Staatstoezicht op de Mijnen
Ministerie van Economische Zaken
en Klimaat

Evaluatie van het
Meet- en
regelprotocol voor
Groningen
Openbare versie

1

Inhoudsopgave
1

2

3

Introductie ....................................................................................................................................... 4
1.1

Het Meet- en regelprotocol..................................................................................................... 4

1.2

Wat was het oordeel van SodM over het huidige MRP? ........................................................ 4

1.3

Hoe heeft SodM de evaluatie aangepakt? .............................................................................. 4

1.4

Hoe verandert de gewijzigde Mijnbouwwet de wettelijke verankering van het MRP?.......... 5

1.5

Leeswijzer ................................................................................................................................ 6

Hoe werkt het huidige Meet- en regelprotocol? ............................................................................ 7
2.1

Hoe werkt het Meet- en regelprotocol? ................................................................................. 7

2.2

Wat meet het ‘Meet- en regelprotocol’? ................................................................................ 7

2.3

Wat zijn de verschillende escalatieniveaus? ........................................................................... 9

2.4

Welke maatregelen moeten worden genomen? .................................................................... 9

Hoe heeft het MRP de afgelopen twee jaar gewerkt? .................................................................. 10
3.1

Ontwikkeling van de seismiciteit in augustus 2017 .............................................................. 10

3.2
Overschrijding grenswaarde voor het signaleringsniveau aardbevingsdichtheid op 10
december 2017 ................................................................................................................................. 11
3.3

De Ml=3,4 Zeerijp beving ....................................................................................................... 11

3.4
Overschrijding van de grenswaarde voor het signaleringsniveau van de “activity rate” op 8
februari 2018 ..................................................................................................................................... 12
3.5
4

Welke observaties heeft SodM bij het functioneren van het MRP? ..................................... 12

Wat zijn de belangrijkste bevindingen van de evaluatie? ............................................................. 14
4.1
Maak onderscheid tussen parameters die een trend aangeven en parameters die een
ontstane situatie beschrijven. ........................................................................................................... 14
4.2

Pas de technische definities van enkele signaalparameters aan. ......................................... 14

4.3

Pas de grenswaarden aan de veranderde definitie van deze signaalparameters aan. ......... 15

4.4
Heroverweeg de grenswaarden van PGA en PGV in het licht van de definitie van
incidentparameters. .......................................................................................................................... 15
4.5

Besteed extra aandacht aan rapportages en communicatie. ............................................... 15

4.6

Opmerkingen die nader onderzoek vragen........................................................................... 16

5 Welke aanpassingen zijn noodzakelijk om het MRP aan te laten sluiten bij het gewijzigde
wettelijke kader? ................................................................................................................................... 17
6

Welke aanbevelingen geeft SodM voor de actualisatie van het MRP? ........................................ 18

Bijlage A: Zorgplicht van de NAM (art. 33 Mijnbouwwet) ................................................................... 19
Bijlage B: Overzichtstabel aanbevelingspunten beoordelaars .............................................................. 20
Bijlage C: Notulen overleg SodM/NAM over toekomstige inhoud MRP (3 mei 2018).......................... 24
Bijlage D: Presentatie aan stakeholders in de regio: “Evaluatie en Actualisatie MRP Groningen;
Achtergrondinformatie voor de bijeenkomst op 11 december 2018” ................................................. 26

2

Bijlage E: Gespreksverslag overleg evaluatie meet-en-regel protocol Groningen................................ 45
Bijlage F: Evaluatie Meet- en regelprotocol Groningen door Prof. Dr. M. Sintubin ............................. 52

3

1 Introductie
1.1 Het Meet- en regelprotocol
In de periode van 2013 tot nu is zowel door de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V (verder:
NAM) als door Staatstoezicht op de Mijnen (verder: SodM) en de door haar ingeschakelde experts
veel onderzoek verricht naar de gevolgen van de gaswinning. Duidelijk is dat gaswinning
bodemdaling en aardbevingen kan veroorzaken. Het Groningen-gasveld is echter zeer complex,
waardoor nog onduidelijk is op welke manier en hoe efficiënt de effecten kunnen worden beïnvloed.
Vanwege de beperkte voorspelbaarheid heeft de NAM op verzoek van SodM een systematiek
opgesteld waarmee de seismische ontwikkelingen (aantallen en zwaarte van de bevingen) zo
nauwkeurig mogelijk worden gemeten en geanalyseerd. Hiermee wordt inzicht verkregen in de
ontwikkeling van de seismiciteit en de reactie van de seismiciteit op genomen maatregelen. Indien er
sprake is van een negatieve ontwikkeling beschrijft de systematiek de procedure om te komen tot
mogelijke maatregelen. Deze systematiek is vastgelegd in het Meet- en regelprotocol (verder: MRP).
Het MRP beschrijft op die manier een winningswijze van meten en regelen. Het MRP is daardoor een
systematiek om de risico’s te beheersen. Het doel van het protocol is om schade en
veiligheidsrisico’s, zo veel als redelijkerwijs mogelijk, te voorkomen en te beperken. Als de NAM het
MRP goed toepast, voldoet zij daarmee aan de zorgplicht voor zover het de veiligheid ten gevolge
van aardbevingsrisico’s en het voorkomen en beperken van schade ten gevolge van
aardbevingsrisico’s betreft. SodM houdt hier toezicht op. Voor een verdere beschrijving van de
zorgplicht wordt verwezen naar Bijlage A.

1.2 Wat was het oordeel van SodM over het huidige MRP?
De minister heeft in artikel 5 van het instemmingsbesluit “winning Groningen-gasveld” van
september 2016 vastgelegd dat de NAM het MRP voor 1 juni 2017 ten genoegen van de Inspecteurgeneraal der Mijnen moest opstellen. Op 30 juni 2017 heeft SodM positief geoordeeld over het door
de NAM opgestelde MRP. SodM was van mening dat het MRP een duidelijke verbetering was ten
opzichte van het op dat moment gebruikte alarmeringssysteem. De introductie van twee extra
niveaus en de uitwerking daarvan in dit protocol maken het completer en het geeft duidelijker
handvatten over te volgen stappen en de daarbij behorende maatregelen mocht er een
signaleringsparameter worden overschreden.
SodM heeft bij haar positieve oordeel wel een tweetal kanttekeningen geplaatst:
1. De escalatiestructuur moet in overeenstemming worden gebracht met bestaande
rapportage- en beslisstructuren.
2. De onderbouwing van de grenswaarden in het technische addendum moet worden
uitgebreid en verbeterd.
Daarnaast heeft SodM de minister van Economische Zaken en Klimaat (verder: de minister)
geadviseerd om na 12 maanden te evalueren of het protocol in de praktijk werkt zoals verwacht en
het protocol op basis van de uitkomsten van deze evaluatie te laten actualiseren.

1.3 Hoe heeft SodM de evaluatie aangepakt?
SodM is de evaluatie begonnen met een uitgebreide consultatie van stakeholders en experts.
Allereerst is de werking van het MRP in mei 2018 met de experts van de NAM besproken. In een

4

brede verkenning zijn de verschillende aspecten van het MRP bediscussieerd. Uit deze bespreking is
een eerste inventarisatie van mogelijke verbeterpunten voortgekomen.
In december 2018 heeft SodM een workshop georganiseerd met verschillende belanghebbenden uit
de regio. Tijdens deze workshop zijn de inzichten van SodM besproken en is er gelegenheid gegeven
aan de aanwezigen om te reflecteren op het MRP en de werking daarvan. Bij deze workshop waren
vertegenwoordigers van de provincie Groningen, gemeente Midden-Groningen, gemeente
Hoogeland, het Groninger Gasberaad en de Groninger Bodem Beweging (verder: GBB) aanwezig.
Tegelijkertijd is een aantal onafhankelijke externe experts benaderd om hun mening over de
werking van het MRP te geven: Prof. Dr. M. Sintubin, Prof. Dr. I.E. Bal, Dr. J.P.A. Roest en dr. P. van
der Gaag. Prof. Dr. en Prof. Dr. hebben ervoor gekozen om geen gebruik te maken van de uitnodiging
in verband met hun lidmaatschap van de Mijnraad. Prof. Dr. M. Sintubin heeft SodM een formele
review van het MRP toegezonden. De overige experts zijn door SodM geïnterviewd.
De verschillende opmerkingen van de experts zijn samengevoegd en gegroepeerd (zie ook bijlage B).
Op basis van deze inventarisatie heeft SodM de kernpunten voor verbetering vastgesteld. Daar waar
suggesties niet zijn overgenomen heeft SodM deze keuze gemotiveerd (zie ook bijlage B). De
verbeterpunten zijn in een vroeg stadium met de NAM en met het ministerie van Economische
Zaken en Klimaat (verder: EZK) besproken. De rapportage van de evaluatie zal in een tweede
workshop nog nader worden besproken met belanghebbenden uit de regio.

1.4 Hoe verandert de gewijzigde Mijnbouwwet de wettelijke verankering van het
MRP?

In 2018 heeft het kabinet besloten dat er niet méér gas uit het Groningen-gasveld geproduceerd
mag worden dan nodig is voor de leveringszekerheid. Om dat doel te bereiken zijn de Gaswet en de
Mijnbouwwet (verder: Mbw) gewijzigd.
Op grond van deze gewijzigde Mijnbouwwet hoeft de mijnbouwonderneming (op dit moment de
NAM) voor het Groningen-gasveld niet meer een winningsplan in te dienen voor goedkeuring door de
minister. Voor het Groningen-gasveld dient de NAM jaarlijks op verzoek van de minister, één of
meerdere operationele strategieën over de inzet van het Groningenveld op te stellen. Dit doet de
NAM met inachtneming van de raming van de benodigde hoeveelheid gas door Gasunie Transport
Services (verder: GTS) en let daarbij op het belang van het minimaliseren van de inzet van het
Groningenveld en op het minimaliseren van de verwachte bodembeweging (artikel 52c, tweede lid,
van de Mbw). De minister stelt vervolgens het niveau van de gaswinning uit het Groningen-gasveld
vast.
Dit betekent dat de zorgplicht die in de oude Mijnbouwwet bij de mijnbouwonderneming lag (zie ook
Bijlage A), nu is gesplitst in een zorgplicht van de NAM en een zorgplicht van de minister:
•

•

NAM – ‘De houder van de winningsvergunning Groningenveld voert de door Onze Minister
vastgestelde operationele strategie en indien die is opgelegd, een tijdelijke maatregel als
bedoeld in artikel 52e, tweede lid, op zodanige wijze uit dat de nadelige gevolgen van de
gaswinning uit het Groningenveld zoveel mogelijk worden beperkt.’
(Artikel 52g, eerste lid, van de Mbw);
Minister – ‘Onze Minister neemt alle maatregelen die redelijkerwijs van hem gevergd kunnen
worden om te voorkomen dat als gevolg van de gaswinning uit het Groningenveld de
veiligheid wordt geschaad.’
(Artikel 52g, derde lid, van de Mbw);

5

Het MRP was de invulling van de brede zorgplicht van de mijnbouwonderneming. In de actualisatie
van het MRP zal de nieuwe tweedeling van de zorgplicht een plek moeten krijgen.
Verder bepaalt de nieuwe Mijnbouwwet dat bij ministeriële regeling (verder: MR) nadere regels
worden gesteld aan het uitvoeren van de door de minister vastgestelde operationele strategie
(artikel 52g, vijfde lid, van de Mbw). Onderdeel van de in de MR vastgelegde nadere regels zijn de
randvoorwaarden voor het MRP zoals nu vastgelegd in artikel 5 van het instemmingsbesluit
gaswinning Groningen 1. Het geactualiseerde MRP zal eveneens aan deze randvoorwaarden moeten
voldoen.

