Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2020

Nr. 58

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 12 maart 2020
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over de brief van 21 januari 2020 inzake het
jaarplan 2020 Kustwacht voor het Koninkrijk der Nederlanden in het
Caribisch Gebied (Kamerstuk 35 300 X, nr. 55).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 9 maart 2020.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Aukje de Vries
De griffier van de commissie,
De Lange

kst-35300-X-58
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 X, nr. 58

1

1
In hoeverre is de Kustwacht verantwoordelijk voor de naleving
van de aan migranten toegekende mensenrechten en waar eindigt
voor de Kustwacht deze verantwoordelijkheid? Bestaat er
bijvoorbeeld een zorgplicht voor de Kustwacht om migranten die
hebben aangegeven asiel te verzoeken ook daadwerkelijk in de
gelegenheid te stellen een asielverzoek in te dienen bij de
autoriteiten waaraan migranten worden overgedragen?
Staande gehouden migranten worden door de Kustwacht bij een van de
drie steunpunten op Curaçao, Aruba en Sint Maarten ontscheept. Daar
worden de migranten overgedragen aan de politieorganisatie van het
desbetreffende Land. Het Land is vervolgens verantwoordelijk voor het
vervolgproces.
2
Leveren de taken om mensen uit de Caribische wateren te redden
enerzijds en het bestrijden van illegale migratie anderzijds een
spanningsveld op? Is het, met andere woorden, denkbaar dat de
Kustwacht keuzes moet maken tussen het redden van mensen en
migratiebestrijding? Zo ja, hoe vaak is dat tot nu toe voorgekomen en welke instructies gelden daarvoor?
Nee. Wanneer de Kustwacht uitrukt voor een reddingsoperatie verkeren er
mensen in nood of direct levensgevaar. Ieder noodgeval wordt door de
Kustwacht gelijkwaardig behandeld. Vanuit internationale regelgeving is
de Kustwacht verplicht om in zulke situaties in actie te komen. Bij
reddingsacties is het voor de Kustwacht onmogelijk om voorafgaand aan
de actie vast te stellen welke omstandigheden ertoe hebben geleid dat
mensen in nood verkeren, of met welke intentie mensen op zee zijn
gegaan. Geredde personen – onder wie zich ook migranten kunnen
bevinden – worden bij een van de drie steunpunten op Curaçao, Aruba en
Sint Maarten ontscheept. Daar worden de migranten overgedragen aan
de politieorganisatie van het desbetreffende Land. Het Land is vervolgens
verantwoordelijk voor het vervolgproces.
3
Is de Kustwacht verantwoordelijk voor het geven van informatie
aan opgepikte migranten, met name waar het gaat om de procedures en rechten waarop zij aanspraak kunnen maken nadat zij
zijn overgedragen aan Curaçao?
Nee. Staande gehouden migranten worden door de Kustwacht bij een van
de drie steunpunten op Curaçao, Aruba en Sint Maarten ontscheept. Daar
worden de migranten overgedragen aan de politieorganisatie van het
desbetreffende Land. Het Land is vervolgens verantwoordelijk voor het
vervolgproces.
4
Wat houdt de «Open Eyes» kustwachtoefening precies in?
Tussen het Koninkrijk der Nederlanden en Venezuela bevinden zich
aangrenzende verantwoordelijkheidsgebieden voor het coördineren van
Search & Rescue (SAR). Open Eyes betreft een bilaterale Kustwachtoefening om deze SAR-coördinatie te beoefenen. Op werkniveau is de relatie
met de Venezolaanse kustwacht goed. Men heeft interesse getoond voor
een Open Eyes oefening in 2020. Het is de intentie van de Kustwacht om
deze oefening in 2020 weer te organiseren, maar het is op dit moment
echter nog niet duidelijk of de oefening ook daadwerkelijk gaat plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 X, nr. 58

