Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 037

Mestbeleid

Nr. 72

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 juli 2013
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben enkele
fracties de behoefte om enige vragen en opmerkingen voor te leggen aan
de Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie over
de brief 31 mei 2013 inzake resultaten internationale onderbouwing
ammoniakemissie-factoren (Kamerstuk 33 037, nr. 65).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 2 juli 2013.
Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding, zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Hamer
De adjunct-griffier van de commissie,
Peen

kst-33037-72
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

1

Inhoudsopgave
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Gezamenlijke vragen van de leden van de VVD-fractie,
de PVV-fractie, de CDA-fractie, de ChristenUnie-fractie
en de SGP-fractie
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen van de leden van de SP-fractie
Vragen van de leden van de ChristenUnie-fractie
Vragen van de leden van de SGP-fractie
Vragen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie

2

Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris

7

2
5
5
5
6
6

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Gezamenlijk vragen van de leden van de VVD-fractie, de
PVV-fractie, CDA-fractie ChristenUnie-fractie en SGP-fractie
De 31 mei jl. ontvangen review van het ammoniakonderzoek en de
bijbehorende kabinetsreactie roepen bij de leden van de fracties van de
VVD, PVV, het CDA, ChristenUnie en SGP verschillende vragen op.
In zijn peer review geeft de heer Sutton aan dat de nationale review
tegenstrijdige visies lijkt te combineren en dat er onvoldoende consensus
is bereikt. Dat roept bij deze leden vragen op. In de nationale review wordt
aangegeven dat iedere reviewer schriftelijk input heeft geleverd, maar dat
dit materiaal niet gepubliceerd wordt. Zijn deze verschillende schriftelijke
bijdragen oftewel de mogelijk verschillende visies wel doorgestuurd aan
de peer reviewers? Is het mogelijk dat de Kamer inzage krijgt in de
bijdragen van de individuele reviewers, zo vragen deze leden?
In de review en de peer review wordt regelmatig verwezen naar het artikel
van Sintermann c.s. (2012) waarin verschillende methodes voor het meten
van ammoniakemissie bij het uitrijden van drijfmest met elkaar worden
vergeleken. Dit artikel bevat een stevige conclusie: «Consequently, new
series of measurements are urgently needed in order to systematically
compare emissions from medium scale plots and field scale measurements under identical conditions using a range of different measurement
techniques (...).». Ook in de nationale review wordt aangegeven: «The
mass balance method has been used for nearly all EF. In view of recent
discussions and scientific developments the method should be evaluated
for systematic biases using other measurement techniques and quantifying the complete N-balance.» Deelt de Staatssecretaris met deze leden
de conclusie dat er hiaten in de wetenschappelijke kennis zitten die
opheldering vergen? Is het de inzet van de Staatssecretaris om ervoor te
zorgen dat het door Sintermann c.s. en de nationale reviewers bepleite
vervolgonderzoek voldoende van de grond komt, zodanig dat alle hiaten
waarop onder meer de review wijst die met veldmetingen gedicht kunnen
worden ook daadwerkelijk gedicht worden?
De Staatssecretaris schrijft dat onlangs met de tunnelmethode lagere
emissies zijn gemeten dan met de gangbare meetmethode. Zij tekent
daarbij aan dat met de lage ventilatiesnelheid, zoals in het recente
onderzoek is gebruikt, de tunnelmethodiek leidt tot systematische
onderschatting van de emissie. Is zij ervan op de hoogte dat in het
genoemde, recente onderzoek mogelijke onderschatting van de emissie
als gevolg van de lage ventilatiesnelheid is ingecalculeerd en dat dan nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

2

forse lagere emissies worden gemeten? Deelt zij de mening dat niet
cruciaal is of onderschatting wel of niet optreedt, maar of voor onderschatting correctie kan plaatsvinden? Deelt zij de mening dat de metingen
en resultaten van het genoemde, recente onderzoek een bijdrage kunnen
leveren aan het doorgronden van de (fysische) processen die zich bij
ammoniakemissie na het uitrijden van mest op veldschaal afspelen?
De heer Sutton schrijft in zijn peer review dat nationale emissiefactoren
niet rechtstreeks afgeleid moeten worden van «chamber studies» (zoals
de tunnelmethode). Aansluitend schrijft hij echter ook dat «chamber
measurements», onder bepaalde voorwaarden, een belangrijk onderdeel
kunnen vormen van een wetenschappelijk juiste aanpak om ammoniakemissies te begrijpen en te kwantificeren. Daarmee kan de tunnelmethode
helpen om de bestaande hiaten te dichten. Deelt de Staatssecretaris deze
mening? Is het haar inzet bij het vervolgonderzoek om geen enkele
meetmethode uit te sluiten, zolang deze wetenschappelijk verantwoord
worden toegepast?
De beleidsmatig vastgestelde emissiefactoren zijn gebaseerd op meetgegevens die met name afkomstig zijn van metingen met de massa balans
methode. Voor het hanteren van deze methode is een bepaalde
windsnelheid nodig. Is de veronderstelling juist, zo vragen deze leden, dat
deze methode daarom niet bij windstil weer toegepast kan worden en de
emissiefactoren daarom niet betrekking kunnen hebben op het uitrijden
van mest tijdens windstil weer? Wordt het meten van de ammoniakemissie bij het uitrijden van mest tijdens windstil weer meegenomen in
het veldonderzoek?
De Staatssecretaris schrijft dat zij, gelet op de wetenschappelijke
kanttekeningen bij de recentheid van de wetenschappelijke onderbouwing
van de ammoniakemissiefactoren, veldmetingen uit wil laten voeren
volgens de nieuwste wetenschappelijke meetmethoden. Deze veldmetingen wil zij combineren met onderzoek naar een aantal mestaanwendingstechnieken die nu niet zijn toegestaan maar wel een potentie hebben
om de ammoniakemissie te verminderen. Hieroverhebben deze leden een
aantal vragen:
− Welke meetmethoden wil zij hierbij (laten) betrekken? Wil zij hier
verschillende meetmethoden bij betrekken, zodat meer inzicht
geboden kan worden in de betrouwbaarheid van de verschillende
methoden? Neemt zij in ieder geval methoden mee die op veldschaal
(volvelds) meten?
− In de reviews wordt verschillende malen aangegeven dat verschillende
elementen invloed hebben op de emissiefactor: mestsamenstelling,
mestaanwendingstechniek, grondsoort, stalsysteem- en management,
zuurtegraad, weersomstandigheden, enzovoorts. De heer Sutton pleit
in zijn peer review daarom ook voor «ongoing efforts (.) to quantify
better the effects of differences in manure properties and farmer
implementation». Is het de inzet van de Staatssecretaris om dit mee te
laten nemen in de uit te voeren veldmetingen, zodanig dat bezien kan
worden of voor de meest invloedrijke elementen de vastgestelde
emissiefactoren gedifferentieerd kunnen worden? Is het haar inzet om
de projecten rond kringlooplandbouw (VBBM en NFW) mee te nemen
in dergelijk veldonderzoek?
− Welk tijdpad heeft zij voor ogen?
In de reviews wordt gewezen op de grote onzekerheden die gepaard gaan
met de inschatting van stikstofdepositie op lokaal niveau. In de reviews
wordt aangegeven dat weinig veldonderzoek is gedaan met betrekking tot
de droge depositie, en dat de experimenten die gedaan zijn maar
betrekking hebben op enkele vegetatietypen. In de reviews wordt daarom
ook gepleit voor vervolgonderzoek in het veld. De Staatssecretaris geeft in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

