Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 997

Vliegramp MH17

Nr. 10

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
VEILIGHEID EN JUSTITIE EN VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 augustus 2014
Hierbij bieden wij u, mede namens de Minister-President en in overeenstemming met de toezegging om uw Kamer regelmatig te informeren
over de nasleep van de ramp met Malaysia Airlines vlucht MH17, nadere
informatie aan over de stand van zaken. Op 11 augustus jl. bent u ook
reeds tijdens het Technisch Overleg mondeling geïnformeerd over het
verloop van de repatriëringsmissie.
De inspanningen blijven onverminderd gericht op de drie eerder door het
kabinet geformuleerde doelstellingen: 1. repatriëring van de lichamen en
persoonlijke bezittingen, 2. onderzoek naar de toedracht van de ramp en
3. strafrechtelijk onderzoek.
In uw verzoek van 11 augustus jl. is gevraagd de Tweede Kamer te
informeren over de uitkomst van de hoog ambtelijke bijeenkomst die
vandaag in Brussel plaatsvindt en de impact van de Russische sancties.
Hierover zal uw Kamer op korte termijn separaat geïnformeerd worden.
Op 6 augustus jl. ontving uw Kamer reeds een brief van de Minister van
Buitenlandse Zaken over EU-sancties tegen Rusland (Kamerstuk
21 501-20, nr. 902). Op 11 augustus jl. ontving uw Kamer een brief over
sancties door Rusland op het gebied van land- en tuinbouw van de
Minister en Staatssecretaris van Economische Zaken, mede namens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 903).
Nabestaandenzorg en consulaire aspecten
De zorg voor nabestaanden blijft in deze zware tijd een belangrijk
aandachtspunt voor het Kabinet. Op dit moment dragen de familierechercheurs de primaire zorg voor de nabestaanden. Zij vormen de intermediair tussen het Landelijk Team Forensische Opsporing (LTFO) en de
nabestaanden en informeren hen op het moment dat een lichaam is

kst-33997-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 997, nr. 10

1

geïdentificeerd. Normaal gesproken dragen de familierechercheurs na een
proces van identificatie die zorg over aan Slachtofferhulp Nederland, maar
de familierechercheurs blijven in beeld zolang het strafrechtelijk
onderzoek door het Openbaar Ministerie loopt en zolang de nabestaanden
dat willen. Er is goed overleg tussen beide partijen. Uitgangspunt is dat de
zorg nu en op de langere termijn (mogelijk tot jaren na de ramp) zo goed
mogelijk aansluit bij de specifieke wensen van de nabestaanden, dat
zoveel mogelijk «zorg op maat» wordt geboden, in overleg met de
nabestaanden zelf. Op donderdag 14 augustus heeft overleg plaatsgevonden tussen de Minister van Veiligheid en Justitie en vertegenwoordigers van Slachtofferhulp Nederland, stichting Impact en de coördinator
van familierechercheurs, ten einde hen bij te praten over de zorg aan
nabestaanden, processen zo goed mogelijk op elkaar aan te laten sluiten
en te borgen dat de nabestaanden zo goed mogelijk worden bijgestaan,
nu en in de toekomst.
Ten behoeve van de nabestaanden van de slachtoffers met de Nederlandse nationaliteit of met vaste woon- of verblijfplaats in Nederland, zal
het Openbaar Ministerie bij de rechtbank voor al deze slachtoffers
afzonderlijk verzoeken om een verklaring van het overlijden. Dit verzoekschrift gaat voor elk slachtoffer gepaard met instemmings- en afstandsverklaringen van al de nabestaanden die daar juridisch voor in aanmerking
komen. Deze week zullen de eerste beschikkingen worden afgegeven door
de rechtbank voor de zaken waarin de instemmings- en afstandsverklaringen zijn binnengekomen. Bij de procedure zal uiteraard door het
Openbaar Ministerie en de rechtbank grote zorgvuldigheid worden
betracht. De ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente Den
Haag maakt van de beschikking van de rechtbank een akte van
inschrijving op, die hij in het register van overlijden opneemt. Deze akte
van inschrijving geldt als een regulier opgemaakte overlijdensakte.
Voor de slachtoffers die niet de Nederlandse nationaliteit hadden noch in
Nederland woonden, wordt in samenspraak met de betrokken ambassades geprobeerd om een zo min mogelijk belastende procedure voor de
nabestaanden te vinden voor de inschrijving van het overlijden in de
daarvoor bestemde buitenlandse registers.
De nabestaanden van de slachtoffers van MH17 krijgen een bedrag van
€ 38.000,– per overledene. Dit bedrag is bedoeld als voorschot op een
eventuele schadevergoeding. Eerder was al een bedrag van € 3.700,–
aangeboden als financiële ondersteuning bij de eerste kosten. De
definitieve schadevergoeding wordt later vastgesteld. Omdat het nog heel
lang kan duren voordat het definitieve bedrag bekend is, wordt nu alvast
dit voorschot beschikbaar gesteld.
De Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb) wordt geïnformeerd
over de voortgang van de Vervolgfase MH17. Daarbij wordt er vanuit
gegaan dat de crisisstructuur intact blijft, zolang deze fase niet is
afgerond. In de vervolgfase wordt nauw samengewerkt tussen
gemeenten, de ministeries van Veiligheid en Justitie, Algemene Zaken,
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Buitenlandse Zaken, maar ook met
Slachtofferhulp Nederland, Stichting Impact en de familierechercheurs
van de politie.
Het noodnummer (070 348 7770) is nog steeds open. Het aantal
telefoontjes is op dit moment zeer gering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 997, nr. 10

