Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 706

Beveiliging zeevaartroutes tegen piraterij

Nr. 61

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 4 maart 2014
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie, de Minister van Buitenlandse Zaken en de
Minister van Veiligheid en Justitie over de brief van 3 oktober 2013 inzake
de stand van zaken Vessel Protection Detachements (VPD’s) (Kamerstuk
32 706, nr.57).
De Ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 20 januari
2014. De vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
Van Leiden

kst-32706-61
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 706, nr. 61

1

1
Welke termijn is nodig tussen de aanvraag en de daadwerkelijke
toekenning van de Vessel Protection Detachments (VPD’s)?
Volgens het Beleidskader VPD uit 2011 (Kamerstuk 32 706, nr. 9) wordt bij
de toetsing van een aanvraag mede in overweging genomen of deze
minimaal zes weken voor de geplande inzet is ingediend. In de praktijk
worden alle aanvragen in behandeling genomen. In 2013 is Defensie
slechts één keer niet in staat gebleken een VPD binnen de door de reder
gevraagde termijn toe te kennen.
De termijn tussen de aanvraag en de toekenning wordt voornamelijk
bepaald door de tijd die het verkrijgen van diplomatieke toestemmingen
in beslag neemt. Dit verschilt per aanvraag. In bepaalde gevallen zijn zes
weken nodig, maar er worden ook VPD’s toegekend die slechts enkele
dagen voorafgaand aan de gewenste inzet zijn aangevraagd.
2
Wanneer is er sprake van een risicogebied waarin VPD’s niet zijn
toegestaan?
3
Wat zijn precies de grenzen van de High Risk Area (HRA) op dit
moment en hoe hebben die zich ontwikkeld de laatste maanden?
Het gebied waar VPD’s worden ingezet omvat de in de Best Management
Practices for Protection against Somali Based Piracy (BMP 4, augustus
2011) vastgestelde High Risk Area (HRA). In deze BMP 4 wordt de HRA
beschreven als het gebied dat wordt begrensd door «Suez and the Strait
of Hormuz to the North, 10 °S and 78 °E». De HRA bevindt zich geheel op
zee.
Voor andere risicogebieden is de inzet van VPD’s op dit moment niet
voorzien. Dit geldt in het bijzonder voor de risicogebieden die zich binnen
territoriale wateren bevinden. Hier is inzet van een VPD niet toegestaan
zonder toestemming van de kuststaat.
4
Wat is uw verklaring voor het verschil tussen het aanbod van
VPD’s en het aantal aanvragen?
Het aantal van 175 VPD’s per jaar strookt met het geschatte aantal
transporten dat jaarlijks behoefte heeft aan bescherming in het risicogebied nabij Somalië. In 2013 zijn 64 aanvragen ingediend. Het is op basis
van de beschikbare gegevens niet mogelijk vast te stellen waarom het
aantal aanvragen achter blijft bij de schatting.
5
Wat zijn de bij u bekende redenen voor het intrekken van een
VPD aanvraag door de reders?
11
Wat was de reden voor de 15 aanvragers om hun aanvraag na
toekenning in te trekken?
In 2013 hebben reders negentien keer een aanvraag ingetrokken, waarbij
in negen gevallen werd opgegeven dat de bijdrage van € 5.000 per dag te
hoog was. In zeven gevallen vond het transport van de reder geen
doorgang omdat er geen contract voor was, de route werd veranderd, of
het transport werd afgelast. In drie gevallen gaf de reder na toekenning
aan toch geen behoefte te hebben aan de inzet van een VPD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 706, nr. 61

