Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-08

Milieuraad

Nr. 847

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT EN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 januari 2022
Met deze brief informeren wij u, mede namens de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en de Minister voor Natuur en Stikstof, over de
Milieuraad die op 20 december 2021 in Brussel plaatsvond. Het voortgangsverslag over de Batterijenverordening werd gepresenteerd, er werd
een tweede beleidsdebat gevoerd over een aantal voorstellen uit het
«Fit-for-55»-pakket en er heeft een eerste gedachtewisseling over de
EU-bodemstrategie plaatsgevonden. Daarnaast stond er een aantal
punten onder «diversen» op de agenda die door de Commissie en
verschillende lidstaten zijn ingebracht. Tot slot lichtte het inkomend Frans
Voorzitterschap hun werkprogramma toe.
Middels deze brief komen wij de toezegging na die tijdens het commissiedebat Milieuraad op 8 december (Kamerstuk 21 501-08, nr. 844) is gedaan
om toelichting te geven op de aankoop van circulaire zonnepanelen.
Tevens bieden wij u, mede namens de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat, de kwartaalrapportage aan met de stand van zaken van de
lopende onderhandelingen in de EU1.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

1

kst-21501-08-847
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 847

1

I. Verslag Milieuraad
Batterijenverordening
Het voorstel voor een Batterijenverordening2 kwam voor de derde keer
aan de orde in de Raad, na eerdere agendering tijdens de Milieuraad van
18 maart en van 20 juni jl. Dit gebeurde op basis van een voortgangsverslag van het voorzitterschap over de behandeling van het voorstel door
de lidstaten.
De Commissie verwelkomde een aantal elementen uit het voortgangsverslag, waaronder het verzoek van lidstaten om een vijfde categorie voor
batterijen voor lichte voertuigen op te nemen in de verordening. Met het
oog op de groeiende markt van e-bikes, heeft Nederland hier tijdens de
Milieuraad van 18 maart jl. voor gepleit.3 Meerdere lidstaten spraken
tijdens deze Raad wederom hun steun uit voor deze extra categorie.
Daarnaast vroegen meerdere lidstaten, waaronder Nederland, om
flexibiliteit in het hoofdstuk over afvalbeheer van afgedankte batterijen en
producentenverantwoordelijkheid, in verband met al bestaande nationale
regelgeving en afvalsystemen.
Een deel van de lidstaten vroeg daarnaast om minder strakke implementatietermijnen op diverse onderdelen van het voorstel. Daartegenover
benadrukte een groep lidstaten, waaronder Nederland, juist het belang
van een spoedige implementatie. Het inkomende Franse voorzitterschap
gaf aan voornemens te zijn om het komende half jaar voortgang te willen
boeken met de behandeling van het voorstel.
Fit for 554
Tijdens de Milieuraad vond een tweede formele discussie over het Fit for
55-pakket plaats, in het bijzonder over de voorstellen5 over de herziening
van het EU-emissiehandelssysteem (ETS), inclusief de uitbreiding daarvan
naar zeevaart en een nieuw ETS voor de gebouwde omgeving en
wegtransport (ETS-BRT), de herziening van de Effort Sharing Regulation
(ESR), het voorstel voor een Sociaal Klimaatfonds (Social Climate Fund,
SCF), het voorstel voor de herziening van de landgebruiksverordening
(LULUCF) en het voorstel voor de verordening voor CO2-normen voor
lichte voertuigen.
Het voorzitterschap vroeg de lidstaten naar de wijze van behandeling van
het pakket en de prioriteiten ten aanzien van de voorstellen op de agenda
van de Raad. Vrijwel alle lidstaten benadrukten dat ze de ambitie van het
pakket verwelkomen. Hierbij kwam een aantal prioriteiten voorbij, zoals
aandacht voor een kosteneffectieve en eerlijke transitie, die rekening
houdt met de verschillende geografische eigenschappen en uitgangsposities van lidstaten. Ook werd aandacht gevraagd voor de gevolgen voor
het concurrentievermogen van de Europese economie en de gevolgen
voor koopkracht en banen. In tegenstelling tot de Raad van 6 oktober jl.
gaven minder lidstaten aan nog een studievoorbehoud te hebben ten
aanzien van de voorstellen.

