WERKPROGRAMMA ZEEHAVENS
2014 - 2016
“Alle hens aan dek!”

Inhoud
1

Werkprogramma

4

1.1

Leidende principes en prioriteiten

9

1.2

Prioriteiten

9

1.3

Slotbepalingen

12

1.4

Ondertekening

14

2

Uitvoeringsprogramma

Thema 1

Nederlandse zeehavens en Europa

18

Thema 2

Bereikbaarheid en logistiek

21

Thema 3

Ondernemerschap en arbeidsmarkt

23

Thema 4

Duurzaamheid en innovatie

27

Thema 5

Zeehavens en hun omgeving

29

Thema 6

Havensamenwerking en borging nationale publieke belangen

31

3

Kennisagenda

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

17

36

3

1

Werkprogramma
De Rijksoverheid, de vijf in de Branche Organisatie Zeehavens verenigde
zeehavenbeheerders, het in die zeehavens actieve zeehavenbedrijfsleven en het
Topteam Logistiek / Strategisch Platform Logistiek spannen zich individueel en
gezamenlijk in om de economische concurrentiepositie van de zeehavens en het
zeehavenbedrijfsleven te versterken. Al staan ze internationaal hoog aangeschreven:
de keuze van verladers en investeerders voor de Nederlandse zeehavens is niet
vanzelfsprekend. De slag om de lading is hevig, de (petro)chemie heeft het zwaar.
De internationale energiemarkt is in transitie en dat heeft z’n repercussies op de
Nederlandse zeehavens. De ambitie om deze bedreigingen het hoofd te bieden
vertaalt zich in een voortschrijdend werkprogramma dat periodiek de prioriteiten
en inzet van alle partners beschrijft. Daarbij maken de partners vanuit hun
onderscheiden rollen en verantwoordelijkheden optimaal gebruik van de
beschikbare kennis, toekomstvisies, ambitiedocumenten en lopende
beleidsinitiatieven van de deelnemers.

Voor u ligt het eerste werkprogramma dat de inzet in de periode juli 2014 –
december 2016 weergeeft. Met dit werkprogramma versterken de rijksoverheid,
de havenbeheerders, het havenbedrijfsleven en het Topteam Logistiek /
Strategisch Platform Logistiek de concurrentiepositie van de Nederlandse
zeehavens. De ambitie van deze partijen is dat de Nederlandse haveninfrastructuur de beste van de wereld blijft, het marktaandeel van de Nederlandse
havens in de Hamburg-Le Havre range groeit en dat de toegevoegde waarde van
de Nederlandse zeehavens toeneemt.

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

4

Urgente bedreigingen voor de Nederlandse zeehavens…
Dit werkprogramma richt zich op de urgente uitdagingen waarvoor de Nederlandse zeehavens, het zeehavenbedrijfsleven en de overheid zich gesteld zien. Het beoogt een antwoord te geven op de voortdurende
onzekerheid in de internationale economische ontwikkelingen waar de Nederlandse zeehavens en het
zeehavenbedrijfsleven dagelijks mee worden geconfronteerd en die de positie van Nederland als logistieke
wereldspeler en als ‘Gateway to Europe’ bedreigen. Deze bedreigingen raken zowel aan de knooppuntfunctie
van de havenregio’s als aan hun functie als vestigingsplaats voor de industrie.
Voor de knooppuntfunctie geldt dat vooral in het containervervoer de concurrentie toeneemt door schaalvergroting van schepen en terminals, alliantievorming onder reders, flexibelere mondiale handelsroutes, de
opkomst van Zuid Europese zeehavens en de optimalisering van vervoersketens. Voor het industriële cluster
geldt dat in de petrochemie en de chemische procesindustrie vooral een dreiging uitgaat van de hogere
(energie)kosten in Europa door de winning van schaliegas in de Verenigde Staten, de lage CO2-prijs en
toenemende raffinagecapaciteit in het Middenoosten. Voortbordurend op lopende trajecten en besprekingen
vanuit het ministerie van Economische Zaken met de sectoren organiseert dat ministerie een high level
meeting, om te bespreken hoe havenregio’s op deze laatste ontwikkelingen adequaat kunnen inspelen.
Dit gezamenlijke werkprogramma bevat acties die door alle partners zijn aangedragen. Deze acties versterken
vergelijkbare initiatieven die zijn benoemd in de programma’s voor de Topsectoren en in het SER
Energieakkoord voor Duurzame Groei.

De actuele trends en bedreigende ontwikkelingen vergen van alle partners een gerichte en onderling
gecoördineerde aanpak. Daarbij richt het Rijk zich op een herkenbare en betekenisvolle prioriteitstelling
om een gelijke speelveld ten opzichte van de zeehavens in de buurlanden mogelijk te maken, op snelle en
eenduidige kaders voor besluitvorming en vergunningverlening, op toereikende investeringen in benodigde
infrastructuur en achterlandverbindingen en op een eenduidig en krachtig industrie- en energiebeleid.
De zeehavenbeheerders bieden reders en bedrijven met een toekomstgerichte havenontwikkeling een
aantrekkelijke aanloop- en vestigingsplaats, waar het havenbedrijfsleven gebruik kan maken van een
kwalitatief hoogwaardige dienstverlening met co-siting, een soepele multi-modale ontsluiting en een
hoogwaardige ICT-omgeving.

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

5

De Nederlandse zeehavens opereren op een internationaal speelveld en concurreren met andere buitenlandse
zeehavens in de Hamburg – Le Havre range maar ook met opkomende zeehavens in Zuid en Oost-Europa. Het
is van belang dat daarbij gelijke spelregels in wetgeving, normstelling, handhaving en fiscaliteit worden
gehanteerd. Het gelijke speelveld verdient de komende jaren nadrukkelijk de aandacht. Het Rijk zal zich in de
EU inzetten voor transparantie en afbouw van staatsteun in Europa, want een economisch gezonde sector
behoeft geen ondersteunende overheidsfinanciering. Bovendien worden acties ondernomen die tussentijds
voor de Nederlandse zeehavens de negatieve effecten van staatsteun aan buurhavens dempen. Dit betreft
onder meer inzet op een tijdige realisatie van achterlandverbindingen (Betuwelijn, derde spoor Duitsland), een
versnelling van de besluitvorming via de CHW (pilot havenkoepelvergunning), participatie in de Maatwerkaanpak Regeldruk, onderzoek naar het internationale level playing field voor inspectielasten in zeehavens,
waaronder de doorberekening van inspectiekosten, en het voorkomen van nationale koppen op Europese en
internationale regelgeving. Dit betekent onder meer aandacht voor het verminderen van middelvoorschriften
ten faveure van doelvoorschriften. Hierbij is het ‘gelijkwaardigheidsbeginsel’ het uitgangspunt.

Het werkprogramma geeft ook invulling aan de aanbevelingen van de OECD om een betere balans te vinden
tussen de baten en lasten die een zeehaven voor de havenstad en regio met zich meebrengt. Dit doen de partners
bij dit werkprogramma door actief te werken aan meer toegevoegde waarde, een betere aansluiting van de stad
op de havens, een verdere professionalisering van de Nederlandse zeehavens en vergroting van hun slagkracht.
De maatregelen uit het werkprogramma zijn gericht op het bieden van de noodzakelijke ontwikkelruimte
voor de zeehavens in de komende decennia en op het verminderen van de milieudruk van de zeehavens
voor de omliggende leef- en natuurgebieden. Bijzondere aandacht gaat daarbij naar de Programmatische
Aanpak Stikstof (PAS).
De maatregelen uit het werkprogramma worden gericht ingezet om de positie van de zeehavens in de
logistieke keten en op de achterlandverbindingen te versterken. Nederland beschikt over de beste
haveninfrastructuur ter wereld, maar daarin moet voortdurend worden geïnvesteerd om op tijd de benodigde
capaciteit en kwaliteit te behouden en congestie te voorkomen. Deze prioriteit komt tot uitdrukking in de
benodigde infrastructurele investeringen binnen het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en
Transport en in de activiteiten van de Topsector Logistiek. In het bijzonder de ontwikkelingen rondom het
spoorgoederenvervoer hebben de komende jaren expliciete aandacht en ondersteuning nodig. Met de Lange
Termijn Spooragenda en het Aanvalsplan Spoorgoederenvervoer zijn daarvoor de lijnen uitgezet. De
bereikbaarheid van de havens vergt ook een brede, samenhangende en multimodale aanpak, zoals die in de

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

6

nieuwe bereikbaarheidsaanpak wordt vormgegeven, met een nadrukkelijke focus op innovatieve manieren
om bestaande infrastructuur beter te benutten en zo nodig te versnellen.
Tot slot besteedt dit werkprogramma aandacht aan de vele initiatieven en ontwikkelingen in de zeehavens op
het gebied van (industriële) transities, innovaties en verduurzaming. Deze zijn van belang om de ecologische
footprint van het zeehavenbedrijfsleven te beperken en daarmee haar licence-to-operate te versterken, maar
bieden tevens economische kansen. Daarmee kunnen zeehavens kraamkamers van innovatie zijn die
doorwerken in de rest van de Nederlandse economie.
Voor al deze uitdagingen wordt in dit werkprogramma aangegeven welke initiatieven de partners ieder voor
zich en in gezamenlijkheid willen ontplooien om de juiste randvoorwaarden te creëren en belemmeringen
weg te nemen ten gunste van een verdere versterking van de Nederlandse zeehaveneconomie.