2

6
Welke Europese landen maken gebruik van een basis binnen de
HRA voor de stationering van militairen die VPD-taken uitvoeren?
Hoe gaan deze landen om met het feit dat ze voor aankomst bij
deze locatie aan boord moeten zijn van schepen om hun beveiligingstaak te kunnen uitvoeren?
Er zijn op dit moment geen Europese landen die gebruik maken van een
basis binnen de HRA voor de stationering van militairen met VPD-taken.
7
In welke specifieke gevallen kan de standaardomvang van een
VPD verkleind worden?
9
Hoe groot is de omvang van een VPD dat nu wordt ingezet, en
welke mogelijkheden ziet u om deze omvang te verkleinen?
De standaardomvang van een VPD is elf militairen. Dit aantal is nodig om
te voldoen aan de eisen die Defensie hanteert op het gebied van
command and control en medische ondersteuning.
Van geval tot geval wordt bezien of de standaard omvang van het VPD
toereikend is. In vier gevallen is in 2013 besloten tot de inzet van een VPD
dat groter was dan de standaardomvang. Bij geen van de ingediende
aanvragen in 2013 was er voldoende aanleiding om te besluiten minder
dan elf militairen in te zetten.
8
Welke mogelijkheden ziet de u om de kosten voor de inzet van
een VPD verder te verlagen?
Sinds het begin van de inzet van de VPD’s in 2011 heeft Defensie de
kosten voor de reders aanzienlijk weten te verlagen. Met de laatste
aanpassing in 2012 is de bijdrage van de reders van € 8.300 naar € 5.000
per dag gedaald. Een verdere daling is op dit moment niet voorzien.
10
Van de 49 aanvragen voor een VPD in 2013, is er klaarblijkelijk
maar 17 keer tot inzet van een VPD gekomen: op welke wijze
bent u van plan een effectiever beleid te realiseren voor de
periode tot aan de eventuele inwerkingtreding van het
wetsvoorstel betreffende inzet van gewapende particuliere
beveiligers?
De genoemde aantallen zijn onjuist. Van de 49 aanvragen hebben er 32 tot
de inzet van een VPD geleid. De reders hebben vijftien van de resterende
zeventien aanvragen ingetrokken en er zijn twee aanvragen afgewezen.
Een van deze afwijzingen betrof een aanvraag buiten het risicogebied. De
andere aanvraag werd te laat ingediend, waardoor het niet mogelijk was
om binnen de gewenste termijn een VPD in te zetten.
12
Welke regulering is nodig om Nederland wel gebruik te laten
maken van drijvende wapenopslagplaatsen?
13
Welke noodzakelijke regulering ontbreekt er bij de bestaande
drijvende wapendepots die beheerd worden door het Sri
Lankaans particulier beveiligingsbedrijf en varen onder de
vlaggenstaat Mongolië?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 706, nr. 61