1.5 Leeswijzer
De aanbevelingen van SodM voor de actualisatie van het MRP staat in hoofdstuk 6 beschreven. Het is
zelfstandig te lezen. De lezer die diepgaander wil begrijpen hoe en waarom de SodM tot deze
aanbevelingen is gekomen, zal ook hoofdstukken 2 t/m 5 willen lezen.
•
•
•
•
•

1

In hoofdstuk 2 van dit rapport legt SodM de werking van het huidige MRP uit.
Hoofdstuk 3 beschrijft hoe het MRP in de afgelopen paar jaar daadwerkelijk gefunctioneerd
heeft.
Hoofdstuk 4 bevat een samenvatting van de belangrijkste bevindingen uit de evaluatie. Een
volledig overzicht wordt in de bijlagen gegeven.
In hoofdstuk 5 worden de noodzakelijke aanpassingen aan het MRP door de gewijzigde
wettelijke verankering besproken.
In hoofdstuk 6 worden de aanbevelingen voor de actualisatie van het MRP beschreven.

https://www.rvo.nl/sites/default/files/2018/11/Instemmingsbesluit_Groningen_gasveld_2018-2019.pdf

6

2 Hoe werkt het huidige Meet- en regelprotocol?
In dit hoofdstuk zal SodM de werking van het huidige MRP uitleggen. Met het goed toepassen van
het MRP worden veiligheidsrisico’s en schade zoveel als mogelijk beperkt. De NAM kan op die manier
invulling gegeven aan de op haar rustende zorgplicht. De NAM kijkt wat er gebeurt en regelt daarna
de gaswinning op basis van waarnemingen en analyses.

2.1 Hoe werkt het Meet- en regelprotocol?
Het MRP beschrijft een continue cyclus van meten en regelen (Figuur 2-1). Het MRP werkt met
vastgelegde signaalparameters en verschillende grenswaarden. De seismische activiteit in de
ondergrond wordt continu gemonitord en geanalyseerd aan de hand van drie verschillende
escalatieniveaus (Figuur 2-2). In het waakzaamheidsniveau (groen) voert de NAM aanvullende
analyses uit om trends of
ontwikkelingen te identificeren. De
intentie daarbij is om escalatie naar
de hogere niveaus zo veel als
redelijkerwijs mogelijk te voorkomen.
In het signaleringsniveau (oranje)
analyseert de NAM de gebeurtenissen
om vervolgens binnen een week een
voorstel voor maatregelen te doen. In
het interventieniveau (rood) moet de
NAM binnen 48 uur een analyse
maken en maatregelen voorstellen
aan SodM. In het interventieniveau
(rood) zijn bijna altijd verdergaande
maatregelen nodig, waarbij ook
aanpassing van het productieniveau
uitdrukkelijk tot de mogelijkheden
behoort. Naast deze niveaus beschrijft
het MRP ook de te volgen procedure
en het soort maatregelen dat de NAM
moet overwegen om te nemen.
Figuur 2-1 De cyclus van meten en regelen

Het MRP is de invulling van de
zorgplicht die op de NAM rust op grond van artikel 33 van de Mijnbouwwet. Het is daardoor dus in
beginsel aan de NAM om maatregelen te treffen. Echter, op het moment dat buiten de grenzen van
het instemmingsbesluit wordt getreden, is het aan de minister om een nieuwe afweging te maken. 2
Om aan de zorgplicht ten aanzien van veiligheid ten gevolge van aardbevingsrisico’s en schade te
voldoen, dient de NAM in dat geval de door de minister goedgekeurde maatregelen uit te voeren.

2.2 Wat meet het ‘Meet- en regelprotocol’?
Het doel van het MRP is dat er op basis van metingen, en analyses van die metingen, ingegrepen kan
worden in het productiesysteem van het Groningen-gasveld, zodra de ontwikkelingen (seismiciteit,

Als de bescherming van de veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan gebouwen en
infrastructurele werken ernstig tekort schiet of dreigt te schieten, kan de minister ook ingrijpen op grond van
artikel 50 van de Mijnbouwwet.

2

7

grondversnellingen, etc.) daartoe aanleiding geven. Of daartoe aanleiding is, wordt beoordeeld aan
de hand van vijf parameters die op pagina 17 van het MRP als volgt zijn weergegeven (Figuur 2-2).

Figuur 2-2: Weergave van de structuur van het signaleringssysteem uit het Meet- en regelprotocol met de bijhorende
grenswaarden.

Twee parameters zijn gebaseerd op de laatst waargenomen beving met een magnitude van groter
dan 2,0. Dit zijn de maximale grondversnelling (PGA) en de maximale grondsnelheid (PGV). Deze
twee parameters geven inzicht in de ernst van de beving; de mate waarin er schade aan gebouwen
kan zijn opgetreden en/of er sprake kan zijn van een acuut onveilige situatie. Daarnaast zijn er twee
parameters waarmee een mogelijk escalerende trend in de seismiciteit is waar te nemen. Dit zijn de
'activity rate' (het totaal aantal bevingen in het Groningen-gasveld in de laatste 12 maanden) en de
aardbevingsdichtheid (het aantal bevingen per km2 in de laatste 12 maanden). Een verhoging van de
activiteit in het veld, of een concentratie van bevingen op een bepaalde locatie, verhoogt (lokaal) de
kans op een zwaardere beving. Beide parameters zijn daarmee een indicator voor een verhoogd
(lokaal) risico. Afhankelijk van deze parameters worden eventueel ingrepen in het productiesysteem
van het Groningen-gasveld genomen.
De vijfde parameter is de 'damage state', een indicator of de huizen kwetsbaarder zijn dan wordt
verwacht. Aangezien er tot november 2018 geen berekening was van de mate van schade die
jaarlijks kan optreden, wordt deze parameter op dit moment nog niet meegenomen in de
afwegingen.

8

De keuzes voor de waardes van de signaalparameters worden toegelicht in het technisch addendum
bij het MRP. 3 Overschrijding van de grenswaarden van iedere afzonderlijke parameter kan ervoor
zorgen dat een volgend escalatieniveau bereikt wordt.

2.3 Wat zijn de verschillende escalatieniveaus?
Het MRP beschrijft een signaleringssysteem met drie escalatieniveaus (Figuur 2-2). Elk niveau is
gekoppeld aan steeds hogere waarden voor de gehanteerde parameters en geeft daarbij
verschillende urgentie en verschillende maatregelen aan. Het uitgangspunt is dat bij een
overschrijding van de hoogste twee niveaus, als gevolg van escalerende seismiciteit, de NAM
maatregelen neemt of een voorstel doet met als doel om de geëscaleerde seismiciteit weer naar
beneden te brengen naar het waakzaamheidsniveau of lager.

Figuur 2-3: Escalatieniveaus uit het Meet- en regelprotocol en bijbehorende maatregelen.

2.4 Welke maatregelen moeten worden genomen?
Welke maatregelen op grond van het MRP genomen moeten worden, is – naast de seismische
aspecten – afhankelijk van twee factoren: de soort gebeurtenis en de uitvoerbaarheid van de te
nemen maatregel.
Bij beoordeling van de soort gebeurtenis waarop gereageerd moet worden, spelen drie elementen
een rol. De (maatschappelijke) impact van de seismische gebeurtenis, de vraag hoe verontrustend de
seismische gebeurtenis is, en of er sprake is van een onverwacht element.
Bij het voorstellen van maatregelen betrekt de NAM tevens de aspecten operationele
uitvoerbaarheid, impact op leveringszekerheid (getoetst door GTS), impact op het effect van andere
beheersmaatregelen die al eerder genomen zijn, alsmede mogelijke (onbedoelde) negatieve
gevolgen. Een overzicht van de maatregelen die bij de verschillende niveaus worden overwogen,
wordt gegeven in Figuur 2-3.

3

Zie Technisch Addendum bij het MRP, p 11-12.

9

3 Hoe heeft het MRP de afgelopen twee jaar gewerkt?
Het MRP is sinds juli 2017 in werking. Sinds de invoering en 15 juni 2019 zijn er zes overschrijdingen
van een grenswaarde opgetreden, te weten op 29 en 30 augustus 2017, 10 december 2017, 8 januari
2018 en 8 februari 2018. In dit hoofdstuk zullen deze overschrijdingen nader worden besproken en
zal in worden gegaan op een aantal observaties van SodM op basis van het functioneren van het
MRP over de afgelopen twee jaar.
Bij de ML3,4 Westerwijtwerd-beving op 22 mei 2019 was er geen sprake van een overschrijding van
een van de grenswaarden. Desondanks heeft de NAM vanwege de grote maatschappelijke impact
gehandeld alsof er sprake was van een overschrijding en op 5 juni 2019 bij SodM een speciale
rapportage over de beving ingediend.

3.1 Ontwikkeling van de seismiciteit in augustus 2017

Op 29 augustus 2017 wordt met de Ml=1,8 beving bij Appingedam de grenswaarde voor het
signaleringsniveau van de aardbevingsdichtheid in de regio tussen Appingedam en Loppersum
overschreden. Met deze beving komt de ‘activity rate’ op 15. Met de Ml=1,5 beving bij Scharmer op
30 augustus 2017 wordt de grenswaarde voor het waakzaamheidsniveau van de ‘activity rate’
overschreden.
In lijn met het MRP heeft de NAM beide overschrijdingen geanalyseerd en deze analyse in september
aan SodM gerapporteerd4. De belangrijkste waarnemingen van de NAM waren dat:
1. 16 aardbevingen van Ml≥1,0 hebben bijgedragen aan de overschrijding van de grenswaarde
voor het signaleringsniveau van de aardbevingsdichtheid. Hiervan hebben 8 bevingen
plaatsgevonden in november en december 2016. De overige 8 bevingen vonden in de
resterende 7 maanden plaats. Het tijdstip van de overschrijding hield geen verband met het
optreden van een zwerm van bevingen.
2. De overschrijding van de ‘activity rate’ wordt in belangrijke mate gedreven door de activiteit
in de regio Appingedam-Loppersum.

De acht bevingen in november en december 2016 hadden de aardbevingsdichtheid in de regio
Appingedam-Loppersum verhoogd naar 0,2 bevingen/km2/jaar. De bevingen in februari en maart
NAM-report “Special Report on the earthquake density and activity rate following the earthquakes in
Appingedam (ML=1.8) and Scharmer (ML=1.5) in August 2017”.

4

10

hebben de aardbevingsdichtheid laten toenemen naar 0,23 bevingen/ km2/jaar. Met de beving bij
Appingedam stijgt de aardbevingsdichtheid naar 0,26 bevingen/km2/jaar.
In april 2017 heeft SodM in reactie op de dreigende overschrijding van de grenswaarde voor het
signaleringsniveau van de aardbevingsdichtheid de minister geadviseerd 5 om, op het moment dat
deze overschrijding daadwerkelijk zou optreden, de veldbrede productie met 10% te verminderen.
De minister heeft dit advies overgenomen en in mei 2017 besloten deze maatregel per 1 oktober
2017 door te voeren. Naar aanleiding van de daadwerkelijke overschrijding in augustus heeft SodM
de minister, in het verlengde van het voorstel van de NAM, geadviseerd om naast de per 1 oktober
2017 door te voeren beperking van de veldbrede productie met 10%, geen aanvullende maatregelen
te nemen. Op 2 oktober 2017 heeft de minister de Tweede Kamer geïnformeerd dat hij dit advies
heeft overgenomen.

