Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

26 485

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Nr. 212

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juli 2015
Hierbij vindt u de stand van zaken over de gesprekken met Nederlandse
sectoren over IMVO-convenanten, zoals toegezegd tijdens het Algemeen
Overleg IMVO op 25 februari 2015.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

kst-26485-212
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 485, nr. 212

1

1. Inleiding
In opdracht van het kabinet is onderzoek gedaan naar IMVO risico’s in
sectoren van de Nederlandse economie. Doel van deze IMVO Sector
Risico Analyse (SRA) was het verkrijgen van inzicht in bedrijfssectoren die
een verhoogd MVO-risicoprofiel hebben, per sector de belangrijkste
risico’s te identificeren en zichtbaar te maken in welke mate de sectoren al
invulling geven aan hun verantwoordelijkheid om deze risico’s weg te
nemen. Er zijn dertien sectoren met verhoogde risico’s geïdentificeerd. Dit
zijn de bouw, chemie, detailhandel, energie, financiële sector, groothandel, hout en papier, land- en tuinbouw, metaal en elektronica, olie en
gas, textiel & kleding en voedingsmiddelen. De SRA is op 19 november
2014 uw Kamer toegestuurd, samen met de kabinetsreactie op het
SER-advies IMVO-convenanten1. Het kabinet acht het SER-advies
richtinggevend voor het proces volgend op de SRA en onderschrijft de
kernelementen voor effectieve convenanten uit het SER-advies.
Zoals het SER-advies stelt is van belang dat het initiatief om te komen tot
afspraken over internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen
bij het bedrijfsleven begint. In relatie tot sectorconvenanten verwijzen wij
u ook naar de Kamerbrief over het rapport «Tussenbalans Groene Groei»2.
Er zijn binnen de sectoren door diverse brancheorganisaties activiteiten in
gang gezet die moeten leiden tot IMVO-convenanten. Het is positief dat de
meerderheid van de sectoren het initiatief heeft genomen om het eigen
IMVO beleid te inventariseren om vervolgstappen te kunnen zetten
waarbij de OESO-richtlijnen en de United Nations Guiding Principles on
Business and Human Rights (UNGP’s) in acht worden genomen. Een
kleine groep sectoren heeft nog geen initiatief genomen en bij een aantal
sectoren verloopt het voorbereidingsproces langzaam.
Het kabinet is positief over de stappen die zijn gezet door de meeste
sectoren, maar het tempo moet worden opgevoerd. Op 30 juni jl. is dit
van de zijde van de overheid ook gesteld in een door VNO-NCW georganiseerd IMVO-convenantenoverleg met diverse brancheorganisaties.
2. Voortgang
In het onderstaande overzicht vindt u een toelichting op de ontwikkelingen per sector. De textiel en bancaire sector zijn de koplopers binnen
het MVO-convenantentraject. Deze twee sectoren zijn als eerste rond de
tafel gaan zitten om een convenant te sluiten:
– Binnen de financiële sector heeft de bancaire sector aangegeven een
MVO-convenant voor te bereiden over de invulling van de verantwoordelijkheid van banken om mensenrechten te respecteren. Op verzoek
van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) heeft de SER
verkend of zij het opstellen van het IMVO-convenant voor de bancaire
sector kan begeleiden. Vervolgens heeft op 22 juni jl. bij de SER een
terugkoppelingsbijeenkomst plaatsgevonden en zijn de eerste
procedurele stappen genomen om de onderhandelingen over een
convenant in gang te zetten.
– De textielsector had de wil om tot een convenant te komen al
uitgesproken in haar eigen Plan van aanpak Verduurzaming Nederlandse textiel- en kledingsector uit 2013. Na enkele verkennende
gesprekken over het convenant in het najaar van 2014 hebben de drie
Nederlandse brancheorganisaties op het gebied van textiel en kleding
– Inretail, Modint en VGT – de SER benaderd met de vraag of deze
1
2

Kamerstuk 26 485, nr. 197
Kamerstuk 33 043, nr. 42,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 485, nr. 212

