Aan de Voorzitter van de
Eerste Kamer der Staten-Generaal
Binnenhof 22
Den Haag

Directie Effectiviteit en
Coherentie
Bezuidenhoutseweg 67
2594 AC Den Haag
Postbus 20061
Nederland
www.minbuza.nl
Contactpersoon

Onze Referentie
DEC- 075/12
Uw Referentie
149904.01u

Datum 13 april 2012
Betreft Vragen n.a.v. de beleidsagenda voor internationale publieke goederen

Geachte Voorzitter,
Graag bied ik u hierbij mijn reactie aan op de vragen van de vaste commissie voor
Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking van 1 maart 2012
(kenmerk 149904.01u) naar aanleiding van de beleidsagenda voor de versterking
van de ontwikkelingsdimensie van internationale publieke goederen (IPG's). Deze
IPG-agenda zond ik de Eerste Kamer onlangs toe mede ter nakoming van mijn
toezegging aan het lid Kuiper (CU). Ik ben de Eerste Kamer erkentelijk voor de
uitgesproken waardering voor deze praktische beleidsagenda. Ik zet graag de
dialoog over deze bredere dimensies van het ontwikkelingsbeleid voort die uw
Kamer startte tijdens de begrotingsbehandeling in april 2010. In volgorde van de
brief ga ik onderstaand in op de gestelde vragen. In deze brief los ik tevens mijn
eerdere toezegging1 in aan het lid Smaling (SP) om terug te komen op de rol van
belastinginning bij de selectie van partnerlanden (zie pagina 7).
Het kabinet zal een geactualiseerde visie op globalisering formuleren in reactie op
het SER-advies over verschuivende economische machtsverhoudingen. Dit advies
wordt voor het zomerreces verwacht waarna de regering een beleidsreactie zal
opstellen. De Minister van EL&I heeft hierbij het voortouw.
1. IPG’s-definitie, afbakening en prioriteiten voor de IPG-agenda
De leden van de commissie vragen zich naar aanleiding van de gehanteerde IPG
definitie af waarom bepaalde thema’s wel en andere niet als IPG’s worden
aangemerkt en of de regering in de EU- en VN-discussie een heldere
begripsomschrijving en afbakening van IPG’s gaat bepleiten.
De regering beschouwt de door de Eerste Kamer aangegeven thema’s –
rechtvaardigheid, een rechtvaardige internationale orde en kennis – wel degelijk
als IPG's. Ze heeft er echter voor gekozen om deze IPG’s, net als het OSspeerpunt seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR), niet als
prioriteit aan te merken in het kader van de praktische IPG-agenda die gericht is
op de versterking van de ontwikkelingsdimensie van de geselecteerde IPG’s.
Omdat focus en inbedding nodig worden geacht is gekozen voor aansluiting bij de

1

Begrotingsbehandeling Buitenlandse Zaken, 5 april 2011, toezegging nr. T01353.
Pagina 1 van 11

IPG’s en mondiale uitdagingen die de EU in 2009 selecteerde in het kader van
beleidscoherentie voor ontwikkeling. Dit neemt niets weg van het belang van de
IPG’s die uw commissie noemt en die belangrijke waarden vertegenwoordigen in
het Nederlandse buitenlandbeleid. Door te focussen op versterking van de
ontwikkelingsdimensie van de prioritaire IPG’s en te streven naar een beter
internationaal bestuur van IPG’s zullen rechtvaardigheid, een rechtvaardige
internationale orde en toegang tot kennis zeker aandacht krijgen maar niet als
een zelfstandige prioriteit figureren in deze IPG-agenda. Op meerdere terreinen
wordt beleid gemaakt en uitgevoerd dat raakvlakken heeft met deze IPG’s maar
waarvoor ook geen expliciete doelen of acties zijn opgenomen in de IPG-agenda.