2

COM(2020) 798 final.
Kamerstuk 21 501–08, nr. 822.
4
Voortgangsverslag in doc. 14568/21.
5
ETS: Kamerstuk 22 112, nr. 3193
ESR: Kamerstuk 22 112, nr. 3194
LULUCF: Kamerstuk 22 112, nr. 3195
CO2-normen voertuigen: Kamerstuk 22 112, nr. 3191
SCF: Kamerstuk 22 112, nr. 3198
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 847

2

Europees emissiehandelssysteem (EU ETS)
Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, verwelkomde de
aanscherping van het bestaande ETS. Ook was er een klein aantal andere
lidstaten dat een verband legde tussen de hoge energieprijzen en de
stijging van de ETS-prijs. Enkele lidstaten maakten zich zorgen over het
niet langer toestaan van investeringen in gas onder het Moderniseringsfonds. Enkele andere lidstaten hadden zorgen over de uitbreiding naar de
maritieme sector, en de gevolgen daarvan op handelsroutes.
Over het voorstel voor een nieuw ETS voor de gebouwde omgeving en
het wegtransport (ETS-BRT), gaven enkele lidstaten aan de positieve
kanten van CO2-beprijzing in deze sectoren te zien. Nederland gaf aan
open in deze discussie te staan, en daarbij ook de voordelen van het
voorstel als onderdeel van een breder pakket aan maatregelen te zien.
Daarnaast hadden meerdere lidstaten kritische opmerkingen, waarbij vaak
werd benadrukt dat er voldoende oog moet zijn voor de sociale gevolgen
van dit voorstel. In deze context werd dan ook vaak de link gelegd naar
het SCF.
Verdeling van inspanningen in de ESR-sectoren (Effort Sharing
Regulation)
Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, gaf aan dat convergentie van
de nationale doelen van belang is, zodat de inspanningen van alle
lidstaten gericht zijn op het kosteneffectief behalen van klimaatneutraliteit
in 2050. Enkele andere lidstaten gaven aan zorgen te hebben over het hun
toebedeelde ESR-doel. Daarnaast noemden een paar lidstaten het belang
van flexibiliteit binnen de ESR.
Landgebruiksverordening (LULUCF)
Een grote groep lidstaten was kritisch op de nationale doelen onder
LULUCF. Hierbij werd aangegeven dat deze doelstellingen te weinig
rekening zouden houden met nationale omstandigheden en natuurlijke
verstoringen. Daarnaast was er kritiek op het voorstel van de Commissie
om jaarlijkse doelen te hanteren en waren er verdeelde reacties op het
samenvoegen van landgebruiks- en landbouwemissies binnen één
beleidskader na 2030. Een kleine groep landen, waaronder Nederland, gaf
aan dat het van belang is ambitie te behouden.
Verordening voor CO2-normen voor voertuigen
Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, gaf aan dat de uitfasering van
de verbrandingsmotor verder naar voren moet worden gehaald naar 2030.
Sommige van deze lidstaten riepen hierbij ook op tot ambitieuzere
tussendoelen, waaronder Nederland. Een aantal lidstaten heeft twijfels
over de uitfasering in 2035 in verband met de mogelijke negatieve
gevolgen op hun nationale doelen door een toename van tweedehands
auto’s. Daarnaast werden zorgen geuit over de betaalbaarheid van
elektrische auto’s. Daarnaast is er een middengroep die de huidige
ambitie van het voorstel steunt.
Sociaal Klimaatfonds (Social Climate Fund, SCF)
Ondanks het feit dat de noodzaak van een sociale transitie werd
onderkend, was een aantal, veelal noordelijke lidstaten, kritisch op het
voorstel voor een Sociaal Klimaatfonds. Ook Nederland gaf aan terughoudend te zijn tegenover een nieuw fonds en wees daarbij op de
verschillende bestaande financiële middelen op EU-niveau. Sommige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 847

