Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3155
Vragen van de leden Van Nispen (SP) en Groothuizen (D66) aan de Minister
van Justitie en Veiligheid over het bericht dat er nu toch een strafrechtelijk
onderzoek loopt naar de klokkenluiders van de WODC-affaire (ingezonden
19 juni 2019).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
25 juni 2019).
Vraag 1
Herinnert u zich uw uitspraak in het Kamerdebat op 23 januari 2018 in reactie
op de vraag of men actief op zoek ging naar de onthullers van de geconstateerde misstanden bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en het
WODC, waarop u antwoordde dat er «geen enkel onderzoek is gedaan» en
«dat is in ieder geval ook niet de cultuur die ik voorsta, dat wil ik hier hardop
zeggen»? Hoe kijkt u hierop terug?
Antwoord 1
Ja, ik verwijs voor het verdere antwoord op de vragen naar mijn brief van
heden.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat in deze kwestie, waarbij door Nieuwsuur werd onthuld
dat oneigenlijke druk is uitgeoefend door ambtenaren op onafhankelijk
wetenschappelijk onderzoek van het WODC, nu toch een strafrechtelijk
onderzoek loopt naar de bronnen van Nieuwsuur in de WODC-affaire? Wat is
uw eerdere uitspraak in de Kamer op 23 januari 2018 dan waard geweest?1
Antwoord 2
Ja, er loopt een strafrechtelijk onderzoek naar het lekken van de vertrouwelijke notitie buiten medeweten van de klokkenluidster (mevrouw Van Ooyen).
Ik verwijs verder naar mijn brief van heden.

1

ah-tk-20182019-3155
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

NOS, 13 juni 2019, https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2288934-wodc-affaire-strafrechtelijkonderzoek-gestart-naar-bronnen-nieuwsuur.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 3
Erkent u dat deze WODC-affaire achteraf gezien een evidente misstand is
geweest (gelet op de conclusies van de drie onderzoekscommissies) en dat
deze misstand enkel en alleen is onthuld doordat betrokkenen niet anders
konden dan dit via media naar buiten brengen, omdat alle interne mechanismes om dit bij het ministerie zelf aan de orde te stellen niet gewerkt hadden?
Zo niet, hoe zit dit volgens u dan wel?
Antwoord 3
De klokkenluidster (mevrouw Van Ooyen) heeft te goeder trouw en naar
behoren, maar tevergeefs, een vermoeden van een misstand proberen aan te
kaarten en verdient daarvoor alle respect. De wegen die betrokkenen (niet
zijnde de klokkenluidster) volgens de wet en jurisprudentie hadden moeten
volgen zijn in het geval van het lekken van de vertrouwelijke notitie niet
gevolgd.
Vraag 4
Waarom stelde u op het intranet van het Ministerie van JenV het zelf jammer
te vinden dat er nu een strafrechtelijk onderzoek nodig is: «Dergelijk
onderzoek zou niet nodig moeten zijn. Zoals hierboven beschreven hebben
we mogelijkheden en instrumenten om zaken die wellicht niet door de beugel
kunnen veilig te kunnen bespreken, te melden en goed te laten onderzoeken.»?
Antwoord 4
Mijn doel is een veilige werkomgeving voor álle medewerkers van mijn
departement. Dat houdt in dat interne procedures voor het melden van
vermoedens van misstanden optimaal moeten functioneren. Daartoe is veel
geïnvesteerd de afgelopen jaren, zoals ik in meerdere brieven aan uw Kamer
uiteen heb gezet. 2
Vraag 5
Klopt het dat er door het Ministerie van JenV aangifte is gedaan van het
schenden van het ambtsgeheim, en dat het doel daarvan is de personen die
vertrouwelijke informatie over de misstanden rondom het WODC naar buiten
hebben gebracht te vervolgen? Zo niet, hoe zit dit dan wel?
Antwoord 5
Ja, er is aangifte gedaan. Voor de achtergrond daarvan verwijs ik naar mijn
brief van heden.
Vraag 6
Waarom heeft het Ministerie van JenV in november 2018 besloten deze
aangifte te doen? Welke afweging heeft u bij het doen van aangifte gemaakt
tussen het belang dat misstanden worden gemeld en het belang van het
voorkomen van lekken? Waarom is die afweging, in dit concrete geval,
uitgevallen in de keuze aangifte te doen?
Antwoord 6
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn brief van heden.
Vraag 7
Herinnert u zich uw uitspraken in het algemeen overleg over de onderzoeken
naar de misstanden bij het WODC en het Ministerie van JenV in de Tweede
Kamer in maart 2019, waarbij u zich zeer persoonlijk tot de aanwezige
klokkenluider (mevrouw Van Ooyen) richtte, u haar complimenteerde en uw
respect uitsprak voor het feit dat zij het als individu tegen de organisatie had
opgenomen? Bent u nog steeds van mening dat mevrouw Van Ooyen groot
gelijk had toen ze dit aankaartte? Hoe verhoudt de aangifte vanuit het
Ministerie van JenV zich dan hiertoe?

