18
Integriteit openbaar bestuur
Aan de orde is het tweeminutendebat Integriteit openbaar
bestuur (CD d.d. 10/03).
De voorzitter:
Aan de orde is het tweeminutendebat Integriteit openbaar
bestuur. Ik heet de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van harte welkom, en de woordvoerders
en de mensen die dit debat volgen. Ik geef als eerste het
woord aan de heer Sneller van D66.

De heer Sneller (D66):
Dank u wel, voorzitter. We hebben een goed commissiedebat gehad over de voorstellen van het kabinet om de integriteitsadviezen van GRECO, de Groep van Staten tegen
Corruptie van de Raad van Europa, in te voeren, maar ik
denk dat de Kamerleden die daar waren, breed het gevoel
hadden dat het wat scherper kan en dat het beter is om dat
nu in een motie vast te leggen dan om dat pas te doen als
het wetsvoorstel er daadwerkelijk ligt. Daarom de volgende
motie.

De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter, dank u wel. Een aantal moties naar aanleiding
van het commissiedebat.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het reeds bestaande lobbyverbod ten
aanzien van gewezen bewindspersonen wordt uitgebreid
met aanpalende beleidsterreinen waarmee de gewezen
bewindspersoon actieve bemoeienis heeft gehad in de vorm
van intensief en frequent ambtelijk contact;
verzoekt de regering om tot een eenduidige definitie te
komen van aanpalende beleidsterreinen waarmee actieve
bemoeienis is geweest en deze zo stringent mogelijk op te
stellen om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Baarle.
Zij krijgt nr. 239 (28844).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de voorstellen van het kabinet om het
integriteitsbeleid voor gewezen bewindspersonen aan te
scherpen een stap in de goede richting betekenen bij het
voorkomen van belangenverstrengeling of de schijn van
belangenverstrengeling in ons openbaar bestuur en uitvoering te geven aan de aanbevelingen van GRECO;
overwegende dat deze voorstellen echter nog te vrijblijvend
en onvoldoende afdwingbaar zijn, zoals bijvoorbeeld blijkt
uit de mogelijkheid voor de secretaris-generaal om ontheffing van het lobby- en draaideurverbod te verlenen en dat
naleving van de afkoelperiode slechts wordt geborgd door
een advies dat de gewezen bewindspersoon zelf dient te
vragen;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om een rijksbreed lobbyverbod in te
stellen voor gewezen bewindspersonen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Baarle.
Zij krijgt nr. 240 (28844).

verzoekt de regering bij de verdere uitwerking van het lobbyverbod, draaideurverbod en de afkoelperiode in deze
voorstellen een bredere reikwijdte, minder uitzonderingsmogelijkheden en strengere handhaving op te nemen en
deze daarom een steviger (wettelijke) grondslag te geven,

Motie

en gaat over tot de orde van de dag.

overwegende dat er een afkoelperiode komt van twee jaar
waarin gewezen bewindspersonen een advies moeten
vragen aan een onafhankelijke commissie, maar dat dit
advies niet bindend is;

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Sneller.
Zij krijgt nr. 238 (28844).
Dank u wel. Ik geef het woord aan de heer Van Baarle,
DENK.

Tweede Kamer

Integriteit openbaar bestuur

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

overwegende dat zonder een bindend karakter van dit
advies de mogelijkheid blijft bestaan dat de schijn van
belangenverstrengeling ontstaat;

14 april 2022
TK 73

73-18-1

overwegende dat in verschillende landen de afkoelperiode
wel bindend is vormgegeven of dat er aan het overtreden
van de afkoelperiode een sanctie is verbonden;
verzoekt de regering te onderzoeken of in de wettelijke
borging van de afkoelperiode met verplicht advies er
gekomen kan worden tot afdwingbaarheid van het advies
dan wel tot het verbinden van een sanctie aan het niet
opvolgen van het advies,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Baarle.

