3
Vragenuur: Vragen Kwint
Vragen van het lid Kwint aan de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over het bericht dat toekomstige
studenten hun aanmelding bij hogescholen uitstellen.
De voorzitter:
Dan komen we bij de mondelinge vraag van de heer Kwint
van de SP. Die is gesteld aan de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, die ik weer van harte welkom heet
in ons midden. De heer Kwint heeft een vraag gesteld over
het bericht dat toekomstige studenten hun aanmelding bij
hogescholen uitstellen. Het woord is aan de heer Kwint.

De heer Kwint (SP):
Dank u wel, voorzitter. Het is de eerste keer dat ik deze
minister tref, dus laat ik positief beginnen. Ik zou zeggen:
wen daar niet aan. Dit kabinet heeft namelijk een verstandig
voornemen geuit: het stopt met het idiote schuldenstelsel
dat studenten jarenlang op kosten jaagde, ze een half leven
lang hun schulden laat aflossen en ze minder kansen geeft
op een huis. Het stelsel heeft niets gedaan wat het beloofde,
namelijk zorgen voor een forse verbetering van de kwaliteit
van ons hoger onderwijs. Dat is het goede nieuws.
Dan het minder goede nieuws. Dit kabinet heeft voor de
huidige schuldengeneratie een volstrekt ontoereikende
compensatie in het vooruitzicht gesteld, maar daar ga ik
het binnenkort nog wel langer over hebben met de minister.
Het andere slechte nieuws konden wij onder meer in dagblad Trouw lezen: een nieuwe studiefinanciering, hoe die
er ook uit gaat zien, gaat niet komend collegejaar, maar het
jaar daarna pas in. De opleidingen in Nederland zien nu
wat daar de gevolgen van zijn. Zo zijn er bijvoorbeeld 10%
minder aanmeldingen voor onze lerarenopleidingen en 5%
minder aanmeldingen voor onze zorgopleidingen. Het is
nou niet alsof we daar al genoeg mensen hebben.
Mijn eerste vraag aan de minister is dus: snapt hij scholieren
die massaal een tussenjaar lijken te gaan nemen? Ik begrijp
het namelijk wel. Je weet dat er een beter systeem komt.
In ieder geval mag je leven in de hoop dat er een beter
systeem komt. Je weet dat de compensatie niet zo heel veel
gaat voorstellen en dat je dus zeer waarschijnlijk goedkoper
uit bent als je eerst een jaar wat anders gaat doen. Daarmee
veroorzaakt het kabinet alleen wel, mogelijk onbedoeld,
een gigantisch probleem. Deze minister gaat er toch niet
in zijn eerste maanden voor zorgen dat bijvoorbeeld het
lerarentekort over vier jaar een stuk groter is, omdat studenten nu niet aan die opleiding beginnen, en dat er nog minder mensen zijn die iemand kunnen verzorgen in een verpleeghuis, omdat zij een jaar wachten met het starten van
die opleiding? En wat denkt hij dat het doet met onze
hogeronderwijsinstellingen als er volgend jaar ineens duizenden studenten minder zijn, die er het jaar daarna weer
bij komen? Dat wordt chaos. Dat leidt tot ontslagen in de
onderwijzende staf, tot lege of overvolle zalen en tot meer
uitval in ons onderwijs. Volgens ons kunt u twee dingen
doen. Bent u bereid om studenten volledig te compenseren
voor dit schuldenstelsel, dat nu gelukkig wordt afgeschaft,
inclusief de groep studenten die volgend jaar gaat studeren?
Of bent u ten minste bereid om voor de scholieren die vol-

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kwint

gend jaar willen gaan studeren te regelen dat zij al volledig
onder de nieuwe studiefinanciering gaan vallen, zodat zij
weten dat ze geen financieel nadeel ondervinden wanneer
zij volgend jaar besluiten te gaan studeren in plaats van het
jaar daarna?
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef het woord aan de minister.

