Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 427

ILO-verdragen

Nr. 117

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 mei 2019
De 108e Internationale Arbeidsconferentie (IAC) van de Internationale
Arbeidsorganisatie (IAO) vindt van 10 tot en met 21 juni 2019 plaats in
Genève. Hierbij informeer ik u, mede namens de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, op hoofdlijnen over de
inzet van het Koninkrijk der Nederlanden tijdens de IAC 2019.
Algemeen kader
De IAO bestaat 100 jaar. Dit feit wordt het gehele jaar gevierd en in het
bijzonder tijdens de IAC. Het Koninkrijk der Nederlanden is en blijft de IAO
beschouwen als dé normstellende en kennisdragende mondiale organisatie op het gebied van arbeid- en sociaal beleid voor de lidstaten. De ILO
werkt daarbij samen met andere internationale (netwerk)organisaties
(bijvoorbeeld de VN, WTO, G20 en OESO).
Onze open economie heeft baat bij een wereldwijd gelijk speelveld op het
gebied van arbeidsvoorwaarden en sociaal beleid, gericht op het
bevorderen van fatsoenlijk werk. Een goed werkende sociale dialoog, ook
buiten het Koninkrijk der Nederlanden, en innovatief beleid vormen
daarvoor een onmisbare basis. De IAO heeft hier tot op heden met zijn
tripartiete samenstelling een belangrijke bijdrage aan geleverd en zal dat
in de toekomst ook moeten blijven doen.
Het Koninkrijk der Nederlanden steunt de missie (het bevorderen van
sociale rechtvaardigheid) en de daarvan afgeleide vier hoofddoelstellingen van de IAO:bevordering van werkgelegenheid, verbetering van
sociale bescherming, versterking van de sociale dialoog en de bevordering van (de naleving van) arbeidsnormen van de IAO.
Binnen dit kader vindt het Koninkrijk der Nederlanden het van belang dat:

kst-29427-117
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 427, nr. 117

1

–
–
–
–

lidstaten de fundamentele en prioritaire IAO-verdragen ratificeren en
implementeren1;
de IAO toeziet op de naleving van de verdragen en aanbevelingen en
lidstaten, waar nodig, helpt bij de implementatie van verdragen;
reeds bestaande verdragen en aanbevelingen in lijn worden gebracht
met huidige mondiale opvattingen over arbeid en sociaal beleid;
binnen het kader van de algehele hervorming van de Verenigde Naties
wordt ingezet op modernisering van de IAO met als doel een grotere
slagvaardigheid in het bevorderen van sociale rechtvaardigheid en
fatsoenlijk werk in de komende decennia.

Belangrijke onderwerpen op de agenda van de 108e IAC
1. Informatie en rapporten inzake de toepassing en naleving van
verdragen en aanbevelingen.
2. Tweede en laatste discussieronde over verdrag en aanbeveling ter
eliminatie van geweld en intimidatie op de werkvloer.
3. Centenary verklaring over de toekomst van werk.
Ad 1 Informatie en rapporten inzake de toepassing en naleving van
verdragen en aanbevelingen
Ten behoeve van het Conferentiecomité inzake de toepassing en naleving
van arbeidsnormen (CAS) wordt ieder jaar een achtergrondrapport
gepubliceerd met daarin de observaties van de Commissie van experts
van de IAO met betrekking tot de rapportages over geratificeerde
verdragen.2 In dit achtergrondrapport worden in eerste instantie landen
geïdentificeerd die ernstige inbreuken plegen op bestaande verdragen en
aanbevelingen en waarvan de Commissie van experts van de IAO
aanbeveelt dat ze tijdens de IAC worden besproken. Het gaat dit keer om
Turkije, Myanmar, Ethiopië, Irak, Libië en Nicaragua. De overige te
behandelen landenzaken worden pas bekend na overleg tussen
werkgevers en werknemers in de week voorafgaand aan de IAC. In totaal
worden er 24 landenzaken behandeld. Er wordt bij de selectie gelet op de
geografische spreiding (uit elke 5 regio’s worden landen gekozen) en op
de ernst van de inbreuk (een inbreuk op een fundamenteel verdrag telt het
zwaarst3). De bespreking in het CAS dient ertoe de overheid in kwestie
aan te moedigen nadere stappen te nemen om de naleving van een
specifiek verdrag in de praktijk te garanderen. In het CAS voert, namens
de EU en de lidstaten, het EU-voorzitterschap het woord.
Zoals ieder jaar vindt er binnen het CAS een algemene discussie plaats
over een thema, met als doel vast te stellen of er mogelijk hiaten zijn in de
standaarden en hoe de betreffende verdragen beter geratificeerd en
geïmplementeerd kunnen worden. Dit jaar wordt deze discussie gevoerd
op basis van een rapport van de IAO over «Universal social protection for
human dignity, social justice and sustainable development».4 Het rapport

