Bijlagen
Landelijke inventarisatie
aansluiting onderwijs
en jeugdhulp 2018

Michiel van der Grinten, Miriam Walraven,
Debbie Kooij, Marjolein Bomhof (Oberon)
Ed Smeets (KBA Nijmegen),
Guuske Ledoux (Kohnstamm Instituut)
Met medewerking van Sietske Waslander (Tilburg University)

Bijlagen
Landelijke inventarisatie
aansluiting onderwijs en
jeugdhulp 2018

Michiel van der Grinten, Miriam Walraven, Debbie Kooij, Marjolein Bomhof (Oberon), Ed
Smeets (KBA Nijmegen), Guuske Ledoux (Kohnstamm Instituut)

Grinten, M. van der, Walraven, M., Kooij, D., Bomhof, M., Smeets, E. & Ledoux, G.
Bijlagen Landelijke inventarisatie aansluiting onderwijs en jeugdhulp 2018
Utrecht/Nijmegen/Amsterdam: Oberon/KBA Nijmegen/Kohnstamm Instituut.
Dit is publicatie nr. 48 in de reeks Evaluatie Passend Onderwijs.

ISBN: 978-90-77737-97-2

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een
geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, zonder
voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
All rights reserved. No parts of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by any
means without prior written permission of the author and the publisher holding the copyrights of the
published articles.

Uitgave en verspreiding:
Oberon
Slachtstraat 12, Postbus 1423, 3500 BK Utrecht
Tel. 030-2306090
www.oberon.eu
© Copyright Oberon, 2018

Deze publicatie maakt deel uit van het door het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek gefinancierde
onderzoeksprogramma Evaluatie Passend Onderwijs (2014-2020).
NRO-projectnummer: 405-15-750

Inleiding

1

Bijlage 1 Onderzoeksopzet

2

Bijlage 2 Analysekader

8

Bijlage 3 Schalen

24

Bijlage 4 Uitkomsten hypothesen

27

Bijlage 5 Tabellenboek samenwerkingsverbanden

43

Bijlage 6 Tabellenboek gemeenten

64

Bijlage 7

89

Toelichting uitkomsten vragenlijsten

Inleiding
De Ministeries van OCW en VWS hebben in samenspraak met de VNG een landelijk
onderzoek geïnitieerd naar de wijze waarop gemeenten en samenwerkingsverbanden de
aansluiting tussen jeugdhulp en passend onderwijs vormgeven en ervaren. Het onderzoek
is uitgevoerd door het consortium Evaluatie Passend Onderwijs met financiering van het
Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO). Voor het onderzoek is een
begeleidingscommissie ingericht met vertegenwoordigers van de beide ministeries en de
VNG. De uitkomsten van het onderzoek zijn in een separaat eindrapport gepresenteerd en
geven een landelijk representatief beeld van de stand van zaken anno 2018.
Deze bijlagen behoren bij het eindrapport Landelijke inventarisatie aansluiting onderwijs
en jeugdhulp 2018 (ISBN: 978-90-77737-96-5). Achtereenvolgens treft u hierin aan:
-

1

De onderzoeksopzet en respons;
Het analysekader;
Verantwoording van de schalen;
De uitkomsten van de hypothesen;
Een tabellenboeken met de uitkomsten van de vragenlijst samenwerkingsverbanden;
Een tabellenboeken met de uitkomsten van de vragenlijst gemeenten;
Een toelichting op de tabellenboeken met figuren en tekst.

Bijlage 1

Onderzoeksopzet

Om de onderzoeksvragen te beantwoorden zijn de volgende onderzoeksactiviteiten
uitgevoerd.
Voorbereiding
In de voorbereiding hebben we het perspectief van de samenwerkingsverbanden en
gemeenten in kaart gebracht door middel van enkele verkennende gesprekken met goed
ingevoerde deskundigen op het gebied van onderwijs en jeugdhulp en de aansluiting
tussen beide sectoren. We hebben de context van het onderzoek verder aangescherpt en
beschikbare expertise, kennis en documentatie over de aansluiting geïnventariseerd.
Consultatie begeleidingscommissie en experts
Bij de start van het onderzoek hebben we een begeleidingscommissie samengesteld.
Hierin zitten vertegenwoordigers van het ministerie OCW, het ministerie VWS en de VNG.
Daarnaast hebben we in de voorbereiding geïnventariseerd welke experts we bij het
onderzoek konden raadplegen en hebben we naast de begeleidingscommissie een
expertgroep samengesteld. Hierin zitten een aantal professoren/hoogleraren/lectoren
onderwijspsychologie/gezondheidszorg/jeugdhulp, directeuren/beleidsmedewerkers van
samenwerkingsverbanden, een aantal wethouders/beleidsmedewerkers jeugd/onderwijs
van gemeenten en een aantal deskundige zorgaanbieders. Aan de begeleidingscommissie
en de expertgroep hebben we zowel het concept analysekader als de concept
vragenlijsten voorgelegd. Naar aanleiding van hun reacties hebben we beide aangepast.
Deskresearch
In de deskresearch hebben we voorgebouwd op recent onderzoek en recente publicaties
over de relatie tussen onderwijs en gemeentelijk jeugdbeleid. We hebben de beschikbare
documentatie geanalyseerd onder meer op werkzame factoren in de samenwerking,
mogelijke knelpunten en oplossingsrichtingen die voor het onderzoek van belang zijn.
Instrumentontwikkeling
Met de uitkomsten van de verkennende gesprekken en de deskresearch hebben we een
analysekader opgesteld (zie bijlage 2). Het analysekader vormt de basis voor het
onderzoeksinstrumentarium. In het kader wordt ingegaan op de focus en afbakening van
het onderzoek, het analysemodel en de uitwerking daarvan.
Het onderzoeksinstrumentarium bestaat uit twee online vragenlijsten. Eén voor de
directeuren samenwerkingsverbanden en één voor de beleidsmedewerkers jeugd van de
gemeente1. De vragenlijsten bestonden uit veelal gesloten vragen en stellingen, maar ook
enkele open vragen. Ze waren grotendeels identiek. Alleen de vraagstelling hebben we

1

De directeuren samenwerkingsverbanden en beleidsmedewerkers jeugd hebben we gevraagd de vragenlijst eventueel
door te sturen naar een collega wanneer deze meer zicht heeft op de aansluiting onderwijs en jeugdhulp

2

aangepast op de respondentengroepen. In bijlagen 3c en 3d hebben we de vragenlijsten,
inclusief de antwoorden weergegeven.
Startpunt voor de vragenlijsten was het analysekader (zie bijlage 2). Op basis van dit kader
hebben we de volgende onderwerpen voor de vragenlijsten gelecteerd:









de aansluiting in de praktijk;
modellen van samenwerking;
werkzame factoren;
borging in beleid en bestuur;
de meerwaarde van de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp;
knelpunten;
vervolgstappen;
goede voorbeelden.

Opbouw van de respondentenbestanden
Voor de vragenlijst samenwerkingsverbanden hebben we een bestand gemaakt met de
dircteuren van alle 151 samenwerkingsverbanden po en vo. De contactgegevens van de
directeuren hebben we verzameld via de website www.passendonderwijs.nl2 en de
websites van de samenwerkingsverbanden zelf.
Voor de vragenlijst gemeente hebben we een bestand gemaakt met beleidsmedewerkers
jeugd/onderwijs/sociaal domein van alle 380 gemeenten. De contactgegevens van de
beleidsmedewerkers hebben we verzameld door telefonisch contact met alle gemeenten
op te nemen en te vragen naar de naam van de beleidsmedewerker die binnen de
gemeente het beste zicht heeft op de aansluiting onderwijs en jeugdhulp. Voor de
gemeenten die telefonisch geen contactgegevens wilden verstrekken geldt dat we
vervolgens via internet geprobeerd hebben de naam van de desbetreffende
beleidsmedewerker te achterhalen. Uiteindelijk bleven er een aantal gemeenten over
waar we, zowel telefonisch als via het internet, geen contactgegevens van konden
achterhalen en in deze gemeenten hebben we de vragenlijst verstuurd naar een algemeen
adres ter attentie van de beleidsmedewerker jeugd.
Gegevensverzameling
De vragenlijst samenenwerkingsverbanden is uiteindelijk door 105
samenwerkingsverbanden (70%) ingevuld. De vragenlijst gemeenten is door 217
gemeenten (57%) ingevuld. Hieronder gaan we nader op de respons in.
Benadering van respondenten
Alle 151 samenwerkingsverbanden po en vo en alle 380 gemeenten hebben een
uitnodiging gekregen om de vragenlijst digitaal in te vullen. Alle
samenwerkingsverbanden en gemeenten die na twee weken de vragenlijst nog niet

2

Deze website is ondertussen opgeheven. Voor informatie over passend onderwijs verwijzen we nu naar de website
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/passend-onderwijs

3

ingevuld retour hadden gestuurd hebben een schriftelijke reminder ontvangen. Een week
na deze schriftelijke reminder zijn alle samenwerkingsverbanden en gemeenten die nog
niet gereageerd hadden telefonisch benaderd en nogmaals een week later zijn de toen
nog ontbrekende samenwerkingsverbanden en gemeenten voor de tweede keer benaderd
met een schriftelijke reminder. Daarnaast zijn de vragenlijsten via nieuwsbrieven,
websites en persoonlijke contacten onder de aandacht van samenwerkingsverbanden en
gemeenten gebracht.
Tijdens de telefonische reminder is de samenwerkingsverbanden en gemeenten verzocht
om de vragenlijst alsnog in te vullen. De meeste van hen gaven aan dit alsnog te gaan
doen. Een aantal (19 samenwerkingsverbanden en 12 gemeenten) gaf aan dit niet te gaan
doen. Van de 19 samenwerkingsverbanden gaven 15 aan geen tijd of een enkele keer geen
interesse te hebben voor de vragenlijst. Drie samenwerkingsverbanden hebben alsnog
telefonisch op een aantal kernvragen antwoord gegeven. Als laatste gaf 1
samenwerkingsverband aan het niet te hebben ingevuld omdat er te weinig ruimte in de
vragenlijst werd ervaren voor de verschillende gemeenten. Van de 12 gemeenten gaven 9
aan het niet ingevuld te hebben vanwege tijdtekort. Eén gemeente gaf aan dat een andere
gemeente verantwoordelijk is op dit vlak, 1 gemeente gaf aan de informatie te
vertrouwelijk te vinden en 1 gemeente vond het te veel vragen. Van de 12 gemeenten
hebben 7 gemeenten alsnog een paar kernvragen telefonisch beantwoord.
Respons
Van de 151 samenwerkingsverbanden po en vo hebben 105 samenwerkingsverbanden de
vragenlijst ingevuld (70%). Alle 105 hebben de vragenlijst volledig ingevuld. 3
Van de 380 gemeenten hebben 200 gemeenten de vragenlijst ingevuld (53%). Daarnaast is
er door nog eens 17 gemeenten aangegeven dat de vragenlijst van een andere gemeente
ook voor hen geldt. Het gaat hierbij om onder andere gemeenten die binnenkort gaan
fuseren of om gemeenten die een gezamenlijke beleidsmedewerker hebben. Bij elkaar
hebben we hiermee zicht op 217 gemeenten (57%) waarvan 188 gemeenten de vragenlijst
volledig hebben ingevuld. 4
De samenwerkingsverbanden en gemeenten waar we met de vragenlijst zicht op hebben
gekregen zijn landelijk representatief op achtergrondkenmerken zoals regio en grootte.
Hieronder geven we de kenmerken van beide responsgroepen en de kenmerken van de
bijbehorende populatie weer.

3
4

Dit is exclusief de samenwerkingsverbanden die telefonisch enkele kernvragen hebben beantwoord
Dit is exclusief de gemeenten die telefonisch enkele kernvragen hebben beantwoord

4

Figuur B.1.1

De regio van de samenwerkingsverbanden5
Respons

Populatie

N

%

N

%

Noord

38

36%

50

33%

Midden

43

41%

63

42%

Zuid

23

22%

36

24%

Figuur B.1.2

Het aantal gemeenten in de samenwerkingsverbanden
Respons

Populatie

N

%

N

%

Klein aantal gemeenten (minder dan 4)

26

25%

45

30%

Gemiddeld aantal gemeenten (4 of 5)

37

35%

47

31%

Groot aantal gemeenten (6 of meer)

41

39%

57

38%

Figuur B.1.3

De verevening van de samenwerkingsverbanden
Respons

Negatieve verevening (toekomstig budget is 89% of

Populatie

N

%

N

%

36

34%

50

33%

37

35%

50

33%

32

30%

51

34%

minder van oorspronkelijke budget)
Neutrale of lichte verevening (het toekomstig budget
is 89% tot 115% van oorsponkelijke budget)
Positieve verevening (toekomstig budget is 115% of
meer van oorsponkelijke budget

Figuur B.1.4

Type samenwerkingsverband
Respons

Populatie

N

%

N

%

Primair onderwijs

52

50%

76

50%

Voortgezet onderwijs

53

50%

75

50%

Figuur B.1.5

De regio van de gemeenten
Respons

Populatie

N

%

N

%

Noord

76

35%

132

35%

Midden

77

35%

121

32%

Zuid

64

29%

127

33%

Figuur B.1.6 Het aantal inwoners van de gemeenten
Respons
Minder dan 15.000 inwoners

5

N

%

N

%

65

30%

109

295

Dit is exclusief de twee landelijke samenwerkingsverbanden

5

Populatie

25 tot 50.000 inwoners

104

48%

191

50%

50 tot 100.000 inwoners

26

12%

49

13%

Meer dan 100.000 inwoners

22

10%

31

8%

Figuur B.1.7 Type gemeenten
Respons

Populatie

N

%

N

%

G4

4

2%

4

1%

G40

25

12%

40

11%

Overige gemeenten

188

87%

336

88%

Analyse
De uitkomsten van de vragenlijsten hebben we met behulp van SPSS geanalyseerd. We
hebben zowel beschrijvende als statistische analyses toegepast. Om verder te gaan dan
beschrijvende statistiek hebben we in de vragenlijst ook gebruik gemaakt van stellingen.
Door binnen de afzonderlijke thema’s correlaties, factor- en betrouwbaarheidsanalyses uit
te voeren, hebben we bepaald of de gezamenlijke stellingen als schaal kunnen worden
opgevat. In die gevallen presenteren we de schaalscores, waarbij we de uitkomsten van de
onderliggende stellingen weergeven in bijlage 3a. Bij het onderzoek hebben we verder een
aantal hypothesen geformuleerd. Om deze te toetsen hebben we statistische analyses
uitgevoerd. Daarbij hebben we de chi square (bij variabelen die uiteenvallen in
cateogorieën) en de pearson correlation, t-test en ANOVA (bij cijfermatige variabelen)
gebruikt.
Opstellen conceptrapportage
De uitkomsten van de analyses en de voorlopige conclusies hebben we beschreven in een
beknopte conceptrapportage.
Toetsing van bevindingen bij de begeleidingscommissie
De conceptrapportage hebben we voorgelegd aan en besproken met de
begeleidingscommissie.
Reflectie bij experts
We hebben de conceptrapportage ook voorgelegd aan de expertgroep. Samen met hen
hebben we gereflecteerd op de eerste bevindingen.
Feedback verwerken
De opmerkingen van de begeleidingscommissie en de expertgroep hebben we verwerkt en
we hebben een aangepaste rapportage opgesteld.
Oplevering aangepaste rapportage
De aangepaste rapportage hebben we vervolgens voorgelegd aan de
programmacommissie van de NRO. Zij hebben schriftelijk op de rapportage gereageerd.
De opmerkingen hebben we verwerkt in het definitieve eindrapport.

6

Factsheet met infographics
In een factsheet hebben we de uitkomsten en conclusies samengevat aan de hand van een
aantal infographics.
Kenniscommunicatie en –dissemenatie
Het rapport dient als input voor de beleidsontwikkeling van de ministeries van OCW en
VWS. Het rapport is verspreid via diverse websites6. De resultaten worden daarnaast actief
gepresenteerd en bediscussieerd met OCW, VWS, VNG en de sectorraden PO en VO. De
rapportage levert beleidsmakers in het land informatie op om hun eigen beleid aan te
spiegelen en aan te scherpen. Daarnaast presenteren we het rapport op verschillende
bestaande congressen en bijeenkomsten7.

6
7

Onder andere via www.evaluatiepassendonderwijs.nl
Onder andere op de Voor de Jeugddag op 5 november 2018

7

Bijlage 2

Analysekader

1. Inleiding
Dit analysekader vormt de basis voor het onderzoeksinstrumentarium. Dat
instrumentarium bestaat uit online vragenlijsten voor leidinggevenden van
samenwerkingsverbanden en een vragenlijst voor beleidsambtenaren Jeugd van
gemeenten. In het analysekader gaan we achtereenvolgens in op de focus en afbakening
van het onderzoek, het analysemodel en de uitwerking daarvan. Tot slot geven we een
overzicht aan van geraadpleegde literatuur.

2. Focus en afbakening van het onderzoek
De focus in dit onderzoek ligt op transformatie, dat wil zeggen de wijze waarop de
aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp vorm krijgt in de nieuwe gedecentraliseerde
werkelijkheid zoals die door de transities in het sociaal domein is ontstaan. Het onderzoek
is te kenschetsen als een beschrijvende evaluatie. De nadruk ligt op het in beeld brengen
van de wijze waarop gemeenten en samenwerkingsverbanden de aansluiting tussen
jeugdhulp en onderwijs vorm geven. Daarbij gaat het er in de eerste plaats om dat er zicht
komt op de uitvoering, dat wil zeggen op de aansluiting en samenwerking tussen de
gemeentelijke zorg voor kinderen en gezinnen door onder meer lokale teams, centra voor
jeugd en gezin, jeugdgezondheidszorg en zorgcontractanten enerzijds en
onderwijsondersteuning door scholen en samenwerkingsverbanden passend onderwijs
anderzijds. Ook het beleidsmatige en bestuurlijke niveau komen aan bod, met name daar
waar het gaat om het creëren van randvoorwaarden en de borging van verbindingen in de
uitvoering. Het onderzoek is afgebakend tot de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp
en tot de ontwikkelingen in beide sectoren die relevant zijn voor die aansluiting. Dat
betekent onder meer dat jeugdbescherming en jeugdreclassering slechts zijdelings aan de
orde komen. Het onderzoek is ook afgebakend tot het primair- en voortgezet onderwijs, dat
wil zeggen tot hulp en ondersteuning voor kinderen en jongeren van 4-18 jaar. Dat
betekent onder meer dat de voorschoolse sector en het vervolgonderwijs (mbo) buiten
beschouwing blijven.

8

3. Analysemodel
In de fase van deskresearch8 hebben we documentatie over de empirie geanalyseerd en
gerelateerd aan theoretische inzichten over onder meer werkzame factoren die bij kunnen
dragen aan succesvolle samenwerking in het sociale domein. We hanteren een
analysemodel (zie figuur 1) waarin we de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp
beschouwen als een samenwerkingsproces tussen de beide sectoren.
Figuur 1 -

Analysemodel voor intersectorale samenwerking onderwijs-jeugdhulp9

De samenwerking vindt plaats binnen de kaders van het stelsel, het institutionele ontwerp,
in dit geval de wetgeving, beleidskaders en middelen die door de rijksoverheid aan de
partijen zijn meegegeven. Het institutioneel ontwerp is geen onderwerp van onderzoek.
We lichten het institutioneel kader hier kort toe. De Jeugdwet regelt de decentralisatie van
alle vormen van jeugdhulp naar gemeenten en voorziet in een jeugdhulpplicht. Deze
jeugdhulpplicht omvat de verantwoordelijkheid van gemeenten voor de toegang tot
passende jeugdhulp en de toekenning er van. De wet passend onderwijs regelt dat
schoolbesturen in het primair en voortgezet onderwijs samenwerken in
samenwerkingsverbanden, waarvan ook het speciaal onderwijs deel uit maakt. De wet
passend onderwijs voorziet in een zorgplicht voor scholen: scholen moeten ervoor zorgen
dat een kind dat extra begeleiding en ondersteuning nodig heeft, altijd een plek in het
onderwijs krijgt. Beide wetten schrijven ook voor dat samenwerkingsverbanden en
gemeenten op overeenstemming gericht overleg (oogo) voeren over de afstemming van
hun plannen voor passend onderwijs en jeugdhulp.

8 Zie geraadpleegde bronnen

9 Gebaseerd op Ansell & Gash’s model of Collaborative Governance voor intersectorale samenwerking.

9

4. Uitwerking van het analysemodel
Hieronder werken we de onderdelen van het analysemodel verder uit, namelijk:
A. Condities: achtergrondkenmerken van gemeenten en samenwerkingsverbanden en
context
B. Samenwerkingproces: de wijze waarop de aansluiting vorm krijgt en wordt ervaren
C. Output en outcome: de gepercipieerde opbrengst van de samenwerking

A. Condities
Zowel over de samenwerkingsverbanden po en vo als over gemeenten zijn gegevens
beschikbaar die wij kunnen meenemen als achtergrondkenmerken en context. Hieronder
volgt een overzicht van condities die we binnen de reikwijdte van dit onderzoek
meenemen.
Uit openbare bronnen:




Budget en vereveningsopdracht samenwerkingsverbanden po en vo (percentuele af/toename in het budget)
Aantal gemeenten die in het geografische gebied van het samenwerkingsverband
liggen
Gemeentegrootte naar aantal inwoners.

Nog te verzamelen:


De wijze waarop de gemeente jeugdhulp organiseert. De meerderheid van de
gemeenten (ruim 85%) geeft jeugdhulp vorm middels lokale teams (of een variant
daarvan10). We gaan uit van een 3-deling in de wijze waarop die georganiseerd kunnen
zijn11:
A. Brede integrale teams (0-100)
B. Domein/doelgroep specifieke jeugdteams
C. Generalistische wijkteams als voorpost voor meer gespecialiseerde teams
Daarnaast kunnen gemeenten een andere aanpak hanteren, bijvoorbeeld door de
werkwijze van voor de transitie continueren. Ook kan er sprake zijn wijkoverstijgende,
gemeentelijke of regionale jeugdteams, bijvoorbeeld voor het vo of mbo.

10

Bv. Wijkteams, Buurtteams en/of Centra voor Jeugd & Gezin (CJG)
11 Zie Movisie 2016

10



Verdeelmodel samenwerkingsverbanden12: Van belang hierbij is in hoeverre een
samenwerkingsverband van haar schoolbesturen een brede of smalle opdracht heeft
gekregen. In het eerste geval heeft het samenwerkingsverband meer armslag en
mandaat om afspraken te maken over samenwerking en zelf expertise in te zetten dan
in het laatste geval. Globaal bezien zijn er drie varianten te onderscheiden in de
verdeling van middelen (in de praktijk combineren de meeste
samenwerkingsverbanden verschillende modellen)13 :
A. Schoolmodel (middelen toegekend aan schoolbesturen en scholen)
B. Expertisemodel (middelen toegekend aan speciale (tussen)voorzieningen
C. Leerlingmodel (middelen toegekend op basis van individuele behoeften aan extra
ondersteuning)

B. Samenwerkingsproces
We beschrijven de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp aan de hand van de
volgende elementen:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

De aansluiting in de praktijk
Modellen van samenwerking
Werkzame factoren
Borging in beleid en bestuur
Knelpunten
Oplossingsrichtingen

B1. De aansluiting in de praktijk
Hierbij gaat het om het in kaart brengen van de wijze waarop de verbinding onderwijsjeugdhulp momenteel in Nederland vorm krijgt. Beschrijvende aspecten zijn onder meer:
Fasering
Dit betreft de fase waarin de aansluiting zich bevindt: oriëntatie, start, opbouw of
consolidatie14.





Oriëntatie: nog geen aansluiting, oriëntatie op mogelijkheden
Start: initiatiefnemers zetten eerste stappen
Opbouw: aansluiting loopt
Consolidatie: aansluiting wordt verankerd.

Schaalniveau
Op welk niveau krijgen de aansluiting en samenwerking vorm? Onderscheid in:

12 In de Monitor samenwerkingsverbanden die in het najaar van 2018 wordt uitgevoerd wordt deze conditie in beeld
gebracht en worden mogelijke verbanden nader onderzocht. Zie www.evaluatiepassendonderwijs.nl
13 Ledoux, G. & Waslander, S., 2018
14 Vgl. o.a. Kieft, 2016.

11






lokaal versus regionaal
kerngemeente (grootste gemeente(n) in de regio) versus overige gemeenten
het niveau van het samenwerkingsverband, het niveau van individuele schoolbesturen
of scholen
primair- en voortgezet onderwijs, regulier - en speciaal onderwijs

Betrokken partijen
Wie zijn er op dit moment betrokken bij de aansluiting? In de uitvoering gaat het onder
meer om:






1e lijns jeugdhulp: lokale teams (of varianten daarvan), centra voor jeugd en gezin,
(school)maatschappelijk werk
2e lijns jeugdhulp: gespecialiseerde zorgaanbieders
Jeugdgezondheidszorg (jeugdarts, wijkverpleegkundigen)
Scholen voor regulier basis- en voortgezet onderwijs en (voortgezet) speciaal
onderwijs
Overige actoren: o.a. leerplicht, leerlingenvervoer, wijkagent

Op beleids- en bestuurlijk niveau kunnen onder meer schoolbesturen,
samenwerkingsverbanden passend onderwijs en beleidsadviseurs en portefeuillehouders
van (samenwerkingsverbanden van) gemeenten betrokken zijn.
Rolverdeling
Hoe is de aansluiting georganiseerd? Wie doet wat? Relevante aspecten zijn:





Mate waarin eerstelijns jeugdhulp op scholen wordt geboden
Hebben scholen een vaste contactpersoon?
Mate waarin gespecialiseerde jeugdhulp op scholen wordt geboden
Hoe is de toegang tot gespecialiseerde jeugdhulp voor scholen georganiseerd?

Onderwijszorgarrangementen
Daar waar de expertise van onderwijs en zorg gecombineerd wordt ingezet, spreken we
van onderwijszorgarrangementen (OZA). Een onderwijszorgarrangement is een integraal
aanbod van onderwijsondersteuning en jeugdhulp voor kinderen en jongeren die anders
niet aan leren toekomen. Onderwijszorgarrangementen zijn er in verschillende soorten en
maten. We onderscheiden de volgende gradaties, oplopend van minder naar meer
intensief:


Kortdurende begeleiding of behandeling van leerlingen op school, bijvoorbeeld
gericht op het versterken van sociaal en persoonlijk functioneren;



Intensieve of langdurige begeleiding of behandeling van leerlingen op school,
bijvoorbeeld in de vorm van persoonlijke assistentie van de leerling;
Een combinatie van dagbehandeling en onderwijs, bijvoorbeeld voor jongeren in een
intensieve behandelsetting;



12






Bovenschoolse arrangementen voor jongeren die vast (dreigen te) lopen en tijdelijk
extra zorg nodig hebben om deel te kunnen (blijven) nemen aan het onderwijs;
Ondersteuning bij het terugleiden van leerlingen uit een residentiële setting naar
onderwijs;
Ondersteuning bij het terugleiden van leerlingen uit (v)so en sbo naar reguliere
scholen;
Consultatie en advies: begeleiding, advies en/of scholing van docenten vanuit
jeugdhulp.

Onderwijszorgarrangementen kunnen gericht zijn op individuele leerlingen of collectief
worden aangeboden aan klassen of groepen van leerlingen.
B2. Modellen van samenwerking
We definiëren op basis van empirie en theorie een aantal mogelijke verschijningsvormen,
dat wil zeggen varianten in de wijze waarop gemeenten en samenwerkingsverbanden de
aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp kunnen vorm geven.
Het Schottenmodel
Dit model betreft de voortzetting van de situatie van vóór de transitie.
De sectoren onderwijs en jeugdhulp blijven los van elkaar opereren,
inclusief gescheiden geldstromen en gescheiden
verantwoordelijkheden. Er is (nog) geen sprake van aansluiting of
verbinding tussen de diverse disciplines15. In dit model ligt de nadruk op
een heldere afbakening van rollen en taken en budgetbewaking.
Het Ketenmodel
Dit model gaat uit van geschakelde verantwoordelijkheden met een
vaste koppeling van disciplines en een vaste volgorde van handelen16.
Denk bijvoorbeeld aan de keten van onderwijsondersteuning –
schoolmaatschappelijk werk – wijkteam – specialistische jeugdhulp. In
dit model ligt de nadruk op het versterken van overgangen tussen de
schakels.
Het Netwerkmodel
In het netwerkmodel draait het om de interactie tussen de betrokken
disciplines17. Er is geen vooraf vastgelegde volgorde van handelen,
partijen bepalen afhankelijk van het doel met wie zij een verbinding
aangaan. In dit model ligt de nadruk op netwerkvorming en
netwerksturing.

15 Zie de analyse van o.a. Kruiter c.s. hieromtrent.

16 Zie o.a. het gedachtegoed van Schuyt.
17 Zie de opvattingen van Hupe en Klijn en de aanpak in diverse pilots.

13

Het Integrale model
In het integrale model zijn diverse actoren onderdeel van één
multidisciplinair team voor onderwijs en jeugdhulp, met mandaat om
hulp en ondersteuning in te zetten en met een eigen integraal budget18.
In dit model ligt de nadruk op het creëren van handelingsruimte voor
professionals en bundeling van geldstromen en expertise.
In de praktijk kunnen meerdere modellen naast elkaar bestaan, bijvoorbeeld een integraal
model voor scholen voor speciaal onderwijs en gespecialiseerde jeugdhulp naast een
ketenmodel voor de overige scholen, of een schottenmodel op beleidsniveau naast een
netwerkmodel in de uitvoering.

B3. Werkzame factoren
Dit onderdeel bevat de werkzame factoren aan de hand waarvan de aansluiting tussen
onderwijs en jeugdhulp beschreven kan worden. De term ‘werkzaam’ verwijst naar de
bevinding uit de analyse van empirie en theorie ten aanzien van de kenmerken van de
samenwerking waarvan we veronderstellen dat ze kunnen bijdragen aan output en
outcome. Uit de analyse komt naar voren dat het bijvoorbeeld van belang is dat betrokken
partijen elkaar goed begrijpen, cultuurverschillen kunnen overbruggen, het eens zijn over
de te behalen doelen en rolverdeling, dat er sprake is van onderling vertrouwen, dat er
over en weer voldoende deskundigheid aanwezig is, dat men gebruik maakt van elkaars
expertise, dat er sturing wordt gegeven aan de samenwerking en dat afspraken over
samenwerking beleidsmatig en bestuurlijk zijn geborgd. We vatten deze aspecten hierna
samen in een aantal werkzame factoren19.
1. Gedeelde visie
Binnen samenwerking kan onderscheid gemaakt worden tussen de doelen van individuele
participanten en de gezamenlijke doelen. Een hoge mate van consensus over wat de
gezamenlijke doelen inhouden, hangt samen met meer inzet onder individuele
participanten voor die doelen. Consensus kan ook breder getrokken worden met behulp
van het concept (interne) legitimiteit; leden van een samenwerking zien de gezamenlijke
doelen en de middelen die men gezamenlijk inzet om het doel te bereiken als legitiem. Dit
betekent dat de manier waarop het definiëren van de doelen en middelen tot stand is
gekomen, bijdraagt aan het draagvlak daarvoor onder participanten20. Mogelijke
indicatoren voor consensus zijn:



Betrokken partijen hebben een gedeeld gevoel van urgentie van samenwerking
Partijen werken bewust aan een gedeelde visie op de aansluiting tussen onderwijs en
jeugdhulp

18 Zie de aanpak in diverse pilots met onderwijszorgarrangementen
19 Voor enkele factoren worden schalen ontwikkeld van onderling samenhangende indicatoren
20 Zie Provan& Kenis, 2008

14






Professionals hebben dezelfde doelen voor leerlingen voor ogen
Professionals zijn het met elkaar eens over de aanpak van problematiek bij leerlingen
Partijen weten wat ze van elkaar kunnen verwachten
Belangen van kinderen en ouders gaan boven organisatiebelangen

2. Onderling vertrouwen
Voor een effectieve samenwerking is een breed gedragen vertrouwen onder de
deelnemers noodzakelijk. Vertrouwen kan hierbij gedefinieerd worden als de bereidheid
om zich kwetsbaar op te stellen, op basis van positieve verwachtingen van de intenties en
gedrag van de anderen21. Het prioriteren van de eigen doelen van leden boven de
gezamenlijke doelen kan de samenwerking tussen gemeenten en onderwijs in de weg
staan. Er kan immers wel consensus zijn over wat de gezamenlijke doelen inhouden, maar
als individuele leden niet bereid zijn deze doelen (deels) boven de eigen belangen te
zetten, zal de samenwerking stroef verlopen. Aansluitend zegt de theorie22 dat als het
risico groot is dat individuele leden in een samenwerking meer aan hun eigen belangen
denken dan aan de gezamenlijke doelen, er meer behoefte is aan governance en
doorzettingsmacht om de samenwerking alsnog werkend te houden. Mogelijke
indicatoren voor vertrouwen zijn:







Partijen hebben vertrouwen in elkaars deskundigheid
Partijen kunnen er van op aan dat de ander het werk goed doet
Partijen houden zich aan de onderlinge afspraken
Partijen geven elkaar inzicht in hun werkwijze
Partijen nemen elkaar serieus als samenwerkingspartner
Partijen hebben persoonlijk contact.