2

Kamerstuk 35 200 VI, nr. 1. Zie de beantwoording van de vragen over het Jaarverslag,
vraag 158 (p. 46); Kamerstuk 28 844, nr. 168 (integrale beleidsreactie WODC-rapporten);
Kamerstuk 28 844, nr. 157 (beleidsreactie aanbevelingen WODCIII).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Ik sta nog steeds achter mijn uitspraken in het WODC-debat ten aanzien van
mevrouw Van Ooyen. Ik beschouw mevrouw Van Ooyen als een klokkenluidster die daarvoor alle respect verdient. Zij heeft intern tevergeefs aan de bel
getrokken. Ik verwijs verder naar mijn brief van heden.
Vraag 8
Waarom verdedigde het Ministerie van JenV de aangifte in de eerste reactie
aan Nieuwsuur door te wijzen op allerlei andere gevallen van lekken die
onderzocht zouden zijn, dat het zelfs zou gaan om «informatie die de
veiligheid van personen raakt», maar dat vervolgens blijkt dat uiteindelijk
slechts in één zaak aangifte is gedaan, namelijk in het geval van lekken in de
WODC-affaire? Waarom is er geen aangifte gedaan in andere zaken? Op
welke gronden is besloten de andere incidenten niet nader te onderzoeken?3
Antwoord 8
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn brief van heden.
Vraag 9
Wie heeft uiteindelijk besloten tot het doen van deze aangifte? Klopt het dat
de betrokken ambtenaren die door Nieuwsuur genoemd waren in de
WODC-affaire hebben aangedrongen op deze aangifte? Wat is uw persoonlijke betrokkenheid bij deze aangifte? Op welk moment precies kwam u er
persoonlijk achter dat de aangifte uitsluitend gericht was op het WODCverhaal? Was de aangifte toen al gedaan? Heeft u aangedrongen op deze
aangifte of heeft u juist geadviseerd hiervan af te zien, maar u laten
overtuigen dat deze aangifte toch nodig was?4
Antwoord 9
Ik ben op 15 oktober 2018 geïnformeerd dat er opsporingsindicaties waren
ten aanzien van het lekken van de vertrouwelijke notitie. Op basis van het
oordeel van het OM achtte ik mij gehouden aangifte te doen op grond van
artikel 272 Wetboek van Strafrecht juncto artikel 162 Wetboek van Strafvordering. Dit is eind november 2018 gebeurd. Zie verder mijn brief van heden.
Klachten hebben geen rol gespeeld in mijn afweging om aangifte te doen.
Vraag 10
Waarom wordt nu juist in dit geval, waarin evident sprake was van een
misstand die onthuld is, aangifte gedaan, terwijl er in veel andere gevallen
van lekken, zoals het voortijdig naar buiten brengen van nieuws door
ministeries of het lekken van Prinsjesdagstukken, geen aangifte wordt
gedaan?
Antwoord 10
Van alle casuïstiek die ik heb aangebracht bij het OM heeft in oktober 2018
het OM aangegeven dat er opsporingsindicaties waren ten aanzien van het
lekken van de vertrouwelijke notitie. Op basis van het oordeel van het OM
achtte ik mij gehouden aangifte te doen op grond van artikel 272 Wetboek
van Strafrecht juncto artikel 162 Wetboek van Strafvordering.
Vraag 11
Welke gevolgen heeft deze aangifte en het beeld dat hierdoor is ontstaan,
namelijk dat gejaagd wordt op degenen die deze misstand naar buiten
hebben gebracht, voor de cultuur op het Ministerie van JenV? Denkt u niet
dat op deze manier het risico groot is dat er meer een zwijg- en angstcultuur
zal ontstaan dan een cultuur van openheid waarin geleerd kan worden van
fouten, zoals door u beloofd is?