1

Zie http://ilo.org/global/standards/introduction-to-international-labour-standards/conventionsand-recommendations/lang--en/index.htm
Zie https://www.ilo.org/global/standards/applying-and-promoting-international-labourstandards/committee-of-experts-on-the-application-of-conventions-and-recommendations/
WCMS_669784/lang--en/index.htm
3
De acht fundamentele verdragen zijn: Freedom of Association and Protection of the Right to
Organise Convention, 1948 (No. 87), Right to Organise and Collective Bargaining Convention,
1949 (No. 98), Forced Labour Convention, 1930 (No. 29), Abolition of Forced Labour
Convention, 1957 (No. 105), Minimum Age Convention, 1973 (No. 138), Worst Forms of Child
Labour Convention, 1999 (No. 182),Equal Remuneration Convention, 1951 (No. 100) en
Discrimination (Employment and Occupation) Convention, 1958 (No. 111).
4
Zie https://www.ilo.org/ilc/ILCSessions/108/reports/reports-to-the-conference/WCMS_673680/
lang--en/index.htm
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 427, nr. 117

2

vermeldt dat slechts 29% van de wereldbevolking toegang heeft tot
sociale bescherming. Dit is onvoldoende om uiteindelijk de Duurzame
Ontwikkelingsdoelen (Sustainable Development Goals, ofwel SDGs) te
kunnen behalen.5 De inbreng vanuit het Koninkrijk der Nederlanden voor
de door de EU te leveren statement zal verlopen langs de lijnen van
staand beleid.
Ad 2 Tweede en laatste discussieronde over verdrag en/of aanbeveling ter
eliminatie van geweld en intimidatie op de werkvloer
Het tegengaan van seksueel geweld, intimidatie en ongewenste omgangsvormen op de werkvloer is een onderwerp dat zowel nationaal en
internationaal volop in de belangstelling staat. Dat blijkt bijvoorbeeld uit
de nog steeds actuele #me too-discussie. Ook uit onderzoek blijkt dat de
aandacht voor dit onderwerp geheel terecht is, omdat het nog te veel
voorkomt en de gevolgen van geweld en intimidatie op het werk vaak
ingrijpend zijn.
Tijdens de IAC zal, in vervolg op de besprekingen van vorig jaar6,
nogmaals gesproken worden over een nieuwe standaard op het
onderwerp Elimination of Violence and Harassment in the World of Work.
Verschillende IAO-verdragen bevatten bepalingen gericht op het
tegengaan van geweld en intimidatie onder specifieke groepen
werknemers. Een normatief instrument dat zich integraal richt op het
tegengaan van geweld en intimidatie op de werkvloer bestaat echter nog
niet. De bespreking richt zich op het opstellen van een verdrag (juridisch
bindend) met een bijbehorende aanbeveling (niet-bindend).
Aan de discussie tijdens de IAC ligt een tweetal rapporten van de IAO ten
grondslag.7 De rapporten bevatten, op basis van de opmerkingen van de
overheden, werknemers- en werkgeversorganisaties, aangepaste teksten
voor een verdrag en een aanbeveling. De rapporten vormen de basis voor
de onderhandelingen tijdens de IAC. De uitkomsten van de onderhandelingen zullen ter goedkeuring aan de IAC worden voorgelegd. Gegeven de
uitkomsten van de consultaties zal een verdrag met bijbehorende
aanbeveling worden aangenomen.
De inbreng van het Koninkrijk der Nederlanden zal zoveel mogelijk via
gezamenlijke statements van de EU-lidstaten plaatsvinden. Het Koninkrijk
der Nederlanden zal zich hierbij inzetten om te komen tot een instrument
dat naar vorm en inhoud een effectieve bijdrage zal leveren aan het
wereldwijd tegengaan van intimidatie en geweld op de werkvloer.
Belangrijke elementen daarbij zijn een breed draagvlak bij overheden,
werkgevers en werknemers en een duidelijke doelstelling met ruimte voor
nationale invulling op weg naar dat doel.
Daarnaast zullen in de discussie het belang en de urgentie van het
onderwerp worden benadrukt en zal het beleid van het Koninkrijk der
Nederlanden terzake voor het voetlicht worden gebracht. Belangrijke
punten daarbij zijn aandacht voor gedrag en cultuur en de primaire
verantwoordelijkheid van de werkgever (naast die van de werknemer zelf)
voor een veilige werksfeer, waarbij de werkgever een beleid moet voeren
om werknemers te beschermen en om seksuele intimidatie en geweld op
de werkvloer te voorkomen. Hierbij wordt niet in detail voorgeschreven
5
6
7

