Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 317

JBZ-Raad

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

35 535

Herimplementatie van onderdelen van het
kaderbesluit van de Raad van de Europese Unie
betreffende het Europees aanhoudingsbevel en
de procedures van overlevering tussen de
lidstaten van de Europese Unie (wijziging van de
Overleveringswet)

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 662

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 3 december 2020
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Ministers van Justitie en Veiligheid en
voor Rechtsbescherming over de geannoteerde agenda van de bijeenkomst van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ) op 2 december
2020 (Kamerstuk 32 317, nr. 661), over het verslag van de informele
JBZ-raad van 8–9 oktober 2020 (Kamerstuk 32 317, nr. 639), over het
verslag van de informele JBZ-Raad van 13 november 2020 (Kamerstuk
32 317, nr. 660), over het fiche: Mededeling Veiligheidsuniestrategie
(Kamerstuk 22 112, nr. 2925), over het fiche: Mededeling EU-strategie
bestrijding seksueel kindermisbruik (Kamerstuk 22 112, nr. 2926), over het
fiche: Mededeling EU-actieplan inzake vuurwapenhandel (Kamerstuk
22 112, nr. 2927), over het fiche: Mededeling EU Agenda en Actieplan
Drugs 2021 – 2025 (Kamerstuk 22 112, nr. 2928), over de antwoorden op
vragen commissie over de geannoteerde agenda voor de JBZ-raad van
8–9 oktober 2020 (Kamerstuk 32 317, nr. 637), over de achtste editie van
het door de Europese Commissie jaarlijks gepubliceerde Europees Justitie
Scorebord (EJS) (Kamerstuk 22 112, nr. 2938), over de reactie op het
verslag van de Europese Commissie over de uitvoering van het kaderbesluit inzake het Europees aanhoudingsbevel (Kamerstuk 35 535, nr. 6) en
over de reactie op verzoek commissie over het bericht «Poolse justitie
werkt niet meer mee met Nederland» (Kamerstuk 29 279, nr. 624).

kst-32317-662
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

1

De vragen en opmerkingen zijn op 30 november 2020 aan de Ministers
van Justitie en Veiligheid en voor Rechtsbescherming voorgelegd. Bij
brief van 1 december 2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
Adjunct-griffier van de commissie,
Burger

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

2

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
ministeries
1. Vragen en opmerkingen vanuit de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voorliggende agendastukken van de JBZ-raad van 2 december 2020 en
hebben daarover nog enkele vragen en opmerkingen.
Geannoteerde agenda van de bijeenkomst van de Raad Justitie en
Binnenlandse Zaken (JBZ) op 2 december 2020
Raadsresolutie encryptie
De leden van de VVD-fractie hechten veel waarde aan het versterken van
de online opsporing in het kader van de aanpak van ondermijning en
terrorisme en achten het daarom van belang dat wordt gekeken hoe grote
techbedrijven meer kunnen bijdragen aan het versterken van deze aanpak
en hoe zij specifiek bijvoorbeeld meer relevante informatie kunnen delen.
Tegelijkertijd zijn deze leden zich ervan bewust dat het sleutelen aan
end-to-end encryptie niet zonder gevaren is, sterker nog: het brengt
serieuze veiligheidsrisico’s met zich mee.
Om deze reden zijn voornoemde leden terughoudend met het beperken
van het gebruik van end-to-end encryptie en is al tijdens de begrotingsbehandeling aan u gevraagd of u eerdergenoemde redenen mee wilt nemen
in uw gesprekken met niet alleen Europese collega’s, maar ook met
techbedrijven en veiligheidsdiensten. U heeft toegezegd de Kamer hier op
de korte termijn over te informeren en tot dan geen onomkeerbare
stappen te nemen. Kunt u, in afwachting van uw brief, toelichten hoe uw
voornemen meer toegang te krijgen tot versleutelde data zich verhoudt tot
het kabinetsstandpunt inzake encryptie van 2016 waarin de wenselijkheid
werd uitgesproken geen wettelijke maatregelen te nemen ten aanzien van
het gebruik van encryptie? Hoe beoordeelt u het wetgevend kader van de
voorliggende resolutie in verhouding tot het kabinetsstandpunt inzake
encryptie van 2016?
De conclusie van het kabinetsstandpunt luidt: «het kabinet [is]
van mening dat het op dit moment niet wenselijk is om beperkende wettelijke maatregelen te nemen ten aanzien van de
ontwikkeling, de beschikbaarheid en het gebruik van encryptie
binnen Nederland.» Daarnaast wordt in het kabinetsstandpunt
geconstateerd dat «het kabinet tot taak heeft de veiligheid van
Nederland te waarborgen en strafbare feiten op te sporen. Het
kabinet onderstreept hierbij de noodzaak tot rechtmatige
toegang tot gegevens en communicatie». In het kader van de
opsporing en nationale veiligheid noopt de ontwikkeling rond
encryptie tot het zoeken naar nieuwe oplossingen. Vanwege het
belang van de opsporing en vervolging van strafbare feiten en de
belangen die zijn gemoeid met de nationale veiligheid is overleg
nodig met aanbieders over effectieve gegevensverstrekking bij
gebruik van hun diensten door kwaadwillenden.
Via de inventarisatie naar rechtmatige toegang tot versleutelde
informatie bewijs, waartoe de raadsverklaring oproept, wordt
invulling gegeven aan de constatering in het kabinetsstandpunt
die ziet op het zoeken naar nieuwe oplossingen voor effectieve
gegevensverstrekking. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

3

bij inventarisaties gestreefd om binnen het kabinetsstandpunt te
blijven1.
Wat is de huidige stand van zaken van de voorliggende Raadsresolutie
inzake encryptie?
De Raadsresolutie Encryptie, die parallel aan deze informele Raad
worden aangenomen via schriftelijke procedure, ligt als informatiepunt (zogeheten I-punt) in de JBZ-Raad op 14 december a.s..
Deze Raadsresolutie Encryptie vormt het startpunt om tezamen
met technologie bedrijven, academici en andere relevante
actoren een inventarisatie uit te voeren naar technische mogelijkheden voor rechtmatige toegang tot versleuteld bewijs.
Hoe zouden volgens u maatregelen ten aanzien van encryptie moeten
worden genomen waarbij opsporingsdiensten meer toegang krijgen tot
versleutelde data en waarbij tegelijkertijd deze toegang niet kan worden
verkregen door kwaadwillenden zoals hackers en terroristen? Acht u dit
haalbaar? Zo ja, hoe ziet u dit voor zich in concrete wetgeving?
Er wordt op dit moment nog niet gesproken over concrete
technische oplossingen. De Raadsresolutie stelt dat de opsporing
zijn wettelijke taak moet kunnen uitvoeren, zowel online als
offline. Er wordt geconstateerd dat encryptie de uitvoering van
deze wettelijke taak belemmert waarop een inventarisatie wordt
gestart naar mogelijkheden voor toegang tot versleuteld bewijs.
Mogelijke technische oplossingen worden vervolgens in een later
stadium overwogen. Wanneer technische of operationele oplossingen zich voordoen, zullen deze hun grondslag moeten hebben
in een regelgevend kader, waarbij moet worden voldaan aan de
principes van legaliteit, proportionaliteit en doeltreffendheid. In
de Raadsresolutie staat tevens aangegeven dat een regelgevend
kader in nauwe consulatie met dienstverleners, andere relevante
actoren en alle relevante bevoegde autoriteiten vorm moet
krijgen en geen sprake zou moeten zijn van een enkele voorgeschreven technische oplossing.
Justitiële aspecten van terrorismebestrijding
De leden van de VVD-fractie stellen het op prijs als het kabinet nogmaals
benadrukt dat Nederland meeleeft met Frankrijk en Oostenrijk na de
aanslagen en dat Nederland met hen zij aan zij staat in de aanpak van
moslimextremisme en terreur. Deze leden vinden het daarbij van groot
belang om niet alleen goed samen te werken, bijvoorbeeld door de
buitengrensprocedure aan te scherpen zodat radicale inreizigers direct
kunnen worden vastgezet, maar ook dat we van elkaar leren in de verdere
aanscherping van de aanpak van terrorisme. In dat licht zijn deze leden
benieuwd of in Oostenrijk en Frankrijk, na de brieven van het kabinet op
11 november 2020 (Kamerstuk 29 754, nr. 563), nog nieuwe maatregelen
zijn genomen om extremisme en terrorisme effectief te kunnen
aanpakken. Voornoemde leden kijken graag of het mogelijk is om
effectieve maatregelen die deze lidstaten nemen ook hier over te nemen,
voor zover Nederland dergelijke maatregelen niet reeds geïmplementeerd
heeft. Graag ontvangen zij een reactie.
Naar aanleiding van de recente tragische gebeurtenissen in onder
andere Frankrijk en Oostenrijk heeft Nederland bij diverse
gelegenheden medeleven en steun betuigd met deze landen. In
1

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nrs. 758 en 1095

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

4

dit kader is tevens door Minister Blok en Minister Grapperhaus op
16 november jl. aan vicevoorzitter van de Commissie Schinas en
Hoge Vertegenwoordiger van de EU Borrell een brief verzonden.
Daarin wordt betoogd dat financiële stromen van buiten de EU
kunnen bijdragen aan problematisch antidemocratisch gedrag.
Om deze problematiek aan te pakken is een gezamenlijke
Europese aanpak nodig. Ook andere lidstaten en vooraanstaande
EU-functionarissen delen dit Nederlandse standpunt.
Het kabinet is de komende tijd in gesprek met diverse partijen
om te bezien hoe een uitwisseling van standpunten, lessen en
mogelijkheden kan worden geïnitieerd met lidstaten en
EU-instellingen over deze grensoverschrijdende uitdaging.
De leden van de VVD-fractie onderschrijven de inspanning van het Duitse
voorzitterschap voor de aanpak van online haatzaaien en vinden dat alle
betrokkenen waaronder Nederland hier meer inspanning op kunnen en
moeten leveren. Zij zijn in dat licht benieuwd naar de ontwikkeling van de
Autoriteit kinderpornografische en terroristische content in Nederland.
Deze leden zijn benieuwd of andere lidstaten soortgelijke autoriteiten
kennen en welke content allemaal door deze soortgelijke autoriteiten
bestreden wordt.
Zoals op november jl. in de brief2 aan uw Kamer aangegeven, zal
de Nederlandse autoriteit zich op de verwijdering van kinderpornografische en terroristische content richten. Voor zover bekend
zijn er (nu nog) geen vergelijkbare autoriteiten in andere
lidstaten. Een bestuursrechtelijk systeem zoals in Nederland is
niet één op één te vertalen naar andere lidstaten. Wel zijn er
bewegingen te zien waarbij de overheden zich actiever gaan
verhouden tot internetbedrijven en tot online content. Het
actieplan van de Commissie ter bestrijding van (online) seksueel
kindermisbruik is daar een voorbeeld van, evenals het Duitse
NetzDG.
Voorts zijn de aan het woord zijnde leden benieuwd op welke manier het
kabinet op de top van 2 december 2020 uitvoering gaat geven aan de
motie van het lid Yesilgöz-Zegerius (Kamerstuk 29 754, nr. 579) om
haatpredikers uit de Schengenzone te weren.
Het kabinet heeft kennis genomen van de motie van het lid
Yesilgöz-Zegerius ten aanzien van het weren van extremistische
sprekers uit de Schengenzone. Gezien de complexiteit van deze
problematiek wordt de motie momenteel nader bestudeerd. Bij
het verslag van de JBZ-Raad van 14 december a.s. zal hier nader
op worden terugkomen.
In het kader van het effectief vervolgen en berechten van Foreign Terrorist
Fighters voor terroristische misdrijven vragen voornoemde leden hoe het
staat met de beoogde Europese samenwerking richting ondersteuning
van de Koerden en hoe in Europa wordt samengewerkt om te voorkomen
dat Syriëgangers die willen terugkeren de Europese grenzen passeren.
In juni 2019 is de wet op het gebruik van passagiersgegevens
voor de bestrijding van terroristische en ernstige misdrijven
(PNR) aangenomen. Door deze wet is een effectievere informatieuitwisseling tussen de EU-lidstaten mogelijk. In Nederland is
sinds juni 2019 de passagiersinformatie eenheid Pi-NL opera2