3. Randvoorwaarden
Het doel van samenwerking is in essentie om samen iets te bereiken wat partijen alleen
niet voor elkaar kunnen krijgen. Een belangrijke voorwaarde daarvoor is dat professionals
in staat worden gesteld om de samenwerking aan te kunnen gaan. Zij moeten voldoende
mogelijkheden hebben om gezamenlijk in actie te kunnen komen23. Die mogelijkheden
betreffen onder andere procedures en speelruimte binnen- en tussen organisaties,
gezamenlijk gegenereerde kennis en randvoorwaarden in termen van tijd, budget,
technische en logistieke ondersteuning. Mogelijk indicatoren zijn:




Professionals hebben voldoende tijd om samen te werken
De onderlinge samenwerking is in taak- of functieomschrijvingen benoemd
Professionals hebben voldoende kennis van elkaars werkveld

21 Provan & Kenis, 2008.
22 Williamson, 1975
23 Emerson e.a., 2012

15





Partijen kunnen gemakkelijk met elkaar in contact treden
De communicatie tussen partijen is goed geregeld
Partijen maken gebruik van elkaars deskundigheid.

4. Sturing op samenwerking
Het institutioneel ontwerp is van dien aard dat onderwijs en jeugdhulp sectoraal zijn
gefinancierd en georganiseerd. Binnen de sectoren kunnen als gevolg daarvan systemen
en omgangsregels ontstaan die interactie tussen de sectoren in de weg kunnen staan. In
het complexe speelveld tussen het tussen onderwijs -en jeugdstelsel komt samenwerking
niet als vanzelf tot stand. Die zal geïnitieerd, gefaciliteerd en onderhouden moeten
worden. Eind jaren negentig van de vorige eeuw werd de gemeente als regisseur van
jeugdbeleid aangewezen, een ‘primus inter pares’ die het proces van samenwerken op
gang bracht en bewaakte24. Het is nog de vraag of die metafoor van toepassing blijft. Maar
het ligt wel voor de hand dat er ook in de huidige context een bepaalde mate van sturing
op intersectorale samenwerking nodig is om deze van de grond te doen komen en in stand
te houden. Mogelijk indicatoren zijn:







Het is duidelijk wie verantwoordelijk is voor de samenwerking tussen onderwijs en
jeugdhulp
Partijen zijn beide actief in de samenwerking
Er is een heldere taakverdeling tussen onderwijs en jeugdhulp
Het is duidelijk bij wie de casusregie is belegd
Afspraken over de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp zijn vastgelegd
Partijen kunnen elkaar aanspreken op het nakomen van afspraken.

B4. Borging in beleid en bestuur
Beleidsmakers en bestuurders van gemeenten en onderwijs hebben de
verantwoordelijkheid om met elkaar af te stemmen over de aansluiting tussen jeugdhulp
en onderwijs en de samenwerking tussen de beide sectoren te borgen in bestuurlijke
afspraken. Dat is niet eenvoudig want de transformatie is nog relatief jong. De schotten
tussen beide systemen verdwijnen niet vanzelf en zowel gemeenten als schoolbesturen
opereren binnen hun eigen sector in een spanningsveld waarin bevoegdheden en
verantwoording nog vorm moeten krijgen in relatie tot beleidsvrijheid en autonomie voor
onder andere scholen en lokale teams. Desalniettemin maken de eerste evaluaties van de
Jeugdwet en Passend onderwijs duidelijk dat samenwerkingsverbanden en gemeenten
over het algemeen goed met elkaar in gesprek zijn over wederzijdse plannen en
afspraken25. De decentralisaties in het publieke domein markeren een verschuiving van
een sturende rijksoverheid naar een groter geheel van samenwerkende sectoren.
Daarmee komt governance in beeld en neemt het belang van ketens en netwerken toe. Er

24 Hupe & Klijn, 1997
25 Ledoux & Waslander (2018).

16

is behoefte aan innovatie, maar ook angst voor ongewenste ontwikkelingen. Bestuurders
die orde nastreven, lopen het risico een verstard systeem en bureaucratie te creëren.
Bestuurders die inzetten op ontwikkeling en innovatie, kunnen verzanden in vluchtige en
tijdelijke oplossingen. De beoogde verbinding tussen jeugdhulp en onderwijs vraagt
derhalve om een evenwichtige combinatie van en interactie tussen ordezoekers en
ontwikkelaars26. Bestuurders en beleidsmakers zullen aan het begin de koers moeten
aangeven en betrokken organisaties enige ruimte moeten bieden om de aansluiting
tussen beide sectoren nader in te vullen en verbindingen aan te gaan. Tegelijkertijd is er
de noodzaak om goede afspraken te maken tussen de uitvoerende partijen over te
behalen resultaten en bij te sturen als die uitblijven27.
Mogelijke indicatoren voor borging van de samenwerking in beleid en bestuur zijn:
Planvorming en afspraken:





Het ondersteuningsplan en het jeugdplan zijn op elkaar afgestemd
Er zijn heldere afspraken gemaakt over onderwijszorgarrangementen
Er zijn heldere afspraken gemaakt over de toegang tot gespecialiseerde jeugdhulp
Er zijn heldere afspraken over de aanpak van thuiszitters.

Financiën:






Er zijn heldere afspraken over wat het onderwijs en wat gemeenten betalen
Het onderwijs is betrokken bij inkoop van jeugdhulp door gemeenten
De inkoopafspraken van de gemeente geven voldoende flexibiliteit om de jeugdhulp
aan te laten sluiten op hulpvragen van leerlingen
Er is een frictiepot met snel beschikbaar budget
Er is sprake van één integraal budget voor hul en ondersteuning.

Monitoring en evaluatie:




Er zijn gezamenlijke doelstellingen geformuleerd over de aansluiting tussen onderwijs
en jeugdhulp
Het behalen van doelstellingen wordt gezamenlijk gemonitord
Onderwijs en gemeente herijken hun beleid op basis van monitoring en evaluatie.

B5. Knelpunten
In het onderzoek inventariseren we welke knelpunten zich in de aansluiting voordoen.
Deze rubriceren we aan de hand van knelpunten die uit een de analyse van eerder
onderzoek naar voren zijn gekomen. We hebben de gevonden knelpunten voorlopig
ingedeeld in de werkzame factoren die we hiervoor hebben geïdentificeerd.

26 Teisman (2005).
27 Vgl. Schnabel (2001)

17

Knelpunten met betrekking tot de aansluiting in de praktijk












Teveel verloop / personeelswisselingen in de lokale teams
Scholen hebben te maken met te veel lokale teams om mee af te stemmen
Scholen hebben te maken met te veel zorgaanbieders in de school
Contacten van scholen met lokale teams en CJG lopen door elkaar
De afstemming met de jeugdgezondheidszorg (GGD) komt onvoldoende van de grond
Casusregie ontbreekt: tussen scholen en lokale teams is er onduidelijkheid over de
verantwoordelijkheid voor zorgcoördinatie. Het is voor kinderen en ouders niet
duidelijk wie de verbindende contactpersoon is.
Verbinding met lokale teams op basis van woonplaatsbeginsel is niet werkbaar voor
scholen met een wijkoverstijgende / regionale functie
Ongelijke kansen binnen één school: er kunnen verschillen tussen vergelijkbare
leerlingen ontstaan wat betreft beschikbare jeugdhulp en
onderwijszorgarrangementen
Regio-indelingen jeugdhulp en passend onderwijs vallen niet samen

Knelpunten met betrekking tot consensus







Cultuurverschillen tussen onderwijs (schoolperspectief) en jeugdhulp (kind/gezinsperspectief)
Geen gezamenlijke visie of doelen vastgelegd in ondersteuningsplan / jeugdplan
Geen overeenstemming over de focus: aandacht voor complexe casusproblematiek
gaat ten koste van preventie of omgekeerd
Lokale teams voelen minder urgentie dan scholen om direct in actie te komen
Onderwijs kan zorgplicht niet vervullen als benodigde ondersteuning van jeugdhulp
achterblijft
Lokale teams komen alleen in actie op basis van de hulpvraag van ouders, als ouders
geen vraag (kunnen) formuleren (maar de school wel), komt er geen hulp

Knelpunten met betrekking tot vertrouwen






Privacy: spanningsveld (door regels en richtlijnen vanuit jeugdwet) wanneer
jeugdprofessionals en onderwijs informatie willen delen.
Democratische legitimering: colleges en gemeenteraden ervaren te weinig grip op
afspraken ikv regionale samenwerking.
Zorgaanbieders werken aanbodgericht in plaats van vraaggericht, de geboden
jeugdhulp sluit niet aan bij de hulpvraag vanuit het onderwijs
Door de route via de huisarts en JGZ verliest de gemeente grip op verwijzingen en
aansluiting
Ongewenst effect van aanbesteding: lokale aanbieders worden concurrenten in plaats
van samenwerkingspartners

Knelpunten met betrekking tot randvoorwaarden
18









Te weinig kennis en ervaring bij lokale teams om voor het onderwijs als
gesprekspartner op niveau te kunnen opereren
Vanuit het lokale team is er geen vaste contactpersoon voor de scholen
Lokale teams zijn niet goed bereikbaar voor scholen
Scholen hebben geen zicht op mogelijkheden van jeugdhulp en modderen te lang
door, wachten te lang met het inschakelen van hulp
Professionals hebben te weinig tijd en ruimte gekregen om het beleid om te zetten in
werkbare afspraken
Door generalistisch werken is er te weinig deskundigheid beschikbaar over jeugd en
pedagogische vragen
Binnen de lokale teams is te weinig deskundigheid of mandaat om op of af te schalen.

Knelpunten met betrekking tot sturing






De schakelfunctie tussen onderwijs en jeugdhulp is niet goed belegd
De verschillen tussen gemeenten onderling bemoeilijken de aansluiting tussen
onderwijs en jeugdhulp
Ontbrekende regionale bestuurlijke samenwerking voor het mogelijk maken van
onderwijszorgarrangementen op scholen met een regionaal voedingsgebied
De afstemming tussen verschillende beleidsafdelingen binnen de gemeenten
(onderwijs, jeugd, leerplicht) verloopt niet optimaal
Er is geen bestuurlijk commitment voor de transformatie

Knelpunten met betrekking tot beleidsmatige en bestuurlijke borging












19

Domeinoverstijgend werken is niet bestuurlijk geborgd
Binnen de gemeenten wordt nog gewerkt met aparte budgetten voor onderwijs en
jeugd, dit bemoeilijkt het daadwerkelijke ontschotten.
Overlegstructuren zijn niet efficiënt, kosten te veel tijd, bijvoorbeeld door dubbele
casuïstiekbesprekingen
Onvoldoende continuïteit in de jeugdhulp, o.a. door verloop, reorganisaties of nieuwe
zorgaanbieders (bij nieuwe periode van inkoop)
Wachtlijsten in de jeugdhulp en jeugdzorg
Hulpaanbod voor leerlingen stagneert door bekostigingsplafond specialistische zorg
Onderwijs is niet betrokken bij inkoop jeugdhulp
Het is onduidelijk wie wat moet betalen op het snijvlak van onderwijsondersteuning
en jeugdhulp
Bezuinigingen in het jeugddomein belemmeren transformatie en innovatie
De tijdelijkheid van pilots, te weinig continuïteit
Ontbreken van sturingsgegevens en kengetallen voor monitoring en evaluatie.

B6. Oplossingsrichtingen
Hierbij gaat het om vervolgstappen, verbeteractiviteiten en pilots.
Vervolgstappen



Welke acties worden ondernomen om de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp te
verbeteren?
Welke kansen zijn er om de aansluiting te verbeteren?

Goede voorbeelden


Zijn er in de regio pilots of goede voorbeelden van aansluiting tussen onderwijs en
jeugdhulp die voor anderen interessant kunnen zijn?
- Wat is het doel?
- wie zijn er bij betrokken?
- Contactinformatie voor verder verdiepend onderzoek.

C. Output en outcome
Hierbij gaat de meerwaarde van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp.
Outcome betreft het maatschappelijk rendement van een goede aansluiting tussen
jeugdhulp en onderwijs. Daarbij gaat het er onder meer om dat kinderen en jongeren zich
thuis en op school optimaal ontwikkelen. Hierover kan dit onderzoek geen uitsluitsel
geven. We beperken ons derhalve tot vragen aan respondenten over hun perceptie over
de opbrengst van de samenwerking in termen van output. Daarbij refereren we aan de
meerwaarde in termen van de doelen die de wetgever beoogt. De Jeugdwet heeft onder
meer tot doel om kinderen en gezinnen de juiste, integrale, hulp op maat te bieden en
professionals meer ruimte te bieden door vermindering van regeldruk. Met passend
onderwijs wil de overheid onder meer bereiken dat alle kinderen een passende plek in het
onderwijs krijgen, dat scholen de mogelijkheden hebben voor ondersteuning op maat en
dat kinderen niet meer langdurig thuis komen te zitten. Analoog aan de terminologie in de
wetgeving maken we onderscheid in meerwaarde in termen van efficiëntie en
meerwaarde in termen van effectiviteit.
Effectiviteit
Meerwaarde van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp ten aanzien van:







20

Maatwerk: leerlingen krijgen de zorg en ondersteuning die ze nodig hebben
Tijdigheid: Leerlingen krijgen de juiste hulp op het juiste moment
Thuisnabij: leerlingen krijgen hulp en ondersteuning dicht bij de eigen leefomgeving
Tevredenheid van ouders over hulp en ondersteuning
Minder leerlingenvervoer
Minder thuiszitters: minder leerplichtige leerlingen die 3 maanden of langer thuis
zitten





Minder leerplichtvrijstellingen
Minder verwijzingen naar het speciaal onderwijs
Minder verwijzingen naar gespecialiseerde jeugdzorg

Efficiëntie
Meerwaarde van samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp ten aanzien van:




21

Preventie: eerder signaleren en interveniëren, zwaardere problemen voorkomen
Minder regeldruk: minder administratieve lasten voor professionals en organisaties
Meer ruimte voor professionals: minder ervaren werkdruk.

Literatuur en documentatie
-

Aarsen, E. van, Weijers, S., Walraven, M., & Bomhof, M. (2017). Monitor
samenwerkingsverbanden 2016. De voortgang van passend onderwijs volgens swvdirecteuren. Utrecht: Oberon.

-

Aarsen, E. van, Exalto, E., Kooij, D., Grinten , M. van der, & Walraven, M. (2017).
Onderwijszorgarrangementen in het speciaal onderwijs in Rijnmond. Utrecht: Oberon.

-

Ansell, C. & Gash, A. (2007). Collaborative governance in theory and practice. Journal of
Public Administration Research & Theory, 18, 543-571.

-

Arum, S. & Schoorl, R. (2016). Sociale (wijk)teams in beeld. Utrecht: Movisie.

-

Brons, I. & Kaptein, K. (2017). Van nul tot later als ik groot ben. Gemeenten investeren in

-

-

kansen voor jongeren. Den Haag: VWS.
Deen, C. & Leeftink, M. (2018). Hoe ervaren de samenwerkingsverbanden passend
onderwijs de samenwerking met gemeenten en jeugdhulpinstellingen? Utrecht: NJi.
Doornenbal, J. e.a. (2017). Inclusie door interprofessionele samenwerking. Resultaten van
de proeftuinen van PACT. Amsterdam: PACT.
Eck, P. van e.a. (2018). Thema analyse integrale cases Onderwijs-Gemeenten-Jeugdhulp.
Utrecht: Oberon. Interne publicatie consortium evaluatie passend onderwijs.
Emerson, K. ,Nabatchi, T., Balogh, S. (2012). An Integrative Framework for Collaborative
Governance. Journal of Public Administration Research and Theory, Volume 22, Issue 1, 1
January 2012, Pages 1–29
Enden, T. van e.a. (2017). Organisatievoren en positionering van [wijk]teams.
Overwegingen en ervaringen van gemeenten in beeld. IWW Integraal Werken in de Wijk.

-

Friele, R. e.a. (2018). Eerste evaluatie Jeugdwet. Den Haag: ZonMw.

-

Grinten, van der M., Kooij, D., Exalto, R., & Walraven, M. (2018). Passend onderwijs en de

-

aansluiting met de jeugdhulp in Rotterdam. Utrecht: Oberon.
Hupe, P.L.; E.H. Klijn (1997). De gemeente als regisseur van het preventief jeugdbeleid.
Vakgroep Bestuurskunde Erasmus Universiteit, Rotterdam.

-

Jansen, E. e.a. (2017). Kwesties en keuzes in wijkgericht werken. Werkplaatsen sociaal
domein.

-

-

Kieft, M. e.a. (2016). Samenwerking in beeld. Utrecht: Oberon.
Kwaliteitskader Jeugd (versie 2.0, 2016). Toepassen van de norm van de verantwoorde
werktoedeling in de praktijk. Profesiionalisering Jeugdhulp en Jeugdbescherming.
Ledoux, G. en Waslander, S. (2018). Stand van zaken Evaluatie Passend Onderwijs. Deel 4:
Governance in de samenwerkingsverbanden. Amsterdam: Consortium Evaluatie Passend
onderwijs.
Meere, F. de e.a. (2018). Doen wat nodig is voor inwoners. Ervaringen uit de City Deal
Inclusieve stad. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut.
Meere, F. de & Los, V. (2015). Onderwijs en jeugdzorg samen, werkt dat. Evaluatie
Utrechtse pilots onderwijs-zorgarrangementen. Utrecht: Verwey-Jonker-Instituut.
Nederlands Jeugd Instituut (2018). Verbinding onderwijs en jeugdhulp. Samenstelling van
de monitor. Utrecht NJi.
Nederlands Jeugd Instituut (2017). Kenniskaart Kwaliteit verbinding onderwijs en
jeugdhulp. Optimale samenwerking van onderwijs en jeugdhulp. Utrecht: NJi.

-

Noordegraaf, M. Geiuijen, K. en Meijer, A. (2011). Handboek Publiek Management. Den
Haag: Booma | Lemma uitgevers.

-

OCW (2015). Passend onderwijs en zorg. Stroomschema Zorg op school. Den Haag: OCW.

-

Onderwijsraad (2014). Samen voor een ononderbroken schoolloopbaan. Den Haag:
Onderwijsraad.

-

Pommer, E. & Boelhouwer, J. (2017). Overall rapportage sociaal domein 2016. Burgers
(de)centraal. Den Haag: SCP.

-

Proost, T. (2015). Hoe middenmanagers intersectorale samenwerking tussen onderwijs en
jeugdhulp organiseren. Masterscriptie. Utrecht: USBO.

-

Provan, K. & Kenis, P. (2008). Modes of Network Governance: Structure, Management, and
Effectiveness. Arizona/Tilburg: University of Arizona / Tilburg University.

22

-

Provan, K & Milward, H. (2001). Do Networks Really Work? A framework for Evaluating
Public-Sector Organizational Networks. Public Administration Review, Jul;y/August 2001,

-

Vol. 61, No 4.
Schnabel, P. (2001). Bedreven en gedreven. Een heroriëntatie op de rol van de
Rijksoverheid in de samenleving. Den Haag: SCP.
Schuyt, C.J.M. (1995). Kwetsbare jongeren en hun toekomst. Rijswijk: VWS.
Sloper, P. (2004). Facilitators and barriers for co-ordinated Multi-agency services. Child:
Care, Health & Development, 30 (6), 571-580.
Smeets. E. & Veen, D. van (2018). Samenwerking tussen onderwijs, gemeenten jeugdhulp.
Onderzoek naar goede voorbeelden. Nijmegen: KBA.

-

Smeets, E. & Van Veen, D., m.m.v. Van der Steenhoven, P. (2016). Monitor
Ondersteuningsaanbod. Ondersteuning voor leerlingen en teamleden in het basisonderwijs,
voortgezet onderwijs, speciaal onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs, schooljaar 20152016. Nijmegen: KBA.

-

Stoutjesdijk, R., & Westerbeek, K. (2016). Onbekend maakt onbemind. Kind & Adolescent
Praktijk, 15 (1), 4-11.

-

Teisman, G. (2005). Publiek management op de grens van chaos. Over leidinggeven en
organiseren in complexiteit. Amsterdam: Academic Service.

-

Veen, D. van, Huizinga, P., Steenhoven, P. van der (2017). Monitor gemeenten en passend
onderwijs. Bestuurlijk overleg en de afstemming met jeugdhulp. Utrecht: NCOJ.

-

Vriesema, I. (2018). Hulp nieuwe stijl: sámen tegen muren oplopen. Met bijdragen van
Albert Jan Kruiter (Instituut voor Publieke Waarden), Hans Spigt (Jeugdzorg Nederland),
Silke van Arum (Movisie). NRC, 27-03-2018.

-

Widmark, C., Sandahl, C., Piuva, K., & Bergman, D. (2011). Barriers to Collaboration
between Health Care, Social Services and Schools. International Journal of Integrated Care,
11, 1-9.

-

Williamson, O.E. (1975). The Transaction Cost Economics Project. The Theory and Practice
of the Governance of Contractual Relations.

-

Williamson, O.E. (1981). The economics of organization: The transaction cost approach.
American Journal of Sociology, 87(3), p. 548-575.

23

Bijlage 3

Schalen

Algemeen
In het onderzoek zijn verschillende schalen gebruikt. Een schaal bestaat uit meerdere
stellingen die samen een onderwerp meten. Er is allereerst gekeken of alle stellingen
positief met elkaar samenhangen. Er is vervolgens met een factoranalyse gekeken in
welke subgroepen de stellingen uiteenvielen. Vervolgens is met een
betrouwbaarheidsanalyse gekeken naar de geschiktheid van de schalen. Ook is met een
Friedmans Test nagegaan of alle stellingen iets unieks toevoegen aan de schaal. De
stellingen die onder schalen vallen hebben de volgende antwoordcategorieën:







dat is helemaal niet zo (1);
dat is overwegend niet zo (2);
dat is deels niet, deels wel zo (3);
dat is overwegend wel zo (4);
dat is helemaal zo (5);
geen zicht op.

De antwoordcategorie ´geen zicht op´ is buiten beschouwing gelaten bij het maken van
de schalen. Bij alle schalen geldt dat naarmate respondenten de stellingen gemiddeld
positiever beantwoorden, men hoger scoort op de schaal.
Uitkomsten schalen
Bij de schalen gedeelde visie, vertrouwen, randvoorwaarden, sturing op samenwerking en
meerwaarde bleken alle stellingen goed samen te vallen met elkaar. Dit bleek niet het
geval te zijn bij de schaal voor borging; bij de gemeenten weken een paar stellingen af van
de overige stellingen. Deze stellingen zijn bij de samenwerkingsverbanden ook niet
meegenomen in de schaal borging, zodat de schaal bij beide groepen op dezelfde manier
is opgebouwd.28 Voor alle schalen geldt dat de onderliggende stellingen elk iets unieks
toevoegen aan de schaal.
Hieronder is per schaal te zien wat de gemiddelde, de mediaan, de spreiding en de
betrouwbaarheid is. De betrouwbaarheid van een schaal wordt uitgedrukt in de
cronbach´s alpha, welke van 0 tot 1 loopt. De betrouwbaarheid van de schalen is zeer
goed; deze ligt (ruim) boven het in wetenschappelijk onderzoek gehanteerde minimum
van 0,7.

28

Stellingen ‘Onderwijs is betrokken bij de inkoop van jeugdhulp’, ‘de inkoopafspraken van de gemeente geven voldoende
flexibiliteit om de jeugdhulp aan te laten sluiten op hulpvragen van leerlingen’, ‘er is een frictiepot met snel beschikbaar
budget’ en ‘er is sprake van één integraal budget voor hulp en ondersteuning’ hangen niet positief samen met de overige
stellingen en zijn buiten de schaal gehouden.

24

Doelgroep

Gemiddelde

Mediaan

Spreiding

Betrouwbaarheid

(op een schaal

(tussen 1 en

(standaarddeviatie)

(cronbach´s

van 1 t/m 5)

5)

alpha)

Schaal Gedeelde visie (6 stellingen)
Samenwerkingsverbanden

3,4

3,4

0,38

0,843

Gemeenten

3,5

3,5

0,57

0.836

Schaal Onderling vertrouwen (6 stellingen)
Samenwerkingsverbanden

3,4

3,5

0,54

0,845

Gemeenten

3,6

3,7

0,59

0,811

Schaal Randvoorwaarden (6 stellingen)
Samenwerkingsverbanden

3,0

3,0

0,59

0,843

Gemeenten

3,2

3,2

0,58

0,816

Samenwerkingsverbanden

3,2

3,2

0,69

0,881

Gemeenten

3,4

3,5

0,58

0,722

Schaal Sturing op samenwerking (6 stellingen)

Schaal Borging (8 stellingen)
Samenwerkingsverbanden

3,1

3,1

0,79

0,870

Gemeenten

3,4

3,4

0,63

0,731

Schaal Meerwaarde (12 stellingen)
Samenwerkingsverbanden

3,3

3,1

0,71

0,897

Gemeenten

3,3

3,3

0,59

0,811

Inhoud schalen
Hieronder is terug te vinden welke stellingen onder welke schaal vallen.
Schaal Gedeelde visie (6 stellingen)
Onderwijs en jeugdhulp hebben een gedeeld gevoel van urgentie van samenwerking
Onderwijs en jeugdhulp werken bewust samen aan een gezamenlijke visie
Onderwijs en jeugdhulp hebben dezelfde doelen voor leerlingen voor ogen
Onderwijs en jeugdhulp zijn het met elkaar eens over de aanpak van problematiek bij leerlingen
Onderwijs en jeugdhulp weten wat ze van elkaar kunnen verwachten
Belangen van kinderen en ouders gaan boven organisatiebelangen
Schaal Onderling vertrouwen (6 stellingen)
Onderwijs en jeugdhulp hebben vertrouwen in elkaars deskundigheid
Onderwijs en jeugdhulp kunnen er van op aan dat de ander het werk goed doet
Onderwijs en jeugdhulp houden zich aan de onderlinge afspraken
Onderwijs en jeugdhulp geven elkaar inzicht in hun werkwijze
Onderwijs en jeugdhulp nemen elkaar serieus als samenwerkingspartner
Onderwijs en jeugdhulp hebben persoonlijk contact
Schaal Randvoorwaarden (6 stellingen)
Onderwijs en jeugdhulp hebben voldoende tijd om samen te werken
De onderlinge samenwerking is in taak- of functieomschrijvingen benoemd
Onderwijs en jeugdhulp hebben voldoende kennis van elkaars werkveld

25

Onderwijs en jeugdhulp kunnen gemakkelijk met elkaar in contact treden
De communicatie tussen onderwijs en jeugdhulp is goed geregeld
Onderwijs en jeugdhulp maken gebruik van elkaars deskundigheid
Schaal Sturing op samenwerking (6 stellingen)
Het is duidelijk wie verantwoordelijk is voor de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp
Onderwijs en jeugdhulp zijn beiden actief in de samenwerking
Er is een heldere taakverdeling tussen onderwijs en jeugdhulp
Het is duidelijk bij wie de casusregie is belegd
Afspraken over de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp zijn vastgelegd
Onderwijs en jeugdhulp kunnen elkaar aanspreken op het nakomen van afspraken
Schaal borging (8 stellingen)
Het ondersteuningsplan en het jeugdplan zijn op elkaar afgestemd
Er zijn heldere afspraken over onderwijszorgarrangementen
Er zijn heldere afspraken over de toegang tot gespecialiseerde jeugdhulp
Er zijn heldere afspraken over de aanpak van thuiszitters
Er zijn heldere afspraken over wat het onderwijs en wat gemeenten betalen
Er zijn gezamenlijke doelstellingen geformuleerd voor de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp
Het behalen van doelstellingen wordt gezamenlijk gemonitord
Onderwijs en gemeente herijken hun beleid op basis van monitoring & evaluatie
Schaal meerwaarde (12 stellingen)
Maatwerk: leerlingen krijgen de hulp en ondersteuning die ze nodig hebben
Tijdige inzet van hulp en ondersteuning voor leerlingen
Thuisnabije hulp en ondersteuning, dicht bij de eigen leefomgeving
Tevredenheid van ouders over hulp en ondersteuning
Preventie van problematiek bij leerlingen
Minder leerlingenvervoer
Minder thuiszitters
Minder leerplicht vrijstellingen
Minder verwijzingen naar het speciaal onderwijs
Minder verwijzingen naar gespecialiseerde zorg
Vermindering van administratieve lasten voor professionals
Vermindering van de werkdruk voor professionals

26

Bijlage 4

Uitkomsten hypothesen

Voorafgaand aan het onderzoek hebben we bij een aantal onderzoeksvragen hypothesen
geformuleerd. Deze hypothesen hebben we getoetst door middel van statistische
analyses. In deze bijlage presenteren we de uitkomsten. De genoemde percentages
verwijzen naar het aandeel samenwerkingsverbanden en gemeenten, exclusief
respondenten die aangeven het niet te weten of geen zicht te hebben op de betreffende
vraag.
Welke verschijningsvormen heeft de aansluiting en in welke mate komen die voor?
 We verwachten dat de meeste respondenten een middenvariant kiezen. Bij de vraag
waar men de fase van de aansluiting aangeeft is de ‘opbouw, aansluiting loopt’ de
middenvariant. Bij de vraag over samenwerkingsmodellen vormen de ketens en de
netwerken de middenvarianten.
51 tot 58% van de samenwerkingsverbanden typeert de aansluiting als de opbouwfase: de
aansluiting loopt, maar is nog niet verankerd. Er is een klein verschil tussen regulier en
speciaal onderwijs en tussen kerngemeenten en overige gemeenten, volgens de swv’en.
De opbouwfase is echter altijd de meest gekozen variant.
Ook bij de gemeenten is de opbouwfase de meest gekozen antwoordoptie. 53% tot 59%
van de gemeenten kiest voor de opbouwfase, waarbij er verschillen zijn tussen
basisonderwijs, voortgezet onderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs.
Daarnaast is gevraagd naar het samenwerkingsmodel. De middenvarianten (ketens en
netwerken) worden vaker gekozen als antwoord dan de overige varianten (schotten en
integraal). 80% tot 82% van de samenwerkingsverbanden kiest voor de ketens of
netwerken als typering van de samenwerking, afhankelijk van of het gaat over de
kerngemeenten of de overige gemeenten. 81% tot 86% van de gemeenten kiest voor de
ketens of netwerken, afhankelijk van of het gaat om het basisonderwijs, voortgezet
onderwijs of speciaal (voortgezet) onderwijs.
De hypothese dat de meeste respondenten een middenvariant kiezen als typering van de
aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp wordt bevestigd door de gegevens.
Hoe beoordelen gemeenten en samenwerkingsverbanden de effectiviteit en
efficiëntie van de wijze waarop de aansluiting momenteel is georganiseerd?
 We verwachten dat er een samenhang is tussen de organisatie van de eerstelijnszorg en
de ervaren meerwaarde en tevredenheid onder gemeenten.
Er is nagegaan of er een samenhang is tussen de organisatie van de eerstelijnszorg en de
door gemeenten ervaren meerwaarde. Bij de organisatie van de eerstelijnszorg zijn drie

27

soorten teams onderscheiden: jeugdteams, brede integrale teams en generalistische
teams (op wijkniveau, lokaal niveau of bovenlokaal niveau)29. Vervolgens is per type team
een variantieanalyse uitgevoerd met meerwaarde als afhankelijke variabele. Deze
analyses leverden geen significante verschillen op.
Vervolgens is via variantieanalyses nagegaan of er significante verschillen in tevredenheid
zijn die samenhangen met het type team. Dit is afzonderlijk nagegaan voor het primair
onderwijs, het voortgezet onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs. In het primair
onderwijs werden geen significante verschillen gevonden. In het voortgezet en het
(voortgezet) speciaal onderwijs bleek er een significant verschil in tevredenheid te zijn
tussen gemeenten die te maken hebben met een breed integraal team en gemeenten
waar dat niet het geval is. In beide gevallen was er een significant hogere mate van
tevredenheid als er brede integrale teams waren. Bij de overige twee typen teams waren
de verschillen in tevredenheid niet significant.
Figuur B4.1 Tevredenheid over brede versus geen brede integrale teams
Voortgezet onderwijs*
SO/VSO*
Gemidd. Std.dev N
Gemidd
.
.
Brede integrale teams 0-100 3.59
1.45
108
3.49
Geen brede integrale teams 2.89
1.67
91
2.91

Std.dev
.
1.39
1.56

N
82
68

*p<0.05
Concluderend is er geen samenhang gevonden tussen de organisatie van de
eerstelijnszorg en de ervaren meerwaarde. Wel zijn gemeenten met een breed integraal
team in het voortgezet onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs gemiddeld meer
tevreden dan gemeenten zonder breed integraal team.


We verwachten dat samenwerkingsverbanden meer tevreden zijn over de aansluiting
onderwijs & jeugdhulp in de kerngemeente(n) dan in de overige gemeente(n).
Samenwerkingsverbanden zouden voornamelijk met de grote gemeenten in hun regio
afspraken maken over de aansluiting en minder contact hebben met kleine gemeenten.