Zie https://sustainabledevelopment.un.org/?menu=1300
TK 2018–2019, 29 427, nr. 116 van 4 oktober 2018.
Zie hiervoor https://www.ilo.org/ilc/ILCSessions/108/reports/reports-to-the-conference/
WCMS_675567/lang--en/index.htm en https://www.ilo.org/ilc/ILCSessions/108/reports/reportsto-the-conference/WCMS_673728/lang--en/index.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 427, nr. 117

3

hoe de werkgever dit moet doen8, conform de systematiek van
doelvoorschriften.
Het Koninkrijk der Nederlanden zal daarnaast aandringen op een
vormgeving die aansluit bij de noodzakelijke exercitie om bestaande
IAO-verdragen en aanbevelingen te moderniseren en, waar mogelijk, te
integreren. Het uiteindelijk doel is om te komen tot een stelsel van
ILO-verdragen en aanbevelingen dat toegesneden is op de huidige tijd.
Dat wil zeggen duidelijke doelstellingen maar ruimte voor invulling
binnen de nationale context.
Mocht het uiteindelijke resultaat van de onderhandelingen aan de
voorgenoemde eisen voldoen dan zal het Koninkrijk der Nederlanden
instemmen met de tekst van het verdrag en die van de aanbeveling.
Ad 3 Centenary verklaring over de toekomst van werk
Dit jaar bestaat de IAO 100 jaar. Hiertoe heeft de DG van de ILO, Guy
Ryder, een Global Commission (bestaande uit leiders van diverse landen,
werkgevers, werknemers en wetenschappers) gevraagd een rapport te
schrijven over de uitdagingen die er zijn voor de toekomst van werk als
gevolg van o.a. globalisering, technologische en demografische ontwikkelingen. Het rapport Work for a Brighter Future is op 22 januari jl gepubliceerd.9 Kern van het rapport is een agenda waar de mens centraal staat.
Deze agenda bestaat uit drie pijlers, die gecombineerd moeten zorgen
voor duurzame economische groei en sociale rechtvaardigheid. De pijlers
zijn:
– Investeren in menselijk kapitaal. Door te investeren in menselijk
kapitaal, in het kader van een leven lang leren, kunnen mensen in de
toekomst beter anticiperen op veranderingen op de arbeidsmarkt.
Overheden, werkgevers, werknemers en onderwijsinstituties hebben
een gezamenlijke verantwoordelijkheid;
– Investeren in werkgerelateerde instituties. Investeringen in de
instituties van werk, zoals adequate arbeidsinspecties en collectieve
vertegenwoordiging, dragen bij aan de bestrijding van sociale
ongelijkheid. De Global Commission roept op tot de oprichting van een
Universal Labour Guarantee, die een aantal fundamentele werknemersrechten bevat (o.a. vakbondsvrijheid, gevrijwaard zijn van kinderen dwangarbeid) en minimumarbeidsvoorwaarden (o.a. leefbaar loon).
Dit alles ongeacht het type werk of contractuele status van een
werkende. Tevens wordt er gepleit voor revitalisering van de sociale
dialoog;
– Investeren in fatsoenlijk werk in lijn met de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (Sustainable Development Goals, ofwel SDGs). Technologische
ontwikkelingen kunnen een positieve invloed hebben op werkomstandigheden en werknemersrechten. Zo kan technologische ontwikkeling
in agrarische gebieden leiden tot veiligere en betere werkomstandigheden. Tegelijkertijd kan door technologische innovaties als platformwerk de vorm van een arbeidsrelatie en de status van werkgever en
werknemer diffuus worden. Evenals overheden en individuen, zou ook
het bedrijfsleven haar verantwoordelijkheid moeten opnemen voor de
effecten van hun activiteiten op mens en milieu.
Tijdens de IAC wordt het rapport besproken, alsmede een concrete
invulling van de conclusies van de Global Commission. Uitkomst hiervan
8