Kamerstukken 31 015 en 29 754, nr. 208

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

5

tioneel voor het ontvangen en analyseren van passagiersgegevens van vluchten naar en vanuit Nederland. Deze Passenger
Name Records, oftewel PNR-gegevens kunnen onder
voorwaarden worden gebruikt voor het voorkomen, opsporen en
vervolgen van ernstige delicten en terroristische misdrijven.
Daarnaast zijn de EU-lidstaten al enige tijd actief bezig met het
verbeteren van de manier waarop foreign terrorist fighters
worden geregistreerd in het Schengen informatiesysteem (SIS).
Het OM heeft alle onderkende uitreizigers internationaal gesignaleerd en een Europees Aanhoudingsbevel tegen hen uitgevaardigd.
In internationaal verband – en dus ook tussen Schengenlanden –
wisselt de politie informatie uit. De samenwerking tussen
inlichtingendiensten is deels verankerd in de Counter Terrorism
Group (CTG). Dit is een samenwerkingsverband van de veiligheidsdiensten uit de EU-landen plus Noorwegen en Zwitserland.
Deze samenwerking versterkt de Nederlandse inlichtingenpositie
en die van de aangesloten partners. Concreet leidt deze samenwerking tot het eerder onderkennen, identificeren en aanhouden
van potentiële jihadistische aanslagplegers in Europa.
Wat is de laatste stand van zaken? Welke afspraken zijn hier gemaakt om
lokale berechting te bevorderen?
Het kabinet hecht er groot belang aan dat uitreizigers die
verdacht worden van terroristische misdrijven worden berecht.
Zolang de personen in kwestie niet in Nederland zijn, blijft het
kabinet zich dan ook inspannen voor vervolging en berechting
van ISIS-strijders in de regio. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld,
is Nederland samen met Europese partners een dialoog met de
Iraakse autoriteiten gestart over de mogelijkheden voor
berechting van FTF’s die op dit moment in detentie zitten in
Noordoost-Syrië. Dit heeft gezien de politieke ontwikkelingen in
Irak van de afgelopen maanden en de wereldwijde verspreiding
van het Covid-19 virus ernstige vertraging opgelopen. De Minister
van Buitenlandse Zaken heeft in oktober jl. met zijn Iraakse
collega afgesproken de dialoog over de mogelijkheden van
berechting in Irak zo spoedig mogelijk weer op te zullen starten.
Nederland houdt hierbij vast aan het uitgangspunt dat eventuele
berechting in Irak moet voldoen aan internationale standaarden.
Zoals ook gesteld in de schriftelijke beantwoording van de
vragen uit de begrotingsbehandeling van Buitenlandse Zaken, is
de berechting van ISIS-strijders door Syrische Koerden politiek en
juridisch uiterst complex. De Kamer is daarover op 16 december
20193 en op 31 maart 20204 per brief geïnformeerd. Deze
berechtingsoptie heeft het kabinet eerder besproken met de
Europese partners. Conclusie van de bespreking was dat effectieve en legitieme berechting door de Syrische Koerden op dit
moment wordt verhinderd door de omschreven politieke en
juridische haken en ogen. Nederland blijft zich echter inzetten
voor de vervolging van ISIS-strijders.

3
4

Kamerstuk 27 925, nr. 688
Kamerstuk 27 925, nr. 708

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

6

Digitale samenwerking
De leden van de VVD-fractie vragen wat u gaat inbrengen bij het vervolgtraject van het project Digital Criminal Justice. Hoe beoordeelt u het
rapport ten aanzien van de studie Digital Criminal Justice gelet op uw
eigen inbreng en op de huidige behoeften en uitdagingen die spelen in de
Nederlandse digitale strafrechtelijke samenwerking met andere lidstaten?
De studie «Digital Criminal Justice» inventariseert de behoeften
en uitdagingen bij de digitale strafrechtelijke samenwerking
tussen lidstaten en EU-organisaties. Op basis daarvan stelt het
rapport over de studie enkele oplossingen voor. Voor zover deze
oplossingen tot doel hebben bestaande digitale informatiestromen te verbeteren, versnellen, vergemakkelijken of veiliger te
maken, staat het kabinet hier positief tegenover. Ook het
digitaliseren van informatiestromen die nu nog analoog verlopen,
is positief. Bij de uitrol hiervan moet wel rekening worden
gehouden met de technische aanpassingen die nodig zijn bij de
deelnemende partijen, het draagvlak daarvoor en de kosten die
daarmee gemoeid zijn. Verder is voor het kabinet van belang dat
er zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van e-CODEX. Dit
platform is in de afgelopen jaren met veel inzet vanuit Nederland
ontwikkeld en sluit goed aan bij onze binnenlandse digitale
architectuur in het justitiële domein. Nog dit kalenderjaar zal de
Commissie een mededeling presenteren als volgende stap in het
project «Digital Criminal Justice». Het kabinet verwacht dat
elementen uit het onderzoeksrapport in deze mededeling vervolg
zullen krijgen. Uw Kamer zal langs de gebruikelijke
BNC-procedure nader over de Nederlandse standpuntbepaling
worden geïnformeerd.
Voornoemde leden hebben nog een vraag over de onderhandelingen over
een tweede aanvullend protocol bij het Verdrag van Boedapest inzake
cybercriminaliteit. Zij hebben kunnen lezen dat op het punt van directe
toegang tot gegevens, zoals via online undercover onderzoek en via
uitgebreide (voortgezette) netwerkzoeking geen overeenstemming is
bereikt. Kunt u toelichten op welk inhoudelijke punt inzake netwerkzoekingen specifiek geen overeenstemming is bereikt? Kunt u toelichten in
hoeverre dit punt werd gesteund onder de verdragspartijen? Wat is hier
het Nederlands standpunt? Tot wanneer duren de onderhandelingen?
Momenteel zijn door de voorzitter van de onderhandelingen
verdere besprekingen uitgesteld en buiten de reikwijdte van het
tweede protocol geplaatst. Een van de grote verdragspartijen
geeft namelijk aan dat er op dit moment nog onvoldoende
politieke draagvlak bestaat binnen hun land op dit onderwerp. De
voorzitter geeft aan dat de onderhandelingen niet te lang moeten
gaan duren en voorkomen moet worden dat partijen het gehele
protocol niet meer willen ondertekenen. De voorzitter stelt om
die reden voor de besprekingen over directe toegang tot
gegevens op een later tijdstip voort te zetten met de bedoeling
een onderhandelingsresultaat neer te leggen in een nieuw
instrument, zoals een supplement op het tweede protocol.
De Commissie en de EU-lidstaten betreuren deze beslissing, maar
aanvaarden het voorstel omdat daarmee in 2021 een protocol aan
het comité van Ministers van de Raad van Europa kan worden
voorgelegd over de versterking van rechtshulpmogelijkheden en
over het verzoeken van gegevens bij internetdienstenaanbieders.
Deze partijen, waaronder Nederland, benadrukken dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

7

onderhandelingen over directe toegang tot gegevens moeten
worden hervat na afronding van de onderhandelingen over de
onderwerpen waarvoor binnen afzienbare termijn – naar
verwachting mei 2021 – een eindversie gereed is. Momenteel
bestaan nog geen internationale regels over directe gegevenstoegang zonder hulp van dienstenaanbieders, waardoor de
totstandkoming van internationaal gecodificeerde afspraken een
meerwaarde heeft. Daartegenover staat dat een praktijk (op basis
van nationaal recht) is ontstaan waarbij toegang wordt genomen
tot gegevens, ook als niet bekend is bij of via welke dienstenaanbieder deze gegevens worden verwerkt en bewaard. De praktijkverschillen ondermijnen de rechtszekerheid en staan rechtshandhavingsmogelijkheden in het digitaal domein in de weg.
Raadsconclusies inzake het Europees Arrestatiebevel
Kunt u voor de leden van de VVD-fractie aangeven wanneer het antwoord
van het Hof van Justitie op de prejudiciële vragen van de Internationale
rechtshulpkamer van de rechtbank Amsterdam aan het Hof van Justitie
inzake de door Polen uitgevaardigde Europese Arrestatiebevelen (EAB’s)
verwacht wordt?
Het is nog niet bekend wanneer het Hof van Justitie uitspraak zal
doen. Aangezien het Hof van Justitie heeft ingestemd met het
volgen van een prejudiciële spoedprocedure, ligt het voor de
hand dat dit niet lang meer zal duren.
Wat betreft het recht op een eerlijk proces concentreren de Raadsconclusies zich op enkele praktijkproblemen. Wat houden die problemen in?
Het Voorzitterschap adresseert in deze Raadsconclusies
inderdaad een aantal praktijkproblemen. De Raadsconclusies zijn
vooral gericht op de rechters, de officieren van justitie en de
advocaten die in concrete zaken concrete beslissingen moeten
nemen of voorbereiden. De aandacht gaat in het bijzonder uit
naar onderstaande onderwerpen.
Het voorkomen van onmenselijke behandeling door aandacht te
geven aan de detentie-omstandigheden. Volgens de jurisprudentie
van het Hof van Justitie moet er ook bij de executie van EAB’s op
deze omstandigheden worden gelet door de uitvoerende justitiële
autoriteit. Indien daar vragen over zijn, moet deze zich tot de
uitvaardigende autoriteit in de betrokken lidstaat wenden om te
vragen naar de condities in de inrichting waarheen de betrokkene
wordt overgebracht na uitvoering van het EAB. Om dit werk te
vergemakkelijken, is het Fundamental Rights Agency (FRA) van
de EU begonnen met een database waarin per lidstaat staat
vermeld staat welke condities in welke inrichting heersen.
Hiermee kan de uitvoerende justitiële autoriteit die zo nodig
toetsen aan de «European Prison Rules» van de Raad van Europa,
waarin de minimumdetentiecondities zijn beschreven. Voldoet de
inrichting daar niet aan, dan kan de uitvoerende justitiële
autoriteit op grond van het kaderbesluit aanvullende garanties
vragen aan de uitvaardigende lidstaat alvorens in te stemmen
met de overlevering. Met het aannemen de Raadsconclusies
wordt ingestemd met het initiatief van het FRA. Dat initiatief
acht de Minister van Justitie en Veiligheid zeer zinvol. Het
probleem met detentie-omstandigheden als algemeen vraagstuk
treedt echter buiten het kader van de Raadsconclusies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

