Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1675
Vragen van het lid Kerseboom (FvD) aan de Minister van Buitenlandse Zaken
over landonteigening zonder compensatie in Zuid-Afrika (ingezonden
18 januari 2022).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 14 februari
2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «How President Ramaphosa and ANC leaders
misled SA about the party’s cadre deployment committee»1 in deDaily
Maverickvan 15 januari 2022 en het artikel «Comrade Judges»2 op Politics
Webvan 10 januari?3
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u bekend met de werkzaamheden van de Zondo Commission en het
onderzoek dat het verricht naarstate capturein Zuid-Afrika?
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Bent u bekend met het gebruik door het African National Congress (ANC)
vancadre deployment?
Antwoord 3
Ja.

1

Rebecca Davis, «How President Ramaphosa and ANC leaders misled SA about the party’s
cadre deployment committee», Daily Maverick, 15 januari 2022, https://
www.dailymaverick.co.za/article/2022-01-15-how-president-ramaphosa-and-anc-leaders-misledsouth-africa-about-the-partys-cadre-deployment-committee/
2
Helen Zille, «Comrade Judges», Politics Web, 10 januari 2022, https://www.politicsweb.co.za/
opinion/comrade-judges
3
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1255

ah-tk-20212022-1675
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 4
Bent u bekend met het eerste tussenrapport van de Zondo Commission,
waaruit blijkt dat de Judicial Service Commission (JSC) en de Electoral
Commission (EC) in feitecaptured institutions zijn (oftewel: captured door het
ANC)?
Antwoord 4
Ja. Ik heb kennis genomen van het eerste deelrapport van de Zondo
Commissie waar u naar verwijst maar ik deel uw stelling niet dat daaruit blijkt
dat de Judicial Service Commission (JSC) en de Independent Electoral
Commission (IEC) captured institutions zijn. Zowel het eerste als het
recentelijk gepubliceerde tweede deelrapport trekt geen conclusies over het
functioneren van de JSC of de IEC.
Vraag 5
Bent u ervan op de hoogte dat uit dit rapport blijkt datstate capture ook
doorgang vindt onder president Cyril Ramaphosa en niet beperkt is tot het
presidentschap van Jacob Zuma?
Antwoord 5
Cyril Ramaphosa heeft in februari 2018 het presidentschap van Jacob Zuma
overgenomen. Het eerste en recentelijk gepubliceerde tweede deelrapport
van de Zondo Commissie beschrijft gevallen van (mogelijke) corruptie en
andere strafbare feiten gepleegd bij een aantal staatsondernemingen en
overheidsentiteiten, m.n. door CEO’s, andere hooggeplaatste individuen en/of
leden van de bestuursraden. De meeste (mogelijk) strafbare feiten die in het
rapport benoemd worden zijn gepleegd vóór het aantreden van President
Ramaphosa, maar het rapport bevat ook een aantal gevallen die mogelijk zijn
gepleegd na zijn aantreden. De Zondo Commisse houdt in dit eerste rapport
President Ramaphosa niet verantwoordelijk voor state capture en doet ook
geen aanbevelingen richting het Zuid-Afrikaanse Openbaar Ministerie om
verder onderzoek te doen naar zijn rol. President Ramaphosa heeft sinds zijn
aantreden het aanpakken van grootschalige corruptie binnen de overheid tot
speerpunt van zijn regering gemaakt en er zijn stappen genomen om het
functioneren van de overheid te verbeteren.
Vraag 6
Nu het eerste tussenrapport van de Zondo Commission heeft onthuld dat het
centralised deployment committee van het ANC in feite heeft bepaald welke
rechters moesten worden benoemd en dat deze instructies duidelijk zijn
doorgegeven aan deployees van het ANC binnen de Judicial Service
Commission (JSC), staat u nog steeds achter uw antwoorden op Kamervragen van FVD over de situatie in Zuid-Afrika4 waarin u zegt dat Zuid-Afrika
onafhankelijke rechterlijke instanties heeft en uw antwoorden op Kamervragen van FVD over landonteigening zonder compensatie5 waarin u zegt dat
Zuid-Afrika een sterk en onafhankelijk rechtssysteem kent? Zo ja, betekent dat
dat u de bevindingen van de Zondo Commission niet accepteert?
Antwoord 6
In het tussenrapport waar naar u refereert, worden naar mijn lezing geen
referenties gemaakt naar, noch conclusies getrokken over, benoemingen van
rechters in Zuid-Afrika.
Uit de publiekelijk gemaakte notulen van ANC deployment committee
ontmoetingen tussen 2018–2020 komt naar voren dat er in één geval, in
maart 2019, door de ANC deployment committeegesproken is over rechterlijke benoemingen. Uit de notulen blijkt dat de commissie aanbevelingen doet
m.b.t. kandidaten voor vacatures binnen de rechtelijke macht die wat betreft
het ANC deployment committeede voorkeur genieten. Daarbij zie ik geen
aanleiding om te concluderen dat rechters die de voorkeur genieten van het
ANC deployment committee, indien daadwerkelijk benoemd, niet onafhankelijk zouden opereren.

