Kaderinstructie WTO

Versterking multilaterale
handelssysteem
Monitoringsfunctie WTO
Geschillenbeslechting –
institutioneel

Doel kaderinstructie
Deze kaderinstructie zet de uitgangspunten van het beleid
van het Koninkrijk der Nederlanden inzake de
Wereldhandelsorganisatie (WTO) uiteen voor de periode tot
en met de 12e Ministeriële Conferentie van de WTO in
Genève, Zwitserland (30 november-3 december 2021). De

Gelijk speelveld

kaderinstructie geeft uitvoering aan het deel van de BHOS-

Industriële subsidies

nota ‘verdienen met de SDG’s’, gericht op ‘een robuust

Speciale en gedifferentieerde
behandeling

is opgedeeld in vijf delen: versterking van het multilaterale

Gedwongen technologieoverdrachten

mondiaal op regels gebaseerd handelssysteem’. De instructie
handelssysteem, gelijk speelveld, duurzaamheid en
ontwikkeling, plurilaterale onderhandelingen, en overige
zaken.

Duurzaamheid en ontwikkeling
Visserijsubsidies
Duurzaamheid en circulaire
economie
Handel en arbeid
Hulp en handel

Vooruitzichten 12e Ministeriële Conferentie
Hoewel het aantreden van een nieuwe Directeur-Generaal,
Dr. Ngozi Okonjo-Iweala, de WTO van enig nieuw elan heeft
voorzien, leent het krachtenveld binnen de organisatie zich
nog altijd niet voor grote doorbraken. Het is daarom van
belang voor Nederland en de EU de verwachtingen voor
MC12 goed te managen en vooral sterk prioriteiten te stellen.

Plurilaterale onderhandelingen
Binnenlandse regulering
diensten
E-commerce
Investeringsfacilitatie

Kansrijke dossiers voor de Ministeriële Conferentie in Genève
zijn een multilateraal akkoord op visserijsubsidies, afspraken
over handel en gezondheid, transparantie in
landbouwsubsidies en – en marge van de Conferentie – een
plurilateraal akkoord op domestic regulation. Verder is het
streven dat de WTO-leden stappen zetten op onderwerpen
die raken aan de kern van de actuele handelsspanningen,

Overige

zoals de rol van staatsgeleide bedrijven en industriële

Handel en gezondheid

subsidies. De Conferentie biedt ook mogelijkheden voor het

Landbouw

versterken van de synergie tussen handel, duurzaamheid en
het milieu, in lijn met de inzet van de Commissie zoals
aangekondigd in de Mededeling Trade Policy Review.
Nederland pleit verder voor verankering van gender binnen
de WTO. Herstel en hervorming van het
geschillenbeslechtingssysteem zal daarnaast een punt van
discussie zijn tijdens MC12, nu het Beroepslichaam geen

1

quorum meer heeft. Het is echter zeer de vraag of hier op korte termijn een oplossing voor kan
worden gevonden.
De Conferentie vindt plaats in de context van de coronapandemie. Dit heeft sterke gevolgen gehad
voor het werk in de WTO: zo zou de Conferentie oorspronkelijk in juni 2020 in Kazachstan
plaatsvinden, maar wordt deze uiteindelijk anderhalf jaar later in Genève gehouden. Het
onderhandelingswerk is in de tussentijd grotendeels virtueel gegaan. Ook in de aanloop naar MC12
blijft dit waarschijnlijk een issue, ondanks de hervatting van gedeeltelijk fysieke onderhandelingen.
Nederlands belang bij de WTO
Nederland heeft als middelgrote economie met een open karakter een groot belang bij op regels
gebaseerde handel in goederen en diensten. Nederlandse bedrijven zijn actief in alle hoeken van
de wereld. De mate van succes van deze bedrijven wordt in grote mate bepaald door een stabiel
en voorspelbaar ondernemersklimaat. Het op regels gebaseerde handelssysteem is daarom voor
Nederland van groot belang. Elk bedrijf dat internationaal opereert profiteert elke dag van de
duidelijke kaders die het multilaterale handelssysteem biedt.
De WTO is van grote betekenis voor de realisatie van het integrale Nederlandse beleid voor handel
en ontwikkelingssamenwerking. Nederland ziet handel als een motor voor duurzame mondiale
economische ontwikkeling, en als essentieel onderdeel van de structurele aanpak van globale
armoedebestrijding. Dat betekent ook dat handelsbeleid en handelsmaatregelen goed moeten
worden afgestemd met sociaal flankerend beleid en milieubescherming door nationale overheden.
Bovendien dient de socio-economische impact van nieuwe handelsinitiatieven meegenomen te
worden in de Nederlandse beleidsafweging.
In de eerste plaats heeft Nederland groot belang bij goed functioneren van de monitoringsfunctie
van de WTO: het scheppen van transparantie over nationaal handelsbeleid, het faciliteren van
dialoog en samenwerking tussen leden, en het ondersteunen van ontwikkelingslanden. Het
regelgevend kader van de WTO leidt tot voorspelbaarheid van internationale handel en tot
inperking van protectionisme. Het is verder van groot belang dat het
geschillenbeslechtingssysteem van de WTO weer wordt hersteld – en waar nodig hervormd –, om
de continuïteit en handhaving van internationale regels te waarborgen.
In toenemende mate raakt het regelgevend kader echter verouderd. Zo is er nog weinig aandacht
binnen de WTO voor duurzaamheid, en zet Nederland in op een sterke milieu- en klimaatagenda in
WTO. Daarnaast schieten de regels voor industriële subsidies en staatsgeleide bedrijven tekort,
waardoor in toenemende mate een ongelijk speelveld ontstaat, met name door Chinese
handelspraktijken. Ook acht Nederland de zelfbenoemde status van ontwikkelingsland door China,
en diverse andere rijkere ontwikkelingslanden, niet in lijn met het mondiaal economisch gewicht
van China. Ook in de Tweede Kamer is hier geregeld aandacht voor, getuige de motie van
Weverling (35 570-XVII, nr. 18), die oproept met gelijkgezinde landen een concreet tijdspad te
bewerkstelligen voor het afbouwen van de voordelen van deze status voor China. Daarnaast neemt

