BIJVOEGSEL

Schriftelijke antwoorden van de minister van Economische Zaken op vragen gesteld in de
eerste termijn van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de
begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het
Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2017 (34550-XIII).

Bijlage: schriftelijke beantwoording van gestelde vragen in de eerste termijn van de
behandeling van de begroting van Economische Zaken voor 2017, onderdeel Landbouw
en Natuur.
Hieronder treft u de beantwoording van een selectie van de gestelde vragen per woordvoerder. De
overige gestelde vragen worden mondeling beantwoord.
1. Van Gerven (SP)
Onderschrijft de staatssecretaris dat er wat moet gebeuren met de grote concentratie van
marktmacht bij een klein aantal supers? Hoe staat het met de motie Van Gerven?
Over de uitvoering van de motie Van Gerven heeft de minister van Economische Zaken uw Kamer
geïnformeerd in zijn brief van 10 oktober jl. (TK 24 036, nr. 415).
Hij heeft uitvoering gegeven aan deze motie door dit onderwerp bij zijn reguliere overleg met de
Autoriteit Consument en Markt (ACM) aan de orde te stellen. De ACM heeft hem bevestigd dat
misbruik van een economische machtspositie ook aan de inkoopzijde van een markt kan
voorkomen. Het vaststellen daarvan vereist dat wordt aangetoond dat sprake is van een
economische machtspositie op de relevante markt(en) en dat sprake is van misbruik.
Het bestaan van inkoopmacht hoeft op zichzelf niet het concurrentieproces te schaden.
Inkoopmacht kan er bijvoorbeeld ook toe leiden dat ondernemers en consumenten profiteren van
kortingen die bedongen zijn door een scherpe onderhandeling. Daarom vind ik het van belang om
ook te kijken naar de positie die de afnemer heeft op zijn verkoopmarkt. Er kunnen onder andere
problemen ontstaan als marktpartijen onderling weinig concurreren op de verkoopmarkt en hun
inkoopvoordelen niet doorgeven aan de eindgebruikers.
In artikel 24 van de Mededingingswet is opgenomen dat het verboden is misbruik te maken van
een economische machtspositie. Het is aan de ACM om in specifieke gevallen na te gaan of er
sprake is van misbruik en op te treden als het verbod geschonden wordt. Op de website van de
ACM staan de diverse manieren waarop signalen over vermeende overtredingen onder de aandacht
kunnen worden gebracht. De ACM neemt klachten serieus en deze kunnen leiden tot een
handhavingsonderzoek. Dit geldt uiteraard ook ten aanzien van signalen over vermeend misbruik
van inkoopmacht van supermarktformules.
2. Van Gerven (SP)
Als het gaat om mededinging moeten boeren en vissers meer ruimte krijgen om zichzelf te
organiseren, zeker betreffende duurzaamheid. Hoe staat het daarmee?
De minister van Economische Zaken en ik delen dat duurzaamheidsinitiatieven, ook vanuit de
agrarische en visserijsector, vaker tot stand moeten kunnen komen. In dat kader heeft de minister
van Economische Zaken in oktober de beleidsregel mededinging en duurzaamheid aangepast.
Hierdoor wordt de bestaande ruimte voor duurzaamheidsinitiatieven verduidelijkt. Daarnaast heeft
hij vorige maand bij uw Kamer de hoofdlijnen beschreven van het wetsvoorstel algemene gelding
voor duurzaamheidsinitiatieven. Met deze maatregelen benut het kabinet alles wat mogelijk is
binnen de Europese kaders om duurzaamheidsinitiatieven vaker tot stand te laten komen. We
streven er bovendien naar deze Europese kaders te verbeteren. Het kabinet is hiertoe binnen
Europa in gesprek om te komen tot een andere interpretatie van de mededingingsregels.
Daarnaast biedt het onlangs gepubliceerde rapport van de Agricultural Markets Task Force (AMTF)
mogelijk aanknopingspunten. De AMTF stelt dat er een spanning bestaat tussen de mogelijkheden
die het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid biedt voor producenten om zich te organiseren en de
mededingingswetgeving. Ik vind het erg belangrijk dat deze mogelijkheden worden verduidelijkt.
Ik zal de aanbevelingen die de AMTF hierover doet bestuderen en zal uw Kamer op korte termijn
een appreciatie van het rapport toesturen.

3. Van Gerven (SP)
Wil de staatssecretaris een aanvalsplan ontwikkelen voor een gemakkelijkere overgang van
bedrijven naar jonge boeren?
Ik hecht veel waarde aan het Nederlandse model met relatief kleinschalige bedrijven, vaak in
handen van een gezin waarbij het bedrijf van generatie op generatie overgaat. Het is voor elke
economische sector van belang dat nieuwe en jonge ondernemers instappen als ze kansen zien.
Het is in deze tijd echter geen automatisme meer dat de kinderen het boerenbedrijf van hun
ouders overnemen. Bovendien is in de agrarische sector sprake van instapdrempels door hoge
benodigde investeringen. Financiële steun voor jonge boeren, zoals via de JOLA-regeling (regeling
voor Jonge Landbouwers), kan daarbij een helpende hand bieden. Binnen het Groen Onderwijs
wordt ook aandacht geschonken aan het ondernemerschap. Via het innovatie-instrumentarium
kunnen innovatieve starters, ook in de agrarische sector, bovendien extra ondersteuning krijgen.
4. Van Gerven (SP)
Is de staatssecretaris bereid 64 Beschermde Natuurmonumenten langer te beschermen zodat we
kunnen laten inventariseren wat voor gevolgen de afschaffing heeft?
Nee, de Wet natuurbescherming is inmiddels een feit en treedt per 1 januari 2017 in werking. De
categorie Beschermde natuurmonumenten is daarmee vervallen. Daar is bewust voor gekozen. Het
gaat inderdaad om 64 gebieden (3.422 ha). Deze liggen bijna geheel binnen het planologisch
beschermde Natuurnetwerk Nederland: 56 geheel (3.326 ha) en 4 gedeeltelijk (37,3 ha), in totaal
96 %. Slechts 58,7 ha valt hier buiten. Deze gebieden vertegenwoordigen niet een zodanig
ecologisch belang, dat een specifiek beschermingsregime gerechtvaardigd is. Zo nodig kunnen
provincies ook ruimtelijke bescherming bieden. De overige regels van de wet en de
milieuwetgeving bieden voor deze gebieden ook bescherming. De gebieden zijn bovendien vaak
eigendom van natuurorganisaties (behoud is dus verzekerd).
5. Van Gerven (SP)
Erkent de staatssecretaris dat het beleid waarmee weidegang wordt overgelaten aan de sector
heeft gefaald?
Het teruglopen van de weidegang was voor alle betrokken partijen bij de zuivelketen de reden om
in 2012 de verantwoordelijkheid te nemen voor een gezamenlijke inzet op het behoud en het
bevorderen van weidegang in Nederland, vastgelegd in het Convenant Weidegang. Inmiddels
hebben zich al 66 partijen bij dit Convenant aangesloten. Zoals ik u in mijn brief van 3 maart 2016
(TK 34313, nr. 4) heb aangegeven, heb ik als ambitie dat in 2020 80% van het aantal koeien
weidegang heeft. In genoemde brief heb ik ook aangegeven welke maatregelen ik daarvoor
getroffen heb. Ook andere partijen, waaronder de zuivelsector, zetten zeer actief in op weidegang.
Zo zijn afspraken gemaakt over het aanbod van weidekaas in winkels. Ook zal de bestaande
weidepremie door de belangrijkste zuivelverwerkers worden verhoogd van bijna €1 euro per 100
kg nu naar € 1,5 à € 2 per 1 januari 2017. Ik vertrouw erop dat de combinatie van maatregelen
leidt tot een toename van weidegang.
6. Van Gerven (SP)
Wanneer wordt het verbod op couperen varkensstaarten effectief gehandhaafd?
Om het verbod op couperen van staarten te effectueren zijn aanpassingen aan het huidige
houderijsysteem en van het management vereist. Dat kost tijd en vraagt investeringen. De
varkenssector in Nederland wil zelf ook stoppen met couperen, en doet onderzoek en
praktijkproeven. Eind dit jaar verschijnt een tussenrapportage met de ervaringen. Naar aanleiding
daarvan zal ik weer in gesprek gaan met de varkenssector om te komen tot een reële datum
waarop verantwoord kan worden gestopt met couperen. Daarbij zal ik ook rekening houden met de
situatie in Europa, waar vrijwel in alle landen staarten gecoupeerd worden, en de aanbevelingen
over hokverrijkingsmateriaal en managementmaatregelen van de Europese Commissie. In dit
traject trek ik samen op met Duitsland, Zweden en Denemarken.