Het verschil in tevredenheid over de aansluiting in kerngemeente(n) en overige
gemeente(n) binnen het samenwerkingsverband is klein. 28% van de
samenwerkingsverbanen is (zeer) tevreden over de aansluiting in kerngemeente(n)
tegenover 27% als het gaat om de overige gemeente(n). Er zijn geen verschillen in
tevredenheid tussen gemeenten van verschillende grootten (zie ook hypothese 5).
Hiermee lijken de gegevens de hypothese niet te ondersteunen.

Er zijn drie dichotome variabelen gemaakt: jeugdteams, brede integrale teams en generalistische
teams. Elke variabele bestaat uit twee categorieën: gemeenten die de desbetreffende
achterliggende vragen één van de categorieën wijk, lokaal of bovenlokaal hebben gekozen en
gemeenten die niet hebben gedaan. Per gemeente kunnen verschillende teams actief zijn.
29

28



We verwachten dat respondenten meer tevreden zijn over de aansluiting onderwijs &
jeugdhulp in het speciaal (voortgezet) onderwijs dan in het regulier onderwijs. In het
speciaal onderwijs bestaat deze aansluiting al langere tijd en is de aansluiting
intensiever.

Aan samenwerkingsverbanden is geen vraag gesteld over de tevredenheid over de
aansluiting in het regulier en speciaal onderwijs. Aan gemeenten is wel gevraagd naar
tevredenheid over de aansluiting in regulier en speciaal onderwijs. Gemeenten waren juist
iets minder tevreden over de aansluiting in het (voortgezet) speciaal onderwijs dan over
de aansluiting in het reguliere po en het vo. 34% was (zeer) tevreden over de aansluiting in
het (v)so tegenover 42% in het po en 39% in het vo. De hypothese wordt niet bevestigd;
respondenten zijn juist minder tevreden over de aansluiting in het (v)so dan in het regulier
onderwijs.


We verwachten dat de mate waarin de werkzame factoren, borging en ervaren
meerwaarde aanwezig zijn, samenhangt met het samenwerkingsmodel en met de fase
waarin de aansluiting zich bevindt. In het bijzonder verwachten we dat deze factoren
meer aanwezig zijn bij een netwerk of integraal model en de opbouw en consolidatie
fase.

Gemeenten
Gemeenten hebben aangegeven welk model en welke fase van toepassing is op de
aansluiting in het primair, voortgezet en (voortgezet) speciaal onderwijs. Hieronder zijn de
gemiddelde scores van gemeenten per model en fase op de schalen consensus,
vertrouwen, regie, randvoorwaarden, borging en ervaren meerwaarde te vinden.
Significante verschillen zijn aangegeven.
Figuur B4.2 Gemiddelde scores van gemeenten op de schalen, uitgesplitst per model in het
primair onderwijs
Model

Consensus

Vertrouwen*

Schotten
3,27
3,37
Ketens
3,49
3,55
Netwerk
3,50
3,65
Integraal
3,76
3,98
*significant verschil van p<0.05
**significant verschil van p<0.01

Regie**
2,92
3,40
3,41
3,88

Randvoorwaarden**
2,84
3,13
3,20
3,65

Borging*

Meerwaarde

2,98
3,45
3,38
3,47

3,08
3,38
3,31
3,50

Figuur B4.3 Gemiddelde scores van gemeenten op de schalen, uitgesplitst per fase in het
primair onderwijs
Fase

Consensus
**

Vertrouwen**

Regie**

Randvoorw
aarden**

Borging**

Meerwaarde

Oriëntatie

2,45

2,23

2,14

2,14

2,49

2,44

Start

3,22

3,41

3,10

2,77

3,16

3,35

Opbouw

3,45

3,59

3,37

3,13

3,38

3,32

3,80
3,86
3,67
3,52
*significant verschil van p<0.05 | **significant verschil van p<0.01

3,58

3,48

Consolidatie

29

Figuur B4.4 Gemiddelde scores van gemeenten op de schalen, uitgesplitst per model in het
voortgezet onderwijs
Model

Consensus

Vertrouwen*

Regie**

Borging**

Meer-waarde*

2,96

Randvoorwaarden*
2,87

Schotten

3,31

3,32

Ketens

3,46

2,87

3,05

3,55

3,43

3,12

Netwerk

3,48

3,40

3,54

3,66

3,44

3,20

Integraal

3,43

3,29

3,76

3,98

3,83

3,57

3,32

3,65

*significant verschil van p<0.05
**significant verschil van p<0.01

Figuur B4.5 Gemiddelde scores van gemeenten op de schalen, uitgesplitst per fase in het
voortgezet onderwijs
Fase

Consensus
**

Vertrouwen**

Regie**

Randvoorw
aarden**

Borging**

Meerwaarde**

Oriëntatie

2,59

2,42

2,40

2,33

2,70

2,67

Start

3,41

3,46

3,26

2,91

3,21

3,38

Opbouw

3,43

3,60

3,37

3,13

3,36

3,32

3,79
3,84
*significant verschil van p<0.05
**significant verschil van p<0.01

3,65

3,46

3,65

3,40

Consolidatie

Figuur B4.6 Gemiddelde scores van gemeenten op de schalen, uitgesplitst per model in het
(voortgezet) speciaal onderwijs
Model

Consensus

Vertrouwen

Regie**

Randvoorwaarden

Borging

Meerwaarde

Schotten

3,38

3,39

2,93

2,87

3,04

3,15

Ketens

3,46

3,54

3,43

3,18

3,39

3,37

Netwerk

3,45

3,60

3,42

3,17

3,40

3,31

Integraal

3,73

3,65
*significant verschil van p<0.05
**significant verschil van p<0.01

3,73

3,33

3,59

3,43

Figuur B4.7 Gemiddelde scores van gemeenten op de schalen, uitgesplitst per fase in het
(voortgezet) speciaal onderwijs
Fase

Consensus
**

Vertrouwen**

Regie**

Randvoorw
aarden**

Borging**

Meer-waarde

Oriëntatie

2,82

2,82

2,61

2,54

2,73

2,98

Start

3,31

3,41

3,16

2,79

3,08

3,19

Opbouw

3,51

3,61

3,41

3,20

3,43

3,41

3,70
3,79
*significant verschil van p<0.05
**significant verschil van p<0.01

3,61

3,34

3,71

3,23

Consolidatie

30

Samenwerkingsverbanden
Swv’en hebben aangegeven welk model en welke fase van toepassing is op de aansluiting
in de kerngemeenten en in de overige gemeenten. Hieronder zijn de gemiddelde scores
van swv’en per model en fase op de schalen consensus, vertrouwen, regie,
randvoorwaarden, borging en ervaren meerwaarde te vinden. Significante verschillen zijn
aangegeven.
Figuur B4.8 Gemiddelde scores van swv’en op de schalen, uitgesplitst per model in
kerngemeenten
Model

Consensus
**

Vertrouwen **

Regie**

Randvoorwaarden**

Borging **

Meerwaarde

Schotten

2,91

2,99

2,65

2,48

2,54

2,88

Ketens

3,36

3,41

3,19

2,99

3,10

3,24

Netwerk

3,69

3,57

3,27

3,13

3,35

3,40

3,61
3,83
*significant verschil van p<0.05
**significant verschil van p<0.01

3,69

3,47

3,36

3,32

Integraal

Figuur B4.9 Gemiddelde scores van swv’en op de schalen, uitgesplitst per fase in
kerngemeenten
Fase

Consensus
**

Vertrouwen**

Regie**

Randvoorw
aarden**

Borging**

Meerwaarde

Oriëntatie

2,88

3,07

2,79

2,63

2,75

3,13

Start

3,19

3,24

2,72

2,70

2,57

3,14

Opbouw

3,43

3,43

3,23

3,04

3,23

3,27

3,84
3,79
*significant verschil van p<0.05
**significant verschil van p<0.01

3,64

3,34

3,58

3,43

Consolidatie

Figuur B4.10 Gemiddelde scores van swv’en op de schalen, uitgesplitst per model in overige
gemeenten
Model

Consensus
**

Vertrouwen**

Regie**

Randvoorw
aarden**

Borging**

Meerwaarde

Schotten

2,83

3,03

2,66

2,60

2,52

2,96

Ketens

3,42

3,40

3,24

3,02

3,05

3,26

Netwerk

3,64

3,56

3,23

3,11

3,26

3,31

Integraal
3,89
3,89
*significant verschil van p<0.05
**significant verschil van p<0.01

3,89

3,61

3,88

3,82

31

Figuur B4.11 Gemiddelde scores van swv’en op de schalen, uitgesplitst per fase in overige
gemeenten
Fase

Consensus
**

Vertrouwen**

Regie**

Randvoorw
aarden**

Borging**

Meerwaarde

Oriëntatie

2,98

3,18

2,86

2,55

2,64

3,09

Start

3,05

3,17

2,85

2,76

2,70

3,07

Opbouw

3,54

3,49

3,24

3,11

3,14

3,19

3,93
3,78
*significant verschil van p<0.05
**significant verschil van p<0.01

3,68

3,36

3,71

3,61

Consolidatie

Concluderend is te zien dat de mate waarin de werkzame factoren, de borging en de
ervaren meerwaarde aanwezig is stijgt. Het minst zijn ze aanwezig in het schottenmodel,
opgevolgd door het ketenmodel en het netwerkmodel, en het meest zijn ze aanwezig in
het integrale model. Hetzelfde zien we bij de fasen. De factoren zijn het minst aanwezig in
de oriëntatiefase, dan volgt de start en opbouwbase, en het meest zijn ze aanwezig in de
consolidatiefase. Dit ondersteunt de hypothese.
Wel zijn niet alle verschillen significant: het verschil in de ervaren meerwaarde tussen de
modellen en fasen is vaak niet significant. Ook zijn er in het speciaal (voortgezet)
onderwijs minder significante verschillen dan in het primair en het voortgezet onderwijs.


We verwachten dat de tevredenheid over de aansluiting samenhangt met het
samenwerkingsmodel en de fase van de aansluiting. In het bijzonder verwachten we dat
de tevredenheid hoger is bij een netwerk of integraal model en de opbouw en
consolidatie fase dan in de andere modellen en fasen.

Gemeenten
Gemeenten hebben het samenwerkingsmodel en de fase van de aansluiting getypeerd
voor het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het speciaal (voortgezet)
onderwijs. Gezien de kleine aantallen respondenten in sommige categorieën is het niet
mogelijk betrouwbaar te toetsen op significante verschillen.
Figuur B4.12 Tevredenheid van gemeenten per model in het primair onderwijs
(zeer) ontevreden
Schotten

6

noch tevreden, noch (zeer) tevreden
ontevreden
13%
9
12%
2
2%

Ketens

23

50%

33

43%

36

40%

Netwerk

16

35%

30

39%

46

52%

Integraal

1

2%

5

6%

5

6%

Geen zicht op

0

0%

0

0%

0

0%

Niet van toepassing

0

0%

0

0%

0

0%

32

Figuur B4.13 Tevredenheid van gemeenten per fase in het primair onderwijs
(zeer) ontevreden
Oriëntatie
Start
Opbouw
Consolidatie

noch tevreden, noch
ontevreden

(zeer) tevreden

4

9%

2

2%

1

1%

10

23%

10

12%

2

2%

27

61%

58

72%

41

45%

3

7%

11

14%

47

52%

Figuur B4.14 Tevredenheid van gemeenten per model in het voortgezet onderwijs
(zeer) ontevreden
Schotten
Ketens
Netwerk
Integraal
Geen zicht op
Niet van toepassing

noch tevreden, noch
ontevreden

(zeer) tevreden

12

24%

6

9%

1

1%

21

41%

40

57%

28

36%

15

29%

20

29%

46

59%

2

4%

2

3%

3

4%

0

0%

2

3%

0

0%

1

2%

0

0%

0

0%

Figuur B4.15 Tevredenheid van gemeenten per fase in het voortgezet onderwijs
(zeer) ontevreden
Oriëntatie
Start
Opbouw
Consolidatie

noch tevreden, noch
ontevreden

(zeer) tevreden

6

12%

1

1%

1

1%

17

34%

9

12%

2

3%

23

46%

49

67%

36

47%

4

8%

14

19%

38

49%

Figuur B4.16 Tevredenheid van gemeenten per model in het (voortgezet) speciaal onderwijs
(zeer) ontevreden
Schotten
Ketens
Netwerk
Integraal
Geen zicht op
Niet van toepassing

noch tevreden, noch
ontevreden

(zeer) tevreden

7

21%

6

9%

3

6%

14

41%

29

45%

18

35%

11

32%

21

32%

20

39%

0

0%

2

3%

8

16%

1

3%

7

11%

2

4%

1

3%

0

0%

0

0%

Figuur B4.17 Tevredenheid van gemeenten per fase in het (voortgezet) speciaal onderwijs
(zeer) ontevreden
Oriëntatie
Start
Opbouw
Consolidatie

33

noch tevreden, noch
ontevreden

(zeer) tevreden

6

18%

2

3%

2

4%

10

30%

9

14%

1

2%

12

36%

44

70%

33

66%

5

15%

8

13%

14

28%

Samenwerkingsverbanden
Swv’en hebben het samenwerkingsmodel en de fase van de aansluiting getypeerd voor de
kerngemeenten en de overige gemeenten. Gezien de kleine aantallen respondenten in
sommige categorieën is het niet mogelijk betrouwbaar te toetsen op significante
verschillen.
Figuur B4.18 Tevredenheid van swv’en per model in de kerngemeenten
(zeer) ontevreden
Schotten
Ketens
Netwerk
Integraal
Geen zicht op
Niet van toepassing

noch tevreden, noch
ontevreden

(zeer) tevreden

10

30%

3

7%

0

0%

16

48%

16

39%

10

34%

7

21%

20

49%

15

52%

0

0%

2

5%

4

14%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

Figuur B4.19 Tevredenheid van swv’en per fase in de kerngemeenten
(zeer) ontevreden
Oriëntatie
Start
Opbouw
Consolidatie

noch tevreden, noch
ontevreden

(zeer) tevreden

2

6%

1

2%

1

3%

15

44%

7

17%

1

3%

15

44%

27

66%

12

41%

2

6%

6

15%

15

52%

Figuur B4.20 Tevredenheid van swv’en per model in de overige gemeenten
(zeer) ontevreden
Schotten
Ketens
Netwerk
Integraal
Geen zicht op
Niet van toepassing

noch tevreden, noch
ontevreden

(zeer) tevreden

11

37%

4

11%

1

4%

12

40%

16

42%

9

36%

7

23%

18

47%

12

48%

0

0%

0

0%

3

12%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

Figuur B4.21 Tevredenheid van swv’en per fase in de overige gemeenten
(zeer) ontevreden
Oriëntatie
Start
Opbouw
Consolidatie

noch tevreden, noch
ontevreden

(zeer) tevreden

4

14%

2

5%

1

4%

15

52%

9

24%

0

0%

10

34%

25

66%

12

48%

0

0%

2

5%

12

48%

Concluderend is te zien dat (zeer) tevreden samenwerkingsverbanden en gemeenten iets
vaker het netwerk of het integraal model hanteren en minder vaak het ketenmodel dan
minder tevreden swv’en en gemeenten. Ook typeren (zeer) tevreden swv’en gemeenten de
34

aansluiting vaker als consolidatie dan bij minder tevreden swv’en en gemeenten. Hiermee
wordt de hypothese ondersteund. De aantallen zijn echter te klein om te toetsen op
significante verschillen.


We verwachten dat naarmate de werkzame factoren meer aanwezig zijn, de
tevredenheid van de respondent over de aansluiting onderwijs & jeugdhulp toeneemt. De
werkzame factoren hebben we gemeten met behulp van schalen over de gedeelde visie,
het onderling vertrouwen, randvoorwaarden en de sturing op de samenwerking.

De vier werkzame factoren hangen met elkaar samen, zowel bij samenwerkingsverbanden
als bij gemeenten. Naarmate onderling vertrouwen toeneemt, nemen de andere factoren
ook toe (en andersom)30. Samenwerkingsverbanden en gemeenten die meer tevreden zijn
over de aansluiting scoren ook hoger op de vier werkzame factoren. Hieronder zijn de
details te vinden, eerst voor de samenwerkingsverbanden en daarna voor de gemeenten.
Samenwerkingsverbanden
Samenwerkingsverbanden zijn gevraagd naar hun tevredenheid over de aansluiting in
kerngemeente(n) en in de overige gemeenten.
Figuur B4.22 Het gemiddelde op onderling vertrouwen, gedeelde visie, sturing op
samenwerking en randvoorwaarden uitgesplitst naar tevredenheid van
samenwerkingsverbanden over de aansluiting in de kerngemeente(n)
Gemiddelde op de schalen

(Zeer) ontevreden

Niet ontevreden, niet

(Zeer) tevreden

(N=33)

tevreden (N=41)

(N=29)

Onderling vertrouwen

3,0

3,5

3,9

Gedeelde visie

3,0

3,5

3,9

Sturing op samenwerking

2,7

3,2

3,8

Randvoorwaarden

2,5

3,0

3,5

Voor alle werkzame factoren geldt dat samenwerkingsverbanden die (zeer) tevreden zijn
over de aansluiting binnen kerngemeente(n) significant hoger scoren op de schaal dan
samenwerkingsverbanden die (zeer) ontevreden zijn en dan samenwerkingsverbanden die
neutraal (niet ontevreden, niet ontevreden) antwoorden. Ook scoren
samenwerkingsverbanden die neutraal antwoorden significant hoger op de schalen dan
samenwerkingsverbanden die (zeer) ontevreden zijn31.

30
31

Pearson correlation, p<0.01
T-toets, p<0.05

35

Figuur B4.23 Het gemiddelde op onderling vertrouwen, gedeelde visie, sturing op
samenwerking en randvoorwaarden uitgesplitst naar tevredenheid van
samenwerkingsverbanden over de aansluiting in de overige gemeente(n)
Gemiddelde op de schalen

(Zeer) ontevreden

Niet ontevreden, niet

(Zeer) tevreden

(N=30)

tevreden (N=38)

(N=25)

Onderling vertrouwen

3,0

3,4

3,8

Gedeelde visie

2,9

3,5

3,9

Sturing op samenwerking

2,8

3,1

3,7

Randvoorwaarden

2,6

3,0

3,4

Voor alle werkzame factoren geldt dat samenwerkingsverbanden die (zeer) tevreden zijn
over de aansluiting binnen de overige gemeente(n) significant hoger scoren op de schaal
dan samenwerkingsverbanden die (zeer) ontevreden zijn en dan
samenwerkingsverbanden die neutraal (niet ontevreden, niet ontevreden) antwoorden.
Ook scoren samenwerkingsverbanden die neutraal antwoorden significant hoger op de
schalen dan samenwerkingsverbanden die (zeer) ontevreden zijn, met uitzondering van
de schaal sturing op samenwerking.32
Gemeenten
Gemeenten zijn gevraagd naar hun tevredenheid over de aansluiting in het po, het vo en
het (v)so.
Figuur B4.24 Het gemiddelde op onderling vertrouwen, gedeelde visie, sturing op
samenwerking en randvoorwaarden uitgesplitst naar de tevredenheid van gemeenten over
de aansluiting in het po
Gemiddelde op de schalen

(Zeer) ontevreden

Niet ontevreden, niet

(zeer) tevreden

(N=45)

tevreden (N=76)

(N=87)

Onderling vertrouwen

3,1

3,6

3,9

Gedeelde visie

3,0

3,5

3,7

Sturing op samenwerking

2,9

3,4

3,6

Randvoorwaarden

2,7

3,1

3,5

Voor alle schalen geldt dat gemeenten die (zeer) tevreden zijn over de aansluiting binnen
het po significant hoger scoren op de schaal dan gemeenten die (zeer) ontevreden zijn en
dan gemeenten die neutraal (niet ontevreden, niet ontevreden) antwoorden. Ook scoren
gemeenten die neutraal antwoorden significant hoger op de schalen dan gemeenten die
(zeer) ontevreden zijn.33

32
33

T-toets, p<0.05
T-toets, p<0.05

36

Figuur B4.25 Het gemiddelde op onderling vertrouwen,gedeelde visie, sturing op
samenwerking en randvoorwaarden uitgesplitst naar de tevredenheid van gemeenten over
de aansluiting in het vo
Gemiddelde op de schalen

(Zeer) ontevreden

Niet ontevreden, niet

(Zeer) tevreden

(N=51)

tevreden (N=69)

(N=76)

Onderling vertrouwen

3,2

3,6

3,8

Gedeelde visie

3,1

3,5

3,8

Sturing op samenwerking

3,0

3,4

3,6

Randvoorwaarden

2,8

3,1

3,5

Gemeenten die (zeer) tevreden zijn over de aansluiting in het vo scoren significant hoger
op de schaal dan gemeenten die (zeer) ontevreden zijn en dan gemeenten die neutraal
(niet ontevreden, niet ontevreden) zijn. Een uitzondering is de schaal sturing op
samenwerking, waarvoor dit niet geldt. Daarnaast scoren swv’en die neutraal antwoorden
significant hoger op de schalen dan gemeenten die (zeer) ontevreden zijn. 34
Figuur B4.26 Het gemiddelde op onderling vertrouwen, gedeelde visie, sturing op
samenwerking en randvoorwaarden uitgesplitst naar de tevredenheid van gemeenten over
de aansluiting in het (v)so
Gemiddelde op de

(Zeer) ontevreden

Niet ontevreden, niet

(Zeer) tevreden

schalen

(N=34)

tevreden (N=63)

(N=50)

Onderling vertrouwen

3,1

3,6

3,8

Gedeelde visie

3,0

3,5

3,7

Sturing op samenwerking

3,0

3,4

3,7

Randvoorwaarden

2,7

3,1

3,5

Gemeenten die (zeer) tevreden zijn over de aansluiting in het (v)so scoren significant
hoger op de schaal dan gemeenten die (zeer) ontevreden zijn en dan gemeenten die
neutraal (niet ontevreden, niet ontevreden) zijn. Een uitzondering is de schaal onderling
vertrouwen waarvoor dit niet geldt. Ook scoren gemeenten die neutraal antwoorden
significant hoger op de schalen dan gemeenten die (zeer) ontevreden zijn.35
De hypothese is bevestigd door de resultaten. De aanwezigheid van de vier werkzame
factoren hangt positief samen met de tevredenheid van samenwerkingsverbanden en
gemeenten over de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp.
We verwachten dat naarmate de werkzame factoren meer aanwezig zijn, de ervaren
meerwaarde van de aansluiting onderwijs & jeugdhulp van de respondent toeneemt.



Voor deze hypothese is er een schaal gemaakt van de 12 stellingen die de ervaren
meerwaarde van de aansluiting meten. Voor zowel samenwerkingsverbanden als

34
35

T-toets, p<0.05
T-toets, P<0.05

37

gemeenten geldt dat de ervaren meerwaarde significant samenhangt met de mate van
onderling vertrouwen, gedeelde visie, sturing op samenwerking en randvoorwaarden in
de samenwerking36. Naarmate het vertrouwen binnen de samenwerking toeneemt, neemt
de ervaren meerwaarde toe, en andersom. Dit geldt ook voor de andere drie werkzame
factoren.
De hypothese is bevestigd door de resultaten. De aanwezigheid van de vier werkzame
factoren hangt positief samen met de ervaren meerwaarde van de aansluiting bij
samenwerkingsverbanden en gemeenten.
We verwachten dat naarmate er meer borging in het beleid en bestuur is, de
tevredenheid van de respondent over de aansluiting onderwijs & jeugdhulp toeneemt.



Voor deze hypothese is een schaal gemaakt voor borging in het beleid en bestuur.
Hieronder is in meer detail de uitkomsten te vinden, eerst voor samenwerkingsverbanden
en vervolgens voor gemeenten.
Samenwerkingsverbanden
De samenwerkingsverbanden zijn gevraagd naar de tevredenheid over de aansluiting in
de kerngemeente(n) en de overige gemeenten.
Figuur B4.27 Het gemiddelde op de schaal borging, uitgesplitst naar de tevredenheid van
samenwerkingsverbanden over de aansluiting in de kerngemeente(n)
Gemiddelde op de

(Zeer) ontevreden

Niet ontevreden, niet

(Zeer) tevreden

schaal

(N=33)

tevreden (N=41)

(N=29)

Borging

2,7

3,1

3,8

Samenwerkingsverbanden die (zeer) tevreden zijn over de aansluiting binnen
kerngemeente(n) scoren significant hoger op borging dan samenwerkingsverbanden die
(zeer) ontevreden zijn en dan samenwerkingsverbanden die neutraal (niet ontevreden,
niet ontevreden) zijn. Ook scoren samenwerkingsverbanden die neutraal antwoorden
significant hoger op de schalen dan samenwerkingsverbanden die (zeer) ontevreden zijn.
37

Figuur B4.28 Het gemiddelde op de schaal borging beleid, uitgesplitst naar de tevredenheid
van samenwerkingsverbanden over de aansluiting in de overige gemeente(n)
Gemiddelde op de

(Zeer) ontevreden

Niet ontevreden, niet

(Zeer) tevreden

schaal

(N=30)

tevreden (N=38)

(N=25)

Borging

2,7

3,0

3,6

36
37

Voor zowel swv’en als gemeenten is de pearson correlation gebruikt, p<0.001
T-toets, p<0.05

38

Samenwerkingsverbanden die (zeer) tevreden zijn over de aansluiting binnen de overige
gemeente(n) scoren significant hoger op de schaal dan samenwerkingsverbanden die
(zeer) ontevreden zijn en dan samenwerkingsverbanden die neutraal (niet ontevreden,
niet ontevreden) zijn. 38
Gemeenten
De gemeenten zijn gevraagd naar hun tevredenheid over de aansluiting in het po, vo en
(v)so.
Figuur B4.29 Het gemiddelde op de schaal borging, uitgesplitst naar de tevredenheid van
gemeenten over de aansluiting in het po
Gemiddelde op de

(Zeer) ontevreden

Niet ontevreden, niet

(Zeer) tevreden

schaal

(N=45)

tevreden (N=76)

(N=87)

Borging

3,0

3,4

3,6

Gemeenten die (zeer) tevreden zijn over de aansluiting binnen het po scoren significant
hoger op borging dan gemeenten die (zeer) ontevreden zijn. Ook scoren gemeenten die
niet ontevreden, niet tevreden zijn significant hoger op de schaal dan gemeenten die
(zeer) ontevreden zijn. 39
Figuur B4.30 Het gemiddelde op de schaal borging, uitgesplitst naar de tevredenheid van
gemeenten over de aansluiting in het vo
Gemiddelde op de

(Zeer) ontevreden

Niet ontevreden, niet

(Zeer) tevreden

schaal

(N=51)

tevreden (N=69)

(N=76)

Borging

3,0

3,5

3,6

Gemeenten die (zeer) tevreden zijn over de aansluiting binnen het vo scoren significant
hoger op borging dan gemeenten die (zeer) ontevreden zijn. Ook scoren gemeenten die
niet ontevreden, niet tevreden zijn significant hoger op de schaal dan gemeenten die
(zeer) ontevreden zijn.40
Figuur B4.31 Het gemiddelde op de schaal borging, uitgesplitst naar de tevredenheid van
gemeenten over de aansluiting in het (v)so
Gemiddelde op de

(Zeer) ontevreden

Niet ontevreden, niet

(Zeer) tevreden

schaal

(N=34)

tevreden (N=63)

(N=50)

Borging

3,1

3,4

3,6

Gemeenten die (zeer) tevreden zijn over de aansluiting in het (v)so scoren significant
hoger op de schaal dan gemeenten die (zeer) ontevreden zijn. 41

38

T-toets, p<0.05
T-toets, p<0.05
40
T-toets, p<0.05
41
T-toets, p<0.05
39

39

De hypothese is bevestigd door de resultaten. De aanwezigheid van borging in het beleid
en bestuur hangt positief samen met de tevredenheid van swv’en en gemeenten over de
aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp.
We verwachten dat naarmate er meer borging in het beleid en bestuur is, de ervaren
meerwaarde van de aansluiting onderwijs & jeugdhulp van de respondent toeneemt.



Voor zowel samenwerkingsverbanden als gemeenten geldt dat de ervaren meerwaarde
significant samenhangt met de mate van borging in het beleid en bestuur42. Naarmate de
mate van borging in beleid en bestuur toeneemt, neemt de ervaren meerwaarde toe, en
andersom.
De hypothese is bevestigd door de resultaten. De aanwezigheid van borging in beleid en
bestuur hangt positief samen met de ervaren meerwaarde van de aansluiting bij swv’en en
gemeenten.
Wat gaat goed? Welke knelpunten signaleren samenwerkingsverbanden en
gemeenten? Welke verbeterpunten en mogelijke oplossingen zien zij?
 We verwachten dat respondenten die geen knelpunten ervaren, meer tevreden zijn over
de aansluiting onderwijs & jeugdhulp ten opzichte van respondenten die wel knelpunten
ervaren.
 We verwachten dat respondenten die geen knelpunten ervaren, meer meerwaarde
ervaren van de aansluiting onderwijs & jeugdhulp ten opzichte van respondenten die wel
knelpunten ervaren.
Bijna alle respondenten (95% van de samenwerkingsverbanden en 91% van de
gemeenten) ervaren knelpunten. Hierdoor is de groep die geen knelpunten ervaart te klein
om deze hypothesen te toetsen.
Is er op de onderwerpen in de vragen 1 t/m 4 een relatie met achtergrondkenmerken
van gemeenten en samenwerkingsverbanden?
 We verwachten dat samenwerkingsverbanden met een positieve verevening of een
neutrale verevening meer tevreden zijn en meer meerwaarde ervaren van de aansluiting
tussen onderwijs en jeugdhulp dan samenwerkingsverbanden met een negatieve
verevening.
Er zijn geen (significante) verschillen in tevredenheid tussen samenwerkingsverbanden
met een positieve, neutrale of negatieve vereveningsopdracht. De hypothese is daarmee
niet bevestigd door de gegevens.
Bij de samenwerkingsverbanden is met behulp van variantieanalyses nagegaan of er een
samenhang is tussen de verevening (negatief, neutraal of positief) en de ervaren

42

Voor zowel swv’en als gemeenten is de pearson correlation gebruikt, p<0.001

40

meerwaarde van de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp. Hier bleek geen significant
verband te zijn, noch in het primair onderwijs, noch in het voortgezet onderwijs.
Met behulp van kruistabellen is nagegaan of er een samenhang is tussen de verevening
(negatief, neutraal of positief) en het gerapporteerde samenwerkingsmodel. In het primair
onderwijs was geen duidelijke trend te herkennen. In het voortgezet onderwijs wordt bij
positieve verevening merendeels het ketenmodel genoemd, terwijl bij negatieve
verevening geen van de vier modellen duidelijk meer wordt genoemd dan de andere. Hier
zijn de antwoorden vooral gespreid over de modellen schotten, ketens en netwerk. Dat
geldt zowel voor de kerngemeente(n) als voor de overige gemeenten. De aantallen per cel
waren te klein om de verschillen te mogen toetsen op significantie.
We verwachten dat samenwerkingsverbanden waaronder relatief veel gemeenten vallen
minder tevreden zijn over de aansluiting onderwijs & jeugdhulp dan
samenwerkingsverbanden waaronder relatief weinig gemeenten vallen. Naarmate er
meer gemeenten zijn, is het lastiger de aansluiting op elkaar af te stemmen.



Er zijn geen (significante) verschillen in tevredenheid tussen samenwerkingsverbanden
waarbinnen relatief veel, gemiddeld of weinig gemeenten vallen. De hypothese is
daarmee niet bevestigd door de gegevens.
We verwachten dat (middel)grote gemeenten meer tevreden zijn over de aansluiting
onderwijs en jeugdhulp dan kleine gemeenten. Ook verwachten we dat de
gemeentegrootte samenhangt met het type samenwerkingsmodel. We denken dat
kleine gemeenten vaker een netwerk of integraal model hanteren.