...maar ze hebben een sterke positie...
Nederlandse havens doen het in internationaal perspectief goed. Dit blijkt onder meer uit de hoge ranking in
de ‘Global Competitiveness Report’ en de ‘Enabling Trade Index’ van het World Economic Forum. De
zeehavens vormen een vitale infrastructuur voor de Nederlandse economie en huisvesten belangrijke
industriële clusters. Mede daarom zijn de zeehavens van Rotterdam, Amsterdam, Zeeland, Groningen en
Moerdijk in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte aangemerkt als havens van nationale betekenis. Gezien
het Europese economische belang behoren de havens van Rotterdam en het Noordzeekanaalgebied,
respectievelijk de eerste en vierde haven van Europa, tot de Europese ‘core network’ havens. Daarbij heeft de
haven van Rotterdam als grootste Europese zeehaven en als mainport een bijzondere positie. De zeehavenbeheerders en het zeehavenbedrijfsleven geven uitvoering aan hun eigen strategische visies en agenda’s.
Vanuit haar specifieke verantwoordelijkheden en mogelijkheden versterkt het Rijk met de hierna beschreven
gerichte prioriteitstelling en inzet van haar instrumentarium de positie en de ontwikkelingsmogelijkheden van
het zeehavencluster voor de Nederlandse economie en samenleving.
De sterke positie van de Nederlandse zeehavens is echter geen vanzelfsprekendheid. Door internationale
economische en geopolitieke ontwikkelingen zijn ladingstromen volatieler dan ooit, is de onzekerheid
toegenomen en heeft ook de procesindustrie in de Europese havens te kampen met hevige internationale
concurrentie. Dat vraagt om blijvende aandacht en actie van het havenbedrijfsleven, van de havenbeheerders
en van overheden om de sterke positie te behouden en waar mogelijk te versterken. Dat kunnen afzonderlijke
partijen niet alleen. Het realiseren van een maximaal economisch rendement uit onze zeehavens vergt een
gecoördineerde inzet van het havenbedrijfsleven, de havenbeheerders en de Rijksoverheid. Met dit werkprogramma, dat bestaat uit 6 concrete prioriteiten met daaraan gekoppeld een gerichte uitvoeringsagenda en
een kennisagenda, wordt aan die ambitie voor de komende twee jaar concreet invulling gegeven. De minister
van Infrastructuur en Milieu zal tezamen met de minister van Economische Zaken in de komende jaren een
coördinerende en waar nodig initiërende rol vervullen in het oppakken van de uitdagingen die voor ons liggen.

…. en zijn van groot belang voor Nederland…
De Nederlandse zeehavens en het Nederlandse zeehavenbedrijfsleven zijn van groot belang voor de
Nederlandse economie en de arbeidsmarkt. In de laatste Havenmonitor werd de toegevoegde waarde van de
Nederlandse zeehavens becijferd op 6% van het bruto binnenlands product (36,2 miljard) en de directe en
indirecte werkgelegenheid op 284.000 arbeidsplaatsen. In een onderzoek door Buck Consultants uit 2013
waarbij – in afwijking van de Havenmonitor - ook gekeken is naar de voorwaartse indirecte effecten van de
zeehavens kwamen deze cijfers nog hoger uit: 8,8% van het bruto binnenlands product en ruim 395.000
arbeidsplaatsen komen voort uit de zeehavens. In 2013 sloegen de gezamenlijke Nederlandse zeehavens 600
miljoen ton goederen over.

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

7

Zeehavens zorgen voor een goede internationale bereikbaarheid van de Nederlandse economie en dragen
daarmee bij aan het versterken van het vestigingsklimaat in en de concurrentiekracht van Nederland. De
zeehavens creëren een wereldwijde connectiviteit, die voor bedrijven en burgers bijdraagt aan leveringszekerheid en kostenbesparing. De Nederlandse zeehavens hebben elk in hun eigen marktsegmenten een
goede concurrentiepositie door hun zeewaartse toegankelijkheid, de hoogwaardige en efficiënte organisatie
in het havencomplex en de kwaliteit van multimodale netwerken die hen met het Europese achterland
verbinden. Naast deze ‘hub’ functie zijn zeehavens ook economisch van nationale betekenis door de
industriële clustervorming van hoogwaardige bedrijven uit de topsectoren van (petro)chemie, energie,
logistiek en water. De Nederlandse zeehavens behoren tot de meest gediversifieerde havens van Europa en
zijn daardoor goed in staat om schommelingen in economische omstandigheden op te vangen. Juist in de
havenregio’s waar diverse sectoren samen komen zijn er volop kansen voor crosssectorale samenwerking die
leidt tot intensief grondgebruik, co-siting en kostenreductie. Clustervorming biedt unieke kansen voor
innovatie en verduurzaming.

…wat vraagt om voortdurende aandacht.
De ontwikkelingen in de zeehavens staan niet stil en de belangen voor de Nederlandse economie zijn groot.
Dit werkprogramma moet worden gezien als een momentopname waarbij met de huidige inzichten gezocht
is naar acties om de meest urgente uitdagingen gezamenlijk op te pakken. Ontwikkelingen volgen elkaar
echter dermate snel op, dat deze tot tussentijdse aanpassingen of aanvullende maatregelen vragen. Gelet op
deze dynamiek is niet gekozen voor een beleidnota voor de komende 10 jaar, maar voor een voortschrijdend
werkprogramma voor steeds een periode van 2 jaar. Dat biedt de partners bij het werkprogramma de
mogelijkheid om actuele ontwikkelingen te volgen en de gemaakte afspraken daarop zo nodig aan te passen.

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

8

1.1

Leidende principes en prioriteiten
We zoeken in dit werkprogramma een optimale balans in het samen optrekken met drie ‘leidende principes’:
meerwaarde creëren door samenwerking, versterking van het ondernemerschap in de zeehavenregio’s en een
goede wisselwerking tussen de zeehavens en de daar gevestigde bedrijven en de leefomgeving. Daarbij is
gekozen voor een beperkte afsprakenlijst waarbij is geselecteerd op urgentie, haalbaarheid binnen de scope
van dit werkprogramma (juli 2014 – december 2016) en het bieden van toegevoegde waarde ten opzichte van
reeds lopende initiatieven. De nadere uitwerking gebeurt in overeenstemming met de mededingingsregels,
waaronder staatssteun.

Met deze prioritering is niet gezegd dat andere lopende (beleids)initiatieven minder belangrijk zijn of daarmee
komen te vervallen. Integendeel. De in dit programma beschreven afspraken vormen juist een aanvulling op
de lopende initiatieven vanuit het Ministerie van Infrastructuur en Milieu zoals de uitvoering van de
Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte, het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport, de
Lange Termijn Spooragenda, Beter Benutten en Eenvoudig Beter. Ook is er relevant lopend beleid vanuit het
Ministerie van Economische Zaken zoals modern industriebeleid in de vorm van het bedrijfslevenbeleid met
de topsectorenaanpak, het duurzame energiebeleid en het SER Energieakkoord. Verder zijn er acties gaande
ter versterking van de concurrentiepositie van de topsector Chemie en de raffinagesector.
De acties in dit werkprogramma beogen in een relatief kort tijdsbestek focus en versnelling aan te brengen in
het economisch herstel in de Nederlandse zeehavens in de komende jaren. De door de partners gezamenlijk
overeengekomen prioriteitstelling sluit aan bij enerzijds het belang van de zeehavens voor de Nederlandse
economie en anderzijds de urgentie van de actuele uitdagingen waarvoor de zeehavens zich gesteld zien.

1.2

Prioriteiten
Vanuit de leidende principes, hebben de partners bij het werkprogramma voor de komende twee jaar een
aantal prioriteiten aangewezen. Aan deze prioriteiten zijn in de uitvoeringsagenda en kennisagenda van dit
werkprogramma concrete acties en kennisvragen gekoppeld.