7. Van Gerven (SP)
Wat vindt de staatssecretaris van het voorstel voor een tijdelijke taskforce om illegale dierenhandel
te bestrijden?
De NVWA heeft dit jaar extra ingezet op de handhaving op het terrein van hondenhandel. Een
structurele ophoging gaat ten koste van andere domeinen waarvoor de NVWA verantwoordelijk is.
De NVWA zet daarom ten algemene in op meer risicogericht en slimmer toezicht. Die nieuwe
aanpak van de NVWA wordt op alle verschillende fronten uitgerold.
8. Van Gerven (SP)
Kan het evaluatierapport van Vanthemsche NVWA worden geüpdatet?
De heer Vanthemsche heeft in opdracht van mijn ambtsvoorgangers de NVWA twee maal
doorgelicht. De eerste keer in 2008 om te onderzoeken waar verbeteringen mogelijk waren, de
tweede keer in 2011 om na te gaan in hoeverre die verbeteringen waren gerealiseerd.
De aanbevelingen van de heer Vanthemsche zijn opgevolgd en zijn opgenomen in het Plan van
Aanpak NVWA 2013. Ik houd u via de halfjaarlijkse rapportages voortdurend op de hoogte van de
voortgang. Bovendien kijken externe organisaties, zoals de Audit Dienst Rijk, mee met de
verbeteringen. Ik zie daarom geen meerwaarde in een nieuw onderzoek van dhr. Vanthemsche
9. Van Gerven (SP)
Wil de staatssecretaris de verschillen in onderwijsbekostiging tussen het groen en het regulier
onderwijs toelichten?
In het rapport ‘Groen Onderwijs in Beweging’ worden de verschillen in de onderwijsbekostiging
tussen het groen en regulier onderwijs toegelicht (p. 11). Met name de bekostiging van het groen
mbo en Wageningen Universiteit (WU) wijken af van het door het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, bekostigd onderwijs.
Het gaat hier om een ambtelijk rapport dat het kabinet zonder nadere standpuntbepaling heeft
aangeboden aan de Tweede Kamer (TK 34300 VIII, nr. 91). Het is aan een volgend kabinet hoe
hiermee om te gaan.
10. Lodders (VVD)
Een van de voorwaarden is dat alle natuur en natuurgebieden, die aangelegd zijn met
belastinggeld, ook voor iedereen toegankelijk dienen te zijn. Daarnaast willen wij graag af van het
woud aan verschillende natuurregimes. Is de staatssecretaris bereid om in overleg met de
provincies te gaan om het aantal beschermingsregimes terug te brengen?
Toegankelijkheid is één van de voorwaarden die gelden bij toekenning van subsidie door de
overheid. Dat past binnen de doelstellingen van de natuurvisie, waarin natuur onderdeel is van de
samenleving en iedereen daarvan mag genieten. Aan die toegankelijkheid zijn wel bepaalde
grenzen gebonden om de natuur te beschermen, zoals bijvoorbeeld de beperking tot het lopen op
wandelpaden.
Natuurbeheerders met natuurgrond in Nederland die is opgenomen in een provinciaal
Natuurbeheerplan, kunnen subsidie ontvangen voor natuur- en landschapsbeheer. De provincies
zijn hiervoor verantwoordelijk. Zij stellen de natuurbeheerplannen vast en bepalen welke
beheertypen in aanmerking komen voor subsidie.
Een beheertype beschrijft aan welke kenmerken het terrein moet voldoen. Op één oppervlakte kan
één natuurbeheertype worden aangevraagd. Voor het verkrijgen van subsidie voor natuurbeheer
geldt dat de beheerder zijn terrein moeten openstellen voor publiek. Het natuurterrein is
opengesteld als het minimaal 358 dagen per jaar gratis fysiek bereikbaar en toegankelijk is.
11. Lodders (VVD)

De VVD heeft de staatssecretaris eerder opgeroepen om ook het dierenwelzijn in natuurgebieden te
decentraliseren, met name ook bij de Oostvaardersplassen. Graag een reactie van de
staatssecretaris over de stand van zaken hiervan.
Het dierenwelzijn in natuurgebieden is de verantwoordelijkheid van de terreinbeheerders en van de
provincies. Tijdens het Algemeen Overleg dierenwelzijn van 2 november jl. heb ik toegezegd de
Tweede Kamer voor de winter te informeren over de uitvoering van de motie Heerema/Geurts
inzake de overdracht van dierenwelzijn in de Oostvaardersplassen (TK 32563, nr. 58).
Om de overdracht juridisch te borgen is een overeenkomst opgesteld waarover bestuurlijk
overeenstemming is tussen het ministerie van Economische Zaken en de provincie Flevoland. Het
proces is erop gericht, dat deze bestuursovereenkomst ‘Dierenwelzijn in de Oostvaardersplassen’
voor half december door beide partijen is ondertekend, waarna de overdracht een feit is. Na
ondertekening wordt de tekst van de bestuursovereenkomst ter informatie aan de Tweede Kamer
aangeboden en in de Staatscourant gepubliceerd.
12. Lodders (VVD)
Hoe gaan we ervoor zorgen dat de gelden die worden bespaard met opheffen BTWlandbouwregeling wel weer terugvloeien naar Agrocluster (artikel 16)? Bijvoorbeeld om deze in te
zetten voor innovatie in de sector.
De middelen van de btw-landbouwregeling zijn vanaf 2018 ingezet om een deel van het EZaandeel in de ruilvoetproblematiek in te vullen. Daarmee zijn andere ombuigingen op het
Agrocluster van de EZ-Begroting voorkomen.
13. Geurts (CDA)
Is de staatssecretaris bereid om werk te maken van de Algemeen Verbindend Verklaringen (AVV)
en om aanvragen binnen een redelijke termijn te behandelen?
De minister en ik zijn bereid aanvragen zo spoedig mogelijk af te handelen. Aan de beoordeling
van AVV-aanvragen zitten diverse aspecten die zorgvuldige afweging behoeven. Zo dienen de
aanvragen getoetst te worden aan de juridische kaders voor AVV die zijn vastgelegd in de
Europese integrale marktordeningsverordening en de Regeling producenten- en
brancheorganisaties. In deze laatst genoemde Regeling is, conform de wens van de Tweede Kamer,
gewaarborgd dat er geen stelsel ontstaat dat vergelijkbaar is met de opgeheven publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie.
14. Geurts (CDA)
Zou er geen beroep mogelijk moeten zijn tegen afwijzingen van een AVV?
De producenten- of brancheorganisatie tot wie de beslissing van de minister van Economische
Zaken op een AVV-verzoek is gericht heeft de mogelijkheid om binnen zes weken na verzending
van die beslissing digitaal of schriftelijk een bezwaar in te dienen bij RVO.nl.
15. Geurts (CDA)
Wat gaat de staatssecretaris doen om resultaat in Brussel te boeken op het terrein van equivalente
maatregelen?
Ik zet mij ervoor in dat de Europese Commissie de equivalente maatregelen accepteert. Ik
beantwoord de vragen die de Europese Commissie hierover heeft gesteld. Indien nodig pas ik de
voorgestelde equivalente maatregelen in overleg met de betrokken sectorpartijen aan om de zorg
van de Europese Commissie weg te nemen.
16. Geurts (CDA)
Is de staatssecretaris bereid de Kamer op regelmatige basis te informeren over de voortgang en
zijn inzet en acties ten aanzien van bijvoorbeeld het actieprogramma nitraatrichtlijn?
Ik heb uw Kamer eerder al toegezegd dat ik de Kamer voor Kerst dit jaar en vervolgens voor juli
2017 zal informeren over de voortgang van de totstandkoming van het zesde actieprogramma