3

lidstaten waren voorzichtig positief, terwijl anderen juist graag een groter
fonds zouden zien. Daarnaast riep een aantal lidstaten ook op de
administratieve lasten van een dergelijk fonds te beperken.
EU-Bodemstrategie 2030
Tijdens de Raad vond een eerste gedachtewisseling plaats over de
Bodemstrategie 2030, die op 17 november jl. door de Commissie is
gepresenteerd6. De strategie omvat een kader met maatregelen voor
bescherming, herstel en duurzaam gebruik van de bodem.
Een aantal lidstaten verwelkomde de strategie en ziet het voorstel als een
goede basis voor verdere discussie. Het belang van een gezonde bodem
bij het behalen van de doelstellingen op het gebied van klimaatverandering, circulaire economie en biodiversiteit werd onder lidstaten breed
gedeeld. Een groot aantal lidstaten, waaronder Nederland, benadrukte het
belang van een hoge mate van flexibiliteit bij de implementatie van de
doelstellingen en maatregelen die uit de strategie voortvloeien. Hierbij
werd gevraagd om voldoende aandacht voor nationale omstandigheden
en subsidiariteit, waarbij tevens rekening wordt gehouden met al
bestaand (ambitieuzer) nationaal beleid en wetgeving. Een klein aantal
lidstaten zette vraagtekens bij de noodzaak van wetgeving in EU-verband,
of gaf de voorkeur aan een Europese richtlijn in plaats van een verordening. Er werd tevens aandacht gevraagd voor het belang van een
definitie voor gezonde bodem alsook voor meer duiding ten aanzien van
de financieringsmogelijkheden voor lidstaten die genoemd worden in de
strategie.
Uw Kamer zal halverwege januari 2022 via de gebruikelijke
BNC-procedure geïnformeerd worden over de Nederlandse positie.
Diversenpunten:
= Mobiliteitspakket
Dit punt werd ingebracht door Litouwen, met steun van Bulgarije, Estland,
Cyprus, Letland, Hongarije, Malta, Polen en Roemenië. Litouwen vroeg
aandacht voor een bepaling die vrachtwagens verplicht stelt elke acht
weken terug te keren naar de lidstaat van vestiging. Deze bepaling treedt
in 2022 in werking en is onderdeel van het mobiliteitspakket waar in 2019
een akkoord op is bereikt.7 Volgens de groep lidstaten zou de bepaling
negatieve effecten kunnen hebben op klimaat en milieu als vervoersondernemers hun bedrijfsvoering niet aanpassen en vrachtwagens zonder
vracht terugrijden naar de lidstaat van vestiging. Een groep andere
lidstaten gaf aan dat ze tegen heronderhandeling van het mobiliteitspakket is. Deze groep benadrukte dat het mobiliteitspakket als doel heeft
om sociale misstanden in de transportsector tegen te gaan en dat het
pakket in zijn geheel dient te worden geïmplementeerd. Of het pakket als
geheel negatieve effecten heeft op klimaat en milieu wordt door deze
lidstaten betwijfeld.
= Genetisch gemodificeerde organismen voor planten
Dit punt werd ingebracht door Oostenrijk met steun van Cyprus,
Luxemburg en Hongarije. Centraal stonden de recente plannen van de
Commissie voor de herziening van de wetgeving inzake genetisch
gemodificeerde organismen (ggo’s) voor planten, die met bepaalde
6
7

COM (2021) 699.
Kamerstuk 21 501-08, nr. 1796.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 847