Directie Effectiviteit en
Coherentie

Onze Referentie
DEC-075/12

Het OS-speerpunt SRGR heeft niettemin raakvlakken met een aantal prioritaire
IPG-thema’s en krijgt daardoor zeker aandacht in de IPG-agenda. Ik noem
bijvoorbeeld de gevolgen van een (onevenwichtige) bevolkingsgroei op klimaat,
voedselzekerheid en vrede en veiligheid. SRGR speelt in relatie tot het concept
‘human security’ onder de prioriteit vrede en veiligheid. Momenteel bezie ik hoe
interventie-pakketten op het terrein van SRGR (bevallingen, zorgaanbod na
verkrachting, en anticonceptie) in humanitaire crises in fragiele staten kunnen
worden aangeboden. Tevens blijft Nederland zich inspannen voor adequate
toegang tot medicijnen (waaronder SRGR hulpmiddelen) in ontwikkelingslanden
onder de IPG-prioriteit handel.
Toegang tot kennis is geen zelfstandige IPG prioriteit in de IPG-agenda omdat
deze ook niet door de EU is geselecteerd. Het onderwerp krijgt wel aandacht als
een belangrijk dwarsdoorsnijdend instrument bij een aantal IPG-prioriteiten
waaronder handel, voedselzekerheid en klimaat. Onderdelen daarvan zal de
regering voor de zomer uitwerken. Dit geschiedt op verzoek2 van het Tweede
Kamer lid mw. Ferrier die een beleidsreactie vraagt op de belangrijkste conclusies
en aanbevelingen van het rapport “Harnessing Intellectual Property Rights for
Development Objectives” dat betrekking heeft op de IPG-prioriteiten handel en
voedselzekerheid.
De regering is niet van plan een initiatief te nemen om in EU- of VN-kader tot een
heldere begripsomschrijving en afbakening van IPG’s te komen. De meeste landen
hanteren verschillende IPG-definities en richten zich op verschillende mondiale
uitdagingen die niet alle of altijd een ‘pure’ IPG vormen maar wel IPG-kenmerken
kunnen hebben. Dat geldt ook voor Nederland. Overeenstemming bereiken over
een IPG-definitie zal vrijwel ondoenlijk zijn en heeft weinig toegevoegde waarde
voor de uitvoering van de praktische agenda gericht op versterking van de
ontwikkelingsdimensie van een aantal prioritaire IPG’s. De regering zal zich wel
buigen over mogelijkheden om vergroting van het internationale aanbod en een
beter bestuur van IPG’s te stimuleren (zie verder paragraaf 2).
2. Beter internationaal bestuur van IPG’s
De leden vragen zich af hoe de regering de gebrekkige staat van internationaal
bestuur beoordeelt vanuit het perspectief van de ontwikkelingsdimensie van IPG’s

2

Antwoord van staatssecretaris Bleker (Economische Zaken, Landbouw en Innovatie), mede namens de
staatssecretaris van Buitenlandse Zaken en de minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, op
vragen van het lid Ferrier (CDA) over patenten (kenmerk 2011Z25886, ingezonden 12 december 2011),
Kamerstukken II, 2011/2012, Aanhangsel, 1356.
Pagina 2 van 11

en de eigen positie en de rol van Nederland. Hoe wordt bijgedragen aan een
voortgezette discussie binnen de EU over goed beheer en bestuur van IPG’s?
In de beleidsnotitie wordt geconstateerd dat het internationale bestuur van IPG’s
zich niet heeft ontwikkeld op een schaal die past bij de voortschrijdende
globalisering. Nederland heeft als open economie niettemin groot belang bij
versterking van de internationale rechtsorde. De armste landen hebben eveneens
een groot belang bij een effectieve internationale ordening omdat ze minder in
staat zijn de effecten van grensoverschrijdende ontwikkelingen te beheersen.
Versterking van het internationale bestuur zal allereerst moeten worden gezocht
in een grotere effectiviteit van de bestaande intergouvernementele organisaties.
Daarom heeft hervorming van de VN en daaraan verbonden instellingen prioriteit
binnen ons multilaterale beleid. Versterken van samenhang, voorkomen van
doublures en vergroten van representativiteit zijn daarbij hoofdpunten.

Directie Effectiviteit en
Coherentie

Onze Referentie
DEC-075/12

Dat geldt ook voor een goede verhouding tussen regionale en mondiale
regulering. Juist een samenhangende aanpak van de IPG’s vanuit het perspectief
van ontwikkeling stelt hoge eisen aan de consistentie van de besluitvorming op
alle niveaus. Door te opereren vanuit de EU-samenwerking kan Nederland aan die
samenhang bijdragen. De bestaande multilaterale instellingen hebben vaak te
kampen met trage besluitvormingsprocedures en verouderd blokdenken. De
uitdagingen van deze tijd kunnen bovendien niet door statelijke actoren alleen
worden opgepakt. Maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven zullen nauw
betrokken moeten worden. Nieuwe uitdagingen vereisen nieuwe
samenwerkingsvormen en partnerschappen. Daarmee worden bestaande
instellingen niet overbodig maar moeten ze wel in een andere context opereren.
Voor elke IPG zal de optimale constellatie anders zijn. De gewenste snelheid van
handelen maakt nieuwe, lossere samenwerkingsverbanden, netwerkallianties en
gelegenheidscoalities vaak effectiever. Een goed voorbeeld is het Drugs for
Neglected Diseases Initiative. Dit is een non-profit partnerschap van internationale
organisaties, farmaceutische ondernemingen, onderzoeksinstituten in ontwikkelde
landen en ontwikkelingslanden, NGO’s en donoren dat heel gericht nieuwe
medicijnen en behandelmethoden ontwikkelt voor verwaarloosde, besmettelijke
tropische ziektes. Nederland speelt regelmatig een katalyserende rol in dit soort
coalities en partnerschappen.
Formele regulering vereist echter dat zo goed mogelijk een relatie wordt gelegd
met bestaande representatieve structuren en instellingen. De Nederlandse invloed
zal daarbij vaak via de EU moeten worden uitgeoefend, afhankelijk van de
bevoegdheidsverdeling tussen EU en lidstaten voor de IPG in kwestie. Voor G-20
bijeenkomsten maakt Nederland zich sterk voor een gestructureerde
voorbereiding vooraf en monitoring achteraf van gemaakte G-20 afspraken in EUkader. Zo is onlangs in de EU Raad Economische en Financiële Zaken afgesproken
dat de monitoring van beleidsafspraken uit het G-20 Cannes Action Plan zal
worden versterkt. Dit betrof o.a. de uitvoering van de in 2010 afgesproken quotaen bestuursherziening in het IMF voor eind 2012 en van de afspraken over
financiële regelgeving, voedsel- en goederenprijzen en groene groei.
3. Specifieke IPG’s
Handel en landbouw

