Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 623

Actuele situatie in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten

Nr. 117

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 november 2013
Op 7 december 2012 is de Kamer geïnformeerd over de inzet van
Patriot-systemen in Turkije met als doel de bevolking en het grondgebied
van NAVO-bondgenoot Turkije te beschermen en bij te dragen aan de
de-escalatie van de crisis langs de zuidoostelijke grenzen van het
bondgenootschap (Kamerstuk 32 623, nr. 76). Deze ontplooiing van
Patriot-systemen in Turkije duurt in beginsel twaalf maanden, tot eind
januari 2014. Op 8 november jl. heeft Turkije de NAVO verzocht om
verlenging van de inzet van de Patriot-systemen. De Noord-Atlantische
Raad (NAR) heeft op 13 november jl. nota genomen van het verlengingsverzoek. Hierbij informeren wij u over het besluit van het kabinet om de
plaatsing van de Nederlandse Patriot-systemen in Turkije met een termijn
van twaalf maanden te verlengen tot eind januari 2015.
Nederland deelt de bezorgdheid van de Turkse regering over de dreiging
van de Syrische ballistische raketten. Duitsland, Nederland en de
Verenigde Staten zijn de enige NAVO-landen die beschikken over
Patriot-systemen die in staat zijn ballistische raketten te onderscheppen.
Als uitdrukking van bondgenootschappelijke solidariteit zal Nederland
gehoor geven aan het verzoek van Turkije om de Patriot-missie te
verlengen. Duitsland en de Verenigde Staten hebben hetzelfde
voornemen. De drie landen blijven ieder met twee Patriot-systemen op de
huidige locaties: de Verenigde Staten nabij Gaziantep, Duitsland nabij
Kahramanmaras en Nederland nabij Adana. Turkije blijft als gastland de
benodigde ondersteuning bieden zoals eerder vastgelegd in een
Memorandum of Understanding.

kst-32623-117
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 623, nr. 117

1

Doelstelling en mandaat
Het mandaat blijft ongewijzigd, namelijk het onderscheppen van
ballistische raketten ter verdediging van de Turkse bevolking en grondgebied en het bijdragen aan de-escalatie van de crisis langs de zuidoostelijke grenzen van het bondgenootschap. De Patriots dienen dus alleen
defensieve doeleinden en kunnen niet worden ingezet voor het afdwingen
van een vliegverbod of andere offensieve acties. Het effectieve bereik van
de Nederlandse Patriot-raketten beperkt zich tot het Turkse luchtruim.
Sinds het begin van de operationele inzet, eind januari 2013, is een groot
aantal lanceringen van ballistische raketten binnen Syrië waargenomen.
Een groot deel van deze raketten is afgevuurd op de Syrische stad Aleppo,
enkele tientallen kilometers van de Turkse grens, en op Raqqah en Deir Al
Zawr nabij de grens met Irak. Ondanks de veelvuldige inzet van ballistische raketten beschikt Syrië nog steeds over een voorraad ballistische
raketten. De voorraad ballistische wapens én het onvoorspelbare karakter
van het conflict in Syrië zelf maken dat de heersende dreiging ten aanzien
van Turkije niet acuut, maar wel reëel is.
Nederlandse inspanning in Syrië en de regio
In aanvulling op de verantwoordelijkheden die voortvloeien uit het
NAVO-lidmaatschap is de totale Nederlandse inzet in de regio erop gericht
de crisis niet verder in omvang te laten toenemen. De spillover effecten
van het conflict in Syrië vormen immers een serieuze bedreiging voor de
stabiliteit in de regio. De grote toestroom van vluchtelingen naar de
buurlanden van Syrië, op dit moment circa twee miljoen, heeft een grote
impact op de economische ontwikkeling, sociale voorzieningen, demografische samenstelling en veiligheid van deze buurlanden. Verschillende
geweldsincidenten nabij en binnen de grenzen van buurlanden Turkije,
Libanon en Israël illustreren de regionalisering van het conflict. Bovendien
legt de crisis regionale breuklijnen bloot en versterkt zij de tegenstellingen
tussen verschillende etnische en religieuze bevolkingsgroepen. In die zin
kan de inzet van de Patriots niet los worden gezien van de politieke,
humanitaire en wederopbouwinspanningen die Nederland en de
internationale gemeenschap zich in en om Syrië getroosten. Het kabinet
zal binnenkort in een afzonderlijke brief nader ingaan op de geïntegreerde
aanpak van de crisissituatie in de regio en hoe de Patriot-missie daarin
past.
Nederland onderschrijft het Genève Communiqué en ondersteunt
VN-vertegenwoordiger Brahimi bij het zoeken naar een politieke oplossing
voor het conflict in Syrië. Als vervolg op een succesvolle bijeenkomst in
New York in september dit jaar, wordt met de VN gewerkt aan mogelijkheden om vrouwen(organisaties) nauwer bij vredesbesprekingen te
betrekken. Ook investeert Nederland in capaciteitsopbouw van de
Syrische Oppositie Coalitie. Voorts wordt het Syria Justice and
Accountability Center ondersteund en is er een Speciaal Gezant voor Syrië
aangesteld, die in Istanbul is gestationeerd.
Voor (grootschalige) wederopbouw- en ontwikkelingsinspanningen is het
nog te vroeg, maar het kabinet ontplooit een scala aan activiteiten, dat zo
breed is als de huidige situatie toelaat. Nederland is al langere tijd actief in
de Werkgroep voor Economische Wederopbouw van de Friends of the
Syrian People. Op verzoek van Duitsland en de Verenigde Arabische
Emiraten, voorzitters van deze werkgroep, heeft het kabinet Ambassadeur
Stefan van Wersch beschikbaar gesteld als hoofd van het secretariaat van
de werkgroep, naast een technisch expert die zich bezighoudt met het
Syria Recovery Trust Fund. Dit fonds moet straks een belangrijk kanaal
worden om de wederopbouw van Syrië coherent en onder leiding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 623, nr. 117

