Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 279

Internationale militaire samenwerking

Nr. 29

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 juni 2019
Hierbij informeer ik u over de stand van zaken van de bilaterale defensiesamenwerking met de strategische partners van Defensie. De verklaringen
die ik onlangs samen met mijn collega’s uit Duitsland en Frankrijk heb
getekend vormen hiervoor de aanleiding. Deze brief is een tussentijdse
update op de jaarlijkse rapportage over internationale militaire samenwerking (Kamerstuk 33 279, nr. 28), zoals u op 13 december jl. hebt
ontvangen en ik u in december 2019 wederom zal sturen.
Mede dankzij de inbedding van Nederland in de Europese Unie, de NAVO,
de OVSE en de Verenigde Naties beschermen we onze manier van leven.
Veel samenwerking komt tot stand tussen landen onderling. Defensie
werkt met een aantal landen al langere tijd structureel bilateraal samen op
diverse gebieden. Dit zijn de strategische partners België, Luxemburg,
Duitsland, Frankrijk, Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde
Staten.
België en Luxemburg
België en Nederland zullen samen hun mijnenbestrijdingscapaciteit en
hun M-fregatten gaan vervangen. Op het gebied van de mijnenbestrijdingscapaciteit heeft België de leiding, terwijl Nederland die rol vervult bij
de vervanging van de M-fregatten. Een consortium onder leiding van het
Franse bedrijf Naval Group kwam op 15 maart jl. als winnaar uit de bus
van de door België uitgevoerde aanbestedingsprocedure voor de
mijnenbestrijdingscapaciteit van beide landen (D-brief, Kamerstuk 27 830,
nr. 280). Nadat de D-brief met de Tweede Kamer was besproken, heeft het
Belgische Ministerie van Defensie het Franse bedrijf op 22 mei jl. formeel
in kennis gesteld van de contractgunning. Bij dit project worden in totaal
twaalf vaartuigen verworven, zes per land, alsmede een scala aan
onbemande systemen. België en Nederland werken nauw samen op
marinegebied (BENESAM) met geïntegreerde staven, opleidingen,
trainingen en operaties, en taakspecialisatie in onderhoud en logistiek.

kst-33279-29
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 279, nr. 29

1

Voor deze samenwerking is de aanschaf van nagenoeg identiek materieel
zeer wenselijk. België en Nederland lopen op dit gebied voorop in Europa.
Na de ondertekening van het Memorandum of Understanding (MoU) met
betrekking tot de Short Range Tactical Unmanned Aerial Systems
(SRTUAS) in het najaar van 2018, is de samenwerking met Luxemburg op
het gebied van Unmanned Aerial Vehicles (UAV’s) verder voortgezet. Na
de zomer wordt een Luxemburgse liaison officier in Nederland geplaatst
voor dit project. Aanvullend op de UAV’s die Nederland heeft aangekocht,
koopt Nederland binnenkort ook UAV’s namens Luxemburg. Opleiding en
training vinden deels plaats in Nederland.
Duitsland
Op 21 mei tekende ik met mijn Duitse collega, Minister dr. Ursula von der
Leyen, een Declaration of Intent (DOI, bijgevoegd) ter versterking van de
bilaterale defensiesamenwerking1. De toenmalige Duitse en Nederlandse
Ministers van Defensie tekenden in 2013 al een Declaration of Intent, met
een bijbehorende roadmap waarin samenwerkingsprojecten werden
benoemd (Kamerstuk 33 279, nr. 6). De vernieuwde DOI doet recht aan de
veranderde Europese veiligheidscontext en de ontwikkeling van de
Duits-Nederlandse defensiesamenwerking sinds de ondertekening van de
vorige DOI. Nieuwe thema’s in de verklaring zijn bijvoorbeeld cyber- en
hybride dreigingen. Ook adresseert de DOI de noodzaak om interoperabiliteit te verbeteren, binnen NAVO- en EU-kaders, door systemen en
procedures op elkaar af te stemmen. De DOI bevat als annex een
roadmap, met een inventarisatie van zowel lopende samenwerkingsprojecten als terreinen waarop in de toekomst mogelijk kan worden samengewerkt. Hieruit volgen echter geen verplichtingen. Voor verkenning en
ontwikkeling van nieuwe samenwerkingsprogramma’s is reguliere
besluitvorming vereist. De roadmap wordt nadrukkelijk gezien als levend
document en kan regelmatig worden aangepast. Uiteindelijk biedt de DOI
met de roadmap een stevig fundament voor verdere verdieping van de
samenwerking.
Ondertussen worden doorlopend vorderingen gemaakt bij samenwerkingsprojecten van Nederland en Duitsland. Een voorbeeld hiervan is dat
recent een beveiligde internetverbinding tot stand is gebracht tussen de
Duitse en Nederlandse defensieorganisaties. Dit vergemakkelijkt de
uitwisseling van vertrouwelijke informatie en daarmee de dagelijkse
samenwerking tussen Nederlandse defensiemedewerkers en hun Duitse
collega’s.
Een ander voorbeeld is de digitale integratie en samenwerking van
kleinere tactische eenheden van marine, landmacht en luchtmacht.
Digitale samenwerking vormt een logische vervolgstap, met grote
operationele meerwaarde, op de intensieve samenwerking tussen beide
krijgsmachten, waaronder de diepe integratie van verschillende Nederlandse en Duitse eenheden. In mei 2018 hebben mijn Duitse collega en ik
hierover een intentieverklaring getekend. Momenteel bereiden Nederland
en Duitsland een MoU voor dat de basis zal vormen voor een gezamenlijk
programma onder de naam Tactical Edge Networking (TEN), gebaseerd
op het Nederlandse programma voor datacommunicatie Foxtrot en het
Duitse programma Digitilization Land-Based Operations. Dit
TEN-programma schept randvoorwaarden voor (inter)nationale interoperabiliteit en informatiegestuurd optreden en creëert mogelijkheden voor
gezamenlijke standaarden, oplossingen en mogelijke verwerving.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 279, nr. 29