2

organisatie daarbij een rol kan spelen. De SER heeft na een verkenning
op 18 mei jl. richting alle stakeholders aangegeven de rol van
convenor, mediator en penvoerder te willen spelen, inclusief het
leveren en ondersteunen van een externe voorzitter.
Een aantal sectoren heeft een multi-stakeholderdialoog opgezet en
onderzoekt hoe bestaande duurzaamheidsafspraken een vervolg kunnen
krijgen in de vorm van een convenant, of welke stappen moeten worden
genomen om tot een convenant te komen:
– Onder leiding van de Raad Nederlandse Detailhandel wordt in
samenwerking met individuele winkelbedrijven, stakeholders en
MVO-Nederland een verdere verdiepingsslag gemaakt van IMVOuitdagingen en -kansen in de detailhandel. Deze verdiepingsslag
samen met een nadere uitwerking van zes onderzochte detailhandelssectoren, zoals beschreven in de SRA, moet leiden tot actie binnen de
individuele specifieke productketen(s). Het is vervolgens aan detailhandelsbranches, producenten, importeurs en merkhouders in die ketens
om hun verantwoordelijkheid op te pakken om met stakeholders
afspraken te maken.
– De verzekeringssector onderzoekt hoe de eigen «code duurzaam
beleggen» zich verhoudt tot de OESO-richtlijnen en de UNGP’s en
welke stappen nodig zijn om tot een convenant te komen.
– De houtsector beziet of bestaande afspraken ten aanzien van duurzaam
bosbeheer invulling kunnen geven aan de in de SRA geconstateerde
risico’s voor de houtsector. Daarbij worden onder meer in ogenschouw
genomen: het EU FLEGT actieplan, waaronder de EU Houtverordening
en de vrijwillige partnerschapovereenkomsten met producentenlanden, de European Sustainable Tropical Timber Coalition en de Green
Deal duurzaam hout. Door aan te sluiten bij bestaande afspraken en
initiatieven kan efficiënter worden ingespeeld op IMVO-risico’s en blijft
de administratieve lastendruk voor bedrijven beperkt.
– Binnen de land- en tuinbouw heeft de sierteeltsector in 2013 een
internationaal multi-stakeholder initiatief opgezet met als doelstelling
toe te werken naar een duurzame toeleveringsketen in 2020. Het
Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Floriculture Sustainability
Initiative (FSI) hebben afspraken gemaakt om te bepalen of de ambitie
en het stappenplan naar 2020 zou kunnen dienen als basis voor een
convenant.
– Op 9 juni jl. werd de nationale rondetafel over goud georganiseerd.
Meer dan honderd deelnemers, van juweliers tot de financiële sector
en van ngo’s en vakbonden tot organisaties uit de elektronicasector,
namen deel. De oproep de dialoog over verantwoord goud voort te
zetten om tot een sectorconvenant te komen heeft bijval gekregen. Als
eerste stap zal de betrokkenheid van de verschillende stakeholders in
kaart worden gebracht, zoals de elektronicasector, de juweliers, de
goudsmeden, de financiële sector en de vakbonden. Tijdens deze
bijeenkomst is een aantal thema’s benoemd waarop het convenant
zich kan richten, waaronder de goudmijnbouw in Colombia en het
versterken van urban gold mining. Deze thema’s zullen met de
stakeholders nader worden uitgewerkt. Het streven is om deze
afspraken eind 2015 vast te leggen in een convenant.
– De voedingsmiddelenindustrie en -handel onderzoeken de mogelijkheden om, aanvullend op bestaande duurzaamheidsinitiatieven in de
sector, in samenwerking met het IDH en in dialoog met relevante
stakeholders, overkoepelend convenant op te stellen waarin belangrijke sociale en ecologische thema’s worden uitgewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 485, nr. 212