8

Daarnaast wordt de praktische kant van het recht op een eerlijk
proces behandeld. Uit de rechtspraak van het Hof van Justitie
volgt dat de uitvoerende rechterlijke autoriteiten moeten
onderzoeken of er in het concrete geval een reëel gevaar bestaat
op schending van het recht op een eerlijk proces, indien zij
vaststellen dat de rechterlijke instanties in de uitvaardigende
lidstaat niet onafhankelijk zijn wegens structurele of fundamentele gebreken in die lidstaat. Deze vaststelling moet zijn
gebaseerd op objectieve, betrouwbare en controleerbare
gegevens. In dat kader is een met redenen omkleed voorstel van
de Commissie in het kader van artikel 7 VEU bijzonder relevant.
In de Raadsconclusies wordt de Commissie daarom uitgenodigd
om in het Handboek EAB dat van tijd tot tijd wordt herzien, deze
adviezen op te nemen. De Minister van Justitie en Veiligheid kan
zich in dit voorstel goed vinden.
Als laatste onderwerp worden garanties behandeld, die uitvoerende justitiële autoriteiten kunnen vragen aan de uitvaardigende
lidstaten voor de betrokkene, zowel bij de detentieomstandigheden als bij mogelijke gevaren voor het niet volledig in acht
nemen van andere grondrechten. In de Raadsconclusies wordt
door de JBZ-Raad uitgesproken dat die garanties in het licht van
de plicht tot loyale samenwerking en het belang van het onderlinge vertrouwen als basis voor de strafrechtelijke samenwerking
niet vrijblijvend zijn. De Minister van Justitie en Veiligheid kan
zich daarin vinden.
Rechtsstatelijke ontwikkelingen op het gebied van Justitie
De leden van de VVD-fractie lezen de volgende passage: «Om de
rechtsstatelijke uitdagingen het hoofd te bieden dient er sprake te zijn van
voortdurend onderhoud en waakzaamheid.» Hoe wordt hier zorg voor
gedragen?
Hiervoor wordt op verschillende manieren zorg gedragen. De
Commissie publiceert jaarlijks een rapport in het kader van de
EU-toetsingscyclus van de rechtsstaat waar zowel in de RAZ als
in de JBZ-Raad vervolg aan wordt gegeven. Lidstaten spreken
elkaar aan in de periodieke wederzijdse evaluaties en op politiek
niveau in de daarvoor in aanmerking komende Raden, waaronder
de JBZ-Raad. De Commissie handhaaft het Unierecht, zo nodig
ook met inbreukprocedures. Tenslotte geeft het Hof van Justitie
de nodige uitleg aan het recht en kan het Handvest van de
Grondrechten handhaven.
Fiche: Mededeling Veiligheidsuniestrategie
De leden van de VVD-fractie zijn positief over de terughoudende reactie
van het kabinet met betrekking tot de aanpassing van de code voor
politiële samenwerking. Deze leden zijn positief over samenwerking met
andere lidstaten en Europol. Wel zijn zij benieuwd naar het standpunt van
het kabinet ten aanzien van het initiatief tot het doen van onderzoek door
Interpol en de samenwerking met de lidstaat daarbij. Wat deze leden
betreft is het goed denkbaar dat Europol op basis van signalen die hen
bekend zijn initiatief wil nemen tot het doen van nader onderzoek, maar
kan dit evenwel nooit zonder toestemming van en samenwerking met de
betreffende lidstaat.
In de resolutie van de Raad van 9 november jl. over de toekomst
van Europol hebben de JBZ-Ministers vastgesteld dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

9

ontplooien van executieve bevoegdheden, zoals het opstarten en
uitvoeren van opsporingsonderzoeken, de exclusieve
bevoegdheid van de lidstaten blijft. Gelet op haar huidige
mandaat (artikel 6 van de Europol-verordening) kan Europol, een
verzoek aan een lidstaat doen tot het instellen, uitvoeren of
coördineren van een strafrechtelijk onderzoek maar blijft het de
bevoegdheid en beslissing van een lidstaat om daartoe over te
gaan. De lidstaat informeert Europol over de beslissing en over
de redenen daarvoor mits dit niet de veiligheidsbelangen van de
lidstaat, een lopend onderzoek of de veiligheid van personen in
gevaar brengt.
Interpol beschikt ook niet over executieve bevoegdheden zoals
het opstarten en uitvoeren van opsporingsonderzoeken. Deze
onderzoeken worden door nationale autoriteiten ondernomen
met waar door hen gewenst ondersteuning van Interpol.
Fiche: Mededeling EU-strategie bestrijding seksueel kindermisbruik
Kunt u voor de leden van de VVD-fractie aangeven welke opvolging nu
wordt gegeven nadat de namen van aangeschreven hostingbedrijven, die
niet tijdig kindermisbruikmateriaal van hun servers hebben verwijderd,
zijn bekendgemaakt? Is al meer duidelijk over een eventuele internationale
oplossing?
Ten eerste is het streven van de Minister van Justitie en
Veiligheid dat de monitor van de Technische Universiteit Delft
(TU Delft) een structureel karakter krijgt en de rapportage
periodiek wordt gepubliceerd. Zo blijft zicht op deze bedrijven én
hun prestaties. Voor nu blijft de Minister van Justitie en
Veiligheid daarvoor samenwerken met de TU Delft en in de
toekomst past het bij de taken van een beoogd toezichthouder
om een monitorinstrument structureel in te zetten om periodiek
inzicht te geven in het hostinglandschap. Ten tweede heeft de
Minister van Justitie en Veiligheid een wet in voorbereiding
genomen, waardoor met een bestuursrechtelijk handhavingsinstrumentarium kan worden opgetreden tegen hostingbedrijven
die online kinderpornografisch materiaal niet, of niet tijdig,
verwijderen. Het gaat concreet om een last onder dwangsom, die
kan worden opgelegd als een melding niet accuraat wordt
opgevolgd. Ook kan een bestuurlijke boete worden opgelegd. Zie
hierover de brief van 20 november jl. aan uw Kamer5.
De Commissie heeft 24 juli jl. hun actieplan ter bestrijding van
(online) seksueel kindermisbruik gepresenteerd. Het doel van de
strategie is om de strijd tegen seksueel misbruik van kinderen
zowel online als offline in de EU doeltreffender te maken. Het
kabinet steunt de recente voorstellen van de Commissie om
online seksueel kindermisbruik aan te pakken.6
Fiche: Mededeling EU Agenda en Actieplan Drugs 2021 – 2025
Voorts zijn de leden van de VVD-fractie positief over de kritische reactie
van het kabinet ten aanzien van de eenzijdige blik van de Europese
Commissie (EC) op repressie in de bestrijding van drugs. Hoewel deze
leden een strenge aanpak van drugshandel voorstaan, zien zij het belang
van meer aandacht voor de preventieve kant van drugsbestrijding zoals
voorlichting over de gezondheidseffecten. Deze leden zijn benieuwd of en
5
6

Kamerstukken 31 015 en 25 295, nr. 208
Kamerstuk 22 112, nr. 2926.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

10

op welke manier het kabinet met eensgezinde lidstaten zal optrekken om
de preventieve kant te benadrukken en de paradigmaverschuiving tegen
te gaan.
Het kabinet steunt de lijn van het voorzitterschap om een
evenwichtige, gezamenlijke nieuwe strategie te ontwikkelen die
gebaseerd is op bewijs van wat werkt. Dit wordt breed gedeeld
onder de lidstaten. Dit nieuwe document zal de komende
maanden opgesteld worden met actieve inbreng van de lidstaten
en met inachtneming van de goede elementen van de mededeling
van de Commissie.
Achtste editie van het door de Europese Commissie jaarlijks gepubliceerde Europees Justitie Scorebord (EJS)
De leden van de VVD-fractie constateren dat de Raad voor de rechtspraak
momenteel onderzoekt hoe met de toepassing van nieuwe technologische
mogelijkheden de digitale toegankelijkheid van uitspraken verder kan
worden verbeterd. Kunt u aangeven wanneer dit onderzoek naar
verwachting afgerond zal zijn?
De Raad voor de rechtspraak heeft de Minister voor Rechtsbescherming laten weten dat het onderzoek waarnaar wordt
verwezen verschillende initiatieven die de digitale toegankelijkheid van uitspraken verbeteren. De eerste resultaten van het
onderzoek worden door de Raad voor de rechtspraak medio 2021
verwacht.
Overig
De leden van de VVD-fractie constateren dat op initiatief van Italië met
ondersteuning van Europol een ad-hoc werkgroep is opgericht om meer
inzicht te krijgen in de gevolgen van de coronacrisis en dan specifiek de
gevolgen voor de georganiseerde misdaad. Voornoemde leden hebben
vernomen dat Nederland ook aangesloten is bij deze werkgroep. Echter,
hebben deze leden tot nu toe niets mogen vernemen van de inhoudelijke
voortgang van deze werkgroep. Hoeveel bijeenkomsten van deze ad-hoc
werkgroep hebben tot nu toe plaatsgevonden? Wat waren de belangrijkste
uitkomsten van de afgelopen bijeenkomsten? Kunt u de Kamer voortaan
informeren over de inhoudelijke voortgang van deze werkgroep?
De aan het woord zijnde leden hebben tevens kunnen vernemen dat bij de
meest recente bijeenkomst van de werkgroep de nationale korpschefs van
de politie aanwezig waren. Heeft u naderhand contact gehad met de
korpschef hierover? Zo ja, wat waren de uitkomsten van dit gesprek? Zo
nee, waarom niet?
Tot slot hebben deze leden vernomen dat een aantal prioriteiten zijn
vastgelegd door deze werkgroep, waaronder de toename van online
fraude. Op welke wijze bent u voornemens opvolging te geven aan deze
prioriteiten?
Het betreft een informele ad-hoc werkgroep op initiatief van
Italië, met ondersteuning van Europol, waarin rechtshandhavingsautoriteiten ervaringen uitwisselen in relatie tot de Covid-19
pandemie, de verschillende vormen van lock down en veranderingen in criminaliteit. Italië heeft enkele landen, waaronder
Nederland, Interpol en Europol voor deze ad-hoc werkgroep
uitgenodigd en er hebben tot nu toe drie virtuele bijeenkomsten
plaatsgevonden op 16 juni, 15 september en 12 november jl. De
politie – niet de korpschef – heeft aan twee bijeenkomsten
deelgenomen. In de laatste vergadering werden ervaringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