3

haar brief aan dat zij niet verder wil gaan dan een aanpassing van het
huidige model, waaronder het meenemen van wisselende meteorologische condities. Erkent de Staatssecretaris de beperkte beschikbaarheid
van meetgegevens met betrekking tot de droge depositie, zo vragen deze
leden? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe zij borgt dat na aanpassing
de modellen wel een accurate, empirisch onderbouwde inschatting geven
van de stikstofdepositie op lokaal niveau? Is het haar inzet om de
aanpassing zo vorm te geven dat de huidige onzekerheid substantieel
verminderd wordt? Is het haar inzet om daarom naast de door haar
beoogde aanpassing van het model ook uitgebreid veldonderzoek te
entameren ten aanzien van de droge depositie? Daarbij moet benadrukt
worden dat de droge depositie een belangrijk onderdeel is van de bijdrage
van individuele bedrijven aan de lokale depositie van stikstof op nabijgelegen stikstofgevoelige natuurgebieden.
De Staatssecretaris gaf tijdens het algemeen overleg Mestwetgeving
(6 maart 2013) overigens aan dat er een uitgebreid veldmonitoringsprogramma loopt waarin de gebruikte depositiemodellen worden gevalideerd. Waarom komt dit monitoringsprogramma in reviews en Kamerbrief niet terug? Kan zij dat toelichten? Richt dit veldmonitoringsprogramma zich in het bijzonder ook op de droge depositie als gevolg van de
emissie vanuit individuele puntbronnen, als stallen, en wordt daarbij
gebruik gemaakt van zogenaamde biomonitoring?
In het kader van de Programmatische Aanpak Stikstof moet met name de
melkveehouderij via onder meer voer- en managementmaatregelen een
bijdrage leveren aan een generieke reductie van de ammoniakemissie. De
reviews laten zien dat factoren als mestsamenstelling (TAN-gehalte,
gehalte droge stof) en zuurtegraad van de mest grote invloed kunnen
hebben op de mate van ammoniakemissie. Juist voer- en managementmaatregelen (in de stal en op het land) grijpen op deze factoren in. Is de
veronderstelling juist dat in de modellen die in het kader van de Programmatische Aanpak Stikstof gebruikt worden (OPS/Aerius) de diversiteit en
invloed van deze factoren en maatregelen nauwelijks tot zijn recht komt,
zo vragen deze leden? Is het de bedoeling om via vervolgonderzoek hier
werk van te maken?
Continu metingen van de droge stikstofdepositie vinden op dit moment
alleen plaats op een mast in Speuld. De leden van de genoemde fracties
hebben begrepen dat de financiering van deze mast door de regering
stopgezet gaat worden. Is dat juist? Zo ja, wat betekent dit voor het
continu meten van de droge stikstofdepositie en het ijken en valideren van
depositiemodellen en -kaarten? Is de Staatssecretaris bereid het
stopzetten van de financiering van het genoemde meetpunt te heroverwegen?
De Kamer heeft een brief ontvangen, inclusief een wetenschappelijk
artikel («Accurate estimation of ammonia emissions after manure
application: an interdisciplinary approach»), van een onderzoeker bij de
Wageningen Universiteit (ref.: 2013D24765). Hij pleit ervoor om de
opname van stikstof door het gewas mee te nemen bij het meten van de
ammoniakemissie. Dit sluit goed aan op het pleidooi van de heer Sutton
voor een «full nitrogen approach». Is de Staatssecretaris bereid de
bevindingen en het pleidooi van de genoemde onderzoeker mee te laten
nemen in het vervolgonderzoek?
In het rapport van Sinterman (Sinterman discussion measurement of
ammonia emission from field-applied manure) valt terug te lezen dat er
verschillende meetmethoden worden toegepast. In Nederland gebruiken
we de mass balance method (IHF). In Zwitserland wordt een variant

