Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 910

Wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie
en andere wetten in verband met de opheffing
van de bedrijfslichamen (Wet opheffing
bedrijfslichamen)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
Hoofdstuk 1. Inleiding
§ 1.1. Aanleiding
In het Regeerakkoord «Bruggen slaan» (http://www.rijksoverheid.nl/
documenten-en-publicaties/rapporten/2012/10/29/regeerakkoord.html)
(hierna: het Regeerakkoord) is afgesproken dat de product- en bedrijfschappen worden opgeheven en dat de publieke taken van deze bedrijfslichamen worden overgenomen door de Minister van Economische Zaken.
Daarmee komt een einde aan een lange discussie over het bestaansrecht
van het stelsel van bedrijfslichamen en wordt tegemoetgekomen aan de
wens van Tweede Kamer, zoals is verwoord in de aangenomen motie van
de leden Aptroot, van den Besselaar en Ulenbelt (Kamerstukken II 2012/13,
33 000 XV, nr. 61) (hierna: motie Aptroot c.s.).
Voor een deel zijn de afspraken uit het Regeerakkoord uitgewerkt door
maatregelen die genomen konden worden zonder wetswijziging. Om een
continue en goede uitvoering van de publieke taken zeker te stellen, kon
met het overnemen van taken niet worden gewacht op de opheffing van
de bedrijfslichamen door middel van dit wetsvoorstel. Zoals besproken in
de schriftelijke overleggen met de Eerste en Tweede Kamer (Kamerstukken I 2012/13, 32 615, nr. C en Kamerstukken II 2012/13, 32 615, nr. 10),
de mondelinge toelichting op 2 juli 2013 aan de Eerste Kamer (Kamerstukken I 2012/13, 32 615, nr. E) en de schriftelijke reactie van de Eerste
Kamer daarop (Kamerstukken I 2012/13, 32 615, nr. C), is een groot deel
van de publieke taken die worden ondergebracht bij het Ministerie van
Economische Zaken reeds overgenomen op basis van bestaande
bevoegdheden. Dit wetsvoorstel regelt de formele opheffing van de
product- en bedrijfschappen en legt de basis voor de overname van de
resterende publieke taken.

kst-33910-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

1

§ 1.2. Achtergrond
Artikel 134, eerste lid, van de Grondwet bepaalt dat bij of krachtens de wet
openbare lichamen voor beroep en bedrijf en andere openbare lichamen
kunnen worden ingesteld en opgeheven. Hieronder vallen onder meer de
product- en bedrijfschappen. Product- en bedrijfschappen zijn openbare
lichamen die op grond van hoofdstuk 2 van de Wet op de bedrijfsorganisatie zijn ingesteld op verzoek van representatieve organisaties van
werkgevers en werknemers in een bedrijfskolom of bedrijfstak. De
bedrijfslichamen kunnen bij verordening algemeen verbindende
voorschriften vaststellen en heffingen opleggen.
Drie politiek-ideologische gedachten lagen ten grondslag aan de
oprichting van de bedrijfslichamen: het subsidiariteitsbeginsel, het
beginsel van soevereiniteit in eigen kring en het beginsel van functionele
decentralisatie. Ten tijde van de oprichting van het stelsel van bedrijfslichamen in de jaren «50 was in het economisch verkeer sprake van een
sterk sturende overheid. Binnen het stelsel van product- en bedrijfschappen droeg het bedrijfsleven een eigen verantwoordelijkheid voor het
inrichten van de sector, het verbeteren van de sociaal-economische
structuur en de ontwikkeling van ondernemingen en werkenden in het
eigen veld.
Sinds de oprichting van het stelsel van bedrijfslichamen hebben enkele
grote veranderingen plaatsgevonden, zowel in de markt als in de
maatschappij, die de positie van de bedrijfslichamen hebben beïnvloed.
Waar in de jaren «50 veelal sprake was van nationaal opererende markten
hebben verdergaande integratie van een Europese interne markt en
globalisering ertoe geleid dat steeds meer sprake is van internationale
markten. Daarnaast zijn ondernemers zelfstandiger geworden en is de
organisatiegraad van ondernemers gedaald. Ook heeft de sturende rol
van de overheid in het economisch verkeer plaatsgemaakt voor een
situatie waarin de overheid de voorwaarden schept waaronder ondernemers onderling concurreren en waarbij overheidsingrijpen enkel aan de
orde is indien sprake is van marktfalen. Het voorkomen van bureaucratisering en vermindering van regeldruk is daarbij een belangrijke
doelstelling.
In deze veranderende samenleving zijn de bedrijfslichamen al vele jaren
onderwerp van discussie en kritiek. Daar waar deze discussie in eerste
instantie het functioneren van de bedrijfslichamen en de rol van de
centrale overheid betrof, is de discussie sinds de jaren ’90 van de vorige
eeuw geïntensiveerd en heeft deze zich ook gericht op het bestaansrecht
van de bestuurslaag van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie als
zodanig.
Naar aanleiding van de vele kritiek op het functioneren van de product- en
bedrijfschappen is het bestaansrecht van dit stelsel ook in het parlement
in twijfel getrokken. De introductie in 2009 van de «code goed bestuuren
het draagvlakonderzoek heeft hierin geen verandering gebracht. De
uitvoering van de draagvlakonderzoeken is aangehouden toen in 2011 de
motie van de leden Aptroot, Koopmans en Van den Besselaar (Kamerstukken II, 2010/11, 32 500 XV, nr. 62) werd aangenomen. Hierin werd de
regering verzocht te onderzoeken welke taken van de product- en
bedrijfschappen naast medebewindstaken onmisbaar zijn en, indien dit
het geval is, of en zo ja hoe en waar deze taken kunnen worden ondergebracht. Naar aanleiding van deze motie heeft het kabinet een inventariserend onderzoek naar de taken van de bedrijfslichamen laten uitvoeren
door onderzoeksbureau EIM (De PBO in 2010. Een inventarisatie van
cijfers, feiten en visies, EIM/IOO 2010, als bijlage gevoegd bij Kamer-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

2

stukken II 2011/12, 32 615, nr. 3). Daarnaast is aan drie ervaren
bestuurders, mevrouw Jorritsma en de heren Van de Donk en Van Eijck,
ondersteuning gevraagd bij het ontwikkelen van een beoordelingskader
en de beoordeling van de taken van de product- en bedrijfschappen. Zij
hebben daartoe het rapport «Beoordelingskader product- en bedrijfschappen» opgesteld, waarin tevens de visie van de beoordelaars op de
toekomst van de bedrijfslichamen is opgenomen. Het toenmalige kabinet
heeft in reactie op de motie Aptroot een kabinetsstandpunt naar de Kamer
gestuurd, waarin werd voorgesteld het stelsel van de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie te handhaven, maar dan in afgeslankte en gemoderniseerde vorm (Kamerstukken II, 2011/12, 32 615, nr. 3). De bedrijfslichamen
zouden uitsluitend taken uitvoeren met een publiek belang: de medebewindstaken en taken ten aanzien van het bevorderen van plant- en
diergezondheid en dierenwelzijn en voedselveiligheid en gezondheid.
Overige taken die de bedrijfslichamen uitvoeren zouden vervallen tenzij
de Minister, aan de hand van specifieke criteria, toestemming zou
verlenen voor het uitvoeren ervan.
In het kabinetsstandpunt van het kabinet Rutte I werd voorgesteld de
publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie af te slanken en te moderniseren. De
Tweede Kamer heeft naar aanleiding hiervan de motie Aptroot c.s.
aangenomen. Deze motie vraagt om opheffing van de product- en
bedrijfschappen en verzoekt de regering om een wetsvoorstel inhoudende
de aanpassing van de Wet op de bedrijfsorganisatie (Wbo) alsmede om
een voorstel voor de afbouw van de bedrijfslichamen en het onderbrengen van de publieke taken. In het Regeerakkoord is ervoor gekozen
het stelsel van product- en bedrijfschappen op te heffen. Het onderhavige
wetsvoorstel strekt tot uitvoering hiervan. De opheffing van de producten bedrijfschappen op vermelde gronden, doet niet af aan de waarde en
betekenis die zij in het verleden hebben gehad bij onder meer de
wederopbouw, professionalisering van het bedrijfsleven, exportbevordering en de uitvoering -in medebewind- van regelgeving van de centrale
overheid.
§ 1.3. Bezwaren tegen het stelsel van bedrijfslichamen
De kritiek op de product- en bedrijfschappen spitst zich met name toe op
twee aspecten. In de eerste plaats is een belangrijk kritiekpunt het
bindende karakter van verordeningen en vooral heffingen. Product- en
bedrijfschappen hebben een autonome verordenende bevoegdheid en
kunnen sectorondernemingen via heffingen dwingen een bijdrage te
leveren aan de financiering van de schappen. Een tweede kritiekpunt staat
in relatie tot het eerste punt en betreft het gebrek aan democratische
legitimatie bij de schappen. Bedrijfslichamen hebben, in tegenstelling tot
andere decentrale overheden, geen eigen democratisch gekozen orgaan.
De besturen bestaan uit vertegenwoordigers van de dragende
werkgevers- en werknemersorganisaties. Ongeorganiseerde ondernemers
hebben geen formele inspraakmogelijkheden. Georganiseerde ondernemers worden vertegenwoordigd via de dragende brancheorganisatie
waarvan zij lid zijn. Zij hebben inspraakmogelijkheden via hun brancheorganisatie, maar geen eigen formele inspraakmogelijkheden.
In de loop der jaren zijn steeds minder ondernemers aangesloten bij
brancheverenigingen. Vooral deze ongeorganiseerde ondernemers geven
regelmatig aan zich niet te herkennen in de activiteiten van de product- en
bedrijfschappen en daarvan geen meerwaarde te ervaren. Taken waar veel
kritiek op is geweest zijn met name activiteiten in het kader van promotie
en belangenbehartiging, waarbij niet duidelijk is waarom zij zouden
behoren tot de taak van publiekrechtelijke instellingen zoals de producten bedrijfschappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

3

Naar het oordeel van het kabinet vormen de bevoegdheden van de
product- en bedrijfschappen om bindende verordeningen op te stellen en
heffingen op te leggen, alsook de beperkte inspraakmogelijkheden, een
belangrijke beperking van ondernemerschap en kunnen zij de doelmatigheid in een sector belemmeren. In het huidige stelsel dienen ondernemers in een bepaalde sector mee te betalen aan activiteiten zonder dat
zij afdoende inspraakmogelijkheden hebben om te kunnen borgen dat zij
daadwerkelijk baat hebben bij de desbetreffende activiteiten. Daarnaast
hebben de verplichte heffingen van de product- en bedrijfschappen als
gevolg dat het moeilijker is voor nieuwe ondernemingen om toe te treden
tot een specifieke sector. Zo zullen nieuwe ondernemers naast de
opstartkosten die met toetreding zijn gemoeid ook heffingen moeten
betalen. Beperkte toetredingsmogelijkheden kunnen effectieve concurrentie op de markt voorts beperken of verhinderen.
Het kabinet meent dat de hierboven genoemde kritiekpunten niet binnen
het bestaande stelsel kunnen worden ondervangen. In de afgelopen jaren
zijn, naar aanleiding van de bezwaren, diverse voorstellen gedaan tot
aanpassing van het stelsel. Daarbij waren met name doelmatigheidsredenen de aanleiding om het stelsel, in aangepaste vorm, te willen
handhaven. De kritiek blijkt echter van zodanig principiële aard, dat het
kabinet nu concludeert dat het om doelmatigheidsredenen voortzetten
van het stelsel niet opportuun is. De bevoegdheden van de product- en
bedrijfschappen om verordeningen vast te stellen en heffingen op te
leggen en de representativiteit van dragende organisaties als basis voor
die bevoegdheden zijn de kern van de functionele decentralisatie die aan
het stelsel ten grondslag ligt. De invoering van draagvlakonderzoeken, de
«code goed bestuur» en het beperken van het takenpakket van de
bedrijfslichamen tot uitsluitend publieke taken, nemen de principiële
bezwaren tegen deze kerneigenschappen van het stelsel niet weg. Het
kabinet kiest er daarom voor het stelsel van bedrijfslichamen op te heffen.
§ 1.4. Visie op openbaar bestuur
De opheffing van het stelsel van bedrijfslichamen dient ook te worden
gezien in het licht van de visie van het kabinet op bestuur en bestuurlijke
inrichting zoals weergegeven in de nota «Bestuur in Samenhang, de
bestuurlijke organisatie in Nederland» (Kamerstukken II 2012/13, 33 047,
nr. 8). Het kabinet wil in de komende jaren de gebleken knelpunten in de
bestuurlijke organisatie wegnemen, het overheidsapparaat en de
bestuurlijke inrichting vereenvoudigen en een hechte basis leggen voor
bestuurlijke samenwerking en dynamiek, mede met het oog op lagere
nalevingskosten.
In het streven naar een compacte overheid gaat het niet enkel om een
debat over de kerntaak van de overheid maar ook om de organisatie en
uitvoering van die taken. Het gaat om de wijze waarop de rol van de
overheid tot het noodzakelijke kan worden beperkt en de taken voor het
overheidsapparaat die daarmee samenhangen, zo doelmatig mogelijk
kunnen worden uitgevoerd.
Het instrument van functionele decentralisatie is heroverwogen uitgaande
van de ambitie om de ministeriële verantwoordelijkheid beter te borgen
en bestuurlijke drukte te verminderen door het efficiënter en effectiever
maken van het bestuur.
Omdat functionele decentralisatie in beginsel afbreuk doet aan de
democratische controle op de uitvoering van publieke taken, dient
zorgvuldig bewaakt te worden dat publieke taken alleen bij een product-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

4

schap of zelfstandig bestuursorgaan worden belegd als daar goede,
objectieve redenen voor zijn.
Juist vanuit deze huidige visie op het openbaar bestuur ligt het niet voor
de hand de uitvoering van uitsluitend publieke taken functioneel gedecentraliseerd te beleggen op de wijze zoals dat is vormgegeven met het
stelsel van bedrijfslichamen. Met de beperking van het takenpakket van de
bedrijfslichamen tot uitsluitend publieke taken zou immers van autonomie
geen sprake meer zijn, waardoor de kern van de functionele decentralisatie wordt aangetast en de bedrijfslichamen feitelijk zouden verworden
tot uitvoeringsorganisaties.
Omdat het kabinet streeft naar een kleine, krachtige overheid, wordt niet
gekozen voor een alternatieve vorm van functionele decentralisatie. Met
het oog op een heldere verdeling van taken en verantwoordelijkheden,
harmonisatie in de uitvoering van publieke taken en helderheid over de
ministeriële verantwoordelijkheid kiest het kabinet ervoor de publieke
taken vanuit de departementale verantwoordelijkheid van de centrale
overheid te organiseren. Gelet op de aard van de taken is ook territoriale
decentralisatie niet doelmatig, het betreft taken die aansluiten bij wat
reeds op centraal niveau is geregeld en die zich niet lenen voor regeling
door decentrale overheden.
Doordat uitsluitend de taken van publiek belang worden voortgezet en de
verplichte heffingen van de bedrijfslichamen verdwijnen, bevordert de
opheffing van het stelsel van bedrijfslichamen kansen en toetredingsmogelijkheden van ondernemers in diverse sectoren en past de opheffing bij
de doelstellingen van het kabinet om ondernemers kansen te bieden en
daarbij minimaal te belemmeren en regeldruk terug te dringen.
§ 1.5. Doelstelling
Het hoofddoel van dit wetsvoorstel is de opheffing van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie door intrekking van hoofdstuk 2 van de Wet op de
bedrijfsorganisatie. Dit wetsvoorstel strekt niet tot wijziging van de
Grondwet. Omdat artikel 134 van de Grondwet niet verplicht tot het
instellen van bedrijfslichamen en bovendien de mogelijkheid biedt
dergelijke lichamen op te heffen, volstaat voor de opheffing van het
stelsel van bedrijfslichamen de wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie, krachtens welke de bedrijfslichamen zijn ingesteld.
Bij de opheffing van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie moet het
publieke belang worden geborgd. Dat betekent dat de uitvoering van
taken die kunnen worden aangemerkt als «publieke taak» niet in gevaar
mag komen (zie paragraaf 2.1). De goede uitvoering van Europese
regelgeving moet worden verzekerd en ook de uitvoering van taken op het
gebied van plant-, dier- en volksgezondheid en dierenwelzijn moet zijn
geborgd. Om die reden worden publieke taken ondergebracht bij de
centrale overheid. Het gaat hier naast de door de centrale overheid aan de
bedrijfslichamen in medebewind gegeven taken concreet om taken ter
bevordering van plant- en diergezondheid en van dierenwelzijn en taken
op het gebied van voedselveiligheid en gezondheid. Voor het overgrote
deel komen de publieke taken voort uit EU-regelgeving (m.n. Gemeenschappelijke Landbouwbeleid en Gemeenschappelijk Visserijbeleid).
Het grootste deel van de publieke taken van de bedrijfslichamen kan bij de
centrale overheid worden ondergebracht op basis van bestaande
wettelijke grondslagen. Bij brief van 21 november 2013 (Kamerstukken I,
2012/13, 32 615, nr. F) is het parlement geïnformeerd over het tijdpad voor
de overname van de verschillende publieke taken. Een groot deel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