3

14
Wat bedoelt u met uw constatering dat Mongolië geen toezicht
uitvoert over deze drijvende wapendepots?
16
Welke vereiste regulering ontbreekt er naar de mening van de
Nederlandse regering voor de drijvende wapendepots?
17
Welke aanpassingen zijn er naar Nederlandse maatstaven nodig
voor goede regulering met betrekking tot drijvende wapendepots?
In oktober 2013 is u gemeld (Kamerstuk 32 706, nr. 57) dat Nederland op
dit moment geen gebruik maakt van de drijvende wapenopslagplaatsen,
omdat de noodzakelijke regulering ontbreekt. Aan boord van de wapendepots op volle zee is de vlaggenstaat verantwoordelijk voor het toezicht
op de naleving van de verplichtingen van het VN zeerechtverdrag
(UNCLOS). Hierbij gaat het onder andere om toezicht op zeewaardigheid,
maar ook om strafrechtelijk toezicht.
In oktober 2013 was Mongolië de vlaggenstaat van de drijvende wapendepots onder beheer van het Sri Lankaanse particuliere beveiligingsbedrijf
Avant Garde Maritime Services Ltd (AGMS). Het is onduidelijk gebleven
hoe Mongolië dat toezicht uitoefende op de floating armories, wat een
reden was om geen gebruik te maken van de opslagplaatsen.
Eind 2013 is de werkwijze van AGMS gewijzigd. Het depot voor de kust
van Sri Lanka is inmiddels «omgevlagd» van Mongolië naar Sri Lanka. De
twee andere depots in de Rode Zee (Jeddah) en nabij Oman (Muscat)
zullen op zeer korte termijn eveneens onder Sri Lankaanse vlag worden
gebracht.
Op dit moment wordt bezien of het toezicht op deze drijvende wapenopslagplaatsen voldoende is om het gebruik ervan te heroverwegen. Mocht
het tot een heroverweging komen, dan wordt u zo spoedig mogelijk over
de uitkomst hiervan geïnformeerd.
15
Is het Sri Lankaans particulier beveiligingsbedrijf de enige
aanbieder van drijvende wapendepots? Zo nee, welke andere
aanbieders zijn er? Zo ja, weet u ook waarom er geen andere
aanbieders zijn en heeft u deze andere aanbieders onderzocht? Zo
ja, voldoen deze aanbieders wel?
Het Sri Lankaanse particuliere beveiligingsbedrijf AGMS is de grootste
aanbieder van drijvende wapendepots. Het beschikt over depots in de
Indische Oceaan en over een depot voor de kust van West-Afrika.
Daarnaast bestaan er enkele andere aanbieders van drijvende wapendepots, bijvoorbeeld een Russisch bedrijf. In alle gevallen is het onduidelijk hoe de toezichthoudende rol door de vlaggenstaat wordt
uitgeoefend.
18
Welke Europese landen maken momenteel gebruik van drijvende
wapendepots, en hoe gaan zij om met de huidige gebrekkige
regulering?
43
Welke (Westerse) landen maken momenteel gebruik van de
drijvende wapendepots voor de kusten van Sri Lanka, Oman en
de westkust van Saudi-Arabië?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 706, nr. 61

4

44
Wordt er door Nederland en andere Westerse landen aangedrongen op regulering, zodat het ook voor Nederland aanvaardbaar zou kunnen worden om van deze drijvende wapendepots
gebruik te maken? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Frankrijk en Italië, de andere Europese landen die VPD’s inzetten ter
bescherming van koopvaardijschepen, stellen geen gebruik te maken van
drijvende wapendepots. De meeste Europese landen hebben ervoor
gekozen wet- en regelgeving op te stellen die de inzet van gewapende
particuliere beveiligers voor de bescherming van scheepvaart mogelijk
maakt of zal maken. Het is niet bekend welke individuele private security
companies (PSC’s) gebruik maken van wapendepots. Op dit moment
wordt bezien of het toezicht op deze drijvende wapenopslagplaatsen
voldoende is om het gebruik ervan te heroverwegen (zie antwoord op
vragen 12–14, 16 en 17).
19
Op welke wijze worden de Nederlandse Vereniging van Kapiteins
ter Koopvaardij (NVKK) en de vakbond Nautilus betrokken bij het
vergaren van informatie over de problematiek met piraterij bij
West-Afrika?
Op verzoek van het kabinet heeft de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR) haar leden verzocht in kaart te brengen hoeveel
koninkrijksgevlagde transporten in deze regio worden geconfronteerd met
piraterij. De KVNR heeft door het directe contact met de reders een
uitstekende informatiepositie op dit punt. De NVKK en vakbond Nautilus
beschikken niet over gedetailleerde informatie aangaande handelsvolume,
bestemmingsverkeer in het gebied of het aantal vaarbewegingen, en zijn
derhalve niet benaderd.
20
Kunt u een overzicht in tabelvorm geven van het verschil in de
(rechts-) positie van de kapiteins bij de inzet van de VPD’s ten
opzichte van particuliere beveiligers?
24
Kunt u een overzicht geven van de verantwoordelijkheden en
aansprakelijkheden voor de kapitein die voortvloeien uit de inzet
van gewapende particuliere beveiligers?
De gevraagde informatie valt niet in tabelvorm weer te geven. Op grond
van nationale en internationale regelgeving, onder meer de International
Convention for Safety of Lives at Sea (SOLAS), is de kapitein verantwoordelijk voor alles wat aan boord van zijn schip geschiedt. Internationaalrechtelijk is Nederland verplicht deze verantwoordelijkheid vorm te
(blijven)geven, onder andere in wet- en regelgeving. De (inter)nationaalrechtelijke verantwoordelijkheid van de kapitein wordt uiteraard bij de
vormgeving van de wetgeving voor gewapende particuliere beveiligers in
acht genomen.
21
Kunt u een overzicht geven van de specifieke categorieën
transporten die potentieel in aanmerking zouden kunnen komen
voor private beveiligers? Hoeveel doorvaarten zou dit betreffen?
23
Wat zijn de voorwaarden waaronder u gewapende particuliere
beveiligers zou willen toestaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 706, nr. 61