Pagina 3 van 11

De leden vragen naar de visie van de regering over de gevolgen van het Europees
landbouwbeleid (GLB) op de IPG ‘een voorspelbaar, niet-discriminerend
multilateraal handelsstelsel’ en op ontwikkelingslanden.

Directie Effectiviteit en
Coherentie

Onze Referentie
DEC-075/12

De kern van de Nederlandse visie is een eerlijke en markt georiënteerde handel in
landbouwproducten die rekening houdt met non-trade concerns en de speciale
behoeften van ontwikkelingslanden. Dit vormt een belangrijk onderdeel en het
lange termijn doel van het multilaterale handelsstelsel. Dat doel wordt bereikt in
een continu proces van multilaterale onderhandelingen over substantiële en
progressieve vermindering van marktbescherming en handelsverstorende steun.
Binnen dat kader vindt de regering dat het GLB niet handelsverstorend voor
ontwikkelingslanden mag uitwerken. De regering maakt zich in de besluitvorming
over de hervorming van het GLB sterk voor volwaardige aandacht voor de externe
effecten, specifiek voor ontwikkelingslanden3. De effecten van de EUlandbouwtarieven op ontwikkelingslanden zijn overigens niet aan de orde in de
GLB-hervorming. Verlaging ervan speelt wel in de tariefonderhandelingen in de
WTO Doha ronde, de Economic Partnerships Agreements (EPA’s) met ACS-regio’s
en bilaterale vrijhandelsovereenkomsten met derde landen. Alleen de minst
ontwikkelde landen (MOL’s) hebben volledig tarief- en quotavrije markttoegang
tot de EU-markt.
In lijn met deze visie is het kabinet bij de GLB-hervorming voorstander van de
afschaffing van (resterende) productie gekoppelde betalingen (onder handhaving
van een vangnetconstructie in crisissituaties) en volledige uitfasering van nog
resterende exportsubsidies per 2013, ongeacht de uitkomst van de Doha-ronde.
Uit een Europese krachtenveldanalyse blijkt dat Nederland nog weinig steun krijgt
van andere lidstaten voor het volledig afschaffen van productie gekoppelde
betalingen en exportsubsidies. De gevolgen voor ontwikkelingslanden zijn tijdens
de onderhandelingen nog niet besproken. Nederland blijft bij zowel de Commissie
als de lidstaten aandringen om externe effecten van het GLB (inclusief die van de
landbouwtarieven) regelmatig te monitoren en evalueren. Goede methodieken om
de gevolgen op (individuele) ontwikkelingslanden te meten ontbreken echter nog.
Non-trade concerns
De leden vragen naar de wijze waarop de regering de non-trade concerns heeft
ingebracht in de WTO.
Handelspolitiek en het beleid t.a.v. de WTO behoren tot de exclusieve competentie
van de EU. De onderhandelingsagenda van de WTO Doha ronde is vastgelegd in
2001. De regering heeft destijds sterk gepleit voor verdere onderhandelingen over
non-trade concerns (NTC’s) in de WTO. Dit is overigens geen volledig onbekend
onderwerp binnen de WTO. In het WTO landbouwverdrag hebben landen al enige
ruimte om NTC’s zoals voedselzekerheid en milieubescherming te adresseren.
Daarnaast biedt het GATT-verdrag landen onder voorwaarden de mogelijkheid om
bepaalde maatregelen te nemen ter bescherming van de gezondheid van mens,
plant en dier en van de publieke moraal. De regering laat zich bij de internationale
agendering en toepassing van handelsmaatregelen in verband met NTC’s leiden
door het uitgebreide toetsingskader4 over handel en NTC’s en verduurzaming van