Nitraatrichtlijn. Ik wil daaraan toevoegen dat zodra er voor die genoemde data wezenlijke
ontwikkelingen zijn inzake het zesde actieprogramma nitraatrichtlijn, ik de Kamer daar ook over zal
informeren.
17. Geurts (CDA)
Het CDA wil rechtvaardige en lagere NVWA-tarieven voor het bedrijfsleven. Wanneer gaat de
staatssecretaris daar werk van maken?
Op basis van de uitkomsten van het recent aan de Tweede Kamer verzonden onderzoek van PwC
(TK 33835, nr. 48) concludeer ik dat de tariefontwikkeling van de NVWA internationaal in de pas
loopt en daarnaast, op een enkel onderdeel na, in lijn is met het kabinetsbrede toetsingskader voor
de doorberekening van kosten voor toezicht aan het bedrijfsleven (Maat Houden 2014). Ik zie
daarom geen aanleiding om het in 2013 ingezette beleid rond tarieven bij de NVWA te wijzigen.
Wel zal ik de aanbevelingen van PwC ten aanzien van de vaststelling van tarieven ter harte nemen
en over de uitkomsten van dit onderzoek het gesprek aangaan met het bedrijfsleven.
18. Geurts (CDA)
Is de staatssecretaris bereid om ervoor te pleiten dat een deel van de € 10 miljoen die wordt
vrijgemaakt voor export wordt ingezet voor ondersteuning markttoegang bij de NVWA en beleid en
export ook prioriteit te maken bij de NVWA?
De door de publiek-private Dutch Trade & Investment Board ingestelde Stuurgroep Handels- en
Investeringsbevordering zal begin 2017 een advies uitbrengen over de besteding van de €10 mln.
Ik wil u verwijzen naar mijn antwoord op vraag 117 bij de schriftelijk vragen bij de begroting van
het ministerie van Economische Zaken, deel landbouw en natuur. De in de vraag genoemde
onderwerpen passen naar mijn inschatting binnen de beoogde bestedingsdoelen van de
gereserveerde € 10 mln. Ik ben bereid om te verkennen of deze onderwerpen betrokken kunnen
worden bij de besluitvorming over deze gelden.
19. Geurts (CDA)
Het lid Graus heeft gevraagd wat gaat de staatssecretaris gaat doen om de Groene BOA’s te
ondersteunen in hun werk. Moet er niet een veldpolitie komen om op te treden tegen bijvoorbeeld
het dumpen van drugsafval in de natuur? Ik geleid hierbij deze vraag door aan de staatssecretaris.
De minister van Veiligheid en Justitie is verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid, in de
stad en in het landelijk gebied, en voor de politie en de BOA’s. Dat neemt niet weg dat ik me
betrokken voel bij de groene BOA’s die actief zijn in natuurgebieden en bij de handhaving van
natuurwetgeving. Ze zijn immers ook meestal de gastheren van onze mooie natuurgebieden.
Daarom ondersteun ik de particuliere werkgevers van groene BOA’s in de opleidingskosten en stel
daarvoor in de begroting € 100.000 beschikbaar. Een vergelijkbaar bedrag heb ik ook gereserveerd
voor de opleiding van BOA’s van Staatsbosbeheer.
20. Geurts (CDA)
Wat gaat de staatssecretaris nu doen aan de bekostigingsongelijkheid in het Groen Onderwijs?
Er worden in het rapport ‘Groen Onderwijs in Beweging’ inderdaad verschillen geconstateerd in de
onderwijsbekostiging. Met name de bekostiging van het groen mbo en Wageningen Universiteit
(WU) wijken af van het door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, bekostigd
onderwijs.
Het gaat hier om een ambtelijk rapport dat het kabinet zonder nadere standpuntbepaling heeft
aangeboden aan de Tweede Kamer (TK 34300 VIII, nr. 91). Het is aan een volgend kabinet hoe
hier mee om te gaan.
21. Leenders (PvdA)
Is de staatssecretaris bereid te onderzoeken of wettelijk geregeld kan worden dat een bestuurlijke
boete opgelegd kan worden wanneer boeren notoir milieuwetten overtreden en kan hij de Kamer
hierover op korte termijn informeren?

De handhaving van de milieuwetten is een onderwerp dat primair behoort tot de
verantwoordelijkheid van de Minister van Infrastructuur en Milieu. De milieuwetten zullen straks
opgaan in de Omgevingswet. De punitieve handhaving is een onderwerp dat zal worden geregeld in
de Invoeringswet Omgevingswet. Het voorstel daarvoor zal nog bij de Tweede Kamer worden
ingediend. Bij het debat over de Invoeringswet Omgevingswet zal het punt van de bestuurlijke
boete ook aan de orde kunnen worden gesteld. Een eerste gelegenheid daarvoor is het op 19
december 2016 geplande notaoverleg met de Minister van Infrastructuur en Milieu over haar brief
aan de Tweede Kamer van 19 mei 2016 over de Invoeringswet Omgevingswet. Een wijziging van
bestaande wetten vooruitlopend op de Omgevingswet is niet aan de orde. Overigens beschikken
gemeenten sinds 2012 al over een boete-instrument bij de handhaving van de Wabo: de
bestuurlijke strafbeschikking. Met dat instrument kunnen gemeenten lik-op-stuk beleid voeren.
22. Leenders (PvdA)
Is de staatssecretaris bereid om de mooie voorbeelden uit de samenleving, onder meer uit de nota
van de leden Leenders en Jacobi, bij de natuurtop in een apart programma ruimte te geven? En wil
hij daarbij het Groen Onderwijs, en opleidingen voor stedenbouwers, planologen en watermanagers
betrekken?
De natuurtop wordt georganiseerd door de provincies. Het is dan ook aan de provincies om het
programma te bepalen. Mooie voorbeelden uit de samenleving komen ook voort uit de
uitvoeringsagenda Natuurvisie. Deze uitvoeringsagenda is samen met de provincies vormgegeven
en daarmee zullen zij deze bij de voorbereiding van de natuurtop zeker in beschouwing nemen.
Ik zal de genoemde maatschappelijke initiatieven onder de aandacht brengen van het groen
onderwijs. Dit sluit prima aan bij mijn bedoeling om het groen onderwijs beter te laten aansluiten
bij de maatschappelijke context en energie. Dat is ook waar de Ontwikkelagenda Groen onderwijs
een bijdrage aan moet leveren. Ik zal met het groen onderwijs, de Dutch School of Landscape
Architecture, het kennisnetwerk Duurzaam Door en de provincies overleggen hoe dit vorm kan
krijgen.
23. Leenders (PvdA)
Kan de staatssecretaris aangeven of EZ een financiële bijdrage levert aan de Floriade, en kan hij de
gemeente Almere duidelijkheid geven, zodat zij weten waar ze aan toe zijn?
In mei 2015 heeft het ministerie van Economische Zaken de gemeente Almere per brief
aangegeven dat de inzet van het Rijk is om, zoals bij eerdere Floriades het geval was, tot een
bijdrage van € 5 mln à € 10 mln te komen voor de Floriade in Almere in 2022. De invulling hiervan
zal gebeuren op basis van een inhoudelijke en innovatieve agenda, aansluitend bij het thema
‘feeding the city’ en onder andere in relatie met de topsectoren.
Wanneer en welke bijdrage wordt geleverd is afhankelijk van de besprekingen over de inhoudelijke
en innovatieve invulling. Hierover zijn gesprekken gaande met andere ministeries, de topsectoren
en de gemeente Almere.
24. Leenders (PvdA)
Wat gaat de staatssecretaris doen om te voorkomen dat huizenbezitters die niet al te veel geld
hebben in de problemen komen door het verlengen van de erfpacht op de Waddeneilanden?
De verkoop van de betreffende percelen op de Waddeneilanden aan zittende erfpachters is een
wens van de Tweede Kamer uit 2010 (motie-Atsma, TK 29659, nr. 58). Staatsbosbeheer geeft
invulling aan die politieke wens, uiteraard binnen de geldende wettelijke kaders, zoals de vereiste
prijstoets door het Rijksvastgoedbedrijf.
Op Vlieland zijn de betreffende gronden op drie recreatiecomplexen in erfpacht uitgegeven aan drie
beheerstichtingen. Deze stichtingen hebben vervolgens ondererfpachtcontracten afgesloten met de
individuele eigenaren van de vakantiewoningen. Zoals onlangs door de minister voor Wonen en
Rijksdienst mede namens mij aan de Kamer gemeld (TK 29659, nr. 145), is Staatsbosbeheer op dit
moment nog in gesprek met de drie beheerstichtingen. Wanneer deze gesprekken niet tot koop