2

de handel in diensten toe en heeft COVID-19 laten zien hoe afhankelijk we zijn geworden van
digitale diensten. Er bestaan echter nog geen specifieke internationale regels voor de digitale
economie, waardoor deze economie deels in een multilateraal vacuüm plaats vindt. Ook werkt het
gebrek aan regels voor de subsidiëring van visserij grootschalige achteruitgang in visbestanden en
vissoorten in de hand. Nederland zet daarom in op een akkoord op visserijsubsidies voor MC12.
De WTO als onderhandelingsforum heeft al sinds haar oprichting in 1995 te kampen gehad met
een onvermogen om nieuwe akkoorden te sluiten. Dit is mede te wijten aan de besluitvorming op
basis van consensus – een enkel land kan een akkoord daarmee blokkeren. In het licht van deze
situatie heeft een grote groep van WTO-leden sinds de 11e Ministeriële Conferentie van december2017 in toenemende mate ingezet op plurilaterale akkoorden: de zogeheten Joint Statement
Initiatives (JSI’s), waarbij een subgroep van WTO-leden onderling tracht tot een akkoord te
komen, bijvoorbeeld op het gebied van e-commerce, investeringsfacilitatie en binnenlandse
regelgeving. Er is een discussie binnen de WTO of zulke plurilaterale akkoorden binnen het WTOkader passen, en hoe zij ingepast kunnen worden in het bestaande WTO-acquis. Nederland ziet de
JSI’s als essentieel om weer dynamiek en besluitvorming in de WTO te injecteren, maar ook
globale uitdagingen te adresseren, en ziet geen tegenstrijdigheid met het WTO-kader.
Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zijn autonome landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Het
gehele Koninkrijk is lid van de WTO; dit betekent dat rechten en plichten van de WTO ook van
toepassing zijn op de autonome landen Aruba, Curaçao en Sint-Maarten. Verder worden zij door
de UN Office of the High Representative for the Least Developed Countries, Landlocked Developing
Countries and Small Island Developing States aangemerkt als ‘Small Island Developing States’
(SIDS). De autonome (ei)landen zijn als SIDS in het bijzonder gevoelig voor de conjunctuur van
de wereldeconomie. De overheden zijn dan ook voorstanders van een sterk multilateraal
handelssysteem met de WTO als fundament.
Competentieverdeling EU
Handelspolitiek valt onder de exclusieve bevoegdheid van de EU. Dit betekent dat Raad en
Commissie en in mindere mate het Europees Parlement het EU handelsbeleid bepalen. In
multilaterale, plurilaterale en bilaterale onderhandelingen over handelsregels treedt de Europese
Commissie op als externe vertegenwoordiger van de Unie. De inzet van de Europese Commissie op
het gebied van handel is recentelijk herzien door middel van de Mededeling over de Trade Policy
Review 1. Nederland is als lid van de Raad mede-bepaler van het EU handelsbeleid. De Nederlandse
invloed wordt uitgeoefend via de Raad Buitenlandse Zaken Handel en andere Raadsformaties zoals
het Trade Policy Committee. Het is van belang daarbij te beseffen dat naast Nederland 26 andere
lidstaten ook een stem hebben.
De Permanente Vertegenwoordiging van Nederland in Genève behartigt daarnaast de directe
belangen van Nederland als eigenstandig lid van de WTO, en draagt zorg voor

1

Zie https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2021/february/tradoc_159438.pdf

3

informatievoorziening richting Den Haag. Zo onderhoudt de PV onder meer contacten met de EU
Delegatie, andere EU-lidstaten en derde landen, en draagt Nederlandse standpunten uit in EUcoördinaties. Ook in de contacten met andere delegaties en door middel van het organiseren van
inhoudelijke evenementen draagt de PV bij aan het verder brengen van de Nederlandse
prioriteiten (o.a. handel en milieu, e-commerce, gender). Nederland heeft daarnaast spreekrecht
in het Budgetcomité en de PV intervenieert namens Aruba als zelfstandig lid van de Overeenkomst
inzake Overheidsopdrachten.

Herziening kaderinstructie
De kaderinstructie wordt vastgesteld door de Interdepartementale Raad voor de Handelspolitiek
(IRHP) en wordt indien nodig herzien op basis van actualiteit en opportuniteit in een gezamenlijk
overleg tussen de betrokken departementen, PV Genève en PV EU. Wijzigingen in de
kaderinstructie worden geaccordeerd via de IRHP. Leden van de IRHP kunnen tussentijds
wijzigingen in de kaderinstructie voorstellen. De kaderinstructie WTO is niet bedoeld ter
vervanging van de instructies voor het handelspolitiek comité (Trade Policy Committee, TPC) of het
handelspolitiek comité diensten en investeringen (Trade Policy Committee Services and
Investment, TPC SI), maar biedt een breder kader waarbinnen de hierboven genoemde instructies
v.w.b. WTO-zaken worden uitgewerkt.