11

gedeeld over Covid-19 gerelateerde economische fraude door
georganiseerde criminaliteit en online seksueel misbruik van
kinderen. Uit de bijeenkomst werd teruggekoppeld dat rechtshandhavingsautoriteiten zouden kunnen profiteren van een
homogene set indicatoren voor Covid-19 gerelateerde criminaliteit, op basis waarvan kan worden gerapporteerd en risico’s
ingeschat kunnen worden. Ook de SOCTA (Serious Organised
Crime Threat Assessment) zou hiermee ondersteund kunnen
worden. Indien er sprake is van vervolgbijeenkomsten, zal de
Kamer hierover worden geïnformeerd.
2. Vragen en opmerkingen vanuit de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda voor de JBZ-raad van 2 december 2020.
Deze leden hebben nog enkele vragen over de agenda en bijbehorende
stukken.
Geannoteerde agenda van de bijeenkomst van de Raad Justitie en
Binnenlandse Zaken (JBZ) op 2 december 2020
Verordening inzake cessie van vorderingen
De leden van de CDA-fractie begrijpen uit de geannoteerde agenda dat
progressie wordt geboekt ten aanzien van de verordening over het recht
dat van toepassing is op de derdenwerking van de cessie van vorderingen. Zij zien dat het vraagstuk van deze derdenwerking ook van belang
is in geval van faillissement en dan met name een faillissement waarbij
crediteuren uit verschillende EU-lidstaten komen. Voornoemde leden
vragen of hier ook sprake is van verdere harmonisatie van insolventiewetgeving, zoals ook wordt beoogd door de EC in diens onlangs gepresenteerde plannen voor de kapitaalmarktunie. Ook vragen de aan het woord
zijnde leden naar een verdere duiding van de zin dat er enkel nog op
technisch niveau wordt onderhandeld over de tekst. Verwacht het kabinet
dat er ook nog politiek en/of beleidsmatig over deze verordening
onderhandeld moet gaan worden? Zo ja, over welke onderwerpen?
De Minister voor Rechtsbescherming bevestigt dat in dit voorstel
geen sprake zal zijn van (verdere) harmonisatie van insolventiewetgeving van lidstaten. Het voorstel beperkt zich tot harmonisering van het toepasselijke recht op de derdenwerking van
internationale cessie. Ten aanzien van de plannen van de
Commissie voor de kapitaalmarktunie, geeft de Minister voor
Rechtsbescherming aan dat de plannen van de Commissie om het
insolventierecht te harmoniseren nog in een vroeg stadium
verkeren. Uw Kamer heeft de Minister van Financiën daarover
vragen gesteld die hij op korte termijn zal beantwoorden.
Er vinden momenteel technische onderhandelingen plaats. Het is
niet ondenkbaar dat de beslissing over de vraag welke hoofdregel
(het recht van de woonplaats van de cedent of het recht dat de
overgedragen vordering beheerst) in het voorstel wordt gehanteerd voor het toepasselijke recht op de derdenwerking van
internationale cessie uiteindelijk op politiek niveau genomen zal
moeten worden. Hetzelfde geldt voor de vraag of er een afzonderlijke verwijzingsregel moet komen voor het toepasselijke recht
op de derdenwerking van internationale cessie van vorderingen
waarvoor een zekerheidsrecht is gevestigd op onroerende zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

12

Online hatespeech
De leden van de CDA-fractie lezen met instemming dat Duitsland als
huidig voorzitter het tegengaan van de verspreiding van (online)
haatzaaiende boodschappen als prioriteit heeft gesteld. De recente
aanslagen op Europees grondgebied die gepleegd zijn door eenlingen die
in Europa zijn geradicaliseerd laten eens te meer zien hoe giftig deze
boodschappen van haat kunnen zijn, zo stellen deze leden. Is het kabinet
bereid ook te benadrukken dat niet alleen (online) haatzaaien, maar ook de
verheerlijking van terrorisme en van geweld onderdeel moet zijn van de
gezamenlijke Europese aanpak van (online) haatzaaien, zoals ook is
verwoord in de overweging 10 van de Terrorisme-richtlijn uit 2017?
De inzet van Nederland is gericht op bestrijding van alle vormen
van online inhoud die illegaal of anderszins onrechtmatig zijn. De
Minister van Justitie en veiligheid verwelkomt het gevoel van
urgentie in reactie op de recente aanslagen en steunt de inspanningen op EU-niveau om de nodige volgende stappen te zetten in
een alomvattende aanpak van terrorisme. Het tegengaan van
radicalisering en het voorkomen van de verspreiding van terroristische online inhoud zijn hier een essentieel onderdeel van.
Hierbij benadrukt het kabinet het uitgangspunt dat alle vormen
van gewelddadig extremisme en terrorisme moeten worden
aangepakt, los van ideologische signatuur.
Voornoemde leden vragen naar de motivatie van het kabinetsstandpunt
voor zelfregulering op dit onderwerp, en indien dat niet volstaat, om naar
vormen van co-regulering te kijken. Hoe verhoudt dit standpunt zich tot de
realiteit dat een groot deel van de haatzaaiende content zich online
verspreidt en daarmee niet gebonden is aan landsgrenzen? Kan zelf- of
co-regulering dan niet leiden tot een waterbedeffect waarbij bepaalde
lidstaten die het minder nauw nemen met het bestrijden van online
haatzaaien niet snel geneigd zijn om op te treden?
Het kabinet steunt, mede vanwege het inherent grensoverschrijdende karakter van het internet, een gezamenlijke Europese
aanpak van (online) haatzaaien als verschijningsvorm van illegale
content. Het kabinet onderstreept het belang van samenwerking
bij de strafrechtelijke vervolging en de belangrijke rol van het
onderwijs bij preventie. Voor het kabinet staat hierbij een
vrijwillige aanpak/zelfregulering voorop. Indien zelfregulering
daarbij niet volstaat, is het kabinet inderdaad van mening dat
naar vormen van co-regulering moet worden gekeken. Het is
daarbij van belang te zorgen dat het instrumentarium in elke
lidstaat voldoende is ingericht om haatzaaien tegen te gaan. In
dit verband kan ook verkend worden of wederzijdse erkenning
van instrumenten kan bijdragen aan een gezamenlijke aanpak.
Digitale samenwerking
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de conceptresolutie van de Europese Raad over dataencryptie. Zij vragen op het moment
dat de definitieve Raadsresolutie verschijnt hier verwelkomend tegenover
te staan.
Het kabinet kan deze Raadsresolutie steunen. De Raadsresolutie
stelt dat de opsporing zijn wettelijke taak moet kunnen
uitvoeren, zowel online als offline. Wanneer toegang tot digitale
gegevens praktisch onmogelijk wordt, raakt dit de effectiviteit
van belangrijke opsporingsbevoegdheden in de strijd tegen zware

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

13

en ernstige criminaliteit, zoals georganiseerde misdaad en
terrorisme. Technische oplossingen zouden moeten kunnen
worden overwogen wanneer sterke versleuteling kan worden
behouden en tegelijkertijd de belemmerende werking hiervan
voor de opsporing kan worden verminderd. Proportionaliteit is
hierbij van groot belang, zowel van het middel als de inzet ervan.
Dit wordt in de voorwaarden en waarborgen in de Raadsresolutie
expliciet genoemd.
Ook vragen deze leden of het kabinet kan aangeven of al een definitief
akkoord is bereikt op deze Raadsresolutie Encryptie.
De Raadsresolutie Encryptie, die parallel aan deze informele Raad
worden aangenomen via schriftelijke procedure, ligt als informatiepunt (zogeheten I-punt) in de JBZ-Raad voor op 14 december
a.s.. Deze Raadsresolutie Encryptie vormt het startpunt om
tezamen met technologiebedrijven, academici en andere
relevante actoren een inventarisatie uit te voeren naar technische
mogelijkheden voor rechtmatige toegang tot versleuteld bewijs.
In hoeverre strookt de concept-resolutie met het encryptiestandpunt van
het kabinet en waar zitten mogelijke verschillen?
De conclusie van het kabinetsstandpunt luidt: «het kabinet [is]
van mening dat het op dit moment niet wenselijk is om beperkende wettelijke maatregelen te nemen ten aanzien van de
ontwikkeling, de beschikbaarheid en het gebruik van encryptie
binnen Nederland.» Daarnaast wordt in het kabinetsstandpunt
geconstateerd dat «het kabinet heeft tot taak de veiligheid van
Nederland te waarborgen en strafbare feiten op te sporen. Het
kabinet onderstreept hierbij de noodzaak tot rechtmatige
toegang tot gegevens en communicatie». In het kader van de
opsporing en nationale veiligheid de ontwikkeling rond encryptie
noopt tot het zoeken naar nieuwe oplossingen. Vanwege het
belang van de opsporing en vervolging van strafbare feiten en de
belangen die zijn gemoeid met de nationale veiligheid is overleg
nodig met aanbieders over effectieve gegevensverstrekking bij
gebruik van hun diensten door kwaadwillenden.
Via de inventarisatie naar rechtmatige toegang tot versleutelde
informatie bewijs, waartoe de raadsverklaring oproept, wordt
invulling gegeven aan de constatering in het kabinetsstandpunt
die ziet op het zoeken naar nieuwe oplossingen voor effectieve
gegevensverstrekking. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld wordt
bij inventarisaties gestreefd om binnen het kabinetsstandpunt te
blijven7.
Rechtsstatelijke ontwikkelingen op het gebied van Justitie
De leden van de CDA-fractie zijn verrast over het kabinetsstandpunt ten
aanzien van het nieuws dat Polen niet meer mee zal werken aan een
Nederlands arrestatiebevel. Zij menen dat het natuurlijk ook aan de EC is
om lidstaten aan te spreken op bijvoorbeeld het kaderbesluit EAB, maar
dat het ook aan lidstaten afzonderlijk is om zich uit te spreken tegen
lidstaten die handelen in strijd met de gedeelde Europese waarden over
de rechtsstaat. Deze leden vragen dan ook om een meer proactieve
houding aan te nemen dan enkel te kijken wanneer het opportuun is om in
Europees en bilateraal verband aandacht te vragen voor dit onderwerp.
7