2

Identificatieproces in Nederland
Zoals toegelicht door de korpschef tijdens de technische briefing op
11 augustus, loopt het identificatieproces tot op heden goed. Eind
augustus kan het kabinet op basis van de koppeling tussen unieke
DNA-profielen en het verkregen DNA-materiaal, een goede indicatie
geven van het aantal slachtoffers dat uiteindelijk kan worden geïdentificeerd op basis van de stoffelijke resten die nu in Hilversum zijn. Zo komt
er steeds meer inzicht in het aantal slachtoffers dat is gerepatrieerd tot het
moment dat de missie werd opgeschort. Er bestaat een kleine kans, op
basis van ervaringen met eerdere vliegtuigrampen en de omstandigheden
ter plaatse, dat alle slachtoffers uiteindelijk kunnen worden geïdentificeerd.
Interim- missie Kiev en Kharkiv
Met het staken van de repatriëringsmissie is nog geen einde gekomen aan
onze inspanningen in Oekraïne. Het blijft van belang dat de lokale
bevolking wordt aangemoedigd en de mogelijkheid heeft stoffelijke
overschotten en persoonlijke bezittingen over te dragen. De inzet van het
kabinet is dat wordt teruggekeerd naar de rampplek om in ieder geval de
repatriëring voort te kunnen zetten. Ook in het kader van de twee
onderzoeken (onderzoek naar toedracht en strafrechtelijk onderzoek)
wordt dan bekeken of wrakstukken van het vliegtuig kunnen worden
geborgen.
Met de interim aanwezigheid blijven vijftien politiemensen, twee
vertegenwoordigers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken en zes
militairen in Oekraïne, waarmee een adequate presentie in Kiev en
Kharkiv is gewaarborgd. Het team is versterkt met vijf Australiërs en twee
Maleisiërs en blijft daarmee een internationale inspanning. Deze inspanningen zullen worden aangestuurd en gecoördineerd door Defensie. De
Head of Mission, de heer Aalbersberg, blijft voorlopig aan. In deze interim
fase is tevens een acting Head of Mission aangesteld. Op woensdag 13 en
donderdag 14 augustus zijn beiden in Kiev en Charkov aanwezig geweest
om de interim overdracht mogelijk te maken.
De interim missie is het eerste aanspreekpunt voor de lokale bevolking
aangaande repatriëring van eventueel gevonden stoffelijke overschotten
en persoonlijke bezittingen. Daarnaast ondersteunt het, indien gewenst,
vervolgonderzoeken en de eventuele berging van vliegtuigrestanten van
vlucht MH-17. De presentie waarborgt de voorbereidingen om de missie
op de rampplek voort te zetten mocht de veiligheidssituatie dit toelaten.
Nederland kan dan haar capaciteiten in korte tijd uitbreiden om het werk
daar te hervatten.
Nederlandse inspanningen ter plaatse
De ambassade in Kiev heeft de centrale overheid verzocht te assisteren bij
het leggen van de relevante lokale contacten. Contacten met instanties in
gebieden die niet onder centrale overheidscontrole zijn, lopen via de
OVSE.
Het missieteam benadert de bevolking in het rampgebied actief via pers,
radio, televisie, sociale media en overheidskanalen. Via het Oekraïense
noodnummer 101 en de speciaal daarvoor beschikbaar gestelde telefonische meldpunten bij de ambassade in Kiev en het team in Kharkiv
kunnen mensen informatie geven over vondsten van stoffelijke
overschotten en persoonlijke bezittingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 997, nr. 10