4

Versterking multilaterale handelssysteem
Multilaterale
onderhandelingen

Monitoringsfunctie WTO
Doel: Vergroten meerwaarde reguliere comités WTO voor beter geïnformeerde
discussies, afvangen trade irritants, en sterkere link tussen problemen in de
reële economie en WTO-onderhandelingen.
Focus:
•
Voorstel over Specific Trade Concerns (status: ingebracht in General
Council juli 2019).
•
Bevorderen meer en betere notificaties in reguliere WTO-comités.
•
Benutten WTO-data en rapportages over wereldhandel, inclusief positie
van Nederland in profilering van Nederland als belangrijk handelsland en
promoten van duurzame handel (incl. Aid-for-Trade).
Stappen:
•
Multilaterale onderhandelingen via General Council/Council on Trade in
Goods.
•
Resultaat MC12.
NL positie:
Voorstander versterking monitoringsfunctie WTO om naleving WTO-regels te
bevorderen.

Multilaterale
onderhandelingen

Geschillenbeslechting – institutioneel
Doel: Herstel en hervorming bindende geschillenbeslechting in WTO-verband.
Focus:
•
Herstel en waar nodig hervorming van het geschillenbeslechtingssysteem.
•
Effectief gebruik Multi-Party Interim Agreement (MPIA) tot Appellate Body
weer functioneert.
Stappen:
•
Tegemoetkomen aan zorgen VS over systeem en dialoog hierover aangaan,
met oog op hervorming AB en benoemen van arbiters. Behoud van
bindende geschillenbeslechting, bij voorkeur met beroepsmogelijkheid, is
voorwaarde.
•
Actieve inzet CIE op WTO-brede afspraken MC12 voor werkprogramma na
MC12 gericht op herstel en hervorming geschillenbeslechtingssysteem.
•
Promotie gebruik van MPIA en uitbreiding ledental.
•
Benadrukken belang serieus engagement door CIE in werkproces gericht op
eventuele oplossingsrichtingen.
•
In bilaterale contacten verbinding houden met gelijkgezinde WTO-leden,
met name Zuid-Amerikaanse landen en Afrika-groep.
NL positie:
Een functionerend systeem van geschillenbeslechting in de WTO is van belang
voor de onbetwistbaarheid en effectiviteit multilaterale handelssysteem. In
onderhandelingen over hervorming van geschillenbeslechting is de juridische
bindendheid van uitspraken een rode lijn en is het handhaven van een
beroepsmogelijkheid wenselijk. Nederland ondersteunt het Advisory Centre for
WTO law (ACWL) zodat veilig gesteld wordt dat ontwikkelingslanden WTOzaken kunnen voeren dan wel zich effectief kunnen verweren in een zaak (zie
kopje hulp/handel).

5

Gelijk speelveld
Plurilaterale
onderhandelingen

Industriële subsidies
Doel: Het voorkomen van oneigenlijke concurrentievoordelen voor
gesubsidieerde derde bedrijven ten opzichte van Nederlandse bedrijven in
internationale handel.
Focus: Verdere disciplinering van industriële subsidies en staatsgeleide
bedrijven ten opzichte van huidige kader Agreement on Subsidies and
Countervailing Measures (ASCM), zodat m.n. Chinese steunmaatregelen ook
onder WTO-disciplines worden gevat. Onderdelen van de EU-kaders voor
staatssteun verankeren in WTO-regels, zoals voor wat betreft bepaalde
definities en transparantie.
Stappen:
1. (Tweede) politieke trilaterale verklaring en visie met VS en Japan
2. Ontwikkelen trilaterale visie met VS en Japan op industriële subsidies voor
MC12.
3. Actief en breed betrekken van andere WTO-leden voor verdere input, ook
buiten groep van gelijkgezinde landen.
4. Gezamenlijk voorstel met brede groep landen op industriële subsidies.
5. Plurilateraal akkoord met zo breed mogelijke steun binnen de WTO.
NL positie:
Het creëren van een mondiaal gelijk speelveld door het reguleren van subsidies
is een van de belangrijkste bestaansredenen van de WTO. De grootschalige
industriële subsidiëring door China en enkele andere opkomende economieën
ondergraaft deze bestaansredenen, en ondermijnt het vertrouwen in het
internationale handelssysteem. Het inperken van deze subsidies zou daarom
een prioriteit moeten zijn in de WTO. Omdat een multilateraal akkoord niet
haalbaar lijkt, is het best haalbare resultaat op termijn een plurilateraal
akkoord met een zo breed mogelijke coalitie van WTO-landen, om op die
manier druk te zetten op de subsidiërende WTO-leden.

6

Multilaterale
onderhandelingen

Speciale en gedifferentieerde behandeling
Doel: Revitalisering onderhandelingspoot WTO en bereiken van een eerlijkere
verdeling van rechten en plichten van leden. Op dit moment is er weinig animo
voor multilaterale onderhandelingen, mede ingegeven door de grote
hoeveelheid landen die zich beroept op de status van ontwikkelingsland en het
recht op bijbehorende flexibiliteiten (zogeheten Special and Differential
Treatment, SDT). Een meer gedifferentieerde aanpak ten aanzien van SDT voor
landen in verschillende fasen van ontwikkeling geeft een impuls aan de
concessiebereidheid van ontwikkelde landen om multilaterale handelsafspraken
te maken. Ook is het voor het draagvlak van de WTO van groot belang dat
relatief rijke zelfbenoemde ontwikkelingslanden geen aanspraak doen op SDT.
Focus:
•
Proactieve outreach naar minst ontwikkelde landen en brede groep
ontwikkelingslanden door EU.
•
De uitwerking van een herziene EU-aanpak over hoe SDT moet
plaatsvinden in substantiële onderhandelingen, bijvoorbeeld over
visserijsubsidies, e-commerce en investeringsfacilitatie.
Stappen:
•
Discussie uit de General Council halen en voeren in de onderhandelingen
over nieuwe afspraken.
•
Outreach naar de minst ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden.
NL positie:
•
Inzet NL/EU: hoge inkomenslanden, OESO-leden en grote exporterende
landen zouden in ieder geval geen aanspraak moeten maken op SDT.
•
Handel is een belangrijk instrument voor ontwikkeling. Afspraken over
internationale handel, waaronder liberalisering, kunnen vergaande effecten
hebben op de samenleving. Dit is in het bijzonder te verwachten zonder
flankerend beleid; sommige landen hebben slechts beperkte (fiscale)
ruimte voor zulk flankerend beleid. Ontwikkelingslanden moeten kunnen
beschikken over flexibiliteiten als het niet realistisch is te verwachten dat
zij direct aan nieuwe regels kunnen voldoen of als dat met het oog op
ontwikkeling niet wenselijk is. Dit geldt met name voor de minst
ontwikkelde landen en in sommige situaties ook voor opkomende landen.
Voorwaarde voor meer ontwikkelde landen is dat men kan aantonen
waarom speciale en gedifferentieerde behandeling gerechtvaardigd is.