5

42
Is het onderzoek naar de voorwaarden waaronder u gewapende
particuliere beveiligers zou willen toe staan afgerond? Zo ja, kunt
u dit delen met de Kamer? Zo nee, wanneer zal dit onderzoek
afgerond worden?
Het kabinet heeft op 26 april 2013 het besluit aangekondigd om de inzet
van gewapende particuliere beveiligers aan boord van schepen mogelijk
te maken. Dit besluit is gevolgd door een ambtelijke verkenning van de
voorwaarden waaronder dit kan worden gerealiseerd. Op basis van de in
2013 uitgevoerde ambtelijke verkenning is een voorlopig beleidsstandpunt geformuleerd, dat wordt gebruikt voor informele consultaties
met vertegenwoordigers van de maritieme en beveiligingssector.
Van de inzet van gewapende particuliere beveiligers kan geen sprake zijn
totdat hiervoor een wettelijke regeling is getroffen. De beantwoording van
alle vragen over (de inhoud van) het wetsvoorstel vindt derhalve plaats
onder voorbehoud van de uitkomsten van de beleidsconsultatie. Het
voorlopige beleidsstandpunt en uitkomsten van de consultaties moeten
uitmonden in een definitief beleidsstandpunt, waarover uw Kamer zo
spoedig mogelijk zal worden geïnformeerd. Op basis van het definitieve
beleidsstandpunt wordt vervolgens wetgeving opgesteld op grond
waarvan de inzet van gewapende particuliere beveiligers op Nederlandse
schepen mogelijk zal worden (zie ook het antwoord op vraag 45).
In het voorlopige beleidsstandpunt wordt voorgesteld dat een reder een
aanvraag kan indienen voor de inzet van gewapende beveiliging (militair
dan wel particulier) op transporten waar hij dit noodzakelijk acht binnen
de HRA. Indien een VPD (of een andere vorm van preventieve bijstand van
overheidswege) beschikbaar is, dient de reder dat aanbod te accepteren
indachtig het uitgangspunt «VPD, tenzij». In uitzonderingsgevallen zal de
reder in aanmerking kunnen komen voor gewapende particuliere
beveiligers. Hierbij kan bijvoorbeeld, naast schepen met onvoldoende
ruimte voor een VPD, worden gedacht aan transporten waarvoor de
kosten van een VPD relatief hoog zijn of aan transporten die relatief ver
zouden moeten omvaren.
Het is niet op voorhand bekend hoeveel transporten mogelijk voor de
inzet van gewapende particuliere beveiligers in aanmerking komen.
22
Welke rol speelt de International Organization for Standardization
(ISO) standaard voor gewapende particuliere beveiligers aan
boord van schepen bij de voorbereiding van het wetsvoorstel?
Het voorlopige beleidsstandpunt stelt voor om certificering van de
beveiligingsorganisatie volgens de vereisten van de ISO/PAS-standaard
28007 als voorwaarde te stellen voor het verkrijgen van een vergunning
om diensten aan boord van Nederlandse schepen te leveren. Dit houdt
onder meer in dat in te zetten gewapende particuliere beveiligers voldoen
aan specifieke, strikte eisen op het gebied van opleiding, screening en
training.
25
Wat is, op basis van de huidige wet- en regelgeving, de
doorwerking van een strafbare handeling van private beveiligers
voor de kapitein?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 706, nr. 61