3

Op 6 augustus jl. zijn door missieteams ter plekke de eerste flyers in het
gebied uitgedeeld, waarin de lokale bevolking van de rampplek wordt
opgeroepen informatie over gevonden stoffelijke overschotten en
persoonlijke bezittingen te delen. Op 9 augustus zijn, in een persconferentie die missiehoofd Aalbersberg in Kharkiv gaf, de drie telefonische
meldpunten bekendgemaakt. Dit is goed opgepakt door de (Russischtalige) lokale pers. Een Russische vertaling van zijn verklaring, met de
telefoonnummers, is uitgedeeld. In dit verband wordt in oproepen aan de
bevolking ook gevraagd of ze bij het voornemen om te oogsten contact
opnemen met het missie-team via de telefonische meldpunten. Het team
blijft deze oproepen via relevante netwerken, pers en sociale media
verspreiden.
Zoekactie lokale vrijwilligers na neerstorten vliegtuig
Op dinsdag 4 augustus is duidelijk geworden dat de zoekactie door lokale
burgers na het neerstorten van het vliegtuig in het gebied, is geleid door
het districtshoofd rampenbestrijding van het district Grabova. De
pro-Russische separatisten speelden hierbij geen directe rol. Met het
districtshoofd is op woensdag 5 augustus gesproken, waaruit bleek dat
kort na de crash, gedurende vier dagen in het totale rampgebied is
gezocht door, naar zijn inschatting, circa 800 lokale mensen. Deze zoekers,
waaronder ook mijnwerkers, waren gewend om dit soort werk te doen na
lokale incidenten en rampen, bijvoorbeeld na calamiteiten in mijnen.
Volgens het districtshoofd is gezocht naar lichamen en delen van
lichamen, en in mindere mate naar persoonlijke bezittingen en is alles wat
aan (delen van) lichamen is gevonden, in de trein gelegd die later is
overgedragen.
Veiligheidsbeeld Oost-Oekraïne
De veiligheidssituatie in Oost-Oekraïne blijft fluïde en onoverzichtelijk. De
Oekraïense veiligheidsdiensten en militairen voeren in Oost-Oekraïne, ook
in de directe omgeving van de rampplek, een militaire operatie uit. Deze
operatie is momenteel geïntensiveerd waarbij de focus ligt op de
machtsbases van de pro-Russische separatisten, de steden Donetsk en
Loegansk, maar ook op andere strategisch belangrijke gebieden.
De omgeving van de rampplek is voor zowel de Oekraïense strijdkrachten
als de pro-Russische separatisten een strategisch belangrijk gebied. Hier
vinden momenteel gevechten plaats tussen beide partijen. De Russische
militaire activiteiten in het grensgebied houden aan ondanks de terugtrekking van een aantal eenheden. De Russische Federatie heeft nog
steeds genoeg slagkracht in het grensgebied geconcentreerd voor het
uitvoeren van een beperkte militaire operatie, al dan niet onder humanitaire voorwendselen. Daarnaast zorgt het Russische hulpkonvooi vanwege
de gebrekkige coördinatie met Oekraïense autoriteiten en het Internationale Rode Kruis voor additionele spanning. Deze combinatie van
factoren maakt dat er sprake blijft van een significante dreiging in het
gebied. De veiligheidssituatie in de regio Kharkiv is stabiel; in deze regio is
de dreiging tegen het Nederlandse personeel verwaarloosbaar.
De veiligheidssituatie zal de komende periode nog steeds interdepartementaal nauw gemonitord worden waarbij Defensie een leidende en
coördinerende rol heeft.
Technisch onderzoek naar toedracht
De Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft deze week in een persbericht
laten weten dat de Raad het onderzoek naar de toedracht van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 997, nr. 10