7

Geen
onderhandelingen

Gedwongen technologieoverdrachten
Doel: Effectieve bescherming en handhaving intellectueel eigendomsrechten NL
bedrijven in staatsgeleide economieën zoals China
Focus:
•
Praktijk van gedwongen technologieoverdrachten in China opbrengen in
informele EU-China werkgroep, Trade Policy Reviews.
•
Formele consultaties EU – China (WTO-zaak DS549).
Stappen:
1. Er bestaan reeds WTO-disciplines ten aanzien van handelsgerelateerde
aspecten van intellectueel eigendom (TRIPs). Het is de vraag in hoeverre
de Chinese praktijk van gedwongen technologieoverdrachten strijdig wordt
bevonden met deze regels. DS549 (zie onder) kan hier meer licht op
schijnen en helpen inschatten wat aanvullend nodig is voor een gelijk
speelveld voor EU/NL en Chinese bedrijven. Tot de opties behoren
aanvullende disciplines ten aanzien van transparantie over naleving van
TRIPs-verplichtingen, aanvulling/herziening TRIPs-akkoord, intensivering
politieke druk op China, etc.
NL positie:
•
NL deelt de bezwaren die de VS en de EU hebben geuit in respectievelijk
WTO-zaken DS542 en DS549 in relatie tot gedwongen
technologieoverdracht en intellectuele eigendomsrechten.
•
Naleving van TRIPs-verplichtingen is van groot belang voor de gelijke
behandeling van EU/NL bedrijven in China ten aanzien van markttoegang
en bescherming en handhaving van IE-rechten.
•
NL staat terughoudend tegenover unilaterale acties van de VS. NL is van
mening dat een oplossing moet worden gezocht binnen het WTO-kader.
•
Recent is de Chinese wetgeving met betrekking tot technologieoverdracht
(TIER) versoepeld. Dat is een goede eerste stap, maar het valt nog te
bezien in hoeverre dit voor EU/NL bedrijven ook daadwerkelijk tot
verbeteringen leidt.

8

Duurzaamheid en ontwikkeling
Multilaterale
onderhandelingen

Visserijsubsidies
Doel: Verbieden bepaalde vormen van visserijsubsidies die 1) bijdragen aan
overcapaciteit en 2) overbevissing en 3) het uitbannen van subsidies die
bijdrage aan illegale, ongerapporteerde en ongereguleerde visserij en afzien
van (her)invoering van dit soort subsidies, erkennende dat gepaste en
effectieve speciale en gedifferentieerde behandeling voor ontwikkelingslanden,
waaronder de minst ontwikkelde landen integraal onderdeel moet zijn van de
onderhandelingen over visserijsubsidies in WTO-verband.
Focus: Opdracht in SDG 14.6 en MC11 om eind 2019 tot overeenstemming te
komen (“by 2020”). Aangezien dit tijdspad niet haalbaar is gebleken, inzet op
overeenkomst voor of tijdens MC12.
Stappen:
1. Tot een zo definitief mogelijke tekst komen voor tussentijdse ministeriële
bijeenkomst 15 juli 2021.
2. Uitwisseling posities en verdere toenadering tussen WTO-leden.
3. Resultaat voor of tijdens MC12.
NL positie:
Voorstander van een ambitieuze uitkomst bij MC12.
•
Alle visserij moet duurzaam zijn. Visserijsubsidies op illegale,
ongereguleerde en ondergerapporteerde (IUU) visserij moeten zo spoedig
mogelijk worden afgeschaft
•
Op maat gemaakte uitzondering/bepaling op disciplines voor zeer
kleinschalige/lokale vissers in ontwikkelingslanden. LDC’s die niet aan
grootschalige industriële visserij doen krijgen een overgangsperiode.
•
Subsidies die bijdragen aan overcapaciteit en overbevissing en visserij met
negatief effect op overbeviste bestanden moeten verboden worden.
•
Rekening houden met NL belangen duurzame visserij, voor wat betreft
investeringen ten aanzien van onderzoek bestandsbeheer, duurzaamheid,
verbetering vismethoden, (duurzame) visserijakkoorden met derde landen
en gelijk speelveld met andere (grote en kleine) visserijlanden.
•
Goed visserijbeheer inclusief onderzoek naar visbestanden dienen
voorwaarden te vormen alvorens subsidies kunnen worden gegeven voor
uitbreiding (grootschalige) visserijcapaciteit.
•
Verminderen/afbouw subsidies op industriële visserij op volle zee buiten
RFMO’s; inventarisatie visbestanden is voorwaarde. Goede afstemming en
samenwerking tussen WTO-afspraken en FAO/RFMO’s ter uitvoering van de
afspraken.
•
Positief over het disciplineren van brandstofsubsidies voor visserij op
internationale wateren om zo o.a. voor een gelijk speelveld te zorgen.