3

http://content1b.omroep.nl/urishieldv2/
l27m35a2773e7a5b8777005d08f855000000.7dd0ed3024536c6d242bf1e59364b47e/nos/docs/
Weerwoordtraject-rondom-WODC-affaire.pdf
4
http://content1b.omroep.nl/urishieldv2/
l27m35a2773e7a5b8777005d08f855000000.7dd0ed3024536c6d242bf1e59364b47e/nos/docs/
Weerwoordtraject-rondom-WODC-affaire.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 11
Een klokkenluider, zoals mevrouw Van Ooyen, verdient te allen tijde
bescherming. Voor het overige geldt dat wet- en regelgeving bepalen dat
iemand die in strijd met die wet- en regelgeving informatie lekt, niet als een
klokkenluider beschouwd kan worden. Ik acht het uiterst onwenselijk dat
stelselmatig (vertrouwelijke) informatie vanuit het ministerie wordt gelekt.
Mijn doel is een veilige werkomgeving voor álle medewerkers van mijn
departement. Medewerkers moeten erop kunnen vertrouwen dat informatie
van hun hand niet door collega’s buiten hun medeweten om wordt verstrekt
aan onbevoegde derden.
Vraag 12
Wat zijn de juridische en niet-juridische mogelijkheden om strafrechtelijk
onderzoek naar de bronnen te voorkomen, bijvoorbeeld door het Openbaar
Ministerie te laten weten dat het Ministerie van JenV (als aangever van het
vermeend strafbaar feit) bij nader inzien niet langer hecht aan vervolging?
Antwoord 12
Als Minister van Justitie en Veiligheid heb ik geen bemoeienis met individuele strafzaken. Het OM beslist in zelfstandigheid over de opportuniteit van
een strafrechtelijk onderzoek en eventuele strafrechtelijke vervolging. Ik treed
daar niet in.
Vraag 13
Hoe beoordeelt u de (werk)sfeer op uw departement, als er blijkbaar
veelvuldig wordt gelekt?
Antwoord 13
Het veelvuldig lekken is voor mij een belangrijk aandachtspunt. Vandaar dat
ik daarop heb geacteerd. In het Medewerkersonderzoek 2018 op het
bestuursdepartement van mijn ministerie is medewerkers gevraagd hoe zij de
sociale veiligheid waarderen. Het bestuursdepartement scoorde hierop een
7,3. Het totaalbeeld van het Medewerkersonderzoek laat een stabiele tot licht
opgaande lijn zien waarbij ten opzichte van de benchmark met andere
ministeries de thema’s werkplezier, zelfstandigheid en beslisruimte en
ongewenste omgangsvormen bovengemiddeld positief scoren. Stelselmatig
lekken ondermijnt de sociale veiligheid die ik voorsta.
Vraag 14
Waarom heeft u in uw antwoorden op de feitelijke vragen over het jaarverslag van het Ministerie van JenV wel melding gemaakt van de aangifte, maar
niet vermeld dat het de WODC-kwestie betrof?5
Antwoord 14
Welke kwestie de aangifte betrof is aan het OM om te melden, maar niet aan
het departement.

5

Lijst van vragen en antwoorden over het jaarverslag van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid 2018 (Kamerstuk 35 200 VI, nr. 1, p. 48–49).
«Het lekken van informatie is ondermijnend voor het onderlinge vertrouwen en bovendien
schaadt het in veel gevallen ook de privacy van medewerkers of andere betrokkenen. Teneinde
dergelijk onbevoegd verstrekken van (vertrouwelijke) informatie te begrijpen, is besloten
contact op te nemen met de coördinerend OvJ voor de Rijksrecherche en gesprekken te
voeren. Het dossier dat bij de OvJ is aangedragen betreft een twintigtal informatieposities die
over verschillende aangelegenheden gaan en waarbij de ontvanger van de informatie ook
wisselend is.
Aan de coördinerend OvJ voor de Rijksrecherche is gevraagd te kijken of zij als onpartijdige
instantie in het dossier mogelijke patronen kunnen herkennen die zich lenen voor nader
onderzoek. De coördinerend OvJ voor de Rijksrecherche heeft op basis van deze aangedragen
casuïstiek vervolgens aangegeven dat er voldoende grondslag is voor een strafrechtelijk
onderzoek naar vermeend strafbare gedragingen. In verband hiermee is vervolgens door het
ministerie aangifte gedaan wegens schending van het ambtsgeheim. De Rijksrecherche is bezig
met de formele afronding van het onderzoek.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Vraag 15
Welke patronen heeft de Rijksrecherche ontdekt naar aanleiding van haar
onderzoek?6
Antwoord 15
Het is niet aan mij uitspraken te doen over een lopend strafrechtelijk
onderzoek, maar aan het OM op een door het OM te bepalen moment.
Vraag 16
De zin «de coördinerend officier van justitie (OvJ) voor de Rijksrecherche
heeft op basis van deze aangedragen casuïstiek vervolgens aangegeven dat
er voldoende grondslag is voor een strafrechtelijk onderzoek naar vermeend
strafbare gedragingen» suggereert dat er meerdere zaken in aanmerking
kwamen voor nader strafrechtelijk onderzoek, hoe kan het dat er toch maar in
één incident aangifte is gedaan?7
Antwoord 16
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn brief van heden.
Vraag 17
Wat gaat u doen om te zorgen dat klokkenluiders zich veilig voelen op uw
ministerie en dat de aandacht gaat naar het aanpakken van misstanden in
plaats van het aanpakken van klokkenluiders?
Antwoord 17
Mijn ministerie wil een professionele, lerende en veilige organisatie zijn. Dit
houdt onder andere in dat er voorzieningen zijn die de weerbaarheid van
medewerkers versterken. En dat er duidelijke, voor alle leidinggevenden en
medewerkers terug te vinden, procedures zijn voor het melden en objectief
en zorgvuldig afhandelen van (vermoedelijke) integriteitsschendingen. Dat
houdt onder andere een vertrouwelijke behandeling van de melding in;
terugkoppeling wat met de melding wordt gedaan; en bescherming tegen
eventuele nadelige gevolgen. Iedere melding van een vermoeden van een
misstand die te goeder trouw en naar behoren is gemeld, wordt onafhankelijk
onderzocht.