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

9

1. Nederlandse zeehavens en Europa
De partners streven gezamenlijk naar een Europees gelijk speelveld voor alle zeehavenbeheerders en het
zeehavenbedrijfsleven. In dat verband worden acties ondernomen, vooral richting de Europese Commissie,
om te komen tot richtsnoeren staatssteun voor zeehavens en de vaststelling van het Europese havenpakket
(met daarin financiële transparantie tussen overheden en havenbeheerders). Ook zullen de partners
gezamenlijk initiatieven ondernemen om zoveel mogelijk de beschikbare Europese budgetten te benutten
voor (co-)financiering vanuit Brussel voor belangrijke Nederlandse infrastructurele projecten.
2. Bereikbaarheid en logistiek
Het Rijk heeft de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in de maritieme toegang en de achterlandverbindingen
van de Nederlandse zeehavens en blijft dat ook de komende jaren doen. Het MIRT projectenboek bevat een
overzicht van actuele projecten in verschillende fasen van verkenning, planuitwerking en uitvoering die ten
goede komen aan de ruimtelijke ontwikkeling en bereikbaarheid van de zeehavens. Binnen de geldende MIRTkaders wordt met prioriteit geïnvesteerd in het verdienvermogen van Nederland en als zodanig in de
bereikbaarheid en ontsluiting van de Nederlandse zeehavens. Met de Crisis- en Herstelwet en straks met de
Omgevingswet wordt de besluitvorming en realisatie van havenrelevante projecten geoptimaliseerd. Nu de
economie de eerste, voorzichtige tekenen van groei laat zien, moeten we ons voorbereiden op een
versnellingseffect op de groei van de goederenstromen van en naar de havens en toekomstige stagnatie en
filevorming tijdig voorkomen. De partners bij dit werkprogramma hebben een gemeenschappelijk en
bovenlokaal belang bij goede en bereikbare verbindingen voor alle modaliteiten – te weten: weg, water
(binnenvaart en shortsea), spoor en buisleiding met het achterland. Aansluitend bij de acties vanuit de topsector
Logistiek, de Meerjarenprogrammering Infrastructuur, Ruimte en Transport, de Lange Termijn Spooragenda en
de nieuwe Bereikbaarheidsagenda ondernemen de partners initiatieven om de huidige en toekomstige
bereikbaarheid van de zeehavens te versterken. Via de kennisagenda worden enkele infrastructurele
knelpunten nader onderzocht.

3. Ondernemerschap en arbeidsmarkt
Door de rijksoverheid wordt gewerkt aan een verdere terugdringing van de administratieve en toezichtlasten
voor het bedrijfsleven, onder meer door een verdere uitwerking van de maatwerkaanpak regeldruk logistiek
en door stroomlijning van het toezicht door de regionale uitvoeringsdiensten. Daarbij zal het gebruik van
doel- in plaats van middelvoorschriften in regelgeving nadrukkelijk worden bevorderd. Daarnaast worden
door het havenbedrijfsleven in samenwerking met Rijk, decentrale overheden en sociale partners opleidingsen arbeidsmarktinitiatieven ontplooid, teneinde de aansluiting van het arbeidspotentieel in de steden op de

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

10

(toekomstige) behoefte in de havens te stimuleren. Daarbij wordt aangesloten op de Human capital agenda’s
van de topsectoren en het Techniekpact.
4. Duurzaamheid en innovatie
Met dit werkprogramma worden maatregelen genomen om de verschillende duurzaamheidsinitiatieven met
betrekking tot duurzame energie en de transitie naar een biobased economy binnen de Nederlandse zeehavens
te ondersteunen en faciliteren. Verder zal door zeehavenbeheerders, havenbedrijfsleven en relevante
topsectoren de raakvlakken op het vlak van innovatie in kaart worden gebracht. Aan de hand van deze
kansenkaart worden gezamenlijke innovatietrajecten zo mogelijk gekoppeld en kennis uitgewisseld. Deze
kansenkaart richt zich op verduurzaming en innovaties die de concurrentiepositie van Nederlandse zeehavens
versterken, zoals logistieke optimalisering, gebruik van restwarmte (Deltaplan energie-infrastructuur),
benutting en opslag van CO2 (CCS ROAD) en alternatieve transportbrandstoffen zoals LNG. In dit verband
worden eveneens activiteiten ontplooit om de aansluiting van de zeehavens op het wetenschappelijke
netwerk, waaronder Smartport en het NWO-programma het Groene Brein, te versterken.

5. Zeehavens en hun omgeving
De Nederlandse zeehavens opereren zonder uitzondering in de nabijheid van woon-, recreatie- en natuurfuncties en zoeken actief naar balans in de regio tussen economie en ecologie. Om het gebruik van de schaarse
ruimte te optimaliseren worden best practices en knelpunten in de omgang met Natura2000 in kaart gebracht.
Natura2000 problematiek rondom zeehavens wordt in samenspraak tussen havenbeheerders, havenbedrijfsleven en overheden onderzocht en aangepakt. Daarnaast vraagt de stikstofproblematiek in de zeehavens om
voortdurende aandacht. De partners bij dit werkprogramma zijn actief betrokken bij de totstandkoming van
de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) met het oog op het mogelijk maken van voorziene groei van
zeehavens onder de PAS. Zij willen het gebruik van het PAS-instrumentarium voor zeehavens in de toekomst
monitoren.
Daarnaast worden initiatieven genomen om tot een effectief zeehavenoverstijgend gebruik van fysieke ruimte
en milieugebruiksruimte te komen. Daarbij wordt ingezet op het effectief benutten van de mogelijkheden in
de Crisis en Herstelwet. In dit kader zijn experimenten aangewezen voor een gebiedsgerichte aanpak in
Rotterdam en Delfzijl – Eemshaven waarop ook de andere zeehavengebieden zich kunnen aansluiten. De
zeehavenbeheerders verkennen de mogelijkheden om de benutting van de beschikbare fysieke en
milieuruimte binnen en tussen de Nederlandse zeehavens te optimaliseren.

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

11

6. Havensamenwerking en borging nationale publieke belangen
Havensamenwerking is een belangrijke voorwaarde om de in dit werkprogramma geschetste uitdagingen
effectief te adresseren en om de internationale concurrentiepositie te versterken. In dat verband worden
lopende initiatieven om te komen tot structurele vormen van samenwerking binnen en tussen de
onderscheiden havengebieden, ook grensoverschrijdend, verder geïntensiveerd.
De grote nationale belangen die met de zeehavens zijn gemoeid rechtvaardigen een nadere bezinning op de
betrokkenheid van de Rijksoverheid bij die zeehavens teneinde die nationale belangen te borgen. Binnen de
geldende kaders van de Nota deelnemingenbeleid rijksoverheid 2013 zal een beleidskader worden uitgewerkt
waarin de te borgen nationale publieke belangen worden beschreven en zal worden bezien of nieuwe
deelnemingen in zeehavens opportuun zijn.

1.3

Slotbepalingen
Met het ondertekenen van het werkprogramma onderschrijven partijen de visie en ambitie zoals deze zijn
beschreven. Deze visie en ambitie zijn in concrete werkafspraken uitgewerkt in de uitvoeringsagenda en de
kennisagenda. Partijen verbinden zich aan deze afspraken voor zover dat past binnen hun rol en
verantwoordelijkheden. Partijen stemmen in met de in de uitvoeringsagenda en kennisagenda aangewezen
rolverdeling bij de onderscheiden acties. Trekkerschap impliceert verantwoordelijkheid voor de uitvoering van
de desbetreffende actie, het optimaal betrekken van benoemde partijen en periodieke rapportage over
voortgang en effecten daarvan.
Naast de Partijen bij het werkprogramma kan ook de betrokkenheid van derden noodzakelijk zijn bij de
uitvoering van het werkprogramma. Het gaat hierbij onder meer om betrokkenheid van decentrale overheden
en brancheorganisaties die waar mogelijk ook bij de totstandkoming van dit werkprogramma zijn
geconsulteerd. Formele afstemmingsmomenten met decentrale overheden zijn in de uitvoering onontbeerlijk
gelet op de belangen op het terrein van onder andere ruimtelijke ordening, milieu, natuur, verkeer en vervoer
en (in sommige gevallen) de rol als aandeelhouder. Het is de verantwoordelijkheid van de bij iedere werkafspraak genoemde eerstverantwoordelijke partij om deze partij(en) tijdig te betrekken. De afspraken in dit
werkprogramma zijn niet in rechte afdwingbaar.