9

Geen
onderhandelingen

Duurzaamheid en milieu
Doel: Bestendigen en waar mogelijk uitbouwen van WTO-afspraken en overige
functies van de WTO voor duurzame handel. Waar noodzakelijk, verdiepen
van inzicht in de effecten van mogelijke WTO-afspraken voor Nederland en
ontwikkelingslanden.
Focus:
• MC12 verklaring over handel en milieu/klimaat met concrete
vervolgstappen, zoals hervatting handel in milieugoederen/diensten,
aanpak fossiele brandstofsubsidies, circulaire economie, transparantie
nationaal beleid e.a.
• Uitwerking in de verschillende onderdelen van de WTO (SPS, TBT,
landbouw) in lijn met de EU-Green Deal, Farm to Fork en Handel-klimaat
initiatief. Uitwerking handel en milieugoederen/-diensten naast
plurilateraal statement, ook door middel van discussies in dienstencomité.
• Verder verkennen van de relatie en stimuleren van de discussie over de
relatie handel, biodiversiteit, en processen en productiemethoden (PPMs).
Stappen:
1. Op grond van nieuw EU-beleid (Green Deal, klimaat, etc.) proactieve
deelname verzekeren van EU in nieuw ingestelde activiteiten als het
TESSD (gestructureerde dialoog handel/milieu; brede alliantie)
2. Voortbouwen op eerdere NL inzet gericht op duurzame ontwikkeling
binnen multilaterale handelsafspraken door middel van deelname en
ondersteuning discussies in WTO Public Forum, WTO comité handel en
milieu, gestructureerde discussie over handel en milieu (TESSD),
handelsfacilitatie en multilaterale samenwerking.
3. Dialoog met ontwikkelingslanden inzake kansen en bedreigingen bij de
hervormingen en transities op het gebied van duurzame handel en
verdere verankering van milieudimensie in handelsregels langs
bovenstaande lijnen.

Geen
onderhandelingen

Handel en sociale dimensie
Doel: Bevorderen dat de WTO een bijdrage levert aan het promoten van
fatsoenlijk werk, gendergelijkheid en economische empowerment van
vrouwen, en verder integreren van de sociale dimensie in de WTO.
Focus:
Arbeid
• Versterken van de link tussen multilaterale handels- en
arbeidsrechtenorganisaties.
• Vergroten van kennis en bewustzijn over de relatie tussen handel & arbeid
promoten van dialoog hierover.
• Uitwerken van verschillende stappen, zoals een observerende status voor
de ILO bij de WTO, onderzoeken van effecten handelsliberalisering op
arbeid en vice versa, delen van goede voorbeeld van beleid dat rekening
houdt met arbeidseffecten, een informele werkgroep (strategisch kan
kopgroep beter werken).
Gender
• Verankeren van gender & handel in werk van de WTO, onder andere door
bevestigen van politiek commitment bij MC12 en scheppen van structuren
voor daarna.

10

• Nadruk op verdere awareness raising en in kaart brengen rol WTO. Onder
andere aandacht voor het scheppen van kansen voor vrouwen in
ontwikkelingslanden.
Stappen:
Arbeid
4. Steun voor en beïnvloeding van de EU om thema arbeid te agenderen in
GEV bij de WTO (en ILO),
5. Verder opvolging geven aan resultaten van het Graduate Institute-traject.
6. Bouwen van allianties en vergaren van informatie over positie van andere
landen. Verkennen van de optie dat een kopgroep dit thema trekt en de
suggestie dat een werkgroep wordt opgezet voor brede steun.
Gender
1. EU steunen in hun inbreng in de WTO informele werkgroep, onder andere
door verder te verkennen hoe gender het beste in het werk van WTOleden verankerd kan worden. Zorgen dat de EU een van de trekkers van
dit onderwerp blijft.
2. De informele werkgroep en andere fora indien wenselijk gebruiken voor
het delen van goede voorbeelden van bijvoorbeeld Aid for Tradeprogramma’s of onderzoek.

Geen
onderhandelingen

Hulp en handel
Doel: Ontwikkelingslanden en de minst ontwikkelde landen beter integreren in
mondiale, regionale- en lokale waardeketens
Focus: Nederlandse betrokkenheid bij de Aid-for-Trade-agenda,
handelsfacilitatieprojecten en ondersteuning van de WTO/ACWL/UNCTAD/WB
en lokale organisaties maken Nederland een partner in woord en daad voor
ontwikkelingslanden. Het is zaak deze positie te benutten in Genève, om in
gesprek te gaan met ontwikkelingslanden en hun betrokkenheid bij de
onderhandelingen in WTO-verband te vergroten, ook tijdens MC12.
Stappen:
Faciliteren van inclusieve, groene en digitale handel voor het MKB in
ontwikkelingslanden door technische assistentie/capaciteitsopbouw en
ondersteuning handelsbeleid minst ontwikkelde landen/ontwikkelingslanden via
o.a:
• WTO Rechtswinkel (ACWL)
• Netherlands Trainee Programme van de WTO en de Standards and Trade
Development Facility
• UNCTAD,
• International Trade Centre,
• Wereldbank Umbrella Trade Facility
• Trademark East Africa en West Africa Trade Facilitation program
• Codex Trust Fund
• Centrum voor Importbevordering uit ontwikkelingslanden.
NL positie:
NL is als open economie die oog heeft voor het belang van handel voor
ontwikkeling goed gepositioneerd om een voortrekkersrol te pakken op het
gebied van Aid for Trade/hulp bij handel. NL is in de EU een van de vijf
grootste financiers van de Aid for Trade agenda, met nadruk op inclusieve
handel, vergroening van handel en digitale handel. Een andere troef die NL in
handen heeft is een gecombineerde hulp-en-handelagenda, die
ontwikkelingshulp en handelspolitiek en –bevordering combineert. Een
dergelijke benadering dient zowel handelsbelangen van het bedrijfsleven in de

