Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 168

Wijziging van de Wet toelating zorginstellingen
en enkele andere wetten om het mogelijk te
maken dat aanbieders van
medisch-specialistische zorg, mits zij aan een
aantal voorwaarden voldoen, winst uitkeren
(voorwaarden voor winstuitkering aanbieders
medisch-specialistische zorg)

Nr. 29

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 maart 2016
In deze brief informeer ik u over mijn voornemen om het wetsvoorstel
Vergroten Investeringsmogelijkheden in de medisch-specialistische zorg
met een novelle te wijzigen. De aanleiding hiervoor ligt enerzijds in de
advisering van de Raad van State over het overheidstoezicht op vastgoedtransacties, en anderzijds mijn voornemen om nader onderzoek te doen
naar de mogelijkheden om de gelijkgerichtheid in zorginstellingen in de
medisch specialistische zorg verder te bevorderen, zoals beoogd bij de
invoering van integrale bekostiging.
Toezicht op vastgoedtransacties
Op 1 juli 2014 heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel Vergroten
Investeringsmogelijkheden in de medisch-specialistische zorg aangenomen. Bij de stemming is onder meer het amendement Bruins Slot
(Kamerstuk 33 168, nr. 28) aangenomen. Dit amendement regelt dat artikel
18 van de Wet toelating zorginstellingen (WTZi) in gewijzigde vorm in
stand blijft en dat de uitvoering ervan bij de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) wordt ondergebracht. Artikel 18 van de Wtzi regelt het toezicht op
transacties met onroerend goed door zorginstellingen. Tijdens de
schriftelijke en plenaire behandeling in de Eerste Kamer bleek dit
amendement veel vragen op te roepen, waarbij werd gewezen op het
ontbreken van voorlichting van de Raad van State. Naar aanleiding
daarvan heb ik de Eerste Kamer verzocht de behandeling van het
wetsvoorstel op te schorten teneinde de Raad van State om voorlichting
te kunnen vragen over de voorgestelde wijziging van artikel 18 WTZi. Op
15 januari 2015 heb ik de Raad van State op grond van artikel 21a, eerste

kst-33168-29
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 168, nr. 29

1

lid, van de Wet op de Raad van State om voorlichting verzocht. Dit verzoek
treft u aan in de bijlage1.
Op 2 maart 2015 heeft de afdeling Advisering van de Raad van State mij
haar reactie gestuurd2. De voorlichting van de Raad is dermate kritisch dat
het wetsvoorstel wat betreft de wijziging van artikel 18 WTZi naar mijn
mening niet ongewijzigd voortgezet kan worden. De kritiek van de Raad
van State luidt dat het voorgestelde artikel 18 WTZI onvoldoende
rechtszekerheid biedt met betrekking tot doel en toepassing. De maatregel
is bovendien potentieel zeer verstrekkend, zodat de proportionaliteit in het
geding is. Omdat zorginstellingen in het huidige stelsel zelf de risico’s
lopen ten aanzien van onroerende zaken, ziet de Raad van State niet in
waarom specifiek voor de zorg extern toezicht op transacties met
betrekking tot onroerende zaken, gerechtvaardigd en noodzakelijk is.
Beperking van de vrijheid tot het sluiten van overeenkomsten ten aanzien
van die zaken behoeft een bijzondere motivering. De voorgestelde
bepaling staat volgens de Raad op gespannen voet met de Europeesrechtelijke vrijheden van kapitaal en van vestiging en ontbeert de ingevolge
het EVRM verlangde waarborgen voor de regulering van het gebruik van
eigendom. Ten slotte merkt de Raad op dat door de afschaffing van het
bouwregime de grond aan het huidige artikel 18 WTZi is ontvallen en wijst
de Raad op haar eerdere kritische adviezen over voorstellen voor een
alternatieve wettelijke regeling.
De zienswijze van de Raad van State is in lijn met de kritiek van een aantal
partijen in de Eerste Kamer. Deze kritiek is ook naar voren gebracht door
brancheorganisaties GGZ Nederland, VGN, Actiz, NVZ en Revalidatie
Nederland. Zij merkten allen op dat de terugkeer – ten opzichte van het
oorspronkelijke wetsvoorstel – van de overheidsbemoeienis met
vastgoedtransacties principieel in strijd is met de ingezette beweging om
zorgaanbieders zelf verantwoordelijk te maken voor kapitaallasten. Zij
betwijfelden of het maatschappelijk nut dat hiermee gediend wordt in
proportie staat tot de te verwachten (administratieve) lasten. In het
bijzonder werd ook bezwaarlijk geacht dat het amendement Bruins Slot
een uitbreiding van het toezicht ten opzichte van het bestaande regime
betreft: ook koop- en huurtransacties met onroerend goed zouden onder
het toezicht vallen, waar dit tot op heden niet het geval is.
De voorlichting van de Raad van State zend ik u hierbij toe. Gelet op de
herhaalde bezwaren van de Raad van State over de poging vermogensbehoud in de zorg te borgen en de kritische inbreng van de leden van de
Eerste Kamer, heb ik na ampele overweging besloten artikel 18 WTZi
alsnog te schrappen. De overwegingen van de Raad van State komen
overeen met het oorspronkelijke ingediende wetsvoorstel dat ook al
uitging van het schrappen van dit artikel. Het is ook in lijn met het principe
dat zorginstellingen zelfstandige risicodragende private organisaties zijn
die zelf verantwoordelijk zijn voor bedrijfsmatige keuzes die worden
gemaakt. Dat vraagt in de eerste plaats om verantwoorde en deskundige
bestuurders en kritische en onafhankelijke interne toezichthouders die hun
handelen in dienst stellen van het leveren van verantwoorden zorg. Met
de in 2015 aan uw Kamer gepresenteerde agenda goed bestuur in de zorg
ben ik samen met de brancheorganisaties en beroepsverenigingen bezig
om binnen zorginstellingen betere checks en balances te organiseren. In
de voortgangsrapportage goed bestuur ga ik nader in op stand van zaken
van de diverse trajecten.
Ik zie deze maatregelen ook als het versterken van de borging van
publieke belangen in de zorg.
1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 168, nr. 29