leiden zal Staatsbosbeheer een koopaanbieding doen aan de individuele eigenaren van de
recreatiewoningen (de ondererfpachters). Dit is in lijn met de opdracht van uw Kamer, zoals
verwoord in de motie-Atsma.
25. Graus (PVV)
Hoe kunnen we een Forensisch instituut voor onafhankelijk veterinair onderzoek efficiënt en met
weinig middelen realiseren, bijvoorbeeld onder NFI en VU? De expertise op dit terrein moet worden
vergroot. Forensisch onderzoek zou deel uit moeten maken van de opleiding tot dierenarts.
Forensisch onderzoek valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van Veiligheid en Justitie.
Ik heb het subsidieverzoek van de Stichting forensisch dieronderzoek daarom in samenspraak met
de minister van Veiligheid en Justitie beoordeeld. Het verzoek is niet gehonoreerd. Het OM kan
reeds onderzoek laten doen via het Nederlands Forensisch Instituut (NFI), ook kan deze stichting
een vergoeding krijgen voor een specifiek onderzoek als het OM hen wenst in te zetten.
Zoals ook aangegeven in mijn brief van 3 november 2015 (TK 28286, nr. 848) kunnen studenten
een keuzevak forensische diergeneeskunde volgen, waarin aandacht wordt besteed aan het
herkennen van dierenmishandeling en de relatie tussen dierenmishandeling en geweld tegen
mensen. Het NFI participeert tijdens deze keuzeweken en ook de taakaccenthouders dierenwelzijn
van de politie delen hun kennis met de studenten.
26. Graus (PVV)
Klopt het dat de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID) vertragend werkt en
dierenpolitiezaken digitaal overneemt en er geld voor opstrijkt?
Bestuursrecht is bij dierenverwaarlozing vaak een goed instrument om het welzijn van het dier te
verbeteren. Omdat de politie vaak eerst ter plaatse komt, draagt de politie dergelijke zaken over
aan de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID), welke de zaak in samenspraak met
RVO.nl afhandelt. De LID voert dit werk uit in opdracht van het ministerie van Economische Zaken.
De algehele taakverdeling tussen LID, NVWA en politie wordt op dit moment door de minister van
Veiligheid en Justitie en mij herzien. Het beeld dat de LID vertragend zou werken herken ik niet.
27. Graus (PVV)
Hoe staat het met de motie Graus c.s. over het in kaart brengen van alle slecht tot niet uitvoerbare
EU-verplichtingen en deze te rapporteren aan uw Kamer?
Ik heb de motie van het lid Graus c.s. (TK 29 664, nr. 145) uitgevoerd en uw Kamer hierover
geïnformeerd in mijn brief van 2 november jl. (TK 29 664, nr. 156).
28. Graus (PVV)
Wil de staatssecretaris zorgen dat er een veldproef gestart kan worden voor voorstellen die er nu
liggen op het terrein van stalbrandpreventie (stable safe)?
Vanaf 2012 zijn door de werkgroep stalbranden bestaande uit LTO, Dierenbescherming, Brandweer
Nederland, Verbond van Verzekeraars en de ministeries van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en van Economische Zaken veel acties ondernomen, waaronder de aanpassing
van het bouwbesluit, voorlichting over brandveilige bedrijfsvoering en betere en snellere
samenwerking tussen hulpverleningsdiensten. Ook is gekeken naar het systeem stable safe. Het
systeem is bruikbaar bij paardenstallen, maar nog niet functioneel bij varkensstallen. Het
ontwikkelen en toetsen van nieuwe systemen is een verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven.
Voor een veldproef is het nodig dat er dierhouders zijn die met het systeem willen werken.
Derhalve zoekt de werkgroep stalbranden houders die het systeem willen uitproberen.
29. Graus (PVV)
Wil de staatssecretaris het onderzoeksrapport ‘Hond als statussymbool of bitcoin’ terecht laten
komen bij iedereen (van het ministerie) die het moet hebben? Kan hij dit met minister van
Veiligheid en Justitie bespreken en zorgen dat dit wordt opgepakt?

Dit rapport is reeds onder de aandacht gebracht van de betrokken medewerkers van de ministeries
van Economische Zaken en Veiligheid en Justitie, en van de NVWA. Ook is het rapport gedeeld met
de Raad voor dierenaangelegenheden (RDA) in het kader van de op te stellen zienswijze over
hoog-risico honden. Voorts is sprake van een goede samenwerking tussen de LID, NVWA en politie
bij de aanpak van dierenmishandeling. Dierenmishandeling en overige criminaliteit kan dus, zo
nodig, gezamenlijk worden aangepakt door de handhavende diensten.
30. Graus (PVV)
Kan de staatssecretaris ervoor zorgen dat als dierenambulances het nationale nummer voor de
dierenpolitie niet accepteren het keurmerk ook niet meer voeren?
Het Nationaal Keurmerk Dierenambulances is een privaat keurmerk geïnitieerd door de Stichting
Dierenlot. Ik kan geen eisen stellen aan dit keurmerk, noch de aangesloten dierenambulances
dwingen het nummer 144 op de ambulance te plaatsen. Uiteraard zal ik de suggestie overbrengen
aan Dierenlot.
31. Koşer Kaya (D66)
Wat was de strategie van staatssecretaris ten aanzien van fosfaat in Brussel? Waarom is er geen
goodwill gekweekt bij de Europese Commissie? Wie heeft hij gesproken bij de Commissie en hoe
vaak is hij zelf naar de Landbouw- en Visserijraad geweest? Heeft de Commissie nog vertrouwen in
Nederland? Kan hij een garantie geven over het behoud van de derogatie? Kunnen grondgebonden
boeren ontzien worden van de generieke korting?
In de naar de nota naar aanleiding van het nader verslag in het kader van de wijziging van de
Meststoffenwet in verband met de invoering van een stelsel van fosfaatrechten is uitgebreid
beschreven wanneer met de Europese Commissie is gesproken over het fosfaatrechtenstelsel. (TK
34 532, Nr. 27, p. 33)
Er is geen garantie dat de derogatie kan worden voortgezet. Daarvoor is nodig dat de
fosfaatproductie in 2017 wordt teruggebracht tot het niveau van het plafond in de
derogatiebeschikking, dat vanaf 2018 de fosfaatproductie wettelijk wordt geborgd via het
fosfaatrechtenstelsel en dat in 2017 overeenstemming wordt bereikt met de Europese Commissie
over het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn.
Over het amendement om grondgebonden melkveehouders volledig te ontzien in de generieke
korting komen we, hopelijk op zeer korte termijn, te spreken bij de behandeling van het
wetsvoorstel fosfaatrechten.
32. Koşer Kaya (D66)
Houdt de NVWA zich aan de wet ten aanzien van open data? (verwijzing website open state)
Sinds juli 2015 is de Wet hergebruik overheidsinformatie van kracht. Een wet die informatievragers
recht geeft op het digitaal ontvangen van herbruikbare overheidsinformatie, in het geval van de
NVWA gaat het om gepubliceerde inspectieresultaten, zoals voor de lunchrooms. Door technische
problemen was dit nog niet mogelijk. Zodra de problemen zijn opgelost, zal de NVWA de informatie
beschikbaar stellen, voor zover dat mogelijk is binnen de kaders die de Wet hergebruik
overheidsinformatie en de Wet bescherming persoonsgegevens daaraan stellen.
33. Koşer Kaya (D66)
Is de staatssecretaris bereid te onderzoeken of, wanneer sprake is van een vermoeden van
ziekmakende voedselschade, de betreffende persoon snel een schadevergoeding zou kunnen
vragen en krijgen.
Mijn beleid en dat van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is erop gericht om
ziekmakende producten zoveel mogelijk te voorkomen. Dit door verantwoordelijke producenten,
transparantie in de keten, goede regelgeving en een goed toezicht. Ook zijn er mogelijkheden voor
de consument om, als het toch mis loopt, zijn recht te halen bij de veroorzaker van schade. Voor
dat laatste bestaan voldoende privaatrechtelijke systemen, zoals aansprakelijkstelling van de