4

nieuwe genomische technieken (NGT’s) worden geproduceerd. Gevraagd
werd om strikte naleving van het voorzorgsprincipe, het belang van
transparantie voor de consument en de noodzaak van een duidelijke
duurzaamheidstoets. Enkele lidstaten konden zich hierbij aansluiten,
andere lidstaten, waaronder Nederland, gaven aan de voorgenomen
beleidsacties van de Commissie te steunen. Daarbij werd door Nederland
onderstreept dat de huidige ggo-wetgeving met betrekking tot NGT’s dient
te worden aangepast op basis van de wetenschappelijke en technologische vooruitgang die is geboekt, onder meer om zo innovatie te kunnen
aanjagen. Nederland onderschreef dat het waarborgen van de veiligheid
voor mens, dier en milieu, transparantie en het informeren van het
publiek van essentieel belang is.
= Ontbossingsverordening
De Commissie gaf een presentatie van het voorstel voor een Ontbossingsverordening8. Dit voorstel ziet op het tegengaan van geïmporteerde
ontbossing, waarbij de focus ligt op een zestal producten. De verordening
werd eerder al gepresenteerd in de Landbouw- en Visserijraad9. Enkele
landen hebben aangegeven nog geen standpunt in te kunnen nemen.
Daarnaast waren enkele landen kritisch en werd mogelijke uitbreiding van
de reikwijdte van de verordening naar andere kwetsbare ecosystemen
genoemd. Nederland heeft, net als het merendeel van de lidstaten,
aangegeven een positieve houding te hebben ten aanzien van het
voorstel. Uw Kamer zal halverwege januari op de gebruikelijke wijze via
het BNC-fiche geïnformeerd worden over de positie van het kabinet.
= Overbrenging Afval
De Commissie presenteerde de herziening van de Europese Verordening
Overbrenging Afvalstoffen (EVOA). Daarbij benoemde de Commissie drie
prioriteiten: het bevorderen van de Europese recyclingmarkt, het verder
beperken van de export van afval uit de EU en het versterken van het
toezicht en de handhaving om illegale export en handel in afval tegen te
gaan. Enkele lidstaten intervenieerden en verwelkomden het voorstel in
algemene zin. Daarbij werd steun uitgesproken voor de digitalisering van
het administratieve systeem, maar tegelijkertijd ook aandacht gevraagd
voor lokale omstandigheden en de reikwijdte van het voorstel. Uw Kamer
zal halverwege januari op gebruikelijke wijze via het BNC-fiche geïnformeerd worden over de positie van het kabinet.
= Tenuitvoerlegging EU-Biodiversiteitstrategie 2030
De Commissie gaf een stand van zaken over de tenuitvoerlegging van de
EU-Biodiversiteitsstrategie 2030. Onder meer de publicatie van de
Bossenstrategie10, de Bodemstrategie11, de Ontbossingsverordening12 en
het online biodiversiteit-dashboard13 passeerden de revue als onderdelen
van de Biodiversiteitsstrategie. Daarnaast werden ook het
nul-vervuilingsactieplan14, de herziening van het bestuiversinitiatief15, het
8

COM (2021) 706.
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1360.
10
Raadsconclusies zijn aangenomen in de Landbouw en Visserijraad op 15 november 2021,
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1360.
11
Uw Kamer zal op gebruikelijke wijze via het BNC-fiche geïnformeerd worden over de positie
van het kabinet.
12
Uw Kamer zal op gebruikelijke wijze via het BNC-fiche geïnformeerd worden over de positie
van het kabinet.
13
https://dopa.jrc.ec.europa.eu/kcbd/dashboard/.
14
Kamerstuk 22 112, nr. 3157.
15
Kamerstuk 22 112, nr. 2658.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 847