3.2 Overschrijding grenswaarde voor het signaleringsniveau aardbevingsdichtheid op
10 december 2017
In november 2017 neemt de maximale aardbevingsdichtheid weer af tot onder de grenswaarde van
het signaleringsniveau. Dit komt doordat de zwerm van bevingen in de regio uit november 2016 niet
meer bijdragen aan de berekening voor de aardbevingsdichtheid.
Begin december 2017 treden in de omgeving van de Groningse dorpen Zeerijp en ’t Zand een viertal
bevingen op. Met de vierde beving, een Ml=2.1 beving bij ’t Zand, wordt de grenswaarde voor het
signaleringsniveau van de aardbevingsdichtheid overschreden.
Op 22 december 2017 levert de NAM een rapport met haar analyses van de overschrijding in bij
SodM 6.

3.3 De Ml=3,4 Zeerijp beving

Terwijl SodM het rapport van de NAM van 22 december 2017 aan het bestuderen is, gaat de
seismische activiteit in het gebied door en stijgt de aardbevingsdichtheid met bevingen bij Zeerijp
(Ml=1,7 op 22 december 2017), Tjuchem (Ml=1,3 op 28 december 2017) en wederom Zeerijp (Ml=1,4
op 29 december 2017) naar 0,34 bevingen/km2/jaar. Dan wordt op 8 januari 2018 het dorp Zeerijp
opgeschrikt door een beving met een sterkte van Ml=3,4. Deze beving gaat gepaard met een
5

Advies SodM Groningen gasveld, SodM, 17 april 2017.

6

NAM-report “Special Report on the Loppersum earthquakes – December 2017”.

11

maximale piekgrondsnelheid (PGV) van 32 mm/s. Dit betekent een overschrijding van de
signaalwaarde voor het waakzaamheidsniveau. De maximale piekgrondversnelling (PGA) bereikt een
waarde van 0,11g; een overschrijding van de grenswaarde voor het hoogste niveau uit het MRP: het
interventieniveau (code rood).
In overeenstemming met het escalatieprotocol in het MRP heeft de NAM op 10 januari 2018, binnen
48 uur na de beving, een eerste analyse per brief aan SodM toegestuurd. Op 17 januari heeft de
NAM een rapport met een uitgebreide analyse van de beving, de mogelijk onderliggende oorzaken
en mogelijke beheersmaatregelen ingediend 7. The NAM concludeert dat deze en de december
bevingen passen binnen de onzekerheidsbandbreedte van de modellen en dat er geen reden is om
maatregelen te nemen. Desalniettemin stelt de NAM voor om de Loppersumclusters in te sluiten en
te overwegen om een kleine beperking van het winningsvolume door te voeren.
Op basis van eigen aanvullende analyses komt SodM 8 tot de conclusie dat de veiligheidsrisico’s in
Groningen te hoog zijn en het niveau van de seismische activiteit moet worden verlaagd. SodM
adviseert de minister om:
•
•
•

De productie uit het Groningen-gasveld tot 12 miljard Nm3 te beperken;
De Loppersumclusters definitief in te sluiten;
De regionale productiefluctuaties zoveel mogelijk te beperken.

De minister heeft de NAM eind februari 2018 per brief verzocht om de Loppersumclusters volledig in
te sluiten en de beperkingen voor de regionale fluctuaties meteen in te voeren. Eind maart 2018
heeft de minister de Tweede Kamer geïnformeerd dat het kabinet heeft besloten de gaswinning te
gaan afbouwen naar 0 miljard Nm3 in 2030.

3.4 Overschrijding van de grenswaarde voor het signaleringsniveau van de “activity
rate” op 8 februari 2018
Na het cluster van bevingen in aanloop naar de Zeerijp beving is de “activity rate”, het aantal
aardbevingen van ML 1,5 of groter in de laatste 12 maanden, in het Groningen-gasveld toegenomen
naar 20 bevingen: de grenswaarde van het signaleringsniveau. Op 8 februari 2018 wordt de
grenswaarde met een ML=2,0 beving bij Loppersum overschreden. Kort daarop volgen nog twee
bevingen (ML≥1,5) bij Garrelsweer en Scharmer. Hiermee stijgt de “activity rate” naar 23 bevingen.
Op 14 februari 2018 heeft de NAM een kort rapport bij SodM ingediend. Er was op dat moment, na
de uitgebreide rapporten en advisering na de Zeerijp-beving, geen reden om aanvullende
maatregelen voor te stellen.

3.5 Welke observaties heeft SodM bij het functioneren van het MRP?
SodM stelt vast dat het MRP de afgelopen twee jaar grotendeels heeft gefunctioneerd zoals het
bedoeld was. Wel doet SodM de volgende observaties:
•

“Valse triggers”
De signaalparameter aardbevingsdichtheid is in het MRP opgenomen om vroegtijdig de
ontwikkeling van een zwerm van bevingen te onderkennen. De overschrijding van de
grenswaarde voor het signaleringsniveau voor de aardbevingsdichtheid in augustus 2017 was
echter niet het gevolg van een actuele ontwikkeling in de seismiciteit. De zorgwekkende

7

NAM-report “Special Report on the Zeerijp Earthquake – 8th January 2018”.

8

Advies Groningen-gasveld n.a.v. aardbeving Zeerijp van 8 januari 2018, SodM, 1 februari 2018.

12

•

•

•

9

ontwikkeling, het optreden van een zwerm van bevingen, vond plaats in
november/december 2016. Dit was voor SodM aanleiding om al in april 2016, ruim voor de
daadwerkelijke overschrijding van de grenswaarde, met een advies aan de minister te
komen. De manier waarop de aardbevingsdichtheid op dit moment wordt berekend 9 zorgde
ervoor dat 1 extra losstaande beving in dit gebied in augustus 2017 tot een overschrijding
leidde.
Zware beving in een cluster van bevingen (Zeerijp)
Het optreden van een zwaardere beving in een zwerm van bevingen is niet uitzonderlijk.
Zwaardere bevingen gaan eigenlijk altijd gepaard met kleinere voor- en naschokken. Dit is
mede de reden om de ontwikkeling van een zwerm vroegtijdig te willen kunnen
onderkennen.
Snelheid analyse en advies
Het is niet mogelijk voor experts om binnen 1 week (overschrijding grenswaarde voor het
signaleringsniveau), laat staan 2 dagen (overschrijding interventiewaarde), een goede
analyse van de overschrijding te maken. Hiervoor is meer tijd nodig. Deze analyses zijn echter
heel belangrijk om een goede afweging van mogelijke maatregelen te kunnen maken.
Effectiviteit maatregelen
Het wordt steeds moeilijker om effectieve maatregelen te adviseren. Dit heeft een drietal
redenen:
o De afstand tussen de locatie waar een maatregel genomen kan worden en de locatie
waar de overschrijding plaatsvindt, wordt voor bepaalde gebieden steeds groter. Dit
betekent dat het steeds langer zal duren voordat een maatregel effect kan hebben.
o Het effect van maatregelen uit het verleden werkt nog door. Deze kunnen niet
eenvoudig weggenomen worden 10.
o De leveringszekerheid is in belangrijke mate bepalend voor het omlaag kunnen
brengen van het totale productievolume.

Alle bevingen in het voorafgaande jaar dragen gelijkwaardig bij aan de aardbevingsdichtheid.

Bijvoorbeeld: de insluiting van de Loppersumclusters heeft tot een drukverschil tussen dit gebied en de
gebieden waar nog door geproduceerd wordt geleid. Dit drukverschil zal zich bij lage en/of stop productie
langzaam gaan opheffen. De drukdaling in Loppersum zal daardoor langer doorgaan dan de drukdaling in de
andere gebieden en dus langer nog voor bevingen kunnen zorgen.

10

13

4 Wat zijn de belangrijkste bevindingen van de evaluatie?
Uit de evaluatie komen de volgende hoofdpunten voor verbetering naar voren:
•
•
•
•
•

Maak onderscheid tussen parameters die een trend aangeven en parameters die een
ontstane situatie beschrijven;
Pas de technische definities van enkele signaalparameters aan zodat “valse triggers” zoveel
mogelijk worden voorkomen en (de)escalerende trends sneller kunnen worden onderkend;
Pas de grenswaarden aan de veranderde definitie deze signaalparameters aan;
Heroverweeg de grenswaarden van PGA en PGV in het licht van de definitie van
incidentparameters;
Besteed extra aandacht aan rapportages en communicatie.

In de volgende paragrafen zal in meer detail op deze hoofdpunten worden ingegaan.

4.1 Maak onderscheid tussen parameters die een trend aangeven en parameters die
een ontstane situatie beschrijven.
Alle geraadpleegde experts zijn het erover eens dat de vier signaalparameters een verschillend doel
hebben. De aardbevingsdichtheid en “activity rate” zijn parameters waarmee een toestand wordt
aangegeven. Deze parameters volgen de ontwikkeling van de seismiciteit: het zijn zogenaamde
trendparameters. Deze parameters nemen toe of af terwijl de bevingen zich (regionaal) ontwikkelen.
De piekgrondversnelling (PGA) en piekgrondsnelheid (PGV) zijn parameters die per beving een
specifieke waarde krijgen. Deze parameters kunnen ineens van monitoringsniveau naar
interventieniveau gaan, zoals is gebeurd bij de Zeerijp-beving. Deze parameters beschrijven een
acute situatie: het zijn incidentparameters.
De experts benadrukken het belang om dit onderscheid een plek te geven in het MRP. Het huidige
MRP voorziet in slechts een enkele reactie- en escalatiestructuur bij een overschrijding van een
escalatieniveau. De trendparameters vormen de kern van een meet- en regelcyclus: het vroegtijdig
onderkennen van trends en deze beïnvloeden door te regelen, zodat geen overschrijding van een
hoger niveau zal plaatsvinden. Prof. Dr. M. Sintubin benadrukt dit door aan te geven dat het MRP
ervoor zou moeten zorgen dat een overschrijding van de grenswaarde voor het interventieniveau
voor de trendparameters niet plaatsvindt.
Naar de mening van de experts zijn de “incidentparameters” met name van belang voor de
Veiligheidsregio, de operator, het ministerie, regionale overheden en de toezichthouder. Deze
parameters zijn een indicatie voor de mogelijke ernst van een beving en behoren gevolgd te worden
door een adequate reactie ten aanzien van hulpverlening, communicatie en minimaliseren
gevolgrisico’s.
De experts zijn het er tenslotte over eens dat schade, in de vorm van ‘Damage State’ als
signaalparameter geen plek in het MRP zou moeten hebben. Zeker gezien de onzekerheden die er
zijn rond het betrouwbaar identificeren van aardbevingsschade, is dit een weinig relevante
signaalparameter. Mogelijke schade wordt bovendien al afgedekt door de fysische en objectieve
signaalparameters PGA en PGV.