3

4

Kamerbrief van staatssecretarissen Bleker en Knapen van 22 september 2011 (TK 28 625, nr.135) en de
kabinetsreactie Wetgevingsvoorstellen GLB van 28 oktober 2011 (TK 28 625 nr.137).
Kamerstuk 26485 nr. 68, vergaderjaar 2008-2009.
Pagina 4 van 11

productiemethoden en -processen wereldwijd. NTC’s zijn echter een gevoelig
onderwerp gebleken in de WTO. Vooral ontwikkelingslanden vrezen dat NTC’s
worden misbruikt om, ingegeven door protectionistische motieven,
handelsbeperkende maatregelen tegen hun exportproducten te nemen. Mede op
aandringen van Nederland en de EU bevat de Doha onderhandelingsagenda enkele
bescheiden aan NTC’s gerelateerde onderwerpen. Dit betreft onder andere een
algemene verwijzing naar NTC’s, de versterking van de synergie tussen
multilaterale milieuverdragen met handelsmaatregelen en de WTO en de
liberalisering van milieugoederen en -diensten. In deze late fase van de
onderhandelingen is het onmogelijk nog nieuwe onderwerpen te introduceren.
Eind 2011 werd duidelijk dat de Doha ronde verdere vertraging zou oplopen
zonder zicht op een concrete einddatum. In die veranderde omstandigheden zet
Nederland op korte termijn in op liberalisering van milieugoederen- en diensten,
als onderdeel van een mogelijk deelakkoord. In de tussentijd wil Nederland de
gedachtenvorming in de EU over het toekomstige werkprogramma van de WTO
stimuleren. Daarbij wordt ook aandacht gevraagd voor NTC’s. De minister van
EL&I zal de Kamer binnenkort informeren over mogelijkheden tot deelakkoorden
in de Doha ronde.

Directie Effectiviteit en
Coherentie

Onze Referentie
DEC-075/12

Internationale financiële stabiliteit
De leden vragen op welke wijze de urgentie van de behoefte aan internationale
financiële stabiliteit en financiering voor juist de MOL’s tot uitdrukking komt. Ook
wordt gevraagd hoe de regering zich inzet voor een samenhangende aanpak van
de betrokken organisaties waaronder het IMF, de Wereldbank, de EU en de VN.
De regering onderkent de urgentie van internationale financiële stabiliteit voor de
MOL’s. Dat uit zich in de keuze van de vier belangrijke sub-thema’s voor de MOL’s
onder deze IPG-prioriteit: i. beperking van de volatiliteit van externe
kapitaalstromen; ii. internationale belastingsamenwerking; iii. innovatieve
financiering; iv. inclusieve financiering. Hierbinnen vraagt Nederland aandacht
voor de effecten voor de armste bevolkingsgroepen. Dit is bijvoorbeeld gedaan in
de non-papers die Nederland in 2011 voor de G-20 discussies over deze
onderwerpen heeft opgesteld. Daarin worden suggesties gedaan voor een
samenhangende aanpak van alle betrokken internationale organisaties en een
goede afstemming tussen het werk van deze organisaties en het G-20 overleg.
Innovatieve financiering
De leden van GroenLinks vragen waarom in de IPG-agenda bij ‘innovatieve
financiering’ indicatoren ontbreken dan wel wat zinvolle indicatoren kunnen zijn.
Er zijn nog geen internationaal overeengekomen indicatoren voor het meten van
effecten van innovatieve financiering of private sector financiering. De OESO en de
VN werken hieraan en Nederland ondersteunt dit proces. De overkoepelende
doelstelling in de beleidsnotitie is ‘het bevorderen van innovatieve mechanismen
voor effectievere inzet en de hefboom van ODA, in samenwerking met nieuwe
partners’. Zinvolle indicatoren zijn het bedrag aan privaat kapitaal dat wordt
gekatalyseerd met publieke middelen (hefboomfunctie) en de mate waarin de
middelen bijdragen aan beoogde ontwikkelingsdoelen. Voor de programma’s
genoemd onder de actiepunten zijn eigen indicatoren beschikbaar. Voor het

Pagina 5 van 11

Currency Exchange Fund (TCX) is de mate van risicovermindering bij individuele
leningen voor zowel de lokale debiteur als de financiële instelling een belangrijke
indicator. Het Health Insurance Fund gebruikt als indicatoren onder meer het
aantal mensen uit lage inkomensgroepen met een gezondheidsverzekering, de
kwaliteit van de medische voorzieningen en de effectiviteit en efficiency van lokale
private verzekeraars en zorgverleners.

