Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 807

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 oktober 2021
Op 6 november 2019 heeft de Orthodox Zendende Instantie (OZI) het
verzoek gedaan om erkend te worden als Zendende Instantie (ZI). Tevens
heeft zij verzocht toe te treden als achtste denominatie bij de Dienst
Geestelijke verzorging (DGV) van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI).1
Op dit moment valt de orthodoxe geestelijke verzorging onder de
protestantse denominatie en verloopt de zending van orthodoxe geestelijk
verzorgers via de Interkerkelijke Commissie Justitiepastoraat (ICJ), waarin
de orthodoxen zijn vertegenwoordigd.
Zoals eerder aan uw Kamer gemeld is het nog niet voorgekomen dat een
organisatie zich wil afsplitsen van een huidige ZI en een nieuwe denominatie wil vormen. Daarom vroeg de beoordeling van dit verzoek een
zorgvuldig en onafhankelijk onderzoek naar het in kaart brengen van de
consequenties.2 Ik heb de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) hiertoe
opdracht gegeven. De VU heeft dit onderzoek recent afgerond (zie
bijlage).3 Met deze brief informeer ik u over de uitkomsten van het
onderzoek en mijn reactie hierop.
Opzet onderzoek
De VU heeft aan de hand van twee deelopdrachten het verzoek van de OZI
onderzocht. De eerste deelopdracht betreft de erkenning van de OZI als ZI.
De tweede deelopdracht richt zich op de toelating van de OZI als achtste
denominatie binnen DGV en de consequenties hiervan voor de toekomst
van het stelsel van geestelijke verzorging.

1

De DGV bestaat momenteel uit zeven denominaties: rooms-katholiek, protestants, humanistisch, joods, islamitisch, boeddhistisch en hindoeïstisch. De vertegenwoordigers van deze
denominaties zijn belast met het doen van voordrachten voor de aanstelling van geestelijk
verzorgers. Daarnaast hebben de hoofden van deze denominaties zitting in het MT van de DGV.
2
Aanhangsel Handelingen 2020/21, nr. 46.
3
Vrije Universiteit Amsterdam, Advies Geestelijke Verzorging Justitiële Inrichtingen 2021,
(oktober 2021) en Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

kst-24587-807
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 587, nr. 807

1

De VU heeft voor beide deelopdrachten diverse interviews gehouden met
alle betrokkenen, waaronder vertegenwoordigers van de OZI zelf.
Daarnaast is voor de tweede deelopdracht een klankbordgroep ingericht
met vertegenwoordigers van de huidige denominaties en de divisie
gevangeniswezen/ vreemdelingenbewaring van DJI. De klankbordgroep is
op meerdere momenten tijdens het onderzoek (digitaal) bij elkaar
gekomen om te reflecteren op de (tussen)resultaten.
Uitkomsten onderzoek
Voor de beoordeling van de eerste deelvraag over de erkenning van de
OZI als ZI heeft de VU vier criteria gehanteerd, die ook zijn gebruikt bij
eerdere aanvragen van een ZI4:
• de mate van representativiteit, effectiviteit, stabiliteit, duurzame
organisatie en toegankelijkheid om als eigenstandige ZI voor de
orthodoxe geloofsgemeenschap in Nederland te fungeren;
• het vermogen om kwantitatief en kwalitatief voldoende opgeleiden als
orthodoxe geestelijk verzorger te zenden;
• de mate waarin de OZI voldoet aan de algemene bepalingen die
gelden voor alle Zendende Instanties bij het Ministerie van Justitie en
Veiligheid;
• de beschikking over een universitaire Masteropleiding voor geestelijke
verzorging in de orthodoxe traditie.
De VU constateert dat de OZI goed op weg is om te voldoen aan de
gestelde criteria, maar dat dat nog niet volledig het geval is. De
bestuurstraditie van de OZI is nog jong (2018) en de universitaire
Masteropleiding verkeert nog in de opbouwfase. Op basis van deze
beoordeling adviseert de VU om de OZI voorlopig te erkennen tot ZI en
om na drie tot vijf jaar opnieuw te toetsen of de OZI aan de criteria
voldoet.
Voor de tweede deelopdracht heeft de VU het verzoek tot toelating als
achtste denominatie en het effect van een dergelijke toelating op de
uitvoerbaarheid voor DGV onderzocht. De VU geeft hierbij aan dat
toelating als achtste denominatie:
• een breuk is met het ingezette beleid om versnippering tegen te gaan.
De boeddhistische, islamitische en hindoeïstische denominatie
moesten bij hun aanvraag tot ZI hun interne verscheidenheid onder
één hoofd verenigen;
• de christelijke denominaties meer privileges geeft, aangezien de
christelijke stromingen dan drie hoofden hebben terwijl de andere
wereldreligies slechts elk één hoofd kennen;
• een precedent schept voor eventuele toekomstige aanvragen.
Daarbij geeft de VU aan dat de werkbaarheid voor de andere denominaties binnen de DGV met een achtste denominatie zal afnemen, door
toevoeging van een nieuwe denominatie met eigen hoofd. Ook geeft de
VU aan dat voor de gedetineerde de orthodoxe geestelijke bijstand
momenteel al is geborgd.
De VU heeft, naast de huidige situatie en de toelating van de OZI tot
achtste denominatie, een aantal mogelijkheden onderzocht over de wijze
waarop orthodoxen een plek kunnen krijgen in de operationele organisatie van de DGV, anders dan nu het geval is. Zo noemt de VU de optie dat
de orthodoxe geestelijk verzorgers worden aangestuurd door het hoofd
van de protestantse denominatie en een orthodox adjunct-hoofd. Een
4

Zoals bijvoorbeeld bij de Boeddhistische Unie Nederland (BUN) en Hindoe Raad Nederland
(HRN).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 587, nr. 807

2

andere optie is dat alle christelijke denominaties gaan samenwerken
onder één hoofd in één christelijke denominatie, waarbij de orthodoxen,
protestanten en katholieken roulerend de functie van hoofd bezetten. De
VU geeft aan dat de vertegenwoordiging van het belang van de gedetineerden ongewijzigd blijft in alle varianten. Het heeft de voorkeur van de
klankbordgroep om de huidige situatie onveranderd te laten.
Besluit tot voorlopige erkenning
Op basis van het onderzoek van de VU heb ik besloten om de OZI
voorlopig te erkennen als ZI. Na een opbouwfase van drie tot vijf jaar ga
ik, op basis van een evaluatie, aan de hand van de door de VU vastgestelde aandachtspunten in overleg met de OZI over de mogelijkheden van
een definitieve erkenning.
Het verzoek tot toelating tot achtste denominatie wordt niet gehonoreerd
in verband met de door de VU aangehaalde consequenties van deze
toelating. Ik begrijp dat deze conclusie teleurstellend is voor de OZI. Een
dergelijke toelating betekent echter een breuk met het huidige beleid en
geeft de christelijke denominaties meer privileges. Dit vind ik niet
uitlegbaar naar de huidige ZI’s en denominaties. De andere mogelijkheden
die de VU benoemt, over de wijze waarop orthodoxen een plek kunnen
krijgen in de operationele organisatie van de DGV, worden pas onderzocht
wanneer de OZI definitief erkend wordt als ZI.
Tot slot vind ik het belangrijk om te benadrukken dat, zoals de VU ook
constateert, elke gedetineerde recht heeft op de geestelijke verzorging die
hij of zij wenst. Dit geldt ook, ongeacht mijn hierboven toegelichte besluit
over het verzoek van de OZI, voor de orthodox geestelijke verzorging.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 587, nr. 807

3