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

4

gebruikt (Zinst methode) en in Denemarken en Verenigd Koninkrijk
worden weer de wind speed dependent samplers gebruikt. Tevens wordt
in deze landen slechts op één hoogte gemeten, wat op merkelijk is, gezien
het landschap. Het is dan ook niet voor niets dat Sintermann concludeert
dat de gehele EU database niet consistent is en dat de uiteenlopende
meetmethoden kunnen zorgen voor onnodige afwijkingen. Hier komt bij
dat de heranalyse van oude Zinst data in Zwitserland laat zien dat de
emissiefactor lager is dan voorheen werd aangenomen. Bovenstaande
kan leiden tot een nieuwe discussie.
Hoe beoordeelt de Staatssecretaris de inconsistentie? Wat is de reden dat
landen allemaal hun eigen meetmethoden mogen kiezen? Worden er
nieuwe metingen verricht in de toekomst, en zo ja, zullen deze aan
voorwaarden onderhevig zijn zodat er een meer consistent beeld wordt
gevormd, en dus een eerlijkere vergelijking kan worden gemaakt?
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA hebben met belangstelling kennis
genomen van de brief over de resultaten van de «Internationale review
onderbouwing ammoniak emmissiefactoren».
Deze leden hadden gehoopt dat met deze review nu eindelijk duidelijkheid
zou komen over de cijfers. Er blijft echter kritiek komen uit de hoek van het
Louis Bolk instituut.
De leden van de PvdA-fractie ontvangen graag een reactie van de
Staatssecretaris op de kritiek van onder andere de heer Erisman van het
Louis Bolk Instituut die zegt dat er wel heel eenzijdig geshopt zou zijn uit
het rapport over de review. Is het mogelijk om deze kritiek te weerleggen?
Het doel, het terugdringen van ammoniakemissies staat voor de leden van
de PvdA-fractie bovenaan. De wijze waarop dit wordt gerealiseerd laten
wij graag aan de deskundigen over. We zijn verheugd dat de Staatssecretaris onderzoek wil laten uitvoeren naar de meest effectieve wijze waarop
de uitstoot van ammoniak kan worden teruggedrongen en vragen ons
daarbij meteen af welke budgettaire gevolgen dat heeft. De uitstoot van
ammoniak wordt door de agrarische sector veroorzaakt, het lijkt de leden
van de PvdA-fractie dan ook logisch dat zij ook bijdrage aan het onderzoek
naar het terugdringen van dit probleem.
In de beantwoording op de Kamervragen van de leden Van Dekken, Fokke
en Jacobi over «overtredingen door veehouderijen met luchtwassers» van
13 juni jl. beantwoordt de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu dat
zij verwacht dat de naleving van het verplichte gebruik van luchtwassers
zal verbeteren door handhaving in combinatie met de verplichting tot
elektronische monitoring. Is het juist dat deze elektronische monitoring tot
nu toe in de pilot-fase verkeerde? Hoe is bij deze «controle op afstand»
geregeld dat hier niet mee gefraudeerd kan worden?
Vragen van de leden van de SP-fractie
Waarom voert de Staatssecretaris de aangenomen motie niet uit tot
verlenging van de praktijkproef bovengronds aanwenden van mest
(Kamerstuk 33 037, nr. 28)?
Is de Staatssecretaris bereid om alsnog een vrijstelling of onderzoeksontheffing te verlenen het liefst voor een periode van vijf jaar?
Vragen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de brief
over de resultaten van de internationale review van de onderbouwing van
ammoniakemissie-factoren. Genoemde leden hebben een aantal vragen
over de beoordeling van het verzoek tot vrijstelling van bovengronds
aanwenden van drijfmest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

5

De leden van de ChristenUnie-fractie willen kringloopboeren graag de
ruimte en mogelijkheden blijven geven om te onderzoeken hoe mest zo
emissiearm mogelijk bovengronds kan worden aangewend. Zij wijzen
erop dat de kringloopmelkveehouders van de VBBM en de NFW veel
inspanningen hebben verricht en verrichten om hun bedrijfsvoering te
richten op een minimale emissie van ammoniak. Hiervoor zijn veel
technische mogelijkheden beschikbaar die nader onderzocht moeten
worden. Genoemde leden wijzen in dit verband op de andere samenstelling van drijfmest (minder ammoniakale stikstof) bij kringloopboeren
als gevolg van een andere voersamenstelling. Zij vragen de Staatssecretaris aan te geven welke maatregelen de kringloopboeren zouden moeten
nemen om tot een gunstiger beoordeling van het certificaat te komen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris om nader
te onderbouwen waarom akkerbouwers wel een vrijstelling krijgen terwijl
deze akkerbouwers gewone drijfmest mogen gebruiken en het hierbij om
veel meer hectares gaat, en de groep van 100 kringloopmelkveehouders
niet in aanmerking komt voor een verlenging van de vrijstelling.
Vragen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben nog een aanvullende vraag over de
afgewezen vrijstelling voor het bovengronds uitrijden van drijfmest. De
leden hebben begrepen dat de «kringloopmelkveehouders» door allerlei
managementmaatregelen een aanzienlijk lager gehalte aan ammoniakale
stikstof (TAN-gehalte) in de mest weten te realiseren en dat zij het
TAN-gehalte ook twee maal per jaar laten meten. Een lager TAN-gehalte
betekent zeer waarschijnlijk ook een lagere ammoniakemissie. Is de
veronderstelling juist dat de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet
bij haar beoordeling van de gevraagde vrijstelling met het gangbare,
gemiddelde TAN-gehalte gerekend heeft, en niet met het lagere, bedrijfsspecifieke TAN-gehalte? Erkent de Staatssecretaris dat dit een vertekend
beeld geeft van de daadwerkelijke emissiereductie die de «kringloopmelkveehouders» weten te realiseren? Is zij bereid op grond hiervan haar
besluit te heroverwegen?
Vragen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben kennis
genomen van de brief over de resultaten van de internationale review
over de onderbouwing ammoniakemissie-factoren. Zij willen nog enkele
vragen stellen.
De jarenlange discussie over de ammoniakemissie van het uitrijden van
mest lijkt ook met deze review nog niet beslecht, zo concluderen de leden
van de Partij voor de Dieren-fractie. Kan de Staatssecretaris ingaan op de
berichten in de media (http://www.foodlog.nl/artikel/kamer-misleid-overammoniakbeleid/) dat de review in feite een genuanceerder beeld geeft
dan de conclusies die zij heeft getrokken dat het huidige beleid voldoende
wetenschappelijk onderbouwd is. In het bijzonder wordt er gewezen op
dat de modellen weliswaar een landelijk beeld kunnen opleveren, maar
dat zij geen goed beeld geven van de lokale emissie en depositie. Kan de
Staatssecretaris bevestigen, dat dit ook betekent dat de werkelijke lokale
depositie niet uit de modellen kan worden afgeleid, en dat deze modellen
dan ook geen onderbouwing kunnen zijn voor de beheerplannen die
onder de Programmatische Aanpak Stikstof worden opgesteld? Zo ja,
welke consequenties verbindt de Staatssecretaris hieraan?
Voorts willen de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren graag
weten welke aanpassingen het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM) gaat aanbrengen, en op welke termijn dit zal gebeurden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