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

12

Looptijd
Dit werkprogramma treedt in werking op 1 juli 2014 en eindigt op 31 december 2016. Partijen starten najaar
2015 een traject om de uitvoering van dit werkprogramma te evalueren en om te besluiten over een
actualisatie en voortzetting van dit werkprogramma voor de periode na 31 december 2016.
Governance
De projectgroep die namens de partners heeft gewerkt aan de totstandkoming van dit werkprogramma,
wordt belast met de uitwerking, prioritering en het monitoren van de uitvoering van de afspraken zoals
opgenomen in de Uitvoeringsagenda bij dit werkprogramma. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu
coördineert en voert het secretariaat over de uitvoering van het werkprogramma.
De projectgroep komt één keer per kwartaal bij elkaar om de voortgang van de uitvoering te bespreken.
De projectgroep beslist naar bevind van zaken over de te volgen aanpak in geval van knelpunten in de
uitvoering van de afspraken zoals opgenomen in het werkprogramma. Mochten tussentijdse ontwikkelingen
aanleiding geven tot een bijstelling van dit werkprogramma, dan treden partijen daarover met elkaar in
overleg en kan aanpassing van de gemaakte afspraken plaatsvinden.
De zakelijke inhoud van dit werkprogramma wordt in de Staatscourant bekend gemaakt.

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

13

Aldus overeengekomen op 25 juni 2014 te Rotterdam

DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
mede namens de minister en de staatssecretaris van
Economische Zaken,

Havenbedrijf Rotterdam NV
DE PRESIDENT-DIRECTEUR

drs. M.H. Schultz van Haegen

drs. A.S. Castelein

Havenbedrijf Amsterdam NV
PRESIDENT-DIRECTEUR

NV Zeeland Seaports
CHIEF EXECUTIVE OFFICER

drs. D. Meijer

mr. J.P.D.M. Lagasse

Havenschap Moerdijk
DE DIRECTEUR

Groningen Seaports NV
DE ALGEMEEN DIRECTEUR

F.J. van den Oever

H.D. Post

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

14

Aldus overeengekomen op 25 juni 2014 te Rotterdam

Vereniging Deltalinqs
DE VOORZITTER

Ondernemersvereniging ORAM
DE VOORZITTER

mr. S.W.A. Lak

mr. P.E. Wevers

Brabants-Zeeuwse Werkgeversvereniging
DE VOORZITTER

Vereniging Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta
DE VOORZITTER

ir. P. Struik

C.G. Zijderveld

Topteam Logistiek /
Strategisch Platform Logistiek
DE VICE-VOORZITTER

drs. T.H. Huges		

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

15

Thema 1

Nederlandse zeehavens en Europa

Thema 2

Bereikbaarheid en logistiek

Thema 3

Ondernemerschap en arbeidsmarkt

Thema 4

Duurzaamheid en innovatie

Thema 5

Zeehavens en hun omgeving

Thema 6	Havensamenwerking en borging nationale
publieke belangen

2

Uitvoeringsprogramma
Thema 1

Nederlandse zeehavens en Europa

18

Thema 2

Bereikbaarheid en logistiek

21

Thema 3

Ondernemerschap en arbeidsmarkt

23

Thema 4

Duurzaamheid en innovatie

27

Thema 5

Zeehavens en hun omgeving

29

Thema 6

Havensamenwerking en borging nationale publieke belangen

31

De Rijksoverheid, zeehavenbeheerders, zeehavenbedrijfsleven en het Topteam
Logistiek / Strategisch Platform Logistiek spannen zich individueel en gezamenlijk
in om de economische concurrentiepositie van de zeehavens en het
zeehavenbedrijfsleven te versterken. De positie van de Nederlandse zeehavens als
logistieke wereldspeler en als ‘Gateway to Europe’ is niet vanzelfsprekend en
wordt bedreigd. Het is voor de Nederlandse economie en arbeidsmarkt van groot
belang dat de zeehavens de huidige sterke positie behouden. Dit doel uit zich in
deze uitvoeringsagenda met daarin verdeeld over de zes beschreven thema’s 20
concrete acties - 10 voor het Rijk en 10 voor de havenbeheerders, het
havenbedrijfsleven en het Topteam Logistiek / Strategisch Platform Logistiek - die
in gezamenlijkheid worden uitgevoerd. Voor alle partijen bij dit werkprogramma is
het de komende 2 jaren alle hens aan dek.

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

17

1

Actie 1

Nederlandse zeehavens en Europa

Eerlijke grensoverschrijdende concurrentie tussen zeehavens
Actie Rijksoverheid
De Nederlandse Rijksoverheid maakt zich hard voor het terugdringen van (ongeoorloofde) staatssteun aan
zeehavens in de ons omliggende landen en voor gelijke belastingregimes. In dat verband bevordert de
Nederlandse Rijksoverheid actief de totstandkoming van richtsnoeren staatssteun voor zeehavens, onder
meer door het doen van concrete voorstellen richting de Europese Commissie en samen op te trekken met
gelijkgestemde lidstaten. De Nederlandse Rijksoverheid treedt in dat verband actief op in het vervolg op de
questionnaire van de Europese Commissie naar de juridische status van de belangrijkste Europese zee- en
binnenhavens, de publieke middelen (steun) die zij ontvangen en de belastingen die op hen van toepassing
zijn.
De Nederlandse Rijksoverheid zal verdere initiatieven van de Europese commissie om te komen tot meer
financiële transparantie en een eerlijke grensoverschrijdende concurrentie tussen zeehavens actief ondersteunen.
De Nederlandse Rijksoverheid maakt zich hard om tijdens haar voorzitterschap van de EU in 2016 een gelijk
speelveld te agenderen en bereidt dat onder meer samen met de zeehavens en het zeehavenbedrijfsleven voor.

Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Allen

Doorlopend

en Milieu

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

18

Actie 2

Europese cofinanciering
Actie Rijksoverheid
Rijksoverheid, havenbeheerders en havenbedrijfsleven gaan de kennis en ervaring met het aanvragen van
Europese cofinanciering als TEN-T en CEF middelen (en waar zinvol andere Europese fondsen zoals EFRO,
Interreg en Horizon 2020) delen en bundelen. Daarmee willen partijen de aanvragen vanuit de Nederlandse
zeehavens beter coördineren en de kans op Europese cofinanciering van individuele projecten vergroten. Bij
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland wordt bestaande ondersteuning en informatievoorziening
gebundeld ten behoeve van zeehavens . Jaarlijks wordt een bijeenkomst georganiseerd om kennis en
deskundigheid (publiek en privaat) van Europese subsidiestromen en (potentiële) programma’s binnen de
zeehavencomplexen bijeen te brengen.

Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Economische Zaken

Allen

Doorlopend (waaronder een
jaarlijkse bijeenkomst)

Daar waar andere EU lidstaten werken aan het verbeteren van de achterlandverbindingen die voor de
Nederlandse zeehavens van belang zijn, zal Nederland steun geven aan de desbetreffende lidsta(a)t(en)
binnen de coördinatieplatforms die per corridor worden ingesteld.
Nederland neemt een centrale plaats in binnen het Trans-European Transport Network (TEN-T)-programma.
Via drie TEN-T corridors:
1. Amsterdam/Rotterdam-Marseille;
2. Amsterdam/Rotterdam –Genua;
3. Amsterdam/Rotterdam – Baltic.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Ministerie van Economische Zaken

Doorlopend

en Milieu

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu zet zich om ook op Europees niveau het belang en onbelemmerde
toegang van deze corridors, blijvend te bewerkstelligen. Geplande infrastructuur wordt voor zover gelegen op
de drie internationale TEN-T vervoerscorridors en het internationale kernnet (Structuurvisie Infrastructuur en
Ruimte) in dit kader zoveel mogelijk gekoppeld aan TEN-T ondersteuning.

Trekker
Ministerie van Infrastructuur

Betrokken

Wanneer gereed
Doorlopend

en Milieu

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

19

Actie 3

Europese cofinanciering
Actie zeehavenbeheerders en zeehavenbedrijfsleven
In de contacten vanuit de zeehavenbeheerders en het zeehavenbedrijfsleven richting de Europese Commissie,
het Europees Parlement, Kabinet en Tweede Kamer worden de onder 1 en 2 genoemde acties van de
Rijksoverheid ondersteund.
De partners wisselen hun activiteiten in dit verband uit en stemmen dat waar mogelijk af in het bestaande
periodieke ‘Europa-overleg’ waarin het ministerie van Infrastructuur en Milieu, de zeehavenbeheerders en het
zeehavenbedrijfsleven vertegenwoordigd zijn.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Havenbedrijf Rotterdam (als

Zeehavenbeheerders en

Doorlopend

voorzitter Europa-overleg)

Zeehavenbedrijfsleven

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

20

2

Actie 4

Bereikbaarheid en logistiek

Achterlandnetwerk
Actie Rijksoverheid
Het Rijk heeft de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in de maritieme toegang en de achterlandverbindingen
van de Nederlandse zeehavens en blijft dat ook de komende jaren doen. In het MIRT projectenboek is een
overzicht van actuele projecten in verschillende fasen van verkenning, planuitwerking en uitvoering die ten
goede komen aan de ruimtelijke ontwikkeling en bereikbaarheid van de zeehavens. Samen met regionale
overheden en het bedrijfsleven worden door het ministerie van Infrastructuur en milieu in twee MIRTonderzoeken de kansen en belemmeringen voor het goederenvervoer in kaart gebracht:
•
•

op de corridor Rotterdam – Arnhem/Nijmegen – Duitsland;
op de corridor Rotterdam – Brabant – Noord-Limburg – Duitsland.