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nrs. 758 en 1095

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

14

Het kabinet neemt de oproep van uw Kamer ter harte. Duurzame
verandering met betrekking tot de rechtsstaat moet in eerste
instantie van binnenuit een lidstaat komen, maar dat betekent
niet dat we achterover kunnen leunen. Het handhaven en
versterken van de rechtsstaat in de EU vergt een gezamenlijke en
aanhoudende inspanning van alle EU-lidstaten en de EU-instellingen. Ook de lidstaten hebben een verantwoordelijkheid om
duidelijk te maken dat wij staan voor democratie en rechtsstaat.
Dit wordt aanhoudend door het kabinet onder de aandacht
gebracht waarbij actief wordt gepleit voor versterking van de
rechtsstaat.
Zo heeft Nederland zich met andere lidstaten in een aantal
inbreukzaken van de Commissie tegen Polen bij Hof van Justitie
van de EU gevoegd. Ook hebben Poolse rechters en de rechtbank
Amsterdam zogenaamde prejudiciële vragen aan Hof van Justitie
van de EU voorgelegd. Ook in een aantal van deze zaken deze
heeft Nederland zich gevoegd. Daarnaast is het heel positief dat,
in aanvulling op de besprekingen in de Raad Algemene Zaken van
oktober en november jl., ook in de JBZ-raad van 2 december a.s.
de rechtsstatelijkheid aan de hand van het eerste rapport van de
Commissie van de EU-toetsingscyclus van de rechtsstaat wordt
besproken. De JBZ-Ministers kunnen bij uitstek over juridische en
justitiële elementen van rechtsstatelijkheid in de JBZ-Raad met
elkaar spreken, omdat ze daarvoor in eigen land verantwoordelijk
zijn. Tot slot, blijft het kabinet erop gericht de bilaterale
contacten te onderhouden, juist ook ten behoeve van de inhoudelijke en constructieve dialoog.
Fiche: Mededeling EU-strategie bestrijding seksueel kindermisbruik
De leden van de CDA-fractie zijn positief over de inzet van de EC om te
komen tot een meer effectieve strijd tegen seksueel kindermisbruik, zeker
nu het afgelopen decennium met name het online seksueel kindermisbruik, dat zich niet aan grenzen houdt, enorm is toegenomen. Nederland
is tegen wil en dank een grote speler op het gebied van hostingbedrijven
die online seksueel misbruik in stand houden. Voornoemde leden zien de
inspanningen die de Minister van Justitie en Veiligheid op dit terrein
getroost en vragen zich dan ook in te spannen om de best practices uit uw
beleid naar voren te brengen bij de Europese overleggen over de
EU-strategie.
De strijd tegen online seksueel kindermisbruik is een internationale opgave, waarbij samenwerking tussen landen noodzakelijk is. Vandaar dat de Minister van Justitie en Veiligheid waar
mogelijk de aanpak van online seksueel kindermisbruik
agendeert in Europa. De Nederlandse publiek-private samenwerking voor een schoon en veilig internet wordt toegelicht en
het belang benadrukt om onze krachten in de EU te bundelen in
de strijd tegen online seksueel kindermisbruik. De Europese
Commissie heeft 24 juli jl. hun actieplan gepresenteerd waarop
Nederland actief input heeft geleverd. Het kabinet verwelkomt en
steunt het actieplan van de Europese Commissie. De Minister van
Justitie en Veiligheid zal zich blijven inspannen om de best
practices uit de Nederlandse aanpak naar voren te brengen bij de
Europese overleggen om online seksueel kindermisbruik
gezamenlijk tegen te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

15

Fiche: Mededeling EU-actieplan inzake vuurwapenhandel
De leden van de CDA-fractie zijn blij met de extra inspanningen die
gedaan gaan worden in het kader van vuurwapenhandelbestrijding. Deze
leden signaleren al langere tijd dat de vuurwapenhandel in Europa, maar
ook in Nederland een groot en deels nog onzichtbaar probleem is. Zij zijn
dan ook verbaasd over het kabinetsstandpunt dat de EU-vuurwapenrichtlijn per 1 oktober volledig is geïmplementeerd en dat daardoor legale
vuurwapens beter van het illegale circuit afgeschermd worden.
Voornoemde leden vragen hoe het staat met de deactivering van wapens
en of daar al progressie is geboekt. Daarbij vragen zij in hoeverre er
sprake kan zijn van een volledige implementatie op het moment dat
bijvoorbeeld de deactivering van wapens nog steeds niet goed geregeld
is. In dat licht vragen voornoemde leden hoe het kabinet de prioriteit ziet
van de EC om lidstaten aan te sporen om aan EU-normen te voldoen.
Vreest het kabinet een vermaning van de EC op het moment dat de
deactivering van wapens (nog) niet is geregeld?
Nederland heeft de Europese regelgeving ten aanzien van de
deactivering van vuurwapens in artikel 43 van de Wet wapens en
munitie en artikel 18, derde lid van de Regeling wapens en
munitie volledig geïmplementeerd. De Europese Commissie heeft
op dit punt geen infractieprocedure tegen Nederland ingesteld.
Bij de politie is een controle-autoriteit ingericht die al sinds enige
tijd operationeel is.
Voor het overige verwijst de Minister van Justitie en Veiligheid
naar de antwoorden op de vragen 22 tot en met 24 op Kamervragen van het lid Van Dam (CDA) over de uitspraak van de
Rechtbank Noord-Nederland inzake de e-screener8.
Fiche: Mededeling EU Agenda en Actieplan Drugs 2021 – 2025
De leden van de CDA-fractie zien meerwaarde in de EU-agenda en het
actieplan Drugs 2021–2025. Zij stellen dat gezien het internationale
karakter van veel drugshandel, een EU-aanpak kan bijdragen aan het
terugdringen van deze vorm van criminaliteit. Voornoemde leden vragen
hoe dit EU-brede actieplan tegen drugsgebruik en drugscriminaliteit zich
verhoudt tot plannen om drugs, bijvoorbeeld in Nederland, verder te
legaliseren of reguleren. Kan een inschatting worden gegeven van het
krachtenveld in de EU ten aanzien van dergelijke plannen? In hoeverre
zouden plannen om soft- of harddrugs (nog) verder te legaliseren of
reguleren onze positie in de EU beschadigen of van invloed zijn op onze
toegang tot de vrije markt?
De EU-drugsstrategie en het nog te ontwikkelen EU Drugsactieplan hebben tot doel zowel de aanbod- en de vraagkant als
de schade van drugs te verminderen. Alle lidstaten zijn het met
die doelen eens. Het wietexperiment dient diezelfde doelen en
beoogt in kaart te brengen welke gevolgen regulering voor die
doelen zou hebben. Het kabinet heeft geen plannen tot legalisering van soft- of harddrugs.
In die zin zijn de leden van de CDA-fractie ook benieuwd naar de verdere
invulling van het kabinetsstandpunt dat het EU-actieplan ook aandacht
moet besteden aan mensenrechten, zoals deze leden hebben gelezen in
het fiche. Zij vragen of daarmee bedoeld wordt dat het de taak is van de
overheid om haar burgers te beschermen tegen verslavende en schade8

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 469

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

16

lijke middelen? In die zin vragen de aan het woord zijnde leden waar de
notie vandaan komt dat een strikt en effectief anti-drugsbeleid onvoldoende aandacht zou hebben voor de bescherming van mensenrechten.
Met mensenrechten in verband met drugsbeleid wordt gedoeld op
de rechten van gebruikers: zijn moeten niet als criminelen gezien
worden maar als mensen met een verslavingsprobleem die goede
toegang tot medische of sociale hulp en medicijnen moeten
hebben. In landen waar bijvoorbeeld spuitomruil, gebruikersruimten etc in het kader van een streng beleid niet mogelijk zijn,
is het aantal drugsdoden aanzienlijk hoger dan in Nederland waar
deze bewezen effectieve vorm van hulp wel bestaat.
3. Vragen en opmerkingen vanuit de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
stukken op de agenda. Zij hebben nog enkele vragen over het verslag van
het schriftelijk overleg voorafgaand aan de JBZ-raad van 8 en 9 oktober
2020 en over de geannoteerde agenda voor de JBZ-raad van 2 december
2020.
Geannoteerde agenda van de bijeenkomst van de Raad Justitie en
Binnenlandse Zaken (JBZ) op 2 december 2020
Raadsresolutie encryptie
De leden van de D66-fractie spreken grote twijfels uit aangaande het
bericht dat wordt gesproken over het verzwakken van encryptie. Kan
worden toegelicht over welke technische oplossingen wordt gesproken?
Er wordt op dit moment nog niet gesproken over concrete
technische oplossingen. De Raadsresolutie stelt dat de opsporing
zijn wettelijke taak moet kunnen uitvoeren, zowel online als
offline. Er wordt geconstateerd dat encryptie de uitvoering van
deze wettelijke taak belemmert waarop een inventarisatie wordt
gestart naar mogelijkheden voor toegang tot versleuteld bewijs.
Mogelijke technische oplossingen worden vervolgens in een later
stadium overwogen. Wanneer technische of operationele oplossingen zich voordoen zullen deze hun grondslag moeten hebben
in een regelgevend kader, waar moet worden voldaan aan de
principes van legaliteit, proportionaliteit en doeltreffendheid. In
de Raadsresolutie staat tevens aangegeven dat een regelgevend
kader in nauwe consulatie met dienstverleners, andere relevante
actoren en alle relevante bevoegde autoriteiten vorm moet
krijgen en geen sprake zou moeten zijn van een enkele voorgeschreven technische oplossing.
Deelt u de mening dat, zodra er een achterdeur bestaat in encryptie, dit
niet alleen berichten toegankelijk maakt voor opsporingsdiensten maar
ook voor criminelen en inlichtingendiensten van kwaadwillende landen?
Deelt u de mening dat encryptie dan zijn nut verliest?
De voorliggende Raadsresolutie doet niets af aan de noodzaak
voor sterke encryptie. Het belang van sterke encryptie wordt in
de Raadsresolutie onderschreven en de ontwikkeling en het
gebruik ervan moeten worden gestimuleerd. Welke consequenties
een technische oplossing heeft, kan pas worden beoordeeld
wanneer de technische oplossingen zijn geïnventariseerd. Het
effect van een oplossing op de digitale veiligheid is een
belangrijk criterium om de proportionaliteit van een technische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