5

deze taken is inmiddels met gebruikmaking van de al bestaande wettelijke
mogelijkheden overgenomen door de Ministers van Economische Zaken,
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Infrastructuur en Milieu. Om de
taken te kunnen overnemen waarvoor geen bestaande wettelijke
grondslag aanwezig is, worden met dit wetsvoorstel nieuwe grondslagen
opgenomen in de Wet dieren, de Plantenziektenwet, de Zaaizaad- en
plantgoedwet 2005 en de Wet Milieubeheer.
Conform de afspraken uit het Regeerakkoord zullen de taken die niet zijn
aangemerkt als «publieke taak» niet worden overgenomen door de
centrale overheid. Het gaat hier onder meer om taken als voorlichting,
promotie en belangenbehartiging. Deze taken beschouwt het kabinet niet
als overheidstaken. Ondernemers kunnen ervoor kiezen deze niet-publieke
taken voor eigen rekening uit te voeren, bijvoorbeeld zelfstandig of in een
brancheorganisatie.
Hoofdstuk 2. Overname van taken
§ 2.1. Inventarisatie publieke taken
Conform de afspraken uit het Regeerakkoord worden de publieke taken
die nu door de product- en bedrijfschappen worden uitgevoerd, overgenomen door de Minister van Economische Zaken en, in een aantal
gevallen, door de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport of de
Minister van Infrastructuur en Milieu. In het rapport «De PBO in 2010» van
onderzoeksbureau EIM (De PBO in 2010. Een inventarisatie van cijfers,feiten en visies, EIM/IOO 2010, als bijlage gevoegd bij Kamerstukken II
2011/12, 32 615, nr. 3) is in kaart gebracht welke taken door de product- en
bedrijfschappen worden uitgevoerd. Op basis van deze inventarisatie
heeft de Commissie Jorritsma in de publieke taken drie categorieën
onderscheiden: medebewindtaken (alle taken en activiteiten van het schap
die strekken tot uitvoering van een «hogere» regeling, niet zijnde de Wet
op de bedrijfsorganisatie), autonome taken die betrekking hebben op de
bevordering van plant- en diergezondheid en van dierenwelzijn en
autonome taken die betrekking hebben op voedselveiligheid en
gezondheid.
In samenwerking met de bedrijfslichamen is in detail geïnventariseerd
welke taken en activiteiten als publiek zijn aan te merken. Daarbij is tevens
bezien of bepaalde taken, hoewel deze niet onder de publieke taken
vallen, toch door de centrale overheid moeten worden overgenomen,
omdat ze onmisbaar zijn voor een goede uitoefening van een publieke
taak.
Bij de bepaling van de medebewindstaken is uitgegaan van een ruime
uitleg van medebewind. Het gaat niet alleen om taken waarvoor een
formele taakoverdracht of -opdracht is gegeven, maar ook om:
i) rechtstreekse implementatie van EU-verplichtingen door middel van
productschapregelgeving;
ii) taken die de bedrijfslichamen op verzoek van de centrale overheid op
zich hebben genomen, en
iii) autonome regelgeving van de bedrijfslichamen die door de centrale
overheid is aangewend ter voldoening aan EU-verplichtingen
(implementatie door middel van bestaand recht).
Bij de overname van taken door de centrale overheid worden de door de
bedrijfslichamen gestelde materiële voorschriften opgenomen in
regelgeving van de centrale overheid. Daarbij moet ook de uitvoering en
handhaving, alsmede de financiering, worden ingericht. Voor een groot
deel van de taken is dit reeds gebeurd, voor het resterende deel gebeurt
dat op basis van dit wetsvoorstel. Per taak is en wordt bezien op welke
wijze deze kan worden ingevuld en uitgevoerd. De daarbij gemaakte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

6

keuzes zijn en worden toegelicht in de desbetreffende algemene maatregelen van bestuur en ministeriële regelingen. Hoofdlijn bij de overname
van taken is dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij het stelsel van de
wet die de grondslag biedt om de desbetreffende taak over te nemen. Dat
betekent onder meer dat de handhavingsinstrumenten worden ingezet
waarin de desbetreffende wet voorziet. Hierdoor zal niet langer sprake zijn
van tuchtrechtelijke handhaving van de taken die worden overgenomen.
Tegen de meeste besluiten van de bedrijfslichamen staat beroep in eerste
aanleg open bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb). Ook
voor het hoger beroep tegen uitspraken van de tuchtgerechten is het CBb
de aangewezen instantie. Doordat CBb tevens de beroepsinstantie in
eerste aanleg is voor het merendeel van de wetten op grond waarvan
taken zullen worden overgenomen, zal over het algemeen geen sprake
zijn van competentieverschuiving.
§ 2.2. Vervallen tuchtrecht
Bij de overname van publieke taken komt de bestaande tuchtrechtelijke
handhaving van de desbetreffende verordening te vervallen. Veel
genoemde voordelen van tuchtrechtelijke handhaving zijn de deskundigheid van de tuchtrechters en de mogelijkheid om effectief in te grijpen.
Hoewel het kabinet deze voordelen onderschrijft en van oordeel is dat het
tuchtrecht binnen het huidige stelsel van bedrijfslichamen naar tevredenheid functioneert, ligt het niet in de rede de bestaande tuchtrechtelijke
handhaving voor te zetten. In plaats daarvan wordt aangesloten bij het
bestaande systeem van de wet waaronder de verordening wordt
overgenomen. Afhankelijk van die wet zal bestuurs- of strafrechtelijke
handhaving worden ingezet.
De reden voor deze aanpak is tweeërlei.
Allereerst wijzigt het karakter van de regelgeving. Het zal niet langer gaan
om verordeningen van de bedrijfslichamen voor de eigen bedrijfsgenoten,
maar om door de centrale overheid gestelde algemeen verbindende
voorschriften. De inzet van tuchtrecht kan met name aan de orde zijn
wanneer het gaat om handhaving in eigen kring. Dat wil zeggen dat het
tuchtrecht zich tot een bijzondere groep in de maatschappij richt en
derhalve geen algemene werking heeft. In veel gevallen is dit een relatief
gesloten kring en zijn degenen die daarvan onderdeel uitmaken individueel kenbaar. Voorts is van belang dat het gaat om de handhaving van
voorschriften met in hoge mate een sectoraal belang, bij de totstandkoming waarvan de geadresseerden vaak nauw betrokken zijn. De door de
bedrijfslichamen gestelde voorschriften lenen zich bij uitstek voor
tuchtrecht, omdat sprake is van regelgeving «voor en door» de eigen
kring van bedrijfsgenoten. De voorschriften die worden overgenomen
door de centrale overheid zijn na overname niet langer vastgesteld in
eigen kring, maar vanwege de centrale overheid en hebben algemene
werking. Dat neemt niet weg dat vaak sprake is van voorschriften die zich
tot een bepaalde sector richten en die sectorale belangen dienen. Echter,
de voorschriften die worden overgenomen zijn per definitie ook van
algemeen belang. Het feit dat het gaat om algemeen geldende wettelijke
regels en niet
om regels die binnen de eigen beroepsgroep worden gesteld door een
orgaan dat die beroepsgroep vertegenwoordigt, maakt dat handhaving
door tuchtrecht niet voor de hand ligt.
Een tweede reden is dat de voorschriften uit de verordeningen van de
bedrijfslichamen geïntegreerd worden in de regelgeving van de centrale
overheid, waarvoor de handhaving reeds op andere wijze is ingericht. Uit
oogpunt van uniformiteit verdient het de voorkeur aan te sluiten bij het
voor die regelgeving reeds bestaande handhavingssysteem. Het zou
immers niet goed uit te leggen zijn waarom voor bepaalde voorschriften
tuchtrecht geldt, terwijl voor soortgelijke voorschriften die in hetzelfde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

7

wetgevingscomplex en mogelijk zelfs in dezelfde regeling zijn
opgenomen, bestuursrechtelijke of strafrechtelijke handhaving wordt
toegepast. Het enkele feit dat het desbetreffende voorschrift voorheen in
verordeningen van de bedrijfslichamen was opgenomen, zou dat
onderscheid niet rechtvaardigen.
Het vervangen van het tuchtrecht door het bestaande systeem van de
wetten waaronder de verordeningen worden overgenomen leidt ertoe dat
andere sancties zullen gaan gelden. De maatregelen die kunnen worden
opgelegd door de tuchtgerechten zijn berisping, geldboete van ten
hoogste de derde categorie, openbaarmaking van de uitspraak op kosten
van de betrokkene en verscherpte controle op kosten van de betrokkene.
De meeste overtredingen van de voorschriften die zullen worden
overgenomen op basis van dit wetsvoorstel, worden economische
delicten. Beschikbare sancties voor economische delicten zijn gevangenisstraf, taakstraf en geldboete, alsmede een aantal bijkomende straffen.
Daarnaast bestaat de mogelijkheid tot oplegging van een last onder
bestuursdwang. Voor overtredingen van de voorschriften die worden
overgenomen op basis van de wijziging die artikel XXVIII aanbrengt in de
Wet dieren kan een bestuurlijke boete of een last onder bestuursdwang
worden opgelegd.
Naast het verschil in beschikbare sancties heeft de overgang naar een
ander handhavingssysteem gevolgen voor de strafmaat. In de meeste
gevallen kan in plaats van een boete van maximaal de derde categorie,
een boete van maximaal de vierde categorie worden opgelegd. Hoewel in
veel gevallen de boetemaxima dus hoger zullen zijn, betekent dit niet per
definitie dat hogere boetes zullen worden opgelegd. Het is immers aan de
rechter om binnen het geldende maximum een passende sanctie vast te
stellen.
Hoofdstuk 3. Elementen van het wetsvoorstel
§ 3.1. Wijziging Wbo
De Wet op de bedrijfsorganisatie regelt de taken en bevoegdheden van de
Sociaal-Economische Raad (SER) en van de bedrijfslichamen. De instelling
en opheffing van de bedrijfslichamen geschiedt op basis van de Wet op de
bedrijfsorganisatie bij algemene maatregel van bestuur. Met dit
wetsvoorstel is ervoor gekozen de individuele product- en bedrijfschappen niet bij algemene maatregel van bestuur op te heffen, maar met
een integraal wetsvoorstel het stelsel van product- en bedrijfschappen op
te heffen, waarmee ook de individuele schappen verdwijnen. Op die
manier wordt uitvoering gegeven aan de wens het bestaande stelsel
daadwerkelijk op te heffen en worden gelijktijdig de noodzakelijke
voorzieningen getroffen om te komen tot een zorgvuldige opheffing.
Daarmee is sprake van een afgewogen pakket en wordt de parlementaire
betrokkenheid vergroot.
De opheffing van het stelsel van product- en bedrijfschappen wordt
gerealiseerd door hoofdstuk 2 van de Wet op de bedrijfsorganisatie, dat
ziet op de bedrijfslichamen, te schrappen. Waar andere bepalingen van de
Wet op de bedrijfsorganisatie betrekking hebben op de bedrijfslichamen
worden deze bepalingen ook aangepast. Besluiten en regelingen die
uitsluitend gebaseerd zijn op hoofdstuk 2 van de Wet op de bedrijfsorganisatie vervallen van rechtswege.
Na het vervallen van hoofdstuk 2 van de Wet op de bedrijfsorganisatie zal
die wet alleen nog zien op de SER. Derhalve wordt de citeertitel van de
Wet op de bedrijfsorganisatie gewijzigd in: Wet op de SociaalEconomische Raad. Met de opheffing van de product- en bedrijfschappen
verliest de SER de taak om toezicht te houden op de bedrijfslichamen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

8

positie en de taken van de SER blijven voor het overige ongewijzigd. De
Raad behoudt dus zijn adviserende functie en de taak een het algemeen
belang dienende werkzaamheid van het bedrijfsleven te bevorderen
alsmede het belang van het bedrijfsleven en de daartoe behorende
personen te behartigen.
§ 3.2. Wijziging en intrekking van diverse andere wetten in
verband met de opheffing van de product- en bedrijfschappen
3.2.1. Wettelijke grondslagen voor overname van publieke taken
Voor de overname van het grootste deel van de publieke taken door de
centrale overheid, is reeds voldoende wettelijke basis. Voor de overname
van een aantal taken is een formeelwettelijke voorziening nodig. Daartoe
worden de Wet Milieubeheer, de Plantenziektenwet, de Wet dieren en de
Zaaizaad- en plantgoedwet 2005 gewijzigd. Deze formeelwettelijke
voorzieningen voor de overname van taken betreffen de opname van
grondslagen om over bepaalde, door de bedrijfslichamen geregelde
onderwerpen, zoals de centrale registratie van antibioticumgebruik en de
teelt van bepaalde gewassen, vanwege de centrale overheid regels te
kunnen stellen.
3.2.2. Intrekking van de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004
De Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 regelt de uitoefening
van tuchtrechtspraak door de tuchtgerechten van de product- en
bedrijfschappen. Omdat deze wet door de opheffing van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie haar onderwerp verliest, wordt zij ingetrokken. Dit
vergt zowel overgangsrechtelijke voorzieningen, als voorzieningen voor
die gevallen waarin bepalingen uit de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 in andere wetten van overeenkomstige toepassing zijn
verklaard.
Met de opheffing van de publiekrechtelijk bedrijfsorganisatie komt een
einde aan het tuchtrecht dat van toepassing was voor overtredingen van
voorschriften van de bedrijfslichamen. Voor de handhaving van de
publieke taken die worden overgenomen, zal worden aangesloten bij het
bestaande stelsel van de diverse wetten waarin de materie van de over te
nemen verordeningen wordt opgenomen. Om te voorkomen dat reeds
geconstateerde overtredingen tussen wal en schip vallen, zijn overgangsbepalingen nodig. Het in het wetsvoorstel opgenomen overgangsrecht
regelt dat overtredingen die zijn geconstateerd en waarvoor een berechtingsrapport is opgemaakt vóór de opheffing van de bedrijfslichamen, nog
wel tuchtrechtelijk kunnen worden afgehandeld.
In een aantal wetten is van de mogelijkheid gebruik gemaakt artikelen uit
de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 van overeenkomstige
toepassing te verklaren. Dit betreft de Landbouwkwaliteitswet, de
Loodsenwet en de Wet tuchtrechtspraak Accountants. Nu de Wet
tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 wordt ingetrokken, wordt een
voorziening getroffen om de toepassing van de desbetreffende
bepalingen voort te zetten. Dit betekent dat de desbetreffende artikelen uit
de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 integraal worden
opgenomen in de Landbouwkwaliteitswet en de Wet tuchtrechtspraak
accountants. Gelet op de voorgenomen evaluatie van het Loodsentuchtrecht, is voor de Loodsenwet een tijdelijke oplossing gekozen waarmee de
artikelen zoals die waren opgenomen in de Wet tuchtrechtspraak
bedrijfsorganisatie 2004 van toepassing blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