veroorzaker via de rechter, maar ook een beroep op de geschillencommissies in de betrokken
bedrijfstak of via een collectieve actie van getroffenen.
34. Koşer Kaya (D66)
Wanneer komt het Kustpact naar de Tweede Kamer? Ik neem aan dat er op dit moment een stand
still is voor vergunningsaanvragen.
In het wetgevingsoverleg Water van 14 november jl. heeft de minister van Infrastructuur en Milieu
aangegeven met partijen in overleg te zijn over de definitieve tekst. Zodra de partijen eruit zijn
wordt uw Kamer geïnformeerd. De minister van Infrastructuur en Milieu heeft ook aangegeven dat
de partijen de intentie hebben vooralsnog te handelen in de geest van het voorlopig Kustpact. In
het AO Ruimte, dat gepland is in januari 2017, staat het Kustpact geagendeerd.
35. Dik-Faber (ChristenUnie)
Hoe gaat de staatssecretaris het IMVO-convenant Land- en Tuinbouw actief ondersteunen? Wordt
met dit convenant een verbinding gelegd met andere convenanten, bijvoorbeeld in de
varkenssector? Hoe wordt met convenant de positie van de primaire producent versterkt en hoe
wordt de boer centraal gesteld in het Voedselbeleid? Hoe kan Nederland aanhaken bij
ontwikkelingen in Duitsland en Frankrijk op gebied van true cost true pricing en CO2 opslag bodem.
Kunnen budgetten gekoppeld worden aan co financiering door de overheid?
Ik vind het een goede zaak dat LTO samen met NGO’s werkt aan een IMVO-convenant en dat
hierbij op boerenerven discussies georganiseerd worden over de vraag hoe boeren oplossingen
kunnen vinden voor mondiale vraagstukken. Daarbij gaat het om vraagstukken van klimaat, de
impact van veevoer op biodiversiteit en gerelateerde onderwerpen. Ik ga ervan uit dat in dit proces
ook verbindingen worden gelegd met andere convenanten. Ik ben in gesprek met de
initiatiefnemers over ondersteuning van dit proces vanuit de overheid. Het versterken van de
positie van de primaire producent zal binnenkort in de Landbouw- en Visserijraad aan de orde
komen naar aanleiding van het vorige week uitgebrachte rapport van de Agricultural Markets Task
Force onder leiding van oud-minister Veerman. Boeren hebben een zeer belangrijke plaats in het
voedselbeleid, dat begint bij de primaire producent. Wat betreft ‘true pricing’ wordt op korte
termijn een onderzoek door de WUR afgerond. Het doel van dit onderzoeksproject is om een beeld
te krijgen van de mogelijke positieve en negatieve milieu-, economische en sociale effecten van
voedselproductie, door voor vijf agrarische producten deze externe effecten van de productie in de
gehele keten te analyseren. Ik ga ervan uit dat bij het op te stellen convenant het gedachtengoed
van ‘true pricing’ meegenomen zal worden. Dat geldt ook voor de mogelijkheden van opslag van
CO2 in de bodem.
36. Dik-Faber (ChristenUnie)
Waarom wordt er € 15 mln. weggehaald bij andere innovatieve regelingen voor de voedselagenda?
Er is geen sprake van een verschuiving van € 15 mln. Maar er is sprake van verschillen tussen de
ramingen van 2016 en 2017 die ik hieronder toelicht.
Het klopt dat bepaalde budgetten voor innovatie zijn aan te wijzen waar de uitgaven ten opzichte
van 2016 dalen, om precies te zijn ter grootte van een bedrag van totaal € 32 mln. Dit zijn geen
bezuinigingen. Voor circa € 15 mln gaat het om het aflopen van subsidieregelingen die als
tijdelijke impuls beschikbaar waren, zoals duurzame stallen (PAS) en fijnstofmaatregelen.
Daarnaast is in 2016 nog sprake van additionele extra subsidies die zijn gefinancierd vanuit andere
budgetten van Economische Zaken of vanuit andere departementen, die via het budget voor
Kennisontwikkeling en Agrarische Innovatie worden betaald (€ 5 mln). Ook dit leidt tot een daling
van uitgaven ten opzichte van het budget 2016. Tenslotte is er voor circa € 12 mln sprake van een
verschuiving in het budget voor kennisontwikkeling en agrarische innovatie naar andere budgetten,
te weten het onderzoeksbudget voor Wageningen Research (€ 3 mln) en het budget voor de
Voedselagenda (€ 9 mln). Deze middelen blijven daarbinnen bestemd voor kennis en innovatie.

37. Dik-Faber (ChristenUnie)

Wil de staatssecretaris ervoor zorgen dat het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) en
provincies betrokken blijven bij uitwerking van de Regeling jonge landbouwers (JOLA).
In het Nederlandse plattelandsontwikkelingsprogramma (POP3) is budget voor de zogeheten JOLAregeling gereserveerd. De provincies zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de JOLAregeling. Om deze reden is in het VAO Landbouw- en Visserijraad van 7 april 2016 toegezegd uw
wensen met betrekking tot de evaluatie, zoals verwoord in de motie van de leden Visser c.s., (TK
21501–32, nr. 913) over te brengen aan de provincies. De evaluatie wordt, in opdracht van de
provincies, door een externe onafhankelijke partij uitgevoerd en de uitkomsten zijn naar
verwachting begin december bekend bij de provincies. Het NAJK is door middel van verschillende
interviews actief betrokken bij deze evaluatie. Een goede invulling van de JOLA-regeling, die
aansluit bij de wensen van de doelgroep, is in het belang van alle betrokkenen. In dit verband ga ik
ervan uit dat de provincies de uitkomsten van de evaluatie betrekken in hun besluitvorming over
de vormgeving van de JOLA-regeling. Ik reken erop dat ook de resultaten van het eigen onderzoek
van de NAJK daarbij worden betrokken.
38. Dik-Faber (ChristenUnie)
Is de staatssecretaris bereid regie te nemen om technologische innovatie in de visserij te
ondersteunen?
De overheid heeft de innovatie in de visserij bevorderd, door zowel bij het oude visserijfonds EVF
als huidige EFMZV (Europees Fonds Maritieme Zaken en Visserij) grote prioriteit te leggen bij
innovatie. Voor het EFMZV is er tot 2020 nog ruim € 40 mln. beschikbaar.
De Nederlandse visserijsector heeft in de afgelopen jaren hierdoor zelf het initiatief kunnen nemen
voor veel mooie innovaties. Een goed voorbeeld daarvan is de door het lid Dik-Faber genoemde
MDV1 Immanuël, van de Stichting Masterplan Duurzame Visserij. Maar ook zijn er innovaties
geweest in selectievere, minder bodemberoerende en brandstofbesparende vistuigen, zoals de
visserij met elektrische puls en de sumwing. Inmiddels zijn vanuit het EFMZV in 2016 drie
innovatieregelingen opengesteld voor de aanlandplicht, rendementsverbetering en aquacultuur.
39. Dik-Faber (ChristenUnie)
Klopt het dat sprake is van onderbesteding van POP-middelen? Heeft de staatssecretaris hiervan
een overzicht? Is de staatssecretaris bereid om met provincies afspraken te maken over besteding
van deze middelen voor agrarisch natuurbeheer?
In 2015 is er binnen het POP €29 mln. aan Europese cofinanciering uitgegeven. Het maximaal te
besteden bedrag aan Europese cofinanciering was €87 mln. Er is dus inderdaad sprake van een
onderbesteding. Het POP-programma werkt echter met een budget van 7 jaar. Middelen die in een
bepaald jaar niet zijn uitgegeven kunnen in eerstkomende jaren aan dezelfde doelen worden
besteed. De onderbesteding is met name opgetreden in andere programma onderdelen dan het
agrarisch natuur en landschapsbeheer, omdat bepaalde regelingen later zijn opengesteld.
De provincies en het ministerie van Economische Zaken bespreken periodiek hoe de middelen
optimaal ingezet kunnen worden voor het bereiken van de doelstellingen van het programma. In
dit kader wil ik bespreken of ruimte is voor extra inzet voor het agrarisch natuurbeheer.
40. Grashoff (GroenLinks)
Zou de staatssecretaris nog een keer goed kunnen uitleggen wat er gebeurd is qua proces op het
gebied van fosfaat?
Hiervoor verwijs ik u naar het antwoord op vraag 31 van het lid Koşer Kaya (D66).
41. Grashoff (GroenLinks)
Mestvergisting draagt niet bij aan natuurinclusieve landbouw. Zou de staatssecretaris hierop willen
reageren en het beleid rond mestvergisting willen omkeren?
Door mest te vergisten wordt voorkomen dat methaan (een sterk broeikasgas) vrijkomt. Dat is van
groot belang voor het klimaat en daarmee de natuur. Bij het vergisten daalt het organische
stofgehalte in de mest. Het uitrijden van vergiste mest hoeft echter niet te leiden tot vermindering

van het organisch stof gehalte in de bodem, omdat ook andere factoren dat bepalen bijvoorbeeld of
groenbemesters worden geteeld en ingewerkt. Het overgrote deel van de mest wordt uitgereden op
grasland en gras heeft minder organische stof nodig dan bijvoorbeeld akkerbouwgewassen.
Mestvergisting is dus niet strijdig met natuurinclusieve landbouw. Ik zie derhalve geen aanleiding
om het beleid van de minister en mij aangaande mestvergisting te wijzigen.
42. Dijkgraaf (SGP)
De staatssecretaris geeft aan dat de derogatie belangrijk is, waarom is hij dan niet alle EUhoofdsteden langs geweest? Waarom legt hij de bal bij de sector? Waarom komt hij niet met een
totaalpakket om de waterkwaliteit te verbeteren?
Het ontstaan van het fosfaatoverschot is een verantwoordelijkheid van de sector en ik vind het te
prijzen dat de sector ook zijn verantwoordelijkheid neemt om het overschot in 2017 terug te
brengen tot onder het niveau van het in de derogatie overeengekomen productieplafond. Zoals ik u
heb bericht ondersteun ik die maatregelen zowel met financiële als juridische middelen.
Onderhandelingen over een toekomstige derogatie worden gevoerd met de Europese Commissie,
maar Nederland onderhoudt ook zeer goed contact met een aantal lidstaten met vergelijkbare
belangen binnen het Nitraatcomite en vanzelfsprekend komt een en ander ook aan de orde in mijn
bilaterale contacten.
Het mestbeleid als operationalisering van de Europese Nitraatrichtlijn richt zich volledig op het
voorkomen van achteruitgang en het verbeteren van de waterkwaliteit. De recente vierjaarlijkse
verplichte rapportage aan de Europese Commissie over de Nederlandse nitraatsituatie in grond- en
oppervlaktewater toont het gewenste verloop1. Naast mest, in casu nutriënten, zijn er andere
bronnen die de waterkwaliteit aantasten en werken veel partijen aan het bereiken van de gewenste
waterkwaliteit. Om ervoor te zorgen dat door samenwerking en goede afstemming van lopende en
voorgenomen acties de beoogde waterkwaliteit tegen 2027 is gerealiseerd, is vorige week
woensdag door een groot deel van de betrokken partijen (waaronder provincies, waterschappen,
gemeenten, maatschappelijke organisaties, kennisinstituten) en door mij daartoe een
intentieverklaring ondertekend.
43. Dijkgraaf (SGP)
In de begroting is opgenomen dat de BTW-landbouwregeling zal worden afgeschaft, maar dit is
vervolgens niet in het Belastingplan geregeld. Vraag de staatssecretaris om voorstel in te trekken.
Het kabinet heeft in de periode dat het IBO werd gepubliceerd niet gekozen om deze regeling te
wijzigen. Dit laat onverlet dat het kabinet zich doorlopend beraadt over de inzet van het
instrumentarium. Omdat deze regeling in beperkte mate bijdraagt aan de beleidsdoelstellingen
heeft het kabinet besloten om deze regeling per 1 januari 2018 af te schaffen en hiermee een deel
van de ruilvoetproblematiek in te vullen. De regeling is destijds ingevoerd omdat landbouwers over
het algemeen geen boekhouding bij hielden. Dat is anno 2018 naar verwachting nauwelijks meer
relevant. De beëindiging van de BTW-landbouwregeling is een beleidsvoornemen dat onder mijn
verantwoordelijkheid valt en werd daarom in de EZ-begroting aangekondigd. De maatregel treedt
in 2018 werking en zal in het Belastingplan 2018 worden verwerkt.
44. Dijkgraaf (SGP)
Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris om de verschillen in bekostiging tussen groen en
regulier onderwijs nu te repareren?
Er worden in het rapport ‘Groen Onderwijs in Beweging’ inderdaad verschillen geconstateerd in de
onderwijsbekostiging. Met name de bekostiging van het groen mbo en Wageningen Universiteit
(WU) wijken af van het door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, bekostigd
onderwijs.