3

Andere sectoren zijn nog in een verkennende fase:
– De bouwsector heeft zich nu actief verdiept in eigen ketenproblematiek. De sector zal deelnemen aan de door met de SER georganiseerde
kennisondersteuning (zie onder paragraaf 3).
– De chemiesector werkt aan een duurzaamheidsagenda waar ketentransparantie onderdeel van uitmaakt en de sector heeft een multistakeholderdialoog over ketentransparantie opgezet.
– Binnen de energiesector wordt in deze fase eveneens ingezet op de
bewustwording ten aanzien van IMVO-risico’s en ketenverantwoordelijkheid, onder andere door middel van workshops. In november 2014
sloten de Nederlandse energieproducenten die gebruik maken van
steenkool een convenant waarin afspraken vastliggen met betrekking
tot transparantie, groepsaanspreekbaarheid en een klachtenmechanisme. Hierover bent u op 25 juni jl. separaat geïnformeerd.
– Binnen de sector groothandel wordt met medewerking van MVONederland een plan ontwikkeld voor de nationale duurzaamheidsaanpak. Tevens wordt de internationale handel in kaart gebracht om een
beter inzicht te krijgen hoe IMVO-risico’s in de productenketens te
verminderen en welke rol de groothandel daarbij kan spelen. Ook zal
deelgenomen worden aan de ondersteuning via de SER.
– Binnen de metaalsector wordt ingezet op verdere capaciteitsopbouw
ten aanzien van ketenverantwoordelijkheid. In januari jl. vond onder
begeleiding van MVO Nederland hiervoor een werkbijeenkomst plaats
voor de leden van branchevereniging VNMI (Vereniging Nederlandse
Metallurgische Industrie). In juli is een vervolgbijeenkomst gepland,
dan wordt voortgebouwd op de ervaringen die de branche opdeed in
de SER workshop. VNMI vertegenwoordigt 80% van de in Nederlandse
producenten van tien metaalsoorten, uiteenlopend van staal, tin en
aluminium tot edelmetaal. De elektronicasector wordt in de SRA
samen met de metaalsector besproken. FME, de ondernemersorganisatie voor de technologische industrie, heeft aangegeven in de tweede
helft van 2015 verdere IMVO-initiatieven te gaan ontplooien.
Drie sectoren hebben op dit moment nog geen initiatief genomen tot
verdere verkenning:
– Met de pensioenfondsen zijn zowel via de pensioenfederatie als ook
rechtstreeks gesprekken gevoerd met het doel na te gaan welke
stappen inhoudelijk en procesmatig richting een convenant zouden
kunnen worden gezet.
– De land- en tuinbouwsector werkt aan verschillende duurzaamheidsinitiatieven die belangrijke sociale en ecologische thema’s adresseren,
zoals het Floriculture Sustainability Initiative en Responsibly Produced
Peat. De overkoepelende Land en Tuinbouw Organisatie (LTO) neemt
in deze verkennende fase een afwachtende houding aan, omdat
onduidelijkheid is ontstaan vanwege het spanningsveld tussen
duurzaamheid en mededinging en de recente uitspraken van de ACM
daarover. Zoals met uw Kamer gedeeld heeft dit vraagstuk de
aandacht van het kabinet en stuurden wij hierover onlangs een brief
aan Commissaris Vestager.
– Binnen de olie- en gassector heeft de brancheorganisatie voor
tankopslag eerst behoefte aan kennisopbouw. Verder heerst binnen de
olie- en gassector de mening dat IMVO-risico’s voldoende zijn
ondervangen door MVO-beleid op bedrijfsniveau.
Naast de dertien sectoren die zijn geïdentificeerd in de SRA, zijn er ook
andere sectoren die het initiatief hebben genomen om aan te sluiten bij
het convenantentraject:
– De scheepsbouwsector heeft in samenwerking met MVO Nederland
onder meer een initiatief in voorbereiding om de scheepsbouw van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 485, nr. 212

4

–

bouw tot ontmanteling van schepen volledig te verduurzamen en
hiertoe een convenanttraject te volgen.
De toerismesector ontwikkelt een methodologie voor een impactassessment in een drietal landen. Deze impact assessments zullen met
medewerking van de Posten worden uitgevoerd. Vervolgens zal de
sector, in multi-stakeholder verband, onderzoeken hoe de OESOrichtlijnen en de UNGP’s in praktijk kunnen worden gebracht.

Voor het maken van afspraken binnen een convenant geldt dat ze moeten
voldoen aan het SER-advies IMVO-convenanten. Dat stelt dat afspraken
zoveel mogelijk SMART (specifiek, meetbaar, ambitieus, realistisch en
tijdgebonden) en gericht op resultaat moeten zijn. Volgens datzelfde
advies wordt bij de totstandkoming van een convenant ook aangesloten
bij en voortgebouwd op bestaande (inter)nationale sectorinitiatieven.
Hieruit vloeit voort dat in het proces om te komen tot convenanten per
sector onder meer zelfcertificeringsinitiatieven worden geïnventariseerd.
3. Rol van de overheid
De overheid vervult uiteenlopende rollen: in de ene sector worden
bedrijfsleven, maatschappelijk middenveld, vakbonden en stakeholders
met elkaar in gesprek gebracht door partijen aan een rondetafel te
nodigen. In andere sectoren is de aandacht gericht op het ontwikkelen van
kennis over IMVO, bijvoorbeeld door ondersteuning van door de SER
georganiseerde workshops over het identificeren en aanpakken van
sectorbrede IMVO-risico’s. Deze workshops helpen brancheverenigingen
en stakeholders strategieën te ontwikkelen om met MVO-risico’s om te
gaan, kennis te nemen van internationale richtlijnen en het opzetten van
multi-stakeholderdialogen. De sectoren bouw, kleding, voedingsmiddelen,
toerisme, de bancaire sector en de metaalindustrie hebben eind mei aan
dergelijke workshops deelgenomen. Deze workshops zijn onderdeel van
een langer lopende serie bijeenkomsten die aan het Nederlands bedrijfsleven wordt aangeboden en door het expertisecentrum voor de UN
Guiding Principles on Business and Human Rights, Shift, worden
verzorgd. Voor de kennisopbouw binnen de rijksoverheid verzorgt Shift in
september een workshop voor ambtenaren die betrokken zijn bij IMVO.
Naast het faciliteren van stakeholderdialogen en het bijdragen aan
kennisopbouw over IMVO en convenanten gaan wij ook direct met
sectoren in dialoog over ketenverantwoordelijkheid. Zo zal de Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking bijvoorbeeld
met de Koninklijke BAM Groep spreken over MVO in internationaal
perspectief. Een onderwerp dat daarbij aan de orde zal komen is de
problematiek van werkmigranten bij bouwprojecten in het MiddenOosten. Daarnaast wordt met de Internationale Organisatie voor Migratie
(IOM) en met de Nederlandse vertegenwoordiging in de Golfregio
onderzocht wat samen met de bouwsector kan worden bijgedragen aan
verbetering van arbeidsomstandigheden en welke afspraken daarover
gemaakt kunnen worden. Uitgangspunt in deze gesprekken is dat de
sectoren zelf in de eerste plaats verantwoordelijk zijn voor het verbeteren
van de aanpak van risico’s in de keten.
De overheid zet zich in om de notie van IMVO-convenanten over de grens
uit te dragen, mede om een internationaal gelijk speelveld voor bedrijven
na te streven. Zo is begin juni tijdens de door Nederland voorgezeten
Ministeriële bijeenkomst van de OESO aandacht gevraagd voor een brede
implementatie van de OESO-richtlijnen. In aanloop naar en tijdens het
EU-voorzitterschap wordt ingezet op opschaling van een aantal initiatieven zoals rond textiel en palmolie. Dit in de context van de Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 485, nr. 212