9

3.2.3. Overige wijzigingen
In een groot aantal wetten worden bestaande verwijzingen naar producten bedrijfschappen gewijzigd. Dit betreft onder meer de Wet op de
bedrijfsorganisatie en de wetten, genoemd in paragraaf 3.2.1. In een
aantal gevallen betreft het verwijzingen die kunnen vervallen, zoals in het
geval van artikelen waarin de mogelijkheid wordt geboden om taken in
medebewind te geven aan de schappen. In andere gevallen betreft het
concrete taken waarvoor de bevoegdheid naar een ander orgaan wordt
overgeheveld, zoals het voordragen van leden voor diverse organisaties.
§ 3.3. Vereffening
Bij de opheffing van een publiekrechtelijk lichaam moet voorzien worden
in de afwikkeling van de vermogensbestanddelen die op het tijdstip van
opheffing aan dat publiekrechtelijke lichaam toebehoren. Nog niet geïnde
vorderingen moeten worden geïnd, goederen worden verkocht en
resterende schulden moeten worden voldaan. Met andere woorden: het
vermogen van de bedrijfslichamen moet worden vereffend. In deze
paragraaf wordt toegelicht hoe deze vereffening op hoofdlijnen wordt
ingericht. Tot aan het tijdstip van opheffing van de bedrijfslichamen geldt
het huidige regelgevingskader. Op grond daarvan dienen de begroting en
rekening en verantwoording door de SER te worden goedgekeurd
(artikelen 119 en 124 Wbo). In 2012 heeft de SER naar aanleiding van de
aanvaarding door de Tweede Kamer van de reeds eerder genoemde
motie-Aptroot c.s. een Leidraad afbouw of opheffing product- en
bedrijfschappen vastgesteld en aan de besturen van alle bedrijfslichamen
aangeboden. Deze leidraad heeft als doel richting te geven en inzicht te
bieden voor de situatie van afbouw of opheffing van bedrijfslichamen en
wordt door de SER zelf gebruikt in het kader van toezicht op de opheffingsbegroting met een daarbij behorend afbouw-/opheffingsplan. De
uitvoering van het afbouw-/opheffingsplan behoort, aldus de Leidraad, te
passen in een geldende en dus vooraf door de SER goedgekeurde
begroting, dan wel herziene begroting.
In het wetsvoorstel wordt de Minister van Economische Zaken als
vereffenaar aangewezen. Bij eerdere vereffeningen na de opheffing van
een individueel bedrijfslichaam is de SER als vereffenaar opgetreden. Dit
betrof echter opheffingen binnen het stelsel. Hierbij paste vereffening
door de SER als toezichthouder op de bedrijfslichamen. Bij de opheffing
van het gehele stelsel van bedrijfslichamen ligt dat anders en geschiedt de
vereffening door de Minister van Economische Zaken. In overleg met de
SER zal worden bezien op welke wijze de expertise van de SER ter zake
van het financiële toezicht op de bedrijfslichamen hierbij kan worden
benut.
Voorzien is dat de vermogensbestanddelen van de bedrijfslichamen met
het oog op vereffening onder algemene titel overgaan naar de staat.
Hieruit vloeit echter niet voort dat die vermogensbestanddelen onderdeel
worden van het geheel van inkomsten en uitgaven van het Rijk en
hierdoor ter vrije beschikking van het Rijk staan. Het wetsvoorstel regelt
uitdrukkelijk waarvoor die vermogensbestanddelen zijn bestemd en over
welke bevoegdheden de vereffenaar daartoe beschikt. De regels in het
wetsvoorstel over de wijze waarop de liquide middelen van de bedrijfslichamen worden geboekt, kunnen in dit opzicht dan ook worden
beschouwd als een lex specialis ten opzichte van de Comptabiliteitswet
2001 en het daaraan ten grondslag liggende universaliteitsbeginsel. Dit
beginsel houdt in dat alle inkomsten en uitgaven van het Rijk op de
rijksbegroting worden opgenomen. Teneinde geen misverstand over een
en ander te laten bestaan wordt uitdrukkelijk bepaald dat de vermogensbestanddelen van de bedrijfslichamen, voor zover het liquide middelen
betreft, in afwijking van de Comptabiliteitswet 2001, buiten begrotings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

10

verband worden geboekt. Voor de niet-liquide middelen (bijvoorbeeld
activa) geldt dat deze buiten begrotingsverband worden geboekt zodra
deze middelen te gelde ofwel liquide worden gemaakt. Die vermogensbestanddelen van de bedrijfslichamen vormen dus geen onderdeel van de
rijksbegroting, maar (onderdeel van) een afgezonderd vermogen per
bedrijfslichaam. Met het oog op de vereffening zullen de vermogensbestanddelen (liquide en niet-liquide middelen) per bedrijfslichaam worden
geadministreerd. Vorderingen van derden op een bedrijfslichaam kunnen
uiteraard uitsluitend op het vermogen van dat bedrijfslichaam worden
verhaald. De Minister is bevoegd alle nodige rechtshandelingen te
verrichten met het oog op de vereffening.
Zoals al vermeld gaat het hierbij om het innen van vorderingen, het
voldoen van schulden en het verkopen van eventueel nog aanwezige
goederen. De bedrijfslichamen zullen overigens zoveel mogelijk een en
ander nog zelf afwikkelen. Dat geldt ook voor de heffingen van een
bedrijfslichaam. Zo nodig zal de Minister nog niet voldane heffingen
kunnen innen. Het is niet uitgesloten dat met name in gevallen waarin de
heffing pas achteraf wordt opgelegd, het bedrijfslichaam bepaalde
heffingsbeschikkingen niet meer heeft kunnen opleggen voor zijn
opheffing. In die situatie geeft de Minister daar alsnog uitvoering aan.
Hierdoor kan worden voorkomen dat een opgeheven bedrijfslichaam
alsnog – anders dan is begroot – een tekort achterlaat.
De voortgang van een vereffening is mede afhankelijk van de vraag of nog
civielrechtelijke of bestuursrechtelijke procedures lopen jegens het
desbetreffende bedrijfslichaam. De uitkomst van die procedures moet
worden afgewacht om te kunnen vaststellen of daaruit nog betalingsverplichtingen of vorderingen van het bedrijfslichaam voortvloeien. Pas
daarna kan de vereffening worden afgerond. De termijn van afronding van
een vereffening kan dus ook per bedrijfslichaam (aanzienlijk) verschillen.
De Minister kan als vereffenaar beoordelen of een vereffening kan worden
afgesloten. Opdat een ieder voldoende gelegenheid heeft vorderingen
jegens het bedrijfslichaam kenbaar te maken, wordt voorgeschreven dat
een vereffening niet eerder wordt beëindigd dan twee jaar na de
opheffing van de bedrijfslichamen. Bovendien is ter informatie van
mogelijke schuldeisers een aantal procedurele eisen opgenomen met
betrekking tot bekendmaking van de aanvang en het einde van de
vereffening.
De Minister verantwoordt het verloop en beëindiging van een vereffening
in een rekening en verantwoording, die aan de Tweede en Eerste Kamer
wordt gezonden. Daarnaast zal jaarlijks aan de Kamers een overzicht
worden gezonden van het algemene verloop van de vereffening van de
bedrijfslichamen.
De bedrijfslichamen richten hun begroting voor 2014 overeenkomstig de
richtlijnen van de SER (De PBO in 2010. Een inventarisatie van cijfers,
feiten en visies, EIM/IOO 2010, als bijlage gevoegd bij Kamerstukken II
2011/12, 32 615, nr. 3) zodanig in, dat het saldo van de opheffing van een
bedrijfslichaam zo dicht mogelijk bij nul uitkomt. Niettemin is het niet
ondenkbaar dat er bij een bepaald bedrijfslichaam een positief of negatief
saldo van (enige) betekenis resteert. Het wetsvoorstel bevat voorzieningen
voor beide situaties. Ingeval van een positief saldo dient de Minister er
zorg voor te dragen dat het saldo een bestemming krijgt «die ten nutte
komt van het deel van het bedrijfsleven dat betrokken was bij het
desbetreffende bedrijfslichaam» (artikel XLVII van het wetsvoorstel). In de
toelichting op dat artikel wordt daarop nader ingegaan.
Indien lopende de vereffening een negatief saldo dreigt te ontstaan, kan
de Minister een naheffing opleggen. Hierbij kan desgewenst worden
gedifferentieerd met betrekking tot de categorieën van ondernemingen
waaraan een heffing wordt opgelegd. Indien de tekorten bijvoorbeeld
kunnen worden toegerekend aan een bepaalde categorie van onderne-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

11

mingen binnen een bedrijfslichaam, kan de naheffing daartoe worden
beperkt. De mogelijkheid tot naheffing is nodig omdat anders tekorten die
zijn toe te schrijven aan de bedrijfsgenoten van de desbetreffende
bedrijfslichamen, ten laste komen van de algemene middelen.
Hoofdstuk 4. Maatschappelijke gevolgen
Met deze wet komt een einde aan een verordenings- en heffingsbevoegde
bestuurslaag. Omdat slechts een deel van de taken van de bedrijfslichamen wordt overgenomen, is het primaire gevolg voor het betrokken
bedrijfsleven dan ook vermindering van regeldruk en financiële lasten.
Voor het betrokken bedrijfsleven verdwijnt echter ook hun meest
verregaande mogelijkheid tot zelfregulering.
§ 4.1. Betrokken partijen
Bij de opheffing van de product- en bedrijfschappen en de overgang van
de publieke taken zijn veel partijen betrokken.
De bedrijfschappen: Bedrijfschap Afbouw, Hoofdbedrijfschap Ambachten,
Hoofdbedrijfschap Agrarische Groothandel, Bosschap, Hoofdbedrijfschap
Detailhandel, Bedrijfschap Horeca en catering.
De productschappen: Hoofdproductschap Akkerbouw, Productschap
Akkerbouw, Productschap Diervoeder, Productschap Wijn, Productschap
Dranken, Productschap Margarine, Vetten en Olien, Productschap
Pluimvee en Eieren, Productschap Tuinbouw, Productschap Vee en Vlees,
Productschap Vis en Productschap Zuivel, alsmede hun gemeenschappelijke voorzieningen.
Departementen: De Ministeries van Economische Zaken (EZ), Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Infrastructuur en Milieu (I&M) en
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).
De Minister van EZ is per 7 maart 2013 verantwoordelijk voor het stelsel
van de Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie (PBO). De Staatssecretaris
van EZ is verantwoordelijk voor de beleidsvelden waar de meeste
publieke taken door bedrijfslichamen worden uitgevoerd: landbouw en
voedselproductie. De Ministers van VWS en I&M zijn verantwoordelijk
voor de beleidsvelden gezondheid en informatie aan consumenten
respectievelijk milieu en water.
De Ministeries van EZ, VWS en I&M nemen publieke taken over van de
productschappen. Het Ministerie van SZW is betrokken vanuit haar
verantwoordelijkheid voor arbeidsomstandigheden en haar deskundigheid als stelselverantwoordelijk ministerie vóór 7 maart 2013 alsmede
vanwege de rol van dit ministerie als verantwoordelijk ministerie voor de
SER.
Sociaal Economische Raad (SER): de SER houdt toezicht op de bedrijfslichamen.
Sectororganisaties: Enkele tientallen sectororganisaties en brancheverenigingen, als benoemingsgerechtigde organisaties in de besturen van de
product- en bedrijfschappen. In de meeste gevallen zijn deze organisaties
betrokken via de bedrijfslichamen, in de consultatie zijn alle organisaties
geïnformeerd en in de gelegenheid geweest hun reactie c.q. standpunt
kenbaar te maken.
De bedrijfsgenoten: De ondernemingen in de sectoren waarvoor producten bedrijfschappen waren ingesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

12

§ 4.2. Financiële gevolgen en regeldruk
4.2.1. Financiële gevolgen
Met de opheffing van de bedrijfslichamen wordt een lastenverlichting
voor het bedrijfsleven gerealiseerd. De lasten die optreden als gevolg van
het jaarlijks voldoen van de verplichte heffingen, die niet worden
overgenomen door de centrale overheid, kunnen voor de desbetreffende
ondernemers komen te vervallen. Op basis van een inventarisatie door
EIM («De PBO in 2010») (De PBO in 2010. Een inventarisatie van cijfers,
feiten en visies, EIM/IOO 2010, als bijlage gevoegd bij Kamerstukken II
2011/12, 32 615, nr. 3) is becijferd dat dit een lastenverlichting van circa
€ 220 miljoen jaarlijks (€ 31 miljoen voor publieke taken, € 189 miljoen
voor overige taken) zou kunnen opleveren. Of deze lastenverlichting
uiteindelijk daadwerkelijk zal worden ervaren, hangt af van de eventuele
voortzetting van de niet-publieke taken, zoals de financiering van
gemeenschappelijk onderzoek. Omdat evenwel nog niet duidelijk is of en
hoe een aantal van deze niet-publieke taken door het bedrijfsleven zal
worden herbelegd en of, en zo ja op welke wijze, hiervoor een bijdrage zal
worden berekend, wordt er vooralsnog niet van uitgegaan dat het
vervallen van de heffingen van de bedrijfslichamen merkbaar zal leiden
tot lagere lasten.
De kosten die gemoeid zijn met de overdracht van de publieke taken
worden door de rijksoverheid gefinancierd. De kosten van afbouw komen
voor rekening van de schappen, die de desbetreffende verplichtingen zijn
aangegaan. De omvang van de afbouwkosten verschilt per schap.
4.2.2. Het regeldrukeffect van de opheffing van de bedrijfslichamen
Vanuit het perspectief van het bedrijfsleven leidt de opheffing van de
bedrijfslichamen tot een afname van de regeldruk. De verplichte heffingen
verdwijnen immers (zie ook paragraaf 4.2.1) en niet alle regelgeving van
de productschappen wordt omgezet in wetten, algemene maatregelen van
bestuur en ministeriële regelingen.
Vanuit de spelregels met betrekking tot het genereren van een rijksbreed
cijferbeeld over regeldruk is er echter sprake van een toename van
regeldruk. Er is sprake van een overgang van regelgeving van decentrale
overheden naar regelgeving van de centrale overheid. Het becijferen van
deze boekhoudkundige toename van regeldruk is een omvangrijke
operatie. Voor circa honderd autonome productschapverordeningen zal
een berekening van de regeldruk moeten worden gemaakt. Deze
kwantificering zal parallel aan de omzetting van de regelgeving worden
uitgevoerd.
Met betrekking tot de publieke taken is er, mede uit oogpunt van
continuïteit van de uitvoering, voor gekozen om de relevante productschapsverordeningen en -besluiten zoveel mogelijk één op één over te
nemen in regelgeving van de centrale overheid. Omwille van het tempo
en de continuïteit is hierbij in beginsel niet overwogen of de bestaande
regelgeving lastenarmer kan worden ingevuld. Na overname van de taken
zal monitoring en herbeoordeling van de regeldruk plaatsvinden bij
reguliere wijzigingen van de regelgeving of bij brede beleidsevaluaties.
4.2.3. Het regeldrukeffect van deze wet
De regeldruk, volgens de definities van administratieve lasten, inhoudelijke nalevingslasten en toezichtlasten, neemt als gevolg van deze wet ook
eenmalig toe als gevolg van de zogenaamde «kennisnemingskosten».
Omdat bedrijven kennis zullen moeten nemen van de nieuwe situatie,
waarin de publieke taken bij de centrale overheid zijn belegd, ontstaan
kosten bij het bedrijfsleven. Dit bedrag wordt geschat op € 2.775.000,
uitgaande van het totaal aantal bedrijven (geschat 75.000) dat nu een
bijdrage levert aan een product- of bedrijfschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

13

§ 4.3. Uitvoering
De uitvoering van de medebewindstaken op het gebied van het Gemeenschappelijk Landbouw- en Visserijbeleid is zoveel mogelijk ongewijzigd
overgenomen door onderbrenging van de bestaande medebewindsorganisatie (mensen en middelen) van de productschappen binnen de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland van het Ministerie van
Economische Zaken. Ook van de overige, reeds overgenomen taken, is de
uitvoering en handhaving reeds onder verantwoordelijkheid van de
centrale overheid gebracht. Binnen dat kader wordt, waar mogelijk, de
uitvoering door private organisaties voortgezet indien daarvan sprake is.
§ 4.4. Niet-publieke taken
De niet-publieke taken van de bedrijfslichamen worden niet overgenomen
door de centrale overheid. Het is aan het betrokken bedrijfsleven om
desgewenst te voorzien in alternatieven. De dragende werkgeversorganisaties van verschillende bedrijfslichamen zetten hiertoe ook stappen.
Partijen in de land- en tuinbouw kunnen daarbij gebruik maken van de
mogelijkheden die het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) biedt
tot het oprichten van producenten- en brancheorganisaties. Het GLB biedt
de mogelijkheid om producenten- en brancheorganisaties op te richten.
Lidstaten hebben de mogelijkheid om bepaalde voorschriften van
producenten- en brancheorganisaties tijdelijk algemeen verbindend te
verklaren. Voorstellen hiertoe zullen worden getoetst aan de vereisten die
hieraan in het kader van de Europese regelgeving en op grond van
nationale uitvoeringsregels worden gesteld. Bij de invulling van het
Europese kader zullen de eerder genoemde redenen om te komen tot
opheffing van het stelsel van bedrijfslichamen voor het kabinet de
leidraad zijn. Vanuit dat perspectief zal een kader worden gemaakt voor op
te richten productenorganisaties en interbrancheorganisaties (motie
Geurts, Kamerstukken II, 33 750 XIII, nr. 56).
§ 4.5. Personele gevolgen
Bij de overdracht van taken naar de centrale overheid wordt uitgegaan
van het beginsel «mens volgt taak». Dat wil zeggen dat de medewerkers
van de bedrijfslichamen die zijn belast met de uitvoering van publieke
taken in Rijksdienst komen. De voorwaarden waaronder dit gebeurt
worden vastgesteld in overleg met de vakbonden. Daarbij zijn de rechten
van werknemers bij overgang van een onderneming, zoals opgenomen in
de artikelen 662 tot en met 666 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, het
uitgangspunt.
§ 4.6. Ontvangen commentaren1
Advies Raad voor de Rechtspraak
Het advies van de Raad voor de rechtspraak is overgenomen. In dat licht
is in paragraaf 2.1 van deze memorie van toelichting aangegeven dat over
het algemeen geen sprake zal zijn van competentieverschuiving ten
aanzien van de rechtsgang, omdat het College van beroep voor het
bedrijfsleven in de meeste gevallen de bevoegde instantie zal blijven.
Voorts is in de wetstekst ten aanzien van de Wet tuchtrechtspraak
accountants verduidelijkt wie hoger beroep kan instellen en wat de positie
van de beroepsorganisatie is indien deze geen hoger beroep instelt. In de
artikelsgewijze toelichting bij artikel XLIX is de situatie ten aanzien van
beroepsprocedures over heffingsbesluiten verduidelijkt.
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