17

oplossing te beoordelen. Hoogwaardige encryptie blijft het
uitgangspunt in deze inventarisatie.
Hoe is het mogelijk om privacy een fundamenteel recht te noemen als het
niet mogelijk is voor Europese burgers om in vertrouwen berichten uit te
wisselen?
Op 23 november jl. (Kamerstuk 32 761, nr. 174) heeft de Minister
van Justitie en Veiligheid de Kamer een brief gestuurd over
privacy en opsporing. Hierin staat vermeld dat het recht op
eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het privéleven
een grondrecht is dat verankerd is in verschillende verdragen,
maar dat een recht op privacy niet absoluut is. Voor een verdere
toelichting verwijst de Minister van Justitie en Veiligheid naar de
genoemde brief.
Er worden met deze inventarisatie geen onomkeerbare stappen
genomen. Er zullen ook geen onverantwoorde beslissingen
genomen worden wanneer het de (digitale) veiligheid van
burgers, de nationale veiligheid, het bedrijfsleven en de overheid
aangaat. In de besluitvorming omtrent een eventuele technische
oplossing wordt ook het effect op fundamentele rechten meegenomen, zoals het recht op eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer, het communicatiegeheim en de uitoefening van de
vrijheid van meningsuiting.
Hoe is het mogelijk dat de steun voor de Raadsresolutie binnen het
kabinetsstandpunt encryptie valt uit 2016 als er gesproken wordt van
«effectief inzicht te kunnen verkrijgen in versleuteld bewijs»?
De conclusie van het kabinetsstandpunt luidt: «het kabinet [is]
van mening dat het op dit moment niet wenselijk is om beperkende wettelijke maatregelen te nemen ten aanzien van de
ontwikkeling, de beschikbaarheid en het gebruik van encryptie
binnen Nederland.» Daarnaast wordt in het kabinetsstandpunt
geconstateerd dat «het kabinet heeft tot taak de veiligheid van
Nederland te waarborgen en strafbare feiten op te sporen. Het
kabinet onderstreept hierbij de noodzaak tot rechtmatige
toegang tot gegevens en communicatie». In het kader van de
opsporing en nationale veiligheid de ontwikkeling rond encryptie
noopt tot het zoeken naar nieuwe oplossingen. Vanwege het
belang van de opsporing en vervolging van strafbare feiten en de
belangen die zijn gemoeid met de nationale veiligheid is overleg
nodig met aanbieders over effectieve gegevensverstrekking bij
gebruik van hun diensten door kwaadwillenden.
Via de inventarisatie naar rechtmatige toegang tot versleutelde
informatie bewijs, waartoe de raadsverklaring oproept, wordt
invulling gegeven aan de constatering in het kabinetsstandpunt
die ziet op het zoeken naar nieuwe oplossingen voor effectieve
gegevensverstrekking. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld wordt
bij inventarisaties gestreefd om binnen het kabinetsstandpunt te
blijven9.
Hoe worden journalisten, mensenrechtenactivisten, advocaten, medici en
andere beroepen waarbij geheimhouding een essentieel onderdeel vormt
van het belangrijke maatschappelijke werk dat zij verrichten meegenomen
in de proportionele toepassing van «technische oplossingen» die
9

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nrs. 758 en 1095

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

18

encryptie zouden schaden? Kan worden gegarandeerd dat deze groepen
in vertrouwen kunnen blijven communiceren? Zo nee, waarom niet?
Wordt dit wenselijk geacht?
In het algemeen bestaan er reeds verhoogde voorwaarden en
waarborgen voor toegang tot gegevens van deze beroepsgroepen.
Deze regels gelden zowel online als offline. Overigens geldt in de
besluitvorming omtrent een eventueel technische oplossing dat
het effect op de fundamentele rechten belangrijk is, zoals het
recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, het
communicatiegeheim en de uitoefening van de vrijheid van
meningsuiting. Dit geldt ook voor de bescherming van journalisten, verdedigers van mensenrechten in repressieve regimes,
advocaten en medici.
Online hatespeech
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het agendapunt
online hatespeech en het voornemen tot uitwisseling van standpunten. De
aan het woord zijnde leden horen graag wat de Nederlandse inzet is
tijdens de triloogonderhandelingen tussen de Raad en het Europees
Parlement over online terroristische content en of Nederland hierbij nog
een rol gaat spelen.
Op 6 december 2018 is in de JBZ-Raad een algemene oriëntatie
vastgesteld inzake de verordening ter voorkoming van de
verspreiding van online terroristische inhoud. Nederland heeft
benadrukt het doel van de verordening te steunen, maar niet te
kunnen instemmen met de tekst vanwege het ontbreken van
evenwicht tussen snelle verwijdering van terroristische inhoud en
het waarborgen van fundamentele rechten, in het bijzonder het
recht op een effectief rechtsmiddel. Nederland heeft dan ook
tegen de algemene oriëntatie gestemd, als een van de weinige
lidstaten. Dit is in lijn met de door uw Kamer aangenomen motie
van de leden Van Nispen en van Toorenburg (Kamerstuk 22 112,
nr. 2724), waarin de regering wordt opgeroepen zich te verzetten
tegen een voorstel waarin een verwijderbevel uit een andere
lidstaat rechtstreeks moet worden opgevolgd, als daar tegen
geen rechtsmiddel open staat in de ontvangende lidstaat.
Op 13 september 2019 is de triloog gestart. Nederland heeft
tijdens dit proces langs de lijn van de motie Van Nispen en Van
Toorenburg gelobbyd en steeds, ook in de JBZ-Raad, aangedrongen op de rechtsbescherming in eigen land.
Nederland ondersteunt snelle afronding van het dossier maar
alleen indien fundamentele rechten zorgvuldig worden geborgd,
inclusief naleving van het principe van rechtsbescherming in
eigen land. Hier blijft Nederland zolang de onderhandelingen
voortduren aandacht voor vragen.
Kan worden toegelicht hoe andere lidstaten de term «haatzaaien»
definiëren die zich niet beperkt tot strafbare uitingen?
Zonder in te gaan op de exacte definities van haatzaaien in
andere lidstaten, kan de Minister van Justitie en Veiligheid u
melden dat definities behoorlijk uit elkaar kunnen lopen. Voor
Nederland is belangrijk dat bij de definitie van haatzaaien
aandacht is voor de balans met de vrijheid van meningsuiting. Bij
het bepalen van de grenzen van de vrijheid van meningsuiting is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

19

sprake van een belangenafweging. Het resultaat van deze
belangenafweging is mede afhankelijk van de historische,
maatschappelijke en culturele achtergrond van een land. Dit
betekent ook dat waar de grenzen van de vrijheid van meningsuiting liggen, per lidstaat sterk verschilt.
Raadsconclusies inzake het Europees Arrestatiebevel
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het agendapunt
over het Europees Arrestatiebevel. Zij merken op dat het Hof van Justitie
van de Europese Unie vorige week uitspraak deed over de vraag of het
Nederlandse Openbaar Ministerie (OM) kan worden beschouwd als
«rechterlijke autoriteit» die instemt met de uitbreiding van de strafbare
feiten die zijn opgenomen in een eerder, reeds uitgevoerd EAB. Het Hof
antwoordde daarop ontkennend. Nederlandse officieren van justitie zijn
geen «uitvoerende rechterlijke autoriteit» in het kader van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel, aangezien zij »individuele
instructies kunnen ontvangen van de uitvoerende macht». Daarbij wordt
op de bijzondere aanwijzingsbevoegdheid gedoeld, zoals vastgelegd in
artikel 127 van de Wet op de rechterlijke organisatie (RO). Het Nederlandse OM kan aldus niet worden beschouwd als een «rechterlijke
autoriteit» die instemt met de uitbreiding van de strafbare feiten die zijn
opgenomen in een eerder, reeds uitgevoerd EAB. Voornoemde leden
vragen een reactie op deze uitspraak van het Hof. Welke implicaties heeft
deze uitspraak voor het OM? Hoe zeer bemoeilijkt dit de Europese
samenwerking bij EAB’s voor het OM? Hoe beziet u de uitspraak in het
licht van het wetsvoorstel dat het lid Groothuizen in internetconsultatie
heeft gebracht over het schrappen van de bijzondere aanwijzingsbevoegdheid?
De Minister van Justitie en Veiligheid heeft kennis genomen van
de uitspraak in de zaak C-510/19 en is op dit moment de implicaties van die uitspraak nader aan het inventariseren. Het OM en
de Raad voor de rechtspraak hebben de Minister van Justitie en
Veiligheid ook al gewezen op het belang van deze uitspraak.
Daarnaast heeft de Minister van Justitie en Veiligheid kennis
genomen van het wetsvoorstel van het Kamerlid Groothuizen met
betrekking tot het schrappen van de bijzondere aanwijzingsbevoegdheid. De Minister van Justitie en Veiligheid zal dit traject
met belangstelling volgen.
In de brief van 15 oktober 2020 heeft de Minister van Justitie en
Veiligheid reeds toegezegd uw Kamer over deze uitspraak van het
Hof van Justitie van de EU te informeren en waar nodig de
noodzakelijke voorzieningen te treffen om de wetgeving in lijn te
brengen met deze uitspraak. De Minister van Justitie en
Veiligheid komt hier binnenkort op terug.
De Minister van Justitie en Veiligheid hecht eraan te verduidelijken dat deze uitspraak in de juiste context geplaatst moet
worden. Op grond van de Overleveringswet zijn zowel de
Internationale rechtshulpkamer van de Rechtbank Amsterdam
(hierna: IRK) als de officier van justitie aangewezen als uitvoerende rechterlijke autoriteit. In de onderlinge rolverdeling heeft
de wetgever de belangrijkste beslissingsbevoegdheid, namelijk
de instemming met een EAB, aan de rechtbank toebedeeld. Aan
de officier van justitie komt een aantal andere, min of meer
accessoire beslissingen toe, zoals de toestemming voor de
vervolging van reeds overgeleverde personen voor andere feiten
dan die waarvoor de overlevering strekte. Het is de laatstbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