6

Tevens kondigt de Staatssecretaris aan dat zij veldmetingen wil laten
uitvoeren. Kan zij aangeven welke metingen dit precies zullen zijn, en
wanneer de resultaten hiervan bekend zullen worden?
Het huidige beleid op het gebied van ammoniak en mest, waarbij de mest
verplicht geïnjecteerd moet worden, vernietigt het bodemleven en zorgt
zo voor een slechte bodemvruchtbaarheid. De leden van de Partij voor de
Dieren-fractie wijzen erop dat door minder dieren in ons land te houden,
de mestregels wat dit betreft ook versoepeld kunnen worden, omdat de
totale ammoniakbelasting zal afnemen. Zij pleiten ervoor dat de Staatssecretaris het plafond aan de totale mestproductie in stand houdt, en deze
verder verlaagt, waardoor het bovengronds uitrijden van dierlijke mest
wederom mogelijk wordt, en we onze bodems vruchtbaar kunnen
houden. Graag een reactie.
II Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Inleiding
Hierbij stuur ik u mijn reactie op het schriftelijk overleg over «resultaten
internationale review onderbouwing ammoniakemissiefactoren» van
13 juni 2013.
Naar aanleiding van diverse publicaties is afgelopen periode discussie
ontstaan over de legitimiteit van de voorschriften die ter beperking van de
uitstoot van ammoniak zijn gesteld voor de aanwending van dierlijke
mest. Die discussie spitste zich toe op de vraag naar de wetenschappelijke
onderbouwing van de ammoniakemissiefactoren die ten grondslag liggen
aan de voorgeschreven aanwendmethoden.
Om een antwoord te krijgen op die vraag heb ik aan een internationaal
panel van deskundigen gevraagd zich uit te spreken over de kwaliteit van
deze onderbouwing. De resultaten hiervan heb ik u onlangs toegestuurd
(Kamerstuk 33 037, nr. 65).
Het antwoord dat de reviewers geven, neemt voor mij elke twijfel weg: de
wetenschappelijke onderbouwing is deugdelijk1. Daarmee is voor mij ook
bevestigd dat de voorgeschreven aanwendmethoden effectief zijn en gelet
op de doelstellingen van het emissiebeleid gerechtvaardigd. Ook geven
de resultaten van de review geen aanleiding tot aanpassingen in kader
van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS).
Ik heb ook goede nota genomen van de suggesties die de reviewers doen
om onderzoek te doen naar de elementen die de ammoniakemissie
beïnvloeden.
Met de resultaten van dit onderzoek kan mogelijk een model worden
ontwikkeld, waarmee de ammoniakemissie gedifferentieerd kan worden.
Een model voor lokale differentiatie van ammoniakemissie zou kunnen
helpen om de effectiviteit van emissiearme maatregelen te vergroten en
meer recht te doen aan ondernemers die met hun specifieke bedrijfsvoering een lagere ammoniakemissie realiseren Als dit onderzoek leidt tot
een in de praktijk bruikbaar en handhaafbaar model, zal ik bij een
toekomstig evaluatiemoment van de PAS, bezien hoe dit vervolgens een
plek kan krijgen in het rekenmodel Aerius dat in het kader van de PAS zal
worden gebruikt.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

7

De «Stichting Mesdag Zuivelfonds» heeft na overleg met deskundigen een
voorstel gedaan voor onderzoeksprioriteiten. Ik zal deze stichting en LTO
betrekken in de nadere uitwerking van het onderzoek naar de elementen
die de ammoniakemissie beïnvloeden.
Vragen en antwoorden
SO-resultaten internationale review onderbouwing ammoniakemissiefactoren
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de individuele schriftelijke input van de
nationale reviewers is doorgestuurd naar de internationale review en
willen zelf inzage in deze individuele inbreng.
Antwoord:
Alle informatie die ik heb gekregen van de WUR en DLO over de review,
heb ik aan u gestuurd bij brief van 31 mei 2013 (Kamerstuk 33 037, nr. 65).
De internationale reviewers hebben alleen de geïntegreerde nationale
review ontvangen en niet de individuele bijdragen van de nationale
reviewers.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris met deze leden de
conclusie deelt dat er hiaten in de wetenschappelijke kennis zitten die
opheldering vergen? Daarnaast vragen deze leden of het de inzet van de
Staatssecretaris is om ervoor te zorgen dat het door Sintermann c.s. en de
nationale reviewers bepleite vervolgonderzoek voldoende van de grond
komt, zodanig dat alle hiaten waarop onder meer de review wijst die met
veldmetingen gedicht kunnen worden ook daadwerkelijk gedicht worden?
Antwoord
Uit de review blijkt dat de wetenschappelijke onderbouwing van de
ammoniakemissiefactoren in Nederland gedegen is en internationaal
zonder meer aanvaard. De review beveelt aan om nader onderzoek te
doen naar de interactie tussen de verschillende elementen die de
ammoniakemissie bepalen. Het ontwikkelen van een model is een
geschikte manier om deze interactie te onderzoeken. Het veldonderzoek
dat ik heb aangekondigd, dient het maken van dit model te ondersteunen.
Bij de nadere uitwerking van het onderzoek naar de elementen die de
ammoniakemissie beïnvloeden zal ik de Stichting Mesdag Zuivelfonds en
LTO betrekken.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris ervan op de hoogte is
dat in het recente onderzoek van Nienhuis en Lantinga mogelijke
onderschatting van de emissie als gevolg van de lage ventilatiesnelheid is
ingecalculeerd en dat dan nog forse lagere emissies worden gemeten?
Deelt zij de mening dat niet cruciaal is of onderschatting wel of niet
optreedt, maar of voor onderschatting correctie kan plaatsvinden?
Antwoord
Ik ben ervan op de hoogte dat in het onderzoek van Nienhuis en Lantinga
een correctiefactor is toegepast. Het gaat er echter om of het wetenschappelijk verantwoord is om een correctiefactor toe te passen. Als dat
mogelijk zou zijn, zou de methodiek immers geschikt zijn om de ammoniakemissie kwantitatief te bepalen. De review geeft echter aan dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