14

In de wetstechnische bijlage bij het advies maakt de Raad voor de
rechtspraak enkele specifieke opmerkingen aangaande de wijziging van
de Wet tuchtrechtspraak accountants. Het kabinet merkt op dat die
wijziging ertoe strekt de bepalingen uit de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 die thans van overeenkomstige toepassing zijn verklaard,
op te nemen in de Wet tuchtrechtspraak accountants zelf. Daarbij kiest het
kabinet ervoor de desbetreffende bepalingen met dit wetsvoorstel
inhoudelijk zoveel mogelijk ongewijzigd te laten. De opmerkingen uit de
wetstechnische bijlage bij het advies zijn daarom verwerkt voor zover
deze uitsluitend strekken tot verduidelijking van de tekst en geen
inhoudelijke wijzigingen in de voorschriften betreffende de beroepsprocedure tot gevolg hebben.
Interprovinciaal Overleg
Het Interprovinciaal Overleg (hierna: IPO) heeft bij brief van 20 december
2013 namens de provincies geadviseerd over een ontwerp van deze
bepaling tot wijziging van de Boswet. Het IPO merkt op dat provincies met
dit wetsvoorstel een belangrijk instrument wordt ontnomen voor het
voeren van beleid en het stellen kwaliteitseisen betreffende houtopstanden. In reactie daarop onderschrijft het kabinet dat de provincies, in
het licht van het Bestuursakkoord natuur en het Natuurpact, over
dergelijke instrumenten moeten beschikken. Daarin wordt door de
Boswet, en het wetsvoorstel natuurbescherming voorzien door middel
van de herbeplantingsplicht, het kapverbod en de bevoegdheid om onder
voorwaarden ontheffing en vrijstelling daarvan te verlenen. De overdracht
van deze bevoegdheden van de centrale overheid naar de provincies in
het kader van de decentralisatie zal zijn beslag krijgen met het aangehaalde wetsvoorstel natuurbescherming, eenmaal wet.
Internetconsultatie
Het wetsontwerp is van 23 oktober tot en met 20 november 2013
aangeboden ter internetconsultatie. Op deze consultatie zijn 19 reacties
van bedrijven, sectororganisaties, productschappen en burgers
ontvangen. Daarin worden voornamelijk opmerkingen gemaakt betreffende de vereffening van het vermogen van de bedrijfslichamen, de lasten
voor bedrijven, het wegvallen van de tuchtrechtelijke handhaving en de
mogelijkheden om private taken van de bedrijfslichamen voort te zetten
met behulp van het toekomstige instrumentarium van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid. Slechts in enkele reacties wordt de opheffing van
het stelsel als zodanig ter discussie gesteld.
Als alternatief voor niet-publieke taken van de bedrijfslichamen wordt in
diverse sectoren overwogen gebruik te maken van producenten- of
brancheorganisatie met algemeen verbindend verklaring, zoals
opgenomen in de voorstellen voor het nieuwe gemeenschappelijk
landbouwbeleid (GLB). Dit instrumentarium uit het nieuwe GLB wordt
beschouwd als mogelijke oplossing om free-rider problematiek te
voorkomen en wordt met name overwogen als instrument voor het
bevorderen van kennis en innovatie. Het initiatief voor het gebruik van dit
instrumentarium ligt bij de desbetreffende sectoren, voorstellen hiertoe
zullen worden getoetst aan de vereisten gesteld in de Europese regelgeving en nationale uitvoeringsregels, onder andere op het punt van
mededinging.
In een aantal reacties wordt gewezen op de waarde van het tuchtrecht
zoals dat door de bedrijfslichamen wordt toegepast. Hoewel het kabinet
onderschrijft dat het tuchtrecht binnen het huidige stelsel van bedrijfslichamen naar tevredenheid functioneert, ligt het niet in de rede de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

15

bestaande tuchtrechtelijke handhaving voor te zetten. De redenen
daarvoor zijn uiteengezet in paragraaf 2.2.
Ten aanzien van de vereffening van het vermogen geven diverse
organisaties aan zich er niet in te kunnen vinden dat de kosten van de
vereffening worden gefinancierd uit het vermogen van de bedrijfslichamen. Zoals aangegeven in de toelichting op artikel XL zijn de kosten
van vereffening bij opheffing van een afzonderlijk productschap of
bedrijfschap in het verleden altijd ten laste van het vermogen van het
desbetreffende bedrijfslichaam gebracht en wordt ervoor gekozen deze
bestaande praktijk ook nu te volgen.
Voorts wordt in diverse reacties opgemerkt dat de sector zou moeten
meebeslissen over de besteding van een mogelijk batig saldo dat resteert
na vereffening. Artikel XLVII bepaalt dat de Minister een bestemming voor
het batig saldo bepaalt die ten nutte komt van het deel van het bedrijfsleven dat betrokken was bij het desbetreffende bedrijfslichaam. Zoals
aangegeven in de toelichting op dat artikel zal de Minister daarbij acht
slaan op eventuele suggesties van de bedrijfslichamen en zal, indien er
aanleiding is die suggesties niet te volgen, overleg plaatsvinden met
vertegenwoordigers van de betrokken ondernemingen over een andere
bestemming.
Conform de wens van diverse organisaties is in artikel XLIII voorzien in
het verlenen van décharge aan de dagelijkse besturen van de bedrijfslichamen.
In diverse reacties wordt gepleit voor de betrokkenheid van productschapsmedewerkers bij de vereffening. Hierin zal worden voorzien.
Ten aanzien van de lasten voor bedrijven wordt in diverse reacties
aandacht gevraagd voor mogelijke lastenverzwaring door de inzet van
retributies. Daarnaast hebben diverse organisaties aangegeven door
andere factoren lastenverzwaring te verwachten in de dierlijke sector.
Gepleit wordt daarom voor monitoring en rapportage van de financiële
gevolgen. Voor zover de genoemde aspecten leiden tot lastenverzwaring,
blijft de verwachting van het kabinet dat over het geheel genomen sprake
zal zijn van lastenverlichting. Na overname van de publieke taken zal
monitoring en herbeoordeling van de regeldruk via de bestaande
processen plaatsvinden.
§ 4.7. Besliskader uit het rapport «Verbinding Verbroken»
In het besliskader «Verbinding verbroken» (Kamerstukken I 2012/13,
C, nr. B ) van de Eerste Kamer worden waardevolle elementen aangedragen die een onderdeel zouden moeten vormen van gedegen besluitvorming op het terrein van privatisering en verzelfstandiging. In dit
wetsvoorstel is van een zuivere vorm van privatisering of verzelfstandiging geen sprake, immers in het Regeerakkoord «Bruggen slaan» is
aangegeven dat de product- en bedrijfschappen worden opgeheven en
dat de publieke taken van deze bedrijfslichamen worden overgenomen
door de Minister van Economische zaken (zie ook paragraaf 1.1).
Hieronder worden de verschillende stappen van het besliskader zoveel
mogelijk beschreven.
De aanleiding voor dit wetsvoorstel is beschreven in paragraaf 1.2, 1.3 en
1.4. Daarnaast is, in de afgelopen jaren, over de ter discussie staande
product- en bedrijfschappen en de mogelijk te nemen maatregelen
herhaaldelijk met de Kamer van gedachten gewisseld. Ook zijn de
product- en bedrijfschappen in een vroeg stadium geïnformeerd en
betrokken bij de opstelling van de rapporten «De PBO in 2010» van
onderzoeksbureau EIM en de inventarisatie van publieke taken door de
Commissie Jorritsma. Zie hierover ook paragraaf 2.1. Het in kaart brengen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

16

en borgen van de publieke belangen is een essentieel onderdeel geweest
van het traject ter opheffing van het stelsel van bedrijfslichamen en is
nauw verweven met het identificeren van de taken die zullen worden
overgenomen. Hierop is in paragraaf 1.2 en 2.1 ingegaan. Bij het
Ministerie van Economische Zaken en bij de product- en bedrijfschappen
is een aanvang gemaakt met de voorbereiding op de verandering.
Hierover zijn beide Kamers vroegtijdig geïnformeerd (Kamerstukken II
2012/13, 32 615, nr. 8). Zowel de Eerste als Tweede Kamer heeft zich over
het voornemen tot indiening van het onderhavige wetsvoorstel kunnen
uitspreken. Een vertegenwoordiging van de betrokken organisaties heeft
bij de totstandbrenging van het wetsvoorstel gefungeerd als klankbordgroep. Voorts is nauw samengewerkt met de betrokken departementen en
productschappen bij het opstellen van de kaders voor het overbrengen
van personeel en de taken naar het Ministerie van Economische Zaken.
Op wie de stakeholders zijn (paragraaf 4.1) en wat hun opvattingen zijn is
in paragraaf 4.1 en 4.6 ingegaan.
Verschillende alternatieve modellen voor het stelsel van bedrijfslichamen
zijn in kaart gebracht. Op 5 oktober 2011 is in het kabinetsstandpunt «het
PBO-stelsel naar een nieuwe kern» voorgesteld om het stelsel van
bedrijfslichamen te handhaven in sterk afgeslankte en gemoderniseerde
vorm. Naar aanleiding van de motie Aptroot c.s. ter opheffing van de
bedrijfslichamen zijn twee modellen aan de Tweede Kamer voorgelegd, te
weten een nieuw openbaar lichaam en een privaatrechtelijk zelfstandig
bestuursorgaan. In de debatten met de Tweede Kamer is ook gesproken
over opheffing van de bedrijfslichamen en de gevolgen daarvan.
Uiteindelijk is in het Regeerakkoord «Bruggen Slaan» voor die variant
gekozen. De verantwoordelijkheid voor het stelsel van bedrijfslichamen en
de opheffing daarvan is bij Koninklijk Besluit (Besluit van 23 februari 2013,
nr. 13.000336 houdende departementale herindeling met betrekking tot
publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, Stcrt. 2013, 5669) belegd bij de
Minister van Economische Zaken.
De effecten en financiële gevolgen van de opheffing zijn beschreven in
paragraaf 4.2. Het Integraal Afwegingskader voor beleid en regelgeving
(IAK) is gehanteerd bij het opstellen van dit wetsvoorstel.
II. ARTIKELEN
Hoofdstuk 2. Wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie
Artikel II
Artikel II wijzigt de Wet op de bedrijfsorganisatie. Hoofdstuk 2 van die wet
ziet op de bedrijfslichamen. Omdat deze worden opgeheven komt
hoofdstuk 2 van de Wet op de bedrijfsorganisatie te vervallen. Regelingen
en besluiten die uitsluitend op hoofdstuk 2 zijn gebaseerd, zoals de
instellingsbesluiten van de diverse bedrijfslichamen, vervallen van
rechtswege. Andere bepalingen van de Wet op de bedrijfsorganisatie die
betrekking hebben op de bedrijfslichamen worden tevens aangepast.
Na het vervallen van hoofdstuk 2 van de Wet op de bedrijfsorganisatie zal
die wet alleen nog zien op de SER. Derhalve wordt de citeertitel van de
Wet op de bedrijfsorganisatie gewijzigd in: «Wet op de SociaalEconomische Raad».
Wanneer in de considerans van algemene maatregelen van bestuur en
ministeriële regelingen wordt verwezen naar de Wet op de bedrijfsorganisatie zal daarvoor in het vervolg de nieuwe citeertitel moeten worden
gelezen.
Het vanwege de SER uit te geven Mededelingenblad Bedrijfsorganisatie
en Verordeningenblad Bedrijfsorganisatie zal niet langer worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

17

uitgegeven. De verordeningen van de Sociaal-Economische Raad zullen
voortaan worden gepubliceerd in de Staatscourant. Met het oog op de
blijvende toegankelijkheid van algemeen verbindende voorschriften is
met de Wet elektronische bekendmakingen geregeld dat de geconsolideerde teksten van algemeen verbindende voorschriften ook na de
intrekking van die voorschriften beschikbaar blijven. Om de blijvende
toegankelijkheid te waarborgen van de verordeningen die door de
bedrijfslichamen zijn vastgesteld en elektronisch toegankelijk gemaakt,
wordt bepaald dat de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zorgt voor de blijvende toegankelijkheid van de geconsolideerde
teksten die door de bedrijfslichamen via internet beschikbaar zijn gesteld.
In het belang van de tijdige vaststelling van de begroting van de SER,
vervalt de verplichting om de begroting bij verordening vast te stellen.
Hoofdstuk 3. Wijziging en intrekking van diverse wetten in
verband met de opheffing van de product- en bedrijfschappen
Artikel III
De artikelen 13 tot en met 15 van de Noodwet voedselvoorziening
vervallen, zie daarover de toelichting bij artikel IV. De verwijzingen in de
Coördinatiewet uitzonderingstoestanden naar de Noodwet voedselvoorziening worden hieraan aangepast.
Artikel IV, V, VI, VII, XII, XIII, XIV, XVI, XXII, XXIII, XXV, XXIX,
XXXII, XXXIII, XXXIV en XXXV
Diverse wetten worden aangepast om verwijzingen naar product- of
bedrijfschappen te schrappen.
Artikel XXI, XXXIII en XXXVI
In diverse wetten worden verwijzingen naar de Wet op de bedrijfsorganisatie aangepast aan de nieuwe citeertitel: «Wet op de SociaalEconomische Raad».
Artikel VIII
De Wet op de Economische delicten wordt aangepast om verwijzingen
naar de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie te schrappen.
Voorts wordt de Wet op de Economische delicten aangepast aan de
wijziging van de Wet dieren (onderdeel A, onder 1 en 2), van de Zaaizaaden plantgoedwet (onderdeel A, onder 3) en van de Wet milieubeheer
(onderdeel B). Zie voor nadere toelichting de artikelsgewijze toelichting bij
die wijzigingen.
Artikel IX
Artikel 30b, eerste lid, onderdeel c van de Wet op de kansspelen wordt
aangepast, aangezien het Bedrijfsschap Horeca wordt opgeheven. In
artikel 30b eerste lid, onderdeel c, werd verwezen naar inschrijfplichtige
ondernemers bij het Bedrijfschap Horeca. In artikel 2, tweede lid, van het
Instellingsbesluit Bedrijfschap Horeca en Catering (hierna: Instellingsbesluit) worden de inschrijfplichtige ondernemers beschreven.
De voorgestelde aanpassing incorporeert de tekst van artikel 2, tweede lid,
van het Instellingsbesluit in titel VA van de Wet op de kansspelen. De
wijziging betreft daarmee een louter technische aanpassing. Voor de
volledigheid zijn ook de contractcateringactiviteiten (artikel 2, derde lid,
Instellingsbesluit) opgenomen onder de reikwijdte van het artikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