Minister Dijkgraaf:
Mevrouw de voorzitter. Ik dank de heer Kwint voor zijn
vragen. Die stelt hij naar aanleiding van berichtgeving over
terugloop van het aantal aanmeldingen in het hoger
beroepsonderwijs, om precies te zijn met 3,7%. Laat ik
allereerst zeggen dat ik begrip heb voor die zorgen. Ik denk
dat we het allemaal met elkaar eens zijn dat de hbo-sector
ontzettend belangrijk is voor onze samenleving, zeker als
het gaat over opleidingen in de zorg en het onderwijs. Dat
zijn sectoren waarin we de vakmensen heel hard nodig
hebben. Het is belangrijk dat daar veel nieuwe studenten
in gaan starten, omdat er zo veel vraag is op die arbeidsmarkt. Dat delen we met elkaar.
In reactie op het aantal aanmeldingen zou ik toch even een
paar opmerkingen willen maken. Ten eerste fluctueert dat
aantal aanmeldingen jaarlijks. De stand tot en met maart
zegt dus ook niet zo heel veel. Pas per 1 mei hebben we
een iets beter beeld van het aantal aanmeldingen. Pas rond
oktober krijgen we een goed beeld van hoe mensen ook
daadwerkelijk zijn ingestroomd, en de definitieve cijfers
daarvoor zien we in februari. Als je die aantallen volgt door
de tijd heen, dan zie je dat het voorspellen daarvan wel
hoge schoolkunde is, no pun intended. Om een voorbeeld
te geven: als we op dit moment kijken naar de aantallen
van één jaar geleden, zien we dat het er toen 87.000 waren.
Nu zijn het er ongeveer 84.000. Drie jaar geleden, in 20192020, was het aantal 79.000, dus nog eens 4.000 minder
dan nu. De totale instroom in die twee jaren, dus 2019-2020,
het jaar voor corona, en het jaar 2021-2022, het tweede
coronajaar, was ongeveer even groot: 114.000. Er zat dus
8.000 verschil in de aanmeldingen rond half maart, maar
de uiteindelijke aantallen waren hetzelfde. Ik denk we het
er allemaal wel mee eens zijn dat we gedurende de coronapandemie een soort golf hebben gezien. Dat was trouwens
met name het geval bij de pabo's. Daar hebben we een
aanmelding gezien die was toe te juichen, zou ik zeggen,
maar die is nu, ongetwijfeld om vele redenen, aan het
afnemen. Ik zou willen dat ik ook de aantallen voor het
wetenschappelijk onderwijs had. Die heb ik nog niet. Volgens mij komen die eind deze week.
Wat mij betreft laten deze cijfers een diffuus beeld zien. Het
geldt zeker niet over de gehele linie. Er zijn een aantal factoren die daar een rol in spelen. Demografie is al genoemd.
Er zijn krimpregio's in Nederland. Dat laat onverlet dat de
hbo-instroomcijfers tot voor kort wel ieder jaar toenamen.
Er is een aantrekkende arbeidsmarkt die concurreert. We
hebben al een tijd gezien dat de instroom vanuit het mbo
in het hbo afneemt, waarschijnlijk voornamelijk om positieve redenen. Er is namelijk een enorme vraag naar
mbo'ers, met name in die sectoren die voor ons land zo
belangrijk zijn. We zien ook dit jaar trouwens een vergrote
uitval in het mbo, waarschijnlijk ook vanwege wat soms
wel de "groene pluk" wordt genoemd, waarbij men de stu-

22 maart 2022
TK 62

62-3-1

denten al banen aanbiedt voordat ze afgestudeerd zijn. Al
deze factoren spelen dus een rol. Eerlijk gezegd vind ik het
bijna onmogelijk om daarin oorzaak en gevolg kenbaar te
maken.

maatregel die voorligt: een voorgenomen AMvB. Dat is één
ding. Dus nogmaals, ik volg het met aandacht, maar ik zie
graag eerst meer cijfers tegemoet.