4.2 Pas de technische definities van enkele signaalparameters aan.
Om verschillende redenen is naar voren gebracht om de technische definitie van de trendparameters
aan te passen. Allereerst is zowel vanuit de regio als door enkele experts aangegeven dat het
onwenselijk is dat gewerkt wordt met twee verschillende magnitudegrenzen voor de bevingen die in

14

de vaststelling van de “activity rate” (ML≥ 1.5) en aardbevingsdichtheid (ML≥ 1.0) worden
meegenomen. Met name de regio brengt naar voren dat dit verwarrend werkt. Allen geven aan dat
geprobeerd moet worden om deze magnitudegrenzen gelijk te trekken. Het advies is om deze
magnitudegrens zo laag als wetenschappelijk verantwoord is te maken.
Een tweede reden voor een aanpassing van de technische definitie van de trendparameters zijn de
“valse triggers”. De experts zijn het er over eens dat de trendparameters in de huidige definitie wel
redelijk goed reageren op een toename van de trend, maar te langzaam en met een veel te grote
vertraging weer afnemen. Na een zwerm van bevingen blijven de trendparameters op dit moment,
zonder dat er nieuwe bevingen hoeven op te treden, nog lange tijd op hetzelfde verhoogde niveau.
Pas een jaar na het optreden van de eerste bevingen in de zwerm beginnen de waarden voor de
trendparameters te dalen.
Het lang hoog blijven van de parameters zonder dat er nieuwe bevingen optreden heeft als nadeel
dat 1) een enkele losse beving binnen een jaar na de zwerm tot een overschrijding van een
grenswaarde kan leiden, zonder dat er op dat moment sprake is van een escalerende situatie (‘valse
trigger’), 2) een escalerende trend op een andere locatie in het veld mogelijk pas wordt opgemerkt
als de waarde voor de aardbevingsdichtheid hier groter wordt dan de nog hoge waarde op een
andere locatie.
Verschillende suggesties, zoals het gebruik van de bevingen van de laatste 6 maanden in plaats van
de huidige 12 maanden of het gebruik van een weging van de bijdrage van een beving aan de
parameter met de tijd sinds deze beving is opgetreden, zijn door de experts naar voren gebracht. De
weging is vergelijkbaar met de weging met de afstand tussen een locatie en de bevingen die nu al
plaatsvindt in het bepalen van de aardbevingsdichtheid op een specifieke locatie. Op deze manier
kan een de-escalerende trend sneller in de parameters zichtbaar worden, maar ook een escalerende
trend op een andere locatie in het veld kan sneller opgemerkt worden.

4.3 Pas de grenswaarden aan de veranderde definitie van deze signaalparameters
aan.
Het ligt voor de hand dat met een veranderde technische definitie van de trendparameters ook de
grenswaarde van de verschillende niveaus moet worden aangepast. Hierbij moet het doel,
vroegtijdig een trend onderkennen, leidend zijn. SodM wijst erop dat bij deze aanpassing van de
grenswaarden de kanttekening van SodM bij het huidige MRP (de onderbouwing van de
grenswaarden in het technische addendum moet worden uitgebreid en verbeterd) meegenomen
moet worden.

4.4 Heroverweeg de grenswaarden van PGA en PGV in het licht van de definitie van
incidentparameters.
Bij een overschrijding van de grenswaarden voor de verschillende niveaus van PGA en PGV is er
sprake van een acute situatie die vraagt om een reactie van Veiligheidsregio, de operator, het
ministerie, regionale overheden en/of de toezichthouder. Het is belangrijk om de grenswaarden in
deze context te heroverwegen.

4.5 Besteed extra aandacht aan rapportages en communicatie.
Breed wordt benadrukt dat communicatie en rapportage speciale aandacht moet krijgen. De regio
heeft behoefte aan informatie, met een duiding, over de individuele bevingen die breed toegankelijk
is. Ook is er sterk behoefte aan één locatie waar alle informatie over de beving, het MRP, etc
verkregen kan worden. Op dit moment is deze informatie te versnipperd over meerdere instanties en
vaak moeilijk te vinden voor iemand die niet is ingevoerd. Ook is er in Groningen een brede behoefte

15

aan een loket waar de informatie op papier kan worden verkregen. De belangenverenigingen geven
aan dat een grote groep mensen nog niet via het internet wordt bereikt.
Rapporten moeten een helder doel dienen en gebaseerd zijn op gedegen wetenschappelijke
analyses. Als hier meer tijd voor nodig is, dan wordt dat begrepen, mits duidelijk wordt aangegeven
dat men ermee bezig is. Periodieke rapportages kunnen tot jaarlijks beperkt worden, mits de
informatie en de analyses gedurende het jaar goed toegankelijk zijn.

4.6 Opmerkingen die nader onderzoek vragen.
Verschillende experts hebben interessante mogelijke aanpassingen aan het MRP naar voren gebracht
waarvoor eerst extra onderzoek noodzakelijk is:
•

•

•

Neem de verhouding tussen kleine en grote bevingen mee als signaalparameter;
Internationaal onderzoek bij grote bevingen laat zien dat de verhouding tussen kleine en
grote bevingen kan veranderen voorafgaand aan een zwaardere beving en dat deze
verhouding afhankelijk kan zijn van de snelheid waarmee spanningen worden opgebouwd in
de diepe ondergrond. In opdracht van SodM onderzoekt TNO op dit moment of deze
verhouding in Groningen mogelijk ook verandert met de veranderende snelheden waarmee
het systeem wordt belast. Indien dit het geval is zou implementatie van deze verhouding als
signaalparameter kunnen worden overwogen.
Voeg ook een aardbevingsdichtheid die het seismisch moment weergeeft toe op basis van
alle M>=1.0 bevingen en een 6-maandsgetal;
De huidige bepaling van aardbevingsdichtheid houdt geen rekening met de magnitude, en
dus de seismische energievrijgave, van de aardbevingen. Volgens Prof. Dr. Sintubin zou een
aardbevingsdichtheidskaart die het seismisch moment, en dus de seismische energievrijgave,
weergeeft, veel beter de evolutie in seismiciteit in het gebied reflecteren.
Gebruik in plaats van PGA en PGV de spectrale versnellingen (Spectral Accelerations) en
relateer deze na een sterkere beving aan de “demand levels” van de NPR.

SodM is van mening dat het goed is als, daar waar dat op dit moment nog niet gebeurt,
onderzoeken naar de implementatie van deze voorstellen uitgevoerd zouden worden, maar dat
dit niet past binnen de reikwijdte van deze evaluatie en de daarop volgende actualisatie van het
MRP. Daar waar onderzoeken reeds lopen, vindt SodM het belangrijk om de uitkomsten van dit
onderzoek eerst af te wachten alvorens uitwerking als mogelijke signaalparameter(s) te
adviseren. SodM zal zelf binnen het Kennisprogramma Effecten Mijnbouw (KEM) onderzoek
initiëren naar het gebruik van spectrale versnellingen binnen het MRP.

16

5 Welke aanpassingen zijn noodzakelijk om het MRP aan te laten
sluiten bij het gewijzigde wettelijke kader?
Zoals in hoofdstuk 1 is beschreven is per 1 januari 2019 de Mijnbouwwet voor Groningen veranderd.
De nieuwe wet is erop gericht de gaswinning nooit meer te laten zijn dan noodzakelijk voor de
leveringszekerheid. Daarnaast heeft het kabinet besloten om de gaswinning uit het Groningengasveld over de komende jaren naar 0 te gaan afbouwen. Voor het MRP betekent dit het volgende:
•

•

De minister neemt jaarlijks al een belangrijke maatregel, waarmee de seismiciteit kan
worden beperkt, namelijk het verlagen van de gaswinning. Daarnaast neemt de effectiviteit
van mogelijke maatregelen af. Dit vraagt om een aanpassing van de mogelijk te overwegen
beheersmaatregelen.
De opsplitsing van de zorgplicht zorgt ervoor dat de NAM geen maatregelen meer kan
doorvoeren zonder tussenkomst van de minister. Het afwegingskader en de
escalatiestructuur moeten op deze nieuwe situatie worden aangepast. Het blijft belangrijk
dat de NAM op basis van haar kennis gedegen analyses blijft maken bij een overschrijding en
meedenkt over mogelijke maatregelen.

17

6 Welke aanbevelingen geeft SodM voor de actualisatie van het
MRP?
Op basis van de resultaten van de evaluatie doet SodM de volgende aanbevelingen voor de
actualisatie van het MRP:
•

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Maak in het protocol onderscheid tussen parameters die een trend aangeven en parameters
die een ontstane situatie beschrijven;
o Trendanalyse om escalatie/de-escalatie vast te stellen en eventueel ingrijpen via de
operationele strategie;
o Definitie van acties die bij een zwa(a)r(der)e beving moeten worden genomen (door
Veiligheidsregio, de NAM, overheid, etc);
Maak geen gebruik van “damage state” als vijfde parameter;
Pas de definitie van de aardbevingsdichtheid en “activity rate” aan naar waarden over de
laatste 6 maanden;
Zorg voor eenduidigheid in de magnitudegrens in de definitie van de aardbevingsdichtheid
en “activity rate” en binnen welke begrenzing de bevingen meetellen. Gebruik hiervoor de
laagst mogelijke waarde die wetenschappelijk verantwoord is;
Weeg in de definitie van de aardbevingsdichtheid de bijdrage van individuele bevingen naast
met de afstand tussen de beving en een locatie, ook met de tijd sinds de beving is
opgetreden;
Pas de grenswaarden van de aardbevingsdichtheid en “activity rate” aan de nieuwe definitie
aan;
Heroverweeg de grenswaarden van PGA en PGV in het licht van de definitie van
incidentparameters;
De onderbouwing van de grenswaarden in het technische addendum moet worden
uitgebreid en verbeterd;
Pas de escalatiestructuur en het afwegingskader aan de nieuwe context aan. De
escalatiestructuur moet in overeenstemming zijn met de bestaande rapportage- en
beslisstructuren;
Pas de mogelijk te overwegen beheersmaatregelen voor de verschillende niveaus aan de
nieuwe situatie aan;
Geef duiding aan de term ‘redelijkerwijs’ uit de Mijnbouwwet;
Gebruik voor het waakzaamheidsniveau voortaan “code geel” en voor het monitoringsniveau
“code groen”.
Geef de voormalige monitoringsbegeleidingscommissie 11 een rol binnen het MRP;
Zorg voor een centrale plaats waar alle relevante informatie omtrent aardbevingen bij elkaar
gebracht wordt, zodat burgers maar op een plek hoeven te kijken;
Leg in het protocol vast dat alleen bevingen binnen de contour van het Groningen-gasveld in
het protocol worden meegenomen;

• Leg in het protocol een duidelijk communicatieprotocol vast: Binnen welk periode kunnen de
burgers welke communicatie van wie verwachten. Wat gebeurd er bij een incident
(overschrijding van de grenswaarden van PGA en PGV)?

Tussen 2015 en 2018 heeft een monitoringsbegeleidingscommissie, bestaande uit vertegenwoordigers van
de lokale belangenverenigingen, gemeenten, provincie en de veiligheidsregio, op regelmatige basis overleg
gehad met KNMI, TNO, NAM en SodM over alle monitoringsactiviteiten in het Groningen-gasveld, waaronder
de seismiciteit. Onderwerpen die hier besproken werden: seismiciteit, MRP, schademonitoring, ongelijke
zetting van de ondiepe lagen, etc.