18

Artikel X
De Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 regelt de uitoefening
van tuchtrechtspraak door de tuchtgerechten van de product- en
bedrijfschappen. Omdat die wet door de opheffing van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie haar onderwerp verliest, wordt zij ingetrokken. Zie
voor nadere toelichting hoofdstuk 2.2 en 3.2.2 van het algemeen deel van
de memorie van toelichting.
Artikel XI
Het wetboek van burgerlijke rechtsvordering wordt gewijzigd vanwege de
vernummering van de Landbouwkwaliteitswet ingevolge artikel XXIV van
dit wetsvoorstel.
Artikel XV
In de Wet tuchtrechtspraak accountants (Wtra) zijn de artikelen 31 tot en
met 41 van de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 van
overeenkomstige toepassing verklaard ten aanzien van de behandeling
van een uitspraak van de accountantskamer in hoger beroep. Artikel XV
strekt ertoe om voornoemde bepalingen uit de Wet tuchtrechtspraak
bedrijfsorganisatie 2004 te incorporeren in de Wtra. Inhoudelijke
wijzigingen ten opzichte van de bestaande beroepsprocedure zijn niet
beoogd. Jurisprudentie van het College van Beroep voor het bedrijfsleven
gebaseerd op de bepalingen uit de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 blijft relevant. Voor een toelichting bij de desbetreffende
artikelen wordt verwezen naar de totstandkomingsgeschiedenis van de
Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 (Kamerstukken II 1999/2000,
27 025, nr. 1–2, Kamerstukken II 1999/2000, 27 025, nr. 3, Kamerstukken I
2002/03, 27 025, nr. 200).
Onderdelen A en B
Artikel 21d, eerste lid, en artikel 41, achtste lid, van de Wtra verwijzen
thans naar de beroepsprocedure op grond van artikel 43 van de Wtra.
Deze verwijzingen worden aangepast in verband met de wijziging van
artikel 43 en de invoeging van de artikelen 43a tot en met 43j in de Wtra.
Onderdelen C, E en F
Artikelen 42, onderdeel d, en 45, onderdelen b, c en d, van de Wtra
verwijzen thans naar artikel 40, eerste lid, van de Wet tuchtrechtspraak
bedrijfsorganisatie 2004. Na de invoeging van de artikelen 43a tot en met
43j in de Wtra, zullen de eerstgenoemde artikelen verwijzen naar
artikel 43i, eerste lid, van de Wtra, dat in de plaats komt van artikel 40,
eerste lid, van de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004.
Onderdeel D
Het eerste lid van artikel 43 (nieuw) bepaalt dat zowel de betrokkene als de
klager en de beroepsorganisatie hoger beroep kan instellen tegen een
uitspraak van de accountantskamer. In het tweede lid (nieuw) wordt de
zinsnede «en tegen de verklaring, bedoeld in artikel 42a» niet langer
opgenomen. Het betreft een foutieve verwijzing aangezien de Wtra geen
artikel 42a kent.
De artikelen 32 tot en met 41 van de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 worden ingevoegd in de Wtra als artikelen 43a tot en met 43j,
met dien verstande dat (i) «het tuchtgerecht» en «het betrokken tuchtgerecht» is vervangen door «de accountantskamer» en (ii) «de voorzitter van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

19

het bedrijfslichaam» is vervangen door «de klager of, indien de beroepsorganisatie partij is in het hoger beroep, de beroepsorganisatie». De
verwijzing naar de beroepsorganisatie is van belang voor die gevallen
waarin de beroepsorganisatie geen klager is in eerste aanleg maar wel als
appellant in hoger beroep optreedt.
Artikel 36 van de Wet Turbo bepaalt dat op het rechtsgeding in hoger
beroep de artikelen 18 tot en met 26 van de Wet Turbo van overeenkomstige toepassing zijn. Aangezien de Wtra vergelijkbare bepalingen kent
voor de procedure in eerste aanleg, is ervoor gekozen om in het voorgestelde artikel 43e te verwijzen naar de desbetreffende bepalingen uit de
Wtra. In het eerste lid van artikel 43e wordt aangegeven hoe deze
bepalingen dienen te worden gelezen voor de procedure in hoger beroep.
Artikel XVII
Het loodsentuchtrecht bestaat vanaf de inwerkingtreding van de
Loodsenwet in 1988 (artikelen 28 tot en met 44 van de Loodsenwet). De
Minister van Infrastructuur en Milieu en de Minister van Veiligheid en
Justitie benoemen, op voordracht van de algemene en de vier regionale
raden van de Nederlandse loodsencorporatie (Nlc) de leden van het
tuchtcollege. Alhoewel de hoogte van de vergoedingen voor de leden van
het tuchtcollege door de voornoemde Ministers wordt bepaald, wordt het
tuchtrecht door de loodsen zelf gefinancierd. De afgelopen 25 jaar zijn er
vier tuchtzaken door het tuchtcollege loodsen behandeld. In alle vier de
gevallen is tegen de uitspraak van het tuchtcollege beroep ingesteld bij
het College van Beroep voor het Bedrijfsleven (CBb) overeenkomstig de in
artikel 44 van de Loodsenwet genoemde artikelen van de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004. Uit het voorgaande blijkt dat, in tegenstelling tot andere beroepsgroepen waarvoor een tuchtrecht geldt, er
weinig gebruik wordt gemaakt van het loodsentuchtrecht. Om deze reden
is de Minister van Infrastructuur en Milieu voornemens binnenkort samen
met de Nlc te onderzoeken of de wijze waarop het loodsentuchtrecht nu is
georganiseerd, nog wel voldoet. Er is daarom nu voor een tijdelijke
oplossing gekozen door in artikel 44 van de Loodsenwet te verwijzen naar
de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 zoals deze gold op de
dag voorafgaande aan de dag dat die wet werd ingetrokken (onderdeel D).
Bij gelegenheid van een voor een van de komende jaren voorziene
wijziging van de Loodsenwet zal, afhankelijk van de wijze waarop het
loodsentuchtrecht zal worden ingericht, zo nodig, worden voorzien in een
daarbij passend procesrecht.
Daarnaast wordt van de gelegenheid gebruik gemaakt twee kleine
wijzigingen aan te brengen in de tuchtrechtbepalingen in de Loodsenwet.
Door een onjuiste verwijzing naar 29, derde lid, van de Loodsenwet in
artikel 9.3, onderdeel l van de Aanpassingswet invoering bachelormasterstructuur, is de verkeerde volzin in artikel 29, derde lid, van de
Loodsenwet komen te vervallen. Als gevolg hiervan zijn ten onrechte de
opleidingseisen voor de voorzitter van het tuchtcollege loodsen komen te
vervallen in plaats van de delegatiebepaling die nu in de tweede volzin
van artikel 29, derde lid, Lw is opgenomen. In onderdeel A, wordt deze
omissie gecorrigeerd.
Op verzoek van de Minister van Veiligheid en Justitie wordt de
bemoeienis van deze Minister bij de benoeming van de leden van het
tuchtcollege loodsen en bij de vaststelling van vacatiegelden voor de
leden beëindigd. Ook in andere gevallen waarin voorzien is in een
tuchtrecht heeft de Minister van Veiligheid en Justitie, naast de betreffende vakminister, geen rol (meer) (onderdelen B en C).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

20

Artikel XVIII
Artikel 14 van de Waterschapswet wordt aangepast aan de opheffing van
de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie. Dat artikel ziet op de benoeming
van leden van het bestuur van het Waterschap.
Voor de samenstelling van het bestuur van de waterschappen worden de
volgende categorieën onderscheiden:
− Ingezetenen;
− Bedrijven;
− Natuurterreineigenaren;
− Agrariërs en overige eigenaren ongebouwd.
Doel van de geborgde zetels is het zekerstellen van de vertegenwoordiging van alle onderscheiden belangen in het waterschapsbestuur. De
vertegenwoordigers van de geborgde zetels worden niet via verkiezingen
maar via een benoemingsprocedure benoemd. Zij die onder een
belangencategorie vallen met geborgde zetels zijn veelal numeriek te klein
om de kiesdeler te halen bij het enkel houden van verkiezingen (zonder
geborgde zetels), terwijl hun belang bij de zorg voor het watersysteem
onevenredig groot is ten opzichte van de (brede) categorie ingezetenen.
De benoemende organisatie (LTO, Kamer van Koophandel en tot voor kort
Bosschap) fungeert in dezen als het centraal stembureau. Met het
opheffen van het Bosschap valt ook de benoemende organisatie weg voor
de geborgde zetels van de natuurterrein- en boseigenaren in het waterschapsbestuur. Als belangenbehartiger voor de natuurterrein- en
boseigenaren is de vereniging van bos- en natuureigenaren (werktitel)
opgericht. Het ligt in de lijn der verwachting om deze vereniging aan te
wijzen als benoemende organisatie van de natuurterrein- en boseigenaren
in het waterschapsbestuur. De vertegenwoordigers in het waterschapsbestuur van agrariërs en overige eigenaren ongebouwd worden al geruime
tijd door de land- en tuinbouworganisaties (i.c. LTO) benoemd. De landen tuinbouworganisaties worden op grond van artikel 14 van de Waterschapswet bij provinciaal reglement aangewezen. Het ligt in de rede om
de aanwijzing van de belangenorganisatie voor de natuurterrein- en
boseigenaren op eenzelfde manier te regelen. Derhalve wordt voorgesteld
om de belangenorganisatie van natuurterrein- en boseigenaren door
provinciale staten bij reglement aan te wijzen.
Artikel XIX
De Wet milieubeheer kent medebewind van het Productschap Tuinbouw
op het terrein van kostenverevening in verband met de reductie van
CO2-emissies in de glastuinbouw. De wijziging van de Wet milieubeheer
strekt tot aanpassing van die wet aan het opheffen van de bedrijfslichamen.
In artikel 15:52 wordt verduidelijkt dat de daar bedoelde vergoeding na de
opheffing van het Productschap Tuinbouw verschuldigd is aan de Minister
van Infrastructuur en Milieu. De in artikel 15.52 van de Wet milieubeheer
bedoelde vergoeding is een bestuursrechtelijke geldschuld als bedoeld in
artikel 4:85 van de Algemene wet bestuursrecht. Titel 4.4 van die wet is
daarop van toepassing.
Artikel 15.53 van de Wet milieubeheer biedt de mogelijkheid om bij
algemene maatregel van bestuur medewerking van het bestuur van het
Productschap Tuinbouw te vorderen ten behoeve van de uitvoering van
de artikelen 15.51 en 15.52 van de Wet milieubeheer. Van deze
mogelijkheid is gebruikgemaakt in het Besluit kostenverevening reductie
CO2-emissies glastuinbouw. Naar aanleiding hiervan verricht het
productschap de noodzakelijke werkzaamheden en zijn bij verordening
nadere regels gesteld, te weten de Verordening PT CO2 sectorsysteem
glastuinbouw 2011. Gelet op het opheffen van de bedrijfslichamen en het
derhalve vervallen van de genoemde verordening, wordt de uitvoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

21

van de artikelen 15.51 en 15.52 van de Wet milieubeheer opgedragen aan
de centrale overheid. Hiertoe wordt in artikel 15.53 een grondslag
opgenomen voor het bij algemene maatregel van bestuur stellen van
nadere regels ten behoeve van de uitvoering van de artikelen 15.51 en
15.52 en het uitwerken van die nadere regels in een ministeriële regeling.
Overtreding van de krachtens artikel 15.53 gestelde regels is een
economisch delict, overeenkomstig het bestaande handhavingssysteem
van de Wet milieubeheer.
Voorts worden de verwijzingen naar de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie in artikel 18.1a van de Wet milieubeheer geschrapt.
Artikel XX
De Boswet voorziet in een stelsel ter bescherming van bossen. Centraal
instrument is de plicht om houtkap buiten de bebouwde kom bij het
bevoegd gezag (thans de Minister van Economische Zaken) te melden,
gekoppeld aan een herbeplantingsverplichting. Deze regels worden
gesteld om het Nederlandse bosareaal in stand te houden, ter
waarborging van de verschillende maatschappelijk nuttige functies van
bossen, waaronder de bescherming van de natuur. Het bevoegd gezag
(thans de Ministers van Economische Zaken en Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap) kan tevens een kapverbod opleggen, ter bescherming van
bijzondere natuur- en landschapswaarden. Het bij de Tweede Kamer
aanhangige wetsvoorstel natuurbescherming voorziet onder meer in
regels ter vervanging van de Boswet (Kamerstukken II 2011/12, 33 348,
nr. 2). De belangrijkste wijziging in vergelijking met de vigerende Boswet
is dat de provincies bevoegd gezag worden voor de uitoefening van
voornoemde bevoegdheden.
De Boswet (artikel 15) regelt dat provincies en gemeenten niet bevoegd
zijn om regels te stellen ter bewaring van bepaalde houtopstanden. Eén
van deze gevallen betreft houtopstanden buiten de bebouwde kom
behorende bij bosbouwondernemingen die zijn geregistreerd bij het
Bosschap (artikel 15, derde lid) (het Bosschap registreert op grond van de
Registratieverordening Bosschap 2010 bosbouwondernemingen met een
oppervlakte bosgrond of natuurterrein van 5 hectare of meer). Uit de
parlementaire geschiedenis van de Boswet blijkt dat voor de bescherming
van deze houtopstanden de bepalingen van de Boswet in combinatie met
de publiekrechtelijke bevoegdheid van het Bosschap om regels te stellen
voldoende werden geacht (Handelingen II nr. 65–67, 1960/61, blz. 3943–
4005).
Op grond van artikel 83, tweede lid, van de Wet op de bedrijfsorganisatie
in samenhang met artikel 5 van het Instellingsbesluit Bosschap is het
Bosschap bevoegd om regels te stellen over de registratie van ondernemingen, de voortbrenging, afzet, verdeling en aanwending van goederen,
de bevordering van een professionele bedrijfsvoering en sociaal,
economisch en technisch onderzoek. Op dit moment stelt het Bosschap
op grond van deze bevoegdheid regels over de registratie van ondernemingen. In het verleden heeft het Bosschap onder meer regels gesteld
over het voorkomen van ziekten en plagen (zoals de Verordening
Bosschap bestrijding dennenscheerder 2003, ingetrokken op 15 juli 2006).
Het Bosschap stelt op dit moment geen regels meer over deze onderwerpen en beperkt zich tot het geven van voorlichting en adviezen.
De voorgestelde opheffing van het Bosschap brengt met zich dat een
einde komt aan het registreren van bosbouwondernemingen en het geven
van adviezen en voorlichting door het Bosschap. Het is aan de sector zelf
om in voortzetting van deze activiteiten te voorzien. Het kabinet wijst in dit
verband op de oprichting van de Vereniging voor bos- en natuureige-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

22

naren. De betreffende bosbouwondernemingen vallen voorts onder de
werking van de Boswet, waardoor een verantwoorde omgang met
houtopstanden door deze ondernemingen voldoende is geborgd.
De voorgestelde opheffing van het Bosschap betekent tevens dat artikel
15, derde lid, van de Boswet moet worden aangepast, omdat de registratie van bosbouwondernemingen door het Bosschap vervalt. Het kabinet
stelt voor de huidige voorziening te vervangen door een generieke
beperking van de bevoegdheden van gemeenten en provincies om regels
te stellen over de bescherming van houtopstanden die worden beschermd
door de Boswet (artikel XX van onderhavig wetsvoorstel). Houtopstanden
buiten de bebouwde kom, bestaande uit een rij van 20 bomen of meer of
een oppervlakte hebbende van ten minste 10 are, worden door de Boswet
beschermd (artikel 1, vierde lid, onder b, en artikel 5, tweede lid, van de
Boswet). De herbeplantingsplicht met meldplicht voor vellingen van
houtopstanden en de bevoegdheid van het bevoegd gezag – thans de
centrale overheid, straks de provincies – om een kapverbod op te leggen
ter bescherming van bijzondere natuur- of landschapswaarden, geven een
voldoende bescherming aan deze houtopstanden. Gemeenten en
provincies blijven bevoegd om regels te stellen over houtopstanden
binnen de bebouwde kom van gemeenten en daarbuiten over houtopstanden kleiner dan voornoemde omvang en houtopstanden op erven en
in tuinen.
Houtopstanden worden voorts op verschillende manieren beschermd
onder de huidige wetgeving, in aanvulling op de bescherming die de
Boswet biedt. De ecologische waarde van houtopstanden wordt
beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998, de Flora- en
faunawet (beide onderdeel van het wetsvoorstel natuurbescherming) en
de Wet ruimtelijke ordening (Natuurnetwerk Nederland). Op grond van de
Plantenziektenwet en de Flora- en faunawet kan opgetreden worden tegen
eventuele ziekten en plagen die een bedreiging vormen voor houtopstanden. De voorgestelde invulling van deze voorziening sluit aan bij één
van de speerpunten van dit kabinet, de beperking van de lasten voor
burgers en bedrijven, doordat een stapeling van beschermingsregimes
wordt voorkomen.
De voorgestelde invulling laat onverlet dat gemeenten en provincies
regels kunnen stellen over houtopstanden met een ander doel dan de
bescherming ervan. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan regels
over brandveiligheid of de bestrijding van branden, aangezien die regels
worden gesteld ter bescherming van de publieke veiligheid.
Artikel XXIV
De Landbouwkwaliteitswet kent privaatrechtelijke controle-instellingen die
zijn belast met toezicht en keuring. Overtredingen van bij of krachtens de
Landbouwkwaliteitswet gestelde regels kunnen tuchtrechtelijk worden
gehandhaafd. Daartoe kunnen de controle-instellingen tuchtgerechten
instellen. Een aantal bepalingen uit de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 is in de Landbouwkwaliteitswet van overeenkomstige
toepassing verklaard. Artikel X van dit wetsvoorstel regelt de intrekking
van de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004, omdat met het
opheffen van de bedrijfslichamen geen tuchtrechtbepalingen voor
bedrijfslichamen meer nodig zijn. De bepalingen die van overeenkomstige
toepassing waren verklaard worden daarom integraal opgenomen in de
Landbouwkwaliteitswet en het Tuchtrechtbesluit Landbouwkwaliteitswet.
Voor een toelichting bij de desbetreffende artikelen wordt verwezen naar
de totstandkomingsgeschiedenis van de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 (Kamerstukken II 1999/2000, 27 025, nr. 1–2, Kamer-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