6

26
Wat is, op basis van de huidige wet- en regelgeving, de
doorwerking van een strafbare handeling van private beveiligers
voor de reder?
27
Wat is, op basis van de huidige wet- en regelgeving, de
doorwerking van een strafbare handeling van private beveiligers
voor de overheid, onder wiens vlag het schip vaart?
De inzet van gewapende particuliere beveiligers aan boord van Nederlandse schepen is op dit moment niet toegestaan. De eventuele strafrechtelijke aansprakelijkheid is afhankelijk van de individuele omstandigheden
van het geval.
28
Wat is het door u gehanteerde begrip «noodweer»?
29
Welke invulling geeft u aan het begrip «noodweer» in relatie tot
het gebruik van geweld van private beveiligers op schepen?
Niet strafbaar is degene die een strafbaar feit begaat, geboden door de
noodzakelijke verdediging van eigen of andermans lijf, eerbaarheid of
goed, tegen ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding (in geval van
«noodweer», art. 41, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht).
30
Betekent de ruimere inzet van bewapende particuliere beveiligers
ten behoeve van de koopvaardij een reductie in de benodigde
militaire VPD-capaciteit? Zo ja, zijn de centrales voor overheidspersoneel in de gelegenheid gesteld hun zienswijze op het
wetsvoorstel naar voren te brengen? Indien nee, waarom niet?
De mogelijke inzet van gewapende particuliere beveiligers aan boord van
Nederlandse koopvaardijschepen betekent vooralsnog geen reductie in de
benodigde VPD-capaciteit. De centrales voor overheidspersoneel kunnen
tijdens de formele consultatieronde van het wetsvoorstel hun zienswijze
naar voren brengen.
31
Op welke wijze worden de verladers in de gelegenheid gesteld
om hun zienswijze ten opzichte van het wetsvoorstel naar voren
te brengen?
32
Heeft u ook de partijen die straks gaan betalen voor de inzet van
private beveiliging, de verladers, betrokken bij de invulling van
het wetsvoorstel? Zo nee, waarom niet?
33
Welke belanghebbende partijen zijn of worden formeel geconsulteerd over het wetsvoorstel?
34
Welke belanghebbende partijen zijn of worden informeel geconsulteerd over het wetsvoorstel?
Tot dusver zijn verschillende belanghebbenden uit de maritieme en
beveiligingssector ingegaan op een uitnodiging om hun zienswijze met
betrekking tot gewapende particuliere beveiligers aan boord van
Nederlandse schepen naar voren te brengen. Het betreft de redersvereniging KVNR (mede namens de Vereniging van Waterbouwers), de
verladersorganisatie EVO, de kapiteinsvereniging NVKK, zeevakbond
Nautilus en de Nederlandse Veiligheidsbranche. Deze belanghebbenden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 706, nr. 61

