Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 605

Beleid ten aanzien van
ontwikkelingssamenwerking

Nr. 131

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 november 2013
Hierbij stuur ik u een toelichting op de Nederlandse positie bij de
Aziatische Ontwikkelingsbank (Asian Development Bank, hierna «AsDB»).
Tijdens het Algemeen Overleg over de Najaarsvergadering van de
Wereldbank op 3 oktober jl. heb ik u deze brief toegezegd (Kamerstuk
26 234, nr. 150). Hieronder volgt een korte toelichting op en een appreciatie van de AsDB. Daarna volgt een schets van de Nederlandse positie
bij de bank. Tot slot wordt ingegaan op mensenrechten, de Safeguard
Policies van de AsDB en het recente project in Oezbekistan.
1. Aziatische Ontwikkelingsbank
De AsDB is opgericht in 1966 door 31 landen, waaronder Nederland. Bij de
oprichting kreeg de AsDB het mandaat om economische groei en
regionale samenwerking in Azië te bevorderen. Sinds 1999 is de overkoepelende doelstelling van de bank armoedebestrijding.
De AsDB heeft 67 leden (landen), waarvan 48 regionale leden. Aan het
hoofd van de Bank staat de door de Gouverneurs gekozen Japanse
President, Takehiko Nakao. De totale projectenportefeuille van de AsDB in
2012 was 21,57 miljard USD. Hierin zit 8,27 miljard USD van
co-financierende partners. De AsDB heeft vijf speerpunten: 1) private
sectorontwikkeling en private sector operaties, 2) goed bestuur en
capaciteitsopbouw, 3) gendergelijkheid, 4) kennisopbouw en 5) het
vormen van sterke partnerschappen.
Een belangrijke uitdaging voor de Aziatische regio waarin de AsDB
opereert is om de economische groei van de afgelopen jaren ten goede te
laten komen aan de armste delen van de bevolking. De AsDB heeft zich
voor de periode 2008–2020 ten doel gesteld om armoede te verminderen
in de Aziatische regio. Dit heeft zij verwoord in de zogenaamde Strategy

kst-32605-131
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 131

1

2020, die bestaat uit drie componenten, 1) inclusieve groei, 2) ecologisch
verantwoorde economische groei en 3) regionale integratie.
2. Nederlandse positie bij de AsDB
De leiding van de AsDB is in handen van de Raad van Gouverneurs,
waarin ik, als Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, Nederland vertegenwoordig. Het dagelijks bestuur is gedelegeerd aan de Raad van Bewindvoerders. Nederland maakt deel uit van
een kiesgroep met Canada, Denemarken, Finland, Ierland, Noorwegen en
Zweden. De kiesgroep heeft gezamenlijk 8,46% van het totale stemrecht
binnen de Bank. De bewindvoerder van deze kiesgroep is altijd een
Canadees, omdat Canada veruit de grootste aandeelhouder is in deze
kiesgroep.
Afgezien van nauwe samenwerking binnen deze kiesgroep wordt veel
afgestemd met twee andere niet-regionale kiesgroepen die o.l.v. een
Franse en Duitse bewindvoerder staan. Deze groep met de Europese
leden van de AsDB plus Canada en Turkije hebben samen 22,6% van het
totale stemrecht binnen de Bank.
Tabel 1. Overzicht AsDB, ADF in 2012 en Nederlandse positie1
Bank
Goedgekeurde schenkingen
Bijdrage schuldverlichting (HIPC)
Goedgekeurde leningen2
Totaalbedrag aandelenkapitaal
Totaalbedrag fonds
Nederlands aandeel in kapitaal
waarvan paid-in kapitaal
Nederlands aandeel in fonds
Kiesgroep-aandeel
Positie Nederland op ranglijst

10,1 Miljard
163,1 Miljard

Fonds
693 miljoen
77,9 miljoen
3,2 miljard
37,5 miljard

1,67 miljard
(1,12%)
83,7 miljoen
8,46 %3
19/67

840 miljoen (2,24%)
11,2 %
9/32

1

Bron: Financial Report 2012: http://www.adb.org/documents/adb-annual-report-2012
Bedrag is inclusief aandelenparticipaties en garanties
3
Betreft stemaandelen
2