De voorzitter:
Wilt u afronden?

De voorzitter:
De heer Kwint, tot slot.

Minister Dijkgraaf:
Ja.

De heer Kwint (SP):
Ik heb nog 40 seconden, toch? Ik verwacht van een minister
niet alleen dat hij het met aandacht volgt. Dat is goed. Maar
op welk moment denkt hij hier nog invloed op te kunnen
uitoefenen? Het is toch niet zo gek dat er door de Vereniging
Hogescholen, door studentenvakbonden en door mijzelf
een verband gesuggereerd wordt dat, wanneer studenten
volgend jaar niet weten hoeveel geld zij moeten betalen
voor een opleiding, maar wel weten dat het het jaar daarna
goedkoper is, de kans dan wel heel groot wordt dat ze
denken: ik ga een jaartje wat leuks doen? Ook als dat betekent dat ze pas een jaar later als docent of als verpleegkundige aan de slag kunnen gaan. Daar kunt u nu nog wat aan
doen, maar in oktober niet meer. Als vrijdag die brief komt,
kunt u dit er misschien meteen in meenemen en met een
voorstel daartoe komen, want we kunnen die mensen niet
missen.

De heer Kwint (SP):
Bij voorkeur wel nadat hij ook antwoord heeft gegeven op
mijn vragen. Dat zou echt helpen.
De voorzitter:
Zeker. Dat gaat nu gebeuren.
Minister Dijkgraaf:
Ik schetste even het probleem. Ik snap ook dat u de herinvoering van de basisbeurs hier wilt agenderen. Ik heb er
goede hoop op dat ik u snel, waarschijnlijk deze vrijdag,
een hoofdlijnenbrief kan sturen. Ik begrijp dat we, als alles
goed gaat, een debat hebben gepland op 4 april. Omdat
het eerst nog in de ministerraad moet komen, kan ik nu niet
vooruitlopen op die plannen, maar zoals ik al zei kan ik me
heel goed voorstellen dat er meerdere redenen zijn die
invloed hebben op het aantal hbo-studenten dat instroomt.
Wat ik al zei: ik zie op dit moment nog geen reden tot zorg,
maar ik ga deze aantallen wel met grote aandacht volgen.
De heer Kwint (SP):
De minister zegt: dat zegt niet alles en in oktober weten we
pas precies wat de inschrijvingscijfers voor deze opleidingen
zijn. In oktober kan je er niks meer aan doen. Dan zijn ze al
ingeschreven en begonnen, juist terwijl we mensen in de
zorg en het onderwijs zo hard nodig hebben. Ik vind het
toch een beetje ironisch dat ik nu als SP'er een D66-minister
moet uitleggen dat regeren vooruitzien is. Je moet nu iets
doen om ervoor te zorgen dat er niet onnodig mensen niet
gaan studeren. Erkent de minister dat het belangrijk is dat
er voor de zomer duidelijkheid komt onder welk regime de
studenten volgend jaar gaan vallen en op welke compensatie zij recht hebben, als hij nog enige invloed op de instroom
van bijvoorbeeld leraren- of zorgopleidingen wil kunnen
uitoefenen?
Minister Dijkgraaf:
Ik wil graag benadrukken dat ik binnenkort in debat hoop
te gaan over de invoering van de basisbeurs en de tegemoetkoming. Ik heb al aangegeven dat ik deze aantallen
met aandacht volg, maar lessen uit het verleden laten zien
dat de uiteindelijke uitkomsten heel erg kunnen verschillen
als we dit peilmoment als start nemen. Wat betreft de
instroom in de docentenopleidingen, met name de pabo,
is er in november een brief naar de Kamer gestuurd waarin
wij een aantal maatregelen hebben voorgesteld. Daarover
zijn ook schriftelijke vragen gesteld, waarop u snel de antwoorden gaat krijgen. Zij dienen de toegankelijkheid van
de pabo-opleidingen te vergroten. Dat is dus een concrete