20

doelde bevoegdheid waarover de prejudiciële vragen zijn gesteld.
Het is dus zeker niet zo dat de uitspraak tot gevolg heeft dat
ingekomen EAB’s in het geheel niet meer ten uitvoer kunnen
worden gelegd. Voor wat betreft de situatie tot aan een wetswijziging, heeft de IRK in een uitspraak (d.d. 25 november jl.)
inmiddels geoordeeld dat een (voorlopige) aanhouding door een
(hulp)officier van justitie niet in strijd is met het Kaderbesluit
inzake het Europees aanhoudingsbevel (EAB). Wel is de IRK
voornemens om oordelen te geven over de voortzetting van de
overleveringsdetentie van aangehouden opgeëiste personen. Ook
heeft de IRK geoordeeld dat de rol van het OM bij de feitelijke
overlevering, waarbij een overlevering is toegestaan door de IRK
zelf, niet in strijd is met het kaderbesluit EAB.
Antwoorden op vragen commissie over de geannoteerde agenda voor de
JBZ-raad van 8–9 oktober 2020
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de antwoorden
op de vragen over het Europees Politie Partnerschap (EUPP) in het
schriftelijk overleg over de JBZ-raad van 8 en 9 oktober 2020. Uit de
Raadsconclusies «Internal Security and European Police Partnership»
wordt duidelijk dat in 2025 een aantal mijlpalen behaald zouden moeten
worden met het EUPP, waaronder dat rechtshandhavingsautoriteiten in
hun werk ondersteund dienen te worden door technologie op basis van
kunstmatige intelligentie. Kan een toelichting worden gegeven op het
kabinetstandpunt ten aanzien van de acht mijlpijlen die in de Raadsconclusies worden genoemd? Hoe duidt u het gegeven dat het gebruik van
technologie op basis van kunstmatige intelligentie als mijlpaal wordt
genoemd? Deelt u de mening dat de inzet van kunstmatige intelligentie
niet als doel op zich zou moeten worden gezien, maar als middel dat
alleen dient te worden ingezet in de rechtshandhaving daar waar het een
evidente meerwaarde heeft en geen disproportionele inbreuk vormt op de
rechten van burgers?
Het kabinet onderschrijft de mijlpalen genoemd in de Raadsconclusies: sterke kwalitatief hoogwaardige informatiedeling en
bundeling van informatie voor veiligheidsdoeleinden, veilige
communicatie tussen rechtshandhavingsautoriteiten, een brede
toepassing van signaleringsmogelijkheden, een gemoderniseerd
wettelijk kader voor politiesamenwerking, gebruik van kunstmatige intelligentie als middel en met waarborgen omkleed,
versterkte samenwerking met derde landen en private partijen
onderhevig aan duidelijke waarborgen. Bovendien ondersteunt
het kabinet de inzet om binnen de nationale en internationale
wettelijke kaders de implementatie van bestaande instrumenten
te verbeteren en ook informatie-uitwisseling in relatie tot
individuen die een specifieke dreiging veroorzaken (de
zogenaamde «Gefährder») te versterken.
Door het gebruik van technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, worden de mogelijkheden vergroot om de gemeenschappelijke waarden in onze samenleving te beschermen. Het gebruik
van kunstmatige intelligentie is een middel en geen doel op
zichzelf maar kan mogelijk het versterken van veiligheid en het
voorkomen, onderzoeken en vervolgen van criminaliteit vergemakkelijken en verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld door met behulp
van kunstmatige intelligentie bewijs te verzamelen in datasets en
informatie beter te structureren, patronen en verbanden vast te
stellen en slachtoffers, daders of de locatie van een misdrijf te
identificeren. Deze toepassingen kunnen uiteindelijk als middel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

21

de doelmatigheid en doeltreffendheid van de rechtshandhavingsautoriteiten verhogen. Bij al deze toepassingen van kunstmatige
intelligentie, is het steeds van belang dat de fundamentele
rechten te allen tijde gerespecteerd worden. Om die reden is het
kabinet van mening dat zorgvuldig en behoedzaam de mogelijkheden van kunstmatige intelligentie dienen te worden verkend en
toegepast.
4. Vragen en opmerkingen vanuit de SP-fractie
Geannoteerde agenda van de bijeenkomst van de Raad Justitie en
Binnenlandse Zaken (JBZ) op 2 december 2020
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
agenda voor de aanstaande JBZ-raad. Zij hebben daarover enkele vragen.
Ten eerste merken de leden van de SP-fractie op dat als onderdeel van het
EUPP de Raad de positie inneemt dat het mandaat van Europol uitgebreid
dient te worden. De voorgenomen uitbreiding van het mandaat van
Europol zou toezien op samenwerking en informatiedeling met derde
landen en samenwerking met private partijen. Kunnen enkele
voorbeelden worden genoemd waaruit deze behoefte voor samenwerking
met derde landen en private partijen blijkt? Welk probleem zou dat op
moeten lossen? Zijn andere instrumenten overwogen om het probleem
dat hier aan ten grondslag ligt op te lossen?
Op 9 november jl. heeft de Raad een resolutie aangenomen over
de toekomst van Europol. Daarbij hebben de JBZ-Ministers hun
behoeften en kaders aangegeven inzake herziening van het
Europol-mandaat. Naast het benadrukken van de belangrijke
toegevoegde waarde van het EU-agentschap voor de veiligheid
van de EU en haar lidstaten, benadrukt de Raad in deze resolutie
dat Europol juist die meerwaarde dient te tonen door het verder
vervullen van haar kerntaken. Te weten, een informatie- en
analyse hub voor de rechtshandhaving en operationele ondersteuning en expertise bieden aan rechtshandhavingsautoriteiten
in de lidstaten. Het ontplooien van executieve bevoegdheden
zoals het opstarten en uitvoeren van opsporingsonderzoeken in
lidstaten blijft de exclusieve bevoegdheid van de lidstaten aldus
de resolutie. Ook wordt in de resolutie gesteld dat door de
centrale hub-functie met liaisons van EU-lidstaten en derde
landen in Den Haag een uitbreiding van de vertegenwoordiging
van Europol in de lidstaten en buiten de EU niet noodzakelijk is.
Voor het vervullen van haar kerntaken, zoals ook vastgelegd in
haar huidige mandaat, is het essentieel dat Europol samenwerkt
met derde landen en internationale organisaties zoals Interpol en
de VN. Daarbij is volgens de resolutie complementariteit inzake
inzet noodzakelijk. Door die samenwerking kunnen op een
EU-brede en geïntegreerde wijze veiligheidsrisico’s, zoals die
voortkomen uit terugkerende jihadstrijders en internationale
drugs- en mensensmokkelactiviteiten, snel worden onderkend.
Europol kan de nationale autoriteiten van de lidstaten ondersteunen door op die risico’s te wijzen en hen te adviseren over
mogelijke handelingsperspectieven. Lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor verder onderzoek of het uitvoeren van acties, al
dan niet met ondersteuning van Europol of in samenwerking met
derde landen en internationale organisaties. Op deze wijze biedt
Europol een ondersteuning die recht doet aan de complexiteit van
veiligheidsrisico’s, waar een bilaterale oplossing maar beperkte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

22

slagkracht biedt. Via Europol kan op een EU-brede wijze risico’s
en interventies worden overzien en kan snel geschakeld worden
met EU-lidstaten en belangrijke derde landen, waarbij de hoge
standaarden inzake de rechtstaat en het beschermen van
fundamentele rechten een ankerpunt van de samenwerking
blijven.
Deze standaarden en nationale wetgeving zijn ook cruciaal voor
de samenwerking van Europol met private partijen zoals uiteengezet in de resolutie en de Raadsconclusies over de samenwerking van Europol met private partijen uit 2019. De samenwerking met private partijen is van toegevoegde waarde met het
oog op een goede kennispositie, o.a. voor het ondersteunen van
lidstaten in de bestrijding van digitaal gefaciliteerde criminaliteit
zoals seksueel misbruik online en terroristische inhoud online en
voor het in kaart brengen van criminele modus operandi voor
financieel gefaciliteerde criminaliteit. Ook hier is de centrale
bundeling van analyse en expertise die breed aan EU-lidstaten
beschikbaar wordt gesteld behulpzaam voor een doelmatige en
doeltreffende inzet van opsporingscapaciteit. Deze samenwerking van Europol met private partijen vereist een met
waarborgen omkleed mandaat, waarbij de nationale competentie,
informatiepositie en rechtsmacht wordt gerespecteerd.
Ten tweede lezen voornoemde leden dat ook zal worden gesproken over
dataencryptie. Is een definitief akkoord over de Raadsconclusies Encryptie
binnen handbereik?
De Raadsresolutie Encryptie, die parallel aan deze informele Raad
worden aangenomen via schriftelijke procedure, ligt als informatiepunt (zogeheten I-punt) in de JBZ-Raad op 14 december a.s..
Deze Raadsresolutie Encryptie vormt het startpunt om tezamen
met technologie bedrijven, academici en andere relevante
actoren een inventarisatie uit te voeren naar technische mogelijkheden voor rechtmatige toegang tot versleuteld bewijs.
Is de Nederlandse inzet dat opsporingsautoriteiten gemakkelijker toegang
moeten krijgen tot versleutelde data? Zo ja, van welke waarborgen zou dit
dan moeten worden voorzien?
Opsporingsautoriteiten moeten op een rechtmatige wijze toegang
kunnen krijgen tot digitale gegevens bij de opsporing van zware
en ernstige criminaliteit, zoals georganiseerde misdaad en
terrorisme. In het Nederlandse Wetboek van Strafvordering zijn
reeds voorwaarden en waarborgen verbonden aan die toegang. In
dit verband kan bijvoorbeeld worden gewezen op bestaande
mogelijkheden tot het vorderen van gegevens, de interceptiebevoegdheid of de netwerkzoeking bij een inbeslaggenomen
geautomatiseerd werk. Inzet van die bevoegdheden is alleen
mogelijk indien aan door de wetgever gestelde vereisten is
voldaan, waaronder toestemming van de officier van justitie en,
in voorkomende gevallen, machtiging van de rechtercommissaris. Het is van belang dat de opsporingsdiensten en het
openbaar ministerie in overeenstemming met geldende wet- en
regelgeving uitvoering moet kunnen blijven geven aan hun
wettelijke taak, ook als dit toegang tot versleutelde data vergt.
Naast de waarborgen voor de inzet, moet de gevonden
technische oplossing zelf ook proportioneel en subsidiair zijn. De
oplossing moet bijdragen aan een veilige maatschappij of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

23

bescherming van kwetsbaren in onze samenleving. Deze
vereisten bieden het kader waarbinnen de afweging gemaakt kan
worden tussen de bij encryptie in het geding zijnde belangen,
zoals het recht op de persoonlijke levenssfeer en het communicatiegeheim, de openbare en nationale veiligheid en het voorkomen
van strafbare feiten.
Gaat dit straks ook voor Europol en Eurojust mogelijk worden?
Op dit moment worden eerst de technische mogelijkheden voor
rechtmatige toegang tot versleuteld bewijs geïnventariseerd. In
de Raadsresolutie staat vermeld dat dit ten behoeve van de
uitvoering van nationale bevoegdheden gebeurt. Over Europol of
Eurojust is niet gesproken. De Minister van Justitie en Veiligheid
wil graag benadrukken dat Europol geen bevoegdheid heeft om
zelfstandig strafrechtelijke onderzoeken uit te voeren, dat is
voorbehouden aan lidstaten.
Klopt het dat het kabinet juist heeft ingezet om dit op Europees en niet op
nationaal niveau te regelen en waarom dan?
Bij de inventarisatie naar mogelijkheden voor rechtmatige
toegang tot versleuteld bewijs is het onder meer van belang te
bezien of een internationale oplossing mogelijk is10. In deze
discussie gaat het voornamelijk om grote internationale bedrijven
waardoor een internationale aanpak in beginsel de voorkeur
geniet. Daarnaast verwacht de Minister van Justitie en Veiligheid
dat deze verkenning inhoudelijk beter kan worden uitgevoerd
wanneer ervaringen en kennis uit de hele EU kunnen worden
meegewogen.
Fiche: Mededeling EU Agenda en Actieplan Drugs 2021 – 2025
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
kabinetsstandpunt. Zij zijn wel verbaasd over het feit dat deze strategie
zonder betrokkenheid van de lidstaten tot stand is gekomen. Tegelijk
constateren deze leden dat in de inleiding van de strategie van de EC wel
degelijk vermeld is dat deze strategie in overleg met lidstaten tot stand is
gekomen.11 Kunt u dit verschil toelichten? Is Nederland nu wel of niet
betrokken bij het opstellen van deze strategie en wat was er anders
geweest als Nederland wel betrokken was?
Op ambtelijk niveau heeft Nederland zowel bilateraal als in de
Horizontale Raadswerkgroep Drugs regelmatig contact met de
Europese Commissie. EU-lidstaten en belanghebbenden zijn
echter niet geconsulteerd over de inhoud van plannen van de
Europese Commissie voor een EU agenda en actieplan Drugs
2021–2025. De inhoud van de plannen werd pas bekend na de
officiële publicatie op 24 juli jl. Het kabinet is van mening dat de
Europese Commissie in een eerder stadium op omvattende wijze
inhoudelijk overleg met de EU-lidstaten had moeten voeren en
advies van experts en relevante belanghebbenden had moeten
inwinnen. Dit was en is noodzakelijk gelet op de bevoegdheidsverdeling tussen de EU en lidstaten inzake het drugsbeleid.