11

18

Bijlage A: Zorgplicht van de NAM (art. 33 Mijnbouwwet)
Om gas te mogen winnen moet een mijnbouwonderneming allereerst beschikken over een
winningsvergunning. De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (hierna: NAM) beschikt sinds 1963
over een winningsvergunning voor het Groningen-gasveld. Daarmee heeft de NAM het recht op de
winning van gas in Groningen.
Vervolgens moet de houder van een winningsvergunning een winningsplan indienen bij de minister.
Het winningsplan beschrijft de manier waarop het gas gewonnen gaat worden, maar ook de
hoeveelheid gas die gewonnen zal worden. Die beschrijving van de gaswinning wordt getoetst. Het
winningsplan behoeft instemming van de minister (artikel 34 van de Mijnbouwwet). Voor de
gaswinning in Groningen heeft de minister ingestemd met het door de NAM ingediende
winningsplan. De minister heeft daarbij voorwaarden opgenomen waar de NAM zich aan moet
houden.
Het hebben van een winningsvergunning en een instemming van de minister op het winningsplan,
geven geen garantie dat daarmee de genoemde belangen afdoende zijn beschermd. Op een
mijnbouwonderneming rust daarom een zorgplicht op grond van artikel 33 van de Mijnbouwwet.
Kortgezegd volgt uit die bepaling dat de NAM een grote inspanning moet leveren om te voorkomen
dat door de gaswinning:
a. nadelige gevolgen voor mens en milieu worden veroorzaakt,
b. schade door bodembeweging wordt veroorzaakt,
c. de veiligheid wordt geschaad, of
d. het belang van een planmatig beheer van voorkomens van delfstoffen of aardwarmte wordt
geschaad.
De NAM heeft op grond van dit artikel de continue zorg voor het voorkomen van schade en nadelige
effecten voor mens en milieu, alsmede voor de veiligheid van personen.
Om de veiligheid van personen te borgen, heeft de minister in zijn brief van 3 november 2015 12 een
norm vastgelegd. De veiligheidsnorm voor de risico’s ten gevolge van geïnduceerde aardbevingen is
vastgesteld conform het advies van de Commissie Meijdam. De NAM moet dus een grote inspanning
leveren om te voorkomen dat de veiligheid voor personen deze veiligheidsnorm overschrijdt.
Voor schade en andere nadelige gevolgen is geen exacte norm bepaald. In het algemeen is de
zorgplicht aan de orde indien het effect van de winning in negatieve zin afwijkt van de verwachting,
die in het winningsplan is beschreven, zonder dat dit nader is gespecificeerd. In het specifieke geval
van Groningen is de invulling van de zorgplicht ten aanzien van schade en veiligheid al vooraf
uitgewerkt in het Groningen Meet- en regelprotocol (hierna: MRP). Dit MRP was vereist op grond van
artikel 5 van het instemmingsbesluit van 30 september 2016.

12

Kamerstukken II 2015/16, 33529, 205 (Kamerbrief)

19

Bijlage B: Overzichtstabel aanbevelingspunten beoordelaars
Aanbeveling t.a.v. MRP
Technisch, inhoudelijk
Nadruk op data-gedreven en niet op basis van modellen. Het
MRP moet in eerste instantie zich enkel baseren op feitelijke
waarnemingen. Enkel bij het uittekenen van verzachtende
maatregelen kunnen de modellen aangewend worden.
Leveringszekerheid of andere belangenafwegingen horen niet
thuis in een MRP, dat enkel en alleen moet gericht zijn op het
binnen de perken houden van de aardbevingsdreiging. Een
besluit tot een ingreep in de productie (zie §7.6, p.28) enkel
zou moeten rekening houden met de gebeurtenis zelf.
MRP dient zich enkel toe te leggen op aardbevingsdreiging en
niet aardbevingsrisico. Er dient geen rekening gehouden te
worden met de graad van aardbevingsbestendigheid van de
gebouwen.
Twee dimensies gekregen: Nu tijdens en na de winning de
risico's zoveel mogelijk beperken.

Inbrenger

Opvolging

Opmerking

Hans Roest,
Manuel
Sintubin

Indirect

Het MRP gaat over metingen en op basis daarvan eventueel regelen. Het MRP
werkt niet op basis van modellen. Echter grenswaarden kunnen wel mede
gebaseerd zijn op modellen.

Manuel
Sintubin

Indirect

Het MRP gaat over metingen en op basis daarvan eventueel regelen.
Leveringszekerheid speelt hierbij geen rol. Op basis van het protocol worden
beheersmaatregelen voorgesteld. De minister moet vervolgens deze maatregelen
afwegen tegen de impact op de leveringszekerheid.

Manuel
Sintubin

Indirect

Het MRP is wel degelijk gericht op seismisch risico, maar richt zich op
escalatie/de-escalatie en incidenten. Aanbevolen wordt om geen gebruik te
maken van “damage state” als vijfde parameter;

Hans Roest

Geen

Zijn er scenario’s voor echt zware bevingen, dat in dat geval
zonder zulke analyse, al direct maatregelen worden genomen?

Stakeholders,
Hans Roest

Aanbeveling

Duidelijkere scheiding tussen trendparameters - basis voor de
MRP, daarnaast incidentparameters die tot onmiddellijk
handelen kunnen leiden. Vragen om een andere response,
communicatie, etc. Incidentparameters vragen om een
responseprotocol. Trendparameters vragen om een
regelprotocol.
Wenselijk dat het MRP ook een rol blijft spelen op de kortere
termijn strategie. Bij meerdere zware aardbevingen moet
SodM wel blijven adviseren over bijsturen.
Aantal beheersmaatregelen geen optie meer, vervallen.
Jaarvolume reductie in andere context - nu hooguit nog een
aanvullende reductie. Optimalisatie/aanpassing
productieverdeling moet toegevoegd.

Hans Roest,
Manuel
Sintubin

Aanbeveling

Stakeholders

Geen

De risico’s na de winning worden meegenomen in de vooruitblik bij de jaarlijkse
operationele strategie en het vaststellingsbesluit. Het MRP ziet op de
waarnemingen nu en eventuele maatregelen die nodig zijn na een incident of bij
een escalerende trend.
Met het onderscheiden van trend- en incidentparameters wordt onderkend dat
bevingen boven een bepaalde grondbeweging als incident moeten worden
behandeld en wordt vastgelegd hoe bij overschrijding gereageerd moet worden.
Maak in het protocol onderscheid tussen parameters die een trend aangeven en
parameters die een ontstane situatie beschrijven;
•
Trendanalyse om escalatie/de-escalatie vast te stellen en eventueel
ingrijpen via operationele strategie;
•
Definitie van acties die bij een zwa(a)r(der)e beving moeten worden
genomen (door Veiligheidsregio, NAM, overheid, etc);
Dit is het fundamentele doel van het MRP en de rol van SodM als toezichthouder
op de zorgplicht van de NAM en de minister.

Hans Roest

Aanbeveling

Pas de mogelijk te overwegen beheersmaatregelen voor de verschillende niveaus
aan de nieuwe situatie aan;

20

Het is wenselijk om zowel de aardbevingsdichtheid als de
activity rate op dezelfde dataset te baseren (zelfde magnitude
van compleetheid)

Stakeholders

Aanbeveling

De definitie van aardbevingsdichtheid is nu eenvoudig, maar
het probleem is dat het niet onderscheidend genoeg is. (De)escalerende trends moeten sneller onderkend kunnen
worden. Aanbeveling is om de periode waarover de
aardbevingsdichtheid bepaald wordt te verkorten naar 6
maanden en/of een temporele weging van de bevingen toe te
voegen zodat de-escalerende trends sneller worden
opgemerkt.
Zeerijp gaf zoveel schade omdat het geregend had. Een beving
in de winter geeft dus meer schade dan een beving in de
zomer. Voordeel van halfjaarsgetal is ook winter-zomer
onderscheid.
Ook zou gekeken kunnen worden of de verhouding tussen
kleine en grote bevingen, de b-waarde van de GR,
meegenomen kan worden in de parameters.

Hans Roest,
Manuel
Sintubin,
Peter van der
Gaag

Aanbeveling

Hans Roest,
Manuel
Sintubin

Onderzoek

Overwegen om een "Did you feel it" aanpak, intensiteit op te
nemen.

Manuel
Sintubin

Geen

Update activity rate en aardbevingsdichtheid na elke beving

Manuel
Sintubin
Manuel
Sintubin

Geen
Onderzoek

Nader onderzoek is nodig om te bepalen of dit een wetenschappelijk
verantwoorde en onderscheidende signaalparameters zou kunnen zijn.

Manuel
Sintubin

Aanbeveling

Manuel
Sintubin

Onderzoek

Zorg voor eenduidigheid in de magnitudegrens in de definitie van de
aardbevingsdichtheid en “activity rate” en binnen welke begrenzing de bevingen
meetellen. Gebruik hiervoor de laagst mogelijke waarde die wetenschappelijk
verantwoord is;
Nader onderzoek is nodig om te bepalen of dit een wetenschappelijk
verantwoorde en onderscheidende signaalparameters zou kunnen zijn.

Manuel
Sintubin

Aanbeveling

Naast de hoeveelheid seismiciteit ook de magnitude
meenemen via het seismisch moment. Voeg ook een
aardbevingsdichtheid die de seismisch moment weergeeft toe
op basis van alle M>=1.0 bevingen en een 6-maandsgetal.
Leg de grens van welke bevingen meetellen duidelijk vast.

De duur van de grondbeweging speelt een rol voor de mate
van schade. Is de duur van de bevingen niet op een of andere
manier mee te nemen in een signaalparameter.
Zijn de drempelwaarden scherp genoeg? De
interventiewaarde zou eigenlijk nooit overschreden mogen

Zorg voor eenduidigheid in de magnitudegrens in de definitie van de
aardbevingsdichtheid en “activity rate” en binnen welke begrenzing de bevingen
meetellen. Gebruik hiervoor de laagst mogelijke waarde die wetenschappelijk
verantwoord is;
•
Pas de definitie van de aardbevingsdichtheid en “activity rate” aan naar
waarden over de laatste 6 maanden;
•
Weeg in de definitie van de aardbevingsdichtheid de bijdrage van individuele
bevingen naast met de afstand tussen de beving en een locatie, ook met de
tijd sinds de beving is opgetreden;

Nader onderzoek is nodig om te bepalen of dit een wetenschappelijk
verantwoorde en onderscheidende signaalparameters zou kunnen zijn.
Op dit moment loopt er reeds onderzoek hierna. De uitkomsten hiervan moeten
eerst afgewacht worden.
Deze aanpak levert informatie over waar de beving gevoeld is en mogelijk schade
kan optreden, maar het is heel moeilijk om grenswaarden te definiëren en de
informatie komt pas na langere tijd beschikbaar, waardoor het nemen van
mogelijke maatregelen onnodig vertraagd wordt.
Is reeds het geval in het dashboard van het huidige MRP.

•

Pas de grenswaarden van de aardbevingsdichtheid en “activity rate” aan de
nieuwe definitie aan;

21

worden. Mede ook daar de maatregelen pas na lange duur
effect hebben.
Voor trendparameters zijn met name de waakzaamheids- en
signaleringswaarden van belang, voor de incidentparameters
met name de interventiewaarde.
Waakzaamheidsniveau kan geschrapt worden als we er toch
continue boven zitten
Signaleringsniveau het enige van belang zijnde niveau,
grenswaarden aanscherpen naar de huidige waarden van het
waakzaamheidsniveau en meteen actie.
Onbegrijpelijk dat tiltmeters nooit op de goede manier
gebruikt zijn.

•
•

Heroverweeg de grenswaarden van PGA en PGV in het licht van de definitie
van incidentparameters;
De onderbouwing van de grenswaarden in het technische addendum moet
worden uitgebreid en verbeterd;

Peter van der
Gaag

Onderzoek

PGA en PGV zeggen iets over de ‘structural dependence’ van
een gebouw. PGA vooral voor de veiligheid, PGV voor schade.
De grenswaarden zouden daarop aangepast moeten worden.