Alle modaliteiten (spoor, vaarwegen en wegen) en multimodale knooppunten worden meegenomen.
Daarnaast worden via de kennisagenda enkele infrastructurele knelpunten nader onderzocht. De studies
sluiten aan bij diverse initiatieven uit de regio’s.

Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Havenbedrijf Rotterdam,

Oost medio 2016

en Milieu

Deltalinqs en nader te bepalen

Zuid eind 2016

partijen

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

21

Actie 5

Spoorgoederenvervoer
Actie Rijksoverheid
Voor de groei van het spoorgoederenvervoer is een ketenregisseur op het spoornetwerk van groot belang.
Keyrail heeft aangeboden deze rol op zich te willen nemen. Deze rol zal in 2015 verder ingevuld worden en er
zal een plan van aanpak uitgevoerd worden om de ketenregie op hoger niveau te tillen.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Havenbeheerders van Rotterdam

2015

en Milieu

en Amsterdam

De Lange Termijn Spooragenda en het Aanvalsplan Spoorgoederenvervoer zetten in op een internationaal
logistiek transportsysteem, dat concurrerend is met dat van de ons omringende landen. Het ministerie van
Infrastructuur en Milieu streeft in het licht van deze ambitie ook naar concurrerende tarieven.
Trekker

Betrokken

Ministerie van Infrastructuur

Wanneer gereed
2015

en Milieu

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu zet zich samen met alle betrokken partijen in om de hinder als
gevolg van de aanleg van het derde spoor in Duitsland zo gering mogelijk te houden. Het ministerie van
Infrastructuur en Milieu spant zich in voor het realiseren van adequate oplossingen om de overlast en
lastenverzwaringen ten gevolge van de aanleg van het 3e spoor te voorkomen. Ook de havenbeheerders, het
havenbedrijfsleven en spoorvervoerders hebben hierbij een rol.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Allen

Doorlopend

en Milieu

Actie 6

Bereikbaarheid en logistiek
Actie zeehavenbeheerders, zeehavenbedrijfsleven en het Topteam Logistiek
Alle partijen bij het werkprogramma worden betrokken bij de uitvoering van het programma van de topsector
Logistiek, in het bijzonder bij de acties die zijn gericht op een efficiënte logistiek afwikkeling, het benutten van
ICT en NLIP en daarmee ook bij de verbetering van de bereikbaarheid. Topsector Logistiek en het ministerie
van Infrastructuur en Milieu zullen voor het eind van 2014 met de partijen afspraken maken over de concrete
bijdragen van de partijen die in de periode tot eind 2016 gerealiseerd zullen worden.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Topteam Logistiek

Allen

Afspraken gereed eind 2014;
gerealiseerd eind 2016

De havenbeheerders en het havenbedrijfsleven werken gezamenlijk aan oplossingen om de tijdelijke
beperkingen in het spoorgoederenvervoer als gevolg van de aanleg van het derde spoor in Duitsland zo goed
mogelijk op te vangen onder meer door optimaal gebruik van andere modaliteiten.
Trekker
Zeehavenbeheerders en

Betrokken

Wanneer gereed
Doorlopend

zeehavenbedrijfsleven

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

22

3

Actie 7

Ondernemerschap en arbeidsmarkt

High level meeting
Actie Rijksoverheid
Voor het industriële cluster geldt dat in de raffinage, petrochemie en procesindustrie onder meer een dreiging
uitgaat van hogere (energie)kosten in Europa door de winning van schaliegas in de Verenigde Staten,
overcapaciteit van verouderde raffinaderijen in Europa en nieuwe raffinagecapaciteit in het Midden Oosten.
Voortbordurend op lopende trajecten en besprekingen vanuit EZ met de sectoren organiseert het ministerie
van Economische Zaken een high level meeting, om te bespreken hoe havenregio’s op deze laatste
ontwikkelingen adequaat kunnen inspelen en vast te stellen welke beleidsaanpak passend is.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Economische Zaken

Branche Organisatie Zeehavens

Eind 2014

en havenbedrijfsleven

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

23

Actie 8

Knelpunten regeldruk en vergunningverlening
Actie Rijksoverheid
De overheid gaat samen met het havenbedrijfsleven in gesprek om vast te stellen welke knelpunten en
voorstellen voor aanpak daarvan kunnen worden meegenomen binnen lopende trajecten van de Maatwerkaanpak Regeldruk. Het gaat daarbij om de aansluiting op de TNO-inventarisatie van knelpunten aangaande
regeldruk rond invoer en achterlandvervoer van zeevracht (containers) voor de topsector Logistiek, de
activiteiten in het kader van de Maatwerkaanpak Regeldruk in de topsector Chemie en het advies van Actal
over de regeldruk in de metaalsector.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur en

Branche Organisatie Zeehavens

Voorjaar 2015

Milieu (logistiek), Ministerie van

en havenbedrijfsleven

Economische Zaken (chemie en
metaal)

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu zal gerichte aandacht geven aan het voorkomen van ‘nationale
koppen’ bovenop Europese regelgeving. Daarbij wordt gestreefd naar het verminderen van middelvoorschriften ten faveure van doelvoorschriften. Hierbij is het ‘gelijkwaardigheidsbeginsel’ (zoals verwoord in
de diverse PGS richtlijnen) het uitgangspunt. Hierdoor krijgen bedrijven meer flexibiliteit en mogen zij in plaats
van erkende maatregelen ook zogeheten gelijkwaardige maatregelen nemen. Het is uiteraard aan het
bevoegd gezag om hieraan in de vergunning en het toezicht daarop invulling te geven.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Branche Organisatie Zeehavens

Doorlopend

en Milieu

en havenbedrijfsleven

Er is specifiek aandacht voor duurzame industriële clustervorming waarbij soms wordt aangelopen tegen
belemmeringen bij de planvorming en/of vergunningverlening. Zeehavenbeheerders en havenbedrijfsleven
leveren in 2014 concrete belemmeringen en mogelijke oplossingsrichtingen aan (bijvoorbeeld CHW, koepelaanpak, Omgevingswet) ten aanzien van bestaande en nieuwe duurzame businesscases. Het ministerie van
Infrastructuur en Milieu zal met betrokken partijen nagaan hoe deze belemmeringen weg zijn te nemen.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Branche Organisatie Zeehavens

Voorjaar 2015

en Milieu

en havenbedrijfsleven

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

24

Actie 9

Toezichtlasten
Actie Rijksoverheid
Het ministerie van Infrastructuur en Milieu zal overleg entameren tussen de rijkshavenmeesters en de
Inspectie Leefomgeving en Transport om gezamenlijk te komen tot eenduidige regelgeving en een eenduidige
interpretatie daarvan bij de uitvoering van de inspectietaken. Resultaten worden jaarlijks besproken in het
Rijkshavenmeesteroverleg.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Inspectie Leefomgeving en

Jaarlijks

en Milieu

Transport en Rijkshavenmeesters

Het Rijk zal de door het havenbedrijfsleven te verzamelen casussen van ongewenste verschillen in toezicht en
handhaving (zie actie 11) aan het BRZO+, de vereniging omgevingsdienst.nl en andere betrokken toezichthouders voorleggen teneinde te trachten in het toezicht en de handhaving meer uniformiteit aan te brengen.
De vereniging omgevingsdienst.nl zal worden gevraagd in dit kader best practices te verzamelen, te verspreiden
en aanbevelingen te formuleren met het oog op gewenste uniformiteit. Structureel worden best practices
uitgewisseld met regionale uitvoeringsdiensten. Eén maal per jaar neemt het ministerie van Infrastructuur en
Milieu het initiatief voor een specifieke bijeenkomst met alle regionale uitvoeringsdiensten. Het ministerie van
Infrastructuur en Milieu zal gerichte voorstellen doen hoe de ongewenste verschillen weg te nemen.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Allen

Jaarlijkse bijeenkomst

en Milieu

Actie 10

Aansluiting op opleidings- en arbeidsmarkt
Actie zeehavenbeheerders en zeehavenbedrijfsleven
Het havenbedrijfsleven en havenbeheerders nemen het initiatief om, samen met de Rijksoverheid, sociale
partners en decentrale overheden in de voor hen relevante sectorplannen, mogelijkheden te zoeken voor
scholing en (intersectorale) arbeidsmobiliteit, teneinde de aansluiting van het arbeidspotentieel in de steden
op de (toekomstige) behoefte in de havens te borgen. Ook zoekt het havenbedrijfsleven aansluiting bij de
Human capital agenda’s van de topsectoren en het Techniekpact.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Havenbedrijfsleven en