10
11

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 1095
COM (2020) 606, p. 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

24

Het uitgangspunt van de Nederlandse inzet is vanouds een
gebalanceerd drugsbeleid: inzet op zowel gezondheid, preventie,
«harm reduction» en mensenrechten, als op de aanpak van
ondermijning, handhaving en opsporing. Het voorstel sluit ten
dele aan bij het kabinetsbeleid, het kabinet is dan ook positief
over de stevigere inzet op de bestrijding van de georganiseerde
drugscriminaliteit en aanpak van de ondermijnende effecten. Wel
ziet het kabinet een gebrek aan balans in de mededeling door de
beperkte aandacht voor gezondheid, mensenrechten en internationale samenwerking. De benodigde aanpassing om die balans te
bereiken, wordt nu in Raadsverband alsnog gedaan.
Dan hebben voornoemde leden nog enkele vragen over de inhoud. Ten
eerste vragen zij in hoeverre deze strategie het gedoogbeleid in Nederland
toestaat. Hoe zit het vervolgens met het experiment van legalisering van
cannabis? Is dat nog mogelijk onder deze nieuwe strategie? Tevens
merken deze leden op dat er in Nederland nog altijd discussie is over het
gedogen of legaliseren van een bredere groep drugs. In hoeverre wordt
dat (on)mogelijk gemaakt door deze strategie?
Drugsbeleid is nationaal beleid. Lidstaten proberen dit zover
mogelijk wel met elkaar af te stemmen. De drugsstrategie is dan
ook niet verplichtend, al kan de Commissie voorstellen doen en
streven naar gezamenlijk beleid. De nieuwe strategie zal dus niet
interfereren met het Nederlandse coffeeshopbeleid en het
wietexperiment.
Daarnaast merken de aan het woord zijnde leden op dat het kabinet de
strategie niet evenwichtig acht. Het kabinet zou graag meer aandacht zien
voor preventie, gezondheidsproblemen, behandeling en mensenrechten
voor drugsgebruikers. Hoe gaat zij ervoor zorgen dat deze punten alsnog
onderdeel worden van de EU-drugsstrategie en zijn er meerdere lidstaten
die deze zorgen delen?
Het kabinet steunt de lijn van het voorzitterschap om een
evenwichtige, gezamenlijke nieuwe strategie te ontwikkelen die
gebaseerd is op bewijs van wat werkt. Deze lijn wordt breed
gedeeld onder de lidstaten. Dit nieuwe document zal de komende
maanden opgesteld worden met actieve inbreng van de lidstaten
en met inachtneming van de goede elementen van de Mededeling
van de Commissie.
Reactie op verzoek commissie over het bericht «Poolse justitie werkt niet
meer mee met Nederland»
De leden van de SP-fractie maken zich nog altijd zorgen over de continue
ontwikkelingen rondom de rechtsstaat in diverse Europese lidstaten. Uw
recente brief naar aanleiding van een verzoek van de commissie over een
nieuwsbericht heeft daar niets aan veranderd. Bij voornoemde leden
ontstond juist het beeld dat de Nederlandse regering achterover leunt en
het aan de EC wil overlaten. Kan het kabinet dit ontkrachten?
Duurzame verandering met betrekking tot de rechtsstaat moet in
eerste instantie van binnenuit een lidstaat komen, maar dat
betekent niet dat we achterover kunnen leunen. Het handhaven
en versterken van de rechtsstaat in de EU vergt een gezamenlijke
en aanhoudende inspanning van alle EU-lidstaten en de
EU-instellingen. De lidstaten en de EU-instellingen hebben ook
een verantwoordelijkheid om duidelijk te maken dat wij staan
voor democratie en rechtsstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

25

Heel concreet krijgt dit op de volgende vlakken invulling. Er loopt
momenteel tegen Polen nog steeds de procedure op grond van
artikel 7 VEU. Aanvankelijk was gepland in de Raad Algemene
Zaken van december hoorzittingen met Polen en Hongarije te
houden. Vanwege het feit dat geen fysieke bijeenkomst mogelijk
is, zijn deze voorlopig uitgesteld. Verder heeft de Commissie een
aantal inbreukzaken tegen Polen bij Hof van Justitie aangespannen. Nederland heeft zich met andere lidstaten in een aantal
van deze zaken gevoegd. Ook hebben Poolse rechters en de
rechtbank Amsterdam prejudiciële vragen aan Hof van Justitie
voorgelegd. Ook in een aantal van deze zaken heeft Nederland
zich gevoegd.
Daarnaast is op 30 september jl. het eerste rapport van de
Commissie van de EU-toetsingscyclus van de rechtsstaat
verschenen. Het is van belang waar nodig follow-up te geven aan
dit rapport en daarmee verder invulling te geven aan de inzet op
de rechtsstaat in de EU. Het is dan ook heel positief dat, in
aanvulling op de besprekingen in de Raad Algemene Zaken van
oktober en november jl., ook in de JBZ-raad van 2 december a.s.
de rechtsstatelijkheid aan de hand van dit rapport wordt
besproken. De JBZ-Ministers kunnen bij uitstek over juridische en
justitiële elementen van rechtsstatelijkheid in de JBZ-Raad met
elkaar spreken, omdat ze daarvoor in eigen land verantwoordelijk
zijn. Tot slot, blijft het kabinet erop gericht de bilaterale
contacten te onderhouden en daarbij een constructieve dialoog te
stimuleren en het gesprek aan te gaan over moeilijke onderwerpen.
Wat de aan het woord zijnde leden betreft is het conflict tussen Polen en
Nederland over aanhoudingsbevelen niet louter een schending van de
verdragen waarin de EC op moet treden. Zij zien het conflict ook als een
gevolg van een beschadigde bilaterale relatie en vinden dan ook dat de
regering zelf ook de moeite moet nemen om in actie te komen. In dat
kader zijn de leden van de SP-fractie tevreden met de toezegging tijdens
de begrotingsbehandeling van Justitie en Veiligheid op 26 november dat
het kabinet een eerste juridische analyse gaat maken van de ontstane
situatie en op zoek gaat naar gelijkgestemde lidstaten voor het inzetten
van de artikel 259 VWEU-procedure. Voornoemde leden vragen of u de
Kamer op de hoogte kunt houden van deze inzet. Kan een inschatting
worden gemaakt van het aantal lidstaten dat gelijkgestemd is? Houdt het
kabinet in de tussentijd alle bilaterale kanalen open om met Polen over dit
conflict te spreken?
Het kabinet deelt de zorgen van de Kamer over de rechterlijke
onafhankelijkheid in Polen. Het kabinet is van mening dat in de
eerste plaats de Commissie in staat moet worden gesteld haar rol
als hoedster van de verdragen uit te oefenen. De door haar
gestarte inbreukzaken op het terrein van de rechtsstaat in Polen
maken duidelijk dat zij deze verantwoordelijkheid ook in de
praktijk ten uitvoer brengt. Niettemin is het kabinet bereid om
samen met gelijkgezinde lidstaten te bezien wat de kansen en
risico’s zijn ten aanzien van de eventuele inzet van artikel 259
VWEU. Juist omwille van de effectiviteit van deze inzet, staat
voor het kabinet voorop dat we hier niet alleen opereren.
Het kabinet zal u, zoals toegezegd, op de hoogte houden van
ontwikkelingen hieromtrent. Op dit moment kan nog geen nadere
informatie worden gegeven over de gelijkgezinde lidstaten. Wel
kan het kabinet benadrukken dat het naleven van de principes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

26

van de rechtsstaat voor vrijwel alle lidstaten een sine qua non is.
Bovendien kan het kabinet bevestigen, in navolging op bovenstaand antwoord, dat het kabinet erop gericht blijft bilaterale
contacten te onderhouden met alle EU lidstaten, juist ook ten
behoeve van de inhoudelijke en constructieve dialoog.
De schending van de onafhankelijke rechtsstaat in Polen wordt steeds
duidelijker. De leden van de SP-fractie zijn zelfs een brief onder ogen
gekomen van 13 september 2019 van het Poolse Ministerie van Justitie
waarin aan Poolse rechters wordt geschreven dat vragen van buitenlandse autoriteiten met betrekking tot Europese aanhoudingsbevelen
alleen met goedkeuring van het ministerie mogen worden beantwoord.
Dit zou een schending van de onafhankelijkheid van de Poolse rechtsstaat
zijn. Bent u ook bekend met de inhoud van deze brief? Deelt u de mening
dat dit op een schending van de onafhankelijkheid van de Poolse
rechtsstaat kan duiden? Wat zegt dit volgens u over de aard van het
conflict over aanhoudingsbevelen? Is dat nu juist juridisch van aard of is
dit eigenlijk in wezen een politiek conflict? Bent u bereid de inhoud van
deze brief mee te nemen in uw juridische analyse in het kader van de
artikel 259 VWEU-procedure?
Het kabinet heeft kennis genomen van de brief waar de leden van
de SP-fractie naar verwijzen. De inhoud van de brief wordt nog
bestudeerd, hierover zal het kabinet u op een later moment nader
informeren.
Wat betreft de analyse van de kansen en risico’s ten aanzien van
de mogelijke inzet van artikel 259 VWEU, kan het kabinet u
melden dat alle relevante informatie in overweging zal worden
genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 662

27