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kwint

Minister Dijkgraaf:
Ik dank de heer Kwint voor deze suggestie om hierop terug
te komen als we het debat hebben over de basisbeurs.
Nogmaals, er is een veelheid aan factoren die op dit
moment op de studentenaantallen aangrijpen. Ik heb er
een aantal genoemd. Ik denk dat het belangrijkste is dat we
uit de coronapandemie gaan komen. De fluctuaties in deze
cijfers zijn in het algemeen groot. Ik deel ook de frustratie
dat je waarschijnlijk pas veel later kan zien wat het eigenlijke
effect is. Dus nogmaals, ik volg het met aandacht. Ik zie op
dit moment nog geen reden om in te grijpen.
De voorzitter:
Dank u wel. En dank aan de heer Kwint. Er zijn een aantal
vervolgvragen, allereerst van de heer Bisschop van de SGP,
dan van de heer Ceder van de ChristenUnie, van mevrouw
Van der Laan van D66 en dan van de heer De Hoop van de
PvdA.
De heer Bisschop (SGP):
Ik denk dat collega Kwint een terecht punt aanroert. Ik
begrijp ook de reactie van de minister. Hij kijkt naar de cijfers en zegt dat het elkaar niet eens zo heel erg gek veel
ontloopt. Ja, maar als je je oor te luisteren legt in de hbosector zelf, hoor je dat die aanmeldingen weliswaar door
examenleerlingen gedaan worden om zeker te zijn van een
plek, maar als er onduidelijkheid blijft over de studiefinanciering, is het maar de vraag of ze die aanmeldingen gaan
effectueren. Daar ligt een belangrijk knelpunt.
De voorzitter:
En uw vraag?

22 maart 2022
TK 62

62-3-2

De heer Bisschop (SGP):
Ik hoop dat de minister mijn vraag kan beantwoorden. Dat
voorkomt dat we de schriftelijke vragen moeten stellen die
we aan het voorbereiden waren. Is de minister bereid om
de aankomende studenten te garanderen dat zij zullen
kunnen gaan profiteren — dat zal dan waarschijnlijk met
terugwerkende kracht zijn — van het beurzenstelsel of
leenstelsel nieuwe stijl of hoe we dat ook willen noemen?
Dan haalt de minister de angel uit de grote spanning die er
is.
Minister Dijkgraaf:
Ik dank de heer Bisschop voor deze vraag. Nogmaals, ik
vind het de juiste volgorde om eerst de hoofdlijnenbrief
rondom de invoering van de studiebeurs met u te bespreken
en niet om nu deze toezegging te doen, zeker omdat ik deze
hoofdlijnenbrief eerst nog met mijn collega's in het kabinet
moet bespreken.
De heer Segers (ChristenUnie):
Mevrouw de voorzitter, ik wil toch even doorvragen op dit
punt. Als er nu onduidelijkheid is en als er angsten zijn die
niet bewaarheid worden, dan is het ontzettend jammer als
we daarmee toekomstige leraren, toekomstige technici of
mensen in de zorg missen en over vier jaar een tekort
hebben. Dat kan nu worden voorkomen door snel goede
voorlichting te geven. Ik begrijp dat die brief komt, dat die
vrijdag voorligt. Ik begrijp dat dat de juiste volgorde is. Mijn
aanmoediging zou dan wel zijn om zo snel mogelijk over
te gaan tot heldere voorlichting, want er zijn studenten die
nu denken: als ik nu instroom, betekent dit dat ik vier of zes
jaar lang geen basisbeurs heb. Het zou jammer zijn als we
inderdaad mensen in de zorg en het onderwijs tekortkomen
op grond van informatie die achteraf gezien onjuist blijkt
te zijn.
Minister Dijkgraaf:
Dank u wel voor deze aanmoediging. Ik ben het daar volledig mee eens. Ik zou zelf natuurlijk ook liefst zo snel mogelijk
duidelijkheid willen geven. Zoals u ook weet, is het hele
traject voor het wetsvoorstel uiteindelijk lang. Daar heb ik
de Kamer zeker bij nodig, dus ik hoop dat wij met elkaar
snel stappen kunnen maken. Maar ik ben het met u eens:
naarmate we meer details van ons voorstel kenbaar kunnen
maken, gaat dat ongetwijfeld helpen. Ik voel dus de druk
en de zorg.
Mevrouw Van der Laan (D66):
Ik denk dat het goed is dat er binnenkort duidelijkheid komt
over de nieuwe studiefinanciering. Ik deel wel enigszins de
zorgen over de voorlopige aanmeldingscijfers. Ik focus even
op de lerarenopleiding. Het lerarentekort is niet van vandaag
of gisteren; dat weet u ook. Mijn vraag gaat daarover.
Kunnen we de komende drie maanden niet extra aandacht
daaraan besteden om zo veel mogelijk instroom te krijgen?
Ik denk dan aan een publiekscampagne en extra open
dagen. Welke kansen ziet de minister daarin?