Ihsan Bal

Aanbeveling

Spectrale versnellingen zouden nog een betere maat zijn. Deze
kunnen worden afgeleid uit de accelerogrammen van het
KNMI. Relateer deze spectrale versnellingen na een sterkere
beving aan de “demand levels” van de NPR.
Kijk in hoeverre de gegevens van de TNO-versnellingsmeters
kunnen worden meegenomen.
Communicatie
Voorheen was er een monitoringscommissie met stakeholders
actief; Goed om na te gaan hoe deze commissie kan worden
verankerd in deze actualisatie van het MRP.

Ihsan Bal

Onderzoek

Ihsan Bal

Onderzoek

Zal worden meegenomen in het onderzoek naar de mogelijkheden de spectrale
versnellingen te gebruiken en rapporteren.

Stakeholders

Aanbeveling

Stakeholders,
Manuel
Sintubin

Aanbeveling

De monitoringscommissie was een commissie van stakeholders die de
ontwikkeling van de seismiciteit en het meetnetwerk volgde. Vanuit de
stakeholders is er behoefde om deze rol te blijven vervullen. Het ligt voor de hand
om continuering van de commissie in het MRP op te nemen.
Aanbevolen wordt om op een centrale plaats alle relevante informatie omtrent
aardbevingen bij elkaar te brengen, zodat burgers maar op een plek hoeven te
kijken voor de meest actuele informatie, maar ook voor achtergrond-informatie.
Ook de periodieke en speciale rapportages zullen hier worden gepubliceerd.

Stakeholders

Aanbeveling

Meten-is-weten. Informatie over wat er speelt, rapportjes
over status MRP helpt bewoners ook t.a.v. de onzekerheden
die spelen.
Rapporten moeten niet geschreven worden om het schrijven.
Richt de rapporten op een gedegen wetenschappelijke analyse
van de situatie.
Zorg voor heldere communicatie op basis van het MRP, direct
ook over code rood. Dat helpt. Dan wordt ook gelooft als
SodM aangeeft dat het code groen is en het goed gaat;
communicatie over tijdlijn werkt. Communiceer dan: “SodM is
ermee bezig.”

Nader onderzoek is nodig om te bepalen of dit een wetenschappelijk
verantwoorde en onderscheidende signaalparameters zou kunnen zijn. Op dit
moment lopen er bij de NCG een aantal onderzoeken naar de inzet van tiltmeters.
•
Heroverweeg de grenswaarden van PGA en PGV in het licht van de definitie
van incidentparameters;
•
De onderbouwing van de grenswaarden in het technische addendum moet
worden uitgebreid en verbeterd;
Nader onderzoek is nodig om te bepalen hoe de informatie van de spectrale
versnelling zou kunnen worden gebruikt en gerapporteerd. SodM zal een KEM
onderzoek op dit punt initiëren.

Leg in het protocol een duidelijk communicatieprotocol vast: Binnen welk periode
kunnen de burgers welke communicatie van wie verwachten. Wat gebeurt er bij
een incident (overschrijding van de grenswaarden van PGA en PGV)?

22

Er moet meer duidelijkheid komen over de individuele
bevingen en de doorwerking op de ondergrond. Vroeger
maakt KNMI rapportjes over zwaardere bevingen. Zou goed
zijn als dat nu weer gebeurt in het kader van het MRP.
Bedenk dat een grote groep mensen niet wordt bereikt
wanneer via het internet wordt gecommuniceerd. Een
infokrant over het MRP protocol kan ook helpen.
Vooral wat betreft de communicatie met het brede publiek,
lokale overheden en betrokken burgers zou volgens mij het
SodM een primaire rol dienen te spelen. Het dashboard zou
ook op website van SodM moeten staan.
gebruik van code groen voor waakzaamheidsniveau is
communicatief vreemd
Diversen
Goed plan voor wat er nu nog kan. Eigenlijk had je 30 jaar
geleden al wat moeten doen. Toen had het nog gekund.
Beter kan je het op dit moment niet doen.
Bedenk wel dat je met het MRP het publiek opzadelt met een
protocol, waar politiek niets mee wil voor het bijregelen van
de productie.
“zoveel als redelijkerwijs mogelijk wordt beperkt”. De term
redelijkerwijs is veel te vaag. Beter is de tekst: “met oog op
veiligheid van Groningers”.
Vanuit het perspectief dat de regulator eigenlijk het
initiatiefrecht zou moeten hebben in het volledige MRP, kan
dan ook de vraag gesteld worden of het SodM niet veel meer
aan het stuur moet zitten van het MRP.
Ook wat betreft mogelijk aanpassingen aan het MRP zou het
initiatiefrecht moeten liggen bij het SodM, niet bij de NAM
(p.41). Zo zou kunnen worden overwogen om in het Risk
Coordination Team Earthquakes (RCT) een SodM-expert op te
nemen, of zelfs dit RCT onder leiding van een SodM-expert te
plaatsen.

Stakeholders

Aanbeveling

Aanbevolen wordt om op een centrale plaats alle relevante informatie omtrent
aardbevingen bij elkaar te brengen, zodat burgers maar op een plek hoeven te
kijken voor de meest actuele informatie, maar ook voor achtergrondinformatie.
Ook de periodieke en speciale rapportages zullen hier worden gepubliceerd.
Binnen het communicatieprotocol zal meegenomen worden of en hoe informatie
op een andere wijze dan via het internet gecommuniceerd kan worden.

Stakeholders

Indirect

Manuel
Sintubin

Indirect

Manuel
Sintubin

Aanbeveling

Peter van der
Gaag

Geen

Stakeholders

Geen

Het MRP is geborgd in de Mijnbouwwet en Mijnbouwregeling. De Tweede Kamer
heeft per amendement expliciet gevraagd om behoud van het MRP.

Stakeholders

Aanbeveling

Aanbevolen om duiding te geven aan de term ‘redelijkerwijs’ uit de Mijnbouwwet.

Manuel
Sintubin

Geen

Manuel
Sintubin

Geen

Met MRP is een invulling van de zorgplicht van de operator. De NAM (en nu ook
de minister) duidt met het MRP de grenzen voor “zoveel als redelijkerwijs
mogelijk beperken en voorkomen”. SodM ziet erop toe dat de operator (en de
minister) zich aan deze invulling houden.
Met MRP is een invulling van de zorgplicht van de operator. De NAM (en nu ook
de minister) duidt met het MRP de grenzen voor “zoveel als redelijkerwijs
mogelijk beperken en voorkomen”. SodM ziet erop toe dat de operator (en de
minister) zich aan deze invulling houden. Het RCT is een intern team van NAM.
Escalatie naar SodM ligt vast in het escalatieprotocol.

Binnen het communicatieprotocol zal meegenomen worden welke rol van wie
verwacht wordt in de communicatie. Aanbevolen wordt om op een centrale
plaats alle relevante informatie omtrent aardbevingen bij elkaar te brengen, zodat
burgers maar op een plek hoeven te kijken voor de meest actuele informatie,
maar ook voor achtergrondinformatie. Ook de periodieke en speciale rapportages
zullen hier worden gepubliceerd.
Gebruik voor het waakzaamheidsniveau voortaan “code geel” en voor het
monitoringsniveau “code groen”.

23

Bijlage C: Notulen overleg SodM/NAM over toekomstige inhoud MRP
(3 mei 2018)

Notulen overleg SodM/NAM over
toekomstige inhoud MRP
Doel van het gesprek
•
•
•

Verkenning van mogelijke vormen en inhoud van een toekomstig MRP.
Identificeren van mogelijk voorbereidend werk voor een nieuw/aangepast MRP
Doordenken hoe we de periode met het huidige MRP overbruggen voor een
nieuw/aangepast MRP in werking treedt.

Nieuw of aangepast MRP ?
•

Vastgesteld dat een vorm van een MRP nuttig - wat SodM betreft zelfs - noodzakelijk zal zijn;
ook in de context van reeds (voor)genomen productiemaatregelen.

Eigenaar van het MRP
•
•
•
•

Besproken is dat NAM wellicht niet meer de meest logische eigenaar van het protocol zal
zijn.
Als zeer goed mogelijke optie is genoemd dat SodM zelf de eigenaar van het protocol zal zijn.
Ook een optie dat het KNMI de eigenaar zal zijn is besproken, maar dat heeft op moment
niet de voorkeur van SodM
NAM kan mogelijk wel een ondersteunende rol spelen in het opstellen van het MRP – daar
waar het bijvoorbeeld gaat om formulering van zogenoemde “stopping rules” gerelateerd
aan verwachtingen voor de ontwikkeling van seismiciteit op grond van het HRA model (zie
ook onder).

Datum nieuw MRP
•
•

Gezien de huidige ontwikkelingen ligt het voor de hand om te streven naar de formulering
van een nieuw MRP in Q1 2019.
Een plan van aanpak kan in Q4 dit jaar geformuleerd worden.

Evaluatie huidig MRP
•
•

In de context van het huidige MRP wordt er een review verwacht in Q4 dit jaar.
Het is onder de huidige omstandigheden niet duidelijk wie het beste deze kan leiden – SodM
zal hierop terugkomen.

Interim MRP
•

Besproken is of het wenselijk is om in de tussentijd (kleine) aanpassingen te doen aan het
huidige MRP.

24

•
•
•

Alles overwegend lijkt het echter niet wenselijk om deze aanpassingen te doen; dat betekent
dat we het huidige MRP nog tenminste een half jaar zullen uitvoeren;
NAM zal dus ook nog eventuele speciale rapportages uitvoeren
Eventuele extra maatregelen zullen (meer dan vorig jaar het geval was) door de minister
gewogen moeten worden in de context van de reeds voorgenomen productieverlaging.

Mogelijk aanpassingen aan nieuwe MRP
Aanpassingen Trendparameters
•
•

Het ligt voor de hand om een paar wijzingen te maken aan de trend-parameters van het MRP
(activity rate en aardbevingsdichtheid).
Voorstel is om de beide trend parameters (activity rate en aardbevingsdichtheid) te baseren
op aardbevingen met een magnitude M1.2. Dat maakt ook consistente koppeling met het
HRA model (na aanpassing) mogelijk (actie: NAM).

Aanpassingen andere parameters MRP
•
•

Vooralsnog voorzien we geen aanpassingen aan PGA en PGV.
De 5e MRP parameter, onverwachte ontwikkelingen aan schade, moet wat verder uitgewerkt
worden (actie : NAM).

Aanpassingen structuur signaalparameters – “inbouwen 4e laag” ?
•
•
•

Gesproken is over welke events aanleiding zouden kunnen geven tot het overwegen van
versnelde afbouw van productie (zie bijgevoegd slide-pack).
Op dit moment lijkt het echter niet wenselijk om het huidige protocol een 4e laag te geven en
complexer te maken.
De huidige structuur biedt voldoende aanknopingspunten om in te grijpen indien nodig en
hoeft waarschijnlijk niet aangepast te worden.

Opnemen van HRA parameters / verwachte ontwikkeling seismiciteit
•
•

Voorstel is om inderdaad te gaan managen op de verwachte ontwikkeling van seismiciteit –
met een zekere statistische bandbreedte
Mogelijk met behulp van “stopping rules” en/of “control charts” (actie NAM)

Rol NAM in nieuwe MRP
•
•

NAM zal mogelijk nog speciale rapportages kunnen verzorgen
Bekeken zal moeten worden welke productie-maatregelen nog binnen de
verantwoordelijkheden van NAM zullen vallen. Hier zal afgewacht wat de minister besluit.