11

minst ontwikkelde landen/ontwikkelingslanden en NL o.a. door steun aan het
slechten van handelsbarrières op export en import vanuit en naar en tussen
minst ontwikkelde landen/ontwikkelingslanden.
Ook dienen “infant industries” and “startups” in de minst ontwikkelde
landen/ontwikkelingslanden minimaal dezelfde ondersteuning en kansen te
krijgen als die in NL/EU en zet NL zich in om zakelijke contacten en
investeringen in ontwikkelingslanden te bevorderen, daarbij rekening houdend
met mogelijke oneigenlijke (lokale) concurrentie, duurzaamheid, gelijke
kansen en behandeling voor werknemers in landen en langdurige impact op
armoedebestrijding en lokale werkgelegenheid.

Plurilaterale onderhandelingen
Plurilaterale
onderhandelingen

Binnenlandse regulering diensten
Doel: Basisafspraken over binnenlandse regulering voor de dienstensector.
Focus: Gelijk speelveld voor internationale dienstenleveranciers
Stappen:
1. Onderhandelingen liggen op koers voor resultaat en marge van MC12. De
tekst staat zo goed als vast met nog enkele openstaande punten over de
financiële sector en afspraken over non-discriminatie op basis van gender.
Recent hebben de VS besloten formeel deel te nemen aan dit JSI. Het is nu
zaak de komende maanden te gebruiken om de enkele openstaande punten
(o.a. specifieke afspraken voor de financiële sector) op te lossen en schedules
van WTO-leden te finaliseren.
NL positie:
Nederland steunt het Joint Statement Initiative inzake binnenlandse regulering.
De sterke Nederlandse dienstensector zal profiteren van het faciliteren van de
handel in diensten en het creëren van een gelijk speelveld voor internationale
dienstenleveranciers. Het uitwerken van de afspraken over binnenlandse
regelgeving voor de internationale dienstenhandel is onderdeel van de Doha
Ontwikkelingsagenda. Het gaat om procedurele afspraken, gericht op
transparante, voorspelbare en kwalitatieve procedures voor handel in diensten,
om te zorgen dat kwalificatie-eisen en procedures en technische standaarden
en vergunningvereisten geen onnodige handelsbarrières vormen. EUdienstverleners hebben vaak last van dit soort barrières als zij buiten de
interne markt opereren. Nederland is voorstander van uitgewerkte afspraken
over binnenlandse regelgeving in diensten, inclusief afspraken over nondiscriminatie op basis van gender. De dienstensector is voor Nederland van
groot belang en basisafspraken voor binnenlandse regulering komen
Nederlandse bedrijven in het buitenland en startups /kleine bedrijven in
opkomende- en ontwikkelingslanden ten goede. Van belang is verder dat er
voldoende flexibiliteiten voor opkomende- en ontwikkelingslanden opgenomen
zijn.

12

Plurilaterale
onderhandelingen

E-commerce
Doel: Creëren van een plurilateraal regelgevend kader voor digitale handel.
Focus:
•
Faciliteren van digitale handel voor bedrijven en burgers.
•
Bescherming van burgers door afspraken over consumentenbescherming
en cybersecurity.
•
Zorgen voor bescherming van persoonsgegevens, privacy en vrije
datastromen. Moratorium voor douanetarieven op elektronische
transmissies.
•
Creëren van een gelijk speelveld in digitale handel.
•
Aandacht voor het MKB.
Stappen:
1. Streven om op zoveel mogelijk onderwerpen consensus te vinden richting
MC12. NL steunt de (ambitieuze) inzet op e-commerce. .
2. Outreach naar gelijkgezinde partners en ontwikkelingslanden voor
convergentie op bepaalde onderwerpen.
NL positie:
Afspraken over digitale handel zijn nodig om de potentie van e-commerce uit
te laten komen, in een wereld die steeds afhankelijker wordt van digitale
diensten. Het creëren van duidelijk regels helpt e-commerce te faciliteren en
een gelijk speelveld te creëren. Daarmee kunnen internationale regels juist
meerwaarde hebben voor kleinere bedrijven en ook helpen om de digital
divide te verkleinen NL steunt de positionering van de EU als een redelijk
midden in de discussies in de WTO en het is van belang om bondgenoten te
hebben die de EU voorstellen steunen. Samenwerking met gelijkgezinde
partnerlanden, waaronder de VS, om regels te maken die gebaseerd zijn op
democratische principes en open internet is cruciaal, bijvoorbeeld op het
gebied van data. NL zet zich in om het Nederlands bedrijfsleven en andere
stakeholders te betrekken bij de e-commerce onderhandelingen, bijvoorbeeld
door middel van het organiseren van missies aan Geneve. NL benadrukt bij
uitstek het belang van een ontwikkelingsdimensie binnen de e-commerceafspraken. NL organiseert daartoe evenementen in Geneve met WTO-leden en
andere stakeholders.
NL steunt UNCTAD en ITC op e-commerce om te zorgen dat landen kunnen
beschikken over de infrastructuur voor een groeiende e-commercesector Voor
NL van belang dat zoveel mogelijk OS-landen aansluiten en meepraten in deze
onderhandelingen.
Ook is NL voorstander van het verlengen van het moratorium op
douaneheffingen bij elektronische transmissies.
Achtergrond:
Het Joint Statement ondertekend door 76 WTO-leden over het starten van de
e-commerce-onderhandelingen op 25 januari 2019 te Davos. Ondertussen is
het aantal deelnemers gestegen tot 86. De onderhandelingen vinden voor de
EU plaats op basis van het mandaat voor de Doha Ontwik2kelingsagenda,
aangevuld met de onderhandelingsrichtsnoeren die in mei 2019 door de Raad
zijn vastgelegd.
Naast de plenaire vergaderingen vinden op een tiental onderwerpen
bijeenkomsten in kleiner verband middels werkgroepen plaats om de teksten
verder te stroomlijnen, zoals over elektronische handtekening, elektronische
contracten, paperless trade, spam, consumentenbescherming, broncode, open
government data. In augustus 2020 werd een stocktaking-tekst
gepresenteerd. Op twee onderwerpen (spam en elektronische handtekening) is
overeenkomst bereikt.