Zaken. Die vond het toen een goed idee, maar ik heb de
ingediende motie nooit in stemming gebracht en toen is
die vervallen. Ik gebruik dit debat, omdat het gaat over de
integriteit van het openbaar bestuur, om die motie opnieuw
in te dienen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Zij krijgt nr. 241 (28844).

overwegende dat het toeslagenschandaal en meerdere
integriteitskwesties structurele problemen hebben blootgelegd binnen het openbaar bestuur;

De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter, tot slot.

constaterende dat zowel de GRECO als de Raad van Europa
al langer kritiek uiten op de Nederlandse politieke cultuur;
overwegende dat bij een gezonde democratie en goed
bestuur transparantie hoort over welke netwerken er
betrokken zijn bij het maken van politieke en beleidsmatige
keuzes;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat uit het onderzoek Sociale veiligheid Rijk
blijkt dat medewerkers met een migratieachtergrond significant vaker te maken hebben met verbale agressie en
pesten en dat 9% in het afgelopen jaar te maken heeft gehad
met discriminatie;
constaterende dat de regering aangegeven heeft hierop te
reageren in de toegezegde brief over sociale veiligheid bij
het Rijk;
verzoekt de regering om in deze brief uiteen te zetten hoe
de strijd tegen discriminatie binnen de rijksoverheid wordt
opgevoerd, met daarin expliciete aandacht voor meldingsbereidheid, laagdrempelige meldingsmogelijkheden,
organisatiecultuur en bewustwording,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Baarle.
Zij krijgt nr. 242 (28844).
De heer Van Baarle (DENK):
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Baarle. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Leijten, SP.

constaterende dat er onder andere door Hogeschool Saxion,
het ministerie van Binnenlandse Zaken en het RIEC een
project met weerbaarheidsscans is ontwikkeld voor decentrale overheden om dergelijke netwerken in kaart te brengen, zodat netwerkcorruptie kan worden voorkomen;
verzoekt de regering deze weerbaarheidsscan ook uit te
voeren binnen de rijksoverheid, waarbij er begonnen kan
worden bij het ministerie van Algemene Zaken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Leijten, Omtzigt
en Arib.
Zij krijgt nr. 243 (28844).
Dank u wel, mevrouw Leijten. Ik geef het woord aan de heer
Omtzigt.

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u wel, voorzitter. Sinds het commissiedebat zijn er
nog wat antwoorden op vragen binnengekomen, antwoorden van de minister van Binnenlandse Zaken en de minister
van Algemene Zaken. De vragen gingen over de afdwingbaarheid wanneer ministers een andere baan aannemen
na hun ministerschap. Ze hebben dan wel beloftes gedaan
in een brief die ze ondertekend hebben, maar er zit geen
afdwingbaar mechanisme op. Vandaar de volgende motie.

Motie
De Kamer,
Mevrouw Leijten (SP):
Dank, voorzitter. Ik heb een motie ingediend bij de begroting
Algemene Zaken. Daarvan heeft de minister-president toen
gezegd: bespreek dat met de minister van Binnenlandse

Tweede Kamer

Integriteit openbaar bestuur

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat kandidaat-bewindspersonen beloftes
doen in een brief aan de formateur, zoals:

14 april 2022
TK 73

73-18-2

- Ik heb geen afspraken in enigerlei vorm gemaakt, en zal
deze ook niet maken, over het aanvaarden of hervatten van
(neven)functies en andere nevenactiviteiten na afloop van
mijn ambtsperiode als minister/staatssecretaris;
- Ik realiseer mij dat ik tijdens en na mijn ambtsperiode
gebonden ben aan een geheimhoudingsverplichting ten
aanzien van hetgeen wordt besproken of geschiedt in de
ministerraad en onderraden, en ten aanzien van gegevens
waar ik overigens ambtshalve van kennisneem. Voorts
onderschrijf ik dat ik bij het aanvaarden van een functie na
afloop van mijn ambtsperiode zo dien te handelen dat
daarmee niet de schijn wordt gewekt dat ik tijdens mijn
ambtsuitoefening onzuiver heb gehandeld, c.q. verkeerd
omga met de kennis die ik tijdens die periode heb opgedaan;
constaterende dat er geen politieke verantwoordelijkheid
gedragen kan worden na het aftreden als een voormalig
bewindspersoon deze beloftes niet nakomt;
verzoekt de regering binnen een maand een voorstel (of
opties tot voorstellen) te doen voor mechanismes om deze
beloftes te kunnen handhaven,