Er zijn geen (significante) verschillen in tevredenheid of ervaren meerwaarde tussen
kleine, middelgrote en grote gemeenten. Dit geldt zowel gekeken naar het aantal
inwoners als naar het type gemeente (G4, G40 en overige gemeenten). Vervolgens is
nagegaan of er een samenhang is tussen de gemeentegrootte en het gerapporteerde
samenwerkingsmodel. Dit is afzonderlijk nagegaan voor het primair onderwijs, het
voortgezet onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs. Hierbij zijn de categorieën
‘geen zicht op’ en ‘niet van toepassing’ buiten beschouwing gelaten.
In het primair onderwijs bleek er een significante samenhang tussen de gemeentegrootte
en het samenwerkingsmodel te zijn43. Onderstaande tabel laat zien dat gemeenten met
minder dan 15.000 inwoners wat het primair onderwijs betreft vooral melding maken van
het netwerkmodel (54%). Bij gemeenten van 15.000 tot 100.000 inwoners zijn het
ketenmodel en netwerkmodel ongeveer gelijk verdeeld (rond 40%). Bij de grote
gemeenten is vooral sprake van het ketenmodel (68%). Verder valt op dat geen enkele
gemeente met meer dan 50.000 inwoners aangeeft dat er sprake is van een integraal

43

p<.0.05

41

samenwerkingsmodel. De toetsing in het voortgezet en het (voortgezet) speciaal
onderwijs leverde geen significante resultaten op.
Figuur B4.32 Hoe zou u de aansluiting tussen jeugdhulp en onderwijs in uw gemeente
typeren? primair onderwijs, naar gemeentegrootte
Schotten
n

Ketens

Netwerk

Integraal

%

n

%

n

%

n

%

< 15.000 inwoners

0

0%

26

40%

35

54%

4

6%

15.000 – 50.000 inwoners

13

13%

41

40%

42

41%

7

7%

50.000 – 100.000 inwoners

4

16%

11

44%

10

40%

0

0%

> 100.000 inwoners

2

9%

15

68%

5

23%

0

0%

42

Bijlage 5
Tabel B.5.1

Tabellenboek
samenwerkingsverbanden

Wat is uw functie? Meerdere antwoorden mogelijk (N=105)

Functie

Percentage

Directeur

54%

Bestuurder

4$

Directeur/bestuurder

24%

Coördinator

10%

Manager

5%

Anders

5%

DE AANSLUITING IN DE PRAKTIJK
De volgende vragen gaan over de aansluiting in de praktijk tussen onderwijs en jeugdhulp
in uw samenwerkingsverband (in het vervolg hanteren we hiervoor de term ‘regio’). Het
gaat om uw algemene indruk.
Tabel B.5.2

In welke fase verkeert de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp in de
kerngemeente(n) en de overige gemeenten in uw regio?44

Fase

Kerngemeente(n)45
(N=108)
Overige gemeenten
(N= 108)

Tabel B.5.3
Fase

Regulier onderwijs
(N=105)
Speciaal onderwijs
(N=105)

44
45

Oriëntatie
nog geen
aansluiting,
oriëntatie op
mogelijkheden
4%

Start
initiatiefnemers
zetten de eerste
stappen

Opbouw
aansluiting
loopt

Consolidatie
aansluiting
wordt
verankerd

Geen
zicht
op

Nvt

22%

51%

21%

1%

1%

6%

22%

44%

13%

2%

13%

Kunt u aangeven hoe de aansluiting er voor staat in het regulier en het
speciaal onderwijs in uw regio?
Oriëntatie
nog geen
aansluiting,
oriëntatie op
mogelijkheden
7%

Start
initiatiefnemers
zetten de eerste
stappen

Opbouw
aansluiting
loopt

Consolidatie
aansluiting
wordt
verankerd

Geen
zicht
op

Nvt

17%

57%

18%

1%

0%

9%

20%

51%

16%

3%

1%

Inclusief 3 samenwerkingsverbanden die telefonisch enkele kernvragen hebben beantwoord
Kerngemeente = grootste gemeente(n) in de regio

43

Tabel B.5.4

In hoeverre werken de reguliere scholen in uw regio samen met de
volgende partijen?

Lokale teams46 (N=105)
Centra voor jeugd en gezin
(N=105)
Schoolmaatschappelijk
werk (N=105)
Jeugdgezondheidszorg47
(N=105)
Gespecialiseerde
zorgaanbieders (N=105)
Gecertificeerde
instellingen48 (N=105)
Leerplicht (N=105)
Anders, namelijk (N=105)

(Bijna)
geen
school
6%

Enkele
scholen

Meerderheid
van de scholen

Geen
zicht
op
5%

Niet van
toepassing

20%

(Bijna)
alle
scholen
58%

10%

3%

16%

17%

35%

9%

20%

2%

10%

16%

54%

4%

14%

0%

8%

12%

80%

0%

0%

7%

50%

19%

14%

10%

0%

19%

27%

15%

9%

28%

3%

0%

1%

8%

89%

2%

1%

0%

5%

5%

6%

6%

79%

2%

Anders, namelijk
Po
Gemeente-leerlingvervoer
Jeugdhulp preventief en licht ambulant
Gedragswetenschapper samenwerkingsverband
Tweedelijnszorg
N.b. gespecialiseerde zorgaanbieders en dergelijke
i.r.t. leerlingen met arrangementen
Gespecialiseerde kinderopvang
Samenwerkingsverband
Loketmedewerkers gemeente
Vaste contactpersoon vanuit de gemeente
Toegang Jeugdwet, MEE, IVH
Integrale vroeghulp (MEE)

Tabel B.5.5

Vo
Preventieve/lichte ambulante jeugdhulp
Pilot school
Regionaal team
Van echte planmatige samenwerking is nauwelijks
sprake
Combinatie tijd schoolmaatschappelijk werk en
jeugdhulp

In hoeverre werken de scholen voor speciaal onderwijs in uw regio samen
met de volgende partijen?
(Bijna)
geen
school

Enkele
scholen

Meerderheid
van de scholen

(Bijna)
alle
scholen

Geen
zicht
op

Niet van
toepassing

Lokale teams (N=105)

8%

10%

17%

55%

5%

5%

Centra voor jeugd en gezin
(N=105)
Schoolmaatschappelijk
werk (N=105)
Jeugdgezondheidszorg
(N=105)

7%

12%

14%

33%

9%

25%

5%

15%

10%

48%

9%

13%

0%

9%

12%

73%

5%

1%

46

Lokale teams = wijkteams, buurtteams, jeugdteams, ouder-kindteams en dergelijke
Jeugdgezondheidszorg = consultatiebureau, schoolarts, jeugdverpleegkundige
48
Gecertificeerde instellingen = instellingen die jeugdreclassering en jeugdbescherming mogen aanbieden
47

44

Gespecialiseerde
zorgaanbieders (N=105)
Gecertificeerde
instellingen (N=105)
Anders, namelijk (N=105)

1%

15%

16%

58%

9%

1%

4%

17%

16%

37%

24%

2%

1%

3%

4%

6%

15%

71%

Anders, namelijk
Po
Gemeenten-leerlingvervoer
Jeugdhulp preventief en licht ambulant
Tweedelijnszorg
Samenwerkingsverband
Toegang Jeugdwet, MEE en IVH, CIZ

Vo
Accare, Fact et cetera
Wijkteams
Regionaal team
Planmatigheid ontbreekt veelal
Samenwerking op voorzieningen niveau oza met
plaatsingsbekostiging

Integrale vroeghulp (MEE) en CIS

Tabel B.5.6

In hoeverre wordt 1e lijns jeugdhulp49 op scholen in uw regio geboden?
(Bijna)
geen
school

Enkele
scholen

Meerderheid
van de scholen

(Bijna)
alle
scholen

Geen
zicht op

Niet van
toepassing

6%

16%

18%

57%

2%

1%

6%

23%

15%

50%

4%

2%

Regulier onderwijs
(N=105)
Speciaal onderwijs
(N=105)

Tabel B.5.7

In hoeverre wordt 2e lijns jeugdhulp50 op scholen in uw regio geboden?

Regulier onderwijs
(n=105)
Speciaal onderwijs
(n=105)

Tabel B.5.8

(Bijna)
geen
school

Enkele
scholen

Meerderheid
van de scholen

(Bijna)
alle
scholen

Geen
zicht op

Niet van
toepassing

30%

48%

8%

10%

5%

1%

11%

30%

26%

26%

7%

1%

Via welke partijen krijgen de leerlingen in uw regio toegang tot 2e lijns
jeugdhulp?
(Bijna)
geen
school

Enkele
scholen

Meerderheid
van de scholen

(Bijna)
alle
scholen

Geen
zicht
op

Niet van
toepassing

Via lokale teams (N=105)

4%

11%

25%

50%

10%

1%

Via Jeugdgezondheidszorg
(N=105)
Via de huisarts (N=105)

5%

31%

12%

35%

15%

1%

1%

29%

16%

35%

18%

1%

Via de gemeente (N=105)

8%

15%

17%

32%

12%

15%

Via medisch specialisten
(N=105)
Via gecertificeerde
instellingen (N=105)
Anders, namelijk (N=105)

3%

34%

6%

14%

38%

5%

16%

20%

7%

8%

44%

6%

0%

5%

2%

1%

20%

72%

49
50

1e lijns jeugdhulp = toegang en lichte hulp door lokale teams, centra voor jeugd en gezin en/of jeugdgezondheidszorg
2e lijns jeugdhulp = gespecialiseerde jeugdhulp door zorgaanbieders

45

Anders, namelijk
Po
Gemeente is nauw betrokken bij onderwijs jeugdhulp
arrangementen, bij subsidie jeugdhulp
CJG
Samenwerkingsverband

Tabel B.5.9

Vo
Schoolmaatschappelijk werk is de brug tussen
school en lokale teams en 2e lijn
Onderwijsjeugdarrangement
CJG

Komen de volgende typen onderwijszorgarrangementen51 in uw regio voor
in het regulier - en/of speciaal onderwijs? Meerdere antwoorden mogelijk

Type arrangement

Nee

In het
regulier
onderwijs

In het
speciaal
onderwijs

Geen
zicht op

Nvt

Kortdurende begeleiding of behandeling op

8%

74%

80%

2%

1%

12%

44%

80%

6%

1%

10%

24%

85%

2%

2%

19%

65%

47%

2%

9%

26%

39%

49%

14%

3%

13%

71%

50%

3%

5%

26%

50%

38%

14%

5%

3%

10%

8%

13%

73%

school (N=105)
Intensieve/langdurige begeleiding of
behandeling op school (N=105)
Een combinatie van dagbehandeling en
onderwijs op school (N=105)
Bovenschoolse arrangementen voor jongeren die
vast (dreigen te) lopen in het onderwijs (N=105)
Ondersteuning bij het terugleiden van leerlingen
uit residentiële setting naar onderwijs (N=105)
Ondersteuning bij het terugleiden van leerlingen
uit (v)so en sbo naar reguliere scholen (N=105)
Consultatie: begeleiding, advies en/of scholing
van docenten vanuit jeugdhulp (N=105)
Anders, namelijk (N=105)

Anders, namelijk
Po
Er vindt afstemming plaats tussen behandeling
en aanpak op school en er is soms begeleiding
(geen behandeling) door zorg op school

Ondersteuning bij terugleiden en consultative
wordt door het samenwerkingsverband geleverd
Intensieve samenwerking tussen
samenwerkingsverband en LPO tav thuiszitters
icm Actietafel Thuiszitters Almere
Inzet preventiemedewerker

51

Vo
Veel arrangementen in onze regio, maar worden aangeboden door onderwijs zelf, zonder deelname/ bekostiging door gemeente/ hulpverlening. Op indivueel leerlingniveau worden beperkt afspraken gemaakt in het
kader van onderwijs en zorg. Op groepsniveau kennen
we miv 1-8-2018 1 oza (binnen het regulier onderwijs)
Jeugdhulp en onderwijs zijn eilanden van goed en
minder goed functioneren
Bovenschoolse voorziening heft wekelijks consultaties,
opvang van vastgelopen leerlingen, onderzoek en
begeleiding van leerlingen op scholen
Akietafel thuiszitters
Afstemmming tussen behandeling thuis en aanpak
school, en soms inzet begeleiding
Accare, Factteam

Onderwijszorgarrangementen = integrale samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp

46

Symbiose: combinative vo en vso onderwijs waarbij
jeugdzorgcomponent vaak aanwezig is
OPDC combiantie onderwijs en jeugdhulp

MODELLEN VAN SAMENWERKING
De aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp kan op verschillende manier worden
vormgegeven. Hieronder treft u 4 modellen aan.
Het Schottenmodel
Dit model betreft de voortzetting van de situatie van vóór de transitie. Onderwijs en
jeugdhulp opereren los van elkaar, inclusief gescheiden geldstromen en gescheiden
verantwoordelijkheden. Er is geen aansluiting tussen disciplines. In dit model ligt de
nadruk op een heldere afbakening van rollen, taken en budgetbewaking.
Het Ketenmodel
Dit model gaat uit van geschakelde verantwoordelijkheden, een vaste koppeling van
disciplines en een vaste volgorde van handelen. Denk bijvoorbeeld aan de keten van
onderwijsondersteuning – schoolmaatschappelijk werk – wijkteam – specialistische
jeugdhulp. In dit model ligt de nadruk op het versterken van overgangen tussen de
schakels.
Het Netwerkmodel
In het netwerkmodel draait het om de interactie tussen disciplines. Er is geen vooraf
vastgelegde volgorde van handelen, partijen bepalen afhankelijk van het doel met wie zij
een verbinding aangaan. In dit model ligt de nadruk op netwerkvorming en
netwerksturing.
Het Integrale model
In het integrale model is sprake van één multidisciplinair team voor onderwijs en
jeugdhulp, met mandaat om hulp en ondersteuning in te zetten en met een eigen
budget. In dit model ligt de nadruk op handelingsruimte voor professionals en bundeling
van expertise en geldstromen.

Tabel B.5.10

Hoe zou u de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp in uw regio typeren
kijkend naar kerngemeente(n) en overige gemeenten?
Schotten

Ketens

Netwerk

integraal

Geen

Niet van

zicht op

toepassing

Kerngemeente(n) (N=105)

12%

40%

40%

6%

0%

2%

Overige gemeenten (N=105)

15%

35%

35%

3%

1%

10%

47

Tabel B.5.11

Kerngemeente(n)
(N=108)
Overige
gemeenten
(N=108)

Tabel B.5.12

In hoeverre bent u tevreden over de aansluiting tussen onderwijs en
jeugdhulp in uw regio?52
Zeer
ontevreden

Ontevreden

Niet
tevreden,
niet
ontevreden

Tevreden

Zeer
tevreden

Geen
zicht
op

Nvt

5%

28%

38%

23%

4%

1%

2%

4%

24%

36%

19%

4%

2%

11%

Kunt u uw antwoord kort toelichten? (N=84)
Aantallen

Aantallen

swv-po

swv-vo

We zijn goed op weg, maar er is ruimte voor verbetering

11

10

Er is betere samenwerking / afstemming nodig tussen partijen

5

8

De contacten zijn goed, er is een goede samenwerking

5

6

Er is onvoldoende aansluiting tussen zorg en onderwijs; er zijn drempels

5

1

Er zijn goede afspraken (op papier), maar de uitvoering blijft lastig

4

2

Het duurt nog te lang voordat een kind geholpen wordt / er zijn wachtlijsten

4

2

Er zijn grote verschillen tussen gemeenten in aanpak en kwaliteit

3

3

Jeugdhulp is te budgetgedreven of te traag

2

2

Er zijn vaste contactpersonen of een vast zorgteam op school

2

2

Er wordt gestreefd naar een ander model

1

3

Gemeenten denken lokaal en niet regionaal

-

3

Overig

5

4

WERKZAME FACTOREN
De volgende vragen gaan over factoren die kunnen bijdragen aan versterking van de
samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp in uw region. Het gaat om uw algemene
indruk.
Tabel B.5.13

In hoeverre gelden de volgende stellingen over een gedeelde visie in uw
regio?

Onderwijs en jeugdhulp hebben
een gedeeld gevoel van urgentie
van samenwerking (N=105)

52

Helemaal
niet zo

Overwegend
niet zo

Deels
niet,
deels
wel zo

Overwegend
wel zo

Helemaal
zo

Geen
zicht
op

0%

2%

27%

55%

15%

1%

Inclusief 3 samenwerkingsverbanden die telefonisch enkele kernvragen hebben beantwoord

48

Onderwijs en jeugdhulp werken
bewust samen aan een
gezamenlijke visie (N= 105)
Onderwijs en jeugdhulp hebben
dezelfde doelen voor leerlingen
voor ogen (N= 105)
Onderwijs en jeugdhulp zijn het
met elkaar eens over de aanpak
van problematiek bij leerlingen
(N= 105)
Onderwijs en jeugdhulp weten
wat ze van elkaar kunnen
verwachten (N= 105)
Belangen van kinderen en
ouders gaan boven
organisatiebelangen (N= 105)

TabelB.5.14

34%

41%

12%

1%

0%

8%

40%

40%

10%

3%

1%

10%

52%

27%

4%

7%

1%

27%

44%

24%

4%

1%

1%

10%

41%

32%

11%

4%

Helemaal
niet zo

Overwegend
niet zo

Deels
niet,
deels
wel zo

Overwegend
wel zo

Helemaal
zo

Geen
zicht
op

0%

10%

45%

44%

2%

0%

0%

11%

57%

31%

0%

0%

0%

5%

54%

35%

0%

6%

2%

17%

41%

33%

6%

1%

0%

5%

30%

48%

16%

2%

0%

3%

29%

52%

16%

0%

In hoeverre gelden de volgende stellingen over de randvoorwaarden voor
samenwerking in uw regio?

Onderwijs en jeugdhulp hebben
voldoende tijd om samen te
werken (N= 105)
De onderlinge samenwerking is

49

10%

In hoeverre gelden de volgende stellingen over onderling vertrouwen in uw
regio?

Onderwijs en jeugdhulp hebben
vertrouwen in el-kaars
deskundigheid (N= 105)
Onderwijs en jeugdhulp kunnen
er van op aan dat de ander het
werk goed doet (N=105)
Onderwijs en jeugdhulp houden
zich aan de onder-linge
afspraken (N= 105)
Onderwijs en jeugdhulp geven
elkaar inzicht in hun werkwijze
(N= 105)
Onderwijs en jeugdhulp nemen
elkaar serieus als
samenwerkingspartner (N=105)
Onderwijs en jeugdhulp hebben
persoonlijk contact (N=105)

Tabel B.5.15

1%

Helemaal
niet zo

Overwegend
niet zo

Deels
niet,
deels
wel zo

Overwegend
wel zo

Helemaal
zo

Geen
zicht
op

2%

36%

35%

24%

1%

2%

16%

31%

30%

14%

1%

8%

in taak- of functieomschrijvingen
benoemd (N= 105)
Onderwijs en jeugdhulp hebben
voldoende kennis van elkaars
werkveld (N=105)
Onderwijs en jeugdhulp kunnen
gemakkelijk met elkaar in
contact treden (N= 105)
De communicatie tussen
onderwijs en jeugdhulp is goed
geregeld (N= 105)
Onderwijs en jeugdhulp maken
gebruik van elkaars
deskundigheid (N=105)

Tabel B.5.16

26%

54%

16%

0%

0%

0%

5%

35%

56%

3%

1%

2%

17%

43%

34%

2%

2%

2%

13%

58%

26%

1%

0%

In hoeverre gelden de volgende stellingen over de sturing in de
samenwerking in uw regio?

Het is duidelijk wie verantwoordelijk is voor de samenwerking tussen onderwijs en
jeugdhulp (N= 105)
Onderwijs en jeugdhulp zijn
beiden actief in de
samenwerking (N=105
Er is een heldere taakver-deling
tussen onderwijs en jeugdhulp
(N=105)
Het is duidelijk bij wie de
casusregie is belegd (N=105)
Afspraken over de
samenwerking tussen onderwijs
en jeugdhulp zijn vastgelegd (N=
105)
Onderwijs en jeugdhulp kunnen
elkaar aanspreken op het
nakomen van afspraken (N=105)

Tabel B.5.17

4%

Helemaal
niet zo

Overwegend
niet zo

Deels
niet,
deels
wel zo

Overwegend
wel zo

Helemaal
zo

Geen
zicht
op

4%

19%

33%

34%

10%

0%

0%

5%

32%

47%

16%

0%

2%

28%

39%

30%

1%

0%

1%

32%

48%

17%

2%

0%

3%

20%

49%

23%

5%

1%

6%

16%

38%

32%

8%

0%

Kunt u een rapportcijfer geven van 1 (zeer slecht) tot 10 (zeer goed) in
hoeverre de volgende zaken aanwezig zijn in uw regio?

Een gezamenlijke visie bij professionals
in het onderwijs en de jeugdhulp
Vertrouwen tussen professionals in het
onderwijs en de jeugdhulp
Randvoorwaarden voor samenwerking
tussen professionals in het onderwijs en
de jeugdhulp (tijd, kennis, ruimte)
Sturing in de samenwerking tussen

50

Regulier onderwijs

Speciaal onderwijs

M = 5.96, SD = 1.69, max = 10,
min = 1 (N=93)

M =6.2 , SD = 1.54 , max 9 =,
min = 2, (N= 84)

M = 6.20, SD = 1.11, max = 9,
min = 4, (N= 96)

M = 6.51 , SD = 1.08 , max 9=,
min = 4, (N= 84)

M = 5.61, SD = 1.41 , max = 8,
min = 1, (N=95)

M = 5.95, SD = 1.40 , max = 9,
min = 2, (N= 86)

M = 5.61, SD = 1.46, max = 9,

M = 5.95, SD = 1.49, max = 8,

professionals in het onderwijs en de
jeugdhulp

min = 3, (N=92)

min = 3, (N=84)

BORGING IN BELEID EN BESTUUR
De volgende vragen gaan over de beleidsmatige en bestuurlijke borging van de aansluiting
tussen onderwijs en jeugdhulp in uw regio. Het gaat om uw algemene indruk.
Tabel B.5.18

Op welk niveau worden er afspraken gemaakt over de aansluiting tussen
onderwijs en jeugdhulp in uw regio?
Ja

Nee

Geen zicht op

Op het niveau van het samenwerkingsverband (N=105)

97%

3%

0%

Op het niveau van individuele schoolbesturen (N=105)

36%

44%

20%

Op het niveau van individuele scholen (N=105)

51%

36%

12%

Tabel B.5.19

Planvorming en afspraken: Welke uitspraken zijn van toepassing in uw
regio?

Het ondersteuningsplan en
het jeugdplan zijn op elkaar
afgestemd (N=105)
Er zijn heldere afspraken over
onderwijszorgarrangementen
(N=105)
Er zijn heldere afspraken over
de toegang tot
gespecialiseerde jeugdhulp
(N=105)
Er zijn heldere afspraken over
de aanpak van thuiszitters
(N=105)

Tabel B.5.20

Overwegend
niet zo

Deels
niet,
deels
wel zo

Overwegend
wel zo

Helemaal
zo

Geen
zicht op

6%

18%

28%

30%

15%

3%

10%

24%

38%

20%

8%

1%

5%

16%

31%

33%

10%

4%

1%

5%

27%

43%

24%

1%

Financiën: welke uitspraken zijn van toepassing in uw regio?

Er zijn heldere afspraken over
wat het onderwijs en wat
gemeenten betalen (N=105)
Onderwijs is betrokken bij de
inkoop van jeugdhulp door
gemeenten (N=105)
De inkoopafspraken van de

51

Helemaal
niet zo

Helemaal
niet zo

Overwegend
niet zo

Deels
niet,
deels
wel zo

Overwegend
wel zo

Helemaal
zo

Geen
zicht op

6%

22%

38%

27%

7%

1%

39%

18%

25%

8%

8%

3%

10%

25%

38%

10%

2%

15%

gemeente geven voldoende
flexibiliteit om de jeugdhulp
aan te laten sluiten op
hulpvragen van leerlingen
(N=105)
Er is een frictiepot met snel
beschikbaar budget (N=105)
Er is sprake van één integraal
budget voor hulp en
ondersteuning (N=105)

Tabel B.5.21

32%

12%

13%

11%

8%

23%

67%

11%

7%

2%

0%

13%

Monitoring en evaluatie: welke uitspraken zijn van toepassing in uw regio?

Er zijn gezamenlijke doelstellingen geformuleerd voor
de aansluiting tussen
onderwijs en jeugdhulp
(N=105)
Het behalen van doelstellingen wordt gezamenlijk
gemonitord (N=105)
Onderwijs en gemeente
herijken hun beleid op basis
van monitoring & evaluatie
(N=105)

Helemaal
niet zo

Overwegend
niet zo

Deels
niet,
deels
wel zo

Overwegend
wel zo

Helemaal
zo

Geen
zicht op

11%

11%

31%

39%

6%

1%

23%

20%

27%

23%

7%

1%

19%

16%

31%

24%

8%

2%

DE MEERWAARDE VAN DE AANSLUITING TUSSEN ONDERWIJS EN JEUGDHULP
De volgende stellingen gaan over de opbrengst van de aansluiting tusen onderwijs en
jeugdhulp in uw regio. Wat is uw algemene indruk?
Tabel B.5.22

De aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp in onze regio draagt bij aan:

Maatwerk: leerlingen
krijgen de hulp en
ondersteuning die ze
nodig hebben (N=105)
Tijdige inzet van hulp
en ondersteuning voor
leerlingen (N=105)
Thuisnabije hulp en
ondersteuning, dicht
bij de eigen
leefomgeving (N=105)

52

Helema
al niet
zo

Overwegend
niet zo

Deels niet,
deels wel
zo

Overwegend
wel zo

Helemaal
zo

Geen
zicht op

Nvt

1%

2%

51%

35%

10%

0%

0%

1%

10%

57%

24%

8%

0%

0%

1%

4%

42%

43%

7%

2%

2%

Tevredenheid van
ouders over hulp en
ondersteuning
(N=105)
Preventie van
problematiek bij
leerlingen (N=105)
Minder leerlingenvervoer (N=105)
Minder thuiszitters
(N=105)
Minder leerplicht
vrijstellingen (N=105)
Minder verwijzingen
naar het speciaal
onderwijs (N=105)
Minder verwijzingen
naar gespecialiseerde
zorg (N=105)
Vermindering van
administratieve lasten
voor professionals
(N=105)
Vermindering van de
werkdruk voor
professionals (N=105)

Tabel B.5.23

1%

2%

37%

28%

2%

27%

4%

2%

14%

45%

29%

4%

5%

2%

3%

21%

27%

14%

4%

27%

5%

0%

11%

33%

33%

15%

4%

3%

0%

14%

34%

28%

11%

9%

4%

10%

32%

37%

10%

6%

2%

3%

6%

30%

16%

8%

0%

33%

8%

4%

24%

33%

9%

4%

22%

5%

9%

31%

28%

6%

2%

21%

4%

Welke opbrengsten ziet u nog meer in uw regio? (N=78)
Aantallen

Aantallen

swv-po

swv-vo

De samenwerking verloopt beter; contacten zijn goed; men weet elkaar te vinden

28

21

Er is meer (inzet op) preventie en vroeg signaleren

3

7

Er wordt meer integraal gewerkt

6

3

Er is meer bewustzijn / urgentiebesef

4

5

Er zijn korte lijnen; daardoor wordt kind sneller geholpen

6

-

Er is ingezet op thuiszitters / er zijn minder thuiszitters / minder vrijstellingen

3

4

Er is betere ondersteuning voor kinderen

4

1

Kennis van professionals neemt toe en wordt meer gedeeld

3

1

Er is (meer) maatwerk

-

3

Integrale aanpak of op weg om dit te realiseren

6

3

Onderwijsarrangementen krijgen (meer) vorm

1

2

Jeugdhulp komt meer in de scholen

2

1

Er gaan minder kinderen naar het speciaal onderwijs

1

1

De kinderen die zorg nodig hebben, zijn sneller in beeld

-

2

Overig

17

10

53

KNELPUNTEN
Tabel B.5.24

Ervaart u knelpunten in de aansluiting tussen jeugdhulp en onderwijs in uw
regio? (N=108)53
Percentage

Nee

5%

Ja

95%

Tabel B.5.25

Wat zijn voor u de grootste knelpunten in de aansluiting tussen jeugdhulp
en onderwijs in uw regio? (n =98)
Aantallen

Aantallen

swv-po

swv-vo

Geen duidelijke kaders/rolverdeling/afstemming/afspraken

27

34

Wachttijden of wachtlijsten bij jeugdhulp

8

16

Gescheiden financiering/geen integraal budget/‘wie betaalt wat?’

12

9

De budgetten zijn te krap

5

10

Personele problemen/onvoldoende competenties bij gemeenten en jeugdhulp

5

7

De scheidslijn tussen (passend) onderwijs en jeugdhulp is onduidelijk

4

5

Te veel aanbieders/marktwerking in de jeugdhulp

3

6

Veel personele wisselingen bij jeugdhulp en beleidsmedewerkers

5

1

Onderwijs en jeugdhulp zijn gescheiden werelden

3

3

Te weinig preventief werken/te laat opstarten van hulp

3

3

Toeleiding tot/beschikbaarheid van 2 -lijns hulpverlening

3

3

Het in de praktijk uitvoeren van gemaakte afspraken/borging

3

2

Jeugdhulp wordt individueel ingezet, er is behoefte aan bundeling

3

2

Te weinig zicht op elkaars mogelijkheden

1

4

Wet- en regelgeving

1

3

Overig

4

4

e

VERVOLGSTAPPEN
Tabel B.5.26

53

Welke acties worden er momenteel vanuit het onderwijs ondernomen om
de aansluiting met jeugdhulp in uw regio te versterken? (n=103)
Aantallen

Aantallen

swv-po

swv-vo

Overleg voeren (vooral met gemeenten en jeugdhulp)

36

32

Inzetten op (gezamenlijke) scholing / kennisdeling

7

5

Overleg naar aanleiding van casussen

5

6

Gezamenlijke werk- of ontwikkelagenda

6

5

Monitoren / onderzoeken wat werkt

4

6

Werken aan onderwijs-zorgarrangementen

1

7

Inclusief 3 samenwerkingsverbanden die telefonisch enkele kernvragen hebben beantwoord

54

Nieuwe afspraken maken / afspraken vastleggen / matrix onderwijs-zorg gemaakt

5

3

Werkgroepen

5

2

Pilots gericht op verbinding onderwijs en zorg

3

4

Financiering herbezien / onderwijs betrekken bij inkoop jeugdhulp

2

3

Actief werken aan het oplossen van knelpunten

3

1

Aanpak thuiszitten / deelname aan thuiszitterspact

-

4

Plan van aanpak opgesteld

3

1

Overig

10

9

Tabel B.5.27

Welke kansen ziet u verder nog om de aansluiting tussen onderwijs en
jeugdhulp in uw regio te versterken? (n=86)
Aantallen

Aantallen

swv-po

swv-vo

Actief blijven werken aan samenwerking, vertrouwen opbouwen

19

5

Inzetten van jeugdhulp op school

12

7

Duidelijke afspraken maken en vastleggen / duidelijke kaders

7

5

Budgetten ontschotten, samenvoegen

4

6

Doorzettingsmacht regelen / mandatering / meer slagkracht professionals

5

5

Meer kennisuitwisseling en inzetten op vergroting van expertise

5

4

Nieuwe / bredere arrangementen opzetten

5

2

Meer inzetten op preventie

3

4

Vereenvoudiging / aanpassen van de financiering

4

3

Aanpassen van wet- en regelgeving

3

4

Andere aansturing / duidelijke regierol in regio

3

4

Meer integraal werken / integraal indiceren

5

1

Doorgaan op de ingeslagen weg

3

2

Beperken van aantal zorgaanbieders

-

4

Onderwijs betrekken bij inkoop van jeugdhulp

3

-

Pilots starten

-

3

Overig

7

13

GOEDE VOORBEELDEN
Tabel B.5.28

Zijn er in uw regio pilots of goede voorbeelden van aansluiting tussen
onderwijs en jeugdhulp die voor anderen interessant kunnen zijn? (N=105)
Percentage

Nee

29%

Ja

71%

55

Goede voorbeelden samenwerkingsverbanden po
Korte omschrijving
Betrokken partijen
Doel
Passende onderwijsplek verzorgen/leerlingen naar regulier onderwijs begeleiden
Het realiseren van een
School, SWV, Jeugdhulp
Zorgen dat leerlingen niet naar
onderwijs/behandelgroep in het
een speciale behandelsetting
speciaal basisonderwijs
hoeven, maar zoveel mogelijk op
de school kunnen blijven waar ze
geplaatst zijn.
Aansluiting voor- en vroegschool
Een passende onderwijsplek
waarbij zowel jeugdzorg als
verzorgen
onderwijs is betrokken
MKD, CJG, SO en SWV
Het afgelopen jaar is gestart met
Een geïntegreerd onderwijseen Integraal Expertise en Kind
zorgaanbod voor leerlingen met
Centrum (IKEC)
2 sbo scholen; één cluster 3 een diverse en complexe
ondersteuningsbehoefte.
school en zorginstellingen
integraal aanbod onderwijs
IKC vorming; samenwerking SO,
4 schoolbesturen, Jeugdhulp,
jeugdhulp bieden aan leerlingen
SBO, Jeugdhulpaanbieder
gemeente
Regenboog groep op school.
Zorgaanbieders en scholen
Voorkomen van thuiszitten met
Psychiatrische leerlingen binnen
psychiatrische beelden.
cluster 4 lokaal opvangen icm
gezinsondersteuning.
kinderen met autisme en een laag
Kinderen met autisme in reguliere
basisschool, jeugdhulpaanbieder
niveau gaan deelnemen aan
omgeving onderbrengen.
(ouderinitiatief) en
onderwijs in een basisschool
samenwerkingsverband
Samenwerking tussen onderwijs en Speciaal onderwijs, speciaal
kinderen op termijn weer volledig
jeugdhulp, waarin zij samen
basisonderwijs,
onderwijs kunnen aanbieden.
ondersteuning bieden aan jonge
Jeugdhulporganisatie,
kinderen met
Samenwerkingsverband
ontwikkelingsachterstanden of
opvoedingsproblematiek
Innovatie dekkend netwerk,
Meerdere
Onderzoek naar passend
mogelijkheden voor individueel
samenwerkingsverbanden PO
onderwijs voor leerlingen die
maatwerk in het onderwijs
moeilijk tot leren komen, zelfs in
een kleine klas (dreigende
thuiszitters en vrijgestelden van
onderwijs)
De pilot" Innovatie dekkend
samenwerkingsverbanden PO
Inzicht krijgen in wat er
netwerk".
inhoudelijk, financieel en
Onderzoekt mogelijkheden voor
randvoorwaardelijk nodig is voor
leerlingen die niet in een
een dergelijk programma.
schoolgebouw tot leren komen.
Gaat om het vinden van een veilige
leerplek voor hen.
Aansluiting Jeugdhulp - SO,
Zorgaanbieders en SO
Kinderen terugleiden naar
combinatie zorg-onderwijs
onderwijs, oplossen
onderliggende (psychische)
problematiek.
Pilot voor dubbel bijzondere
Ouders, pilot school,
Tegemoet komen aan de
kinderen: Kinderen met
samenwerkingsverband,
onderwijs- en
hoogbegaafdheid en
gemeente waar de school
ondersteuningsbehoeften van
ondersteuningsvragen inzake het
gehuisvest is: jeugdhulp
deze kinderen, hun ouders en de
welbevinden / leren leren.
school. Onderwijs nabij.