Directie Effectiviteit en
Coherentie

Onze Referentie
DEC-075/12

Internationale belastingontduiking en kapitaalvlucht
De leden van GroenLinks vragen hoe de regering in het kader van het tegengaan
van internationale belastingontduiking aankijkt tegen analyses die concluderen dat
Nederland zelf één van de belangrijkste belastingparadijzen is. Ingewikkelde
constructies zouden leiden tot belastingontwijking ten koste van
ontwikkelingslanden die de millenniumdoelen eenvoudig zouden kunnen halen als
de belastingvlucht tot staan wordt gebracht. De leden vragen wat de regering wil
doen aan deze problematiek waarbij ons land direct betrokken zou zijn.
Nederland wordt in sommige - door uw Kamer niet specifiek benoemde- rapporten
van maatschappelijke organisaties ten onrechte als belastingparadijs bestempeld.
De OESO en het Global Forum on Transparency and Exchange of Information for
Tax Purposes hanteren een aantal (positieve en negatieve) criteria om een land te
kwalificeren als belastingparadijs (tax haven). Het belangrijkste criterium is dat er
geen of geen substantiële belasting wordt geheven. Nederland voldoet niet aan dit
criterium. Overigens erkent de OESO dat elk land soeverein is in de keuze van de
hoogte van het belastingtarief. Daarom gelden er aanvullende criteria om niet als
belastingparadijs aangemerkt te worden. Twee betreffen transparantie eisen: i.
duidelijkheid over de toegepaste belastingregels; ii. effectieve uitwisseling van
informatie over belastingplichtigen met andere landen. Nederland voldoet aan
deze transparantie-eisen5. Een ander belangrijk criterium gaat over inhoudelijke
(substance) eisen. Als een land een preferentieel belastingregime op bedrijven
toepast, zonder eisen te stellen aan reële aanwezigheid, kan dat een aanwijzing
zijn dat transacties en investeringen om pure belastingredenen worden
aangetrokken. Ook op dit punt voldoet Nederland aan de internationale criteria.
De suggestie dat op grote schaal belastingontwijking plaatsvindt via ingewikkelde
constructies met gebruikmaking van het Nederlandse verdragennetwerk ten koste
van ontwikkelingslanden is niet terecht. Zoals aangegeven in de Notitie fiscaal
verdragsbeleid6 ligt het (fiscale) probleem in het geval van ontwikkelingslanden
niet zo zeer in de afgesloten verdragen maar in de gebrekkige capaciteit van
lokale belastingautoriteiten. Het verstevigen van belastingadministraties en fiscale
stelsels draagt bij aan zelfredzaamheid. Eigen belastinginkomsten spelen een
cruciale rol bij de financiering van overheidsuitgaven in de strijd tegen armoede.
Een beter ontwikkelde belastingadministratie is ook beter in staat om effectieve
maatregelen te nemen tegen belastingontduiking en -ontwijking. Nederland zal bij
het sluiten van belastingverdragen met lage inkomens landen rekening houden
met hun kwetsbare financiële positie. Nederland is bereid tot gerichte maatregelen
om verdragsmisbruik tegen te gaan en ruimte te laten voor bronheffingen op

5

Brief van de staatssecretaris van Financiën, 26 oktober 2011, kamerstuk 25087, nr. 28,
met daarin het verslag van de zogenoemde peer review van Nederland door het Global
Forum on the Transparency and Exchange of Information.
6
Notitie Fiscaal Verdragsbeleid 2011, 11 februari 2011, bijlage bij Kamerstuk 25087, nr. 7.
Pagina 6 van 11

kapitaalstromen naar Nederland. De Tweede Kamer7 heeft de regering gevraagd
de Nederlandse substance eisen te onderzoeken en daarbij aandacht te besteden
aan de positie van ontwikkelingslanden. De staatssecretaris van Financiën
verwacht voor de zomer het toegezegde onderzoek af te ronden.
Zoals in de inleiding aangekondigd wil ik ook ingaan op mijn toezegging aan het
lid Smaling (SP) naar aanleiding van zijn vragen over de rol van belastinginning in
de partnerlanden, evenals het type belastingen dat de Focusbrief noemt. Bij de
keuze van partnerlanden is, naast andere factoren, ook gekeken naar de mate
waarin overheden in staat zijn om belastingafdrachten door burgers en bedrijven
te organiseren en daarmee een bijdrage te leveren aan de eigen ontwikkeling.
Hierbij is gekeken naar de omvang van de belastinginkomsten in relatie tot het
bruto binnenlands product, de belasting/BBP ratio. Daarbij is geen onderscheid
gemaakt tussen verschillende typen belastingen.