2

Daarnaast zie ik voor verantwoorde vervreemding van vastgoed ook een
belangrijke rol weggelegd voor financiers van zorginstellingen. Dit komt
onder meer tot uiting in de clausule die banken veelal hebben opgenomen
bij de hypotheekverstrekking die bepaalt dat zij goedkeuring dienen te
verlenen aan de verkoop. Daarnaast is in het geval van geborgde leningen
goedkeuring van het Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ) nodig.
Voor zover er al aanleiding zou zijn om deze generieke waarborgen aan te
vullen met wettelijke voorschriften voor extern toezicht op transacties met
betrekking tot onroerende zaken, is nu meermalen gebleken dat dit op
fundamentele bezwaren stuit. Ten principale komen de bezwaren erop
neer dat dergelijke voorschriften niet meer passen bij de eigen verantwoordelijkheid die zorginstellingen in het huidige zorgstelsel voor hun
vastgoed hebben.
Bevorderen gelijkgerichtheid bestuur ziekenhuizen
Per 1 januari 2015 is in de medisch specialistische zorg integrale bekostiging ingevoerd. Eén van de doelen die ik daarmee wilde bereiken was
het bevorderen van gelijkgerichtheid binnen ziekenhuizen. De achterliggende reden is dat besturen van ziekenhuizen hun eindverantwoordelijkheid voor de kwaliteit en doelmatigheid van de zorg ook kunnen
waarmaken.
Naast het bestaande loondienstmodel hebben de ziekenhuizen en
medisch specialisten in de aanloop naar invoering van integrale bekostiging twee nieuwe besturings modellen ontwikkeld: het samenwerkingsmodel en het participatiemodel.
Veruit de meeste ziekenhuizen hebben het samenwerkingsmodel
ingevoerd. Zoals blijkt uit het rapport van TIAS School for Business dat u
onlangs heeft ontvangen, kent dit model risico’s voor het borgen van
gelijkgerichtheid en bestuurbaarheid van het ziekenhuis, bijvoorbeeld
waar het gaat om het (rechtstreeks) aanspreken van individuele specialisten door het bestuur.
Met het Wetsvoorstel vergroten van de investeringsmogelijkheden wordt
aan een belangrijke randvoorwaarde voor het participatiemodel voldaan.
Om daarnaast de risico’s te onder vangen die in zijn huidige vorm kleven
aan het samenwerkingsmodel, ga ik onderzoeken in hoeverre aanvullende
stimulansen denkbaar zijn om gelijkgerichtheid binnen het ziekenhuis te
bevorderen.
Vervolgstappen
De komende periode gebruik ik voor nadere studie naar de mogelijkheden
van aanvullende stimulansen gericht op het vergroten van voornoemde
gelijkgerichtheid. In de door mij toegezegde stand van zakenbrief integrale
bekostiging, die ik dit voorjaar aan uw Kamer zal sturen, ga ik hier nader
op in, en zal ik tevens schetsen welke andere mogelijkheden ik zie om de
doorontwikkeling naar het participatiemodel te ondersteunen. Wanneer de
studie naar de mogelijkheden van aanvullende stimulansen is afgerond,
zal ik bij de Tweede Kamer een novelle indienen om het wetsvoorstel
Vergroten investeringsmogelijkheden medisch specialistische zorg te
wijzigen op het onderdeel vastgoedtransacties, en, indien de nadere
studie daartoe aanleiding geeft, op het gebied van het bevorderen van
gelijkgerichtheid.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 168, nr. 29

3