan Bulgaren
Waarvan Roemenen

2010

2011

Verschil

9 756
6 525
1 114
5 411

13 364
8 809
1 695
7 114

3 608
2 284
781
1 703

2010

2011

Verschil

6 274

4 098

– 2 176

Tewerkstellingsvergunningen in alle sectoren

Vreemdelingen totaal

De toename van het totaal aantal notificaties is grotendeels toe te
schrijven aan de bouw- en metaalsector. Op het eerste gezicht lijkt ook
deze stijging niet het gevolg van een verscherpte toets op het prioriteitge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 373

2

nietend aanbod. Tegenover de daling van het aantal (arbeidsmarkt
getoetste) tewerkstellingsvergunningen (– 2 176) staat weliswaar een
stijging van het totale aantal notificaties (+ 3 608), maar deze daling komt
voornamelijk voor rekening van de land- en tuinbouwsector (– 1 743). De
stijging van het aantal notificaties in de bouw- en metaalsector wordt niet
veroorzaakt doordat de werkgevers die vroeger een tewerkstellingsvergunning aanvroegen, nu notificeren. De oorzaak van deze stijging zal ik
nader onderzoeken.
Onderbetaling
Een tweede potentieel probleem is onderbetaling. Als er sprake is van
zuivere dienstverlening (waarvoor de notificatieregeling geldt), betekent
dat niet dat de Nederlandse arbeidsvoorwaarden niet zouden gelden,
zoals in de door uw commissie aangehaalde artikelen wordt gesuggereerd. Tijdelijk in Nederland gedetacheerde werknemers die in dienst zijn
van een dienstverlener uit een andere lidstaat, hebben recht op de
wettelijke minimumbepalingen en op de «harde kern» van arbeidsvoorwaarden volgens de algemeen verbindend verklaarde cao in de betreffende sector: het gaat dan om cao-loon, vakantiedagen, rusttijden,
maximale werktijden, regels en voorwaarden voor uitzendwerk, veiligheidsmaatregelen en gelijke behandeling. Daarmee gelden voor buitenlandse en Nederlandse werknemers dezelfde loonafspraken. Dit is
vastgelegd in de «detacheringsrichtlijn» van de EU.
Maatregelen
Op dit moment controleert de Inspectie SZW al intensief op de naleving
van de Wet arbeid vreemdelingen en de Wet minimumloon in de land- en
tuinbouwsector.
Ook de komende tijd heeft de handhaving in de land- en tuinbouwsector
prioriteit. Daarnaast geeft de toename van het aantal notificaties in met
name de bouwsector mij aanleiding om de controle op misbruik van de
notificatieregeling onverminderd voort te zetten.
Maar daarbovenop wil ik ook nieuwe maatregelen nemen. In de eerste
plaats om schijnconstructies tegen te gaan. Ik denk daarbij aan een
aanscherping van de uitvoeringspraktijk, waarbij het UWV en de Inspectie
SZW hun gegevens nog gerichter kunnen uitwisselen. Ook wil ik de
termijn aanpassen waarbinnen genotificeerd moet worden (dat kan nu
ook als de werkzaamheden al zijn begonnen) en de termijn begrenzen
waarvoor de notificatie geldt. Op die manier wil ik misbruik van de
notificatieregeling verder terugdringen.
Bovendien wil ik de Wet arbeid vreemdelingen aanvullen met de
verplichting dat de werkgever bij controle schriftelijke bewijsstukken over
moet kunnen leggen waaruit de aard van de arbeidsverhouding blijkt.
De champignonsector
De Inspectie SZW is al sinds 2007 actief in de champignonsector, waarbij
in Interventieteams wordt samengewerkt met de Belastingdienst, UWV,
Politie en RCF Kenniscentra. Bij een kwart van de bedrijven die over de
periode 2007–2009 werden gecontroleerd, bleek sprake te zijn van illegale
tewerkstelling, onderbetaling of fiscale fraude.
Deze misstand in de champignonsector wil ik op twee manieren
aanpakken, enerzijds door aanmoediging van bedrijven die zich aan de
wet houden, anderzijds door bedrijven die zich niet aan de wet houden
hard aan te pakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 373

3

Wat betreft de aanmoediging: ik ondersteun het initiatief van de stichting
«Fair Produce» om een keurmerk in te stellen. Fair Produce is een
stichting waarin de hele sector is vertegenwoordigd, niet alleen de
producenten, maar ook de handelaren en afnemers. Ook werkgevers- en
werknemersorganisaties zijn betrokken. Doel is om normen vast te stellen
met betrekking tot fiscale en arbeidsgerelateerde wet- en regelgeving.
Hiermee wil Fair Produce oneerlijke concurrentie tegengaan en faire
prijzen hanteren. Dergelijke initiatieven tot zelfregulering juich ik toe. Ter
ondersteuning van het keurmerk ben ik dan ook bereid gesprekken aan te
gaan met alle deelnemers in de keten – van producent tot consument –,
als dat nodig is om het keurmerk een succes te laten worden.
In de tweede plaats wil ik champignontelers die oneerlijk concurreren op
arbeidsvoorwaarden hard aanpakken. Ik heb de Inspectie SZW gevraagd
om extra capaciteit vrij te maken om bedrijven die een verhoogd
risicoprofiel hebben, streng te controleren. Ik wil aan de champignonsector het signaal geven dat het niet loont om zich aan de Nederlandse
arbeidsvoorwaarden te onttrekken.
Tot slot
Ik zet de komende tijd dus op verschillende fronten in: beleid om
schijnconstructies in de land- en tuinbouwsector moeilijker te maken,
extra inspecties gericht op de champignonsector, en ondersteuning van
private initiatieven tot zelfregulering. Ik ben ervan overtuigd dat deze
drieslag een effectieve strategie is om misstanden aan te pakken.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 373

4