Sociale partners en decentrale

Doorlopend

havenbeheerders

overheden

Het havenbedrijfsleven brengt bij de bestuurders die betrokken zijn bij de haven onder de aandacht wat ze
kunnen doen aan regionale crosssectorale arbeidsmarktinitiatieven. Havenbedrijven en bestuurders uit de
verschillende havenregio’s wisselen relevante succesvolle aanpakken uit.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Havenbedrijfsleven

Bij de havens betrokken

Doorlopend

bestuurders

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

25

De havenbeheerders en het havenbedrijfsleven zullen onderwijsinstellingen aanbevelingen meegeven over
het perspectief op de arbeidsmarkt bij de keuze voor vervolgopleidingen en vakkenpakketten.
Trekker

Betrokken

Havenbeheerders en

Wanneer gereed
Doorlopend

havenbedrijfsleven

Actie 11

Toezichtlasten
Actie zeehavenbeheerders en zeehavenbedrijfsleven
Het havenbedrijfsleven zal concrete casussen verzamelen waarin ongewenste verschillen in toezicht en
handhaving tussen de toezichthouders binnen Nederland (met name de omgevingsdiensten) en daarbuiten
leiden tot een ongelijk speelveld binnen Nederland en tussen Nederland en omliggende landen, dan wel
andere ongewenste effecten hebben.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Havenbedrijfsleven

Allen

Doorlopend

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

26

4

Actie 12

Duurzaamheid en innovatie

Duurzaamheid
Actie Rijksoverheid
Om de potentiële negatieve gevolgen voor zeehavens van dematerialisatie en grondstoffenschaarste te keren
wordt in relatie met het Europees beleid North Sea Mediterranean Corridor een aanpak op hoofdlijnen
afgesproken. Het ministerie van Economische Zaken organiseert samen met de Branche Organisatie Zeehavens
een (inter)nationale workshop over de kansen en bedreigingen voor zeehavens van dematerialisatie en
grondstoffenschaarste, dat wil zeggen de rol van Nederlandse zeehavens in een “resource constrained world”.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Economische Zaken

Branche Organisatie Zeehavens

2014

en havenbedrijfsleven

Havenbeheerders nemen in hun vestigingsvoorwaarden voor nieuwe en bestaande bedrijven steeds vaker
privaatrechtelijke duurzaamheidsnormen op. Daarmee worden de duurzaamheidinitiatieven van het
bedrijfsleven zelf versterkt en ondersteund, zie bijvoorbeeld clustervorming en modalsplit-beleid. Het kent
echter ook keerzijden. Om van elkaar te leren wordt door het ministerie van Infrastructuur en Milieu en de
Branche Organisatie Zeehavens een handreiking opgesteld met best practices en valkuilen.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Branche Organisatie Zeehavens

Medio 2015

en Milieu

en havenbedrijfsleven

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

27

Actie 13

Duurzaamheid
Actie zeehavenbeheerders en zeehavenbedrijfsleven
De Branche Organisatie Zeehavens en het havenbedrijfsleven stellen een gezamenlijk actieplan Energie op om
de implementatie van het nationaal Energieakkoord voor duurzame groei te faciliteren. Het Energieakkoord
voor duurzame groei is bij het opstellen van dit gezamenlijke actieplan leidend. Het gezamenlijke actieplan
zorgt voor kennisuitwisseling en samenhang tussen (lopende) individuele projecten van zeehavens, zoals het
Deltaplan Energieinfrastructuur in Rotterdam en zoals het in samenhang faciliteren van offshore wind door
verschillende zeehavens. Zo kunnen voor offshore wind de zeehavens van onder meer IJmuiden, Zeeland en
Groningen een rol spelen in productie en assemblage, terwijl vanuit de haven van Den Helder de ervaring met
bevoorrading van olie en gas productieplatformen ook benut kan worden.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Branche Organisatie Zeehavens

Ministeries van Infrastructuur en

2015

Milieu en Economische Zaken,
havenbedrijfsleven

De Branche Organisatie Zeehavens werkt een studie uit naar het toepassen van smart grids en nieuwe
energiedragers als waterstof te bevorderen en het oprichten van een platform voor creatieve oplossingen
voor de implementatie van een circulaire economie.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Branche Organisatie Zeehavens

Ministeries van Infrastructuur en

2015

Milieu en Economische Zaken,
havenbedrijfsleven

Wat nodig is voor een succesvolle biobased economy strategie is het tijdig maken van de juiste keuzes. Dat
vergt voor klanten een aantrekkelijk en meerjarig robuust beleid vanuit de overheid en door de havenbeheerders, met clustervorming in havencomplexen en logistieke excellentie in het netwerk. Om deze positie
te bereiken werken de Branche Organisatie Zeehavens, havenbedrijfsleven en de ministeries van Economische
Zaken en van Infrastructuur en Milieu een ‘roadmap biobased ports’ uit als opmaat naar een gezamenlijk
stimulerend beleidskader.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Branche Organisatie Zeehavens

Ministeries van Infrastructuur en

2015

en havenbedrijfsleven

Milieu en Economische Zaken,
havenbedrijfsleven

Actie 14

Innovatie
Actie zeehavenbeheerders en zeehavenbedrijfsleven
Zeehavens, havenindustrie en relevante topsectoren (met name Logistiek, Chemie, Water en Energie) brengen
ieders innovatieopgaven, doelstellingen, programma’s en trajecten die nauw aan elkaar raken in kaart (o.a.
innovatiekracht op het gebied van duurzaamheidsvraagstukken of ketenvoordelen). Aan de hand van deze
innovatie kansenkaart worden innovatietrajecten waar mogelijk gekoppeld en/of kennis uitgewisseld.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Branche Organisatie Zeehavens

Allen

2e helft 2014;
Uitvoering: 2015-2016

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

28

5

Actie 15

Zeehavens en hun omgeving

Natuurbeleid
Actie Rijksoverheid
Het ministerie van Economische Zaken streeft in nauw overleg met zeehavens naar een robuuste PAS met oog
op het mogelijk maken van voorziene groei van zeehavens onder de PAS. De partners bij dit werkprogramma
monitoren het gebruik van het PAS-instrumentarium voor zeehavens.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Economische Zaken

Branche Organisatie Zeehavens

Doorlopend

en havenbedrijfsleven

Het ministerie van Economische Zaken levert input voor de beïnvloeding van EU natuurbeleid en –regelgeving
(via de door de EU voorgenomen ‘fitnesscheck’). Het ministerie vraagt in dat licht zeehavenbeheerders en
natuurorganisaties inhoudelijke, bestuurlijke en operationele knelpunten en kansen in kaart te brengen rond
de afweging van economie en ecologie.

Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Economische Zaken

Branche Organisatie Zeehavens en

2016

natuurorganisaties

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

29

Actie 16

Omgang met natuur
Actie zeehavenbeheerders en zeehavenbedrijfsleven
De Branche Organisatie Zeehavens gaat best practices uitwisselen over een inhoudelijke procesaanpak met
inbreng van gebiedskennis om te komen tot optimale beheerplannen N2000.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Branche Organisatie Zeehavens

Natuurorganisaties en Ministerie

Eind 2014, begin 2015

van Economische Zaken en
havenbedrijfsleven

Havenbedrijven gaan actief kennis en casussen delen over natuur- en milieuprocedures (waaronder
vergunningverlening) en specifieke juridische procedures (waaronder milieuregelgeving en PAS). Het
ministerie van Economische Zaken zal de casussen rond knellende vergunningverlening vervolgens aan
provincies voorleggen ten einde te verkennen hoe processen rond vergunningverlening op diverse bestuurlijke
niveaus - waarbij het Rijk gebieden aanwijst en de provincie vergunningen verleent en beheert - te
stroomlijnen zijn.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Branche Organisatie Zeehavens

Ministeries van Economische

Zomer 2015

Zaken en Infrastructuur en Milieu

Actie 17

Effectief gebruik van de fysieke ruimte en milieugebruiksruimte
Actie zeehavenbeheerders en zeehavenbedrijfsleven
De Branche Organisatie Zeehavens verkent de specifieke ruimtelijke kwaliteiten van de zeehavens , waarbij in
ieder geval gekeken wordt naar:
• mogelijkheden voor verhogen van efficiëntie in de energie-infrastructuur;
• het optimaal benutten van industriële symbiosemogelijkheden;
• een verkenning van de mogelijkheden om de benutting van de beschikbare fysieke en milieuruimte vanuit
de specifieke sterktes van de Nederlandse zeehavens te optimaliseren.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Branche Organisatie Zeehavens