1

Landbouwpraktijk en Waterkwaliteit in Nederland; toestand (2012-2014) en trend (1992-2014),
RIVM, juni 2016.

Het gaat hier om een ambtelijk rapport dat het kabinet zonder nadere standpuntbepaling heeft
aangeboden aan de Tweede Kamer (TK 34300 VIII, nr. 91). Het is aan een volgend kabinet hoe
hier mee om te gaan.
45. Dijkgraaf (SGP)
De mogelijke efficiencyvoordelen van het overhevelen van Groen onderwijs van het ministerie van
Economische Zaken naar het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wegen niet op
tegen de bestuurlijke problemen die dit kan opleveren. Wat is de staatssecretaris van plan?
De besluitvorming over de positionering van het Groen onderwijs is aan een volgend kabinet. Het
rapport Groen onderwijs in beweging kan een goede basis bieden voor deze besluitvorming.
Verder verwijs ik u naar het bovenstaande antwoord.
46. Dijkgraaf (SGP)
Voor behoud van derogatie is een snel actieprogramma nodig, hoe ver is de staatssecretaris
hiermee? De SGP heeft een plan op papier gezet om dit een duw te geven. Gebiedsgericht beleid,
gebaseerd op metingen. Meer mest bij hoge gewasopbrengsten, meer organische stof. Is de
staatssecretaris het ermee eens dat dit noodzakelijke elementen zijn voor aanpak en ziet hij dit als
hoofdlijn voor zijn beleid?
Ik werk momenteel aan het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn. Ik heb daarvoor inbreng
gevraagd en ontvangen van belangenorganisaties. Ook zal ik voor het opstellen van het zesde
actieprogramma Nitraatrichtlijn de resultaten van de lopende evaluatie van het mestbeleid
gebruiken. Zowel de inbreng van de belangenorganisaties als de resultaten van de evaluatie van de
meststoffenwet verwerk ik in het zesde actieprogramma. Ik informeer u voor de kerst over de
hoofdlijnen van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn. In die brief zal ik ook aandacht besteden
aan de wensen die de SGP in haar plan heeft genoemd.
47. Dijkgraaf (SGP)
Het pakket gewasbeschermingsmiddelen staat onder druk, zeker voor kleinere teelten. Gaat de
staatssecretaris ervoor zorgen dat er meer ruimte komt? Gaat hij vaart maken? Wanneer komen
analyse en kabinetsreactie naar de Kamer?
Het is inderdaad zo dat het pakket gewasbeschermingsmiddelen onder druk staat, met name voor
kleine teelten. Door een beperkt aanbod van nieuwe laag-risico stoffen in de Europese Unie zal het
aantal nieuwe laag-risico middelen, bijvoorbeeld op basis van micro-organismen, naar verwachting
langzaam toenemen in de komende jaren. Daarom werk ik zowel op nationaal als op Europees
niveau aan het vergroten van de beschikbaarheid van basisstoffen, laag-risico middelen en
zogeheten groene middelen, nationaal bijvoorbeeld in de Green Deal Groene
Gewasbeschermingsmiddelen. In dat kader heb ik samen met een aantal partijen (LTO, Ctgb,
NVWA, Artemis, Nefyto, Agrodis en WUR) op 5 oktober jl. de pilot systeemaanpak duurzame
gewasbescherming gestart. Zie mijn brieven daarover van juli 2016 (TK 27858 nr. 369 en 2150-32
nr. 933).
De NVWA heeft recent een advies opgesteld met daarin opties voor het aanpassen van de
beslismethodiek voor kleine toepassingen. Dit advies zal met verschillende partijen – waaronder
het College toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) – worden besproken om te
kijken welke optie het meest wenselijk is. Uw Kamer zal in het eerste kwartaal 2017 hierover
worden geïnformeerd.
48. Dijkgraaf (SGP)
De beschikbaarheid en goedkeuring van biologische gewasbeschermingsmiddelen is een probleem.
In Duitsland is veel meer mogelijk (bijvoorbeeld kalkzwavel). Graag een reactie van de
staatssecretaris.

Ook biologische middelen moeten – na beoordeling – worden goedgekeurd. Ik werk eraan om de
laagrisicomiddelen, waartoe deze ‘biologische middelen’ behoren, sneller op de markt te kunnen
zetten. Voorts verwijs ik u naar bovenstaand antwoord.
Ook voor vrijstelling van een biologische middel (voor er een reguliere toelating is) wordt door het
Ctgb een risicobeoordeling uitgevoerd, net als voor chemische middelen. Op basis van een
positieve risicobeoordeling van het Ctgb en een positieve landbouwkundige noodzaak is
bijvoorbeeld het middel Vitisan vrijgesteld, dit in tegenstelling tot kalkzwavel, waarvoor het Ctgb
geen positief advies kon afgeven.
49. Thieme (PvdD)
Wanneer wordt de motie uitgevoerd om Wageningen universiteit weg te halen bij Economische
Zaken en te laten resorteren onder het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap?
In reactie op de motie Van Meenen (TK 34 300 VIII, nr. 91) heeft het kabinet het rapport “Groen
onderwijs in beweging” op 24 oktober jl. verzonden (2016Z19365). De uitkomsten van dit rapport
kunnen worden betrokken bij de formatie van een nieuw kabinet.
50. Thieme (PvdD)
De ontwikkeling van laboratoriumstallen om zo het antibioticagebruik terug te dringen, de
megastallen. Het is een heilloze weg die alleen gevoed wordt door het ultra korte termijndenken.
Wanneer maakt de staatssecretaris daar een einde aan?
De Nederlandse veehouderij innoveert om aan diverse maatschappelijke vraagstukken te voldoen.
Deze ontwikkelingen laten onverlet dat aan vigerende wet- en regelgeving moet worden voldaan.
Deze ontwikkelingen hebben de potentie in zich om het gebruik van antibiotica verder te reduceren
en het dierenwelzijn, de diergezondheid, het stalklimaat en het milieu te verbeteren. Tegelijkertijd
kunnen deze systeeminnovaties ook tot gevolg hebben dat er sprake is van verdere industrialisatie,
waarbij dieren in een sterk technologische omgeving worden gehouden. Een systeeminnovatie is
pas een systeeminnovatie als het ook leidt tot een maatschappelijk geaccepteerde veehouderij. Ik
zal daarom slechts innovaties bevorderen die duurzaamheid, diergezondheid, dierenwelzijn en de
maatschappelijke acceptatie alle verbeteren.
51. Thieme (PvdD)
Om economische redenen mishandelen we dieren levenslang en gunnen we ze niet meer dan een
marginaal bestaan. Kan de staatssecretaris aangeven wanneer naar zijn mening kippen moeten
kunnen leven naar hun aard?
We hebben in Nederland met elkaar afgesproken dat we dieren mogen houden voor productie. Dat
betekent per definitie een inperking van het leven naar hun aard. Toch willen en moeten we goed
voor de dieren zorgen, en daarom heeft een houder te voldoen aan de - veelal Europese - wetten
en regels die een minimaal niveau van dierenwelzijn borgen. Ik ben voorstander van een verdere
verbetering van dierenwelzijn en die orde ook vanuit de markt, door retailers en consumenten,
gevraagd. Dat gaat echter niet altijd voldoende ver en snel genoeg. Daarom heb ik de SER
gevraagd om een advies over hoe de verduurzaming in brede zin in de veehouderij kan worden
versneld. Mijn reactie op dit advies heeft u dinsdag 22 november jl. ontvangen (2016Z21797). Ook
de pluimveesector wil werken aan een verduurzaming en heeft onlangs “Koers voor een vitale
pluimveehouderij 2025” uitgebracht.
52. Thieme (PvdD)
Er zullen volgens de laatste berichten 200.000 melkveekoeien, gezonde dieren, geofferd worden op
het altaar van de economie. De melkveehouders vragen waarom niemand hen heeft
tegengehouden. Waarom heeft het kabinet ze niet tegengehouden? En is het stellen van die vraag
en de beantwoording ervan niet de definitieve faillietverklaring van zelfregulering?
Op 13 december 2013 heeft mijn voorganger uw Kamer de kabinetsreactie op de ex-ante
beleidsevaluatie toekomstig mestbeleid van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en
Wageningen-UR (WUR) doen toekomen (TK 33037, nr. 80). Belangrijke conclusie in dat rapport