8

tunnelmethode niet geschikt is om de ammoniakemissie te bepalen.
Daaruit volgt dat er geen wetenschappelijk onderbouwde correctiefactoren zijn om de uitkomsten uit de tunnelmethode te corrigeren.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris ook van mening is dat
de tunnelmethodiek een bijdrage kan leveren aan het doorgronden van de
(fysische) processen die zich bij ammoniakemissie na het uitrijden van
mest op veldschaal afspelen en daarmee een bijdrage kan leveren aan
bestaande hiaten? In aansluiting vragen deze leden of de Staatssecretaris
de tunnelmethode in vervolgonderzoek niet uit zal sluiten, zolang deze
wetenschappelijk verantwoord wordt toegepast.
Antwoord
De review geeft dat de tunnelmethode gebruikt kan worden om het
verschil in ammoniakemissie tussen verschillende aanwendingsmethoden
beter te begrijpen. De resultaten van dergelijk onderzoek kunnen
bijvoorbeeld worden gebruikt om ammoniakemissiemodellen te verbeteren. Het is dus mogelijk dat onderzoekers bij de ontwikkeling van het
aangekondigde model ondersteunende onderzoeken uit laten voeren met
de tunnelmethodiek.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of het juist is dat de massabalansmethode
niet bij windstil weer kan worden toegepast en of de emissiefactoren wel
van toepassing zijn op windstil weer. In aanvulling hierop vragen de leden
of metingen bij windstilte worden meegenomen in het veldonderzoek.
Antwoord
Wetenschappelijk is aangetoond dat er bij volkomen windstilte nauwelijks
emissie optreedt. Met de massabalansmethode wordt onder dergelijke
omstandigheden ook nauwelijks emissie gemeten. De emissiefactoren
hebben echter betrekking op het gemiddelde van alle omstandigheden; de
onderliggende dataset van de emissiefactoren bevatten dus zowel
omstandigheden met veel wind als omstandigheden met relatief weinig
wind.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen welke meetmethoden de staatsecretaris wil
betrekken in het toegezegde veldonderzoek?
Antwoord
Het veldonderzoek is ondersteunend voor de ontwikkeling van een model
om de ammoniakemissie bij uitrijden van mest op lokaal niveau te kunnen
schatten. Welke meetmethode daarvoor het meest geschikt is, laat ik over
aan de deskundigheid van de onderzoekers.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris in de veldmetingen
alle elementen meeneemt die de ammoniakemissie kunnen beïnvloeden,
zodanig dat bezien kan worden of voor de meest invloedrijke elementen
de vastgestelde emissiefactoren gedifferentieerd kunnen worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

9

Antwoord
Het onderzoek is er juist op gericht om de interactie tussen alle elementen
te onderzoeken. Alle elementen zullen dus in het onderzoek worden
betrokken
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of het de inzet van de Staatssecretaris is om
de projecten rond kringlooplandbouw (VBBM en NFW) mee te nemen in
dergelijk veldonderzoek?
Antwoord
De aanpak van de kringloopboeren gaat uit van bovengrondse
aanwending. Bij deze aanwendingsmethode gaat onnodig veel stikstof in
de vorm van ammoniak verloren. In een evaluatie van een praktijkproef
die de VBBM en NFW in de periode 2010–2012 hebben uitgevoerd komt
de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet tot de conclusie dat het
mineralenmanagement van de kringloopboeren nauwelijks tot minder
emissie leidt dan dat van niet-kringloopboeren. Ik heb het evaluatierapport van de CDM bijgevoegd. Gezien de doelstelling van het ammoniakbeleid acht ik verder onderzoek daarnaar daarom niet zinvol.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen welk tijdpad de Staatssecretaris voor ogen
heeft?
Antwoord
De opzet van het veldonderzoek is afhankelijk van de vragen die beantwoord moeten worden voor het ontwikkelen van een model. Het
ontwikkelen van een dergelijk model zal naar verwachting tenminste twee
jaar in beslag nemen.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris de beperkte beschikbaarheid van meetgegevens met betrekking tot de droge depositie erkent?
Antwoord
Vanwege de beperkte beschikbaarheid van meetgegevens is in 2012 een
programma opgezet voor de meting van droge deposities. In opdracht
van mijn Ministerie voert het RIVM momenteel droge-depositiemetingen
uit in de Natura 2000-gebieden Bargerveen (Emmen) en Binnenveld
(Wageningen). Volgend jaar zal hier nog een derde locatie aan toe worden
gevoegd.
Naast deze droge-depositiemetingen, die technisch lastig en relatief duur
zijn, wordt in 60 Natura 2000-gebieden (>300 meetpunten) de concentratie
ammoniak in de lucht gemeten. Dit vanuit het Meetnet Ammoniak Natura
2000 (MAN) dat in 2005 is gestart.
Beide meetnetten worden gebruikt voor het valideren van rekenmodellen
voor stikstofdepositie.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven hoe zij
borgt dat na aanpassing de modellen wel een accurate, empirisch
onderbouwde inschatting geven van de stikstofdepositie op lokaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