4

vliegramp met vlucht MH17 voortzet vanuit Den Haag, nadat het internationale team enkele weken onderzoek heeft verricht in Oekraïne. De
Onderzoeksraad is met een liaison vertegenwoordigd op de ambassade in
Kiev vanwege de werkafspraken die gemaakt moeten worden met alle
betrokken partijen. De Raad verwacht binnen enkele weken een rapport
met voorlopige bevindingen op te leveren. In dat rapport staan de eerste
feitelijke bevindingen uit het onderzoek gebaseerd op verschillende
bronnen. Deze gegevens worden op dit moment met elkaar vergeleken en
daarna geanalyseerd.
Strafrechtelijk onderzoek
Na de ramp met vlucht MH17 van Malaysia Airlines heeft het Openbaar
Ministerie (OM) een zeer uitgebreid strafrechtelijk onderzoek ingesteld.
Binnen het OM is het landelijk parket belast met het onderzoek. Hoofddoel
van het strafrechtelijk onderzoek is het vaststellen van de toedracht van de
vliegramp en het achterhalen van de daders. Het is voor zover bekend het
grootste strafrechtelijk onderzoek in de Nederlandse geschiedenis. De
plaats waar het vliegtuig is neergekomen, is op dit moment weliswaar niet
toegankelijk, maar het strafrechtelijk onderzoek blijft volop gaande. Het
onderzoek wordt inmiddels geleid door een tiental officieren van justitie
en uitgevoerd door ongeveer 200 rechercheurs vanuit verschillende
disciplines, waaronder forensische en digitale experts.
Verder heeft Nederland een leidende rol gekregen in de internationale
samenwerking met de landen die zijn getroffen door de vliegramp. Er is
sprake van een goede en intensieve samenwerking tussen de justitiële en
politiële autoriteiten van de verschillende landen. De komende weken
zullen er in dat kader meer internationale bijeenkomsten plaatsvinden.
Internationale contacten
Teneinde de Nederlandse inspanningen met betrekking tot de repatriëring
en het technische en strafrechtelijke onderzoek te bevorderen wordt
vanuit Nederland op het hoogste politieke niveau contact onderhouden
met Oekraïense counterparts. Doel daarbij blijft – conform VN-Veiligheidsraadresolutie 2166 – toegang tot de crashsite van de MH17 mogelijk
te maken. Dezelfde boodschap wordt continu via internationale kanalen
(VN, OVSE, EU en via OVSE voorzitter) bij de Oekraïense autoriteiten
afgegeven.
In Kiev vinden in samenspraak met de Australische en Maleisische
collega’s in aanwezigheid van de OVSE-monitoringsmissie (SMM)
reguliere bijeenkomsten plaats met de regering van Oekraïne
(vicepremier, Minister van Defensie). Op werkniveau vindt dagelijks
intensief overleg plaats met de betrokken overheidsinstellingen en
organisaties.
Naast de hierboven genoemde directe en permanente contacten in en met
Oekraïne, wordt ook intensief contact onderhouden op regeringsniveau
met getroffen landen waarmee wordt samengewerkt. Op 11 augustus jl.
ontving de MP zijn Australische collega Tony Abbott om de nasleep van
de ramp met de MH17 en de stand van zaken van de repatriëringsmissie
te bespreken. Beide regeringsleiders dankten elkaar voor de uitstekende
samenwerking op alle niveaus en spraken onder meer af deze nauw te
blijven voortzetten.
Daarnaast wordt permanent contact onderhouden – op politiek en
ambtelijk niveau – met partnerlanden (met name Duitsland en de VS) en
andere internationale organisaties die een rol kunnen spelen bij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 997, nr. 10

5

bevorderen van het onderzoek, van veilige toegang tot het gebied, en
meer in het algemeen een van vreedzame oplossing van het conflict.
Zoals gemeld in de stand van zakenbrief over de MH17 vliegramp van
1 augustus jl. heeft Nederland de Veiligheidsraad die dag schriftelijk
geïnformeerd over Nederlandse en internationale inspanningen in het
kader van de implementatie van VN-Veiligheidsraadresolutie 2166. De
VNVR heeft niet officieel gereageerd op de brief.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 997, nr. 10

6