was dat PBL en WUR verwachtten dat de fosfaatproductie in 2020 onder het niveau van 2002 zou
liggen. Desalniettemin werden aanvullende waarborgen noodzakelijk geacht om te voorkomen dat
de fosfaatproductie ongewenst zou toenemen als gevolg van economische ontwikkeling en
uitbreiding van de productiecapaciteit. De brief zet uiteen waar die aanvullende waarborgen uit
bestaan. Ook is aangekondigd dat wanneer uit de monitoring van de mestmarkt zou blijken dat de
feitelijke fosfaatproductie in enig jaar het plafond van 2002 zou overschrijden, nadere
productiebegrenzende maatregelen aan de orde zouden zijn.
53. Thieme (PvdD)
We weten dat in Nederland 30 melkveeboeren de kalfjes bij hun moeders laten. Slechts 30 van de
18.000 melkveebedrijven. Hoe staat het met de aangenomen motie die vraagt om een plan van
aanpak pasgeboren kalveren niet langer van hun moeder te scheiden?
In mijn brieven van 22 april (TK 28 286, nr. 859) en 11 juli jl. (TK 28286, nr. 884) heb ik
aangegeven hoe ik uitvoering geef aan de aangenomen motie. Het Louis Bolk Instituut heeft
opdracht gekregen om te starten met een verkenning en daarbij andere partijen te betrekken zoals
LTO, NMV, Dierenbescherming en KNMvD. In de verkenning worden lopende initiatieven in beeld
gebracht en wordt gezocht naar raakvlakken tussen deze initiatieven. Ook wordt gekeken naar wat
extra nodig is aan onderzoek en experimenten of pilots ten opzichte van de lopende initiatieven.
Dit leidt tot een overzicht van kennis om melkveehouders te faciliteren die (op termijn) overwegen
het kalf voor bepaalde tijd bij de koe te laten. De resultaten van deze verkenning worden april
2017 verwacht.
54. Thieme (PvdD)
Het pasgeboren kalf wordt meteen na de geboorte in een eenlingbox gestopt en vertoont daarna in
de zogeheten “groepshuisvesting” gestoord gedrag. In Gelderland zagen we onlangs kalfjes die, om
dit tegen te gaan, een neusring hadden gekregen met scherpe uitsteeksels, om dit natuurlijk
gedrag te onderdrukken. Hoe beoordeelt de staatssecretaris deze handelwijze?
In de huidige gangbare veehouderij worden kalveren gescheiden van hun moeder. Kalveren gaan
dan soms bij andere dieren zuigen, mede om aan hun zuigbehoefte te voldoen. Om dit te
voorkomen wordt soms tijdelijk een anti-drinkbeugel (neusflap) gebruikt die voorkomt dat een kalf
bij een ander kalf gaat zuigen.
55. Thieme (PvdD)
Op welke manier is het vergassen van varkens te verenigen met de idealen die de staatssecretaris
tot een politieke carrière brachten? Hoe is het te verenigen met het verkiezingsprogramma van zijn
partij, met zijn idealen van toen? Hoe is het te rijmen met het regeerakkoord dat sprak van het
keihard aanpakken van dierenmishandeling?
Het gebruik van CO2-gas voor de bedwelming van varkens vóór het slachten is een in de Europese
verordening inzake de bescherming van dieren tijdens het doden (1099/2009) toegestane methode
die niet zonder meer door een lidstaat verboden kan worden.
Op dit moment wordt door Wageningen UR, in samenwerking met onderzoeksinstellingen in
Duitsland en Engeland onderzoek uitgevoerd naar alternatieven voor CO2-bedwelming. Het
onderzoek is in uitvoering, en zal in 2017 worden voorgezet. Dit onderzoek wordt uitgevoerd, mede
naar aanleiding van de motie Thieme/Van Dekken (TK 34 300 XIII, nr. 151).
Het is nu nog te vroeg over de resultaten van deze onderzoeken een conclusie te trekken, en een
eventuele termijn te stellen voor uitfasering van CO2-bedwelming.
56. Thieme (PvdD)
Naast de Q-koorts hebben uitbraken van vogelgriep en varkenspest voor miljoenen slachtoffers
onder dieren gezorgd en bedreigen ze de volksgezondheid op niet eerder vertoonde schaal.
Concludeert de staatssecretaris ook dat de gangbare veehouderij ook op het gebied van
gezondheidsrisico’s onhoudbaar is?

Elke vorm van veehouderij kent risico’s voor dier- en volksgezondheid. Dat geldt zowel voor de
gangbare houderij als voor andere vormen van veehouderij. Het is van belang dat we deze risico’s
zoveel mogelijk beperken door het voeren van een rationeel diergezondheidsbeleid. Dit betekent
dat in de gehele keten aandacht is voor diergezondheid en met name voor de preventie van
dierziekten. In Nederland hebben we daarom een sterk preventief diergezondheidsbeleid
ontwikkeld, met nadrukkelijk een primaire verantwoordelijkheid voor de sector zelf.
De overheid heeft een speciale verantwoordelijkheid ten aanzien van bestrijdingsplichtige en de
zogenaamde ‘emerging diseases’. We beperken de risico’s hierop door preventieve maatregelen
zoals de ophokplicht, maar ook door structurele monitoring van dierziekten. Met bijvoorbeeld de
basismonitoring zijn we in Nederland in staat dierziektetrends te volgen en dierziekten in een vroeg
stadium te ontdekken.
Een ander voorbeeld is de aanpak van bedreigingen van besmettelijke dierziekten die ook een
risico zijn voor de volksgezondheid. Naar aanleiding van de Q-koortsuitbraak is een risicoanalysestructuur voor zoönosen opgezet. Het signaleringsoverleg zoönosen komt maandelijks bij
elkaar en vormt een adequaat voorportaal dat dreigende zoönosen vroegtijdig kan opmerken. De
eerdergenoemde basismonitoring speelt daarin ook een belangrijke rol.
57. Thieme (PvdD)
Jagers zijn dierenpolitie-agent, aanklager, rechter, beul en leverancier van de poelier tegelijk. Dat
zijn teveel belangen die door de staatssecretaris in de nieuwe wet natuurbescherming in de handen
van louter belanghebbenden zijn gelegd. De provincies varen in de praktijk blind op het advies van
de jagers. Dit zorgt ervoor dat enorme hoeveelheden dieren, zonder dat nut en noodzaak ook maar
enigszins helder zijn, worden geschoten. Hoe gaat de staatssecretaris het voor elkaar krijgen dat
dit afgelopen is?
Op grond van de Wet Natuurbescherming worden voorgenomen jacht, schadebestrijding en
populatiebeheer door Faunabeheereenheden (FBE’s) onderbouwd en beschreven in
faunabeheerplannen die door FBE-besturen zijn vastgesteld. Deze besturen worden breed
samengesteld op grond van de nieuwe wet. Daarin dienen ook vertegenwoordigers van
maatschappelijke organisaties, die het doel behartigen van een duurzaam beheer van populaties
van in het wild levende dieren in de regio waartoe het werkgebied van de faunabeheereenheid
behoort, zitting te hebben. De faunabeheerplannen worden door provincies ter inzage gelegd.
Zienswijzen kunnen worden ingebracht. Provincies wegen vervolgens af en keuren plannen
uiteindelijk goed. De opvatting dat provincies blind varen op jagers, is derhalve niet juist.
58. Thieme (PvdD)
De staatssecretaris schuift zijn verantwoordelijkheid voor de zwanenjacht af op de provincie. De
moedige dierenarts die beelden maken van de misstanden tijdens de zwanenjacht wordt nu zelf
vervolgd. Graag een reactie van de staatssecretaris.
De wet staat geen jacht op zwanen toe. Wel is er beperkt afschot in kader van schadebestrijding en
populatiebeheer (dit laatste op basis van goedgekeurde faunabeheerplannen). In de Flora- en
faunawet is geregeld dat provincies verantwoordelijk zijn voor ontheffingsverlening voor
schadebestrijding. Dat blijft ook zo in de nieuwe Wet natuurbescherming. In de nieuwe wet dient
ook schadebestrijding planmatig plaats te vinden binnen het kader van faunabeheerplannen. Deze
nieuwe wet, en daarmee de verdeling van de bevoegdheden, is door beide Kamers der StatenGeneraal vastgesteld met ruime meerderheid. Over dagvaarding van de bedoelde dierenarts kan ik
geen uitspraak doen. Dat is een zaak van het Openbaar Ministerie.
59. Ouwehand (PvdD)
Het dumpen van drugsafval in natuurgebieden roept grote zorg en verontwaardiging op in de
Kamer en bij de staatssecretaris. Ik vraag de staatssecretaris: waar blijft de verontwaardiging over
de vervuiling van de natuur door de veehouderij? Waar blijft de bestraffing voor het toebrengen
van ernstige schade met blijvende gevolgen volgens voorbedachten rade?