7

worden geconsulteerd over de uitgangspunten in het voorlopige
beleidsstandpunt.
35
Op welke manier beoogt u effectief toezicht te houden op de
private beveiligers aan boord van schepen die varen onder de
Nederlandse vlag?
Op grond van het voorlopige beleidsstandpunt worden toezichthoudende
taken voorzien die zowel aan boord (bijvoorbeeld aantallen wapens en
munitie), als bij de beveiligingsorganisaties zelf die over een Nederlandse
vergunning beschikken, kunnen plaatsvinden.
36
Is de voorziene wet- en regelgeving, die de inzet van gewapende
beveiligers zal reguleren, specifiek bedoeld voor het risicogebied
nabij Somalië, of zal het zich uitstrekken tot alle risicogebieden?
In het voorlopige beleidsstandpunt wordt de inzet van gewapende
particuliere beveiligers op koopvaardijschepen slechts voorzien in vooraf
vast te stellen zeegebieden waar een hoog risico op piraterij bestaat. Bij
het bepalen van die zeegebieden wordt onder meer de High Risk Area
(HRA) betrokken die in de Best Management Practices wordt afgekondigd
en kunnen actuele ontwikkelingen worden meegewogen. Op dit moment
is sprake van een HRA in de wateren voor de kust van Somalië. De
zeegebieden waar de inzet van gewapende particuliere beveiligers
mogelijk onder voorwaarden kan worden toegestaan, worden aangewezen bij of krachtens algemene maatregel van bestuur, om snelle
aanpassingen mogelijk te maken.
37
Welke invloed hebben de ontwikkelingen op gebied van piraterij
in West-Afrika op dit wetsvoorstel?
38
Kunt u een overzicht geven van de beperkingen en mogelijkheden
voor de inzet van particuliere beveiligers ter bescherming tegen
piraterij in West-Afrika ten opzichte van Oost-Afrika?
39
Kunt u een overzicht geven van de beperkingen en mogelijkheden
voor de inzet van VPD’s ter bescherming tegen piraterij in
West-Afrika ten opzichte van Oost-Afrika?
Voor de kust van West-Afrika gaat het veelal om gewapende overvallen op
zee, niet om piraterij. De aanvallen zijn gericht op de lading van het schip,
vaak olie, en niet op losgeld voor het schip en zijn bemanning.
Gewapende overvallen op zee voor de westkust van Afrika doen zich
meestal voor in de territoriale wateren (TTW) van de kuststaten in de Golf
van Guinee. Binnen de TTW zijn kuststaten exclusief bevoegd tot en
verantwoordelijk voor de bescherming van koopvaardijschepen. Binnen
deze wateren is het op grond van internationale verdragen niet toegestaan VPD’s of gewapende particuliere beveiligers in te zetten zonder
toestemming van de kuststaat. In het specifieke geval van Somalië is dat
wel mogelijk op grond van VNVR-resolutie 2125.
Zoals in het antwoord op vraag 36 gesteld, worden de zeegebieden waar
inzet van gewapende particuliere beveiligers mogelijk onder voorwaarden
kan worden toegestaan, aangewezen bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur. Op die manier kan snel worden gereageerd op wijzigende
omstandigheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 706, nr. 61

8

40
Kunt u toelichten waarom de Kamer niet sneller geïnformeerd
kan worden over de uitkomsten van het onderzoek naar de
wenselijkheid van aanvullende maatregelen met betrekking tot
de toegenomen piraterij aan de Westkust van Afrika?
Begin november 2013 heeft de KVNR haar leden gevraagd om de
problematiek van piraterij aan de Westkust van Afrika inzichtelijk te
maken. De reacties leveren waardevolle informatie op over de individuele
situatie van reders, maar op dit moment nog geen totaalbeeld van het
piraterijprobleem in dit gebied. Over de wenselijkheid van aanvullende
maatregelen, zoals de inzet van VPD’s, kan in dit stadium nog geen
uitspraak worden gedaan, vooral omdat op dit moment de meeste
geweldsincidenten zich voordoen binnen de TTW.
41
Kunt u toezeggen dat de belangen van de bedrijven, die de
opdrachten verstrekken tot het vervoer van producten door
risicovolle gebieden, net zo zwaar meegewogen worden als het
belang van de andere in de brief genoemde partijen?
Opdrachten voor het vervoeren van lading worden verstrekt in de
internationale maritieme markt, zonder Nederlandse overheidsbemoeienis. De Nederlandse Ondernemersvereniging EVO is in de
gelegenheid gesteld namens de aangesloten handels- en productiebedrijven haar zienswijze in het kader van het voorgenomen wetgevingstraject kenbaar te maken. De EVO heeft van deze mogelijkheid gebruik
gemaakt. De belangen van de EVO worden meegewogen, evenals de
belangen van andere partijen die hun zienswijze hebben ingebracht.
45
Kunt u nader concretiseren wanneer het wetsvoorstel in 2014
naar verwachting aan de Kamer voorgelegd zal worden?
Het streven is erop gericht het wetsvoorstel na consultatie, behandeling in
de ministerraad en de daarop volgende advisering door de Raad van
State, eind 2014 aan uw Kamer te doen toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 706, nr. 61

9