6

Lijst van vragen en antwoorden over het jaarverslag van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid 2018 (Kamerstuk 35 200 VI, nr. 1, p. 48–49).
«Het lekken van informatie is ondermijnend voor het onderlinge vertrouwen en bovendien
schaadt het in veel gevallen ook de privacy van medewerkers of andere betrokkenen. Teneinde
dergelijk onbevoegd verstrekken van (vertrouwelijke) informatie te begrijpen, is besloten
contact op te nemen met de coördinerend OvJ voor de Rijksrecherche en gesprekken te
voeren. Het dossier dat bij de OvJ is aangedragen betreft een twintigtal informatieposities die
over verschillende aangelegenheden gaan en waarbij de ontvanger van de informatie ook
wisselend is.
Aan de coördinerend OvJ voor de Rijksrecherche is gevraagd te kijken of zij als onpartijdige
instantie in het dossier mogelijke patronen kunnen herkennen die zich lenen voor nader
onderzoek. De coördinerend OvJ voor de Rijksrecherche heeft op basis van deze aangedragen
casuïstiek vervolgens aangegeven dat er voldoende grondslag is voor een strafrechtelijk
onderzoek naar vermeend strafbare gedragingen. In verband hiermee is vervolgens door het
ministerie aangifte gedaan wegens schending van het ambtsgeheim. De Rijksrecherche is bezig
met de formele afronding van het onderzoek.»
7
Lijst van vragen en antwoorden over het jaarverslag van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid 2018 (Kamerstuk 35 200 VI, nr. 1, p. 48–49).
«Het lekken van informatie is ondermijnend voor het onderlinge vertrouwen en bovendien
schaadt het in veel gevallen ook de privacy van medewerkers of andere betrokkenen. Teneinde
dergelijk onbevoegd verstrekken van (vertrouwelijke) informatie te begrijpen, is besloten
contact op te nemen met de coördinerend OvJ voor de Rijksrecherche en gesprekken te
voeren. Het dossier dat bij de OvJ is aangedragen betreft een twintigtal informatieposities die
over verschillende aangelegenheden gaan en waarbij de ontvanger van de informatie ook
wisselend is.
Aan de coördinerend OvJ voor de Rijksrecherche is gevraagd te kijken of zij als onpartijdige
instantie in het dossier mogelijke patronen kunnen herkennen die zich lenen voor nader
onderzoek. De coördinerend OvJ voor de Rijksrecherche heeft op basis van deze aangedragen
casuïstiek vervolgens aangegeven dat er voldoende grondslag is voor een strafrechtelijk
onderzoek naar vermeend strafbare gedragingen. In verband hiermee is vervolgens door het
ministerie aangifte gedaan wegens schending van het ambtsgeheim. De Rijksrecherche is bezig
met de formele afronding van het onderzoek.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5

In de beantwoording van vraag 158 over het Jaarverslag 2018 van mijn
ministerie staan alle overige maatregelen die sinds 2015 op het integriteitsterrein zijn genomen opgesomd.8
Vraag 18
Kunt u deze vragen afzonderlijk, en uiterlijk volgende week, maandag 24 juni
2019, beantwoorden?
Antwoord 18
Ja.

8

Kamerstuk 35 200 VI, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

6