4
5

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 3828
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1255

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Ik zie geen reden om het standpunt van de Nederlandse regering aangaande
het Zuid-Afrikaanse rechtssysteem te wijzigen.
Vraag 7
Nu is onthuld dat de rechterlijke macht in Zuid-Afrika niet onafhankelijk is en,
in feite, een verlengstuk is van het ANC, vindt u nog steeds dat landonteigening zonder compensatie in Zuid-Afrika doorgang kan vinden? Heeft u er nog
steeds vertrouwen in dat alle juridische procedures eerlijk zullen verlopen?
Antwoord 7
Zoals ik in eerdere antwoorden6 op Kamervragen heb gesteld, is landhervorming een nationale verantwoordelijkheid, zo ook nationale wetgeving die
deze hervorming vormgeeft, waaronder de voorwaarden voor onteigening. In
Zuid-Afrika is al jaren een democratisch en parlementair proces gaande
waarin wetgeving die van invloed is op landonteigening, wordt behandeld.
Het betreft momenteel de aanpassing van de bestaande onteigeningswet
(Expropriation Act) die uit 1975 dateert. Dit wetsvoorstel dient de randvoorwaarden en procedures rondom onteigening te verduidelijken. Via openbare
consultaties hebben alle belanghebbenden de kans gekregen hun mening
kenbaar te maken. Het is aan het Zuid-Afrikaanse parlement om hierover te
stemmen. Indien aangenomen, zal deze wetgeving, in het geval er rechtszaken over onteigening volgen, de basis zijn voor toetsing door het ZuidAfrikaanse rechtssysteem. Dit rechtssysteem bevat diverse checks and
balances.
De regering heeft geen reden om aan te nemen dat de Zuid-Afrikaanse
autoriteiten gedurende dit proces voorbij zullen gaan aan hun internationale
verplichtingen. Zoals eerder in antwoorden7 op Kamervragen over dit
onderwerp is gesteld, is Nederland geen voorstander van onteigening zonder
redelijke of evenredige compensatie.
Vraag 8 en 9
Bent u bereid om u harder uit te spreken tegen landonteigening zonder
compensatie tegen vertegenwoordigers van de Zuid-Afrikaanse overheid, nu
blijkt dat ook de rechterlijke macht in Zuid-Afrika onderhevig is aan corruptie?
Betekenen de onthullingen uit dit eerste tussenrapport, met het finale rapport
verwacht eind februari 2022, een herziening van het Nederlands beleid
omtrent landonteigening zonder compensatie in Zuid-Afrika? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 8 en 9
Zoals ik hierboven aangeef, deel ik de conclusies die u op basis van het
eerste rapport van de Zondo Commissie trekt niet. Ik zie daarom geen
aanleiding voor een herziening van het Nederlandse beleid inzake landonteigening zonder compensatie in Zuid-Afrika zoals beschreven in mijn antwoord
op vraag 7.

6
7

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1255
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1255

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3