23

stukken II 1999/2000, 27 025, nr. 3, Kamerstukken I 2002/03, 27 025,
nr. 200).
In de Landbouwkwaliteitswet wordt artikel 13a vernummerd tot artikel 14,
zodat in de artikelen 13a tot en met 13y de bepalingen kunnen worden
opgenomen die worden overgenomen uit de Wet tuchtrechtspraak
bedrijfsorganisatie 2004. Dit betreft bepalingen over tuchtrechtelijke
sancties, hoger beroep en de uitspraken van het tuchtgerecht of het
College van Beroep voor het bedrijfsleven.
Op grond van artikel 13, tweede lid, van de Landbouwkwaliteitswet
kunnen voor de tuchtrechtspraak van de controle-instellingen bij
algemene maatregel van bestuur regels worden gesteld over de
bevoegdheid van het tuchtgerecht en de rechtsgang van het tuchtrechtelijk geding. Die regels zijn neergelegd in het Tuchtrechtbesluit
Landbouwkwaliteitswet. De over te nemen bepalingen uit de Wet
tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 inzake de bevoegdheid van het
tuchtgerecht en de rechtsgang van het tuchtrechtelijk geding worden
opgenomen in dat besluit.
Artikel 13e betreft het opheffen van de sanctie van verscherpt toezicht.
Overeenkomstig hetgeen tot nu toe was geregeld in de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004, zijn de artikelen 13k tot en met 13p en 13r
tot en met 13t hierop van overeenkomstige toepassing. In tegenstelling tot
de procedure in hoger beroep, betreffen die voorschriften bij het opheffen
van de sanctie van verscherpt toezicht, net als bij de tuchtrechtelijke
procedure in eerste aanleg, alleen de betrokkene en niet de controleinstelling.
In artikel 13y van de Landbouwkwaliteitswet wordt geregeld dat indien het
tuchtgerecht een geldboete heeft opgelegd of openbaarmaking van de
uitspraak op kosten van de overtreder heeft gelast, de kosten daarvan
worden ingevorderd overeenkomstig de wijze waarop de tarieven voor
keuring en toezicht worden ingevorderd. Dientengevolge geldt de voor de
tarieven geregelde bevoegdheid tot invordering bij dwangbevel ook voor
de geldboetes en kosten van openbaarmaking. Dit is overeenkomstig
hetgeen is bepaald in de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004.
Voorts worden de verwijzingen in de Landbouwkwaliteitswet naar de
publiekrechtelijke bedrijforganisatie geschrapt.
Artikel XXVI
Aan artikel 3, eerste lid, van de Plantenziektenwet wordt een onderdeel h
toegevoegd. Dit is noodzakelijk voor het bieden van een grondslag voor
het overnemen van bepaalde administratieve verplichtingen gesteld in de
verordeningen van de productschappen. Het nieuwe onderdeel h creëert
onder meer de mogelijkheid eisen te stellen aan het bewaren en delen van
informatie omtrent plantenziekten.
Voorts wordt de Plantenziektenwet aangepast om verwijzingen naar de
publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie te schrappen.
Artikel XXVII
De Visserijwet wordt aangepast om verwijzingen naar de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie te schrappen. Van de gelegenheid wordt gebruik
gemaakt om een aantal abusievelijk onjuiste verwijzingen in artikel 9 te
corrigeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

24

Artikel XXVIII
De Wet dieren wordt gewijzigd teneinde bepaalde verordeningen van de
productschappen te kunnen overnemen. Voorts worden de verwijzingen
naar de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie geschrapt en worden de
verwijzingen naar de Landbouwkwaliteitswet in overeenstemming
gebracht met de wijzigingen die artikel XXIV in die wet aanbrengt.
Onderdelen A tot en met D
Door het Productschap Vee en Vlees en het Productschap Pluimvee en
Eieren zijn in autonomie regels gesteld over het gebruik van antibiotica in
de sectoren pluimvee, runderen, vleeskalveren en varkens. Met deze
regelgeving wordt beoogd te komen tot een vermindering van antibioticumgebruik en meer zorgvuldige toepassing van antibiotica. Dit is
noodzakelijk omdat overmatig en onzorgvuldig gebruik van antibiotica in
de veehouderij eraan bijdraagt dat steeds meer bacteriën voor steeds
meer antibiotica ongevoelig worden en dit gebruik hiermee een
toenemend risico voor de volks- en diergezondheid vormt. Voornoemde
regelgeving van de productschappen is derhalve aangemerkt als een
publieke taak en wordt aldus overgenomen (Kamerstukken II, 2012/13,
32 615, nr. 8).
De regels van de productschappen bevatten de verplichting voor houders
van pluimvee, runderen, vleeskalveren en varkens om bepaalde gegevens
over leveringen van antibiotica te registreren in daartoe aangewezen
databanken. Het doel van registratie van het antibioticumgebruik in
databanken is het verkrijgen van inzicht in dit gebruik. Dit inzicht wordt
thans gebruikt voor verschillende doelen. Zo worden op basis van deze
gegevens rapportages samengesteld over ontwikkelingen in het antibioticumgebruik, indien gewenst toegespitst op sectorniveau. Ook kunnen
veehouders en dierenartsen door middel van een hiervoor ontwikkelde
applicatie hun antibioticumgebruik benchmarken. Dit houdt in dat
veehouders en dierenartsen hun eigen antibioticumgebruik kunnen zien
en dit kunnen vergelijken met het gebruik van andere (geanonimiseerde)
veehouders of dierenartsen in de betreffende sector. Dit kan leiden tot
gedragsverandering bij veehouders en dierenartsen, gericht op vermindering en meer zorgvuldige toepassing van het antibioticagebruik.
Er is voor gekozen om, ter omzetting van productschapsregelgeving, een
verplichting te creëren op grond waarvan gegevens omtrent leveringen
van antibiotica moeten worden geregistreerd in één of meerdere (daartoe
door de Minister van Economische Zaken aan te wijzen) databanken. Om
deze verplichting te kunnen realiseren is aanpassing van de Wet dieren
noodzakelijk. In de artikelen 2.2, tiende lid, onderdeel l, onder 4°, 2.8,
vierde lid, onderdeel f en 2.20, tweede lid, onderdeel j, van de wet was al
een grondslag opgenomen om bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur regels te kunnen stellen over het bijhouden van gegevens
omtrent het verrichten van bepaalde handelingen met diergeneesmiddelen, en het overleggen, bewaren en controleren van deze gegevens. Op
grond van deze onderdelen zijn in het Besluit diergeneesmiddelen
bepalingen opgenomen over het voeren van een administratie van het
gebruik van diergeneesmiddelen. Met de onderdelen A, B en D worden
deze grondslagen gewijzigd waardoor het mogelijk wordt om, met
gebruikmaking van artikel 7.2, tweede lid, van de wet, regels te kunnen
stellen over registratie van deze gegevens in één of meerdere (daartoe
aangewezen) databanken.
Om de consistentie van de wet te behouden wordt, met onderdeel C,
artikel 2.18, tweede lid, onderdeel j, waarin een vergelijkbare bepaling was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

25

opgenomen over het bijhouden van gegevens met betrekking tot
diervoeders, op gelijke wijze aangepast.
De exacte vormgeving van de verplichting tot registratie van gegevens
omtrent leveringen van antibiotica in databanken wordt thans uitgewerkt
en nader geregeld in uitvoeringsregelgeving welke op basis van de Wet
dieren tot stand zal worden gebracht. Alsdan zal ook een nadere
toelichting op de verplichtingen tot registratie en de werking van en
verplichtingen voor deze databanken worden gegeven.
Onderdeel E
Artikel 2.21 van de Wet dieren bevatte een grondslag voor algemeen
verbindend verklaring van een gecentraliseerd registratiesysteem voor
diergeneesmiddelen. Deze grondslag kan vervallen nu is gekozen om de
productschapsregelgeving omtrent centrale registratie van het antibioticagebruik te realiseren via een verplichting tot registratie in één of meerdere
(daartoe aangewezen) databanken.
Onderdeel F
Hiervoor is toegelicht dat de regelgeving van de productschappen met
betrekking tot het gebruik van antibiotica wordt overgenomen. Deze
productschapsverordeningen, en overigens ook enkele andere productschapsverordeningen, bevatten onder andere bepalingen met betrekking
tot het toepassen van diergeneesmiddelen. Mede in het licht van de
eerder aangekondigde mogelijkheid om het overtreden van bepalingen
over diergeneesmiddelen bestuurlijk beboetbaar te maken (Kamerstukken II, 2010/11, 29 683, nr. 65), wordt nu ook de mogelijkheid tot het
opleggen van een bestuurlijke boete bij het toepassen van diergeneesmiddelen die niet geregistreerd zijn of het toepassen van diergeneesmiddelen
in strijd met registratievoorschriften, alsmede het handelen in strijd met
administratievoorschriften die gelden voor diergeneeskundigen, geïntroduceerd.
Onderdeel G
Door de productschappen is in autonomie regelgeving tot stand gebracht
met betrekking tot het houden van dieren, onder andere op het terrein van
dierenwelzijn. De activiteiten van de productschappen hieromtrent zijn
aangemerkt als een publieke taak, als gevolg waarvan de betreffende
verordeningen en besluiten worden overgenomen. Regels over het
houden van dieren zijn vaak vormgegeven als een zogenaamde nee,
tenzij-constructie: het is verboden dieren te houden, tenzij aan bepaalde
voorwaarden is voldaan. Artikel 2.2, tiende lid, onderdeel r, van de Wet
dieren maakt een dergelijke constructie mogelijk. Overtreding van deze
bepaling is per abuis niet strafbaar gesteld. Dit wordt thans hersteld.
Onderdeel I
Voorgesteld wordt dat de Minister van Economische Zaken een
vergoeding van kosten kan heffen overeenkomstig een door hem
vastgesteld tarief ter zake van het bijhouden van gegevens in een register,
bedoeld in artikel 7.2, tweede lid. Dit maakt het mogelijk een kostendekkend tarief in rekening te brengen voor het registreren van gegevens
door bijvoorbeeld veehouders en dierenartsen in een register.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

26

Onderdeel H en J
Artikelen 8.45 en 10.4 houden verband met de bedrijfslichamen en kunnen
daarom vervallen.
In verband met de invoeging van een aantal artikelen inzake tuchtrecht in
de Landbouwkwaliteitswet, moet in art. 10.2 van de Wet dieren de
verwijzing naar die wet worden aangepast.
Artikel XXX
Artikel XXX wijzigt de Zaaizaad- en plantgoedwet 2005. Voor de overname
van een aantal productschapsverordeningen op het gebied van teelt is
een wettelijke grondslag nodig om regels te kunnen stellen omtrent de
teelt van gewassen. De huidige Zaaizaad- en plantgoedwet 2005 regelt wel
de verhandeling van teeltmateriaal, maar niet het gebruik ervan. Daarom
wordt in artikel 48a van de Zaaizaad- en plantgoedwet 2005 een grondslag
opgenomen om regels te stellen over de teelt van gewassen. Deze regels
kunnen betrekking hebben op het gebruik van teeltmateriaal en van
landbouwgronden. Regels over het gebruik van teeltmateriaal kunnen
bijvoorbeeld betrekking hebben op het gebruik van toegelaten genetisch
gemodificeerd teeltmateriaal of het gebruik van niet voor de handel
goedgekeurd zaaizaad. Over het gebruik van landbouwgronden kunnen
regels worden gesteld om de verontreiniging van zaaizaad tegen te gaan.
Dit kan bijvoorbeeld voorschriften betreffen over het bestrijden van
onkruiden op landbouwgrond.
In artikel 48a van de Zaaizaad- en plantgoedwet 2005 wordt de
mogelijkheid opgenomen om regels te stellen over administratieve
verplichtingen die samenhangen met het gebruik van teeltmateriaal of
landbouwgronden, zodat dergelijke administratieve verplichtingen uit de
productschapsverordeningen kunnen worden overgenomen.
Artikel 48b regelt dat ontheffing kan worden verleend van de krachtens
artikel 48a gestelde regels, ten behoeve van onderzoek naar de uitkruising
van genetisch gemodificeerde organismen of naar de vermenging van
genetische gemodificeerde organismen met organismen die niet
genetisch gemodificeerd zijn. Op die wijze kan voor onderzoeksdoeleinden bijvoorbeeld ontheffing worden verleend van de in acht te nemen
teeltafstanden tussen percelen waarop genetisch gemodificeerde
gewassen worden geteeld en percelen waarop niet-genetisch gemodificeerde gewassen worden geteeld. Dit kan nodig zijn om effectief
onderzoek te kunnen doen naar de uitkruising van genetisch gemodificeerde organismen of naar de vermenging van genetische gemodificeerde organismen met organismen die niet genetisch gemodificeerd zijn.
Voorts wordt de Zaaizaad- en plantgoedwet 2005 aangepast om verwijzingen naar de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie te schrappen.
Artikel XXXI
Artikel 1:3, eerste lid, onderdeel c, van de Arbeidstijdenwet verwijst naar
verordeningen van de bedrijfslichamen en verordeningen van de SER als
bedoeld in artikel 16, derde lid, van de Wet op de bedrijfsorganisatie. Nu
de bedrijfslichamen worden opgeheven en de verwijzing naar verordeningen als bedoeld in artikel 16, derde lid, van de Wet op de bedrijfsorganisatie niet meer actueel is, kan artikel 1:3, eerste lid, onderdeel c, van de
Arbeidstijdenwet vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

27

Hoofdstuk 4. Vereffening
Artikel XXXVII
Na de opheffing van de bedrijfslichamen moet voorzien worden in de
formeel-juridische eigendom van de vermogensbestanddelen van die
lichamen op het tijdstip van opheffing. Bepaald wordt dat deze vermogensbestanddelen onder algemene titel overgaan op de staat. Dit sluit aan
bij de keuze voor de Minister van Economische Zaken als vereffenaar.
Hierbij zij overigens opgemerkt dat deze eigendom als zodanig niet leidt
tot beschikkingsbevoegdheid met betrekking tot de genoemde vermogensbestanddelen. Op grond van artikel XXXIX, derde lid, rust de
beschikkingsbevoegdheid bij de vereffenaar. De vermogensovergang
geschiedt op grond van het eerste lid van dit artikel uit kracht van wet. Er
zijn dus geen verdere rechtshandelingen nodig.
Het derde lid voorziet in de nodige aantekeningen in de openbare
registers, indien registergoederen overgaan. Zo dient de overgang van
onroerende zaken in het kadaster te worden aangetekend.
In het vierde lid wordt uitdrukkelijk bepaald dat, in afwijking van de
Comptabiliteitswet 2001, in het kader van de vereffening de vermogensbestanddelen van de bedrijfslichamen voor zover het liquide middelen
betreft, op een rekening buiten het begrotingsverband van het Rijk
worden geboekt. Hierdoor worden de bedoelde liquide middelen die op
het tijdstip van opheffing van de bedrijfslichamen van rechtswege
overgaan op de staat, afzonderlijk van de departementale begroting van
het Ministerie van Economische Zaken beheerd. De waarden van de
overige vermogensbestanddelen van de bedrijfslichamen (zoals vorderingen, schulden, onroerende goederen en dergelijke) die overgaan naar
de staat, zullen op de comptabel gebruikelijke wijze in de rijksadministratie, dus in de administratie van het Ministerie van Economische Zaken,
verwerkt moeten worden. Zodra niet-liquide activa te gelde worden
gemaakt, worden deze vervolgens als kasontvangsten op de rekening
buiten begrotingsverband bijgeschreven. Uitgaven in het kader van de
vereffening, zoals het voldoen van schulden, zullen ten laste van die
rekening buiten begrotingsverband worden gebracht.
Het vijfde lid ten slotte bepaalt uitdrukkelijk dat vorderingen op en van een
bedrijfslichaam uit het vermogen van het desbetreffende bedrijfslichaam
moeten worden voldaan en dus niet ten laste of ten gunste van de staat
kunnen komen.
Artikel XXXVIII
Op grond van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren is een
Diergezondheidsfonds ingesteld, dat voorziet in het verrichten van
betalingen en het doen van tegemoetkomingen bij een uitbraak van
vooraf op basis van artikel 15, eerste lid, van die wet aangewezen
dierziekten. Sinds 1 september 1998 kan de Minister van Economische
Zaken ter bekostiging van die uitgaven een heffing opleggen aan de
betrokken bedrijven. Als gevolg van een convenant tussen het Productschap Zuivel, het Productschap Pluimvee en Eieren en het Productschap
Vee en Vlees en de Minister (tweemaal verlengd, laatstelijk: Convenant
financiering bestrijding besmettelijke dierziekten LNV-PVV-PPE-PZ
2010–2014 van 29 juni 2010, Staatscourant 2010, nr. 11754) heeft de
Minister de afgelopen vijftien jaren (op een kortdurende varkensheffing
na) afgezien van het opleggen van heffingen. In plaats daarvan hebben de
genoemde bedrijfslichamen zelf een heffing opgelegd aan de aangesloten
ondernemers en hebben zij de heffingsopbrengst gestort in een eigen
sectorfonds. Uit dat fonds werden desgevraagd jaarlijks de lopende
kosten van het Diergezondheidsfonds gefinancierd. De overige gelden
werden gereserveerd om te kunnen overboeken naar het Diergezond-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