5

verbod op ivoor16 en de Map my Tree Tool17 benoemd. De Commissie
verwees nadrukkelijk naar de Nationale Strategische Plannen onder het
gemeenschappelijk landbouwbeleid als middel om de Biodiversiteitsstrategie te implementeren. Daarbij werd aangegeven dat wetgeving over
bindende natuurhersteldoelen eind maart 2022 wordt gepresenteerd.
= Terugkoppeling belangrijke internationale bijeenkomsten
De Commissie gaf een terugkoppeling van recente belangrijke internationale bijeenkomsten. Van 31 oktober tot en met 13 november jl. vond de
26e Conferentie van Partijen (COP26) bij het Klimaatverdrag van de
Verenigde Naties (United Nations Framework Convention on Climate
Change, UNFCCC) plaats in Glasgow. De Commissie reflecteerde op de
behaalde resultaten en de rol van de EU hierin. Ook wees de Commissie
erop dat het voor de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van de EU
cruciaal is om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij de transitie en om
bij COP27 voortgang te kunnen laten zien m.b.t. het Fit for 55-pakket.
Van 7 tot 10 december jl. vond in Turkije de bijeenkomst plaats met
betrekking tot de Barcelona Conventie ter bescherming van het mariene
milieu in de Middellandse Zee. Door de bij het verdrag aangesloten
partijen, waar Nederland geen onderdeel van is, zijn afspraken gemaakt
over gezamenlijke doelen binnen de Middellandse Zee-regio. De volgende
bijeenkomst omtrent de Barcelona Conventie wordt in 2023 door Slovenië
georganiseerd.
De Commissie gaf een korte terugkoppeling van de Meeting of the Parties
(MoP) van de Aarhus Conventie die op 17 en 18 oktober jl. in Zwitserland
plaatsvond. Het Aarhusverdrag ziet op onder meer de toegang tot de
rechter in milieuzaken. De terugkoppeling betrof onder andere de
vaststelling van naleving door de EU van Aarhus, participatie van het
maatschappelijk middenveld en de relatie EU-Belarus.
De Commissie blikte terug op de hybride Conventie Biologische Biodiversiteit (CBD) COP die van 11 tot 15 oktober jl. plaatsvond. Tijdens deze
bijeenkomst werd het nieuwe budget voor 2022 goedgekeurd en gewerkt
aan een ambitieus politiek bindend post-2020 Global Biodiversity
Framework. De high-level Kunming Declaratie18 werd aangenomen als
tussenstap richting deel twee van COP15 in 2022, waar het Global
Biodiversity Framework goedgekeurd zal moeten worden. De Commissie
is kritisch op het intransparante Chinese uitnodigingsbeleid voor het
high-level segment en op de beperkte aanwezigheid van stakeholders. De
Commissie kondigde een verdubbeling aan van het biodiversiteitbudget,
vooral voor kwetsbare landen.19 Gezien de pandemie is er enige
onzekerheid over de timing van COP15 deel twee, maar er blijft hoop dat
deze belangrijke bijeenkomst uiterlijk in de zomer van 2022 plaats kan
vinden met als resultaat een sterk post-2020 Global Biodiversity
Framework met duidelijke, ambitieuze doelen en een sterk implementatieplan.

16

COM (2021) 9168 en COM (2021) 9174.
https://forest.eea.europa.eu/3-billion-trees/introduction
https://www.cbd.int/doc/c/99c8/9426/1537e277fa5f846e9245a706/kunmingdeclaration-en.pdf
19
Aangekondigd door Von der Leyen in Staat van de Unie toespraak op 15 September 2021,
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/SPEECH_21_4701.
17
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 847