10

niveau? Voorts vragen deze leden of de Staatssecretaris de aanpassingen
zo vorm wil geven dat de huidige onzekerheid substantieel verminderd
wordt?
Antwoord
De aanpassingen waar naar wordt verwezen in mijn brief van 31 mei 2013
(Kamerstuk 33 037, nr. 65) zijn nodig om het model state-of-the-art te
maken voor depositieberekeningen op nationale/internationale schaal.
Deze aanpassingen hebben betrekking op de modellering van de
verspreiding van ammoniak over relatief langere afstanden (meer dan
20 kilometer). Zoals aangegeven vraag ik het RIVM deze aanpassingen
door te voeren.
Voor het gebruik van het model voor het berekenen van deposities op
lokale schaal gaf de review aan dat de methode state of the art is. De
afwezigheid van gegevens over lokale depositie-eigenschappen leidt wel
tot onzekerheden. Het RIVM valideert daarom de berekeningen met
behulp van de metingen zoals genoemd in het antwoord op de vorige
vraag.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris naast de door haar
beoogde aanpassing van het model ook uitgebreid veldonderzoek wil
entameren ten aanzien van de droge depositie?
Antwoord
De metingen zijn al in werking gezet, zie ook mijn antwoord op de vraag
over beschikbaarheid van meetgegevens met betrekking tot droge
depositie.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven waarom
het uitgebreid veldmonitoringsprogramma, dat zij tijdens het algemeen
overleg Mestwetgeving (6 maart 2013, Kamerstuk 33 322, nr. 11) noemde,
niet in reviews en Kamerbrief terug komt?
Antwoord
Het genoemde veldmonitoringsprogramma zoals ook hiervoor
beschreven loopt wat betreft de depositiemetingen pas één jaar en is
daarom nog niet gebruikt in de validatie van de modellen. Dit zal vanaf
2014 plaatsvinden. Het MAN en droge depositiemetingen uit het verleden
worden wel al gebruikt voor validatie van de modellen.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of het veldmonitoringsprogramma zich in
het bijzonder ook richt op de droge depositie als gevolg van de emissie
vanuit individuele puntbronnen, als stallen, en of daarbij gebruik gemaakt
wordt van zogenaamde biomonitoring?
Antwoord
Bij de droge-depositiemetingen worden de totale depositieniveaus
gemeten. Er kan daarbij geen onderscheid worden gemaakt naar de
verschillende bronnen die hieraan bijdragen.
Er wordt geen gebruik gemaakt van biomonitoring.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

11

Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de veronderstelling juist is dat in de
modellen die in het kader van de Programmatische Aanpak Stikstof
gebruikt worden (OPS/Aerius) de diversiteit en invloed van factoren als
mestsamenstelling en zuurtegraad van mest en maatregelen nauwelijks
tot zijn recht komt? In vervolg daarop vragen de leden of de bedoeling is
om via vervolgonderzoek hier werk van te maken?
Antwoord
In deze modellen wordt inderdaad gebruik gemaakt van landelijke
gemiddelden. Op dit moment is het niet mogelijk om deze diversiteit aan
factoren op te nemen in AERIUS, simpelweg omdat er geen inzicht in deze
informatie per bedrijf is.
Voor stallen wordt in AERIUS rekening gehouden met verschillen in
stalemissie op basis van de codes uit de Regeling Ammoniak en Veehouderij (RAV).
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of het juist is dat de financiering voor de
meetmast in Speuld door de regering wordt stopgezet? Daarnaast vragen
de leden naar de gevolgen hiervan voor het continu meten van de droge
stikstofdepositie en het ijken en valideren van depositiemodellen en
-kaarten?
Antwoord
In de periode 2007–2010 zijn in Speuld metingen uitgevoerd in opdracht
van het voormalige Ministerie van VROM. Die zijn in 2010 gestopt. In 2012
is het RIVM, in opdracht van het Ministerie van EZ, gestart met een nieuw
meetprogramma voor droge depositie. Daarbij is overwogen om opnieuw
metingen uit te voeren in Speuld maar is uiteindelijk gekozen voor twee
nieuwe meetlocaties in andere Natura 2000-gebieden (Bargerveen en
Binnenveld). Hier wordt nog een derde locatie aan toegevoegd. Er wordt
hiervoor gezocht naar een locatie met een geschikte vegetatiesamenstelling welke een aanvulling is op de al bestaande meetpunten.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid is het
stopzetten van de financiering van het genoemde meetpunt te heroverwegen?
Antwoord
Nee, er is voorzien in een nieuw meetprogramma dat gericht is op de
depositie in Natura 2000-gebieden boven verschillende in kader van de
PAS interessante vegetatiesamenstellingen.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid is de bevindingen en het pleidooi uit het wetenschappelijke artikel «accurate
estimation of ammonia emissions after manure apllication: an interdisciplinary approach» van een onderzoeker van Wageningen Universiteit mee
te laten nemen in het vervolgonderzoek?
Antwoord
Ik ga er van uit dat de opdrachtnemers van het vervolgonderzoek alle
relevante kennis en inzichten op het gebied van ammoniakemissie bij de
uitwerking en de opzet van de proeven betrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

12

Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen hoe de Staatssecretaris de inconsistentie in
meetmethoden beoordeelt?
Antwoord
In andere landen worden inderdaad verschillende meetmethoden
gebruikt. Uit de review blijkt echter dat dit geen consequenties heeft voor
de resultaten van de ammoniakemissiemetingen.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen wat de reden is dat landen allemaal hun
eigen meetmethoden mogen kiezen?
Antwoord
Het meten van ammoniakemissie is geen Europese verplichting waarvoor
standaarden zijn ingesteld.
Vraag
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie, CDA-fractie, ChristenUniefractie en SGP-fractie vragen of er nieuwe metingen verricht worden in de
toekomst, en zo ja, of deze aan voorwaarden onderhevig zullen zijn zodat
er een meer consistent beeld wordt gevormd, en dus een eerlijkere
vergelijking kan worden gemaakt?
Antwoord
Nieuwe metingen zullen plaatsvinden voor zover die bijdragen aan de
doelstelling zoals verwoord in de inleiding.
Vraag
De leden van de PvdA-fractie ontvangen graag een reactie van de
Staatssecretaris op de kritiek van onder andere de heer Erisman van het
Louis Bolk Instituut die zegt dat er wel heel eenzijdig geshopt zou zijn uit
het rapport over de review en willen weten of de staatsecretaris deze
kritiek kan weerleggen?
Antwoord
In de inleiding heb ik uiteengezet welke betekenis de review voor het
kabinet heeft en welke beleidsgevolgen ik daaraan verbind. Dat in de
eerder aan de Kamer gezonden brief niet alle kanttekeningen en aanbevelingen in de review zijn genoemd, moet in dat licht worden bezien.
Vraag
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de budgettaire gevolgen zijn van
het veldonderzoek?
Antwoord
De kosten van het onderzoek zijn afhankelijk van de opzet van het
onderzoek. Ik zal een onderzoeksplan op laten stellen op basis van het
hierboven beschreven doelstelling.
Vraag
De leden van de PvdA-fractie vragen of het juist is dat de elektronische
monitoring van luchtwassers tot nu toe in de pilot-fase verkeerde?
Daarnaast willen deze leden weten hoe bij deze «controle op afstand» is
geregeld dat hier niet mee gefraudeerd kan worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