28

heidsfonds op het moment dat sprake is van de uitbraak van een
dierziekte waarvoor de heffing was opgelegd. Hierdoor werd voorkomen
dat de betrokken sector bij de uitbraak van een dierziekte wordt geconfronteerd met een plotselinge en mogelijk hoge heffing. Op het tijdstip
van opheffing van de bedrijfslichamen gaat hun vermogen van
rechtswege over op de staat. Deze overgang omvat ook de bedoelde
fondsen. De baten van het fonds zijn bestemd voor het Diergezondheidsfonds bij een uitbraak van een dierziekte. Er is dus sprake van een
voorwaardelijke vordering van het Diergezondheidsfonds op dat
sectorfonds, die tot uitbetaling verplicht bij de uitbraak van de dierziekte
waarvoor het fonds was bestemd. Dat kan een onbekend aantal jaren
duren. Het is daarom wenselijk dat meteen bij de opheffing van de
schappen het desbetreffende sectorfonds wordt overgeboekt naar het
Diergezondheidsfonds. Het voorgestelde eerste lid voorziet daarin. Een en
ander is mede wenselijk omdat deze heffingen de financiering behelzen
van een door de Europese Commissie goedgekeurde staatssteunmaatregel. Besteding voor een ander doel is dan ook niet toegestaan.
Het tweede lid bewerkstelligt dat de door de betrokken bedrijfslichamen
geïnde heffingen uitsluitend kunnen worden benut voor het doel
waarvoor zij zijn geheven, te weten preventieve diergezondheidszorg en
bestrijding van de desbetreffende dierziekte of zoönose.
Artikel XXXIX
Op grond van dit artikel is de Minister van Economische Zaken belast met
de vereffening van de bedrijfslichamen. Zie hierover paragraaf 3.3 van het
algemeen deel van deze memorie van toelichting.
Bepaald wordt dat het vermogen van ieder bedrijfslichaam afzonderlijk
wordt vereffend. Hiertoe zal bij het Ministerie van Economische Zaken per
bedrijfslichaam een afzonderlijke boekhouding worden ingericht.
Op grond van het derde lid is de Minister bevoegd alle nodige rechtshandelingen te verrichten met het oog op de vereffening. De meest voorkomende worden in het artikel genoemd, zoals het voldoen en innen van
vorderingen. Een ander voorbeeld van een dergelijke rechtshandeling is
het terugbetalen van teveel betaalde heffingen.
Degene die een civiele procedure aanhangig wil maken in verband met
een aangelegenheid die betrekking heeft op het vermogen van het
bedrijfslichaam (bijvoorbeeld een aansprakelijkheidsstelling vanwege een
zijns inziens niet (volledig) nagekomen overeenkomst) moet na de
opheffing van de bedrijfslichamen zijn vordering instellen tegen de
Minister, die immers vereffenaar van het vermogen van de bedrijfslichamen is. Die vordering moet, indien die wordt toegewezen, uiteraard uit
het vermogen van het desbetreffende schap worden voldaan. Omgekeerd
kan ook de Minister ten behoeve van het vermogen van een schap
rechtsvorderingen tegen derden instellen. Een en ander wordt geregeld in
het vierde lid.
Artikel XL
Bij de opheffing van een afzonderlijk productschap of bedrijfschap is altijd
in het opheffingsbesluit bepaald dat de kosten van de vereffening ten
laste van het vermogen van het betrokken bedrijfslichaam kwamen. Deze
lijn wordt in dit artikel voortgezet. De kosten van een vereffening zijn
vooral gelegen in personeels- en andere kosten voor het afwikkelen van
vorderingen op en van de bedrijfslichamen.
Artikel XLI
Er wordt naar gestreefd alle heffingen die de bedrijfslichamen tot hun
opheffing kunnen opleggen, ook daadwerkelijk door die lichamen te doen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

29

opleggen. Voor het geval die besluitvorming niet geheel is afgerond, treft
dit artikel een voorziening. In het eerste lid is bepaald dat de Minister van
Economische Zaken bevoegd is dergelijke heffingen alsnog op te leggen.
De verordeningen, die zonder nadere bepaling vanwege het vervallen van
de wettelijke grondslag daarvoor zouden vervallen, blijven bestaan en de
bevoegdheid van de Minister blijft van kracht totdat de vereffening van
het betrokken bedrijfslichaam is beëindigd. De bevoegdheid van de
Minister is op grond van het tweede lid, tweede zinsdeel, beperkt tot
feiten en periodes, gelegen voor de opheffing van de bedrijfslichamen.
Het gaat hier dus om heffingen die verschuldigd waren voor de
werkzaamheden van het bedrijfslichaam gedurende zijn bestaan.
Sommige heffingsverordeningen gaan echter uit van vaststelling van een
heffing na afloop van een kalenderjaar. Daarvoor treft deze bepaling een
voorziening. De bepaling ziet niet alleen op de heffingsverordeningen als
zodanig, maar heeft ook betrekking op verordeningen met algemene
bepalingen inzake heffingen.
Heffingsverordeningen behoeven de goedkeuring van de SER. Uiteraard
kunnen heffingen pas worden opgelegd als die goedkeuring is verleend.
Wordt de goedkeuring geweigerd, dan is het eerste lid niet van
toepassing. Er is dan immers geen sprake van een van kracht zijnde
verordening.
Het derde lid treft een voorziening ingeval een vastgestelde verordening
niet voor de opheffing van de bedrijfslichamen door de SER is goedgekeurd (artikel 126, zevend lid, Wbo). Hierbij wordt opgemerkt dat, indien
een verordening de goedkeuring van de Europese Commissie behoeft
(veelal het geval bij bestemmingsheffingen), de SER pas goedkeuring
verleent als de goedkeuring van de Commissie is verkregen. Gelet op de
duur van deze laatste goedkeuringsprocedure is het niet uitgesloten dat
de situatie zich voordoet dat een vastgestelde verordening nog niet is
goedgekeurd door de SER voordat de bedrijfslichamen worden
opgeheven. Het derde lid bepaalt dat die verordening dan na goedkeuring
van de SER alsnog kan worden uitgevoerd. Artikel LIII treft een overgangsvoorziening in verband met die goedkeuringsbevoegdheid van de SER.
Er wordt op gewezen dat lopende bezwaar- en beroepsprocedures tegen
besluiten van de bedrijfslichamen tot het opleggen van heffingen ook
door de Minister worden afgehandeld. Dit volgt uit artikel XLIX.
Indien tijdens de vereffening blijkt dat een bedrijfslichaam onvoldoende
vermogen heeft om zijn schulden te voldoen, kan de Minister een
naheffing opleggen (vierde lid). Het vijfde lid maakt het mogelijk hierbij
onderscheid te maken naar categorieën van ondernemingen. Indien
bijvoorbeeld de tekorten met name worden veroorzaakt door bepaalde
sectoren van ondernemingen die onder de werkingssfeer van het
bedrijfslichaam vielen en die tekorten ook aan het beleid voor die sector
kunnen worden toegeschreven, kan de heffing beperkt worden tot die
categorie.
De bevoegdheid tot het vaststellen van een naheffingsregeling is beperkt
tot de periode van de vereffening (zesde lid). In die periode moeten
eventuele tekorten worden aangevuld om de schulden te kunnen voldoen.
Artikel XLII
In de Wet op de bedrijfsorganisatie is geregeld dat de productschappen
heffingen en retributies kunnen invorderen bij dwangbevel. Artikel XLII,
eerste lid, regelt dat door de bedrijfslichamen uitgevaardigde dwangbevelen hun rechtskracht behouden na de opheffing van de bedrijfslichamen. De Minister hoeft dus geen nieuw dwangbevel uit te vaardigen.
Het tweede lid regelt dat de Minister de heffingsbedragen die nog aan de
bedrijfslichamen verschuldigd waren, waarvoor nog geen dwangbevel
was uitgevaardigd, kan invorderen bij dwangbevel. Het derde lid regelt
dat door de bedrijfslichamen verzonden aanmaningen na de opheffing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

30

worden beschouwd als door de Minister verzonden aanmaningen. Indien
reeds een aanmaning is verzonden door het bedrijfslichaam kan de
Minister derhalve overgaan tot invordering bij dwangbevel zonder een
nieuwe aanmaning te verzenden.
Ingevolge het tweede lid kunnen ook door de Minister opgelegde
heffingen en naheffingen bij dwangbevel worden ingevorderd.
Artikel XLIII
Op grond van titel VI, paragraaf 2, van de Wbo legt een bedrijfslichaam
per kalenderjaar rekening en verantwoording af over het gevoerde beheer.
Gelet op het feit dat op het moment van opheffing mogelijk nog geen
verantwoording is afgelegd over de periode onmiddellijk voorafgaand aan
de opheffing, voorziet dit artikel erin dat de Minister de rekening der
inkomsten en uitgaven over die laatste periode zal vaststellen. De
formulering van artikel XLIII sluit zoveel mogelijk aan bij de terminologie
van titel VI, paragraaf 2, van de Wbo.
De bedrijfslichamen zullen met het oog op de taak van de Minister op een
zo laat mogelijk tijdstip voor hun opheffing een conceptrekening opstellen
op basis waarvan de Minister een en ander kan vaststellen.
In het tweede en derde lid wordt, naar analogie van de Verordening
financiën bedrijfslichamen 2011 van de SER, voorzien in accountantscontrole van de ontwerprekening. Hierbij dient de accountant zoveel mogelijk
de voorschriften in die verordening over de rekening (in de verordening
aangeduid als jaarrekening) toe te passen. Dat moet uiteraard geschieden
met inachtneming van de concrete situatie. Zo kunnen bijvoorbeeld
voorschriften als in artikel 17 van de verordening, die voorschrijven dat de
jaarrekening in samenhang met de meerjarenraming en de begroting
inzicht moet geven aan het te voeren beleid, niet meer worden toegepast.
Het onderzoek moet worden verricht door een onafhankelijke accountant,
dat wil zeggen een accountant die niet ondergeschikt is aan de Minister.
Het moet bovendien een andere accountant zijn dan de interne accountant
van het bedrijfslichaam voor de opheffing.
De kosten van de werkzaamheden van de accountant komen ten laste van
het vermogen van het bedrijfslichaam (derde lid, tweede volzin).
De Minister stelt na kennisneming van de accountantsverklaring de
definitieve rekening der inkomsten en uitgaven vast (vierde lid).
In het vijfde en zesde lid wordt geregeld, overeenkomstig paragraaf 2 van
titel VI van de Wbo, dat de rekening ter inzage wordt gelegd en het
dagelijks bestuur wordt gedechargeerd.
Artikel XLIV
Op grond van deze bepaling wordt inzichtelijk wat de inhoud is van de
boedel van een bedrijfslichaam. Deze boedelbeschrijving is het
uitgangspunt voor de vereffening door de Minister.
Artikel XLV
Een van de belangrijkste doeleinden van een vereffening is het voldoen
van schuldeisers. In de regel zullen de schuldeisers van een bedrijfslichaam blijken uit de boekhouding van dat lichaam. Het is echter wenselijk
een volledig overzicht van alle vorderingen te hebben en eventueel nog
onbekende schuldeisers te achterhalen. Daarom wordt voorzien in een
algemene aankondiging van de vereffening in de Staatscourant. Het staat
de Minister vrij de aankondiging desgewenst ook op andere naar zijn
oordeel geschikte wijze bekend te maken. Hierbij kan met name worden
gedacht aan elektronische communicatiemiddelen van de overheid, zoals
het bedrijvenloket.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

31

De termijn van zes maanden is een termijn van orde. Vorderingen die niet
worden ingediend vervallen daardoor op zichzelf niet. Na beëindiging van
de vereffening kan de vordering echter niet meer worden geïnd. Er is niet
in voorzien dat in een dergelijk geval de vereffening kan worden
heropend. Immers, een eventueel batig saldo krijgt op grond van
artikel XLVII een bestemming ten nutte van het bij de desbetreffende
vereffening betrokken bedrijfsleven. Daarbij moet worden aangetekend
dat de vereffening pas kan worden beëindigd als de uitkomsten van
procedures die wellicht kunnen leiden tot vorderingen bekend zijn, en
daarmee ook de geldigheid van de eerder ingediende voorlopige
vorderingen. Daarnaast is voorzien in een tweetal bekendmakingen,
namelijk bij de aanvang van de vereffening (artikel XLV) en voor afsluiting
van de vereffening (artikel XLVI, vierde lid). Ten slotte wordt in
artikel XLVI, tweede lid, bepaald dat de vereffening niet eerder wordt
beëindigd dan twee jaar na de inwerkingtreding van artikel II,
onderdeel D, van deze wet. Daarmee wordt gerechtvaardigd dat, indien
een schuldeiser ondanks diverse aankondigingen in het kader van de
vereffening en het feit dat de vereffening niet korter duurt dan twee jaar,
zijn (potentiële) vordering niet kenbaar heeft gemaakt, hij zijn vordering
niet meer kan innen.
Artikel XLVI
Het eerste lid bepaalt dat de Minister de vereffening beëindigt als hem
geen vorderingen of mogelijke toekomstige vorderingen op het vermogen
van het desbetreffende bedrijfslichaam meer bekend zijn. Dat kan niet
eerder dan twee jaar na de opheffing van de bedrijfslichamen (tweede lid).
Deze termijn wordt gesteld opdat ook degenen die na de opheffing van
het desbetreffende bedrijfslichaam menen alsnog een vordering op dat
lichaam te hebben, voldoende gelegenheid te geven om hun (potentiële)
vordering bij voorbeeld als gevolg van mogelijke uitkomsten van een
rechterlijke procedure, kenbaar te maken.
Op grond van het vierde lid dient de Minister de wijze waarop het
vermogen van een bedrijfslichaam is vereffend, inzichtelijk te maken. Het
geeft ook een eventuele schuldeiser die van oordeel is dat hij nog een
(potentiële) vordering heeft en de vereffening dus niet kan worden
beëindigd, de gelegenheid zich alsnog te melden. Gegronde bezwaren
leiden tot voortzetting van de vereffening. Een eventuele nieuwe rekening
en verantwoording wordt wederom ter inzage gelegd. Bezwaren
daartegen kunnen alleen betrekking hebben op nieuwe elementen ten
opzichte van de eerder ter inzage gelegde versie.
Artikel XLVII
Dit artikel geeft de Minister de bevoegdheid de bestemming van een batig
saldo te bepalen. Die bestemming moet ten nutte komen van het
bedrijfsleven dat bij het bedrijfslichaam in kwestie was betrokken. Het is
denkbaar dat de bedrijfslichamen nog voor hun opheffing suggesties
doen voor de bestemming van een batig saldo. De Minister zal daar
uiteraard acht op slaan. Een vereffening kan evenwel een aantal jaren
duren. Het is goed mogelijk dat zich dan allerlei ontwikkelingen hebben
voorgedaan die van invloed zijn op de aanbevelingen van het desbetreffende bedrijfslichaam. De Minister zal dan overleggen met vertegenwoordigers van de betrokken ondernemingen over een andere bestemming. De
bestemming van de desbetreffende publieke middelen zal een algemeen
karakter hebben. Individuele bestemmingen zijn alleen al vanwege het
staatssteunaspect niet goed denkbaar. Als mogelijke bestemming kan
gedacht worden aan bij voorbeeld onderzoek of een subsidieregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