6

= Workshop REACH
Het Sloveens Voorzitterschap gaf een terugkoppeling over de REACHworkshop die in samenwerking met de Commissie en de Franse overheid
op 9 november jl. in Kranj in Slovenië plaatsvond. Tijdens deze bijeenkomst, waaraan ook Nederland deelnam, werd gesproken over de
mogelijkheden tot wijziging van de REACH verordening op het gebied van
autorisatie en restrictie. Het verbeteren van deze procedures onder REACH
vormt een belangrijk onderdeel van de Duurzame Chemicaliënstrategie.
De resultaten van de workshop zullen worden meegenomen in de
herziening die, zoals de Commissie aangaf, vóór het einde van 2022 zal
worden afgerond. De publieke consultatie wordt begin 2022 verwacht.
Nederland gaf aan zorgen te hebben over opties die zijn voorgelegd en
besproken tijdens de workshop voor de REACH herziening. Hierbij werd
het schrappen van de autorisatietitel genoemd, met name in relatie tot het
positieve effect op een hoog beschermingsniveau voor samenleving en
milieu, alsook voor het stimuleren van substituties. Daarnaast werd het
toestaan van nationale autorisaties benoemd als zorgpunt in relatie tot het
bewaken van het gelijk speelveld in de EU.
= Clean Air Forum
Spanje en de Commissie gaven een terugkoppeling over het Clean Air
Forum, dat op 18 en 19 november jl. in Madrid plaatsvond. Nederland
heeft aangeboden het volgende Clean Air Forum te organiseren in 2023.
= European Green Cities
Het voorzitterschap gaf een terugkoppeling van de informele ministersbijeenkomst over de rol van Europese steden in het behalen van de Green
Deal-doelstellingen. Tijdens deze bijeenkomst is de Ljubljanaovereenkomst aangenomen, die ziet op de herbevestiging van de
stedelijke agenda van de EU.
= Presentatie programma inkomend Frans voorzitterschap
Het inkomende Franse voorzitterschap gaf aan klimaat, biodiversiteit,
circulariteit en het tegengaan van vervuiling het komende half jaar te
zullen prioriteren. Over de agenda van de informele bijeenkomst van
milieu en klimaatministers op 20 en 21 januari 2022 werd geen informatie
gedeeld.
II. Inkoop van duurzame zonnepanelen
In het debat van 8 december 2021 met de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat toegezegd nader in te gaan op de plannen rondom de
koopgroep (buyer group) duurzame zonnepanelen20.
Nederlandse overheden zijn een groot afnemer van zonnepanelen. In zijn
tweejaarlijkse effectrapportage over maatschappelijk verantwoord
inkopen volgt het RIVM de inkoop van zonnepanelen als één van de
belangrijke sectoren.21 In de periode 2017–2018 heeft het RIVM bijvoorbeeld zeventig overheidsinkopen van zonnepanelen gevonden met een
totale geschatte omvang van zo’n € 910 mln. Naar schatting leveren deze
samen een besparing op van zo’n 280 Kton CO2 per jaar.
20
21

Kamerstuk 21 501-08, nr. 844.
E. Dekker et al., Het effect van Maatschappelijk Verantwoord Inkopen door de Nederlandse
overheid in 2017–2018, RIVM-rapport 2021–0049.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 847

7

Zonnepanelen leveren een belangrijke bijdrage aan het terugdringen van
de CO2-uitstoot. Tegelijkertijd zijn er nog grote stappen nodig om deze
technologie duurzamer, meer circulair te maken. Daarbij gaat het enerzijds
om zaken als levensduur en CO2-voetafdruk, waarbij ook de door uw
Kamer genoemde transportafstand een rol speelt. Anderzijds gaat het om
circulariteit, repareerbaarheid en het gebruik van toxische en zeldzame
materialen. Ook dit zijn in toenemende mate factoren om op te sturen.
Zonnepanelen hebben immers niet het eeuwige leven en zullen op termijn
een steeds grotere afvalstroom gaan vormen, die nu nog maar beperkt te
recyclen is. Ten slotte spelen bij zonnepanelen ook sociale aspecten een
belangrijke rol. Denk bijvoorbeeld aan de risico’s op dwangarbeid en
kinderarbeid in de mijnbouw en de fabricage.
De koopgroep duurzame zonnepanelen start begin 2022 om samen te
werken aan de hierboven genoemde onderwerpen. Een koopgroep is een
middel om met overheidsinkoop de verduurzaming van deze markt te
helpen versnellen. De afgelopen jaren zijn in het kader van circulair
inkopen diverse koopgroepen opgericht voor uiteenlopende productgroepen. In de koopgroep komen overheden (en soms ook inkopende
bedrijven) samen om de kennis en krachten te bundelen. Gezamenlijk
worden de beste mogelijkheden in kaart gebracht om nu al zelf duurzame
stappen te zetten en om de industrie te stimuleren verder te verduurzamen.
Uiteindelijk wordt toegewerkt naar een ambitieuze marktstrategie of
leidraad, waarmee vervolgens ook andere inkopende partijen hun
voordeel kunnen doen. De looptijd van koopgroepen is minimaal twee
jaar. Partijen die meedoen worden geacht om, waar mogelijk, ook zelf
concrete inkoopprojecten te starten gedurende deze periode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 847

8