Directie Effectiviteit en
Coherentie

Onze Referentie
DEC-075/12

Klimaat
De leden vragen of er sprake lijkt te zijn van een enigszins geïsoleerde benadering
van het IPG klimaat, ondanks de nauwe verbondenheid met energievoorziening en
het terugdringen van onduurzame productie- en consumptiepatronen. Ook vragen
de leden op welke wijze de regering vanuit een ontwikkelingsperspectief de
klimaat- en energieproblematiek meer geïntegreerd wil benaderen.
Er is geen sprake van een geïsoleerde benadering in het beleid. De regering deelt
de mening van de Kamer dat de klimaatproblematiek nauw verbonden is met
andere beleidsterreinen, zoals energievoorziening, veiligheid, gezondheid,
landbouw en water. Klimaatoverwegingen worden daarom meer geïntegreerd in
onze programma’s in ontwikkelingslanden, ook wanneer het primaire
ontwikkelingsdoel een andere is. Bij klimaatproblematiek dient onderscheid te
worden gemaakt tussen mitigatie en adaptatie, activiteiten die Nederland beide
ondersteunt in ontwikkelingslanden. Nederland helpt ontwikkelingslanden met
mitigatie via het programma voor hernieuwbare energie waarvoor in de periode
2008-2015 in totaal € 500 miljoen beschikbaar is gesteld. Ook een aantal
bossenprogramma’s in het kader van REDD (Reducing Emissions from
Deforestation and Forest Degradation) en FLEGT (Forest Law Enforcement,
Governance and Trade) dragen bij aan mitigatie.
In onze programma’s voor water- en voedselzekerheid in partnerlanden is
duurzaamheid van productieprocessen aan de orde. Ook daardoor wordt de
uitstoot van broeikasgassen beperkt. Daarbij zal steeds het bredere verband met
duurzaam landgebruik en het efficiënt omgaan met natuurlijke hulpbronnen
worden bewaakt. Adaptatie, aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering,
wordt ingevuld door bijvoorbeeld de bevordering van waterbesparende
irrigatietechnieken en droogtebestendige gewassen. Klimaatverandering vraagt
tevens de ontwikkeling en toepassing van kennis en kunde. Ontwikkelingslanden
ontvangen ondersteuning voor ontwikkeling van kennis door onder andere het
Climate and Development Knowledge Network en het World Resources Institute
die beide door Nederland worden gefinancierd. Nederland werkt ook samen met
internationale organisaties in onderzoek en beleidsvorming op het vlak van
klimaatbestendige landbouw, bijvoorbeeld in het kader van de Wereldbank, de
FAO en de Consultative Group on International Agricultural Research (CGIAR).

7

Motie van de leden Braakhuis en Groot, Kamerstuk 33 003, nr. 62.
Pagina 7 van 11

Directie Effectiviteit en
Coherentie

Voedselzekerheid
De leden vragen de regering om de aanbevelingen van de VN Speciale Rapporteur
over het Recht op Voedsel te betrekken bij de beleidsagenda.

Onze Referentie
DEC-075/12

Op basis van zijn mandaat probeert de VN Speciale Rapporteur over het Recht op
Voedsel, de heer de Schutter, te bevorderen dat nationale overheden het recht op
voedsel respecteren en de uitoefening ervan mogelijk maken. Hij rapporteert aan
betrokken landen en het VN-systeem en formuleert aanbevelingen over
voedselzekerheid, inclusief specifieke aspecten ervan zoals handel, duurzame
landbouw, agrobiodiversiteit, landrechten en de rol van vrouwen. Daarmee levert
hij een belangrijke bijdrage aan de realisatie van voedselzekerheid, met name van
gemarginaliseerde en zwakke groepen.
In een open werkgroep van het Committee on World Food Security (CFS) zijn
recent Voluntary Guidelines on the Responsible Governance and Tenure of Land,
Fisheries and Forests in the Context of National Food Security, tot stand gekomen
Bij de onderhandelingen, waaraan ook Nederland heeft deelgenomen, hebben de
aanbevelingen van de heer De Schutter een grote rol gespeeld. Medio mei 2012
zal een buitengewone sessie van het CFS zich buigen over de aanvaarding van
deze richtlijnen. Daarmee ontstaat een belangrijk referentiekader voor
implementatie door overheden. Het geeft ook aanwijzingen aan investeerders voor
best practices evenals handvatten aan NGO’s die opkomen voor de
(grond)gebruiksrechten van rurale gemeenschappen. Ook Nederland laat deze
richtlijnen doorwerken in zijn eigen programma’s.
Migratie en ontwikkeling
De leden vragen zich af of er mogelijk een spanning bestaat tussen het selectieve
migratiebeleid van Nederland en het aanduiden van migratie als IPG. Tevens
vragen zij naar de opvatting van de regering over de positie van vluchtelingen en
andere personen met een internationaal beschermde status.
Zoals aangegeven in de beleidsnotitie is migratie en ontwikkeling een thema met
IPG-kenmerken en geen IPG als zodanig. Regulering van migratie door
interstatelijke afspraken draagt bij aan het vergroten van de positieve bijdrage
van migratie aan ontwikkeling. Het migratiebeleid is een complex werkterrein
waarbij niet alleen gekeken wordt naar coherentie voor ontwikkeling. Ook de
samenhang met andere beleidsterreinen is van belang voor Nederland. Binnen de
kaders van migratie en ontwikkeling wordt eveneens ingezet op het versterken
van asielstelsels in de regio’s van herkomst en het vergroten van zelfredzaamheid
van vluchtelingen. In 2011 zijn bijvoorbeeld vanuit het centrale BZ-fonds voor
migratie en ontwikkeling twee projecten ter waarde van € 3,4 miljoen gefinancierd
om de bescherming van Somalische vluchtelingen in Kenia te versterken.
Vrede en veiligheid
De leden vragen naar de opvatting van de regering over de vertegenwoordiging
van ontwikkelingslanden in belangrijke fora, waaronder de Veiligheidsraad. Ook
vragen zij het oordeel over het functioneren van de VN-Commissie voor
Vredesopbouw. Tevens wordt gevraagd naar de afstemming van het Nederlandse
en het EU-beleid in zowel fragiele staten als vredesopbouw in naoorlogse situaties
en de verwerking van de resultaten van het High Level Forum (HLF) te Busan.