2

Syriërs vorm te geven. Nederland acht nauwe samenwerking met de VN
als multilaterale coördinator post-conflictplanning daarbij van groot
belang. Een deel van de Nederlandse bijdrage is gericht op het herstel van
de watervoorziening en de versterking van lokaal bestuur in bevrijde
gebieden, onder meer via een programma van VNG International en IKV
Pax Christi. In opdracht van het kabinet heeft het instituut Clingendael een
studie uitgevoerd naar de economische structuren en staatsstructuren
waarvan het functioneren essentieel is voor economisch herstel.
Sinds het uitbreken van de crisis heeft Nederland ruim € 59 miljoen aan
humanitaire hulp geboden aan ontheemden en vluchtelingen, uit
effectiviteitsoverwegingen hoofdzakelijk via VN-organisaties. De door
Nederland (mede)gefinancierde humanitaire hulpprogramma’s bieden
ook steun aan host communities in de buurlanden die betrokken zijn bij de
opvang van Syrische vluchtelingen. Zo wordt getracht de effecten van de
aanwezigheid van de vluchtelingen op deze gemeenschappen te beperken
en spanningen te verminderen.
Personeel
Het is gebruikelijk dat uitgezonden militairen na terugkeer van hun
uitzending twee keer de duur van de uitzendperiode niet worden
uitgezonden (1:2). Bij aanvang van de verlengingsperiode kan Defensie
een deel van het Patriot-personeel bij hoge uitzondering niet de gebruikelijke uitzendbescherming bieden. Ongeveer 90 van de 270 functies kunnen
bij aanvang van de verlengingsperiode niet regulier worden gevuld. Door
voormalig Patriot-personeel in te schakelen en extra personeel op te
leiden zal dat aantal gestaag afnemen. In het eerste kwartaal van 2014
gaat het nog om ongeveer 60 en in het tweede kwartaal om ongeveer 20
functies. Eind 2014 kan Defensie nagenoeg alle militairen weer de
gebruikelijke uitzendbescherming bieden.
Het kabinet wil vanwege de dreiging in Turkije en de bondgenootschappelijke solidariteit gehoor geven aan het verzoek van Turkije om de plaatsing
van de Patriot-systemen te verlengen. Hierom acht zij het aanvaardbaar
dat Defensie bij uitzondering voor een beperkte groep uitgezonden
militairen tijdelijk de uitzendbescherming aanpast. Om de belasting voor
het thuisfont te beperken neemt Defensie, mede op grond van gesprekken
met het personeel, concrete maatregelen. Het betreft de aanpassing van
de frequentie en de duur van de uitzendperiode en andere, compenserende maatregelen. In plaats van één lange rotatie is bijvoorbeeld gekozen
voor korte rotaties, waardoor de betrokken militairen minder lang
aaneengesloten van huis zijn. Verder zal Defensie zo flexibel mogelijk
omgaan met de repatriëringsregeling als de persoonlijke omstandigheden
van militairen of van het thuisfront dat vereisen.
Het opleiden van aanvullend personeel voor de Patriot gaat tijdelijk ten
koste van de gereedstelling van het AMRAAM-luchtverdedigingssysteem
van het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC).
Door op wat langere termijn Patriot-personeel ook bij te scholen voor het
AMRAAM-systeem ontstaat een grotere pool van dubbel opgeleid
luchtverdedigingspersoneel. Hierdoor kunnen in de toekomst beide
systemen gelijktijdig voor kortere duur worden ingezet of een van de twee
systemen voor langere duur. Deze oplossing resulteert dus in een
structurele verbetering van het voortzettingsvermogen van de grondgebonden luchtverdedigingssystemen van Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 623, nr. 117