13

Plurilaterale
onderhandelingen

Investeringsfacilitatie
Doel: Verbetering van investeringsklimaat in ontwikkelingslanden en de minst
ontwikkelde landen.
Focus:
•
De doelstelling van de onderhandelingen is om een plurilateraal akkoord te
bereiken.
•
Er wordt momenteel onderhandeld aan de hand van een geconsolideerde
concepttekst.
•
Project Investment Trajectory (loopt door tot half 2022).
Stappen:
1. Nederland zet in op het behalen van concrete vooruitgang tijdens MC12.
2. Verdere onderhandelingen op basis van huidige concepttekst.
NL positie:
Het kabinet steunt de onderhandelingen over investeringsfacilitatie. Een WTOkader inzake investeringsfacilitatie is een uitstekend voorbeeld van synergie die
voortkomt uit een coherente aanpak tussen hulp en handel: het biedt kansen
voor ontwikkelingslanden en het bedrijfsleven, in lijn met de SDG’s. Het
kabinet ziet kansen voor het boeken van gedegen voortgang op het gebied
van investeringsfacilitatie tijdens MC12 en zou dat toejuichen. Specifiek
aandachtspunt is de betrokkenheid van belanghebbenden bij de
onderhandelingen. Het is belangrijk dat ontwikkelingslanden deelnemen aan de
onderhandelingen, aangezien in veel landen nog veel te winnen is om
investeringen aan te trekken. Daarnaast hecht NL aan het MKB, dat met name
kan profiteren van maatregelen die investeren makkelijker kan maken. NL
hecht aan coherentie wordt bewaakt tussen toekomstige afspraken over
investeringsfacilitatie met lopende initiatieven van andere organisaties zoals
UNCTAD en de Wereldbank.
Achtergrond:
In november 2019 werd een Joint Statement on Investment Facilitation for
Development aangenomen. Formele investeringsfacilitatie-onderhandelingen
gingen per september 2020 van start in plurilaterale vorm. Er doen momenteel
104 landen mee aan de onderhandelingen.
Directe buitenlandse investeringen kunnen bijdragen aan duurzame
ontwikkeling aldaar en ontwikkelingslanden helpen bij het bereiken van de
SDG’s. Ook Nederlandse bedrijven kunnen profiteren van een verbetering van
het investeringsklimaat. Verbetering van het investeringsklimaat is onder
andere mogelijk door versimpelen en efficiënter maken van wet- en
regelgeving in ontwikkelingslanden en de minst ontwikkelde landen,
bijvoorbeeld op het gebied van transparantie en administratieve processen.
Daarnaast is het de bedoeling landen instrumenten te geven om juist
buitenlandse investeringen aan te trekken die bijdragen aan duurzame
ontwikkeling.

14

Overige
Multilaterale
onderhandelingen

Handel en gezondheid
Doel: Handel in essentiële medische producten en vaccins ten tijde van een
gezondheidscrisis faciliteren, en productieverhoging van vaccins ondersteunen
en eventuele IE-restricties effectief adresseren.
Focus:

Bijeenbrengen discussies over gezondheid en COVID binnen de WTO middels:
•
•

•

(i) handelsfacilitatie en beperken exportrestricties;
(ii) uitbreiding mondiale productie COVID-vaccins (samenwerking met
industrie, stakeholders en internationale organisaties als WHO, WIPO en
GAVI onder de “derde weg” van DG WTO). En activiteiten als de "COVAX
Manufacturing Task Force", die op korte termijn het vrije verkeer voor
grondstoffen, vaccincomponenten en skilled workforce wil
vergemakkelijken.
(iii) adresseren IE-rechten door constructieve dialoog rond het IE-kader in
relatie tot innovatie en de productie van medische goederen en vaccins en
voorstellen tot (tijdelijke) buitenwerking stellen van bepaalde IEregelgeving en/of vereenvoudiging van het gebruik van dwanglicenties.