2

5
Kunt u een overzicht geven van afgelopen en geplande «Open
Eyes» kustwachtoefeningen met de Venezolaanse kustwacht?
Sinds 1997 bestaat er een bilaterale samenwerkingsovereenkomst met
Venezuela op het gebied van Search & Rescue (SAR). In dat kader wordt
jaarlijks een SAR-oefening gepland. De oefening heeft na 2010 plaatsgevonden in 2012, 2013, 2015 en 2017. In 2011, 2014, 2016, 2018 en 2019
stond de oefening wel op de planning, maar is deze vanuit Venezolaanse
zijde afgezegd. Voor 2020 staat de oefening wederom op de planning. Het
is op dit moment echter nog niet duidelijk of de oefening ook daadwerkelijk gaat plaatsvinden.
6
Kunt u een overzicht geven van de doelen van de oefeningen en
middelen die bij afgelopen en geplande «Open Eyes» kustwachtoefeningen met de Venezolaanse kustwacht ingezet worden?
Voor het doel van de oefening zie het antwoord op vraag 4. Als de
oefening in 2020 doorgaat is voorzien dat van beide Kustwachtorganisaties het Rescue Coordination Centre en een cutter aan de oefening
deelnemen.
7
Kunt u aangeven op welke wijze mensenrechten bij afgelopen en
geplande «Open Eyes» kustwachtoefeningen met de Venezolaanse kustwacht geborgd worden?
Het betreft hier een oefening en geen operatie. De oefening richt zich
uitsluitend op de Search & Rescue (SAR) taak van de Kustwacht. Voor wat
betreft de verantwoordelijkheid en taken van de Kustwacht bij operaties
zie het antwoord op vragen 1, 2 en 3.
8
Wat is de werkwijze van de Kustwacht als mensen aangetroffen
worden in a. territoriale wateren, b. economische zone en c. SAR
zone?
Voor de Search & Rescue (SAR) taken is de Kustwacht 24/7 beschikbaar.
Wanneer de Kustwacht uitrukt voor een reddingsoperatie verkeren er
mensen in nood of direct levensgevaar. Ieder noodgeval wordt door de
Kustwacht gelijkwaardig behandeld. Daarbij wordt geen onderscheid
gemaakt in het type wateren waar het Koninkrijk een verantwoordelijkheid
heeft. Vanuit internationale regelgeving is de Kustwacht verplicht om in
zulke situaties in actie te komen. De Kustwacht coördineert vervolgens de
reddingscapaciteit bij iedere melding, en met de varende en vliegende
eenheden borgt de Kustwacht dat zo goed mogelijk gereageerd kan
worden op maritieme noodsituaties.
9
Hoeveel mensen zijn in 2018 en 2019 door de Kustwacht onderschept? Kunt u een overzicht geven van aantallen per maand?
Kunt u hierbij onderscheid maken per eiland?
Deze getallen staan opgenomen in de respectievelijke jaarverslagen van
de Kustwacht. Het Jaarverslag 2019 moet nog worden goedgekeurd door
de Rijksministerraad, waarna het aan de Kamer zal worden aangeboden.
In 2018 zijn er in totaal 238 illegalen onderschept: 44 door steunpunt
Aruba, 186 door steunpunt Curaçao en 4 door het stationsschip Caribisch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 X, nr. 58

3

gebied (opererend onder commando van de Kustwacht). In 2019 zijn er in
totaal 377 illegalen onderschept: 102 door steunpunt Aruba, 245 door
steunpunt Curaçao, 18 door steunpunt Sint Maarten en 3 bij Bonaire.
Onder illegalen worden personen verstaan die zich op illegale wijze
toegang verschaffen tot de eilanden. Onder hen kunnen zich ook mensen
bevinden die zich in het Koninkrijk willen vestigen.
10
Hoeveel meldingen van integriteitsschendingen waren er?
In 2019 zijn 67 meldingen van (vermoedelijke) integriteitsschendingen
gedaan. Hiervan zijn er 46 afgehandeld. In acht gevallen is geconstateerd
dat er geen integriteitsnorm is overschreden. Er zijn 21 meldingen nog
niet afgehandeld, hiervan worden 3 meldingen als klacht behandeld.
11
Hoeveel meldingen van integriteitsschendingen zijn gedaan bij de
externe vertrouwenspersoon?
In 2019 zijn er geen meldingen gedaan bij externe vertrouwenspersonen.
12
Hoe vaak is er sprake geweest van het plaatsen van operationele
foto’s via smartphones op sociale media?
Exacte gegevens worden hier niet van bijgehouden.
13
Is er sprake van een verbod van het plaatsen van operationele
foto’s op sociale media?
Nee. De Kustwacht werkt in 2020 aan een richtlijn voor de kustwachtmedewerkers omtrent het gebruik van smartphones tijdens operationele
acties.
14
Wat staat er in de weg van de ontschotting van de databases? Is
dat wetgeving? Zijn dat privacyoverwegingen?
Het betreft hier politie-informatie die wettelijk is gecompartimenteerd
aangezien iedere opsporingsdienst een eigen grondslag kent om
informatie in te winnen (doelbinding van de ingewonnen informatie).
15
Hoe verhouden Search and Rescue-activiteiten zich tot bestrijden
van mensenhandel en mensensmokkel en illegale migratie op de
eilanden? Heeft het een prioriteit boven het andere?
Zie het antwoord op vragen 1, 2 en 3.
16
Hoe ziet het minimum weerstandsniveau aan de grenzen eruit
voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius?
In het Justitieel Vierpartijenoverleg (JVO) is in januari 2019 een baseline
zee- en luchtgrenzen voor de versterking van de grensveiligheid in het
Caribisch deel van het Koninkrijk vastgesteld. Ook is er een team
aangesteld dat op basis van de aanbevelingen in 2020 een implementatieplan zal opleveren. Op dat moment wordt duidelijk hoe het minimum
weerstandsniveau er in de praktijk uit komt te zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 X, nr. 58