32

Hoofdstuk 5. Overgangsrecht
Artikel XLVIII
Met de opheffing van de bedrijfslichamen komt ook een einde aan het
tuchtrecht dat van toepassing was voor overtredingen van voorschriften
van de bedrijfslichamen. Dit artikel regelt dat overtredingen waarvoor een
berechtingsrapport is opgemaakt vóór de inwerkingtreding van artikel II,
onderdeel D, van dit wetsvoorstel, nog wel tuchtrechtelijk kunnen worden
afgehandeld. Dit kan gaan om zaken die reeds door de bedrijfslichamen
aanhangig zijn gemaakt bij het tuchtgerecht, maar ook om zaken die nog
niet aanhangig zijn maar waarvoor de toezichthouder na constatering van
de overtreding al wel een berechtingsrapport heeft opgemaakt. Die laatste
categorie zaken kan door de Minister aanhangig worden gemaakt.
Geregeld wordt dat de tuchtgerechten in functie blijven voor de afhandeling van, en voor de duur van, dergelijke lopende zaken. Ook wordt
geregeld dat op de tuchtgerechten en op de behandeling van dergelijke
zaken de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 van toepassing
blijft zoals die luidt onmiddellijk voorafgaand aan de inwerkingtreding van
artikel X van het onderhavige wetsvoorstel. De Minister kan vanaf het
moment van inwerkingtreding van artikel II, onderdeel D, van dit
wetsvoorstel de bevoegdheden uitoefenen en de handelingen verrichten
waarvoor de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 functionarissen of organen van de productschappen aanwijst. Dit geldt zowel voor
zaken die reeds door de bedrijfslichamen aanhangig waren gemaakt als
voor zaken die door de Minister aanhangig worden gemaakt. Dit doet niet
af aan de geldigheid van de eerder door de bedrijfslichamen verrichtte
handelingen in lopende procedures en van door de bedrijfslichamen
genomen benoemingsbesluiten. Ook voor het hoger beroep bij het
College van Beroep voor het bedrijfsleven tegen uitspraken van de
tuchtgerechten blijft de Wet tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie 2004 van
toepassing zoals die luidt voorafgaand aan de intrekking ervan.
Op het moment dat alle oude zaken zijn afgehandeld verliest het desbetreffende tuchtgerecht zijn functie.
Artikel XLIX
Artikel XLIX regelt dat de Minister in de plaats treedt van de bedrijfslichamen in wettelijke procedures en rechtsgedingen. Dit artikel ziet op
bijvoorbeeld bezwaar- en beroepsprocedures, hoger beroepsprocedure,
civiele procedures en klachtenprocedures. Hoewel niet alle taken van de
bedrijfslichamen worden overgenomen door de Minister, is het met het
oog op effectieve rechtsbescherming gewenst dat de Minister, als
vereffenaar van de bedrijfslichamen, alle lopende procedures zorgvuldig
kan afhandelen. Dit laat overigens het vereiste van procesbelang onverlet.
Ingevolge het eerste lid kan bijvoorbeeld op reeds bij de bedrijfslichamen
ingediende bezwaren na de inwerkingtreding van artikel II, onderdeel D,
van dit wetsvoorstel worden besloten door de Minister.
Het tweede lid regelt dat de Minister tevens in de plaats treedt van de
bedrijfslichamen in wettelijke procedures en rechtsgedingen die
aanvangen na het moment van opheffing van de bedrijfslichamen. Dit kan
bijvoorbeeld het geval zijn bij besluiten die de bedrijfslichamen voor hun
opheffing hebben genomen en waarvan de bezwaartermijn nog niet is
verstreken op het moment van opheffing van de bedrijfslichamen. Na de
opheffing kan dan een bezwaarschrift worden ingediend bij de Minister.
Ook beroepschriften betreffende besluiten van de bedrijfslichamen, die
worden ingediend na de opheffing van de bedrijfslichamen, worden
ingediend tegen de Minister. De Minister voert dan de beroepsprocedure
en is ook degene die een nieuw besluit kan nemen na terugverwijzing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

33

door de bestuursrechter. Wanneer een dergelijk nieuw besluit een heffing
betreft, neemt de Minister dat besluit volgens de heffingsverordening
aangaande het jaar waarop de heffing betrekking heeft, welke verordening
ingevolge artikel XLI van kracht blijft.
Ook kan de Minister optreden in procedures betreffende bezwaar- en
beroepschriften die door de bedrijfslichamen zijn ingediend of voor het
indienen waarvan de termijn op het moment van opheffing nog niet is
verstreken. In dat laatste geval kan de Minister dus bezwaar en beroep
instellen indien de bedrijfslichamen dat zouden hebben gekund.
De Minister treedt ook in de plaats van de bedrijfslichamen indien voor
het tijdstip van opheffing aan de Nationale ombudsman is verzocht een
onderzoek te doen, dan wel de Nationale ombudsman een onderzoek
heeft ingesteld, naar een gedraging die kan worden toegerekend aan een
bedrijfslichaam.
Artikel L
Artikel L geeft de Minister de bevoegdheid de beschikking tot subsidievaststelling te geven in gevallen waarin door de bedrijfslichamen
voorafgaand aan hun opheffing een beschikking tot subsidieverlening is
gegeven, maar nog geen beschikking tot subsidievaststelling. Ingevolge
artikel XXXVII komen de kosten van de subsidies ten laste van het
vermogen van het desbetreffende bedrijfslichaam.
Artikel LI
Artikel XLIX regelt dat de Minister in bezwaarprocedures in de plaats
treedt van de bedrijfslichamen. Uiteraard is het streven daarbij om tijdig
te beslissen. Het kan echter voorkomen dat op het moment van opheffing
van de bedrijfslichamen reeds sprake is van een overschrijding van de
beslistermijn door de bedrijfslichamen. Indien de Minister daarvoor na de
opheffing in gebreke wordt gesteld kan de situatie zich voordoen dat de
Minister niet kan voorkomen dat hij een dwangsom verbeurt. Om te
voorkomen dat die dwangsom ten laste komen van de rijksbegroting,
regelt artikel LI dat, indien het verbeuren van de dwangsom aan het
bedrijfslichaam te wijten is, de dwangsom ten laste komt van het
vermogen van het desbetreffende bedrijfslichaam. Dit betreft dus gevallen
waarin de Minister in redelijkheid niet kan voorkomen dat hij een
dwangsom verbeurt.
Artikel LII
Het Landbouwschap is op grond van het Besluit opheffing Landbouwschap met ingang van 1 juli 2001 opgeheven. De SER is op grond van
artikel 4 van dat besluit belast met de vereffening van het Landbouwschap. Die vereffening heeft met name als gevolg van een procedure
inzake door het Landbouwschap opgelegde heffingen, waarbij rechtsvragen aan de Hoge Raad zijn voorgelegd, lange tijd gevergd. De
komende tijd wordt vermoedelijk duidelijk of een andere nog lopende
procedure definitief kan worden afgerond. Een en ander betekent dat het
in ieder geval op dit moment nog niet duidelijk is wanneer de vereffening
van het Landbouwschap kan zijn afgerond, en dat evenmin met zekerheid
valt te stellen dat die afronding zal plaatsvinden voor de inwerkingtreding
van deze wet. Daarom is voorzien in een overgangsbepaling.
Die overgangsbepaling voorziet in het voortbestaan van het Besluit
opheffing Landbouwschap zoals dat luidt op het tijdstip van inwerkingtreding van artikel II, onderdeel D (vervallen van hoofdstuk 2 van de Wet
op de bedrijfsorganisatie). Veel van de taken die in het besluit aan de SER
en een aantal bedrijfslichamen worden opgedragen, zijn inmiddels
afgerond. De desbetreffende bepalingen hebben dan ook geen betekenis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

34

meer, maar het is ook niet bezwaarlijk dat deze voorlopig nog blijven
bestaan. Op grond van artikel 11, tweede lid, van het besluit jo. de bijlage
bij het besluit komt het geld dat uiteindelijk resteert na vereffening van het
Landbouwschap ten goede van een aantal bedrijfslichamen. Indien dat
geld voor de opheffing van de bedrijfslichamen wordt uitgekeerd, vormt
het een onderdeel van het vermogen van de desbetreffende lichamen dat
op grond van de bepalingen over vereffening overgaat naar de staat en
door de Minister wordt vereffend. Als dat niet het geval is, vormen de
rechten die de vijf betrokken bedrijfslichamen hadden op grond van het
Besluit opheffing Landbouwschap, (toekomstige) vorderingen ten gunste
van het vermogen van het desbetreffende opgeheven bedrijfslichaam. De
Minister betrekt die vorderingen dan bij de vereffening van het vermogen
van die lichamen. In beide gevallen geldt uiteraard artikel XLVII van het
wetsvoorstel, dat bepaalt dat een positief saldo van een bedrijfslichaam
een bestemming krijgt die ten nutte komt van het deel van het bedrijfsleven dat betrokken was bij het desbetreffende bedrijfslichaam. Hierbij zal
voor de gelden die afkomstig zijn van het vermogen van het voormalige
Landbouwschap, acht worden geslagen op de sectoren waaruit dat geld
afkomstig was.
De vereffening van het Landbouwschap zal door de SER worden
afgerond. Er is geen reden deze lopende vereffening na de inwerkingtreding van de wet door de Minister te laten afwikkelen. De SER heeft de
kennis en het inzicht om een en ander adequaat af te handelen overeenkomstig de bepalingen van het besluit.
Artikel 9 van het Besluit opheffing Landbouwschap bevat voorschriften
over de verslaglegging na het einde van de vereffening. Zodra die
verslaglegging is afgerond en de goedkeuring van de Minister van
Economische Zaken heeft verkregen, kan het Besluit opheffing Landbouwschap alsnog vervallen. Dat vloeit uit het voorgestelde artikel LII voort.
Artikel LIII
Artikel XLI regelt dat de door bedrijfslichamen vastgestelde verordeningen met betrekking tot het vaststellen en opleggen van heffingen, van
kracht blijven na het tijdstip van opheffing van die bedrijfslichamen.
Omdat de artikelen 133 en 134 Wbo door dit wetsvoorstel worden
ingetrokken, treft artikel LIII een overgangsvoorziening. Daarmee wordt
gezorgd dat de bestaande mogelijkheid om verordeningen bij koninklijk
besluit te vernietigen, blijft bestaan voor de verordeningen die van kracht
blijven. Het derde lid van artikel XLI regelt dat verordeningen met
betrekking tot het vaststellen en opleggen van heffingen die door de SER
worden goedgekeurd na het tijdstip van opheffing van de bedrijfslichamen, alsnog kunnen worden uitgevoerd tijdens de vereffening.
Dientengevolge moet ook de goedkeuringsbevoegdheid van de SER voor
dergelijke verordeningen blijven bestaan. Daarom wordt geregeld dat de
artikelen 126, zevende lid, en 128 Wbo blijven gelden voor die verordeningen.
Artikel LIV
Met het opheffen van het Bosschap vervalt de benoemende organisatie
voor de geborgde zetels van waterschapsbestuurders die bos- en
natuurterreineigenaren vertegenwoordigen. Het IPO heeft aangegeven dat
de provincies met het oog op de eerstvolgende waterschapsverkiezingen
de Vereniging van bos- en natuurterreineigenaren willen aanwijzen als de
benoemende organisatie voor de geborgde zetels van de bos- en
natuurterreineigenaren in het waterschapsbestuur. De Vereniging van bosen natuurterreineigenaren heeft vijf leden die samen 70% van het
bosareaal en 90% van het natuurareaal in Nederland representeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

35

Daar de eerstvolgende waterschapsverkiezingen reeds in november 2014
dan wel maart 2015 (bij het inwerkingtreden van de Wet aanpassing
waterschapsverkiezingen) worden gehouden is er op korte termijn
behoefte aan duidelijkheid over de benoemende organisatie voor de
geborgde zetels van de bos- en natuurterreineigenaren in het waterschapsbestuur. De noodzakelijke aanpassing van de reglementen van de
waterschappen vergt namelijk meer tijd. Daarom wordt voorgesteld dat
de Minister van Infrastructuur en Milieu tijdelijk de aanwijzing van de
benoemende organisatie op zich zal nemen. Om deze reden is artikel LIV
bij wijze van overgangsrecht opgenomen.
Op langere termijn zullen de provincies bij reglement de benoemende
organisatie voor de bos- en natuurterreineigenaren dienen aan te wijzen
zoals dat ook geldt voor de aanwijzing van organisaties die vertegenwoordigers van de eigenaren van ongebouwd onroerend goed in de waterschapsbesturen benoemen.
Hoofdstuk 6. Samenloop- en slotbepalingen
Artikel LV
Artikel LV bevat een voorziening voor de archiefbescheiden van de
bedrijfslichamen. Deze voorziening heeft betrekking op zaken met
betrekking tot taken die overgaan op de Minister van Economische Zaken
en op archieven van taken en werkzaamheden die bij de opheffing van de
bedrijfslichamen of reeds eerder worden of zijn beëindigd.
Archiefbescheiden met betrekking tot taken die voortaan door de Minister
worden verricht, worden overgedragen aan het Ministerie van Economische Zaken. Ook archiefbescheiden met betrekking tot taken die zijn
beëindigd worden, voor zover zij niet op basis van een geldige selectielijst
zijn vernietigd, overgedragen aan de Minister. Het gaat daarbij om
archiefbescheiden die tijdelijk bewaard moeten blijven, omdat zij op basis
van een geldige selectielijst zijn aangewezen als te vernietigen, maar
waarvan de vernietigingstermijn nog niet is verstreken. Indien die
bescheiden op basis van een geldige selectielijst voor blijvende bewaring
in aanmerking komen worden ze overgedragen aan een archiefbewaarplaats. Dit laatste zal voor de inwerkingtreding van artikel II, onderdeel D,
van dit wetsvoorstel nog door de bedrijfslichamen zelf ter hand worden
genomen. Ook voor de overdracht van archiefbescheiden aan de Minister
zullen van de kant van de bedrijfslichamen, in overleg met het departement, de nodige voorbereidende werkzaamheden worden verricht. Dat
is nodig omdat op het tijdstip van inwerkingtreding van de bepalingen die
voorzien in de overdracht van taken, de Minister over de nodige
documenten moet beschikken om die taken naar behoren te kunnen
uitvoeren. Tot die taken behoort ook het voortzetten van bezwaar- en
beroepsprocedures (zie artikel XLIX van dit wetsvoorstel).
Een aantal taken en werkzaamheden dat voorheen door de bedrijfslichamen werd verricht, wordt door de bedrijfslichamen overgedragen aan
privaatrechtelijke organisaties. Voor de behandeling van archiefbescheiden die daarmee verband houden, treffen de bedrijfslichamen zelf,
als zorgdrager voor die bescheiden op grond van de Archiefwet 1995,
voorzieningen. Wanneer in dat kader archiefbescheiden beschikbaar zijn
gesteld aan privaatrechtelijke organisaties, wordt de Minister na de
opheffing van de bedrijfslichamen zorgdrager voor die archiefbescheiden,
ingevolge het derde lid van artikel LV. Na afloop van de terbeschikkingstelling zullen de archiefbescheiden dan ook teruggaan naar de Minister.
Er is geen speciale voorziening getroffen voor de archieven van het
opgeheven Landbouwschap, die op grond van artikel 13 van het Besluit
opheffing Landbouwschap door de SER worden beheerd. De taken met
betrekking tot de vereffening van het Landbouwschap worden door de
SER afgewikkeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

36

Artikel LVI en LVII
De artikelen LVI en LVII regelen de samenloop tussen het onderhavige
wetsvoorstel en het wetsvoorstel natuurbescherming.
Artikel LVIII
Artikel LVIII betreft een samenloopbepaling tussen het wetsvoorstel Wet
aanpassing waterschapsverkiezingen (TK 2013–2014, nr. 33 719, 2) en het
onderhavige wetsvoorstel vanwege de wijziging van artikel 14 van de
Waterschapswet.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 910, nr. 3

37