3

Veiligheidsaspecten
Het personeel is werkzaam op twee locaties. Een van de twee Patriotsystemen staat opgesteld op het militaire vliegveld Inςirlik. Daar zijn ook
de ondersteunende component en het personeel ondergebracht. Het
tweede systeem staat direct naast het civiele vliegveld van Adana
opgesteld. In Turkije zijn militante groeperingen actief, die tegen inzet van
Westerse en NAVO-troepen op Turks grondgebied zijn. Hoewel er van
deze groeperingen een beperkte dreiging uitgaat, bestaat er momenteel
geen directe en concrete dreiging tegen Nederlands defensiepersoneel. In
samenwerking met de Turkse autoriteiten zijn voorzorgsmaatregelen
genomen. Beide locaties worden goed beveiligd door Turkse militairen en
politiefunctionarissen van de Gendarmerie. Ook zijn infrastructurele
maatregelen genomen om de beveiliging te optimaliseren. Verplaatsingen
van personeel tussen de twee vliegvelden worden door de Turkse politie
begeleid. Ondanks dat Syrië heeft ingestemd met de vernietiging van het
chemische wapenarsenaal, blijven de voorzorgsmaatregelen op het
gebied van bescherming bij inzet van chemische wapens van kracht.
Naast de persoonlijke beschermende uitrusting waarover iedere militair in
het inzetgebied beschikt, blijft ook het materieel voor persoonlijke en
materiële ontsmetting ten behoeve van de snelle inzetbaarheid ter plaatse
aanwezig.
Materieel
De inzetbaarheid van de Nederlandse Patriot-systemen is goed. In het
afgelopen jaar is de eenheid in totaal slechts enkele uren niet inzetbaar
geweest als gevolg van systeemklachten. Hiervoor moet wel een
aanzienlijke logistieke inspanning worden gepleegd. In 2014 is groot
onderhoud aan de Patriot wapensystemen voorzien. Door te rouleren met
systemen kan dit worden uitgevoerd zonder dat het ten koste gaat van de
operationele inzet.
Commandovoering
De Commandant der Strijdkrachten (CDS) blijft volledige zeggenschap
(Full Command) over de Nederlandse Patriots houden. Het operationeel
commando is in handen van de Supreme Allied Commander Europe
(SACEUR) van de NAVO. Een Nederlandse officier die op het hoofdkwartier in Ramstein is geplaatst kan in opdracht van de CDS een
opdracht aan de Nederlandse eenheden verbieden (red card holder).
In praktische zin zijn de Patriot eenheden in Turkije opgenomen in het
zogeheten NATO Integrated Air and Missile Defense System (NATINADS)
commandovoeringssysteem en krijgen ze voorwaarschuwingen via het
NAVO commando voor luchtoperaties te Ramstein. Deze voorwaarschuwingen verhogen de effectiviteit van het Patriot-systeem. De NAR, het
hoogste politieke orgaan van de NAVO, oefent politieke controle uit. De
NAR zal regelmatig op basis van de rapportages van SACEUR de situatie
en de inzet van de Patriots beoordelen.
Financiële aspecten
De additionele uitgaven die gemoeid zijn met een verlenging van de
Nederlandse inzet van Patriots met een periode van twaalf maanden
worden in totaal geraamd op EUR 30 miljoen. Deze uitgaven zullen zowel
in 2014 (EUR 24,5 miljoen) als in 2015 (EUR 5,5 miljoen) worden gerealiseerd. De geraamde uitgaven voor de redeployment in 2014, worden
doorgeschoven naar 2015. Deze additionele uitgaven voor de militaire
bijdrage komen ten laste van het Budget Internationale Veiligheid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 623, nr. 117

4

daarmee ten laste van de HGIS. Het BIV zal hiervoor in 2014 bij
Voorjaarsnota via de eindejaarsmarge van de HGIS worden verhoogd met
de onderbesteding op de begrote uitgaven aan crisisbeheersingsoperaties
in 2013 binnen de HGIS. Door de restitutie van de VN voor de MINUSMAmissie via een kasschuif binnen de HGIS naar voren te halen kan, indien
nodig, nog extra financiële ruimte worden geschapen. Zoals in de brief
van 12 juli 2013 over het BIV aan de Kamer gemeld (Kamerstuk 33 400, nr.
149), houdt de Nederlandse inzet in het kader van het BIV onder andere in
dat deze bijdraagt aan de bescherming van de burgerbevolking. De
Patriot-missie voldoet daaraan.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 623, nr. 117

5