4

17
Als Nederland 69% van de totale kosten van de Kustwacht
betaalt, waarom vult de Kustwacht dan de ketenpartners op
Bonaire aan? Is het dan niet redelijker dat Bonaire, Saba en Sint
Eustatius meer aandacht krijgen van de Kustwacht dan nu het
geval is? Zo nee, waarom niet?
De Kustwacht is een Koninkrijksorganisatie. De prioriteiten en bezetting
van de Kustwacht worden gezamenlijk door de Landen besproken en
vastgesteld in het presidium van de Kustwachtcommissie, belast met de
afstemming op hoofdlijnen van het beleid, het beheer en de middelen van
de Kustwacht. Het staat eenieder vrij om daar voorstellen tot wijziging te
doen. Dit is tot heden niet het geval geweest. De aanvulling voor Bonaire
vanuit Steunpunt Curaçao betreft een gezamenlijk overeengekomen
werkwijze. Zoals in het Jaarplan wordt beschreven zal de Kustwacht in het
kader van de studie Formatie 2025 zoeken naar een structurele oplossing.
Ook zal een botensteiger worden aangelegd die de Kustwacht in staat
moet stellen vaker met een metal shark rond Bonaire te opereren.
18
Wat is de inhoud van het Memorandum of Understanding
waaraan gerefereerd wordt op pagina 15?
Dit betreft het Memorandum of Understanding (MoU) getekend op
9 september 1997 tussen de ministers van Defensie van het Koninkrijk der
Nederlanden en de republiek Venezuela omtrent gezamenlijke Search &
Rescue (SAR) procedures, met als doel het bevorderen van de samenwerking en coördinatie op het gebied van maritieme en aeronautische
SAR.
19
Hoe komt het dat de formatiebrief 2005 nog steeds niet is
aangepast aan de huidige tijd, 15 jaar na dato? Welke problemen
zijn hiervan de oorzaak?
Het uitblijven van een beslissing hieromtrent is jarenlang opgehouden
door een patstelling met de vakbonden op Curaçao. Hierdoor kon de
overheid op Curaçao de formatiebrief niet laten aanpassen. Inmiddels
hebben de vakbonden op Curaçao ingestemd met de aanpassingen van
de formatiebrief 2005 die begin 2013 zijn voorgesteld. Het is de
verwachting dat vervolgens de overheid van Curaçao kan instemmen met
de aanpassingen van de formatiebrief 2005. Hiermee wordt de weg
vrijgemaakt om de formatie van de Kustwacht te actualiseren.
20
Waarom onderzoekt de Kustwacht de mogelijkheid tot het
«tijdelijk gebruik van reservisten»? Waarom kunnen reservisten
niet permanent een onderdeel zijn van de Kustwacht?
De Kustwacht beschikt permanent over de mogelijkheid om reservisten in
te zetten. De Kustwacht streeft naar een volledige bezetting van de
formatie, maar in tijden van krapte kunnen reservisten tijdelijk uitkomst
bieden tot het moment dat er een vaste kracht is gevonden. In 2020 zijn er
vijf functies geïdentificeerd waarbij gekeken wordt naar de tijdelijke inzet
van reservisten.
21
Waarom kunnen er geen harde afspraken gemaakt worden voor
de kleine groep aspiranten die de Opleiding Caribische Politie en
Kustwacht (OCPK) moeten volgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 X, nr. 58