Rijk, decentrale overheden en

Zomer 2015

Havenbedrijfsleven

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

30

6

Actie 18

Havensamenwerking en borging nationale
publieke belangen

Borging nationale publieke belangen
Actie Rijksoverheid

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu formuleert in 2014 in overleg met de ministeries van Financiën en
van Economische Zaken een beleidskader dat het (met het aandeelhouderschap) te borgen publieke belang
expliciteert. Dit beleidskader is noodzakelijk geworden met de nieuwe Nota Deelnemingenbeleid
Rijksoverheid 2013, waarin de deelneming in het Rotterdamse havenbedrijf, gelet op het belang van de haven
als strategische infrastructuur voor de Nederlandse economie, is ingedeeld in de categorie permanente
deelnemingen. Het te formuleren beleidsinhoudelijk kader geeft nadere invulling aan het te borgen publieke
belang , waardoor het ministerie van Financiën als aandeelhouder in staat wordt gesteld om het bestaande,
vooral op rendement gerichte, aandeelhouderschap - binnen de wettelijke kaders - een bredere beleidsmatige
invulling te geven.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Ministeries van Financiën en

2014

en Milieu

van Economische Zaken

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu ondersteunt het initiatief van de gemeente Amsterdam om het
aandeelhouderschap van het Havenbedrijf Amsterdam open te stellen aan andere publieke partners,
waaronder de Staat, decentrale overheden en andere havenbeheerders. Het ministerie van Infrastructuur en
Milieu volgt deze ontwikkeling en zal deze periode benutten om, vanuit het te formuleren beleidskader, te
bezien of een mede-aandeelhouderschap van de Staat in het Havenbedrijf Amsterdam (of een nieuw te
vormen samenwerking binnen het Noordzeekanaalgebied) een gepaste ondersteuning kan bieden aan de

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

31

te behartigen publieke belangen. Het beschouwen van de eventuele meerwaarde die het aandeelhouderschap
met zich mee kan brengen zal gebeuren binnen de uitgangspunten van de Nota Deelnemingenbeleid
Rijksoverheid 2013.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Ministerie van Infrastructuur

Ministerie van Financiën,

2016

en Milieu

Gemeente Amsterdam,
Havenbedrijf Amsterdam

Actie 19

Havensamenwerking
Actie zeehavenbeheerders en zeehavenbedrijfsleven
Gedurende de looptijd van dit werkprogramma zullen de partners bij dit werkprogramma in een case-by-casebenadering de voor- en nadelen van verdergaande samenwerking analyseren en bestuurlijk voorleggen, met
als doel dat in 2016 op meer onderdelen wordt samengewerkt:
1.	De samenwerking in het benutten van het NZKG als één economische zone en de gezamenlijke inzet voor
dit gebied als economische motor van de Metropoolregio Amsterdam, vindt plaats in het Bestuursplatform NZKG. Dit platform, waar ook het Rijk deel van uitmaakt, zet zich in op het verder versterken van
de regionale samenwerking. Binnen het kader van dit bestuurlijk platform zal de Rijksoverheid aandacht
vragen voor de noodzaak om te komen tot een coördinatie van het havenbeheer in het Noordzeekanaalgebied en een gedragen vorm van samenwerking tussen de havenbeheerders van Amsterdam, Zaanstad,
Beverwijk, Velsen en IJmuiden.
2.	Onder de noemer ‘Vlaams Nederlandse Delta’ wordt reeds samengewerkt tussen de Nederlandse en
Vlaamse bedrijven en zeehavens (Rotterdam, Moerdijk, Zeeland Seaports, Antwerpen, Gent, Zeebrugge).
Op basis van concrete projecten kan het Rijk daar waar nodig ondersteuning bieden. Met de beoogde
verzelfstandiging van het Havenschap Moerdijk zal ook de samenwerking tussen deze haven en de
Mainport Rotterdam alsook met de haven van Antwerpen een nieuwe impuls kunnen krijgen.
3.	Samenwerking tussen Groningen Seaports en de Duitse havens in het Eemsgebied. De overheid zet zich in
om samen met Duitsland tot de gezamenlijke loodsdiensten in het Eemsgebied te komen. Groningen
Seaports neemt het initiatief om samen met de haven van Emden samen te werken op het gebied van
baggeren. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu neemt het initiatief om samen met de Duitse
overheid en de havens van Groningen Seaports en Emden ten behoeve van veilig en vlot verkeer op de
Eems te streven naar de invoering van één Vessel Traffic Mangement systeem.
4.	In het kader van de versterking van de havens van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES) wordt vanuit de partners
actief kennis en kunde ingebracht en waar mogelijk gekeken naar concrete vormen van samenwerking tussen
(individuele) BES-havens door Branche Organisatie Zeehavens (of individuele Nederlandse zeehavens).
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Branche Organisatie Zeehavens en

Allen

Doorlopend

afzonderlijke havenregio’s (in
samenwerking met het Ministerie
van Infrastructuur en Milieu)

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

32

Actie 20

Aansluiting op wetenschappelijke netwerk
Actie zeehavenbeheerders en zeehavenbedrijfsleven
De Branche Organisatie Zeehavens neemt het initiatief om samen met de andere partners bij dit werkprogramma
te komen tot een gemeenschappelijke kennisagenda en om de onderzoeksresultaten binnen de Branche
Organisatie Zeehavens te verspreiden. Een eerste gemeenschappelijke kennisagenda wordt eind 2014
gepresenteerd en vervolgens jaarlijks geactualiseerd.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Branche Organisatie Zeehavens

Allen

2014 / 2015

Eén keer per jaar (te beginnen in 2015) organiseren de Branche Organisatie Zeehavens met het ministerie van
Infrastructuur en Milieu een gezamenlijke wetenschapsdag waarin alle havenwetenschappers bijeen komen,
kennis wordt gedeeld en nieuwe kennisvragen worden getoetst.
Trekker

Betrokken

Wanneer gereed

Branche Organisatie Zeehavens

Ministerie van infrastructuur

2015, daarna jaarlijks

en Milieu

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

33

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

34

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

35

3

Kennisagenda
De onderstaande kennisagenda is een selectie van de belangrijkste kennisvragen
die op dit moment bij de partners van het werkprogramma zijn geïnventariseerd.
De vragen adresseren zoveel mogelijk havenoverstijgende vraagstukken en zijn
relevant voor de havenontwikkeling in de komende jaren. Daarnaast is ook een
aantal kennisvragen opgenomen die een meer regionale achtergrond kennen. De
primaire aandacht gaat uit naar de nationale vraagstukken die ook aansluiten bij
actuele en urgente ontwikkelingen.

De zeehavens opereren in een dynamische omgeving, waarin de actualiteit om
flexibiliteit vraagt. Ook de kennisagenda is daarmee niet statisch. De partners bij
dit werkprogramma en het wetenschappelijke netwerk zullen dan ook periodiek
de kennisvragen op hun actualiteitswaarde en urgentie toetsen en zullen de
kennisagenda dan ook bijstellen aan de hand van de laatste inzichten. De
hieronder geformuleerde kennisvragen zullen voor het eerst eind 2014 in de
aangekondigde kennisagenda (zie actie 20) opgaan en vervolgens (ten minste)
jaarlijks worden geactualiseerd.

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

36

Vraag 1

Waar zitten de (externe) kwetsbaarheden voor de concurrentiekracht van de Nederlandse zeehavens? De
Nederlandse zeehavens staan er goed voor. Tegelijkertijd is er veel dynamiek in de markt met mogelijke grote
consequenties voor de zeehavens en de Nederlandse economie. Zo zien we marktconcentratie bij de grote
internationale reders, is de energietransitie in volle gang, en lijkt de groei in Europa zich met name te
manifesteren in Oost-Europa. Rustig achteroverleunen kan dus niet. Vergelijkbaar met de stresstest van de
bankensector is het verstandig inzichtelijk te maken waar de kwetsbaarheden voor de Nederlandse zeehavens
liggen. De resultaten kunnen gebruikt worden voor een mogelijk vervolg van het werkprogramma na 2016.
Ook kan dit inzicht ondersteuning geven bij de uitvoering van de verschillende havenvisies. De Erasmus
universiteit zal gevraagd worden deze (kwalitatieve) analyse uit te voeren.
Opdrachtgever