name de pabo springen er inderdaad het meest uit op dit
moment. Ik zei al dat we hier ook de vergrote toegankelijkheid als mogelijkheid hebben. Ik moet daar trouwens aan
toevoegen dat we ook de duimregeling hebben. Collega
Wiersma heeft die al uitgelegd. In zekere zin is het ook wat
makkelijker om dit jaar je examen te halen. Het idee om
hier nog extra veel aandacht aan te schenken, vind ik heel
goed. Dat neem ik zeker mee. Het is een fijne suggestie.
De heer De Hoop (PvdA):
Ik verbaas mij in die zin dat de minister toch redelijk
onverschillig is, al is dat misschien het verkeerde woord.
Maar toch, de alarmbellen gaan nog niet heel erg af. Die
zouden bij mij wel afgaan, zeg ik heel eerlijk. De instroom
is nu al veel minder. Studenten zijn gewoon hartstikke
rationeel. Het is logisch om volgend jaar pas te gaan studeren. Een aantal studenten heeft zich al ingeschreven, maar
een stuk minder dan normaal gesproken. Maar die gaan
natuurlijk ook wachten tot september om te zien of er dan
meer duidelijkheid is. Dan kunnen ze waarschijnlijk ook nog
de beslissing nemen om uiteindelijk niet te gaan studeren.
Bij mij zouden de alarmbellen echt afgaan, zeg ik tegen de
minister. Hoe gaat de minister zich voorbereiden op de
toekomstige boeggolf van toestroom die er misschien wel
kan komen?
Minister Dijkgraaf:
Dank u wel voor deze vraag. Waarom gaat er bij mij nog
geen alarmbel af? Dat heeft ermee te maken dat ik een blik
werp op de cijfers van de afgelopen jaren. Drie jaar geleden
was het aantal aanmeldingen 10% minder dan vorig jaar,
terwijl het aantal inschrijvingen uiteindelijk hetzelfde was.
Dat leert mij dat er grote fluctuaties zijn om welke reden
dan ook. Ik snap de zorgen. Ik snap de argumentatie ook.
Op dit moment ben ik nog niet op het punt waarop ik een
oorzakelijk verband durf te leggen, want dan kan ik het ook
voor mijzelf heel makkelijk problematiseren. Ik begrijp uw
punt dus. Nogmaals, wij gaan binnenkort praten over de
invoering van de studiebeurs, maar bij mij gaat nog geen
alarmbel af.
De heer De Hoop (PvdA):
De minister hoeft dat niet van mij aan te nemen. Ik ben zelf
23 en spreek elke dag met studenten die willen gaan studeren. Maar los daarvan wil ik het hebben over de werkdruk
van docenten op hogescholen. Die is gigantisch. Scholen
kunnen niet zomaar weer opschalen als de toestroom
gigantisch toeneemt. Hoe bereidt u de scholen daarop voor?
Want de werkdruk is al gigantisch en scholen hebben ook
duidelijkheid nodig, juist voor de docenten. Hoe gaat u dat
doen?