5

inzet op versterking van het EU-beleid inzake verduurzaming van
mondiale waardeketens en IMVO-beleid.
4. Betrokkenheid van stakeholders
Het IMVO-convenantentraject is een multi-stakeholderproces, waarbij
breed draagvlak wordt gezocht. Maatschappelijke organisaties,
vakbonden, VNO-NCW, de SER, kennisinstellingen, adviesbureaus, en
ambassades leveren een actieve bijdrage:
– Met het maatschappelijk organisaties vindt regelmatig overleg plaats.
In eerste plaats via een brede stakeholderbijeenkomst waarbij ieder
kwartaal ervaringen uit de sectordialogen worden gedeeld, kennis en
informatie wordt uitgewisseld en participatie in multistakeholderdialogen wordt gestimuleerd. In de tweede plaats zijn
verschillende maatschappelijke organisaties gevraagd om vanuit hun
expertise advies uit te brengen over sectoroverstijgende thema’s te
weten landrechten, vrouwenrechten, kinderarbeid en arbeidsomstandigheden en de rol van de vakbonden.
– Vakbonden FNV en CNV geven advies op het gebied van arbeids- en
vakbondsrechten, die in de SRA aangemerkt zijn als sectoroverstijgende risico’s. Ook wordt er regelmatig overleg gevoerd over de
voortgang en in diverse sectoren zijn ze betrokken bij gesprekken over
de ontwikkeling van een convenant.
– Er wordt overleg gepleegd met VNO-NCW. VNO-NCW vormt als
ondernemingsorganisatie een belangrijke schakel tussen de verschillende sectoren die betrokken zijn bij het convenantenproces. Samen
met MKB-Nederland heeft VNO-NCW een projectgroep opgericht om
uitwisseling tussen de verschillende sectoren over dit proces te
faciliteren, de eerste bijeenkomst van de projectgroep vond plaats op
30 juni jl.
– De SER is een belangrijke partner binnen het convenantentraject. Het
advies dat de IMVO-commissie van de SER in opdracht van het kabinet
heeft opgesteld is de leidraad bij het proces. De SER faciliteert aan de
ene kant de kennisopbouw bij de verschillende sectoren, onder andere
door middel van het organiseren van workshops. Zo vond afgelopen
mei de eerste van een serie workshops voor brancheverenigingen
plaats. In september volgt de tweede ronde. Aan de andere kant neemt
de SER de rol van begeleider van het proces om te komen tot een
convenant op zich, zoals in de bancaire en textielsector.
– Kennisinstellingen als MVO Nederland, Initiatief Duurzame Handel
(IDH), Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO)
en De Groene Zaak dragen bij aan verdere kennisopbouw en nemen
als kennispartner deel aan de dialogen in de verschillende sectoren.
Onder meer het Koninklijk Instituut voor de Tropen, het Afrika Studie
Centrum en het Kadaster nemen deel aan de Land Governance
Multi-Stakeholder Dialogue.
5. Tot slot
Het proces om te komen tot IMVO-convenanten is learning by doing. In de
meeste trajecten met bedrijfssectoren om tot convenanten te komen zijn
positieve ontwikkelingen gaande. Betrokkenen leveren een actieve
bijdrage aan de doelstelling om voor 2017 tien IMVO-convenanten met
het Nederlands bedrijfsleven te hebben afgesloten. Het tempo moet
echter omhoog om genoemde doelstelling te kunnen halen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 485, nr. 212

6