Betrokken

Planning

Branche Organisatie Zeehavens

Ministeries van Infrastructuur en

Augustus 2014 – december 2014

Milieu en van Economische Zaken
en havenbedrijfsleven

Vraag 2

Wat zijn de verschillen in implementatie van Europese verplichtingen in zowel regelgeving als uitvoering,
handhaving en toezicht tussen Nederland, Frankrijk, België, Duitsland en Verenigd Koninkrijk? Doel van dit
onderzoek is inzicht te krijgen in de verschillen tussen de onderscheiden lidstaten en de effecten in beeld te
brengen voor de Nederlandse zeehavens. Het onderzoek richt zich op regelgeving, uitvoering, toezicht en
handhaving op het gebied van stikstof (PAS), geluid, veiligheid, security, luchtkwaliteit, waterkwaliteit en
arbeidsveiligheid alsmede de doorberekening van (inspectie)kosten aan het bedrijfsleven. De resultaten
kunnen bijdragen aan de nationale en Europese discussie over het level playing field voor zeehavens.
Opdrachtgever

Betrokken

Planning

Ministerie van Infrastructuur

Ministerie van Economische

Oktober 2014 – maart 2015

en Milieu

Zaken, Branche Organisatie
Zeehavens en havenbedrijfsleven

Vraag 3

Quick Scan: havenaanloop en doorvoerkosten (waaronder inspectie- en toezichtslasten) in Nederland,
Vlaanderen en Duitsland. De havenbeheerders en het havenbedrijfsleven stellen dat de inspectie en
toezichtskosten in Nederland aanzienlijk hoger liggen dan in de ons omliggende landen en daarmee bijdragen
aan een ongelijk speelveld en het verleggen van ladingstromen naar buitenlandse havens. Om die reden zal
een quick scan naar de havenaanloop en doorvoerkosten in Duitsland, Nederland en Vlaanderen worden
uitgevoerd. Daarbij wordt inzichtelijk gemaakt welke prijs onder toezicht gestelden daarvoor betalen, de duur
van het oponthoud van het logistieke proces als gevolg van dat toezicht plaatsvinden en de omvang van deze
kosten in relatie tot de overige havenaanloop en doorvoerkosten. Ook wordt daarbij de geleverde kwaliteit
van de te onderzoeken zeehavens meegenomen. De betere kwaliteit heeft een positief effect op de
markt(werking). Selectie van de hierbij te betrekken ladingstromen zal gebeuren in overleg met het zeehavenen luchthavenbedrijfsleven. Dit onderzoek geeft inzicht in de mate waarin de markt wordt verstoord.
Opdrachtgever

Betrokken

Planning

Ministerie van Infrastructuur

Ministerie van Economische

Medio 2014

en Milieu

Zaken, Branche Organisatie
Zeehavens en havenbedrijfsleven

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

37

Vraag 4

Quick Scan: hoe kunnen zeehavens effectief omgaan met en inspelen op onzekerheden in mondiale
ontwikkelingen? De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid heeft in de afgelopen maanden
onderzoek afgerond met betrekking tot “De lerende economie” en is een webpublicatie verschenen over het
vraagstuk waarmee Nederland over 20 jaar zijn geld verdiend. De WRR beschrijft de toenemende onzekerheid
in mondiale ontwikkelingen en de noodzaak om als bedrijfsleven flexibel en effectief met die onzekerheden
om te kunnen gaan. De WRR noemt dit ‘responsiviteit’: de vaardigheid om snel en adequaat in te spelen op
nieuwe omstandigheden. Havenbedrijvigheid kenmerkt zich door kapitaalintensieve en langjarige
investeringen die de responsiviteit van de zeehavens beperken. De vraag die voorligt is hoe de
zeehavenbeheerders en het zeehavenbedrijfsleven met inachtneming van die specifieke kenmerken de
responsiviteit kunnen verhogen. De quick scan biedt een inhoudelijke basis om over dit thema een speciale
bijeenkomst tussen havenbeheerders, havenbedrijfsleven en WRR te organiseren in 2015.
Opdrachtgever

Betrokken

Planning

Branche Organisatie Zeehavens

Ministerie van Infrastructuur en

2015

Milieu en havenbedrijfsleven

Vraag 5

Welk effect heeft (geoorloofde vormen van) overheidssteun aan Nederlandse zeehavenbeheerders en
zeehavenbedrijfsleven op de toegevoegde waarde van de zeehavens aan de Nederlandse economie (directe
en indirecte economische baten) en hoeveel van deze steun vloeit via belastingen of anderszins terug in de
Staatskas?
Opdrachtgever

Betrokken

Planning

Ministerie van Infrastructuur

Ministeries van Financiën en van

Januari 2015 – augustus 2015

en Milieu

Economische Zaken, Branche
Organisatie Zeehavens en
havenbedrijfsleven

Vraag 6

Verkenning van kansen rond importstromen van vers (zoals bananen en sinds kort bijvoorbeeld avocado’s) en
een opiniepeiling over hoe in de Nederlandse havendelta de havens, greenports en logistieke knooppunten in
het achterland elkaar kunnen versterken bij het inspelen op versstromen. Versstromen lijken een niche waar
Nederland goed op kan inspringen vanwege de omvangrijke productie van aardappelen, groente en fruit in
eigen land, de grote import van versproducten zoals bananen, een traditie als handelsnatie en de goede
achterlandverbindingen. Vervoer in koelcontainers vormen vooral een groeisegment. Een reeferstrategie op
het schaalniveau van een landsdeel kan leiden tot toegevoegde waarde vasthouden (en uitbreiden) en
versterking van de greenports en zeehavens.
Opdrachtgever

Betrokken

Planning

Ministerie van Economische Zaken

Ministerie van Infrastructuur en

2015

Milieu, havenbeheerders en
havenbedrijfsleven

Vraag 7

Welke potentie heeft Groningen Seaports als haven in het bereiken en ontsluiten van nieuwe markten in
Duitsland en Noord-Oost Europa en wat betekent dat voor de beschikbare ontsluitingsmogelijkheden.
Opdrachtgever

Betrokken

Planning

Groningen Seaports

Ministerie van Infrastructuur en

Start januari 2015

Milieu

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

38

Vraag 8

Hoe versterk je complementariteit van Industriële clusters, zoals petrochemie Rotterdam/Moerdijk/
Antwerpen in de Vlaams Nederlandse Delta?
In de petrochemische en procesindustrie vindt per continent verdere concentratie en schaalvergroting plaats
van productiefaciliteiten. Deze ontwikkeling zal zich naar de toekomst toe verder doorzetten, ook in Europa.
De productiefaciliteiten in de VND, verbinden en complementair aan elkaar, worden op mondiaal niveau
steeds meer als één geïntegreerd complex gezien. Daarmee is de VND een in belang toenemende
vestigingslocatie. Moerdijk ambieert deze positie van een hoogwaardig en duurzaam industrieel chemisch
complex, in complementariteit met andere complexen binnen de VND. Dit versterkt niet alleen het cluster in
Moerdijk, maar zorgt ook voor een sterke positie op mondiaal niveau van de VND als geheel.

Opdrachtgever

Betrokken

Planning

Havenschap Moerdijk

Ministeries van Infrastructuur en

Start medio 2015

Milieu en van Economische Zaken
en havenbedrijfsleven

Vraag 9

Vraag 10

Er wordt een verkenning uitgevoerd naar de benodigde infrastructurele voorzieningen in en rondom de
Zeeuwse zeehavens, onder meer met het oog op de diepgang in de Wielingen en de spoorontsluiting richting
Antwerpen (met aandacht voor de verbinding Sloegebied – Antwerpen en de lijn Axel-Zelzate). De verkenning
is erop gericht knelpunten nader in kaart te brengen en de kosten en baten van de infrastructurele
voorzieningen nader te onderbouwen.
Opdrachtgever

Betrokken

Planning

Zeeland Seaports

Ministerie van Infrastructuur

Start eind 2014, gereed voorjaar

en Milieu

2015

Onderzocht zal worden of een gezamenlijke promotie-aanpak van de gezamenlijke Nederlandse havens,
gericht op specifieke landen buiten Europa, voor de Nederlandse Economie voordelen biedt. Daarbij zal
aangesloten worden op de initiatieven die binnen de relevante Topsectoren Chemie, Energie, Water en
Logistiek zijn genomen.
Opdrachtgever

Betrokken

Planning

Havenbedrijfsleven

Branche Organisatie Zeehavens en

Medio 2015

Ministeries van Infrastructuur en
Milieu en van Economische Zaken

Werkprogramma Zeehavens 2014 - 2016

39

colofon
Dit is een uitgave van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Postbus 20901 | 2500 EX Den Haag

Foto’s: IenM Beeldbank (p. 2, 10, 20, 26), ECT (p. 5, 40), Havenschap
Moerdijk (p.2, 11, 13) Zeeland Seaports (p. 2), Havenbedrijf Rotterdam
(p. 8, 34-35), Havenbedrijf Amsterdam (p. 6, 12), Groningen Seaports (p.9)

www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/zeevaart-en-zeehavens/zeehavens

Vormgeving en opmaak: DPI / zootz, Den Haag

Juni 2014