Stappen:
•
Verklaring over handel en gezondheid (pandemieën) tijdens MC12 met
concrete vervolgstappen.
NL positie:
•
Nederland ondersteunt de constructieve opstelling van de EU (samen met
Ottawa-groep) gericht op handel en gezondheid met bovengenoemde
elementen. Wat betreft IE-rechten is het voor NL van belang dat de EU
constructief engageert wat betreft (tekst)voorstellen tot tijdelijke
opschorting van patenten op coronavaccins. NL heeft eerder steun
uitgesproken voor de voorstellen die de EU heeft gedaan om optimaal
gebruik te maken van de huidige TRIPS-flexibiliteiten, waaronder
dwanglicenties.
Achtergrond:Na het uitbreken van de COVID-19 crisis was er sprake van een
mondiale toename aan exportbeperkingen op medische producten. In reactie
hierop heeft de EU mede op aandringen van NL gewerkt aan voorstellen om in
WTO-verband afspraken te maken om handel in essentiële medische goederen
zo open mogelijk te laten lopen, en om bij te dragen aan weerbare
waardeketens. In december 2020 heeft de EU een verklaring gedeeld in de
General Council, na eerder steun hiervoor te vergaren in de Ottawa Group. De
verklaring bevatte geen voorstellen op het gebied van intellectueel eigendom of
productie van vaccins. Sindsdien is de discussie in WTO-verband met name
gericht op intellectueel eigendom en een TRIPS-waiver. Derhalve heeft de EU
de verklaring aangevuld met specifieke voorstellen op het vlak van IE-rechten
onder TRIPS, gebruik van bestaande TRIPS-flexibiliteiten en dwanglicenties.
In de Tweede Kamer is de motie-Piri aangenomen met steun van 78 leden van
D66, PvdA, SP, GroenLinks, PvdD, ChristenUnie, FVD, DENK, SGP, Volt, BBB,
BIJ1 en Fractie Den Haan. VVD, PVV, CDA, Groep Van Haga en JA21 stemden
tegen. De motie constateert dat ‘[…] dat de Amerikaanse president Biden de
patenten op coronavaccins tijdelijk wil vrijgeven; verzoekt de regering, zich
publiekelijk achter dit standpunt te scharen en zich in EU-verband in te zetten
om het Europese verzet tegen tijdelijke opschorting van patenten te stoppen.’
In lijn met deze motie is het voor NL van belang dat de EU constructief
engageert wat betreft voorstellen tot tijdelijke opschorting van patenten op
coronavaccins.

15

Multilaterale
onderhandelingen

Landbouw
Doel: Mondiale afspraken tot beperking handelsverstorende steun in de
landbouwsector, voor een gelijker speelveld op de internationale markt.
Focus:
•
Binnenlandse landbouwsteun.
Stappen:
•
Vergroten transparantie en toezien op indienen notificaties van
landbouwsteun door landen met oog op gelijk speelveld (voorstel CIE).
•
Ondersteuning open dialoog gericht op herstart onderhandelingen
handelsverstorende binnenlandse landbouwsteun binnen de WTO. Deze
dialoog moet gepaard gaan met een oplossing voor public stockholding.
Hierbij is aandacht voor “proportionaliteit” inzake omvang van bestaande
subsidies en omvang van productiewaarde van belang.
•
Vergroten betrokkenheid NL agro-bedrijfsleven en maatschappelijk
middenveld bij de WTO in samenwerking met Den Haag, vanuit belang voor
een effectieve NL inzet bij onderhandelingen.
NL positie:
•
NL is voorstander van beteugeling handelsverstorende binnenlandse
landbouwsteun in de zogenaamde amber box/AMS. Hierbij moet gekeken
worden naar alle handelsverstorende onderdelen van art. 6 van het WTOlandbouwverdrag, inclusief art. 6.2 en public stockholding via
marktprijsondersteuning (PSH).
•
NL wil aandacht voor transparante procesafspraken over binnenlandse
landbouwsteun met aandacht voor de EU-prioriteiten bij het verduurzamen
van de landbouw (EU Green Deal en Boer-tot-Bord-strategieën (EU TPR)).
Achtergrond:
In het WTO-landbouwakkoord is binnenlandse steun gedefinieerd en ingedeeld
in drie boxen: groene box (niet handelsverstorend; annex I van
landbouwakkoord), blauwe box (beperkt handelsverstorend zonder stimulans
tot productievergroting), en de amber box (handelsverstorend). Daarnaast
gelden er subsidiemogelijkheden voor ontwikkelingslanden op vlak van
inputsubsidies.
(Potentieel) marktverstorend:
Art. 6.2: subsidiemogelijkheden voor ontwikkelingslanden via
inputsubsidies (zoals financiering voor brandstof, kunstmest, goedkope
leningen, zaden etc). Deze zijn in principe bedoeld voor kleine, arme
boeren, maar uitgaven zijn onbegrensd en zonder
voorwaarden/criteria.
Publieke opkoopprogramma’s ten behoeve van voedselzekerheid
(‘public stockholding’) buiten de huidige toegestane uitzonderingen in
de groene box. Deze zijn marktverstorend als ze worden opgekocht
onder marktprijs.
Afgelopen decennia is een flinke verschuiving te constateren in de landen die
de grootste steungevers zijn in de landbouwsector. Grootste
(handelsverstorende) steun wordt op dit moment gegeven door landen als
China en India (naast VS). Huidige WTO-commitments ten aanzien van
binnenlandse handelsverstorende landbouwsteun (amber box/AMS) bieden de
EU veel meer ruimte voor productiesteun dan de EU op dit moment toekent
(het zogeheten ’water’). De EU heeft immers de afgelopen decennia het
landbouwbeleid al drastisch hervormd van handelsverstorende steun naar
zogenaamde green box-steun. De hervorming van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid vanaf 2023 zal deze trend niet terugdraaien; de focus is en
blijft sterk gericht op ondersteuning in de groene box. Dit geeft de EU de

16

ruimte om via herziene WTO-afspraken te snijden in ‘water’, dat wil zeggen
potentiële handelsverstorende steun. Nieuwe afspraken over verdere beperking
van de binnenlandse landbouwsteun is een langgekoesterde wens van minst
ontwikkelde ontwikkelingslanden en landbouwexporterende economieën
(CAIRNS).

17