2

Frankrijk
Op 6 mei tekende ik met mijn Franse collega, Minister Florence Parly, een
Statement of Intent (bijgevoegd) ter versterking van het strategische
defensiepartnerschap tussen Nederland en Frankrijk2. De defensiesamenwerking met Frankrijk is van oudsher goed. Met de ondertekening van de
Statement of Intent bestendigen wij de goede samenwerkingsrelatie,
maar noemen wij ook mogelijke (niet-exclusieve) gebieden, waarin de
bilaterale samenwerking versterkt kan worden. We spreken daarnaast af
dat zowel op politiek als militair niveau minstens een keer per jaar regulier
overleg plaatsvindt. Dit is een mooi startpunt van waaruit de samenwerking met Frankrijk verdiept kan worden.
Aan de versterking van de bilaterale samenwerking wordt ondertussen
samen met Frankrijk concreet invulling gegeven door middel van
interdepartementale besprekingen, met als doel de totstandkoming van
een raamverdrag om in de toekomst potentiële samenwerking te
vergemakkelijken.
Noorwegen
De jaarlijkse Nederlandse wintertraining in Noorwegen, ofwel Joint Arctic
Training, vond dit jaar plaats van januari tot maart. De Noren hebben
besloten dat de jaarlijkse wintertrainingen van de Amerikanen, Britten en
Nederlanders worden geconcentreerd in de omgeving van Bardufoss in
Noord-Noorwegen. De Nederlandse wintertraining zal vanaf 2020
plaatsvinden op de tijdelijke oefenlocatie Skjold. Op termijn is Heggelia,
nabij Bardufoss, de beoogde definitieve oefenlocatie. De concentratie van
Amerikaanse, Britse en Nederlandse trainingen zal ook de onderlinge
samenwerking ten goede komen. Met het oog op het intensiveren van de
samenwerking met de Noren en een efficiënt gebruik van de Noorse
trainingsfaciliteiten, is nu tevens voorzien dat het Korps Mariniers zijn
jaarlijkse bergtraining in september/oktober 2020 in Noorwegen zal
uitvoeren.
Verenigd Koninkrijk
Ondanks het aanstaande vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de
Europese Unie, blijven het Verenigd Koninkrijk en Nederland op defensiegebied nauw samenwerken, waaronder in NAVO-verband en op bilaterale
basis. Op 6 juni 2018 tekende ik in Den Haag met mijn toenmalige Britse
collega, Minister Gavin Williamson, het Netherlands-UK Cooperation
Action-Plan. Dit actieplan is een nadere uitwerking van het Joint Vision
Statement dat in 2017 door beide Ministers is ondertekend. Het streven
blijft daarbij een nog betere interoperabiliteit tussen alle krijgsmachtonderdelen te bewerkstelligen. In het actieplan van 2018 is een aantal
prioriteitsgebieden benoemd, te weten: (1) samenwerking in de Joint
Expeditionary Force, (2) cyberdefensie, (3) safety, (4) de adaptieve
krijgsmacht en (5) marinierssamenwerking. Momenteel wordt het
actieplan aangepast aan de actuele plannen en ambities van beide
defensieorganisaties.
Verenigde Staten
Met de Verenigde Staten is de bilaterale defensiesamenwerking in 2018 al
versterkt met de totstandkoming van een raamwerk voor samenwerking
op het gebied van defensieaangelegenheden, ook Raamverdrag
genoemd, dat momenteel bij uw Kamer voorligt ter goedkeuring.
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 279, nr. 29

3

Daarnaast is de nauwe materieelsamenwerking met de VS voortgezet.
Eind 2018 zijn de resterende drie van de 37 F-35 jachtvliegtuigen besteld
in het kader van de zogenoemde multi year buy. In januari 2019 was de
roll-out van het Nederlandse F-35 jachtvliegtuig in Fort Worth, Texas. Dit
was een mijlpaal in de aanschaf van het jachtvliegtuig, waar Nederland
ook als partner in de ontwikkeling bij betrokken is en dat vanaf 2021
gaandeweg de taken van de F-16 zal overnemen. Ook op het terrein van
de helikoptersamenwerking waren er het afgelopen jaar intensieve
contacten met de VS om de voortgang te waarborgen van de modernisering van de Chinook en remanufacture van Apache-helikopters. Dat
geldt eveneens voor de samenwerking in het kader van het MQ-9 Reaper
systeem, dat in het voorjaar van 2018 werd aangeschaft (project MALE
UAV) en waarvan de toestellen met bijbehorende grondstations vanaf de
zomer van 2020 aan Nederland worden geleverd.
Toezegging
Graag maak ik van deze gelegenheid gebruik om u, zoals op 25 april jl. in
het algemeen overleg Materieel aan uw Kamer is toegezegd, te informeren over de werkgroep Caribisch gebied van het European Intervention
Initiative (EI2) (Kamerstuk 27 830, nr. 285). Nederland heeft het Caribisch
gebied aangedragen als regio waarin EI2 een meerwaarde zou kunnen
hebben. Onder Nederlands voorzitterschap verkennen het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk, Spanje, Portugal en Duitsland verschillende terreinen
waarop mogelijk beter en intensiever kan worden samengewerkt. De
mogelijke meerwaarde van het initiatief voor het Caribisch gebied ligt
voor Nederland in het verbeteren en intensiveren van de defensiesamenwerking tussen de bij de werkgroep aangesloten landen.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 279, nr. 29

4