3. Mensenrechten en Safeguard Policies
Met haar Safeguard Policy en het Accountability Mechanism besteedt de
Bank niet alleen aandacht aan de financiële risico’s van transacties maar
ook aan andere aspecten, waaronder mensenrechten. De AsDB heeft in
2009 een Safeguard Policy verklaring afgegeven. De Bank heeft zich
daarmee verplicht om te sturen op bescherming van milieu en sociale
aspecten in haar activiteiten. Het doel is om negatieve effecten van
projecten op het milieu en betrokken mensen te voorkomen. Indien er
toch onvermijdelijk nadelige gevolgen zijn, dan zal de Bank deze impact
minimaliseren en mitigeren. Daarnaast moet de Bank haar klanten
ondersteunen om hun eigen Safeguard systemen te ontwikkelen. Het
Accountability Mechanism is ingesteld door de AsDB als klachtenprocedure voor mensen die door projecten benadeeld zouden worden.
Ondanks dat de AsDB geen politiek mandaat heeft, zijn veel van haar
doeleinden gerelateerd aan mensenrechten. Mensenrechten en ontwikkeling gaan hand in hand in de visie van de Bank. Aan economische en
sociale rechten kan moeilijk invulling worden gegeven bij gebrekkige
ontwikkeling. Het feit dat armoede veel voorkomt in deze regio, betekent
dat miljoenen mensen geen of beperkte toegang hebben tot fundamentele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 131

2

rechten, zoals het recht op een adequate manier van leven, het recht op
gezondheid en het recht op onderwijs.
Over de naleving van de Safeguard Policy en het Accountability
Mechanism is Nederland kritisch. Tijdens de jaarvergadering van de AsDB
in mei 2013 heeft Nederland zowel mondeling als in zijn schriftelijke
verklaring aangegeven dat naleving van de standaarden en waarborgen
alle aandacht van het management van de Bank verdient. Er zijn
gesprekken gevoerd met verschillende vertegenwoordigers van de bank,
andere donoren van de bank, de ILO en lokale vakbondsvertegenwoordigers. Nederland heeft, los van onze kiesgroep, tijdens deze jaarvergadering er bij de AsDB op aangedrongen dat de Bank haar beleid actiever
en duidelijker bekend stelt. Ook moeten klachtmechanismen bekend zijn
en duidelijk -op bijvoorbeeld de website van de bank- te vinden zijn.
4. Project Oezbekistan
Op 25 september 2013 is in de Raad van Bewindvoerders van de Bank het
voorstel voor een waterproject in Bukhara (Oezbekistan) besproken. Het
project heeft ten doel om de overheid van Oezbekistan te helpen bij een
meerjarenplan voor betere irrigatie, waterbeheer en veiliger drinkwater in
een regio met 1,8 miljoen mensen. Ook de katoenindustrie zal van dit
waterproject profiteren.
Er zijn ernstige klachten over kinderarbeid en gedwongen arbeid bij de
oogst van katoen in Oezbekistan. De AsDB heeft in de voorbereiding niet
goed gelet op de gevolgen van het project en de risico’s in de uitvoering
van dit project voor arbeidsomstandigheden in de katoenproductie.
Nederland is daarom van oordeel dat de interpretatie van de bestaande
Safeguard Policy in dit geval niet volledig is geweest.
De Raad van Bewindvoerders heeft het project met een meerderheid van
stemmen aangenomen. Alle regionale leden hebben voorgestemd,
behalve Australië en Nieuw-Zeeland. Zij hebben zich onthouden van
stemming. Alle landen uit de Canadese (waaronder Nederland) en de
Franse kiesgroepen hebben zich ook onthouden van stemming. Namens
deze twee kiesgroepen is een stemverklaring afgegeven waarin is
aangedrongen op een betere risicobeoordeling van projecten door de
Bank in het algemeen en op mitigerende maatregelen voor dit waterproject in Oezbekistan.
Direct na de beslissingen en aanbevelingen in de Boardvergadering is er
op 2 en 3 oktober jl. een missie van de AsDB naar Oezbekistan gegaan.
Naar aanleiding van dit bezoek heeft de regering van Oezbekistan
verklaard dat zij zich bij AsDB projecten zal houden aan de zogenaamde
«Core Labour Standards» (gebaseerd op de International Labour
Conventions, die Oezbekistan heeft ondertekend). De International Labour
Organisation (ILO) zal de toezichthoudende rol op zich nemen. Daarnaast
zal er in nauw overleg met de AsDB op korte termijn een Technische
Assistentie Studie worden verricht naar 1) arbeidsbesparende maatregelen (o.a. mechanisch oogsten i.p.v. handmatig oogsten), 2) strategieën
voor voedselzekerheid en minder afhankelijkheid van de katoenteelt, en 3)
capaciteitsopbouw en intensief beleidsoverleg op het gebied van
landbouw en natuurlijke hulpbronnen.
Ik zal de verdere opvolging van deze toezeggingen en initiatieven
nauwlettend volgen. Bij de jaarvergadering in mei 2014, zal Nederland de
AsDB vragen naar de vorderingen op het gebied van mensenrechten en
de Safeguard Policy, niet alleen bij het Oezbekistan-project, maar binnen
de Bank als geheel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 131

3

Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Voor meer
informatie verwijs ik u graag naar de Scorecard van de AsDB waarvan ik
uw Kamer afgelopen zomer de samenvatting heb toegezonden
(Kamerstuk 32 605, nr. 127) en welke volledig is gepubliceerd op de
website van de Rijksoverheid.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 131

4