56

Verbinding onderwijs-zorg: EMBDe best passende arrangementen
Onderwijs, gemeenten, PSW /
kinderen gaan naar KDC, onder 1
realiseren onder de noemer: recht
zorg, SWV.
dak. Onderwijsexpertise inzetten
op onderwijs voor iedereen.
op KDC, of kinderen vanuit KDC
naar onderwijs laten stromen.
Overleg/Samenwerking/regionale aanpak meerdere partijen (zorg, onderwijs, gemeenten etc.)
Overlegstructuur, ontwikkelagenda
en voortgangsrapportages
Convenanten voor kinderen en
jongeren.'Operationele'
directies/managers werken samen
in projectgroepen aan de
uitvoering van de samenwerking.
In uitvoering genomen aanpak op
regionaal en lokaal niveau
(programma / project verbinding).
Beleidsontwikkeling met betrokken
partners en praktijkinrichting en
uitvoering met betrokken partners.
Integraal arrangeren

gezamenlijke inkoop van jeugdhulp
door alle gemeenten in de regio.
Hierbij worden alle
samenwerkingsverbanden passend
onderwijs actief betrokken.
De opgezette ontwikkel- en verbind
infrastructuur.

Invoering van een knooppunt per
school, waarin alle partijen die van
belang zijn in de ontwikkeling van
kinderen de verbinding opzoeken.
Samen problemen analyseren en
aanpakken

Gezamenlijke doelen en planning
Gemeenten en onderwijs
Gemeente en regio gemeenten,
SWV's, GGD, Maatschappelijk
Werk, Kinderopvang,
Welzijnswerk.

4 swv passend onderwijs (PO en
VO), 6 gemeenten, 85 scholen
kernteams gemeenten
jeugdgezondheidszorg, jeugdhulp
Denktank: leerplicht, intern
begeleiders, jeugdhulp,
beleidsmedewerkers gemeenten,
onderwijsspecialist,
onderwijsondersteuner, inkoop
gemeenten, coöperatie JGT.
Provinciale serviceorganisatie
voor alle gemeenten, alle
samenwerkingsverbanden
passend onderwijs in PO en VO

11 schoolbesturen en 10
gemeenten (ambtenaren
jeugdhulp, beleidsambtenaren
jeugdhulp/onderwijs en
wethouders).
Scholen, ouders, SWV,
Schoolmaatschappelijk werk en
Jeugdgezondheidszorg.

Niet benoemd

Extra ondersteuning voor kind dat
dit nodig heeft.

Voor elke leerling met een extra
behoefte één arrangement voor
onderwijs, zorg, jeugdhulp en
vervoer.

Inkoop beter afstemmen op wat
er nodig is en van de juiste
kwaliteit is.

Van curatieve jeugdhulp ‘stand
alone’ naar preventieve jeugdhulp
in de school

Integrale inzet van onderwijs en
jeugdhulp. Effectieve, snelle en
duurzame interventies.

Jeugdzorg / jeugdhulp in de school / Onderwijszorgarrangementen
jeugdzorgspecialisten in de school
Onderwijs Jeugdhulp
Arrangementen in S(B)O (jeugdhulp
aan onderwijs toegevoegd) Door
ontwikkeling naar JOA (jeugdhulp
voorliggend) Versterking en
verbreden van ondersteuning aan
de reguliere scholen (PO en VO)
door

57

zorgaanbieder
JGZ, SWV, Jeugdhulp, LPA

Preventieve inzet
thuisnabij en laagdrempelig doen
wat nodig is

Onderwijszorgarrangementen
binnen de kleutergroepen,
daarnaast een ontwikkeling om in
het kader van thuisnabij onderwijs
een SO kleutergroep te starten
binnen het SBO.
Inzet van gespecialiseerde
jeugdhulp binnen het SBO,
tussenvoorzieningen en (V)SO.
Uitgangspunt : gezamenlijke
verantwoordelijkheid nemen voor
de ondersteuning van de
leerlingen.
pilot jeugdhulp in de BAO school. Er
was een goede samenwerking
tussen Intern begeleider en
jeugdhulpverlener. De werkwijze
stond model voor uitrol JHV in de
school. uitkomsten pilot: in relatie
ontstaat motivatie voor
samenwerking.
Aanpak Kleuters in gemeente. Klein
multidisciplinair team dat op
ondersteuningsvragen van scholen
afgaat. Veelal over
handelingsverlegenheid rondom
gedragsproblematiek van jonge
kinderen.

zo thuisnabij passend aanbod

speciaal basisonderwijs,
jeugdhulpverlening
Niet benoemd

SWV PO, SWV VO, gemeente(n),
alle schoolbesturen SBO en (V)SO
kinderdagcentrum en SBO school

Swv po -wijkteam -zorgaanbieder
-basisscholen in de wijk gemeente–
Inzetten op snelle en korte
ondersteuning, laagdrempelige
inzet voor ouders, kinderen en
scholen. Snelle taxatie van wat er
nodig is.
Basisschool - SO - Gemeente

Onderwijs-Zorgarrangementen
binnen de scholen.
Begeleiding (ex) thuiszitters en voorkomen van thuiszitten
Gemeente investeert in zeer kleine
onderwijszorggroepen waar
potentiële en ex-thuiszitters
worden begeleid, om deze
doelgroep 'bij de les' te houden.
Regenboog groep in SO.
Psychiatrische leerlingen binnen
cluster 4 lokaal opvangen ism
gezinsondersteuning.
jeugdhulpaanbieder en SO bieden
ontschot ondersteuning aan
leerlingen die uit dreigen te vallen
uit het SO
Onderwijszorgarrangement. Een
traject van zestien weken
onderwijs, diagnosticering en
toeleiding naar een passende
onderwijsplek voor (dreigende)
thuiszitters.

58

kinderen een kans geven op
deelname aan het onderwijs, ook
als dat even moeilijk voor ze is.

Inzetten op snelle en korte
ondersteuning, laagdrempelige
inzet voor ouders, kinderen en
scholen. Snelle taxatie van wat er
nodig is

Door middel van integraal plan
komen tot een sluitende aanpak.
goede zorg en ondersteuning voor
een kwetsbare doelgroep,
effectieve inzet van middelen

gemeente.
schoolbestuur so-sbo
SO, zorgaanbieders, gemeente

Cluster 4 school,
jeugdhulpaanbieder,

Voorkomen van thuiszitten met
psychiatrische beelden.

Voorkomen van thuiszitten. Ieder
kind heeft recht op onderwijs

samenwerkingsverband
Ouders, school van herkomst,
samenwerkingsverband,
betreffende gemeente : leerplicht,
jeugdhulp, so school die
uitvoering geeft aan het traject

Doorbreken van een situatie die
zich in een impasse bevindt en
toeleiding naar een passende
plek.

Overig
1-jarige pilot in een wijkcentrum
met 3 scholen en CJG. Extra budget
SWV voor schoolmaatschappelijk
werk en ouder/kind gesprekken

CJG, inclusief de
jeugdgezondheidszorg en het SWV
Passend Onderwijs, de drie
scholen

1. gezamenlijke website en
secretariaat
2. Opstart gezamenlijke tlv
vergadering

1. 7 gemeenten en 5
samenwerkingsverbanden
2. tlv-cie en vertegenwoordiger
met mandaat voor inzet
jeugdhulp in s(b)o

Po school/zorginstelling

Onderwijs Jeugdhulp gemeente

Familieklas

school, gemeenten, SWV

inzet preventiemedewerker en
ontsluiting knooppunten

gemeenten, team jeugd,
schoolmaatschappelijk werk, JGZ,
onderwijs

Zo inclusief mogelijk onderwijs

schoolbestuur, school, gemeente,
team toegang,
schoolmaatschappelijk werk, jgz

- Preventief werken aan
opvoedafstemming tussen
ouders, kind en school
- Minder kernteams inzetten die
curatief gericht zijn.
1. gezamenlijke
informatievoorzieningen 2.
voorkomen onnodige wachttijd, 1
kind-1gezin-1plan, eenduidigheid
in verantwoording en financiering
EMB leerlingen thuisnabij zorg en
onderwijs bieden
integrale ondersteuning aan
ouders en kinderen
1. preventie in plaats van curatie
2. inrichting knooppunt 3.
integrale besluitvorming en
uitvoering
zo inclusief mogelijk onderwijs
aanbieden met hulp van
ketenpartners. Vindplaats is
werkplaats

Goede voorbeelden samenwerkingsverbanden vo
Korte omschrijving
Betrokken partijen
Doel
Passende onderwijsplek verzorgen (soms opvang) / leerlingen naar regulier onderwijs begeleiden
Het OZC in de regio. Zij
Jeugdzorgaanbieders, Stichting Speciaal
Het ondersteuning en
adviseren en bieden hulp
Onderwijs, specialisten vanuit de GGD, lokale
begeleiden van leerlingen
wanneer het nodig is. De
gemeentelijke toegangen, zorgaanbieder voor Licht met problemen. Soms
inzet is flexibel en op
Verstandelijk Beperkten (LVB), jeugdtijdelijke opvang
maat. Het OZC biedt
GGZ,verslavingszorg en speciaal onderwijs.
mogelijkheden voor
naschoolse
dagbehandeling,
schakelklassen en vervult
de functie van
expertisecentrum.
Op dit moment zijn we
Gemeente, zorgaanbieder en SWV
Combineren van
bezig met het ontwikkelen
onderwijs en jeugdhulp
van een aanbod voor
om zo leerlingen met
internaliserende en
internaliserende en
externaliserende
externaliserende
gedragsproblematiek,
gedragsproblemen toe te
waarbij onderwijs en
leiden naar het (regulier)
jeugdhulp samenwerken
onderwijs.

59

Initiatieven om GGZ
samen tijdelijke
arrangementen te laten
verzorgen met onderwijs
(de Combi in de gemeente
en ontwikkeling van
aanbod met
zorgaanbieder)

GGZ, SO, SWV-en en zorgaanbieders

Werken aan wegnemen
van drempels om terug te
keren in het onderwijs,
Persoonlijke behandeling
in combinatie met
ontwikkeling van
vaardigheden, Aansluiten
van risicogroepen op de
arbeidsmarkt, Voorkomen
van voortijdig
schoolverlaten
Innovatieproject voor een GGZ, basisscholen, scholen voor vo, swv'en
Versoepelen van overstap
automatische overstap
van regulier po naar
regulier vo voor leerlingen
met autisme
Overleg/Samenwerking/regionale aanpak meerdere partijen (zorg, onderwijs, gemeenten)
Overlegstructuur,
ontwikkelagenda +
voortgangsrapportages
Zie de toelichting bij de
vorige vragen

gemeenten en onderwijs bestuurlijk

Zelfde doelen, kaders en
planning

Gemeenten, GGD, SWV vo

Het Ondersteuningsteam
Jeugd en Gezin (geen pilot
meer).
1 team met HBO mensen
dat sinds 2013 werkt door
drie gemeenten heen
Nieuwe pilot waar aan
gewerkt wordt:
"ontschotting"

Samenwerkingsverbanden PO, VO, (V)SO,
gemeenten

Gedeelde visie op de
samenwerking tussen
onderwijs en gemeenten
waarbij uitgangspunt is
dat alle jongeren in het VO
naar school gaan en
Onderwijs krijgen van
hoge kwaliteit
Snelle actie op signalen.
Team gericht op ouders
en jongeren van 0-23

swv, scholen, gemeente, CJG

Uitbreiden
Ouders, gemeente(n), SWV, scholen.
adviescommissie SWV
met jeugdzorgdeskundige
van gemeente, om juiste
hulp door school,
jeugdhulp of gezin te
bewerkstelligen.
Jeugdzorg / jeugdhulp in de school / Onderwijszorgarrangementen
Sociale teams hebben een
goede rol in de scholen,
zijn er daadwerkelijk
wekelijks met een
persoon aanwezig.

60

gemeente en onderwijs (swv en scholen)

Nog betere en snellere
hulp in kunnen zetten
zonder dat er discussie
ontstaat over "wie er van
is" en "wie er moet
betalen"
Gedeeld eigenaarschap.
Gezamenlijk probleem
benoemen en hiervoor
oplossingen zoeken.

preventie, verbinding,

Inzet van intensieve
pedagogische thuiszorgmedewerker in het
onderwijs.
kernteams op alle
scholen.
Agressieregulatietraining
op de VO-scholen
uitgevoerd door de
jeugdzorg. De
docententeam krijgen
daarnaast tips en tricks
voor professionalisering
binnen school.
Proeftuin Oza: Structurele
inzet van zorg op grond
van de Jeugdwetten van
de WLZ voor leerlingen
met een complexe
ondersteunings- en
zorgbehoefte in het
(voortgezet) speciaal
onderwijs1
Inzet van GGZ en
jeugdhulp VSO.
De inkoop van
specialistische jeugdhulp
door het speciaal
onderwijs.
JOS (Jeugdhulp Op
School):
een deel van de
voormalige geïndiceerde
jeugdzorg ingezet op de
reguliere scholen voor VO.
De jeugdzorgorganisaties
hebben de handen ineen
geslagen en 1 organisatie
is belast met de
coördinatie.
Ondersteuningsteams in
alle po en v(s)o scholen
(zie eerdere
beschrijvingen)

61

Gemeente, samenwerkingsverband, uitvoerende
jeugdhulpinstantie en ouders en leerlingen

Kernteam bestaat uit jeugdhulpverlener, leerplicht,
jeugdarts/verpleegkundige en
ondersteuningscoördinator school
Jeugdzorg VO-scholen, gemeente, SWV

eenvoudige organisatie van zorg in onderwijstijd

Jeugdhulp en speciaal onderwijs en jeugdzorg
gecombineerd met GGZ.
Gemeente, samenwerkingsverbanden,
schoolbesturen

Jeugdhulp, MEE, maatschappelijk werk, swv’s VO

Gemeenten, wijkteams, scholen en
samenwerkingsverbanden

Afstemming in
begeleiding van gezinnen
en ondersteuning van
leerlingen
/

Preventief handelen,
korte lijnen tussen
hulpverlening,
ouders/leerlingen en
school (zorgteam,
mentor, docenten).

Helder krijgen wat de
mogelijkheden zijn om
individueel beschikte zorg
efficiënt te organiseren;
vanaf 2018 tot een
duurzame werkwijze te
komen; waar nodig,
hierover bovenregionaal
af te stemmen
/
Inzet van de gewenste
fte's op de scholen als
onderdeel van het
onderwijzend team/
onderwijsconcept.
eerder signaleren,
preventieve interventies,
ontlasten van de scholen;
verbinden van
onderwijsondersteuning
met jeugdhulp ;
voorkomen dat jongeren
verwezen moeten worden
naar de zwaardere zorg

Preventief begeleiden van
leerlingen in de school,
vroegtijdig signaleren,
ondersteuning direct in de
school, betere aansluiting
naar wijkteams

Preventieve diagnostiek
Zorgaanbieders Onderwijs SWV
van gedragsproblematiek
binnen het VO waarna
handelingsadviezen
gegeven worden aan de
school. Gestart met
dagbehandeling in de
school aansluitend op
diagnostiek.
Begeleiding (ex) thuiszitters en voorkomen van thuiszitten / schooluitval

Voorkomen van uitval
door
gedragsproblematiek.
Aanleren van
vaardigheden die nodig
zijn in het functioneren in
de maatschappij op
sociaal emotioneel vlak

Trajectklas voor
thuiszitters
oza HB/ASS

VSO-VO- behandeling

Ambitieuze
Thuiszittersaanpak Regio

Hier wordt nauw samengewerkt met gemeenten/
jeugdhulp/leerplicht/gezondheidszorg/scholen/swv
vanuit een gezamenlijk opgesteld actieplan

Voor jongeren met
psychische of
psychiatrische
problemen. Op verzoek
van de school kan de
jeugd-ggz met jongeren
steunende en
inzichtgevende
gesprekken voeren,
observeren of contact
maken met behandelaar.
Thuiszitterspact met
thuiszitterstafel

3 regionale JGGZ aanbieders, gemeenten en swv

re-integratie van de
leerlingen
voorkomen van afstroom,
thuiszitten en uitval bij
deze doelgroep.
Bovendien thuisnabij en
op reguliere school
Geen kind langer dan 6
weken thuis zonder
passend aanbod van
onderwijs en/of zorg
Verergering van
problemen voorkomen.
Hiermee gaan we
schooluitval en (dreigend)
thuiszitten tegen.

Thuiszitterspact

Gemeente, samenwerkingsverbanden,
schoolbesturen, scholen, leerplicht, wijkteams,
GGD, ervaringsdeskundigen, thuiszittersteam.
Zorgaanbieder, onderwijs

Onderwijs aan kinderen
met een
leerplichtontheffing of die
langdurig thuiszitter zijn
op locatie bij
zorgaanbieder onderwijs
bieden.
Preventieve diagnostiek
van gedragsproblematiek
binnen het VO waarna
handelingsadviezen
gegeven worden aan de

62

vo school, vso school, swv, gemeente,
zorgaanbieder

gemeenten, GGD (jeugdartsen), GGZ, jeugdteams
(jhv), onderwijsbesturen

Zorgaanbieders Onderwijs SWV

preventie thuiszitten;
aanpak thuiszittende
leerlingen
maatwerkarrangementen;
terugdringen aantal
vrijstellingen
Alle kinderen gaan naar
school.
Kinderen motiveren om
(weer) deel te nemen aan
het onderwijsproces.

Voorkomen van uitval
door
gedragsproblematiek.
Aanleren van
vaardigheden die nodig

school. Gestart met
dagbehandeling in de
school aansluitend op
diagnostiek.
Depressiepreventietraject
voor jongeren. Na GGZ
screening worden
jongeren met verhoogde
kans op depressie en
suïcide uitgenodigd voor
interventie op school of
doorverwezen wanneer
nodig.
Actietafel Thuiszitters en
Kwetsbare jongeren
Overig
OJA's in VSO, OPDC

zijn in het functioneren in
de maatschappij op
sociaal emotioneel vlak
GGz, scholen, SWV, GGD, basisteams jeugd en gezin,
gemeenten

Vergroten van de
emotionele weerbaarheid
van jongeren met een
gevoeligheid voor
depressie ter voorkoming
van het ontstaan van
terugkerende depressies.
Voorkomen van suïcide.

Gemeenten, onderwijs, BJZ, CJG, en op
casusniveau overige zorginstellingen

Oplossingen creëren voor
(dreigende) thuiszitters.

Swv, gemeente, school en jeugdhulporganisatie

laagdrempelige inzet
jeugdhulp en een gericht
‘1 kind 1 plan’
vroegtijdig betrokken zijn

Vindplaatsgericht werken
door medewerkers van
het sociale team op de
scholen
Onderschoolse
dagbehandeling in
praktijkonderwijs
werken met
schoolcoaches als
gemandateerde
professionals in de
gemeente
/

scholen, en vaste contactpersonen vanuit het
sociale team van de gemeente

schooloverstijgende
arrangementen waarin
jeugdprofessional,
jeugdhulp en onderwijs
intensief samenwerken
vormgeving van de zgn
knooppunten

/

Tabel B.5.29

Zorgaanbieder en Praktijkonderwijs

scholen, gemeente, zorgaanbieder

Preventie en snelle
doorverwijzing zonder
dubbelingen in de
aanmelding

scholen /swv, gemeenten, schoolmaatschappelijk
werk, jeugdgezondheidszorg, leerplicht

werkende integrale
ondersteuning voor de
leerlingen.
/

gemeenten, swv's, ketenpartners

Mogen wij u benaderen voor verdiepend onderzoek naar goede
voorbeelden? (N=75)
Percentage

Nee

25%

Ja

77%

63

solide basis leggen voor
goede snelle en
preventieve zorg in en om
school

Bijlage 6

Tabellenboek gemeenten

DE AANSLUITING IN DE PRAKTIJK
De volgende vragen gaan over de aansluiting in de praktijk tussen jeugdhulp en onderwijs
voor de leerlingen die in uw gemeente naar school gaan. Met de term jeugdhulp bedoelen
we het geheel van 1e lijns jeugdhulp54 en 2e lijns jeugdhulp55 zoals uw gemeente dat vorm
geeft. Het gaat in de volgende vragen om uw algemene indruk.
Tabel B.6.1
Fase

In welke fase verkeert de aansluiting tussen jeugdhulp en onderwijs in uw
gemeente?56
Oriëntatie
nog geen
aansluiting,
oriëntatie op
mogelijkheden

Start
initiatiefnemers
zetten de eerste
stappen

Opbouw
aansluiting
loopt

Consolidatie
aansluiting
wordt
verankerd

Geen
zicht
op

Nvt

3%

10%

57%

28%

2%

0%

4%

13%

50%

26%

1%

5%

6%

11%

46%

15%

6%

17%

Basisonderwijs57
(N=224)
Voortgezet
onderwijs58
(N=224)
(Voortgezet)
speciaal
onderwijs59
(N=224)

Tabel B.6.2

Welke partijen zijn in uw gemeente betrokken bij de aansluiting tussen
jeugdhulp en onderwijs?
Basis
onderwijs

Voortgezet
onderwijs

(Voortgezet)
speciaal
onderwijs

Geen
zicht op

Niet van
toepassing

Lokale teams60 (N=217)

88%

83%

61%

1%

10%

Centra voor jeugd en gezin
(N=217)
Schoolmaatschappelijk
werk (N=217)
Jeugdgezondheidszorg61
(N=217)
Gespecialiseerde
jeugdzorgaanbieders
(N=217)

47%

41%

28%

3%

50%

69%

67%

41%

2%

23%

94%

87%

56%

4%

2%

48%

44%

45%

21%

15%

54

1e lijns jeugdhulp = algemene beschikkingsvrije voorzieningen, waaronder toegang en lichte hulp door lokale teams,
centra voor jeugd en gezin en/of jeugdgezondheidszorg
55
2e lijns jeugdhulp = maatwerkvoorzieningen; gespecialiseerde jeugdhulp door zorgaanbieders
56
Inclusief gemeenten die telefonisch enkele kernvragen hebben beantwoord
57
Basisonderwijs = basisscholen en scholen voor speciaal basisonderwijs (sbo)
58
Voortgezet onderwijs = scholen voor voortgezet onderwijs: vmbo, havo, vwo en praktijkonderwijs
59
(Voorgezet) speciaal onderwijs = scholen voor speciaal onderwijs (cluster 1 en 2 en voormalig cluster 3 en 4). Ook
tussenvoorzieningen in uw gemeente (opdc, rebound etc) kunt u voor deze vragenlijst onder speciaal onderwijs scharen
60
Lokale teams = sociale teams, wijkteams, buurtteams, jeugdteams, ouderkindteams etc.
61
Jeugdgezondheidszorg = consultatiebureau, schoolarts, jeugdverpleegkundige

64

Gecertificeerde
instellingen62 (N=217)
Leerplicht (N=217)

21%

19%

15%

42%

95%

91%

72%

2%

2%

Anders, namelijk (N=217)

24%

23%

14%

4%

69%

33%

Anders namelijk
Aantal
Samenwerkingsverband(en) passend onderwijs

16

Lokale teams hebben contact met aanbieders en GI’s

5

Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG)

4

Kinderopvang/BSO

3

Centrale toegang gemeente / gemeentelijk toegangsteam

3

Jongerenwerk

2

Schoolcoach(es)

2

Specialistische ondersteuning huisartsen / huisartsen

2

Welzijnswerk / welzijnsorganisatie

2

GI en (S)GGZ

1

School als Wijk - lichte ondersteuning op MBO

1

Gedragswetenschapper, die zowel in het onderwijs als binnen het jeugdteam werkt

1

Specifiek voor SBO gespecialiseerde zorgaanbieder

1

Stichting Tussenspel

1

Bibliotheek

1

Loes opvoedondersteuning

1

Leerlingenvervoer

1

Professionals binnen participatie

1

Schakelfunctionaris

1

Ib’er / zorgcoördinator

1

RMC

1

Schoolbesturen

1

Tabel B.6.3

Hoe en op welk niveau is de 1e lijns jeugdhulp in uw gemeente
georganiseerd?
Wijk

Lokaal

Bovenlok
aal

Geen
zicht op

Niet van
toepassing

Jeugdteams (N=217)

22%

57%

9%

0%

34%

Brede integrale teams 0-100 (N=217)

23%

37%

3%

1%

46%

Generalistische teams als voorpost voor
gespecialiseerde jeugdteams (N=217)
Centrum voor Jeugd en Gezin (N=217)

18%

34%

7%

1%

55%

14%

43%

8%

0%

50%

Anders, namelijk (N=217)

8%

14%

4%

1%

81%

62

Gecertificieerde instellingen = instellingen die jeugdreclassering en jeugdbescherming mogen bieden

65

Anders namelijk
Aantal
Lokale teams / kernteams / sociaal team / jeugdteam / ambulant team CJG

10

Jeugdgezondheidszorg (JGZ) / GGD

7

Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG)

5

Welzijnsorganisatie(s)

5

Preventieve programma’s

3

Jeugd-GGZ (basis) / voorpost GGZ

2

Voorliggende voorzieningen

1

Samenwerkingsverband

1

Gemandateerde professionals

1

Praktijkondersteuner huisarts geestelijke gezondheidszorg (POH-GGZ)

1

Pilot eerstelijns jeugdhulp op school

1

Tabel B.6.4

In hoeverre hebben scholen in uw gemeente een vaste contactpersoon bij 1e
lijns jeugdhulp?

Basisonderwijs
(N=217)
Voortgezet onderwijs
(N=217)
(Voortgezet) speciaal
onderwijs (N=217)

Tabel B.6.5

(Bijna)
geen
school

Enkele
scholen

Meerderheid
van de scholen

(Bijna)
alle
scholen

Geen
zicht op

Niet van
toepassing

3%

3%

3%

87%

4%

0%

2%

5%

5%

76%

6%

6%

3%

6%

2%

49%

19%

21%

In hoeverre wordt 1e lijns jeugdhulp op school63 geboden in uw gemeente?
(Bijna)
geen
school

Enkele
scholen

Meerderheid
van de scholen

(Bijna)
alle
scholen

Geen
zicht op

Nvt

Basisonderwijs (N=217)

3%

12%

11%

69%

3%

3%

Voortgezet onderwijs
(N=217)
(Voortgezet )speciaal
onderwijs (N=217)

5%

7%

10%

64%

5%

10%

4%

6%

8%

37%

20%

25%

Tabel B.6.6

In hoeverre wordt 2e lijns jeugdhulp op school geboden in uw gemeente?
(Bijna)
geen
school

Basisonderwijs
(N=217)
Voortgezet onderwijs
(N=217)
(Voortgezet) speciaal
onderwijs (N=217)

63

Enkele
scholen

Meerderheid
van de scholen

(Bijna)
alle
scholen

Geen
zicht op

28%

33%

5%

15%

15%

5%

31%

22%

5%

12%

18%

12%

12%

14%

7%

17%

24%

26%

Jeugdhulp op school = jeugdhulpverleners zijn op school aanwezig

66

Nvt

Tabel B.6.7

Via welke partijen krijgen de leerlingen in uw gemeente toegang tot 2e lijns
jeugdhulp ( op scholen – én daarbuiten)?
Basis
onderwijs

Voortgezet
onderwijs

(Voortgezet)
speciaal
onderwijs

Geen
zicht op

Nvt

Via lokale teams (N=217)

86%

81%

65%

1%

13%

Via jeugdgezondheidszorg (N=217)

75%

65%

50%

7%

18%

Via de huisarts (N=217)

95%

89%

73%

2%

1%

Via de gemeente (N=217)

60%

85%

46%

3%

34%

Via medisch specialisten (N=217)

76%

70%

59%

16%

7%

Via gecertificeerde instellingen (N=217)

71%

65%

56%

21%

8%

Anders, namelijk (N=217)

17%

13%

15%

11%

69%

Anders namelijk
Aantal
Lokale teams / kernteams / sociaal team / loket

10

School (bij ernstig enkelvoudige dyslexie, EED)

6

Centrum voor Jeugd en Gezin

5

Centrumgemeente

3

Rechter

3

JGZ / jeugdarts

2

Schoolmaatschappelijk werk

2

Samenwerkingsverband

2

Jeugdhulp / GGZ

1

Onderwijsloket

1

Knooppunten op scholen

1

Pilot Onderwijsjeugdhulparrangementen (OJA)

1

Veilig Thuis

1

Vrij toegankelijke ambulante specialistische jeugdhulp

1

Wettelijke verwijzers

1

Tabel B.6.8
voor?

Komen in uw gemeente de volgende typen onderwijszorgarrangementen

Type arrangement

Nee

Geen
zicht
op

Nvt

65%

9%

2%

38%

29%

29%

4%

40%

24%

24%

6%

In het

In het

In het

basis

voortgezet

(voortgezet)

onderwijs

onderwijs

speciaal

6%

77%

58%

17%

38%

17%

31%

onderwijs
Kortdurende begeleiding of
behandeling op school (N=217)
Intensieve/langdurige
begeleiding of behandeling op
school (N=217)
Een combinatie van
dagbehandeling en onderwijs
op school (N=217)

67

Bovenschoolse arrangementen

11%

26%

38%

51%

24%

3%

13%

18%

24%

24%

47%

7%

11%

33%

27%

28%

43%

6%

12%

56%

39%

44%

23%

4%

1%

8%

6%

6%

15%

74%

voor jongeren die vast (dreigen
te) lopen in het onderwijs
(N=217)
Ondersteuning bij het
terugleiden van leerlingen uit
residentiële setting naar
onderwijs (N=217)
Ondersteuning bij het
terugleiden van leerlingen uit
(v)so en sbo naar reguliere
scholen (N=217)
Consultatie: begeleiding, advies
en/of scholing van docenten
vanuit jeugdhulp (N=217)
Anders, namelijk (N=217)

Anders namelijk
Aantal
Consultatie / advies aan ib’er of zorgcoördinator

3

Pilot Onderwijsjeugdhulparrangementen / experiment groepsgerichte inzet jeugdhulp

2

Onderwijszorgarrangementen in ontwikkeling

2

Incidentele begeleiding op school / begeleiding op school en thuis

2

Combinatie van dagopvang / dagbehandeling en school

2

Kortdurende zorg vanuit samenwerkingsverbanden

1

Schoolcoach

1

Leerwerktrajecten met hulpverlening

1

Maatwerk (in samenwerking met leerplicht en sociaal team)

1

Medewerkers basisteams in het onderwijs

1

Tabel B.6.9

Betaalt uw gemeente voor onderwijszorgarrangementen voor leerlingen uit
uw gemeente die in andere gemeenten naar school gaan? (N=217)
Percentage

Ja, wij betalen dat volledig

21%

Ja, wij betalen daar aan mee

54%

Nee

9

Geen zicht op

16%

Tabel B.6.10

Betaalt uw gemeente voor onderwijszorgarrangementen voor leerlingen uit
andere gemeenten die in uw gemeente naar school gaan? (N=217)
Percentage

Ja, wij betalen dat volledig

6%

Ja, wij betalen daar aan mee

29%

Nee

41%

Geen zicht op

23%

68

MODELLEN VAN SAMENWERKING
De aansluiting tussen jeugdhulp en onderwijs kan op verschillende manieren worden
vormgegeven. Hieronder treft u 4 modellen aan.
Het Schottenmodel
Dit model betreft de voortzetting van de situatie van vóór de transitie. Onderwijs en
jeugdhulp opereren los van elkaar, inclusief gescheiden geldstromen en gescheiden
verantwoordelijkheden. Er is geen aansluiting tussen disciplines. In dit model ligt de
nadruk op een heldere afbakening van rollen, taken en budgetbewaking.
Het Ketenmodel
Dit model gaat uit van geschakelde verantwoordelijkheden, een vaste koppeling van
disciplines en een vaste volgorde van handelen. Denk bijvoorbeeld aan de keten van
onderwijsondersteuning – schoolmaatschappelijk werk – wijkteam – specialistische
jeugdhulp. In dit model ligt de nadruk op het versterken van overgangen tussen de
schakels.
Het Netwerkmodel
In het netwerkmodel draait het om de interactie tussen disciplines. Er is geen vooraf
vastgelegde volgorde van handelen, partijen bepalen afhankelijk van het doel met wie zij
een verbinding aangaan. In dit model ligt de nadruk op netwerkvorming en
netwerksturing.
Het Integrale model
In het integrale model is sprake van één multidisciplinair team voor onderwijs en
jeugdhulp, met mandaat om hulp en ondersteuning in te zetten en met een eigen
budget. In dit model ligt de nadruk op handelingsruimte voor professionals en bundeling
van expertise en geldstromen.