25

Bijlage D: Presentatie aan stakeholders in de regio: “Evaluatie en
Actualisatie MRP Groningen; Achtergrondinformatie voor de
bijeenkomst op 11 december 2018”

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

Bijlage E: Gespreksverslag overleg evaluatie meet-en-regel protocol
Groningen
Datum: dinsdag 11 december 2018
Locatie: Provinciehuis Groningen
Aanwezigen:

secretaris Groninger Gasberaad
Gasberaad namens CNV
Gasberaad namens regionale MKB
Gasberaad, Groninger dorpen
voorzitter Groningen Bodembeweging
gemeente midden Groningen
Gemeente Hoogeland (i.o.)
Groninger Bodem Beweging
provincie Groningen
provincie Groningen

Staatstoezicht op de Mijnen
Staatstoezicht op de Mijnen
Staatstoezicht op de Mijnen

Gasberaad: GBR, Groningen Bodembeweging (GBB), Meet- en regelprotocol: MRP.
12:08 Het overleg wordt door C.H. (SodM) geopend.
• Welkom, dank dat jullie tijd nemen op reactie te komen geven op het MRP.
• Doel van overleg is om ons te helpen de werking van het protocol te evalueren en
verbeteren. Opmerkingen op het MRP zijn ook na afloop van de bijeenkomst welkom.
• N.H. (SodM) zal een gespreksverslag maken.
• Nog twee personen worden verwacht. Besloten wordt om te beginnen met voorstelrondje
A.M. (SodM) geeft uitleg over doel en achtergrond van overleg (slides 1-3 presentatie).
• A.M. vertelt dat dit overleg met lokale overheden en burgerbelangenbewegingen is
bedoeld om reacties te ontvangen op het functioneren van MRP.
• Opmerkingen in dit overleg zullen door SodM worden meegenomen in de evaluatie van het
MRP en het verbeteren daarvan.
• Naast de aanwezigen, zijn ook experts om mening gevraagd waaronder Manuel
Sintubin, ...., ..... Ook Ihsan Bal van de Hanze hogeschool wordt benaderd.
• De groep stelt kanttekeningen over onafhankelijkheid van de externe experts die zijn
gevraagd voor de reflectie. SodM staat open voor voorstellen voor andere experts.
• GBB geeft aan dat een monitoringscommissie vroeger actief was die is verwaterd.
• A.M. geeft aan niet te weten waarom dit is verwaterd. Goed om na te gaan hoe deze
commissie kan worden verankerd in deze actualisatie van het MRP. Wenselijk dat duidelijk
is wie in de lead is van zo’n monitoringscommissie.
• Wens van het GBB is dat SodM de lead neemt.
• GBB geeft aan: ook goed om Tom Postmes als expert te overwegen. A.M. geeft aan dat
ook contact met Tom Postmes wordt opgenomen en na te gaan welke rol hij bij de
rapportage kan spelen.
• GBB bevestigt dat zij met een voorstel voor een expert zullen komen.
12:19: A.M. vervolgt presentatie (slides 7-10).
• H.R. vraagt of Zuidwending ook onderdeel van het MRP zou moeten zijn. Na
verduidelijking blijkt de vraag over Norg te gaan.

45

•

A.M. antwoordt dat Norg een eigen risicobeheersysteem heeft en dus niet onder het MRP
valt.

•

H.R. vraagt over tekst van slide 10 dat “zoveel als redelijkerwijs mogelijk wordt beperkt”.
De term redelijkerwijs ziet hij liever niet. Beter is de tekst: “met oog op veiligheid van
Groningers”.
A.M. geeft aan dat dit de formulering is die in wet staat en daarom zo is gekozen.
Daarmee is het MRP wettelijk verankerd.
A.M. geeft nadere specificatie van ‘redelijkerwijs’ in het MRP is inderdaad gewenst. Deze
aanbeveling neemt SodM mee.

•
•

A.M. vervolgt presentie (slide 22-31) over advies SodM en besluit minister na Zeerijp beving.
• A.M. geeft toelichting op advisering na Zeerijp beving zo snel als mogelijk terug naar 12
miljard Nm3 per jaar als het veilige niveau. Idee van het MRP was te blijven produceren
met hand aan de kraan. MRP is bijstuurmechanisme om na signalering en analyse,
maatregelen te nemen om de veiligheid te waarborgen.
• SodM kan niet alle maatregelen n.a.v. het MRP direct opleggen aan de NAM,
leveringszekerheid speelt ook mee.
• De minister heeft lange termijn doel uitgezet om naar nul te gaan. De afbouw is verwerkt
in nieuwe wet.
• Het sturingsmechanisme op clusterniveau zit steeds verder weg. Het duurt steeds langer
voordat ingrepen in de productie effect op de bevingen zal hebben.
•
•
•

•

•
•
•
•

D.S. vraagt of de rol van SodM is verslechterd?
J.K. vraagt wat SodM zelf vindt van de plek van de MRP en de rol van de
leveringszekerheid?
A.M.: ik zou het MRP als primair stuurmechanisme willen blijven hanteren. SodM kon als
toezichthouder al nooit de NAM direct aanspreken op het winningsniveau in Groningen.
Dat ging altijd via de minister. Dat blijft. Als wij inschatten dat het MRP niet langer zou
kunnen werken binnen nieuwe realiteit dan zullen wij dat uitdrukkelijk in ons advies aan
minister aangeven.
S.T.: Het is nu dus nog lastiger geworden om interventies te plegen op de gaswinning. Met
beperking van rol MRP. En niet meer direct de NAM die kan worden aangesproken. Het is
besluit van de minister zelf.
H.R. vraagt wat nu wordt verteld aan mensen in ‘t Zand en Loppersum, is dat zij veilig zijn?
Reeds ingezette trajecten voor versterking stopgezet en naar toekomst wordt verschoven.
A.M. geeft aan dat wat SodM daarin kan doen is duidelijk communiceren. Bovendien is
communicatie van gemeentes en NCG aan de bewoners een aandachtspunt in het toezicht
van SodM op de versterking.
S.T.: in die lijn van SodM zitten ook aanname over de afbouw van de gaswinning.
H.R.: geeft aan dat hij blij is dat veiligheid zo strak gedefinieerd staat in deze presentatie.

A.M. vervolgt (slide 32): Waarnemingen SodM op basis van de praktijk.
• A.M. licht toe dat de zware Zeerijp beving volgde op een cluster van bevingen, de meeste
wetenschappers gaven aan dat de zwaardere beving geen verrassing was. Dat lag in lijn
der verwachting. Het was wel een verrassing voor de burgers.
• D.S. vraagt over het cluster van bevingen, had met een snelle reactie aan minister op de
bevingen in december de beving Zeerijp op 8 januari voorkomen kunnen worden? Kerstvakantie ertussen vertragend.

46

•
•
•
•
•

A.M. licht toe dat zelfs als op 9 december de gaskraan was dichtgedraaid, had de Zeerijp
beving niet voorkomen kunnen worden.
S.T. brengt in herinnering dat het eind december 2017 koud was. Mogelijk extra productie.
Zou dat nog effect gehad kunnen hebben?
A.M.: extra productie zou eventueel op langer termijn effecten hebben, maar niet direct.
D.S.: van SodM-collega’s begrepen dat één beving van magnitude 3 ongeveer 10 keer zo
sterk is als één beving van 2.
A.M. bevestigt dit.

A.M. vervolgt met slide 33 over snelheid van analyse en advies.
• A.M.: Het is niet mogelijk voor een expert om binnen 1 week na een grote beving een
goede analyse te maken. Analyses zijn cruciaal voor een goede afweging.
• D.S.: zijn er scenario’s voor echt zware bevingen, dat in dat geval zonder zulke analyse, al
direct maatregelen worden genomen?
• A.M. geeft aan dat SodM dan meteen de NAM de opdracht zal geven de nabijgelegen
putten direct stil te leggen i.v.m. mogelijk acuut gevaar en deze moeten worden
gecontroleerd om mogelijke schade aan de putten vast te stellen.
• M.P. vraagt over afschakelen bij zware beving in relatie tot leveringszekerheid.
• A.M. geeft aan dat afschakelscenario’s er wel liggen maar geen details kent.
• C.H. verwijst naar afschakelplan van EZK dat door het nieuwsprogramma EenVandaag gewobt is en belooft een link naar dit document toe te sturen.
A.M. vervolgt met slide 34 over valse triggers.
• MRP kan overschreden worden door 1 (extra) beving zonder dat er iets schokkends aan de
hand hoeft te zijn. Geeft dit niet onnodig onrust?
• H.R. geeft aan dat onrust niet ontstaat door overschrijding MRP en kleurcode oranje/rood.
maar door de daadwerkelijke beving en schade én de eerste reactie van de minister in de
pers.
• A.M. geeft aan het waardevol te vinden uit dit overleg om deze indrukken te hebben.
• F.B en D.S. geven aan dat overschrijding en kleurcode in pers soms wel tot onrust kan
leiden. Kwestie van goed communiceren.
Gelegenheid voor de acht Discussievragen (slide 35 – 42 van presentatie)
Vraag 1 – Ervaring bij het overschrijden van het MRP:
Hoe heeft u de werking van het MRP het afgelopen jaar ervaren?
• H.R. vraagt over loket schademelding. Wat op slide onder 14 staat. Dat loket is niet
huidige werkwijze.
• A.M. licht toe dat onder slide 15 staat over “onverwacht DS2” – onverwachte veel DS2
schademeldingen wordt die in escalatie structuur meegenomen.
• A.M. geeft aan dat in de beoordeling van het MRP door SodM in juni 2017 is aangegeven
dat SodM de Damage State (DS) niet accepteert als parameter in het MRP. Onverwacht is
niet goed gedefinieerd en het is onduidelijk wat normaal is. Daarnaast duurt het te lang
om DS in kaart te brengen (tot wel 1.5 jaar). Belangrijk om goed te volgen voor
veiligheidsbeleving maar op dit moment ongeschikt als stuurparameter waarmee snel
geacteerd kan worden.
•

S.T.: ik begrijp dat schade in protocol ingewikkeld is. Toch zou het wel een indicatie
kunnen zijn. Als in gebied ook bij mindere bevingen toch veel schades ontstaan. Dan zit
daar toch veel informatie in. Zijn lange termijn trends te zien?

47

•

A.M. bevestigt dat schade inderdaad inzicht geeft en we ervan kunnen leren. Echter op dit
moment geen rol in het MRP om direct te kunnen monitoren en op te acteren.

J.K.: zit er nog ontwikkeling in kennis? Wordt dat geüpdate?
A.M.: nog continue kennisontwikkeling om de bevingen te begrijpen en om mee te nemen
in het MRP. MRP is echter niet direct gerelateerd aan model voorspellingen, het moet juist
bedoeld zijn om volledig gebaseerd te zijn op de waarnemingen. Wel helpen de laatste
inzichten uit modelberekeningen en kennis in reflectie op het functioneren van het MRP.
• J.K.: bedenk wel dat je met het MRP het publiek opzadelt met een protocol, waar politiek
niets mee wil voor het bijregelen van de productie.