lobbyverbod. Ik wil het eerdere voorstel, waarover ik net
sprak bij de behandeling van de eerste motie, verder uitwerken.
Dan de motie op stuk nr. 241.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten, heeft u een vraag over de motie Van
Baarle? Ja? Dan geef ik u de kans één vraag te stellen
daarover.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik zit naar de motie te kijken en het ging net zo snel bij de
heer Van Baarle dat ik hem niet die verduidelijkende vraag
kon stellen. Daarom stel ik die aan de minister. We hebben
publieke functies waarin je mogelijk kan lobbyen voor iets.
Zou dat daar ook onder vallen? Ik noem maar een burgemeester die lobbyt voor betere bescherming van gezagsdragers of wat dan ook. Weet je wel, dat is ook een bepaalde
vorm van lobby. Zou dat daar dan ook onder vallen? Dan
zou ik 'm anders wegen dan wanneer je zegt: je gaat werken
bij Shell; huppetee, je komt niet meer op het ministerie.
Snap je? Dat is toch een beetje het verschil.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt en Dassen.
Zij krijgt nr. 244 (28844).
Dank u wel. Heeft de minister voldoende aan een schorsing
van vijf minuten? Nee, het wordt een schorsing van tien
minuten.
De vergadering wordt van 21.09 uur tot 21.20 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de minister.

Minister Bruins Slot:
Voorzitter, dank u wel. Er zijn verschillende moties ingediend.
De motie-Sneller op stuk nr. 238 wil ik ontraden. Waarom?
Ik ben inderdaad bezig met het maken van een wettelijke
grondslag voor het draaideurverbod, voor de afkoelperiode,
met verplicht onafhankelijk advies, en voor het lobbyverbod
voor oud-bewindspersonen. Tijdens het debat heb ik aangegeven dat ik op een aantal aspecten ook bezig ben om
nader onderzoek te doen als het gaat om de reikwijdte en
de uitzonderingsmogelijkheden, maar ik heb daarin ook
gezegd dat ik eerst wat beter wil bekijken wat de effecten
daarvan zijn en dat ik niet direct daartoe wil beslissen. Deze
motie roept me op om dat wel direct te doen. Daarom ontraad ik deze.
Voorzitter. Dan de motie van het lid Van Baarle op stuk nr.
239 om tot een eenduidige definitie te komen. Deze geef ik
oordeel Kamer.
Dan de motie op stuk nr. 240 over een rijksbreed lobbyverbod. Deze motie ontraad ik. GRECO vergt geen rijksbreed

Tweede Kamer

Integriteit openbaar bestuur

Minister Bruins Slot:
Een rijksbreed lobbyverbod wil zeggen dat je over alle
ministeries niet meer kan aankloppen. Zoals het eerder is
beschreven, is dat ook voor de semipublieke en de private
sector. Het verschil met aanpalende beleidsterreinen is dat
er ook onderwerpen zijn waarmee een minister bijna niet
in aanraking is gekomen. Nou, daar zou het dan nog wel
kunnen.
Voorzitter. Dan de motie van de heer Van Baarle op stuk
nr. 241 over onderzoek naar de wettelijke borging van de
afkoelperiode. Tijdens het debat heb ik aangegeven dat ik
daar in ieder geval verder naar wil kijken. Daarom geef ik
deze motie, die onderzoeksmotie, oordeel Kamer.
Voorzitter. Dan de motie op stuk nr. 242 om in de brief over
sociale veiligheid ook de strijd tegen discriminatie uiteen
te zetten. Die motie van de heer Van Baarle geef ik ook
oordeel Kamer.
Dan de motie op stuk nr. 243 van mevrouw Leijten. Ik heb
in het debat aangegeven dat ik wil beginnen met het
ministerie van Binnenlandse Zaken. Inmiddels zet ik daar
ook de eerste stappen in. Mijn verzoek aan mevrouw Leijten
is dus of zij de motie wil aanpassen door "Algemene Zaken"
te veranderen in "Binnenlandse Zaken". Dan kan ik 'm oordeel Kamer geven.
De voorzitter:
Ik zie mevrouw Leijten knikken. Gaat uw gang, mevrouw
Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Kan ik dat staande de vergadering doen?
De voorzitter:
Ja, dat kan.