Pagina 8 van 11

In de IPG-agenda is beschreven hoe de regering het streven naar een sterkere
vertegenwoordiging van ontwikkelingslanden in de internationale organisaties in
algemene zin steunt. In het specifieke geval van de Veiligheidsraad gaat het om
een moeizaam hervormingsproces waarin Nederland tracht een bemiddelende rol
te spelen. De voorkeur gaat uit naar een veelomvattende hervorming die recht
doet aan de ambities van de vier belangrijkste kandidaten voor een permanente
zetel (zonder uitbreiding van de vetorechten). Omdat zo’n oplossing op dit
moment niet haalbaar is, steunt Nederland het streven naar een tussentijdse
oplossing op basis van de creatie van langere termijn zetels. Dit betreft nietpermanente, gekozen zetels voor een periode langer dan de huidige twee jaar.
Ook zal er ruimte moeten komen voor een betere vertegenwoordiging van Afrika.

Directie Effectiviteit en
Coherentie

Onze Referentie
DEC-075/12

Nederland hecht grote waarde aan de VN Commissie voor Vredesopbouw. Het
heeft daaraan bijgedragen door een actief lidmaatschap en het voorzitterschap
van de landenconfiguratie Sierra Leone. Als lid van het Organisational Committee
en grote donor binnen de VN en de Internationale Financiële Instellingen wil
Nederland de discussie over vrede en veiligheid beïnvloeden. Dit geschiedt aan de
hand van ons beleid voor veiligheid en rechtsorde in conflictlanden en fragiele
staten en de geïntegreerde 3D-benadering. Nederland is een belangrijke donor
van het Peacebuilding Fund dat is gelieerd aan de Commissie voor Vredesopbouw.
De Commissie is goed geplaatst om de samenhang tussen vredeshandhaving en
vredesopbouw te ondersteunen en de ontwikkelingsdimensie van de IPG vrede en
veiligheid te versterken. Diens meerwaarde is gelegen in het genereren van
politieke aandacht en financiële middelen voor conflictlanden en fragiele staten
zoals Burundi, Sierra Leone, Guinee-Bissau, Centraal-Afrikaanse Republiek en
Liberia. Naast de inzet in specifieke landen ziet Nederland de Commissie als een
nuttig platform ter verbetering van de internationale respons op het gebied van
vredesopbouw. De Commissie kan bijdragen aan de internationale consensus over
prioritaire thema’s, zoals civiele capaciteiten en versterking van de rechtsorde in
(post)conflictgebieden. Daarbij moet worden aangesloten bij de Busan New Deal
voor ontwikkelingsactiviteiten in conflictlanden en fragiele staten. Nederland deelt
de conclusie van de review van 2010 dat de Commissie de verwachtingen bij
oprichting in 2005 nog onvoldoende waarmaakt. De Commissie dient beter aan te
sluiten op de activiteiten in het veld om zo duplicering te voorkomen, meer
fondsen te genereren en flexibeler te opereren.
De afstemming tussen het Nederlandse en het EU-beleid voor fragiele staten en
vredesopbouw in (post)conflictgebieden geschiedt op verschillende niveaus. Via
politieke strategieën scheppen de EU-lidstaten in Brussel een kader voor de EUinzet in conflictlanden of -regio’s. Ook vindt reguliere afstemming plaats in de
conflictlanden in de EU-bijeenkomsten van ambassadeurs en/of hoofden
ontwikkelingssamenwerking. Nederland is nauw betrokken bij de formulering van
de Country Strategy Papers (de basis voor EU-ontwikkelingsactiviteiten). Het
werkt intensief mee aan de joint programming van activiteiten, zoals momenteel
in Zuid-Soedan. Verder stemt Nederland de bilaterale landenprogramma’s, de
inzet van centraal beheerde fondsen en uitzending van experts af met EU-missies
op het gebied van veiligheid en rechtsorde. Voorbeelden zijn onze bijdragen aan
EU COPPS in de Palestijnse Gebieden, EULEX in Kosovo en EUPOL in Afghanistan.
In de New Deal van Busan zijn afspraken gemaakt over effectievere hulp en
gemeenschappelijke doelen, waaronder inclusieve politieke processen, veiligheid,
rechtsorde, economische kansen en diensten. Per 1 maart 2012 heeft Nederland
het co-voorzitterschap van de dialoog van donoren met fragiele landen aan
Pagina 9 van 11