5

Het is niet duidelijk wat hier precies met harde afspraken wordt bedoeld.
Als het gaat om het structureel inbedden van de Kustwacht in de basis
politieopleiding voor het Korps Politie Caribisch Nederland (KPCN) dan
spelen meerdere factoren een rol. Zo heeft de Kustwacht geen officiële
trekkingsrechten op deze opleiding en heeft de politieacademie geen
structurele capaciteit die de Kustwacht zou kunnen inkopen. Daarnaast
vereist de opleiding een stage op politiebureaus die zijn aangesloten bij
de academie, terwijl deze politiebureaus op Bonaire en Sint Maarten niet
voldoende capaciteit hebben om de stagiaires van de Kustwacht te
begeleiden.
22
Waarom is er pas sprake van een «Formatie 2025»? Dat is dan
20 jaar na de formatiebrief 2005?
Zie het antwoord op vraag 19. De overheid van Curaçao zal naar
verwachting in 2020 instemmen met de aanpassingen van de formatiebrief 2005. Als er in 2020/2021 kan worden aangevangen met het
verwerven en bijscholen van Kustwachters, kan de Kustwacht eind 2024
op sterkte zijn om vanaf 2025 structureel invulling te geven aan 24/7
maritiem Intelligence Gestuurd Politieoptreden.
23
Is de Kustwacht niet aangesloten bij de ICT-ontwikkelingen
vanuit het Justitie Vierpartijen Overleg (JVO)? Waarom wordt er
gesproken over het «volgen en zoveel als mogelijk aansluiten met
de beschikbare middelen»?
Recentelijk is in het Justitie Vierpartijen Overleg (JVO) besloten de
Kustwacht als vast onderwerp te bespreken in het JVO. Sindsdien wordt
de Kustwacht voor ieder overleg uitgenodigd en geïnformeerd over de te
bespreken onderwerpen. Dit maakt het mogelijk voor de Kustwacht om in
de toekomst beter aan te sluiten op innovaties binnen de gehele rechtshandhavingsketen, inclusief ICT-ontwikkelingen.
24
Als de vervanging van de cutters «afhankelijk is van de financiële
bijdrage van de bij de kustwacht betrokken landen», zijn er
problemen te verwachten ten aanzien van de financiële bijdrage
van de betrokken landen? Welke landen zijn dat dan? Om hoeveel
geld gaat het per land?
Ten tijde van het opstellen van het Jaarplan 2020 hadden nog niet alle
Landen hun financiële bijdrage aan het Lange Termijn Plan (LTP)
2019–2028 toegezegd. Zoals echter in de aanbiedingsbrief bij het Jaarplan
2020 (Kamerstuk 35 300 X, nr. 55) is vermeld hebben Aruba en Sint
Maarten toegezegd vanaf resp. 2022 en 2021 financiële middelen te
begroten voor hun bijdrage aan het LTP. Curaçao heeft, anders dan in het
Jaarplan wordt benoemd, recent het aanbod voor een «ingroeimodel»
eveneens geaccepteerd. Daarmee zijn financieringsafspraken gemaakt
voor alle investeringen zoals opgenomen in het LTP, inclusief de
vervanging van de cutters. De financieringsafspraken met de Landen
zullen worden uitgewerkt in bilaterale Bestuursakkoorden, waarna het LTP
kan worden vastgesteld in de Rijksministerraad en aan uw Kamer kan
worden aangeboden.
25
Wordt er gepatrouilleerd in internationale wateren? Welk rechtsregime geldt voor dergelijke SAR-activiteiten, waarbij samengewerkt wordt met Venezuela, Frankrijk, de Dominicaanse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 X, nr. 58

6

Republiek, Haïti, Jamaica en de Amerikaanse Kustwacht? Kan
het, met andere woorden, gebeuren dat migranten die aangeven
asiel te willen vragen worden overgedragen aan de Venezolaanse
autoriteiten?
Op grond van het VN-verdrag inzake maritieme Search and Rescue (SAR)
uit 1979 zijn de genoemde landen ieder verantwoordelijk voor coördinatie
van Search & Rescue (SAR) in bepaalde delen van de Caribische Zee. Een
reddingsactie kan voorts worden uitgevoerd met eigen middelen of met
middelen van derden die op dat moment voorhanden zijn. De Kustwacht
zal zelf geen personen overdragen aan Venezolaanse autoriteiten.
Daarnaast verplichten zowel het VN-verdrag inzake het recht van de zee
(UNCLOS 1982) als het VN-verdrag inzake Safety of Life at Sea (SOLAS,
1974) alle schepen om andere schepen en/of mensen in nood op zee te
assisteren. Zo komt het regelmatig voor dat een koopvaardijschip midden
op de Caribische Zee (in het SAR-verantwoordelijkheidsgebied van het
Koninkrijk der Nederlanden) door het Joint Rescue & Coordination Center
van de Kustwacht wordt verzocht om hulp te verlenen aan een schip in
nood. In een dergelijk geval voert de Kustwacht dus zelf geen reddingsactie uit, maar draagt de Kustwacht enkel een coördinatieverantwoordelijkheid. Het ontschepen van personen in de eerstvolgende veilige haven
is vervolgens de verantwoordelijkheid van het koopvaardij schip in
kwestie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 X, nr. 58

7