Artikel 3 lid 2 Arbeidsomstandighedenwet: De werkgever voert, binnen het algemeen arbeidsomstandighedenbeleid, een beleid gericht op voorkoming en indien dat niet mogelijk is
beperking van psychosociale arbeidsbelasting.
9
Zie https://www.ilo.org/global/publications/books/WCMS_662410/lang--en/index.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 427, nr. 117

4

zal een Verklaring zijn om het 100-jarig bestaan van de IAO te markeren,
met herbevestiging van het mandaat van de IAO in lijn met de Verklaring
van Philadelphia uit 1944 en die over Fundamental Principles and Rights
at Work van 1998.10 Tijdens de IAC zal moeten blijken of ook overeenstemming kan worden bereikt over de prioritaire activiteiten voor de IAO
op de korte /middellange termijn.
Het Koninkrijk der Nederlanden stelt vast dat het rapport van de
Commissie een doorwrochte analyse geeft van de invloed van globalisering, technologische ontwikkelingen en demografische ontwikkelingen
op de toekomst van werk en sociale zekerheid. Op basis van het rapport
kan worden vastgesteld dat de missie van de IAO zoals eerder vastgelegd
in bovengenoemde verklaringen nog altijd staat. Het Koninkrijk der
Nederlanden zal een actualisering en herbevestiging hiervan
onomwonden steunen, in het bijzonder de aandacht voor de bestrijding
van kinderarbeid (onder andere door aandacht voor de Global Supply
Chains) en een leefbaar loon. Het Koninkrijk zal ook pleiten voor een
prioritaire actielijst om de IAO handvatten te geven om concrete acties te
ondernemen die de IAO, als VN-organisatie verantwoordelijk voor dit
beleidsveld op mondiaal niveau, dient te gaan uitvoeren.
Het Koninkrijk der Nederlanden zal daarbij de volgende prioriteiten naar
voren brengen:
– Een tripartiete discussie over een hernieuwd evenwicht tussen de
diversiteit aan arbeidscontracten en het bieden van bescherming via
de sociale zekerheid, primair gebruikmakend van bestaande IAOverdragen en aanbevelingen, met het oog op de in bovengenoemde
rapport voorgestelde Universal Labour Guarantee en met speciale
aandacht voor hoe bescherming via de sociale zekerheid aansluit bij
behoeften en voorkeuren van de werkende mens.
– Agendering van het onderwerp levenlang leren tijdens een aankomende IAC met als doel een kader dat handreikingen biedt voor
nationale overheden en sociale partners om hun eigen beleid vorm te
geven.
– Om werknemers effectiever te beschermen zouden de drie geledingen
van de IAO kunnen onderzoeken of het mogelijk is om tot een
fundamenteel verdrag te komen op het gebied van gezond en veilig
werken. Naast een effectievere bescherming wordt hierdoor ook
concurrentie op arbeidsomstandigheden op mondiaal niveau
voorkomen.
– De IAO is dé normstellende mondiale organisatie op het gebied van
arbeid- en sociaal beleid. Om deze positie te behouden is het van groot
belang dat de bestaande verdragen en aanbevelingen, waar nodig,
worden gemoderniseerd om te voldoen aan de huidige eisen,
bijvoorbeeld door een duidelijk doel te formuleren en ruimte te bieden
van nationale partijen om de beleidsweg naar het doel toe te formuleren. Het is van belang dat in het proces van modernisering de
bestaande verworvenheden, vastgelegd in conventies, niet verloren
gaan. Daarnaast zal het toezichtsmechanisme van de IAO verstevigd
moeten worden om de handhaving op naleving door lidstaten van
door hen geratificeerde verdragen te versterken.
– Om de legitimiteit en kracht van de beleidsvoorstellen van de IAO te
vergroten en de positie van IAO op mondiaal niveau te versterken
dient de sociale dialoog op mondiaal en nationaal niveau te worden
versterkt.
Bij bespreking van de verklaring en mogelijke prioritaire acties zal ook
gesproken worden over de begroting van de IAO en hoe deze het meest
10