13

Antwoord
De verplichting tot elektronische monitoring is opgenomen in het
Activiteitenbesluit milieubeheer en vanaf 1 januari dit jaar verplicht voor
nieuwe luchtwassers. Voor bestaande luchtwassers geldt een overgangstermijn van 3 jaar. In 2011 en 2012 heeft een implementatieproject
plaatsgevonden, dat de betrokken partijen (gemeenten, provincies,
veehouders en luchtwasserfabrikanten) heeft voorbereid op deze
wettelijke verplichting.
De verplichting tot electronische monitoring houdt in dat een vijftal
parameters «digitaal» moet worden geregistreerd (art. 3.125 Activiteitenbesluit milieubeheer).
Dit houdt dus niet in dat op afstand wordt gecontroleerd. Gegevens over
de vijf parameters moeten worden bewaard en kunnen door het bevoegd
gezag worden ingezien.
Vraag
De leden van de SP-fractie vragen waarom de Staatssecretaris de
aangenomen motie tot verlenging van de praktijkproef bovengronds
aanwenden van mest (Kamerstuk 33 037, nr. 28) niet uitvoert? Daarnaast
willen deze leden weten of de Staatssecretaris bereid is om alsnog een
vrijstelling of onderzoeksontheffing te verlenen het liefst voor een periode
van vijf jaar?
Antwoord
In de betreffende motie wordt gevraagd om verlenging van een ontheffing
die in 2010 aan de Vereniging tot Behoud van Boer en Milieu (VBBM) en
de vereniging Noordelijke Friese Wouden (NFW) is verleend voor de
uitvoering van een praktijkproef in de periode 2010–2012. In verschillende
brieven (Kamerstuk 33 037, nr. 32 en Kamerstuk 33 037, nr. 50) aan uw
Kamer is uiteengezet dat onderzoek ingevolge bepalingen in het Besluit
gebruik meststoffen aan specifieke voorwaarden moet voldoen opdat
voor de uitvoering daarvan ontheffing of vrijstelling van de voorschriften
voor aanwending van mest kan worden verleend.
Sinds de afronding van de praktijkproef in 2012 heb ik van de twee
verenigingen geen nieuw onderzoeksvoorstel meer ontvangen dat voldoet
aan de voorwaarden die het besluit stelt om voor een ontheffing in
aanmerking te komen. Ik heb u daarover geïnformeerd (Kamerstuk 33 037,
nr. 32 en Kamerstuk 33 037, nr. 50).
In mijn brief van 31 mei 2013 heb ik uiteengezet waarom ik ook niet de
mogelijkheid heb vrijstelling te verlenen (Kamerstuk 33 037, nr. 65).
Mij zijn geen nieuwe feiten of omstandigheden bekend die reden zouden
kunnen geven nu een ander standpunt hierover in te nemen.
Vraag
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris aan te
geven welke maatregelen de kringloopboeren zouden moeten nemen om
tot een gunstiger beoordeling van het certificaat te komen?
Antwoord
Zoals de review heeft bevestigd, staat vast dat bij bovengrondse
aanwending van drijfmest meer ammoniak vervluchtigt dan bij
aanwending in of op de bodem. Vrijstelling van de voorschriften voor
aanwending van drijfmest zou kunnen worden overwogen indien is
verzekerd dat de kringloopboeren dat nadeel binnen hun bedrijfsvoering
kunnen compenseren. De maatregelen die in het certificaat worden
genoemd doen dat onvoldoende, zo is door de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet vastgesteld.
Waar het certificaat voorts in tekort schiet is de borging dat de kringloopboeren de voorgeschreven maatregelen ook daadwerkelijk nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

14

Onafhankelijk toezicht – anders dan van overheidswege – zou daarin
moeten voorzien.
Vraag
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris om nader
te onderbouwen waarom akkerbouwers wel een vrijstelling krijgen terwijl
deze akkerbouwers gewone drijfmest mogen gebruiken en het hierbij om
veel meer hectares gaat, en de groep van 100 kringloopmelkveehouders
niet in aanmerking komt voor een verlenging van de vrijstelling.
Antwoord
Op bouwland mag drijfmest bovengronds worden aangewend mits deze
met één machine op het grondoppervlak wordt gebracht en ondergewerkt
met als gevolg dat de mest als zodanig niet meer zichtbaar op het
grondoppervlak ligt. Ter beperking van de ammoniakverliezen bij
aanwending is in de brief van 11 oktober 2012 (Kamerstuk 33 037, nr. 32)
aangekondigd dat deze werkwijze vanaf 1 januari 2014 niet meer zal
worden toegestaan. Vanaf die datum zal drijfmest op bouwland in alle
gevallen direct vanuit een spruitstuk in de bodem moeten worden
gebracht.
Vraag
De leden van de SGP-fractie vragen of de veronderstelling juist is dat de
Commissie van Deskundigen Meststoffenwet bij haar beoordeling van de
gevraagde vrijstelling met het gangbare, gemiddelde TAN-gehalte
gerekend heeft, en niet met het lagere, bedrijfsspecifieke TAN-gehalte?
Verder vragen deze leden of de Staatssecretaris erkent dat dit een
vertekend beeld geeft van de daadwerkelijke emissiereductie die de
«kringloopmelkveehouders» weten te realiseren en of zij bereid is op
grond hiervan haar besluit te heroverwegen?
Antwoord
Nee, die veronderstelling is niet juist. De Commissie van Deskundigen
Meststoffenwet (CDM) heeft bij de evaluatie van de resultaten van de
praktijkproef gerekend met de gegevens van de mestsamenstelling zoals
die door de twee verenigingen zijn aangeleverd, niet met forfaits.
De door de VBBM en NFW aangeleverde mestanalyses laten zien dat het
Totale Ammoniakale Stikstof (TAN) -aandeel in de totale hoeveelheid
stikstof in hun mest lager is dan het landelijk gemiddelde.
De door de CDM uitgevoerde berekening op basis van rantsoensamenstelling leverde overigens een minder gunstige uitkomst. Niet duidelijk is
waardoor dit verschil wordt veroorzaakt.
Op basis van gemeten TAN-gegevens heeft de CDM, mede rekening
houdend met de weersomstandigheden bij de aanwending gedurende de
proef, met behulp van het Alfammodel de ammoniakemissie berekend. De
uitkomsten laten zien dat de ammoniakemissie bij bovengronds uitrijden,
bij NFW- en VBBM-bedrijven weliswaar lager is dan gemiddeld bij
bovengronds aanwenden, maar hoger dan gemiddeld bij gebruik van de
sleepvoet en bij zodebemesting. Zoals ik heb betoogd in mijn brief van
31 mei 2013 (Kamerstuk 33 037, nr. 65), acht ik dit verschil zo groot dat het
geen vrijstelling rechtvaardigt.
Vraag
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de Staatssecretaris in
te gaan op de berichten in de media (http://www.foodlog.nl/artikel/kamermisleid-over-ammoniakbeleid/) dat de review in feite een genuanceerder
beeld geeft dan de conclusies die zij heeft getrokken dat het huidige beleid
voldoende wetenschappelijk onderbouwd is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