Minister Dijkgraaf:
Dank u wel voor deze suggestie. Ik denk dat het heel goed
is om die mee te nemen, want de aanmeldingen bij met

Minister Dijkgraaf:
Dit is een ander mooi onderwerp, waarover ik ook binnenkort een hoofdlijnenbrief naar u hoop te zenden. Daarbij
gaan we praten over het hoger onderwijs, de werkdruk en
de studiedruk van studenten. De plannen zijn in voorbereiding. Ik spreek graag dan verder met u. Maar nogmaals, ik
begrijp de argumentatie heel goed. Ik begrijp ook uw zorg.
Ik ga het nauwkeurig volgen. Een van de dingen die ik nog
wel wil doen … We doen altijd rond deze tijd een enquête
onder eindexamenkandidaten. We gaan dan ook nog eens

Tweede Kamer

22 maart 2022
TK 62

Vragenuur: Vragen Kwint

62-3-3

heel nadrukkelijk vragen in hoeverre deze argumenten een
rol spelen in hun afweging.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
In de inleiding van de heer Kwint, maar ook in de antwoorden van de minister, kwamen een aantal keren de grote
tekorten in de zorg en het onderwijs voorbij. Studenten die
een eerste opleiding in de zorg of het onderwijs volgen en
daaropvolgend een tweede doen, betalen daarvoor het
hoge collegegeld, het instellingscollegegeld. Dat is mij en
enkele andere collega's al een aantal jaren een doorn in het
oog. Ik zou deze nieuwe minister van Onderwijs willen
vragen of hij daar eens specifiek naar wil kijken. Kunnen
we dat hoge instellingscollegegeld terugbrengen naar het
wettelijke tarief, het tarief dat ook andere studenten betalen,
juist om studenten de gelegenheid te geven om zich verder
te ontwikkelen en om deze studenten te behouden voor het
onderwijs en de zorg?
Minister Dijkgraaf:
Ik dank mevrouw Westerveld voor deze suggestie. Ik wil
daar zeker verder naar kijken. Ik wil in de toekomst ook wel
verder met uw Kamer discussiëren over wat we kunnen
doen op specifieke terreinen. Veel van ons beleid is generiek. We zien dat op de arbeidsmarkt specifieke sectoren in
de zorg heel acuut zijn. Dus de vraag is of we het beleid
meer kunnen toesnijden op die gebieden waar we misschien
een terugloop zien van het aantal studentenaanmeldingen,
terwijl er tegelijkertijd een toegenomen vraag is in de
samenleving. Dat geldt voor heel veel domeinen. Ik zag hier
vaak vele onderwerpen waar u met mijn collega's over
praat: prachtige plannen over zorg en klimaat. Die moeten
uiteindelijk wel door de volgende generatie worden opgepakt. Die moet wel opgeleid worden, dus ik heb die zorg
ook. Ik ben ook wel op zoek naar instrumenten die we kunnen gebruiken om die specifieke problemen aan te pakken.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Kwint, SP.
De heer Kwint (SP):
De minister zegt een paar keer dat hij daar binnenkort op
terugkomt. Uiteraard heb ik begrip daarvoor, maar de
werkelijkheid wacht niet. Hij zegt: bij mij gaan de alarmbellen nog niet rinkelen, maar ik houd het in de gaten. Wanneer
zegt hij dan: dit is het moment waarop ik wel het probleem
zie, ik wel ga ingrijpen en ook nog op tijd ben om het probleem voor volgend jaar en het jaar daarna te voorkomen?
Minister Dijkgraaf:
Dank u voor deze vervolgvraag. Ik denk, ik hoop, dat we
elkaar snel treffen bij de bespreking over de herinvoering
van de basisbeurs. Dat lijkt me een goede gelegenheid om
dit gesprek voort te zetten.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan dank ik de minister voor zijn aanwezigheid
hier.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kwint

22 maart 2022
TK 62

62-3-4