Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 158

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 augustus 2014
Voor een groot aantal rijkskantoren, gevangenissen, kazernes, defensieterreinen en rechtbanken moet de komende jaren een nieuwe bestemming
gevonden worden. Gezien het overaanbod van onroerend goed zijn de
marktomstandigheden bijzonder lastig. Toch zie ik wel degelijk kansen.
Door een combinatie van creativiteit, durf en goede samenwerking met
bewoners, ondernemers en gemeenten kunnen we deze lastige opgave
tot een succes maken met vaak onvermoede, maatschappelijke impulsen.
In deze brief en de bijlage wordt aangegeven hoe de afstoot en transformatie van rijksvastgoed wordt ingevuld1.
Er stonden in Nederland nog nooit zoveel gebouwen leeg: 9,2 miljoen
vierkante meter (m2). Waar enkele decennia lang bouwen voor nieuwe
behoefte de norm was, is in een korte tijd een heel andere situatie
ontstaan. Transformatie en hergebruik is nu de norm. Geen nieuwe m2,
maar andere m2.
Het Rijk staat nu voor een grote afstootopgave van Rijksvastgoed: circa
0,9 miljoen m2 kantoren2 en 1,9 miljoen m2 andere objecten in de periode
tot 2020. Die opgave is groot en (beeld)bepalend voor de Nederlandse
architectuur. De uitdaging is gebouwen en terreinen te transformeren en
opnieuw betekenis te geven in hun omgeving en bij te dragen aan de
lokale economische ontwikkeling. Het Rijk zal, als grootste vastgoedbezitter van het land, een voorbeeldrol vervullen.
Rijksgebouwen staan veelal op goede locaties nabij stadscentra en
hebben een unieke uitstraling en betekenis voor hun omgeving. Bijvoorbeeld de koepelgevangenissen en de Tapijnkazerne in Maastricht. Dit biedt
1
2

kst-31490-158
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
De afstootopgave kantoren bestaat uit 0,2 miljoen m2 kantoren van de Dienst Vastgoed
Defensie en 0,7 miljoen m2 aan kantoren van de Rijksgebouwendienst (Rgd). Over de afstootomvang van de Rgd heb ik u geïnformeerd in mijn brief betreffende het «totaalbeeld masterplannen kantoorhuisvesting» op 28 juni 2013, Kamerstuk 31 490, nr. 129).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 490, nr. 158

1

goede kansen om met deze gebouwen bij te dragen aan lokale ontwikkelingen. Zo is het Magna Plaza (voormalig hoofdpostkantoor) in
Amsterdam ooit verkocht door het Rijk evenals Librije’s Hotel (voormalige
vrouwengevangenis) in Zwolle en zijn beide objecten getransformeerd.
Ook komt het voor dat er na transformatie starterswoningen of studentenwoningen gerealiseerd (gaan) worden in gebouwen die verkocht zijn door
het Rijk. Voorbeelden daarvan zijn het voormalig kantoor van de Belastingdienst aan de Gerbrandystraat in Utrecht en het voormalig douanekantoor aan de Westzeedijk in Rotterdam waar starters- en/of studentenwoningen gerealiseerd gaan worden. Sinds 2011 heeft 280.000 m2 aan
voormalige rijkskantoren een nieuwe functie gekregen. Dit geldt ook voor
350.000 m2 aan defensie- en overig rijksvastgoed. Dit geeft vertrouwen
voor de 0,9 miljoen m2 kantoren en 1,9 miljoen m2 overige objecten die in
de periode tot 2020 afgestoten moet worden.
Maar ook gebouwen en terreinen die minder aantrekkelijk zijn, bieden
mogelijk-heden voor transformatie. Juist daar is die creatieve aanpak
cruciaal. Bijvoorbeeld de CBS-kantoren in Heerlen en Voorburg en het
Hembrugterrein in Zaandam.
Wanneer het vanwege bijzondere omstandigheden niet mogelijk is om
een gebouw of terrein meteen definitief een nieuwe functie te geven, dan
zorgt het Rijk ervoor dat het gebouw en de omgeving levendig blijven
door tijdelijk beheer en verhuur. Op deze wijze wordt ingespeeld op de
grote regionale verschillen die er zijn in transformatiemogelijkheden. Een
mooi voorbeeld hiervan is het voormalig defensiegebouw op het
industrieterrein Binckhorst in Den Haag. Dat gebouw is tijdelijk getransformeerd tot een centrum voor dans, sport, muziek en beweging. Dit zorgt
voor een positieve stimulans in het gebied en biedt kansen voor nieuwe
werkgelegenheid. Het Rijk is de aanjager van deze ontwikkeling.
Mede vanwege de uitdagingen voor afstoot en transformatie van
rijksvastgoed is het Rijksvastgoedbedrijf opgericht en per 1 juli jl. van start
gegaan. Daarmee is vastgoedbeheer, verwerving, verkoop en transformatie in één organisatie ondergebracht. Dit biedt kansen om al in een
vroegtijdig stadium te anticiperen op toekomstige transformatie.
Daarnaast wordt de verkoopmethode aangepast om maximale ruimte te
geven aan creativiteit uit de markt en worden afspraken met gemeenten
gemaakt over hoe om te gaan met specifieke objecten.
Het Rijksvastgoedbedrijf (BZK) en het Atelier Making Projects (I&M)
hebben een verkenning in de markt gezet waarbij herbestemmen wordt
gezien als gebiedsontwikkeling. De centrale vraag is daarbij: welke
potentie heeft het rijksvastgoed voor de omgeving? Het doel hiervan is
om de volledige potentie van een gebouw of terrein te verkennen en
innovatieve oplossingen voor transformatie te vinden. Daarnaast is advies
gevraagd aan het College van Rijksadviseurs (Rijksbouwmeester,
Rijksadviseur voor Landschap en Water en de Rijksadviseur voor
Infrastructuur en Stad) over de wijze waarop de transformatieopgave
verder kan worden ingevuld.
In de bijlage bij deze brief wordt de aanpak verder toegelicht en is in een
aantal voorbeelden uiteengezet hoe het Rijk – vaak samen met de
gemeente – bijdraagt aan een tweede leven van een gebouw of terrein.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 490, nr. 158

2