14 april 2022
TK 73

73-18-3

Mevrouw Leijten (SP):
Dat kan, hè? Dan wijzig ik bij dezen "Algemene Zaken" in
"Binnenlandse Zaken".
De voorzitter:
De motie-Leijten c.s. (28844, nr. 243) is in die zin gewijzigd
dat zij thans luidt:

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het toeslagenschandaal en meerdere
integriteitskwesties structurele problemen hebben blootgelegd binnen het openbaar bestuur;
constaterende dat zowel GRECO als de Raad van Europa
al langer kritiek uiten op de Nederlandse politieke cultuur;
overwegende dat bij een gezonde democratie en goed
bestuur transparantie hoort over welke netwerken er
betrokken zijn bij het maken van politieke en beleidsmatige
keuzes;
constaterende dat er onder andere door hogeschool Saxion,
het ministerie van Binnenlandse Zaken en het RIEC een
project met weerbaarheidsscans is ontwikkeld voor decentrale overheden om dergelijke netwerken in kaart te brengen
zodat netwerkcorruptie kan worden voorkomen;
verzoekt de regering deze weerbaarheidsscan ook uit te
voeren binnen de rijksoverheid, waarbij er begonnen kan
worden bij het ministerie van Binnenlandse Zaken,
en gaat over tot de orde van de dag.
Zij krijgt nr. 245, was nr. 243 (28844).
Dan krijgt deze gewijzigde motie-Leijten op stuk nr. 245
oordeel Kamer.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter. Ik zal de Kamer erover informeren hoe ik dat ga
uitvoeren.
Voorzitter. Dan de motie van de heer Omtzigt op stuk nr.
244. Ik ontraad deze motie. In het Wetboek van Strafrecht
is reeds sanctionering opgenomen. Ik ben bezig een wetsvoorstel te maken als het gaat om het integriteitsbeleid
oud-bewindspersonen. Ik bezie daarbij, in lijn met de motieVan Baarle, of je inderdaad kan onderzoeken of je daar
sancties aan kan verbinden, maar ik ben daar nog mee
bezig. Daarom ontraad ik de motie. Dit wetsvoorstel wil ik
in het najaar van 2022 aan de Kamer aanbieden.

dus niet in het Wetboek van Strafrecht. Welke sanctie is
daarop van toepassing op dit moment?
Minister Bruins Slot:
In het aspect dat de heer Omtzigt noemt, gaat het ook om
na het ambt. Dat staat er niet in, maar ik heb het over de
geheimhoudingsplicht, waar je je natuurlijk altijd aan moet
houden. Voor het wetsvoorstel dat ik in voorbereiding heb,
zal ik — dat is ook in lijn met de motie die de heer Van
Baarle nu heeft ingediend — wel een aantal zaken extra
onderzoeken om te kijken of sanctionering mogelijk is en
wat daar precies de mogelijkheden zijn. Maar ik ben op dit
moment nog niet zover dat ik dat heb ingevuld. Daarom
ontraad ik deze motie.
De voorzitter:
De heer Omtzigt, tot slot.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
We hebben hier natuurlijk lang over gesproken. Dit is de
kern van wat er deze zomer mis is gegaan. Er zijn meerdere
bewindspersonen vertrokken. Die hebben zich niet aan deze
beloftes gehouden. Na vijf keer heen en weer vragen blijkt
er geen sanctionering te zijn. De sanctionering gaat hier
natuurlijk niet over de geheimhouding, want die is inderdaad afgedwongen. Het gaat precies om die andere punten.
Als we dat niet gaan afdwingen, dan blijft het toch gewoon
een soort van "ik ga het proberen"?
Minister Bruins Slot:
Zoals ik al heb aangegeven, ben ik bezig met het wetsvoorstel waar ik ook het verbrede lobbyverbod, de draaideur en
de afkoelperiode in zet. In lijn met de motie van de heer
Van Baarle die ik net oordeel Kamer heb gegeven, bezie ik
daarbij ook de mogelijkheid van sancties. De heer Omtzigt
gaat gelijk een stap verder. Daarom ontraad ik deze motie,
maar ik ga dit aspect wel nader bezien in het kader van het
wetsvoorstel.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
deze beraadslaging. Ik dank de minister voor haar beantwoording in dit debat. Ik dank de woordvoerders en de
mensen die het debat gevolgd hebben.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
We gaan volgende week stemmen over de ingediende
moties. Ik schors de vergadering voor een enkel moment.
Dan gaan we van start met de behandeling van de Wet
bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
We hebben gevallen gehad. Het Wetboek van Strafrecht is
op dit moment natuurlijk niet van toepassing als je de
belofte doet om niet tijdens je ministerschap te solliciteren,
maar dat wel alsnog doet en een baan aanneemt. Dit staat

Tweede Kamer

Integriteit openbaar bestuur

14 april 2022
TK 73

73-18-4