Denemarken overgedragen. Nederland zal de New Deal actief uitvoeren via de
pilots in Afghanistan en Zuid-Soedan en deze, samen met partners, uitdragen in
de VN, onder andere in discussies over internationale samenwerking post 2015.

Directie Effectiviteit en
Coherentie

Onze Referentie
DEC-075/12

4. Institutionele suggesties en rapportage over de IPG-agenda
De leden vragen naar een verslag over intensivering van de interdepartementale
samenwerking op het gebied van IPG’s en hoe de regering dit in 2012 invult. Ook
vragen zij naar een lijst van specifieke voorstellen geënt op de IPG-agenda en een
actieprogramma met te ondernemen acties. Tevens verzoeken zij de regering de
Kamer eens per twee jaar over de voortgang ervan te informeren.
De interdepartementale samenwerking op het gebied van beleidscoherentie voor
ontwikkeling (PCD) zal worden geïntensiveerd door PCD-contactpersonen bij (de
IZ-afdelingen van) de meest betrokken departementen aan te wijzen. Onder meer
deze contactpersonen zullen op werkniveau samen met BZ ook verantwoordelijk
zijn voor de monitoring van de uitvoering van de IPG-agenda en de voorbereiding
van beleidscoherentie- en IPG-rapportages.
In nauwe samenwerking tussen de betrokken departementen wordt gewerkt aan
de uitvoering en de monitoring van de IPG-agenda. Bij de monitoring gaat het om
een rollend overzicht dat regulier zal worden aangepast aan de ontwikkelingen. De
monitoring dient vooral om de samenhang tussen de prioriteiten in de IPG-agenda
te bewaken en jaarlijks te kunnen rapporteren aan de Strategische Commissie
voor de Raad Internationale Aangelegenheden (CoRIA). Een eerste rapportage
over de IPG-agenda staat gepland voor begin 2013. Daarbij zijn de in de IPGagenda geformuleerde doelen en acties leidend ter versterking van de
ontwikkelingsdimensie van de betreffende IPG’s en de positie van arme landen.
Het gaat om Nederlandse doelen c.q. de Nederlandse inzet voor EU-beleid of het
EU-standpunt in de relevante multilaterale organisatie indien de IPG een
(gemengde) EU-bevoegdheid betreft. De indicatoren om voortgang te meten
zullen gaandeweg worden verfijnd. Tevens zal de uitvoering van de doelen en
acties en de relatie met andere, relevante beleidstrajecten worden bewaakt,
waaronder bijvoorbeeld de standpuntbepaling voor de Rio+20 Conferentie over
duurzaamheid en de formulering van de globaliseringsvisie in de beleidsreactie op
het bovenvermelde SER-advies.
Voor de meeste doelen in de IPG-agenda is de uitvoering in EU- en multilateraal
kader al gaande. Dit geldt ook voor de uitwerking van nationaal beleid,
bijvoorbeeld in de hierboven aangekondigde kamerbrieven over het rapport
“Harnessing Intellectual Property Rights for Development Objectives”, de Doha
ronde, fiscaal beleid en migratie. In internationaal en EU-verband vindt nu ook
discussie plaats over IPG’s, zowel in algemene zin in het kader van de OESO en de
EU, als specifiek voor individuele IPG’s in relevante internationale fora waaronder
de internationale financiële instellingen, de VN en diens gespecialiseerde
organisaties. Nederland wil op basis van de IPG-agenda een constructieve en
stimulerende rol spelen.
Conform het verzoek van de Eerste Kamer is de regering bereid het parlement
eens per twee jaar over de voortgang van de IPG-agenda te informeren, om te
beginnen in het eerste kwartaal van 2013.
De Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,

Pagina 10 van 11

Directie Effectiviteit en
Coherentie

Onze Referentie
DEC-075/12

Ben Knapen

Pagina 11 van 11