Tabel B.6.11

Hoe zou u de aansluiting tussen jeugdhulp en onderwijs in uw gemeente
typeren?
Schotten

Ketens

Netwerk

Integraal

Geen

Niet van

zicht op

toepassing

Basisonderwijs (N=217)

9%

43%

42%

5%

1%

0%

Voortgezet onderwijs (N=217)

10%

41%

38%

3%

2%

6%

(Voortgezet)speciaal onderwijs

8%

29%

26%

5%

15%

17%

(N=217)

Tabel B.6.12

64

In hoeverre bent u tevreden over de aansluiting tussen jeugdhulp en
onderwijs in uw gemeente? (Ter toelichting: Het gaat hier om het proces van
aansluiting. Op de resultaten komen we later terug)64

Inclusief gemeenten die telefonisch enkele kernvragen hebben beantwoord

69

Zeer
ontevreden

Ontevreden

Niet
tevreden,
niet
ontevreden

Tevreden

Zeer
tevreden

Geen
zicht
op

Nvt

Basisonderwijs
(N=224)

0%

21%

37%

37%

4%

2%

0%

Voortgezet

0%

22%

34%

32%

3%

3%

5%

0%

15%

31%

20%

4%

13%

17%

onderwijs
(N=224)
(Voortgezet)
speciaal onderwijs
(N=224)

Tabel B.6.13

Kunt u uw antwoord kort toelichten? (N=131)
Aantal

Er is een start gemaakt, het is nog erg in ontwikkeling

22

De contacten zijn goed, er is een goede samenwerking

21

We zijn goed op weg, maar er is ruimte voor verbetering

17

Er is betere samenwerking / afstemming nodig tussen partijen

15

Er zijn vaste contactpersonen of een vast zorgteam op school

12

Er zijn verschillende afspraken met verschillende samenwerkingsverbanden

9

De financiering is problematisch of onduidelijk

8

Er blijft onduidelijkheid over wie verantwoordelijk is voor de zorg

7

Er is geen vo of vso in de gemeente, dus er zijn geen of minder contacten

6

Er is onvoldoende aansluiting tussen zorg en onderwijs; er zijn drempels

5

Er zijn verschillen tussen scholen; op casusniveau gaat het wel eens mis

5

Er zijn problemen wat betreft personele capaciteit en/of kennis

4

Er zijn goede afspraken (op papier), maar de uitvoering blijft lastig

4

Er wordt gestreefd naar een ander model

4

Er zijn weinig aanbieders die zorg kunnen leveren in een onderwijssetting

4

In het verleden is hier te weinig in geïnvesteerd, te weinig beleid geweest

3

Overig

5

WERKZAME FACTOREN
De volgende vragen gaan over factoren die kunnen bijdragen aan versterking van de
samenwerking in de praktijk tussen jeugdhulp en onderwijs in uw gemeente. Het gaat om
uw algemene indruk.
Tabel B.6.14

In hoeverre gelden de volgende stellingen over een gedeelde visie in uw
gemeente?

Jeugdhulp en onderwijs
hebben een gedeeld gevoel

70

Helemaal
niet zo

Overwegend
niet zo

Deels
niet,
deels
wel zo

Overwegend
wel zo

Helemaal
zo

Geen
zicht
op

1%

0%

18%

66%

13%

2%

van urgentie van
samenwerking (N=216)
Jeugdhulp en onderwijs
werken bewust samen aan
een gezamenlijke visie
(N=216)
Jeugdhulp en onderwijs
hebben dezelfde doelen voor
leerlingen voor ogen (N=216)
Jeugdhulp en onderwijs zijn
het met elkaar eens over de
aanpak van problematiek bij
leerlingen (N=216)
Jeugdhulp en onderwijs
weten wat ze van elkaar
kunnen verwachten (N=216)
Belangen van kinderen en
ouders gaan boven
organisatiebelangen (N=216)

Tabel B.6.15

12%

32%

41%

12%

2%

1%

4%

30%

54%

11%

2%

1%

6%

53%

33%

2%

7%

2%

14%

52%

27%

3%

2%

2%

4%

43%

36%

11%

5%

In hoeverre gelden de volgende stellingen over onderling vertrouwen in uw
gemeente?

Jeugdhulp en onderwijs
hebben vertrouwen in elkaars
deskundigheid (N=214)
Jeugdhulp en onderwijs
kunnen er van op aan dat de
ander het werk goed doet
(N=214)
Jeugdhulp en onderwijs
houden zich aan de
onderlinge afspraken (N=214)
Jeugdhulp en onderwijs geven
elkaar inzicht in hun
werkwijze (N=214)
Jeugdhulp en onderwijs
nemen elkaar serieus als
samenwerkingspartner
(N=214)
Jeugdhulp en onderwijs
hebben persoonlijk contact
(N=214)

71

1%

Helemaal
niet zo

Overwegend niet
zo

Deels
niet,
deels
wel zo

Overwegend wel
zo

Helemaal
zo

Geen
zicht op

1%

5%

38%

48%

5%

5%

0%

5%

37%

50%

4%

5%

0%

2%

30%

56%

5%

8%

1%

12%

45%

37%

2%

5%

1%

3%

20%

61%

13%

3%

1%

4%

17%

53%

23%

2%

Tabel B.6.16

In hoeverre gelden de volgende stellingen over de randvoorwaarden voor
samenwerking in uw gemeente?
Helemaal

Over-

Deels

Over-

Helemaal

Geen

niet zo

wegend

niet,

wegend

zo

zicht

niet zo

deels

wel zo

op

wel zo
Jeugdhulp en onderwijs

4%

28%

41%

20%

1%

6%

6%

29%

31%

17%

4%

14%

0%

21%

54%

23%

1%

2%

0%

3%

25%

59%

12%

2%

1%

8%

45%

35%

7%

4%

1%

12%

53%

28%

4%

3%

hebben voldoende tijd om
samen te werken (N=213)
De onderlinge samenwerking
is in taak- of
functieomschrijvingen
benoemd (N=213)
Jeugdhulp en onderwijs
hebben voldoende kennis van
elkaars werkveld (N=213)
Jeugdhulp en onderwijs
kunnen gemakkelijk met
elkaar in contact treden
(N=213)
De communicatie tussen
jeugdhulp en onderwijs is
goed geregeld (N=213)
Jeugdhulp en onderwijs
maken gebruik van elkaars
deskundigheid (N=213)

Tabel B.6.17

In hoeverre gelden de volgende stellingen over de sturing op
samenwerking van de samenwerking in uw gemeente?
Helemaal

Over-

Deels

Over-

Helemaal

Geen

niet zo

wegend

niet,

wegend

zo

zicht

niet zo

deels

wel zo

op

wel zo
Het is duidelijk wie

2%

11%

38%

37%

8%

3%

1%

3%

21%

62%

13%

1%

3%

12%

54%

26%

3%

1%

verantwoordelijk is voor de
samenwerking tussen
jeugdhulp en onderwijs
(N=212)
Jeugdhulp en onderwijs zijn
beiden actief in de
samenwerking (N=212)
Er is een heldere
taakverdeling tussen
jeugdhulp en onderwijs
(N=212)

72

Het is duidelijk bij wie de

1%

14%

40%

36%

6%

3%

4%

11%

49%

28%

6%

3%

2%

8%

29%

48%

8%

5%

casusregie is belegd (N=212)
Afspraken over de
samenwerking tussen
jeugdhulp en onderwijs zijn
vastgelegd (N=212)
Jeugdhulp en onderwijs
kunnen elkaar aanspreken
op het nakomen van
afspraken (N=212)

Tabel B.6.18

Geef een rapportcijfer van 1 (zeer slecht) tot 10 (zeer goed): In hoeverre zijn
de volgende zaken in uw gemeente aanwezig in de praktijk?
Basisonderwijs

Een gezamenlijke visie bij professionals in de
jeugdhulp en het onderwijs
Vertrouwen tussen professionals jeugdhulp
en onderwijs
Randvoorwaarden voor samenwerking
tussen professionals in de jeugdhulp en het
onderwijs (tijd, kennis, ruimte)
Sturing van de samenwerking tussen
professionals in de jeugdhulp en het
onderwijs

M = 6.27, SD = 1.58 ,
min = 1, max = 10 ,
N= 171
M = 6.53, SD = 1.16 ,
min= 1, max = 9,
N= 176
M = 5.93, SD = 1.28,
min= 1, max = 8,
N= 169
M = 6.01, SD = 1.20,
min= 2, max = 10,
N= 170

Voortgezet
onderwijs
M = 6.31, SD = 1.47 ,
min= 1 , max = 10,
N= 154
M = 6.61, SD = 1.01
, min= 3, max = 7,
N= 157
M = 5.96, SD = 1,39
, min= 1, max = 10,
N= 151
M = 5.88, SD = 1.4,
min= 1 , max = 10,
N= 93

(Voortgezet)
speciaal onderwijs
M = 6.13, SD = 1.67
, min= 1 , max = 10,
N= 93
M = 6.47, SD = 1.33,
min= 1, max = 10,
N= 91
M = 6.47, SD =
1.33, min= 1 , max =
10, N= 90
M = 6.05 , SD =
1.22, min= 2, max =
10, N= 153

BORGING IN BELEID EN BESTUUR
De volgende vragen gaan over de beleidsmatige en bestuurlijke borging van de aansluiting
tussen jeugdhulp en onderwijs in uw gemeente. Het gaat om uw algemene indruk.
Tabel B.6.19

Met welke onderwijsgeledingen maakt uw gemeente afspraken over de
aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp?
Basis

Voortgezet

(Voortgezet)

Er worden

Geen

onderwijs

onderwijs

speciaal

geen

zicht op

onderwijs

afspraken
gemaakt

Met het samenwerkingsverband (N=208)

98%

90%

72%

0%

1%

Met individuele schoolbesturen (N=208)

55%

44%

26%

36%

6%

Met individuele scholen (N=208)

52%

45%

28%

35%

6%

Tabel B.6.20

Over welke zaken maakt uw gemeente afspraken over de aansluiting
onderwijs en jeugdhulp met andere gemeenten?
Ja

Nee

Geen
zicht op

73

Inzet 1e lijns jeugdhulp op scholen (N=208)

61%

32%

7%

Toegang leerlingen tot 2 lijns jeugdhulp (N=208)

71%

20%

10%

Inzet 2 lijns jeugdhulp op scholen (N=208)

62%

27%

12%

Bekostiging onderwijszorgarrangementen (N=208)

63%

26%

11%

Onderwijs betrekken bij inkoop jeugdhulp (N=208)

44%

40%

15%

Aanpak thuiszitters (N=208)

88%

6%

6%

Monitoring en evaluatie van de aansluiting (N=208)

63%

23%

15%

e

e

Tabel B.6.21

Planvorming en afspraken: Welke uitspraken zijn van toepassing op uw
gemeente?
Helemaal

Over-

Deels

Over-

Helemaal

Geen

niet zo

wegend

niet,

wegend

zo

zicht

niet zo

deels wel

wel zo

op

zo
De ondersteuningsplannen

5%

11%

30%

38%

12%

5%

6%

19%

42%

23%

6%

4%

0%

4%

14%

45%

34%

3%

0%

5%

19%

42%

30%

4%

passend onderwijs en het
jeugdplan zijn op elkaar
afgestemd (N=208)
Er zijn heldere afspraken over
onderwijszorgarrangementen
(N=208)
Er zijn heldere afspraken over de
toegang tot gespecialiseerde
jeugdhulp (N=208)
Er zijn heldere afspraken over de
aanpak van thuiszitters (N=208)

Tabel B.6.22

Zijn er op dit punt (planvorming & afspraken) verschillen tussen het primair
en voortgezet (speciaal) onderwijs? (N=208)
Percentage

Nee

41%

Ja

59%

Tabel B.6.23

Kunt u uw antwoord kort toelichten? (N=66)
Aantal

Het PO is lokaal georganiseerd, het VO en VSO regionaal

13

De samenwerkingsverbanden PO en VO hebben een verschillende werkwijze

13

De samenwerking met het PO is intensiever en/of beter

11

Er zijn verschillen in aanpak tussen PO en VO

8

Er is geen VO in deze gemeente

7

De samenwerking met het VO is intensiever en/of beter

6

Problematiek in PO is anders dan in VO

3

Het speciaal onderwijs is anders ingericht

3

Er zijn pilots uitgevoerd bij een deel van de scholen

3

74

Tabel B.6.24

Financiën: welke uitspraken zijn van toepassing op uw gemeente?
Helemaal

Over-wegend

Deels

Over-wegend

Helemaal

Geen

niet zo

niet zo

niet,

wel zo

zo

zicht

deels

op

wel zo
Er zijn heldere afspraken

5%

19%

38%

30%

6%

2%

25%

30%

22%

13%

4%

6%

0%

6%

20%

49%

19%

6%

31%

14%

8%

13%

16%

17%

41%

20%

8%

15%

5%

11%

over wat het onderwijs en
wat onze gemeente betaalt
(N=208)
Onderwijs is betrokken bij de
inkoop van jeugdhulp door
onze gemeente (N=208)
Onze inkoopafspraken geven
voldoende flexibiliteit om de
jeugdhulp aan te laten
sluiten op hulpvragen van
leerlingen (N=208)
Er is een frictiepot met snel
beschikbaar budget (N=208)
Er is sprake van één integraal
budget voor hulp en
ondersteuning (N=208)

Tabel B.6.25

Zijn er op dit punt (financiën) verschillen tussen het primair en voortgezet
(speciaal) onderwijs? (N=208)
Percentage

Nee

84%

Ja

16%

Tabel B.6.26

Kunt u uw antwoord kort toelichten? (N=28)
Aantal

Het PO ontvangt meer geld van de gemeente dan het VO

7

Verschillen tussen samenwerkingsverbanden PO en VO

7

Er is geen VO in deze gemeente

4

PO zet gelden beter in, VO heeft vraag niet helder of bezuinigt op ondersteuning

3

Voor het speciaal onderwijs geldt een andere financiering

2

Overig

5

Tabel B.6.27

Monitoring en evaluatie: welke uitspraken zijn van toepassing?

Er zijn gezamenlijke
doelstellingen geformuleerd voor

75

Helemaal

Over-

Deels niet,

Over-

Helemaal

Geen

niet zo

wegend niet

deels wel

wegend

zo

zicht

zo

zo

wel zo

6%

11%

35%

32%

op
13%

3%

de aansluiting tussen jeugdhulp
en onderwijs (N=208)
Het behalen van doelstellingen

13%

22%

27%

22%

10%

6%

11%

17%

31%

23%

10%

8%

wordt gezamenlijk gemonitord
(N=208)
Onderwijs en gemeente herijken
hun beleid op basis van
monitoring & evaluatie (N=208)

Tabel B.6.28

Zijn er op dit punt (monitoring en evaluatie) verschillen tussen het primair
en voortgezet (speciaal) onderwijs? (N=208)
Percentage

Nee

86%

Ja

14%

Tabel B.6.29

Kunt u uw antwoord kort toelichten? (N=24)
Aantal

Verschil in mate waarin monitoring zichtbaar is voor de gemeente

7

Er is geen VO in deze gemeente

6

Het PO monitort meer

5

Er zijn verschillende samenwerkingsverbanden met verschillend beleid

3

Overig

3

DE MEERWAARDE VAN AANSLUITING TUSSEN ONDERWIJS EN JEUGDHULP
De volgende stellingen gaan over de opbrengst van de aansluiting tussen onderwijs en
jeugdhulp in uw gemeente. Wat is uw algemene indruk?
Tabel B.6.30

De aansluiting tussen jeugdhulp en onderwijs in uw gemeente draagt bij
aan:

Maatwerk: leerlingen

Helemaal
niet zo

Overwegend
niet zo

Deels niet,
deels wel
zo

Overwegend
wel zo

Helemaal
zo

Geen
zicht op

0%

1%

18%

66%

14%

1%

0%

3%

25%

59%

11%

2%

0%

0%

24%

62%

10%

3%

krijgen de hulp en
ondersteuning die ze nodig
hebben (N=207)
Tijdige inzet van hulp en
ondersteuning voor
leerlingen (N=207)
Thuisnabije hulp en

76

ondersteuning, dicht bij de
eigen leefomgeving
(N=207)
Tevredenheid van ouders

0%

1%

19%

50%

8%

22%

0%

4%

29%

45%

11%

10%

9%

23%

28%

10%

2%

28%

Minder thuiszitters (N=207)

4%

9%

21%

42%

7%

17%

Minder leerplicht-

5%

10%

14%

34%

7%

30%

4%

21%

22%

20%

5%

28%

5%

24%

29%

13%

4%

26%

9%

32%

22%

6%

2%

29%

12%

36%

16%

6%

1%

29%

over hulp en ondersteuning
(N=207)
Preventie van
problematiek bij leerlingen
(N=207)
Minder leerlingenvervoer
(N=207)

vrijstellingen (N=207)
Minder verwijzingen naar
het speciaal onderwijs
(N=207)
Minder verwijzingen naar
gespecialiseerde jeugdzorg
(N=207)
Vermindering van
administratieve lasten voor
professionals (N=207)
Vermindering van de
werkdruk voor
professionals (N=207)

Tabel B.6.31

Welke opbrengsten ziet u nog meer in uw gemeente? (N=119)
Aantal

De samenwerking verloopt beter; de contacten zijn goed; men weet elkaar te vinden

64

Er is meer (inzet op) preventie en vroeg signaleren

24

Er zijn korte of kortere lijnen tussen onderwijs, gemeenten en jeugdhulp

18

Er wordt meer integraal gewerkt

16

Kennis van professionals neemt toe en wordt meer gedeeld

15

Er is ruimte voor experimenten of pilots

12

Er wordt gewerkt aan visie en beleid en aan het maken van afspraken

10

Er is betere ondersteuning voor kinderen

8

De kinderen die zorg nodig hebben, zijn sneller in beeld

5

Kostenreductie

5

Er gaan minder kinderen naar het speciaal basisonderwijs of speciaal onderwijs

4

Er is (meer) maatwerk

4

Ouders worden meer betrokken

4

Er is warme overdracht

3

Heldere routes (bijv. bij dyslexie, hoogbegaafdheid)

3

Overig

20

77

KNELPUNTEN
Tabel B.6.32

Ervaart uw gemeente knelpunten in de aansluiting tussen jeugdhulp en
onderwijs? (N=206)
Percentage

Nee

9%

Ja

91%

Tabel B.6.33

Wat zijn voor uw gemeente de grootste knelpunten in de aansluiting tussen
jeugdhulp en onderwijs? (N=181)
Aantal

Financiën/gescheiden geldstromen/discussies over wie wat betaalt

64

Geen duidelijke kaders/rolverdeling/afstemming/afspraken

48

De scheidslijn tussen (passend) onderwijs en jeugdhulp is onduidelijk

35

Aansluiting met partijen buiten de eigen gemeente

25

De budgetten zijn te krap

23

Onderwijs en jeugdhulp zijn gescheiden werelden/‘eilandcultuur’

22

Er is te weinig tijd/de werkdruk is te hoog

19

Wachttijden of wachtlijsten bij jeugdhulp

16

Afspraken in de praktijk uitvoeren

14

Het lukt niet altijd om de juiste hulp te bieden

14

Personele problemen onderwijs/werkdruk onderwijs

14

Er is te weinig samenwerking/de samenwerking loopt niet goed

12

Rol van ouders/gebrek aan medewerking van ouders

12

Partijen hebben te weinig kennis van elkaars expertise

11

Beperkingen door wet- en regelgeving (passend onderwijs, jeugdhulp, WLZ)

11

Verschillende culturen/men spreekt elkaars ‘taal’ niet

8

Diversiteit in aanpak binnen het onderwijs/scholen kunnen veel zelf bepalen

7

Te veel aanbieders/marktwerking in de jeugdhulp

7

Nog onvoldoende preventief werken en vroeg signaleren

6

Beperkingen door privacywetgeving

5

Geen vermindering van verwijzing/meer verwijzing/meer kinderen met beperking

4

Overig

30

VERVOLGSTAPPEN
Tabel B.6.34

Zijn er in uw gemeente pilots of goede voorbeelden van aansluiting tusen
jeugdhulp en onderwijs die voor andere interessant kunnen zijn? (N=206)
Percentage

Nee

49%

Ja

51%

78

Goede voorbeelden gemeenten
Korte omschrijving
Vroegtijdig signaleren
Inzet van het stedelijk VOWIJteam in het v(s)o, pro en
inzet van School als Wijkmedewerkers in alle mbolocaties in de provincie.

Betrokken partijen

Doel

Onderwijs, basisteam en gemeenten.

Inzet van verslavingszorg als
outreachend werk op VO
scholen.
Gezamenlijke inkoop/inzet
van preventief programma
Bouw.

VNN, gemeenten, politie, onderwijs en
jongerenwerk.

Preventieproject Depressie
jongeren VO : CJG teams
omvatten Jeugdhulp en
Jeugdgezondheidszorg
Jeugdteam op locatie

CJG

Vroegtijdig signaleren en
snel en laagdrempelig
ondersteuning bieden aan
de jeugdige in relatie met
zijn directe leefwereld de
leerkracht en de school
Vroegtijdig signaleren én
doorverwijzen naar
verslavingszorg.
Eerder onderkennen van
lees- en spellingproblemen,
eerder en beter kunnen
helpen van leerlingen,
verlagen instroom Ernstige,
Enkelvoudige Dyslexiezorg.
Vroeg signalering Preventie
Brede expertise

De presentiemedewerker is
aanwezig op basisschool om
focus te leggen bij de jongste
kinderen die instromen op
school, en is met name
bedoeld om in gesprek te
raken met ouders voor zaken
escaleren
Pilot GGZ op school in het
symbiose-onderwijs

Welzijnsorganisatie, Jeugdgezondheid,
Samenwerkingsverband Passend Onderwijs,
School, Toegang Jeugd, Gemeente

Lokale basisscholen, samenwerkingsverband
passend onderwijs PO en gemeente.

Samenwerkingsverband VO, schoolbesturen
en directies deelnemende scholen,
jeugdteam en gemeenten.

Vo, VSO, GGZ, gemeente, SWV VO

Inzet van verslavingszorg als
VNN, gemeenten, politie, onderwijs en
outreachend werk op VO
jongerenwerk.
scholen.
Samenwerking partijen / informatie delen / deskundigheidsbevordering etc.
School in de Wijk
Samenwerkingsafspraken
tussen SWV en gemeenten,
(subregionaal) afstemming
tussentoegang en onderwijs,
afstemming onderwijszorgarrangementen

79

Gemeente, Onderwijsinstellingen,
Welzijnsinstellingen, GGZ, etc.
SWV, toegang, 1e lijnszorg

Snelle signalering,
afstemmen van de zorg,
betere dienstverlening voor
de leerlingen.
Er eerder bij zijn, zorgen dat
er meer aandacht is voor het
"gewone" leven van kind &
ouder en dus ook voor de
zaken die het leven van
alledag moeilijk maken

snelle hulp op school voor
deze doelgroep om inzet
zwaardere hulp te
voorkomen
Vroegtijdig signaleren én
doorverwijzen naar
verslavingszorg.
Nog meer integrale
samenwerking
korte lijnen, betere zorg,

Lokale Werkgroep OnderwijsJeugdhulp waarbij de actuele
stand van zaken wordt
besproken en bekeken wordt
op welke terreinen er actie
ondernomen moet worden.

SWV PO en VO, SBO, SO, zorgaanbieders, CJG
en gemeente.

project aansluiting

gemeenten, samenwerkingsverbanden en
scholen
Samenwerkingsverband passend onderwijs
vo en po, gemeenten, toegang

Onafhankelijk voorzitter in
het Oogo, visiedocument
passend onderwijs,
uitvoeringsagenda met
thema's waar we aan werken
de komende jaren.
Afstemmingsoverleggen zoals
eerder beschreven.
inzet jeugdprofessionals in VO
en bovenschoolse
voorzieningen.

School Maatschappelijk Werk, Centrum voor
Jeugd en Gezin, jeugdconsultenten, sociaal
wijkteam, IB'ers van alle scholen
SWV, scholen, gemeente (n), uitvoerende
partij Jeugdteams

De ondersteuningsplannen en
beleidsplannen 2019-2022
worden in gezamenlijkheid
met een spiegelparagraaf
opgepakt.
Netwerk lunches, waar alle
netwerkpartners uit de
gemeente worden
uitgenodigd; een
gedragswetenschapper
verbonden aan de scholen
zowel als aan de gemeente.

SWV PO/VO, gemeente

Preventie team: Het
preventieteam inventariseert
de behoefte en het aanbod
rondom preventie
activiteiten, stemt deze af en
draagt zorg voor de
uitvoering.
Samen oppakken van de
transformatieagenda

Primair en voortgezet onderwijs,
kinderopvang, GGD, JGZ, zorgaanbieders,
gemeente

Bezoek IKC Zweden

KDV, onderwijs, JGZ,
Samenwerkingsverband, regisseur jeugd,
wethouder, raadsleden, beleidsmedewerkers

80

onderwijs, JGZ, KO, en alle andere
zorgpartners uit de gemeente, onderwijs

Het gehele onderwijsveld, onze gemeente,
het voorschoolse veld, GGD

Het bespreken van de stand
van zaken met betrekking
tot de aansluiting Passend
Onderwijs-Jeugdhulp vanuit
de praktijk en komen tot
afspraken over acties en
oplossing.; het starten van
vraaggestuurde OZA.
verbetering samenwerking
Goede onderlinge afspraken

/

versterken onderling
vertrouwen en
gebruikmaken vanexpertise
gericht op vroegtijdige inzet
van motivatie voor
ondersteuning en hulp aan
leerlingen en hun ouders.
Uitdragen van een
gezamenlijke visie en
beleidsplannen met daarbij
ook beschreven hoe we
zakengaan monitoren.
Elkaar makkelijker vinden;
deskundigheidsbevordering;
info delen; bespreken
ontwikkelingen binnen
gemeente; een
ontwikkelingstraject
opzetten voor verbinding
tussen gemeende en
basisvoorzieningen
Een integrale aanpak van
preventie activiteiten.

Echte verbeteringen zien te
realiseren op het grensvlak
zorg en onderwijs
Input ontwikkeling voor IKC.
Netwerken.
Deskundigheidsbevordering.

Leertraject transformatie
Swv PO en VO
Optimaliseren
onderwijssamenwerking rondom
zorgarrangementen en
onderwijsontwikkeltraject naar
zorgarrangementen.
subregionale
samenwerkingsafspraken en
ontwikkelagenda.
Bieden veilige leeromgeving / thuiszitters naar school of werkplek leiden en thuiszitten voorkomen
Onderwijs jeugdhulp
arrangementen, jeugdhulp op
scholen voor speciaal
onderwijs, jeugdhulp
professionals zijn lid van het
team. Pilot wijkgerichte inzet
JGZ in afstemming met de
jeugdhulp programma's OKé
Onderwijs/Zorg arrangement
in de vorm van een module
van Onder schoolse
Behandeling(OB) gedurende 3
maanden op een
praktijkschool.
De doorbraak sessies
thuiszitters.

samenwerkingsverband passend onderwijs,
jeugdhulp aanbieders en JGZ

Het bieden van
maatschappelijk
perspectief, en een goede
schoolloopbaan; thuiszitters
weer naar school;
vermindering vrijstellingen.

Samenwerking tussen Praktijkonderwijs,
sociale wijkteam en zorgaanbieder.

project So Top

Zorgaanbieder en basisscholen binnen de
gemeente

Onderwijszorgarrangementen;
Leerwerkbedrijf Perspectief
voor jongeren van 15/16 jaar
en ouder
Onderwijs-zorgarrangement;
Klas&Gras

Onderwijs (VO of MBO), zorgaanbieder,
Samenwerkingsverband en Leerplein
(leerplicht/RMC)

Een groep voor leerlingen met
autisme. Deze kinderen
kunnen door overvolle SO
scholen daar niet terecht.

swv, SO school, reguliere school

Leerlingen met
inter/externaliserend gedrag
helpen; leerbaarheid
optimaliseren; verminderen
incidenten; goede uitstroom
school; laagdrempeligheid
Leerlingen weer naar school
op manier die voor hen
werkt met ondersteuning
die nodig is; leren van de
cases en aanpassingen
doorvoeren in beleid en
aanpak bij onderwijs, CJG
en gemeente
jongeren met autisme een
opleidingstraject bieden
met werkervaringsplek
binnen het basisonderwijs
Jongeren met hulp en
begeleiding via een
leerwerktraject naar een
certificaat en uiteindelijk
werk leiden
kinderen een mogelijkheid
geven om kort een time-out
te krijgen op de
zorgboerderij, zodat ze
uiteindelijk wel weer
fulltime naar school kunnen.
Kinderen toch de
ondersteuning bieden die ze
nodig hebben

81

Betrokkenen van de cases (ouders/leerling,
school, CJG, leerplicht); Onafhankelijk
voorzitter; Beleid/management onderwijs;
gemeente en CJG

Speciaal onderwijs, jeugdteam,
specialistische jeugdhulpaanbieder
(zorgboerderij)

Bezig met een BSO+ groep
voor kinderen die nog wel
meekomen in het reguliere
onderwijs maar niet naar een
reguliere bso kunnen.
Leerrechtpilots: kinderen die
voorheen een
leerplichtvrijstelling hadden
vanwege fysieke of
psychische beperkingen,
krijgen nu een combinatie
van jeugdhulp en speciaal
onderwijs.
Interne rebound op het VO

Kindcentrum, zorgaanbieder, gemeente

BSO+ om leerlingen met een
extra
ondersteuningsbehoefte
nabij school passende BSO te
bieden.
Voorkomen van thuiszitters:
Leerlingen die thuiszitten of
dreigen uit te vallen worden
tidens schooltijd opgevangen.
Via deze opvangplek worden
ze rustig klaargestoomd om
terug te keren in het
onderwijs.
De pilot School als Wijk. Dit is
laagdrempelige
ondersteuning op Mboscholen door de zo genoemde
‘School als Wijk’
ondersteuners die op de
school aanwezig.
ASS-groepen op SBO.

SBO, PO, kinderopvang, gemeente

Pilot van inzet van jeugdhulp
bij ASS-problematiek op het
Voortgezet Onderwijs.

School, gebiedsteam, gemeente

opvang voor vo leerlingen die
dreigen uit te vallen.

Lokaal Team, VO school, 2e lijns
jeugdhulpverlening

82

Swv po, gemeente, scholen voor speciaal
onderwijs, aanbieders van jeugdhulp
(kinderdagcentra)

school (ivo) jeugdhulpinstelling: Bijzonder
Jeugdwerk gemeente

Voor de kinderen die niet
naar een reguliere bso
kunnen wel opvang
aanbieden in een
kinderopvang setting
kinderen recht op onderwijs
bieden / de kans geven om
zich maximaal te
ontwikkelen

Zorgen dat leerlingen op
school kunnen blijven, hun
diploma kunnen halen, niet
thuis komen te zitten
passend aanbod voor
kinderen en besparing van
kosten op jeugdhulp.

School, gemeente, leerplicht, dorpsteam

Thuiszitten voorkomen door
leerlingen een alternatief te
bieden bij/op school.
Terugkeer naar het reguliere
onderwijs en een diploma
halen.

Gemeenten, Mbo-scholen,
welzijnsinstellingen, lokale teams.

Schoolverzuim- en -uitval
voorkomen vanwege andere
redenen dan waar het
onderwijs verantwoordelijk
is.

SBO gemeente Jeugdhulp

leerlingen die thuiszitten
vanwege extreme ASS in een
kleine setting onderwijs
bieden. Er zijn een
leerkracht en een jeugdhulp
verlener aanwezig in de klas
+ ambulante thuishulp
Leerlingen met ASS in eigen
regio vo laten volgen

Tussen de uren door
leerlingen opvangen en hulp
bieden in de omgeving van
de school.

Jeugdhulp / jeugdzorg in de school / oza
Pilot OJA

4 schoolbesturen , 6 schoollocaties, 2
jeugdhulpaanbieders

Dagdeel een
schoolzorgondersteuner op
reguliere school aanwezig.
Ondersteunt kinderen, ouders
en leerkrachten kortdurend
en kan snel
normaliseren/specialiseren.
Jeugdhulp op school:
jeugdhulp medewerkers
leggen te verbinding tussen
school en gezin.
onderwijs zorg arrangement
SBO (hulp en ondersteuning
op school en thuis),
Onderwijs/Zorg arrangement
in de vorm van een module
van Onder schoolse
Behandeling(OB) gedurende 3
maanden op een
praktijkschool.
Per school werd een
‘schoolzorgteam’
samengesteld.

primair onderwijs, gemeente professionals
op basis van nieuw profiel (uit specialistische
jeugdhulp, ggz en ggd)

OZA in het basisonderwijs

SBO school, basisschool,
samenwerkingsverband en gemeente

OZA op SBO. Twee
systeemtherapeuten zijn elk
20 uur per week aanwezig op
school. Zij begeleiden
kinderen en ouders met een
hulpvraag.
Een pilot uitgevoerd waarbij
de plaatsing van JHV-ers op
school werd verkend.