15

Antwoord
Zie hiervoor mijn antwoord op de eerste vraag van de PvdA-fractie.
Vraag
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de Staatssecretaris te
bevestigen, dat de werkelijke lokale depositie niet uit de modellen kan
worden afgeleid, en dat deze modellen dan ook geen onderbouwing
kunnen zijn voor de beheerplannen die onder de Programmatische
Aanpak Stikstof worden opgesteld? Deze leden zijn verder benieuwd
welke consequenties de Staatssecretaris hieraan verbindt, als dit klopt?
Antwoord
Met het model worden de berekeningen op lokaal niveau op basis van
beschikbare informatie uitgevoerd. Hierbij wordt inderdaad gebruik
gemaakt van landelijke gemiddelden voor wat betreft emissie uit
mestaanwending. Om de uitkomsten van het model te controleren wordt
het model met behulp van veldmetingen gevalideerd.
De internationale review heeft geconcludeerd dat het op lokale schaal
berekenen van depositie met deze modellen state of the art is. Door meer
locatie specifieke gegevens in te voeren worden aanwezige onzekerheden
verkleind. In het kader van de PAS (rekenmodel AERIUS) wordt daarom,
waar openbaar beschikbaar, gebruik gemaakt van lokale gegevens over
emissie uit bijvoorbeeld stallen, wegverkeer en industrie. Daarmee wordt
in de PAS gebruik gemaakt van de best beschikbare en gevalideerde
kennis.
Vraag
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie willen graag weten welke
aanpassingen het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
gaat aanbrengen, en op welke termijn dit zal gebeurden?
Antwoord
Ik heb het RIVM gevraagd het model voor nationale schaal aan te passen
volgens de aanbevelingen uit de review. Ik ben in overleg met het RIVM
over de wijze waarop dit kan. Hier zullen naar verwachting enkele jaren
voor nodig zijn.
Vraag
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of de Staatssecretaris
kan aangeven welke metingen zij in het veldonderzoek laat uitvoeren, en
wanneer de resultaten hiervan bekend zullen worden?
Antwoord
In mijn brief van 5 maart 2013 (Kamerstuk 33 037, nr. 45) heb ik aangegeven dat ik de invulling van het veldonderzoek wilde laten afhangen van
de review. De review geeft aan dat er veel elementen zijn die de ammoniakemissie beïnvloeden, zoals temperatuur, windsnelheid, droge
stofgehalte, zuurtegraad, mestsamenstelling en bodembedekking. De
emissie op locaal niveau wordt bepaald door een samenspel van
bovenstaande elementen. Om dit samenspel te kunnen kwantificeren
dient een model te worden ontwikkeld. Het veldonderzoek, dat ik heb
aangekondigd wil ik mede daarvoor benutten.
Vraag
Het huidige beleid op het gebied van ammoniak en mest, waarbij de mest
verplicht geïnjecteerd moet worden, vernietigt het bodemleven en zorgt
zo voor een slechte bodemvruchtbaarheid. De leden van de Partij voor de
Dieren-fractie wijzen erop dat door minder dieren in ons land te houden,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

16

de mestregels wat dit betreft ook versoepeld kunnen worden, omdat de
totale ammoniakbelasting zal afnemen.
Zij pleiten ervoor dat de Staatssecretaris het plafond aan de totale
mestproductie in stand houdt, en deze verder verlaagt, waardoor het
bovengronds uitrijden van dierlijke mest wederom mogelijk wordt, en we
onze bodems vruchtbaar kunnen houden. De leden van de Partij voor de
Dieren-fractie willen hier graag een reactie op.
Antwoord
De review bevestigt dat bij bovengrondse aanwending van drijfmest meer
ammoniak vervluchtigt dan bij aanwending in of op de bodem. De door
de PvdD voorgestelde oplossing staat daarom op gespannen voet met het
beleidsdoel nutriënten uit meststoffen zoveel mogelijk ten goede te laten
komen aan gewassen en diffuse verspreiding naar andere milieucomponenten te voorkomen.
Dat mest die op andere wijze dan breedwerpig bovengronds toegediend
het bodemleven zou schaden en daarmee de bodemvruchtbaarheid, zoals
de leden stellen, vindt geen steun in wetenschappelijk onderzoek. Dat was
een van de bevindingen van het Planbureau voor de Leefomgeving in het
rapport Emissiearm bemesten geëvalueerd (Kamerstuk 28 385, nr. 134).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 72

17