Zie https://www.ilo.org/legacy/english/inwork/cb-policy-guide/
declarationofPhiladelphia1944.pdf en https://www.ilo.org/declaration/thedeclaration/
textdeclaration/lang--en/index.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 427, nr. 117

5

effectief kan worden ingezet voor de komende twee jaar gegeven de
uitkomsten van de IAC. De IAO is er de afgelopen jaren in geslaagd de
efficiëntie en effectiviteit te verhogen bij gelijkblijvende begroting. Het
streven van het Koninkrijk der Nederlanden blijft gericht op een nulgroei
van de reguliere begroting van de IAO.
Tot slot
Bijgevoegd treft u aan de lijst van verdragen van de IAO waarvan de
mogelijkheid tot opzegging door Nederland zich in de komende drie jaar
voordoet11.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

11

Conform de motie van het lid Van Middelkoop (Kamerstuk 23 900 XV, nr. 44).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 427, nr. 117

6

Bijlage

IAO-verdragen waarvan de mogelijkheid tot opzegging door
Nederland zich de komende drie jaar voordoet
Hieronder worden de verdragen vermeld waarvan de opzegtermijn vervalt
in 2019, 2020 en 2021. De opzegtermijn begint altijd een jaar voorafgaand
aan de vervaldatum te lopen. Alleen gedurende deze opzegtermijn kan
een verdrag worden opgezegd. Ten aanzien van de meeste IAO-verdragen
doet die mogelijkheid zich eens in de tien jaar voor.
De opzegtermijn vervalt in 2019 ten aanzien van de volgende verdragen:
– Verdrag 175 betreffende deeltijdwerk
– Verdrag 160 betreffende arbeidsstatistieken
– Verdrag 144 betreffende tripartite raadplegingsprocedures ter
bevordering van de tenuitvoerlegging van internationale arbeidsnormen
– Verdrag 126 betreffende de accommodatie aan boord van vissersschepen
De opzegtermijn vervalt in 2020 ten aanzien van de volgende verdragen:
– Verdrag 105 betreffende de afschaffing van gedwongen arbeid
– Verdrag 106 betreffende de wekelijkse rustdag in de handel en op
kantoren
– Verdrag 162 betreffende veiligheid bij het gebruik van asbest
– Verdrag 128 betreffende uitkeringen bij invaliditeit en ouderdom en
aan nagelaten betrekkingen
De opzegtermijn vervalt in 2021 ten aanzien van de volgende verdragen:
– Verdrag 26 betreffende minimumloon
– Verdrag 81 betreffende arbeidsinspectie
– Verdrag 87 betreffende vrijheid van vereniging en bescherming van
het recht om te organiseren
– Verdrag 88 betreffende arbeidsdienst
– Verdrag 111 betreffende discriminatie op de werkvloer
– Verdrag 150 betreffende arbeidsrecht
– Verdrag 177 betreffende thuiswerken
– Verdrag 181 betreffende particuliere uitzendbureaus
– Verdrag 182 betreffende de ergste vormen van kinderarbeid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 427, nr. 117

7