Directeur Sbo, jeugdzorgaanbieder,
gemeente, buurgemeente, jeugdteam.

schoolcoaches die
gemandateerd zijn om
specialistische hulp in te
zetten
Mandateren van
professionals die in en
rondom de school werkzaam
zijn.

zorgaanbieder (raamovereenkomst via
aanbesteding)

83

Jeugdhulp op school, in
samenhang met onderwijs;
lagere uitgaven Jeugdhulp
Direct ondersteuning bieden
waar de vraag is en inzet
jeugdhulp voorkomen of
verminderen.

Levenscoaching door MEE: bij ‘life events ‘

/

/

/

Samenwerking tussen Praktijkonderwijs,
sociale wijkteam en zorgaanbieder.

Leerlingen met
inter/externaliserend gedrag
helpen; leerbaarheid
optimaliseren; verminderen
incidenten; goede uitstroom
school; laagdrempeligheid
Het verbinden van onderwijs
en jeugdhulp; Ontschotten
in brede zin; Versterken van
preventief werken;
Professionalisering; Mede
vorm geven aan inclusiever
denken over onderwijs.
Thuisnabij onderwijs
bieden; ontschotten;
integraal onderwijs bieden;
Meer kinderen binnen
regulier onderwijs houden;
voorkomen van uitstroom
naar clusteronderwijs;
besparen op dure
specialistische jeugdzorg.
Ervaring opdoen met
samenwerking; Korte
doorzettingslijn; Leerlingen
sneller en nabij kunnen
helpen.
van zwaar naar licht, licht
waar mogelijk, zwaar waar
nodig, vroegtijdig passende
hulp dichtbij het gezin.
Vertrouwen in de
professional; hulp nabij

3 basisscholen, schoolondersteuningsteam
van het Samenwerkingsverband en het CJG.

Onderwijs, gemeente

/

Pilot GGZ op school : Inzet
gemeentelijke Jeugd- en
Gezinscoaches op scholen
JGT adviseert aan commissie
die TLV afgeeft in het PO
Een basispsychologe is op
afroep beschikbaar en kan in
het ondersteuningsteam op
school meedenken over de
situatie van een kind. Ze
houdt spreekuren op de
school voor nieuwkomers, bij
het VSO, in een
huisartsenpraktijk en in het
wijkteam.
De inzet van een
jeugdprofessional binnen het
onderwijs die zowel door
onderwijs als gemeente
wordt bekostigd.

Samenwerking op school van
jeugdhulpaanbieder en speciaal basis
onderwijs
Samenwerkingsverband PO en JGT

Pilot Dyslexie: feedback en
extra ondersteuning bij
aanvragen
dyslexiebehandeling.

SWV, orthopedagogen van het swv, scholen,
klankbordgroep waar nodig

Pilot Kompas en pilot Kombi
richten zich op
beschikkingsloze inzet van
kortdurende hulp bij jongeren
op de basisschool (pilot
Kompas) en VSO (pilot
Kombi).
De School als Vindplaats

Gemeenten, Samenwerkingsverbanden,
scholen en jeugdhulpaanbieder.

Snellere en preventieve
inzet van kortdurende
gespecialiseerde jeugdhulp
ter voorkoming van uitval.

Basisschool en jeugdhulpinstellingen

Snelle inzet van jeugdhulp
op school.

Zorgaanbieders, wijkteam, huisartsen,
samenwerkingsverband, schoolbesturen

School/gemeente.

/

integraal arrangeren in de
school
Voorkomen van uitval of
zwaardere zorg;
kostenbesparing; minder
druk op de specialistische
jeugdzorg ivm wachttijden

signaleren, versterken,
ondersteunen, helpen,
contacten, verbinden,
netwerk beschikbaar stellen,
pedagogische
ondersteuning,
professionele
ondersteuning.
/

Laagdrempelige zorg bieden / korte lijnen / snelle zorg
onze jeugdverpleegkundige
van de GGD is ook
ondersteuner jeugd en gezin
bij de huisartsen.
Ondersteuners Jeugd & Gezin
(OJG) bij de huisarts m.n.
voor het snel bieden van
ondersteuning bij
problematiek mbt de mentale
gezondheid van jeugdigen

84

gemeente, sociaal team, GGd, Scholen,
huisartsen, POH-GGZ
Huisartsen, basisteams en gemeente

hulp dichterbij, minder
verwijzingen naar
maatwerkvoorziening

Bouw! ten aanzien van
dyslexiezorg is op alle scholen
ingevoerd.

alle basisscholen en de gemeente

Gezamenlijke trainingen voor
de samenwerking en de
privacy. Hieruit is een
samenwerkingsovereenkomst
ontstaan met
privacyreglement en
werkwijze.
Onderwijs Zorg Steunpunt
(OZS):in de steunpunten
worden leerlingen besproken
die met extra ondersteuning
op de eigen school kunnen
blijven. De steunpunten
verzorgen enerzijds
onderwijsondersteuning in de
en anderzijds wordt
noodzakelijke hulpverlening
zowel binnen als buiten de
school geboden.
Kinderen in de taalklas in de
gemeente met trauma en
hechtingsproblematiek
hebben speltherapie zonder
indicatie als basis aanbod op
de school gekregen.
Elke school heeft een vast
contactpersoon vanuit het
CJG.

Scholen, gebiedsteam
schoolmaatschappelijk werk,
jeugdwelzijnswerk, peuteropvang,
jeugdgezondheidszorg, wijkagent jeugd,
gemeente

Een
onderwijszorgarrangement JGGZ en Voortgezet onderwijs,
waarbij de lijntjes tussen
school en aanbieders kort
wordt gehouden
Overig

GGD, VO, Jeugdhulp. scholen

Pilot om in s(b)o een
klassenassistent te
subsidiëren die wordt
gekoppeld aan kinderen en
onder leiding van de
klassendocent opdrachten
met kinderen uitvoert.

Onderwijs en gemeente

85

Tijdig bieden van
ondersteuning aan kinderen
met een verhoogd risico op
dyslexie om te voorkomen
dat zij dit daadwerkelijk
ontwikkelen.
Hulp en ondersteuning aan
het kind en/of de ouders
verbeteren door goede
signalering en
laagdrempelige inzet van
professionals.

Voortgezet Onderwijs,
Samenwerkinsgverband, Onderwijs Zorg
Centrum, aanbieder jeugdhulp, Gemeenten,
leerlingen, ouders

Laagdrempelig en
bereikbaar zijn,
‘outreachend’ (school als
vindplaats) werken en
integrale hulpverlening
bieden.

Onderwijs vakleerkrachten en extra inzet
Arabisch sprekenden klassen-assistenten,
Sociaal Team, JGZ/arts, aanbieder
jeugdhulp, speltherapeut, gezinsbegeleiding.

Laagdrempelige inzet,
kinderen op school laten
blijven

CJG, SWV, scholen (IB ers en directie)

Korte lijnen en directe
betrokkenheid wanneer er
zorgen zijn rondom een
kind; Voorkomen inzet
zwaardere zorg; Zorgen dat
het kind zo lang mogelijk op
school kan blijven
Snelle interventie om
escalatie van de
problematiek te voorkomen.

Leerbaarheid van het kind
vergroten en mogelijk
maken om uitstroom naar
duur onderwijs buiten de
regio en of in combinatie
met verblijf te voorkomen.

School als vindplaats, school
als werkplaats, S-team,
zomerschool/weekendschool
en centrum voor
talentontwikkeling van het
jonge kind.
Expertisecentrum Jonge Kind:
1 zorgroute voor
basisonderwijs ook voor
voorschools uitgewerkt. In
het centrum zijn
ondersteuners voor werkwijze
in groepen met jonge
kinderen zowel op kwaliteit
van werken als op zorg.
Het samen optrekken om te
komen tot verbetering. Als
vanzelf volgt dan ook inzicht
waar je elkaar beter kan
versterken.
inzet GZ psycholoog vanuit
het CJG om de verbinding
met de huisartsen te leggen
(dyslexie) inzet (voor)schoolmaatschappelijk werk
Kansen en samenwerking
onderwijs jeugdzorg
Krachtenbundeling van
gedragsproblematiek, JeugdGGZ en de scholing aan
kinderen.
De beschrijving van de
werkwijze van het onderwijszorgarrangement.
start Peuterpilot waarbij een
MDO voor peuters wordt
georganiseerd
dagopvang en onderwijs voor
jonge kinderen op 1 locatie,
binnen 1 setting

PO, VO, MBO, gemeente, zorginstellingen,
jongerenwerk, sociale wijkteams, aanbieders
jeugdhulp, Kunstencentrum

Versterken
ontwikkelingskansen
kinderen

Primair onderwijs, Voorschoolse instellingen,
Jeugdhulp, GGZ, GGD

Basiszorg voorschools
stimuleren en ondersteunen
en waarnodig extra
expertise inbrengen voor
kind/ouders en/of
professionals.

met name samenwerkingsverbanden,
gemeenten, wijkteams, lokale GB GGZ
aanbieders, specialistische GGZ en jeugdhulp

Een kind de mogelijkheid
geven zich zo kansrijk
mogelijk te ontwikkelen.

CJG, onderwijs, huisartsen

meer maatwerk (passende
zorg en ondersteuning) voor
het kind thuis nabij

aanbieders jeugdhulp, scholen,
Samenwerkingsverband

Meer kinderen in onderwijs,
gebundelde expertise en
versterking inzet. Het geeft
ook kansen voor gerichtere
gezinsbegeleiding.

Samenwerkingsverbanden PO en VO en
gemeenten

Een éénduidige werkwijze
om te komen tot een
onderwijs-zorgarrangement.
/

Mythylschool richt zich op
kinderen met langdurige
ziekten of een of meerdere
beperkingen. De financiering
van persoonlijke verzorging
en begeleiding wordt
geregeld via fte gebonden
financiering.

Mythylschool, Gemeente,
Samenwerkingsverband

86

De peuteropvang, het wijkteam en het
samenwerkingsverband
Zorgaanbieder, speciaal onderwijs,
gemeente, samenwerkingsverband

Integrale voorziening voor
jonge kinderen die meer
zorg nodig hebben en
(straks) aangewezen zullen
zijn op speciaal onderwijs
Administratieve
lastenverlichting ouders en
school. Betere zorg op
school

pilot met kinderopvang en
gespecialiseerde jeugdhulp
van medisch
kinderdagverblijf om
kinderen langer op de
kinderopvang te houden.
Specialistische hulp voor
ouders en leerkracht voor
kinderen met extreme
gedragsproblematiek.

zorgaanbieder, kinderopvang, Jeugdzorg,
gemeente

voorkomen van plaatsing op
medisch kinderdagverblijf
en daarbij voorkomen
'automatische'
doorstroming naar SBO/SO.

Jeugdhulpaanbieder,
samenwerkingsverband, individuele scholen
PO, gemeenten binnen SWV, gemeentelijke
Toegangen

Doel is alle partijen helpen
om het kind in de huidige
setting te kunnen blijven
houden

Knooppunten onderwijs-zorg
(zowel casusgericht als
algemeen).
1. Inrichting Knooppunt
basisonderwijs 2. Inclusief
Kindcentrum (start 2019)

Scholen, JGZ, SMW, toegang, ouders.

Aansluiting onderwijs-zorg.

Basisscholen, Team Jeugd,
Jeugdgezondheidszorg,
Praktijkondersteuner Kind en Jeugd,
voorschoolse voorzieningen,
beleidsmedewerker Jeugd gemeente..

Volledig doorgaande lijn van
voorschool t/m VO.

Opvang, Klas, School en Speciaalmedewerkers.

In een Knooppunt worden
samen met ouders/jongeren
afspraken gemaakt over de
afgestemde inzet van
aanvullende ondersteuning
van school en jeugdhulp;
het Inclusief Kindcentrum
wil kinderen van 0 tot
ongeveer 12 jaar maximale
ontwikkelingskansen bieden
in de eigen omgeving
Verminderen uitval van
leerlingen uit school en
beter kansen op
ontwikkeling.

Tabel B.6.35

Mogen wij u benaderen voor verdiepend onderzoek naar goede
voorbeelden? (N=105)
Percentage

Nee

29%

Ja

71%

Tabel B.6.36

Door wie is deze vragenlijst ingevuld? Meerdere antwoorden mogelijk
(N=206)
Percentage

Beleidsmedewerker jeugd

41%

Beleidsmedewerker onderwijs

41%

Beleidsmedewerker onderwijs/jeugd

28%

Beleidsmedewerker sociaal domein

20%

Anders

10%

87

Anders namelijk
Aantal
Coördinator/medewerker kernteam/sociaal team/gebiedsteam

4

Beleidsmedewerker onderwijs en welzijn

3

Coördinator/adviseur CJG

2

Hoofd team jeugd

2

Bestuursadviseur/regisseur sociaal domein/procescoördinator sociaal domein

3

Beleidsmedewerker Jeugdhulp

1

Jeugdconsulent

1

Ondersteuner leerplicht

1

Psycholoog jeugdteam

1

Projectleider passend onderwijs

1

88

Bijlage 7

Toelichting uitkomsten
vragenlijsten

In deze bijlage vindt u een uitgebreidere toelichting van de uitkomsten uit het
tabellenboek in figuren en tekst.

B 7.1 De aansluiting in de praktijk
De fase waarin de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp verkeert kan per
samenwerkingsverband en gemeente verschillen. In deze paragraaf geven we weer in
welke fase zij zich bevinden. Daarnaast beschrijven we welke partijen bij de aansluiting
zijn betrokken, in welke mate er 1e en 2e lijns jeugdhulp wordt geboden en welke
onderwijszorgarrangementen (oza’s) er worden geboden.
Fase waarin de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp verkeert
Samenwerkingsverbanden en gemeenten zijn in het algemeen eensgezind in hun oordeel
over de fase waarin de aansluting tussen onderwijs en jeugdhulp zich bij hen bevindt (zie
figuren B.7.1 tot en met B.7.3). In iets meer dan de helft van de samenwerkingsverbanden
en gemeenten bevindt deze zich in de opbouwfase. Daarnaast geeft ongeveer een derde
van de samenwerkingsverbanden en een vijfde van de gemeenten aan dat de aansluiting
zich bij hen in de oriëntatie- of startfase bevindt. Van de samenwerkingsverbanden geeft
verder ongeveer een vijfde aan dat de aansluiting zich in de consolidatiefase bevindt. Van
de gemeenten geeft ongeveer een kwart dit aan.
Kijkend naar de gemeenten zien we een significant verschil tussen de fasen waarin de
aansluiting tussen de jeugdhulp en het voortgezet onderwijs zich bevindt. De G40
gemeenten geven vaker aan dat de aansluiting zich in de startfase bevindt dan de G4 en
de kleine gemeenten. De G4 en de kleine gemeenten geven vaker aan dat de aansluiting
zich in de consolidatiefase bevindt.
Figuur B.7.1

Fase waarin de aansluiting onderwijs en jeugdhulp zich bevindt in
gemeenten (volgens samenwerkingsverbanden)

Kerngemeenten (N=106) 4%
Overige gemeenten (N=92)

23%

8%

Oriëntatie

89

52%
26%

Start

22%
51%

Opbouw

Consolidatie

15%

Figuur B.7.2

Fase waarin de aansluiting onderwijs en jeugdhulp zich bevindt in het
regulier en speciaal onderwijs (volgens samenwerkingsverbanden)

Regulier (N=104)

7%

Speciaal (N=101)

9%

17%
21%

Oriëntatie

Figuur B.7.3

(V)So (N=174)

18%

53%

Start

Opbouw

17%

Consolidatie

Fase waarin de aansluiting onderwijs en jeugdhulp zich bevindt in
gemeenten (volgens gemeenten)

Po (N=219) 3%
Vo (N=210)

58%

4%
8%

11%

58%

14%

28%

53%

14%

Oriëntatie

28%
59%

Start

Opbouw

19%

Consolidatie

Partijen die betrokken zijn bij de aansluiting onderwijs en jeugdhulp
Volgens de samenwerkingsverbanden werken reguliere scholen in hun regio bijna altijd
samen met de leerplicht en de jeugdgezondheidszorg (zie figuur B.7.4). Ook met het
schoolmaatschappelijk werk, de lokale teams en het CJG werken zij veelvuldig samen. Dit
beeld komt grotendeels overeen met het beeld van de scholen voor speciaal onderwijs.
Ook zij werken veel met deze partijen samen (zie figuur B.7.5) . Een verschil zien we bij de
gespecialiseerde zorgaanbieders en de gecertificeerde instellingen. De scholen voor
speciaal onderwijs werken vaker met hen samen dan de reguliere scholen. Andere partijen
met wie de scholen voor regulier en speciaal onderwijs soms samenwerken zijn het
samenwerkingsverband, de afdeling leerlingvervoer van de gemeente, en organisaties die
preventieve jeugdhulp en licht ambulante hulp verlenen.

90

Figuur B.7.4

Partijen waarmee de reguliere scholen samenwerken (volgens
samenwerkingsverbanden)
Leerplicht (N=102)

8%

Jeugdgezondheidszorg (N=105)

8%

91%
12%

Schoolmaatschappelijk werk (N=86) 2% 12%
Lokale teams (N=98)

Figuur B.7.5

66%

21%

62%

23%

24%

7%

Gecertificeerde instellingen (N=73)

(Bijna) geen school

20%

6% 10%

Centra voor jeugd en gezin (N=75) 4%
Gespecialiseerde zorgaanbieders (N=95)

80%

49%

55%
27%

Enkele scholen

21%
38%

16%

22%

Meerderheid van de scholen

12%

(Bijna) alle scholen

Partijen waarmee de scholen voor speciaal onderwijs samenwerken
(volgens samenwerkingsverbanden)65

Jeugdgezondheidszorg (N=99)

9%

13%

Gespecialiseerde zorgaanbieders (N=95) 1% 17%

78%
18%

64%

19%

61%

Lokale teams (N=95)

8%

12%

Schoolmaatschappelijk werk (N=82)

6%

20%

Gecertificeerde instellingen (N=78)

5%

23%

22%

50%

Centra voor jeugd en gezin (N=70)

10%

19%

21%

50%

(Bijna) geen school

Enkele scholen

13%

61%

Meerderheid van de scholen

(Bijna) alle scholen

Volgens bijna alle gemeenten zijn de jeugdgezondheidszorg, de leerplicht en de lokale
teams bij het regulier primair-/voortgezet onderwijs betrokken (zie figuur B.7.6). Ook in
het (v)so spelen deze partijen in de meeste gemeenten een rol bij de aansluiting tussen
onderwijs en jeugdhulp, maar wel minder vaak dan in het regulier onderwijs. Dit beeld,

65

Bij digitaliseren van de vragenlijst is de antwoordcategorie ‘leerplicht’ bij deze vraag weg gevallen. Respondenten konden
deze optie daarom niet aankruisen. Omdat het beeld van de scholen voor speciaal onderwijs verder grotendeels overeen
komt met dat van de reguliere scholen, verwachten we dat de leerplicht ook een belangrijke partner is voor de scholen voor
speciaal onderwijs

91

waarbij het percentage (v)so lager ligt dan het percentage po en vo, geldt voor alle
partijen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat (v)so niet in elke gemeente wordt
aangeboden. Andere partijen met wie de gemeenten soms samenwerken zijn het
samenwerkingsverband, de kinderopvang, welzijnsorganisaties, schoolcoaches en
huisartsen.
Figuur B.7.6

Partijen die betrokken zijn bij de aansluiting onderwijs en jeugdhulp
(volgens gemeenten)

Jeugdgezondheidszorg (N=209)

90%

58%

Leerplicht (N=213)

73%

Lokale teams (N=215)

97%
92%
89%
84%

62%

Schoolmaatschappelijk werk (N=212)

98%

70%
68%

42%
61%
56%
56%

Gespecialiseerde zorgaanbieders (N=172)

Centra voor jeugd en gezin (N=210)

29%

Gecertificeerde instellingen (N=125)

26%
0%

20%
Po

Vo

48%
43%

36%
34%
40%

60%

80%

100%

(V)so

1e en 2e lijns jeugdhulp
De verschillende vormen van 1e lijns jeugdhulp worden volgens meer dan twee derde van
de gemeenten op lokaal niveau georganiseerd (zie figuur B.7.7). Brede integrale teams 0100 en generalistische teams worden in iets minder dan de helft van de gemeenten ook op
wijkniveau georganiseerd en dit geldt voor ongeveer een derde van de jeugdteams en
CJG’s. De verschillende vormen van 1e lijns jeugdhulp worden in minder dan een vijfde van
de gemeenten op bovenlokaal niveau georganiseerd.

92

Figuur B.7.7

Niveau waarop de 1e lijns jeugdhulp wordt georganiseerd (volgens
gemeenten)
48%

Brede integrale teams 0-100 (N=215)

5%
40%

Generalistische teams als voorpost voor
gespecialiseerde jeugdteams (N=214)

69%
76%

16%
33%

Jeugdteams (N=216)

85%

14%
28%

Centrum voor Jeugd en Gezin (N=216)

85%

16%
0%

20%

Wijk

Lokaal

40%

60%

80%

100%

Bovenlokaal

Volgens de meeste gemeenten hebben zowel de reguliere scholen voor primair-/voorgezet
onderwijs als de scholen voor (v)so een vast contactpersoon bij de 1e lijns jeugdhulp (zie
figuur B.7.8). Slechts een klein deel van de gemeenten geeft aan dat de scholen in hun
gemeente geen vaste contactpersoon hebben.
Figuur B.7.8

Mate waarin scholen een vaste contactpersoon hebben bij de 1e lijns
jeugdhulp (volgens gemeenten)

Po (N=2017 3%3%3%

91%

Vo (N=217) 3% 6% 6%
(V)So (N=217)

5%

10%

(Bijna) geen school

86%
4%

Enkele scholen

81%

Meerderheid van de scholen

(Bijna) alle scholen

Ongeveer drie kwart van de samenwerkingsverbanden en meer dan 82% van de
gemeenten geeft aan dat er 1e lijns jeugdhulp wordt geboden op zowel de reguliere als de
speciaal onderwijs scholen (zie figuren B.7.9 en B.7.10).

93

Figuur B.7.9

Mate waarin 1e lijns jeugdhulp op school wordt geboden (volgens
samenwerkingsverbanden)

Speciaal (N=99)

6%

Regulier (N=102)

6%

24%
17%

(Bijna) geen school

Figuur B.7.10

16%

54%

19%

Enkele scholen

59%

Meerderheid van de scholen

(Bijna) alle scholen

Mate waarin 1e lijns jeugdhulp op school wordt geboden (volgens
gemeenten)

Po (N=205) 3%

13%

Vo (N=184)

5%

8%

(V)So (N=119)

7%

11%
11%

11%

(Bijna) geen school

73%
75%

14%

68%

Enkele scholen

Meerderheid van de scholen

(Bijna) alle scholen

De 2e lijns jeugdhulp wordt minder vaak op school aangeboden dan de 1e lijns jeugdhulp
(zie figuren B.7.11 en B.7.12). De samenwerkingsverbanden en de gemeenten geven aan
dat de 2e lijns jeugdhulp vooral op scholen voor (v)so aangeboden wordt en minder vaak
op reguliere po- en vo-scholen.
Figuur B.7.11

Mate waarin 2e lijns jeugdhulp op school wordt geboden (volgens
samenwerkingsverbanden)

Regulier (N=99)
Speciaal (N=97)

31%
12%

(Bijna) geen school

94

32%

Enkele scholen

51%

8%

28%

28%

Meerderheid van de scholen

10%

(Bijna) alle scholen

Figuur B.7.12

Mate waarin 2e lijns jeugdhulp op school wordt geboden (volgens
gemeenten)

Po (N=174)

34%

Vo (N=152)
(V)So (N=107)

41%
44%

31%

24%

28%

(Bijna) geen school

Enkele scholen

6%

18%

7%

18%

14%

Meerderheid van de scholen

34%

(Bijna) alle scholen

De toegang tot de 2e lijns jeugdhulp krijgen leerlingen volgens de meeste
samenwerkingsverbanden via de lokale teams (zie figuur B.7.13). Daarnaast geeft
ongeveer twee derde van de samenwerkingsverbanden aan dat de leerlingen de toegang
tot de 2e lijns jeugdhulp via de gemeente of de huisarts krijgen en geeft iets meer dan de
helft aan dat de toegang via de jeugdgezondheidszorg verloopt. De toegang vindt volgens
ongeveer een derde van de samenwerkingsverbanden plaats via medisch specialisten en
gecertificeerde instellingen. Andere partijen die soms toegang verschaffen zijn het
samenwerkingsverband en de school maatschappelijk werker.
Figuur B.7.13

Partijen die leerlingen toegang tot de 2e lijns jeugdhulp verschaffen (volgens
samenwerkingsverbanden)

Lokale teams (N=94) 4%
Gemeente (N=76)

Jeugdgezondheidszorg (N=88)

6%

Medisch specialisten (N=60)

5%

(Bijna) geen school

28%

11%

Huisarts (N=85) 1%

Gecertificeerde instelling (N=53)

13%
21%

55%
24%

35%

45%

20%

38%

15%
60%

32%

Enkele scholen

44%
42%
10%

40%

Meerderheid van de scholen

25%
13%

15%

(Bijna) alle scholen

Volgens bijna alle gemeenten verloopt de toegang van leerlingen tot de 2 e lijns jeugdhulp
via de huisarts (zie figuur B.7.14). Andere partijen die volgens de meeste gemeenten
zorgen voor de toegang tot de 2e lijns jeugdhulp zijn de medisch specialisten, de
gecertificeerde instellingen, de lokale teams en de jeugdgezondheidszorg, gevolgd door
de gemeente zelf. Dit geldt op hoofdlijnen voor zowel het po, het vo als het (v)so. Het
percentage po is steeds het hoogste, gevolgd door het percentage vo en tot slot het
percentage (v)so. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat niet in alle gemeenten vo of
(v)so aangeboden wordt. Andere partijen die soms toegang verschaffen tot de 2e lijns
95

jeugdhulp zijn het samenwerkingsverband, de school maatschappelijk werker en de
rechter.
Figuur B.7.14

Partijen die leerlingen toegang tot de 2e lijns jeugdhulp verschaffen (volgens
gemeenten)
Huisarts (N=213)

97%
91%

74%

Medisch specialisten (N=183)

83%

69%

Gecertificeerde instellingen (N=171)

82%

71%

Lokale teams (N=215)

53%

Gemeente (N=210)

47%
0%

20%
Po

Vo

40%

89%

87%
81%

66%

Jeugdgezondheidszorg (N=210)

90%

70%

81%

62%
60%
60%

80%

100%

(V)So

Onderwijszorgarrangementen
Volgens de samenwerkingsverbanden komen in het regulier onderwijs de oza’s
‘ondersteuning bij het terugleiden van leerlingen uit (v)so en sbo naar reguliere scholen’,
‘kortdurende begeleiding of behandeling op school’ en ‘bovenschoolse arrangementen
voor jongeren die vast (dreigen te) lopen in het onderwijs’ het meest voor (zie figuur
B.7.15). ‘Kortdurende begeleiding of behandeling op school’ komt ook in het speciaal
onderwijs vaak voor. Net als de oza’s ‘een combinatie van dagbehandeling en onderwijs
op school’ en ‘intensieve/langdurige begeleiding of behandeling op school’. Er is verder
een significant verschil als we kijken naar de oza’s ‘kortdurende begeleiding of
behandeling op school’ en ‘intensieve/langdurige begeleiding of behandeling op school’.
Voor zowel het regulier als het speciaal onderwijs geldt dat deze vaker voorkomen binnen
het basisonderwijs en in mindere mate in het voorgezet onderwijs. Voor het regulier
onderwijs geldt verder dat het oza ‘bovenschoolse arrangementen voor jongeren die vast
(dreigen te) lopen in het onderwijs’ vaker voorkomt bij het vo dan bij het po en voor het
speciaal onderwijs geldt dat het oza ‘een combinatie van dagbehandeling en onderwijs op
school’ vaker voorkomt in het speciaal basisonderwijs dan bij het speciaal voortgezet
onderwijs. Beide verschillen zijn significant.

96

Figuur B.7.15

Type onderwijszorgarrangementen die voorkomen (volgens
samenwerkingsverbanden)

Ondersteuning bij het terugleiden van leerlingen
uit (v)so en sbo naar reguliere scholen (N=97)

77%

54%

Kortdurende begeleiding of behandeling op school
(N=102)

76%
82%

Bovenschoolse arrangementen voor jongeren die
vast (dreigen te) lopen in het onderwijs (N=94)

72%

52%

Consultatie: begeleiding, advies en/of scholing van
docenten vanuit jeugdhulp (N=85)

47%

Ondersteuning bij het terugleiden van leerlingen
uit residentiële setting naar onderwijs (N=87)

47%

Intensieve/langdurende begeleiding of
behandeling op school (N=98)

47%

Een combinatie van dagbehandeling en onderwijs
op school (N=101)

62%

59%
86%

25%
0%

20%

Regulier

Speciaal

88%
40%

60%

80%

100%

Volgens de gemeenten komt de ‘kortdurende begeleiding of behandeling op school’ het
vaakst voor als oza (zie figuur B.7.16). De mate waarin de verschillende oza’s voorkomen
verschilt per onderwijstype, waarbij geldt dat niet elke gemeente voortgezet of
(voortgezet) speciaal onderwijs aanbiedt. Hierdoor kunnen de percentages oza’s die
voorkomen in deze onderwijstypen in werkelijkheid hoger zijn dan weergegeven.
‘Bovenschoolse arrangementen voor jongeren die vast (dreigen te) lopen in het onderwijs’
komen het meest voor in het (voortgezet) speciaal onderwijs.
Figuur B.7.16

Type onderwijszorgarrangementen die voorkomen (volgens gemeenten)

Kortdurende begeleiding of behandeling op school
(N=194)

64%
72%

Consultatie: begeleiding, advies en/of scholing van
docenten vanuit jeugdhulp (N=159)

53%
60%

Ondersteuning bij het terugleiden van leerlingen
uit (v)so en sbo naar reguliere scholen (N=110)

54%
55%

Intensieve/langdurende begeleiding of
behandeling op school (N=147)

56%
56%

42%
44%

Een combinatie van dagbehandeling en onderwijs
op school (N=153)

33%
40%

Ondersteuning bij het terugleiden van leerlingen
uit residentiële setting naar onderwijs (N=99)

36%

Bovenschoolse arrangementen voor jongeren die
vast (dreigen te) lopen in het onderwijs (N=160)
0%
Po

97

Vo

20%
(V)So

40%

87%

77%

65%

56%

52%
54%
51%
60%

69%
80%

100%

Iets meer dan de helft van de gemeenten betaalt mee aan oza’s voor leerlingen uit de
eigen gemeenten die in een andere gemeente naar school gaan en een op de vijf
gemeenten betaalt deze volledig (zie figuur B.7.17). Dat een groot deel van de gemeenten
(mee) betaalt aan oza’s voor leerlingen die in andere gemeenten naar school gaan blijkt
ook uit figuur B.7.18. Minder dan een tiende van de gemeenten geeft namelijk aan volledig
te betalen voor een oza van een leerlingen uit een andere gemeente en iets minder dan
een derde geeft aan mee te betalen.
Figuur B.7.17

Betaalt de gemeente voor onderwijszorgarrangementen voor leerlingen uit
de eigen gemeenten die naar een andere gemeenten naar school gaan
(volgens gemeenten, N=217)

Ja, wij betalen daar aan mee

54%

Ja, wij betalen dat volledig

21%

Geen zicht op
Nee

FiguurB.7.18

16%
9%

Betaalt de gemeente voor onderwijszorgarrangementen voor leerlingen uit
andere gemeenten die in de gemeente naar school gaan (volgens
gemeenten, N=217)
Nee

41%

Ja, wij betalen daar aan mee

29%

Geen zicht op
Ja, wij betalen dat volledig

23%
6%

B 7.2 Modellen van samenwerking
De aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp kan op verschillende manieren worden
vormgegeven. In het analysekader (zie bijlage 2) hebben we 4 modellen beschreven. In
deze paragraaf geven we weer hoe de samenwerkingsverbanden en gemeenten denken
over de manier waarop de aansluiting bij hen is vormgegeven en in hoeverre zij hier
tevreden over zijn.
Een meerderheid van de samenwerkingsverbanden en gemeenten geeft aan dat het
ketenmodel en het netwerkmodel de aansluiting tussen het onderwijs en de jeugdhulp bij
hen het beste typeren (zie figuren B.7.19 en B.7.20). Het integrale model komt het minst
vaak voor. Kijkend naar de samenwerkingsverbanden zien we dat de aansluiting in het
primair onderwijs een keer zo vaak getypeerd wordt met het netwerkmodel dan met het
ketenmodel. In het voortgezet onderwijs is dit beeld gespiegeld. Dit verschil is significant.
98

Figuur B.7.19

Typering van de aansluiting onderwijs en jeugdhulp (volgens
samenwerkingsverbanden)

Kerngemeenten (N=103)

13%

Overige gemeenten (N=93)

17%

Schotten

Figuur B.7.20

41%

41%

40%

Ketens

Netwerk

6%

40%

3%

Integraal

Typering van de aansluiting onderwijs en jeugdhulp (volgens gemeenten)

Po (N=213)

9%

Vo (N=103)

11%

45%

(V)So (N=148)

12%

43%

43%

Schotten

Ketens

43%

5%

41%

4%

39%
Netwerk

7%

Integraal

Ongeveer een kwart van de samenwerkingsverbanden en iets meer dan een derde van de
gemeenten geeft aan tevreden te zijn over de aansluiting onderwijs en jeugdhulp zoals die
bij hen vorm krijgt (zie figuren B.7.21 en B.7.22). Ongeveer een derde van de
samenwerkingsverbanden en een kwart van de gemeenten geeft aan ontevreden te zijn
over de aansluiting en ruim een derde van de samenwerkingsverbanden en gemeenten
antwoordt neutraal op de vraag naar de tevredenheid.
Figuur B.7.21

Mate van tevredenheid over de aansluiting onderwijs en jeugdhulp (volgens
samenwerkingsverbanden)

Kerngemeenten (N=105)

5%

29%

39%

24%

4%

Overige gemeenten (N=94) 4%

28%

41%

22%

4%

Zeer ontevreden

99

Ontevreden

Niet tevreden. niet ontevreden

Tevreden

Zeer tevreden

Figuur B.7.22

Po (N=219)

Mate van tevredenheid over de aansluiting onderwijs en jeugdhulp (volgens
gemeenten)
21%

37%

37%

4%

Vo (N=205)

24%

37%

35%

3%

(V)So (N=156)

22%

44%

29%

6%

Zeer ontevreden

Ontevreden

Niet tevreden. niet ontevreden

Tevreden

Zeer tevreden

Aan de samenwerkingsverbanden en gemeenten is vervolgens gevraagd of zij een
toelichting kunnen geven op de mate waarin zij tevreden zijn over de aansluiting
onderwijs en jeugdhulp. Een meerderheid van hen (80% van de samenwerkingsverbanden
en 60% van de gemeenten) geeft een toelichting . Hieronder geven we de meest
genoemde toelichtingen weer.
De samenwerkingsverbanden geven met name de volgende toelichtingen:




We zijn goed op weg, maar er is ruimte voor verbetering;
Er is betere samenwerking/afstemming nodig tussen partijen;
De contacten zijn goed, er is een goede samenwerking.