•
•

• M.P.: is het een regel dat na cluster kleine bevingen altijd een zwaardere bevingen volgt?
• A.M.: nee dat zeker niet. De praktijk is wel dat bij de zwaardere bevingen er enkele
kleinere bevingen aan vooraf gingen. Maar een zwaardere beving kan ook gebeuren
zonder dat kleinere bevingen eraan voorafgaan. Er zijn in de records ook clusters van
kleinere bevingen zonder dat een zwaardere bevingen hebben gevolgd.
• F.B. reflecteert dat inderdaad waarschuwingen op zwaardere bevingen uit cluster van
kleinere. Als dat vaak mis is, dan helpt dat niet. Dus waarschuwen helpt inderdaad niet.
• D.S.: ga je met leveringszekerheid niet altijd hoger zitten dan wat feitelijk nodig is, anders
is het geen zekerheid?
• A.M.: Wij hebben gepleit dat op GTS onafhankelijk toezicht wordt gehouden. SodM heeft
de kennis niet om toezicht op de leveringszekerheid te houden. Wij kunnen niet oordelen
over de bandbreedte die GTS schetst. ACM houdt toezicht op GTS. ACM zal de juistheid
van de inschattingen van GTS van het niveau van leveringszekerheid, zoals GTS deze
jaarlijks in januari aan de minister moet gaan aanleveren, beoordelen. Wel betrekt SodM
de GTS-prognose in relatie tot wat de minister beloofd heeft.
Vraag 2 - Communicatie na Zeerijp beving:
Hoe heeft u de communicatie na de beving van Zeerijp ervaren?
• M.P.: voor mij meten-is-weten. Informatie over wat er speelt, rapportjes over status MRP
helpt bewoners ook t.a.v. de onzekerheden die spelen.
• D.S.: ja de communicatie van SodM n.a.v. Zeerijp beving helpt. Wat teleurstelt, is het
politieke proces dat daarna volgt.
• D.S.: wij hebben zo veel mogelijk middelen nodig om als belangenorganisatie onze rol te
kunnen vervullen richting politiek en lokale overheden.
• P.R.: journaal van 8 januari teruggekeken. Ging vooral over onrust bewoners, schade. En in
dat journaal de korte reactie van minister helpt niet.
• C.H. vraagt: Wat had je op dat moment het liefst gehoord?
• Groep geeft aan dat de minister snel en vooral meer uitgebreide informatie geeft.
•
•
•
•

C.H. vraagt: hoe kwam die code rood over?
Reactie uit de zaal: dat is wat uit MRP komt. Als die dan niet gebruikt kan worden.
D.S.: blij met de opstelling van Theodor Kockelkoren het afgelopen jaar.
M.K. merkt op: langzame reactie geeft onrust, idee dat er informatie wordt
achtergehouden.

48

• S.T.: helder communiceren op basis van het MRP, direct ook over code rood. Dan ja dat
helpt. Dan wordt ook gelooft als SodM aangeeft dat het code groen is en goed gaat. D’r is
al zoveel wantrouwen EZK/NAM, het “framen” van informatie.
• M.K.: De afgelopen tijd rond versterkingsprogramma heeft situatie van wantrouwen
verder versterkt.
• A.M.: ik hoor goed dat het zo snel mogelijk moet. Maar goede analyse kost ook tijd. Werkt
het als we snel naar buiten komen met code rood en aangeven wat de tijdlijn is voor een
zorgvuldige analyse.
• M.K. en S.T.: ja zorgvuldige analyse is ook nodig. Aantal weken is oké, maar kan geen
maanden duren. S.R. en F.B. bevestigen dat zulke communicatie over tijdlijn werkt.
Communiceer dan: “SodM is ermee bezig.” We accepteren dat het tijd kost.
•
•
•
•
•
•

•
•

D.S.: als het tijd kost is wel risico dat in pers valse input komt, valse profeten. Daarom ook
mijn vraag over expert-team. Heb daar vragen over.
A.M.: als er aanbevelingen zijn van mensen die naar MRP te kunnen kijken dan nemen we
dat mee.
M.P.: wel nodig dat er noodscenario is hoe om te gaan met als in de tijdlijn van de analyse
een nieuwe zware beving plaatsvindt.
H.R.: de veiligheidsregio is erg stil gebleven bij de Zeerijp beving. Daar is ook door
veiligheidsregio van geleerd. De veiligheidsregio evalueert en Gasberaad is daar ook bij
betrokken.
A.M. maakt hieruit op: dus beter vastleggen van de verschillende partijen.
S.T.: vraagt over de KNMI stations en de metingen van krachten van de verschillende
stations. Daar zitten veel verschillen in. De krachten op andere plekken bleken veel groter,
verder dan 2-3 km waren hogere waardes dan direct boven het epicentrum. Wat is het
genuanceerdere beeld van de bovengrondse doorwerking en de schade die daaruit kan
volgen.
A.M.: dat vind ik de rol van KNMI om shakemaps te maken en te rapporteren. Analyse van
de beving zelf is nodig. Dat is inderdaad niet gebeurd. Dat zou als bijlage kunnen bij ons
advies (op aanvulling S.T. of dat geïntegreerd kan). Dit voor bevingen boven M=3.
M.P.: ik vind de website van het KNMI helemaal niet gebruiksvriendelijk. Hele technische
informatie die bij gemeente tot veel onnodige vragen leidt. Die website kan veel
publieksvriendelijker.

Vraag 3 – Wat zijn de verwachtingen van het MRP en van de effectiviteit van maatregelen?
•
•
•
•
•

M.P.: Hoe loopt communicatie van SodM met de Tweede Kamer?
A.M. antwoordt dat SodM communiceert via onze adviezen, maar nooit direct met
individuele Kamerleden.
M.P.: Wenselijk dat het MRP ook rol blijft spelen op de kortere termijn strategie. Bij
meerdere zware aardbevingen moet SodM wel blijven adviseren over bijsturen.
M.P.: Hoe zit het met de terugkoppeling van de feitelijke bevindingen en update van het
seismologisch model?
A.M.: Het blijft belangrijk dat de NAM de risicoschatting blijft maken met update en
analyse van de modellen. Het gaat daarbij om de hele modeltrein, seismologisch model en

49

•
•

doorvertaling naar de bovengrond. Belangrijk maar op dit moment niet duidelijk wat de
rol van de NAM daarin is. Bij de NAM is de kennis.
A.M.: Als wij met de nieuwe wet ook toezicht op versterking moeten houden dan is het
gebruik van de catalogus voor het bovengrondse model voor ons belangrijk.
A.M.: Naast TNO of marktpartijen zouden ook universiteiten of Deltares een rol kunnen
spelen bij het verbeteren van het bovengrondse model. Of eventueel een RIVM die
expertise heeft met soortgelijke risico analyses bij overstromingen.

Vraag 4 over de rol van de minister in relatie tot MRP / signalerings- en waarschuwingsprotocol:
•
•

M.P.: Dit hebben we al voldoende besproken. Daar zijn we het met elkaar over eens.
A.M.: in geval van een zware magnitude beving (M ~4+), dan is de kans groot dat SodM de
minister vraagt om extra clusters in te sluiten.

Vragen 5 & 6 over Communicatie aan burgers over het MRP:
Denkt u dat infographics over MRP overschrijdingen voor de bevolking nuttige informatie
zouden kunnen zijn? Nog andere wensen voor op onze website?
•
•
•

C.H. licht toe dat SodM overwegen om op de website een aantal infographics op te nemen
over wat een overschrijding betekent, wat u kan verwachten en wat u zou moeten doen in
het geval van een zwaardere beving.
H.R.: Bedenk een grote groep mensen niet wordt bereikt wanneer via het internet wordt
gecommuniceerd. Een infokrant over het MRP protocol kan ook helpen.
A.M.: Bedankt, suggestie nemen we mee. SodM overweegt om Postmes bij herhaling een
rapport te laten maken over hoe de veiligheidsbeleving bij de bewoners is.

Punt 7. Parameters van het MRP:
Vindt u het verwarrend dat de grenswaarde van de sterkte van beving
aardbevingsdichtheid en voor het aantal bevingen niet dezelfde zijn (M>=1.0 voor
aardbevingsdichtheid en M>=1.5 voor aantal bevingen)?
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Het antwoord is JA.
H.R.: de vraag of de M>=1.0 de juiste grenswaarde is. Niet alleen de afstand tot epicenter
werkt verder door. Geldt dat ook voor de effecten van lage magnitude bevingen.
A.M.: ik begrijp uw vraag. Het is wel van belang dat de grenswaarde een waarde is met
voldoende historische catalogus compleetheid.
J.K.: Er zijn wel zorgen over het cumulatieve effect bij herhaling van lage magnitude
bevingen.
S.T.: De grootste bottleneck is de schade. We zijn nog zover af van dat eigenlijk ‘schade
zou moeten worden voorkomen’. Hoe gaan jullie de versterking monitoren op jullie
website?
A.M.: wij denken hard na over hoe? We willen dit op gemeenteniveau doen. De
gemeente gaan met eigen plan komen. Wij willen o.a. op basis van deze rapportages het
tempo en de effectiviteit van de versterking monitoren.
S.T.: wie gaan jullie op het tempo van de versterking aanspreken?
A.M.: de gemeente en de NCG.
Discussie over de bevoegdheden die de gemeente heeft in de versterking. De governance
is nog geheel onduidelijk.
S.T.: SodM zou ook nog steekproef doen van gebouwen voor controle op het HRA model.

50

•

•
•
•
•
•
•

A.M. geeft aan dat ze daar nu (o.a. overleg vanmorgen) mee bezig is. Over alle gebouw
categorieën, over voldoende groot gebied. Gelimiteerd tot gebouwen die reeds
geïnspecteerd en beoordeeld zijn, opnieuw analyseren op de NPR 2018. Appels-metappels vergelijken. Steekproef waarschijnlijk op zo’n 30 huizen.
J.K.: hoe snel gaat dat? Bij NCG duurt dit zeer lang. A.M. geeft tijdlijn, aanbesteding, eind
januari kunnen beginnen. Eind Q1 de rapporten van ingenieursbureau binnen kunnen
hebben. Dat zou in aantal maanden moeten kunnen.
J.K: Zitten er agrarische objecten in steekproef.
A.M.: Ja dat is het geval.
H.R.: Er zijn rapporten achtergehouden van panden. Daarin zitten de relevante
uitzonderingen met verhoogd risico. Afgesloten kast CVW.
S.T.: Dit zijn blinde testen. Zij hebben niet de informatie uit het HRA model.
A.M. bevestigt dit.

•
•

S.T.: Waarin zit het vooruitkijken van het KNMI model van de aantal verwachte bevingen?
A.M.: het KNMI gebruikt de uitkomst van het seismologisch model van de NAM. Dat zijn
de beste inschattingen op basis van de huidige inzichten. Daar zit geen prognose voor
toekomst in, maar de inschatting voor de huidige situatie.

•

M.P.: hoe zit het met ontbrekende inspecties van buitengebieden.

•

A.M.: die zullen nu nog door inspectiebureaus moeten worden gedaan. En die informatie
zal ook door de inspectiebureaus aangeleverd moeten worden.

14:12 C.H. bedankt iedereen en sluit het overleg af.

51

Bijlage F: Evaluatie Meet- en regelprotocol Groningen door Prof. Dr.
M. Sintubin

52

53

54

55

56

57

58

2 juli 2019
Staatstoezicht op de Mijnen
Henri Faasdreef 312 | Den Haag
T 070 379 84 00
info@sodm.nl
www.sodm.nl
@sodmnl