Voor alle ondernemers geldt dat ze zich moeten houden aan en kunnen opereren binnen bestaande
wet- en regelgeving. Die regelgeving is via een democratisch proces tot stand gekomen. Dat geldt
ook voor de veehouderij en de beperkende maatregelen voor fosfaat en nitraat. Als die regelgeving
wordt overtreden, volgt bestraffing.
60. Ouwehand (PvdD)
Waarom betaalt de veehouderij niet voor de vervuiling van de natuur?
Ook voor de veehouderij geldt het principe van “de vervuiler betaalt”. In de huidige
milieuwetgeving wordt dit principe voor alle economische sectoren toegepast. Dit geldt ook voor de
stikstofemissie vanuit de landbouw. Daarnaast is er het Programma Aanpak Stikstof met de
“Overeenkomst generieke maatregelen” van kracht. Deze overeenkomst heeft als doel een reductie
in ammoniakemissie en bevat afspraken ten aanzien van door veehouders te treffen voer- en
managementmaatregelen. Naast deze afgesproken maatregelen is een aanscherping van de
normen voor de maximumemissie van ammoniak uit stallen in het Besluit emissiearme huisvesting
van kracht. Tot slot is er een aanscherping van de normen voor de aanwending van dierlijke mest
in het Besluit gebruik meststoffen.
61. Ouwehand (PvdD)
Waarom geldt de verplichting om dieren een doodstrijd te besparen niet voor dieren uit de zee?
Tijdens het Algemeen Overleg Visserij van maart 2016 heb ik aangegeven geen
onderzoeksmiddelen in te zetten voor onderzoek naar het doden van kreeften en krabben. De
beschikbare middelen worden ingezet voor soorten die voor Nederland van aanzienlijk belang zijn.
Dit mede gezien de relatief beperkte hoeveelheden krabben en kreeften die in Nederland worden
gevangen. Verder geldt dat koks in hun opleiding onder andere mee krijgen dat de dieren, ondanks
het feit dat het effect ervan niet wetenschappelijk bewezen is, eerst met een priem of mes door de
kop gestoken moeten worden voordat ze het kokend hete water ingaan.
Ten aanzien van de wildvangst merk ik op dat de visserij een exclusieve bevoegdheid van de
Europese Unie is. Eventuele regelgeving over het doden van vis aan boord van vaartuigen zou
onderdeel moeten zijn van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Op dit moment is het nog te
vroeg daarvoor. Het onderzoek naar bedwelmen aan boord loopt nog. Voor dit onderzoek is voor
een periode van 4 jaar een bedrag van € 600.000 uitgetrokken. Voordat een methode aan boord
toegepast kan worden, moet deze in de praktijk zijn getoetst en voor meerdere soorten en
grootteklassen geschikt zijn. Onderwijl zet ik in op verbetering van het welzijn van vissen tijdens
de vangst. Om dit te bereiken worden in de Noordzeekottervisserij innovaties in meer selectieve
vistechnieken reeds langere tijd gestimuleerd, waardoor ongewenste bijvangst en jonge vis wordt
gespaard. Nederland zal blijven inzetten op een visserij die duurzaam en selectief is.
62. Ouwehand (PvdD)
Om de handel in pups uit broodfokkerijen te stoppen, moet je zorgen dat een dierenarts de
chipplicht uitvoert in het bijzijn van het moederdier. Daarnaast strengere controles en veel meer
capaciteit voor de handhaving, een levenslang houdverbod voor Nederlandse fokkers die het alleen
maar doen voor het geld en een verbod op de verkoop van dieren op Marktplaats en andere
veilingsites. Welke maatregelen neemt de staatssecretaris hierin?
Zoals aangegeven in mijn brief van 7 juli 2016 (TK 28286 nr. 883) over de evaluatie van het beleid
op het terrein van de hondenhandel, ben ik wel degelijk bezig de maatregelen tegen de illegale
hondenhandel verder aan te scherpen. Ik werk onder andere aan het intelligenter en
betrouwbaarder maken van I&R hond via standaardanalyses en controles, om fraude te
voorkomen. U ontvangt hierover, zoals aangegeven, een brief voor het einde van het jaar. Hierin
zal ik tevens ingaan op het chippen van dieren. Voor mijn verdere inzet, zoals de voorlichting aan
kopers van honden, verwijs ik u naar bovengenoemde brief van 7 juli jl. Een verbod op de online
verkoop van dieren vind ik niet wenselijk, er vindt namelijk ook bonafide handel plaats. Ik zet
daarom sterk in op voorlichting zodat mensen die een pup willen kopen, weten waar ze op moeten
letten. Hierover zijn ook afspraken gemaakt met de online handelsplaatsen. Met betrekking tot het
houdverbod kan ik u melden dat het ministerie van Veiligheid en Justitie, in aanvulling op het

bestaande houdverbod als bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke straf, ook een zelfstandig
houdverbod in voorbereiding heeft. U wordt hierover nog dit jaar door de minister van Veiligheid en
Justitie geïnformeerd.
63. Ouwehand (PvdD)
De Partij voor de Dieren wil dat dierenmishandelaars kunnen worden opgespoord, veroordeeld en
gestraft met een levenslang houdverbod en passende straffen voor de strafbare feiten die ze in
veel gevallen daarnaast nog hebben gepleegd. Kan de staatssecretaris het belang daarvan
onderschrijven, voor dier en mens?
Met betrekking tot het houdverbod kan ik u melden dat het ministerie van Veiligheid en Justitie, in
aanvulling op het bestaande houdverbod, als bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke straf,
ook een zelfstandig houdverbod in voorbereiding heeft. U wordt hierover nog dit jaar door de
minister van Veiligheid en Justitie geïnformeerd. Het belang van een passende straf voor zowel
dierenmishandeling als eventuele overige strafbare feiten onderschrijf ik. Via het Wetboek van
strafrecht, de Wet dieren en de Wet op de Economische Delicten is sprake van een uitgebreid
instrumentarium om strafbare feiten aan te pakken. Zowel boetes, het stilleggen van een bedrijf,
hechtenis en taakstraffen zijn hierbij mogelijk. Het is aan de rechter om, binnen de kaders van
deze mogelijkheden, een gepaste straf op te leggen.
64. Ouwehand (PvdD)
De RDA heeft in haar advies aangegeven dat indien je de zwerfkattenpopulatie binnen de perken
wilt houden, dat kan met een sluitend identificatie- en registratiesysteem. Er ligt een aangenomen
motie en dit RDA advies en nog zegt de staatssecretaris nee. Kan de staatssecretaris dit uitleggen?
Ik heb besloten geen verplichte I&R Kat te regelen vanwege de verwachte geringe bijdrage aan het
structureel terugdringen van het aantal zwerfkatten en vanwege de ermee samenhangende
administratieve lasten. Ik heb dit ook aangegeven in mijn brief van 7 juli (TK 28 286, nr. 884). De
provincies zijn verantwoordelijk voor het beheer van zwerfkattenpopulaties. De provincie kan
kiezen voor alternatieve methodes indien sprake is van een zwerfkattenprobleem, zoals
bijvoorbeeld “trap neuter and return” in samenwerking met dierenbeschermingsorganisaties. Ik
roep hen daartoe ook op.