De gemeenten geven deels dezelfde toelichtingen, maar deels ook andere:






Er is een start gemaakt, het is nog erg in ontwikkeling;
De contacten zijn goed, er is een goede samenwerking;
we zijn goed op weg, maar er is ruimte voor verbetering;
Er is betere samenwerking/afstemming nodig tussen partijen;
Er zijn vaste contactpersonen of een vast zorgteam op school.

B 7.3 Werkzame factoren
Er zijn verschillende factoren die kunnen bijdragen aan versterking van de samenwerking
in de praktijk tussen onderwijs en jeugdhulp. Het gaat om factoren met betrekking tot een
gedeelde visie, onderling vertrouwen, randvoorwaarden en sturing. In deze paragraaf
geven we weer in hoeverre de factoren volgens de samenwerkingsverbanden en
gemeenten invloed hebben.
Gedeelde visie
Ruim de helft van de samenwerkingsverbanden en gemeenten geeft aan dat onderwijs en
de jeugdhulp een gedeeld gevoel van urgentie van samenwerking hebben (zie figuur
B.7.23). Daarnaast geeft ongeveer de helft van de samenwerkingsverbanden en
gemeenten aan dat onderwijs en jeugdhulp bewust samenwerken aan een gezamenlijke
100

visie, dezelfde doelen voor leerlingen voor ogen hebben en de belangen van kinderen en
ouders boven het organisatiebelang laten gaan. Slechts een kwart tot een derde van de
samenwerkingsverbanden en gemeenten geeft verder aan dat onderwijs en jeugdhulp het
met elkaar eens zijn over de aanpak van problematiek bij leerlingen en dat ze weten wat
ze van elkaar kunnen verwachten.
Figuur B.7.23

Stellingen gedeelde visie (volgens samenwerkingsverbanden en
gemeenten)

Onderwijs en jeugdhulp hebben een gedeeld gevoel
2%
van urgentie van samenwerking (swv) (N=104)
...gem (N=212)

27%
21%

Onderwijs en jeugdhulp werken bewust samen aan
1%11%
een gezamenlijke visie (swv) (N=104)

30%

...gem (N=206) 1%5%

Overwegend niet zo

13%

40%

12%

41%

10%
11%

43%

34%

12%

47%

36%

10%

10%

56%

29%

4%

53%

34%

2%

27%

...gem (N=212) 3% 14%

Helemaal niet zo

41%

53%

Onderwijs en jeugdhulp zijn het met elkaar eens
1%10%
over de aanpak van problematiek bij leerlingen …

0%

14%

41%

Belangen van kinderen en ouders gaan boven
1%11%
organisatiebelangen (swv) (N=101)

Onderwijs en jeugdhulp weten wat ze van elkaar
1%
kunnen verwachten (swv) (N=104)

65%

32%

8%

...gem (N=212) 5%

...gem (N=203)

15%

35%

...gem (N=212) 1% 16%
Onderwijs en jeugdhulp hebben dezelfde doelen
voor leerlingen voor ogen (swv) (N=102)

56%

44%
54%

20%

Deels niet, deels wel zo

40%

60%

Overwegend wel zo

24%

4%

26%

2%

80%

100%

Helemaal zo

Onderling vertrouwen
Ruim de helft van de samenwerkingsverbanden en gemeenten geeft aan dat onderwijs en
jeugdhulp persoonlijk contact hebben en dat ze elkaar als serieuze samenwerkingspartner
zien (zie figuur B.7.24). Daarnaast geeft bijna de helft aan dat onderwijs en jeugdhulp
vertrouwen hebben in elkaars deskundigheid en elkaar inzicht geven in hun werkwijze.
Een derde van de samenwerkingsverbanden geeft aan dat onderwijs en jeugdhulp zich
houden aan onderlinge afspraken en dat ze er van op aan kunnen dat de ander het werk
goed doet, ruim de helft van de gemeenten is deze mening toegedaan.

101

Figuur B.7.24

Stellingen onderling vertrouwen (samenwerkingsverbanden en gemeenten)

Onderwijs en jeugdhulp hebben persoonlijk
3%
contact (swv) N=105)

29%

52%

...gem (N=210) 2%
4% 16%
Onderwijs en jeugdhulp nemen elkaar serieus als
5%
samenwerkingspartner (swv) (N=103)
...gem (N=209) 5%
Onderwijs en jeugdhulp hebben vertrouwen in
elkaars deskundigheid (swv) (N=105)

55%

30%
21%

10%

...gem (N=203)

Helemaal niet zo

Overwegend niet zo

12%
44%

5%
6%

45%

39%

2%

58%

37%

33%

61%
57%

Deels niet, deels wel zo

5%
31%

39%
20%

2%

34%

11%

0%

61%

49%

14%

6%

17%

41%

Onderwijs en jeugdhulp houden zich aan de
5%
onderlinge afspraken (swv) (N=99)

Onderwijs en jeugdhulp kunnen er van op aan dat
de ander het werk goed doet (swv) (N=105)

49%

39%

Onderwijs en jeugdhulp geven elkaar inzicht in hun
2% 17%
werkwijze (swv) (N=104)

...gem (N=194) 2%

23%

45%

...gem (N=203) 6%

...gem (N=205)

16%

51%
40%

60%

Overwegend wel zo

3%
80%

100%

Helemaal zo

Randvoorwaarden
Ruim de helft van de samenwerkingsverbanden en gemeenten is van mening dat
onderwijs een jeugdhulp makkelijk met elkaar in contact kunnen treden (zie figuur B.7.28).
Over de overige stellingen zijn zij minder positief. Een derde of minder van geeft aan dat
de communicatie tussen onderwijs en jeugdhulp goed geregeld is, dat ze gebruik maken
van elkaars deskundigheid, dat er voldoende tijd is om samen te werken, dat de
onderlinge samenwerking in taak- en functieomschrijvingen is benoemd en dat er
voldoende kennis van elkaars werkveld is. Samenwerkingsverbanden en gemeenten zijn
vooral ontevreden over de hoeveelheid tijd die beschikbaar is om samen te werken en het
feit dat de onderlinge samenwerking niet in taak- of functieomschrijvingen is benoemd.

102

Figuur B.7.28

Stellingen rondvoorwaarden (samenwerkingsverbanden en gemeenten)

Onderwijs en jeugdhulp kunnen gemakkelijk met elkaar in
5%
contact treden (swv) (N=104)

36%

...gem (N=210) 4%

57%

26%

59%

De communicatie tussen onderwijs en jeugdhulp is goed
2% 17%
geregeld (swv) (N=103)

11%

44%

...gem (N=206) 1%11%

35%

48%

Onderwijs en jeugdhulp maken gebruik van elkaars
2% 13%
deskundigheid (swv) (N=105)
...gem (N=208)

3%

34%
58%

16%

2%
7%

26%

52%

27%

1%
4%

Onderwijs en jeugdhulp hebben voldoende tijd om samen
2%
te werken (swv) (N=103)

37%

36%

24%

1%

...gem (N=196) 4%

28%

47%

20%

1%

De onderlinge samenwerking is in taak- of
functieomschrijvingen benoemd (swv) (N=97)
...gem (N=179)

18%
7%

Onderwijs en jeugdhulp hebben voldoende kennis van
4%
elkaars werkveld (swv) (N-105)
...gem (N=209) 0%
0%
Helemaal niet zo

Overwegend niet zo

34%

32%

35%

36%

26%

15% 1%
18%

54%

24%

16% 0%

54%
20%

Deels niet, deels wel zo

40%

4%

22%
60%

Overwegend wel zo

80%

0%
100%

Helemaal zo

Sturing op samenwerking
Ruim de helft van de samenwerkingsverbanden en gemeenten geeft aan dat onderwijs en
jeugdhulp beide actief zijn in de samenwerking (zie figuur B.7.29). Iets minder dan de helft
van de samenwerkingsverbanden en gemeenten is verder van mening dat het duidelijk is
wie verantwoordelijk is voor de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp en dat ze
elkaar kunnen aanspreken op het nakomen van afspraken. Daarnaast geven iets meer
gemeenten dan samenwerkingsverbanden aan dat het duidelijk is bij wie de casusregie is
belegd. Een derde van zowel de samenwerkingsverbanden als gemeenten geeft verder
aan dat er een heldere taakverdeling is tussen onderwijs en jeugdhulp en dat de afspraken
over de samenwerking zijn vastgelegd.

103

Figuur B.7.29

Stellingen sturing op samenwerking (samenwerkingsverbanden en
gemeenten)

Onderwijs en jeugdhulp zijn beiden actief in de
0%
5%
samenwerking (swv) (N=105

32%

...gem (N=210) 0%
5%

19%

Het is duidelijk wie verantwoordelijk is voor de
4%
samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp (swv)…

19%

6%

42%

...gem (N=202) 3% 8%

...gem (N=207)

29%

Overwegend niet zo

8%

32%

8%
7%

39%

20%

49%
47%

32%

...gem (N=204) 1% 14%

Helemaal niet zo

36%

55%

7% 12%

0%

10%

51%

28%

Het is duidelijk bij wie de casusregie is belegd? (swv)
1%
(N=105)

34%

38%

...gem (N=210) 3% 12%
Afspraken over de samenwerking tussen onderwijs en
3%
jeugdhulp zijn vastgelegd (swv) (N=104)

14%

33%

16%

Er is een heldere taakverdeling tussen onderwijs en
2%
jeugdhulp (swv) (N=105)

16%

61%

...gem (N=207) 2% 12%
Onderwijs en jeugdhulp kunnen elkaar aanspreken op het
nakomen van afspraken (swv) (N=105)

47%

Deels niet, deels wel zo

1%

27%

3%

23%

5%

27%
48%

43%
20%

30%

40%

17% 2%
36%

60%

Overwegend wel zo

7%

80%

6%
100%

Helemaal zo

Op basis van de stellingen hebben we voor elke factor een gemiddelde schaalscore
gemaakt die loopt van 1 (laagste score) tot en met 5 (hoogste score). 66 Hoe hoger de
score, hoe meer de factor volgens de samenwerkingsverbanden en gemeenten bijdraagt
aan het versterken van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp.
Samenwerkingsverbanden en gemeenten scoren nagenoeg gelijk op de verschillende
factoren (zie figuur B.7.30). Alleen op de factor sturing zie we een klein verschil.
Gemeenten waarderen de invloed van deze factor op het versterken van de samenwerking
tussen onderwijs en jeugdhulp iets hoger dan de samenwerkingsverbanden.

66

De schaalscore is berekend door per samenwerkingsverband/gemeente de scores op alle stellingen binnen een schaal op
te tellen en te delen door het aantal stellingen binnen de schaal. De score per stelling correspondeert met het nummer
voorafgaand aan de antwoord categorie: helemaal niet zo staat voor 1 punt, overwegend niet zo voor 2 punten, et cetera.
Dit resulteert in een schaalscore per factor per samenwerkingsverband/gemeente

104

Figuur B.7.30

3,5

Schaalscores van de schalen gedeelde visie, onderling vertrouwen,
randvoorwaarden en sturing op samenwerking (samenwerkingsverbanden
en gemeenten)
3,4

Gedeelde visie

3,6

3,4

3,2

3,2

Onderling vertrouwen
Gemeenten

Randvoorwaarden

3,4
3,0

Sturing op samenwerking

Samenwerkingsverbanden

Aan de samenwerkingsverbanden en gemeenten is verder nog gevraagd welk rapportcijfer
zij geven aan de verschillende factoren. Alle factoren worden door zowel de
samenwerkingsverbanden als de gemeenten beoordeeld met een magere zes (zie figuren
B.7.31 en B.7.32). Er zijn nagenoeg geen verschillen tussen regulier en speciaal onderwijs
en primair en voortgezet onderwijs.
Figuur B.7.31

Rapportcijfer factoren (volgens samenwerkingsverbanden)
6,2

6,0

Gedeelde visie

6,5

6,2

Onderling vertrouwen

Randvoorwaarden

Regulier

Figuur B.7.32
6,3

6,3

6,0

5,6

Sturing op samenwerking

Speciaal

Rapportcijfer factoren (volgens gemeenten)
6,1

Gedeelde visie

6,5

6,6

6,5

5,9

Onderling vertrouwen
Po

105

5,9

5,6

6,0

5,7

Randvoorwaarden
Vo

(V)So

6,0

6,1

5,9

Sturing op samenwerking

B 7.4 Borging in beleid en bestuur
In deze paragraaf gaan we in op beleidsmatige en bestuurlijke borging van de aansluiting
tussen onderwijs en jeugdhulp. We besteden aandacht aan de planvorming & afspraken,
de financiën en de monitoring & evaluatie.
Bijna alle samenwerkingsverbanden geven aan dat er in hun regio op het niveau van het
samenwerkingsverband afspraken woren gemaakt over de aansluiting onderwijs en
jeugdhulp (zie figuur B.7.33). Ruim de helft van de samenwerkingsverbanden geeft aan dat
er ook afspraken met scholen worden gemaakt en iets minder dan de helft geeft aan dat
er afspraken met de schoolbesturen worden gemaakt.
Figuur B.7.33

Niveau waarop afspraken worden gemaakt over de aansluiting onderwijs
en jeugdhulp (volgens samenwerkingsverbanden)

Samenwerkingsverband (N=105)

97%

Scholen (N=92)

59%

Schoolbesturen (N=84)

45%

Net als bij de samenwerkingsverbanden geven ook bijna alle gemeenten aan dat er
afspraken op het niveau van het samenwerkingsverband worden gemaakt over de
aansluiting onderwijs en jeugdhulp (zie figuur B.7.34). Daarnaast geeft ongeveer de helft
aan dat er afspraken worden gemaakt met de schoolbesturen en de scholen. Dit geldt op
hoofdlijnen voor zowel het po, het vo als het (v)so. Het percentage po is steeds het
hoogste, gevolgd door het percentage vo en tot slot het percentage (v)so. Een mogelijke
verklaring hiervoor is dat niet in alle gemeenten vo of (v)so aangeboden wordt. Kijkend
naast het (v)so zien we verder een significant verschil tussen de G4/G40 en de overige
gemeenten. De G4 en de G40 maken vaker afspraken met het samenwerkingsverband over
het (v)so dan de overige gemeenten.
Figuur B.7.34

Niveau waarop afspraken worden gemaakt over de aansluiting onderwijs
en jeugdhulp (volgens gemeenten)

Samenwerkingsverband (N=206)

72%

Schoolbesturen (N=195)

28%

Scholen (N-=195)

30%
0%

20%
Po

106

47%

40%
Vo

(V)So

48%

91%

99%

58%
56%

60%

80%

100%

Over de aansluiting onderwijs en jeugdhulp maken gemeenten niet alleen met het
onderwijs afspraken, maar ook met andere gemeenten. Dit doen bijna alle gemeenten
over de aanpak thuiszitters (zie figuur B.7.35). Er is een significant verschil tussen de
G40/overige gemeenten en de G4. De G4 maakt namelijk minder vaak afspraken over de
aanpak thuiszitters dan de G40 en de overige gemeenten. Ongeveer drie kwart van de
gemeenten maakt verder afspraken met andere gemeenten over de toegang van
leerlingen tot de 2e lijns jeugdhulp en de monitoring en evaluatie van de aansluiting. Over
de bekostiging van oza’s en de inzet van de 2e en 1e lijns jeugdhulp op scholen maakt
ongeveer twee derde afspraken. Gemeenten maken minder vaak onderling afspraken over
de manier waarop onderwijs betrokken kan worden bij de inkoop van de jeugdhulp. Dit
wordt door de helft van de gemeenten gedaan.
Figuur B.7.35

Zaken waarover gemeenten afspraken maken met andere gemeenten
aangaande de aansluiting onderwijs en jeugdhulp (volgens gemeenten)
Aanpak thuiszitters (N=195)

94%

Toegang leerlingen tot 2e lijns jeugdhulp (N=188)

78%

Monitoring en evaluatie van de aansluiting (N=177)

73%

Bekostiging onderwijszorgarrangementen (N=186)

70%

Inzet 2e lijns jeugdhulp op scholen (N=184)

70%

Inzet 1e lijns jeugdhulp op scholen (N=194)
Onderwijs betrekken bij inkoop jeugdhulp (N=176)

65%
52%

Planvorming en afspraken
Twee derde van de samenwerkingsverbanden en drie kwart van de gemeenten is van
mening dat er heldere afspraken zijn over de aanpak van thuiszitters (zie figuur B.7.36).
Gemeenten zijn hier positiever over dan de samenwerkingsverbanden. De helft van zowel
de samenwerkingsverbanden als de gemeenten geeft aan dat het ondersteuningsplan en
het jeugdplan op elkaar zijn afgestemd. Gemeenten geven vaker aan dat er heldere
afspraken zijn over de toegang tot de gespecialiseerde jeugdhulp dan
samenwerkingsverbanden. Over de afspraken over de oza’s zijn beide het redelijk eens.
Deze zijn volgens minder dan een derde van hen helder geformuleerd.

107

Figuur B.7.36

Stellingen planvorming en afspraken

Er zijn heldere afspraken over de aanpak van
1%
5%
thuiszitters (swv) (N=104)
…(gem) (N=200) 0%
5%
Het ondersteuningsplan en het jeugdplan zijn op
elkaar afgestemd (swv) (N=102)
…(gem) (N=198)

6%

27%
20%
19%

6% 11%

Er zijn heldere afspraken over de toegang tot
5%
gespecialiseerde jeugdhulp (swv) (N=101)

43%
44%
28%

33%

…(gem) (N=202) 0%
4% 15%
Er zijn heldere afspraken over
onderwijszorgarrangementen (swv) (N=104)

10%

…(gem) (N=200)

7%
0%

Helemaal niet zo

Overwegend niet zo

32%

31%

17%

24%

31%

16%

40%

12%

35%

46%
24%

20%

35%
38%

20%

44%
40%

Deels niet, deels wel zo

11%

60%

20%

8%

24%

7%

80%

100%

Overwegend wel zo

Helemaal zo

Aan de gemeenten is vervolgens gevraagd of zij verschillen ervaren tussen het po en het
vo. Ongeveer 40% geeft aan verschillen te ervaren. Hieronder geven we de belangrijkste
weer:




Het po is lokaal georganiseerd, het vo en vso regionaal;
De samenwerkingsverbanden po en vo hebben een verschillende werkwijze;
De samenwerking met het po is intensiever/beter.

Financiën
Een derde van de respondenten geeft aan dat er heldere afspraken zijn over wat het
onderwijs en wat de gemeenten betalen (zie figuur B.7.37). Kijkend naar de
samenwerkingsverbanden zien we dat de vo-samenwerkingsverbanden vaker aangeven
dat de afspraken helder zijn dan de po-samenwerkingsverbanden. Ook geven zij vaker dan
de po-samenwerkingsverbanden aan dat de afspraken niet helder zijn. De posamenwerkingsverbanden geven vaker dan de vo-samenwerkingsverbanden aan dat de
afspraken deels wel en deels niet helder zijn. Deze verschillen zijn significant. Het
onderwijs is volgens een vijfde van zowel de samenwerkingsverbanden als de gemeenten
betrokken bij de inkoop van de jeugdhulp door gemeenten. Het grootste verschil tussen
de samenwerkingsverbanden en de gemeenten zien we bij de inkoopafspraken die de
gemeente maakt. Deze geven volgens slechts een tiende van de
samenwerkingsverbanden voldoende flexibiliteit om de jeugdhulp aan te laten sluiten op
de hulpvragen van de leerlingen, tegenover drie kwart van de gemeenten.

108

Figuur B.7.37

Stellingen financiën

Er zijn heldere afspraken over wat het onderwijs en
wat gemeenten betalen (swv) (N=104)

6%

22%

…(gem) (N=204) 5%

19%

38%

39%

Er is een frictiepot met snel beschikbaar budget (swv)
(N=81)

42%

…(gem) (N=173)

37%

Onderwijs is betrokken bij de inkoop van jeugdhulp
door gemeenten (swv) (N=102)

40%

…(gem) (N=196)
De inkoopafspraken van de gemeente geven
voldoende flexibiliteit om de jeugdhulp aan te laten
sluiten op hulpvragen van leerlingen (swv) (N=89)

27%

30%

6%

25%

8% 8%

23%

14% 4%

45%

21%

20%

12% 2%

52%

21%

Deels niet, deels wel zo

13% 8%2%

22%
40%

10%

20%

19%

46%
0%

15%

16%

77%

…(gem) (N=185)

Overwegend niet zo

10%

29%

Er is sprake van één integraal budget voor hulp en
ondersteuning (swv) (N=91)

Helemaal niet zo

17%

7%

17%

32%

11%

…(gem) (N=195) 1%6%

16%

27%

9%

60%

Overwegend wel zo

17%
80%

6%
100%

Helemaal zo

Aan de gemeenten is vervolgens gevraagd of zij verschillen ervaren tussen het po en het
vo. De meeste gemeenten (87%) geven aan geen verschillen te ervaren. Hieronder de
belangrijkste opgesomd:



Het po ontvangt meer geld van de gemeente dan het vo (bijvoorbeeld omdat in het po
smw wordt gefinancierd);
Verschillen tussen samenwerkingsverbanden po en vo.

Monitoring en evaluatie
Op het gebied van monitoring en evaluatie is volgens de samenwerkingsverbanden en de
gemeenten ook nog enige verbetering mogelijk. Zo geeft iets minder dan de helft van hen
aan dat er gezamenlijke doelstellingen geformuleerd zijn voor de aansluiting tussen
onderwijs en jeugdhulp (zie figuur B.7.38). Verder geeft een derde aan dat onderwijs en
gemeente hun beleid herijken op basis van monitoring en evaluatie en dat het behalen
van doelstellingen gezamenlijk wordt gemonitord.

109

Figuur B.7.38

Stellingen monitoring en evaluatie

Er zijn gezamenlijke doelstellingen geformuleerd voor
de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp (swv)
(N=104)

12% 12%

32%

…(gem) (N=202) 6% 11%
Onderwijs en gemeente herijken hun beleid op basis
van monitoring & evaluatie (swv) (N=103)
…(gem) (N=191)

19%

12%

Het behalen van doelstellingen wordt gezamenlijk
gemonitord (swv) (N=104)

13%
0%

Helemaal niet zo

Overwegend niet zo

36%

33%

17%

32%

19%

23%

…(gem) (N=195)

39%

34%

20%

24%
20%

Deels niet, deels wel zo

27%

29%
40%

14%

24%

8%

25%

10%

23%

24%
60%

Overwegend wel zo

6%

7%

11%

80%

100%

Helemaal zo

Aan de gemeenten is vervolgens gevraagd of zij verschillen ervaren tussen het po en het
vo. De meeste gemeenten (89%) geven aan geen verschillen te ervaren. Het belangrijkste
verschil is dat de mate waarin monitoring zichtbaar is voor de gemeenten. Dat heeft
vooral te maken met verschillen tussen onderwijs met een lokaal voedingsgebied (po) en
onderwijs met een regionaal voedingsgebied (vo en (v)so).

B 7.5 Opbrengst: de meerwaarde van de aansluiting tussen onderwijs en
jeugdhulp
De aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp kan verschillende zaken opleveren. In deze
paragraaf geven we weer waar de aansluiting aan bijdraagt.
Volgens zowel de meeste samenwerkingsverbanden als de meeste gemeenten zorgt de
aansluiting onderwijs en jeugdhulp met name voor thuisnabije hulp en ondersteuning
dicht bij de eigen leefomgeving, minder thuiszitters, maatwerk in de zin dat leerlingen
hulp en ondersteuning krijgen die ze nodig hebben, minder leerplicht vrijstellingen,
tevredenheid van ouders over hulp en ondersteuning, preventie van problematiek bij
leerlingen en tjidige inzet van hulp en ondersteuning voor leerlingen (zie figuur B.7.39). De
aansluiting levert in de ogen van de samenwerkingsverbanden en gemeenten minder vaak
een vermindering van het leerlingvervoer, de verwijzingen naar het speciaal onderwijs, de
administratieve lasten voor professionals, de gespecialiseerde zorg en de werkdruk voor
professionals op.

110

Figuur B.7.39

Zaken waar de aansluiting onderwijs en jeugdhulp aan bijdragen

Thuisnabije hulp en ondersteuning, dicht bij de eigen
1%
4%
leefomgeving (swv) (N=101)
…(gem) (N=200) 1%
Minder thuiszitters (swv) (N=98)

44%

45%

25%

65%

12%

…(gem) (N=172) 5% 10%

36%

16%

26%

51%

9%

51%

35%

…(gem) (N=204) 1% 18%

…(gem) (N=145)

14%

39%

7% 14%

32%

21%

Tevredenheid van ouders over hulp en ondersteuning
1%
3%
(swv) (N=73)

10%
40%

24%

11%

48%

31%

32%

4%

51%

Tijdige inzet van hulp en ondersteuning voor leerlingen
1%10%
(swv) (N=105)

12%

57%

24%

26%

Minder leerlingenvervoer (swv) (N=72) 4%

3%

64%

Preventie van problematiek bij leerlingen (swv) (N=98) 2% 15%

…(gem) (N=203) 3%

13%

49%

53%

…(gem) (N=186) 1%
5%

10%

67%

16%

…(gem) (N=161) 1%

11%

36%

Maatwerk: leerlingen krijgen de hulp en
1%
2%
ondersteuning die ze nodig hebben (swv) (N=105)

Minder leerplicht vrijstellingen (swv) (N=92)

7%

8%

61%

31%

11%

39%

21%

6%

…(gem) (N=150)

13%

31%

39%

14% 3%

Minder verwijzingen naar het speciaal onderwijs (swv)
(N=100)

10%

34%

39%

11% 6%

…(gem) (N=150)

6%

29%

Vermindering van administratieve lasten voor
5%
professionals (swv) (N=78)

32%

30%

27%
45%

7%
12% 5%

…(gem) (N=146)

13%

45%

31%

8%3%

Minder verwijzingen naar gespecialiseerde zorg (swv)
(N=62)

10%

50%

27%

13%

…(gem) (N=154)

6%

Vermindering van de werkdruk voor professionals
(swv) (N=79)

11%

…(gem) (N=148)

16%
0%

Helemaal niet zo

111

Overwegend niet zo

32%

38%
42%

18%
37%

51%
20%

Deels niet, deels wel zo

40%

8%3%

23%
60%

Overwegend wel zo

5%

80%

8%2%
100%

Helemaal zo

Drie kwart van de samenwerkingsverbanden (74%) en 55% van de gemeenten heeft naast
bovenstaande opbrengsten nog andere opbrengsten genoemd. Door de
samenwerkingsverbanden wordt aangegeven dat de samenwerking beter verloopt, dat de
contacten goed zijn en men elkaar weet te vinden. Ook de meeste gemeenten geven dit
aan. Daarnaast geven zij aan dat er meer (inzet op) preventie en vroeg signalering is, dat er
korte(re) lijne tussen onderwijs, gemeente en jeugdhulp zij, dat er meer integraal gewerkt
wordt en dat er een toename is van kennis van professionals die ook meer wordt gedeeld.
Dat geeft meer mogelijkheden voor innovatie, zoals verschillende gemeenten
onderstrepen.

B 7.6 Knelpunten
In deze paragraaf laten we zien welke knelpunten de samenwerkingsverbanden en
gemeenten ervaren in de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp.
Bijna alle samenwerkingsverbanden en gemeenten ervaren knelpunten in de aansluiting
onderwijs en jeugdhulp (zie figuur B.7.40).
Figuur B.7.40

Ervaren knelpuntenin de aansluiting onderwijs en jeugdhulp
(samenwerkingsverbanden en gemeenten)

Samenwerkingsverbanden (N=103)

95%

Gemeenten (N=194)

91%
0%

20%

40%

60%

80%

100%

De samenwerkingsverbanden en gemeenten die knelpunten ervaren hebben vervolgens
aangegeven welke knelpunten zij ervaren. Door de samenwerkingsverbanden worden de
volgende knelpunten het meest genoemd:





Geen duidelijke kaders/rolverdeling/afstemming/afspraken;
Wachttijden of wachtlijsten bij jeugdhulp;
Gescheiden financiering/geen integraal budget/wie betaalt wat;
De budgetten zijn te krap.

De onduidelijkheid over kaders/rolverdeling/afstemming/afspraken, de wachttijden en
wachtlijsten bij de jeugdhulp en de krappe budgetten worden vaker door de
samenwerkingsverbanden vo genoemd dan de samenwerkingsverbanden po. De
samenwerkingsverbanden po ervaren juist vaker dat er sprake is van gescheiden
financiering/geen integraal budget waardoor discussies ontstaan over wie wat betaalt.
Door de gemeenten worden grotendeels dezelfde knelpunten genoemd. Hieronder een
opsomming van de meest genoemde:
112










Financiën/gescheiden geldstromen/discussies over wie wat betaalt;
Geen duidelijke kaders/rolverdeling/afstemming/afspraken;
De scheidslijn tussen (passend) onderwijs en jeugdhulp is onduidelijk;
Aansluiting met partijen buiten de gemeente;
De budgetten zijn krap;
Onderwijs en jeugdhulp zijn gescheiden werelden/eilandcultuur;
Er is te weinig tijd/de werkdruk is te hoog;
Wachttijden of wachtlijsten bij jeugdhulp.

B 7.7 Vervolgstappen
In deze paragraf geven we weer welke vervolgstappen de samenwerkingsverbanden en de
gemeenten zien om de aansluiting onderwijs en jeugdhulp te versterken.
Bijna alle samenwerkingsverbanden en gemeenten hebben in de vragenlijst aangegeven
welke acties zij op dit moment inzetten om de aansluiting onderwijs en jeugdhulp te
versterken. De belangrijkste actie volgens zowel de samenwerkingsverbanden als de
gemeenten is dat er overleg gevoerd wordt tussen het onderwijs en de
gemeente/jeugdhulp. Een deel van de gemeenten geeft daarnaast aan dat er een
gezamenlijke werk- of ontwikkelagenda is, dat er gemonitord wordt en dat er inzet van
jeugdhulp in scholen is.
Naast de acties die op dit moment ingezet worden om de aansluiting onderwijs en
jeugdhulp te versterken, zien bijna alle samenwerkingsverbanden en gemeenten ook nog
kansen om de aansluiting nog verder te versterken. De belangrijkste kansen zien zowel de
samenwerkingsverbanden als de gemeenten in het actief blijven werken aan
samenwerking/vertrouwen opbouwen en in het inzeten van jeugdhulp op school.
Gemeenten geven daarnaast aan dat ze kansen zien door door te gaan op de ingeslagen
weg en door budgetten te ontschotten/samen te voegen.

B 7.8 Goede voorbeelden
In totaal hebben we 200 pilots of goede voorbeelden van de samenwerkingsverbanden en
gemeenten gekregen. De samenwerkingsverbanden hebben er 85 genoemd, de
gemeenten 119.

113