TER INFORMATIE
Nota actief openbaar
Ja

Aan
Van

Minister voor VRO
DGVB

Onze referentie
2023-0000347457
Datum
12 juni 2023
Opgesteld door

Aanbiedingsbrief rapport ‘Hemelwater- en
grijswatergebruik in het gebouw. Mogelijke verplichting in
Bbl’

Samengewerkt met
Bijlagen
2

Aanleiding
Tijdens het tweeminutendebat Klimaatakkoord gebouwde omgeving (CD d.d.
15/09/2022) 1 heeft u bij de behandeling van de motie van Van Esch en Bromet
toegezegd de voor- en nadelen van een mogelijke verplichting in het Bbl van
hemelwater- en grijswatergebruik in het gebouw bij nieuwbouw, in kaart te
brengen en de Kamer over de resultaten van dit onderzoek na de zomer te
informeren. De motie van Van Esch en Bromet is uiteindelijk niet aangenomen.
Echter door uw collegaminister van IenW is tijdens het Commissiedebat Water
d.d. 7 juni 2023 mondeling medegedeeld dat u dat voor het zomerreces zal doen.
Het onderzoek betreft een verkenning van de voor- en nadelen van een mogelijke
verplichting van hemelwater- en grijswatergebruik in het gebouw bij nieuwbouw
en is uitgevoerd door Witteveen + Bos. Het rapport heeft als doel een overzicht te
geven van bestaande informatie over hemelwater- en grijswatersystemen op het
gebied van techniek, volksgezondheid, milieu, kosten en wet- en regelgeving.
Geadviseerd besluit
U wordt geadviseerd bijgaande aanbiedingsbrief en onderzoeksrapport, mede
namens de minister van IenW, te verzenden aan de Kamer.
Kern
Het onderzoek is bedoeld als feitelijke onderligger voor een nader te maken
integrale beleidsafweging. Bij het tegengaan van (drink)waterschaarste is het
toepassen van hemelwater of grijswater in het gebouw slechts één van de vele
mogelijke bouwstenen. Alternatieve bronnen en andere methoden om drinkwater
te besparen maken geen onderdeel uit van het onderzoek. Hierna worden de
voor- en nadelen opgesomd bij een mogelijke verplichting van hemelwater- of
grijswatersystemen in het gebouw.
Voordelen:
Een verplichting kan bijdragen aan het verminderen van
drinkwaterverbruik en het tegengaan van (drink)waterschaarste.

1 Betreffende de motie bij Kamerstuk 32 813, nr. 1094 en vervolgens in maart 2023 in
antwoord op de vraag (nr. 123) bij Kamerstukken 27 625 en 30 015, nr. 601.

Pagina 1 van 4

-

-

-

-

-

Hemel- en grijswatersystemen leveren een drinkwaterbesparing op van
30 tot 48 liter per persoon per dag (lpppd). Dit brengt het
drinkwatergebruik in nieuwbouwwoningen terug tot 78 tot 94 lpppd (23
tot 38 % besparing per systeem). Om dit tot een landelijke besparing om
te rekenen, wordt de aanname gedaan dat in 2/3e van
nieuwbouwwoningen een hemelwatersysteem wordt aangelegd (de
overige 1/3e zijn appartementencomplexen waar dit niet mogelijk is).
Bij gebruik van grijswatersystemen wordt een deel van de warmte
afgegeven in de woning, die daardoor een kleinere warmtevraag heeft.
Wanneer hemelwater- of grijswatergebruik een wettelijke verplichting
wordt, zal op lange termijn het effect van de besparing groter worden
omdat ook na 2030 nieuwe woningen worden gebouwd.
Goed ontworpen, aangelegde en onderhouden hemelwater- en
grijswatersystemen kunnen veilig water leveren voor gebruik als
toiletwater en waswater, met de kanttekening dat er geen informatie is
over zogenoemde ‘nagroei’ in leidingen.
Met de grote woningbouwopgave is er nu een kans om een eerste stap te
zetten om in de toekomst minder grondwater- en oppervlakteafhankelijk
te worden. Een toekomstbestendige bouw houdt rekening met het
terugdringen van de vraag naar drinkwater. Bij een verplichting wordt
uitvoering gegeven aan het Rijksbeleid, zoals de ‘Nationale aanpak
Klimaatadaptatie gebouwde omgeving’ en ‘Water en Bodem sturend’.
Door de regel in het Bbl op te nemen, werkt de regel direct. Iedere
nieuwbouw dient dan verplicht hemelwater op te vangen. Daarmee is
drinkwaterbesparing afdwingbaar en is besparing dus gegarandeerd.
Daarbij wordt de kanttekening gemaakt dat de impact van de maatregel,
in termen van absolute drinkwaterbesparing, de nu eerstvolgende jaren
nihil of minimaal is. Een wijziging van het Bbl kost tijd.

Onze referentie
2023-0000347457
Datum
12 juni 2023

Nadelen:
Of daadwerkelijke besparingsdoel zal worden behaald is systeem-,
gebruikers- en gebouwafhankelijk.
De extra kosten in de nieuwbouw voor aanschaf en aanleg van deze
systemen bedragen circa EUR 4.000,-- tot EUR 7.000,--.
Een extra bouwtechnische eis aan een gebouw leidt tot extra
investeringen en gebruikskosten. De integrale kosten, per kubieke meter
hemelwater- of grijswater, worden veel hoger dan de huidige
drinkwaterprijs. In alle gevallen zijn de kosten fors hoger dan de prijs die
een consument nu betaalt voor drinkwater (momenteel EUR 1,62 tot 2,24
/m³) 2. De gebruikskosten alleen zijn ongeveer gelijk aan de huidige
drinkwaterprijs.
Hemelwater- en grijswatersystemen verhogen de milieuprestatie van een
gebouw; extra materiaalgebruik en installaties zullen leiden tot een
hogere milieudruk. Invoering van deze systemen is een contraire
beweging ten aanzien van de brede wens om de Mpg te verlagen. De
(MPG)-berekening is verplicht bij het aanvragen van een
omgevingsvergunning voor nieuwbouw.
Bij nieuwbouwwoningen is de hemelwaterafvoer niet gekoppeld aan het
vuilwaterriool. Regenwater dat op het dak valt, zou dan normaliter
2

In 2023. Tarievenoverzicht drinkwater 2023 VEWIN, inclusief belasting op leidingwater.
Pagina 2 van 4

-

-

-

-

-

-

-

infiltreren. Bij de inzet van hemelwatersystemen in nieuwbouwwoningen
infiltreert er dus minder neerslag, wat lokaal een beperkt verdrogend
effect kan hebben. Regenwateropvang leidt niet tot minder afvalwater
(toiletten worden immers nog steeds doorgespoeld).
Hemelwater en huishoudwater zijn niet bedoeld als drinkwater, maar via
andere blootstellingsroutes kunnen bewoners en bezoekers van woningen
met deze systemen wel in contact komen met dit water.
Grijswater kan sneller besmet raken met humane pathogenen en daarom
een andere - slechtere hygiënische kwaliteit hebben dan hemelwater. Om
die reden worden hieraan striktere eisen gesteld voor zuivering en
desinfectie in de NEN-norm dan aan hemelwater.
Het verkeerd gebruik van het water, verkeerde toepassing van de
installaties, en verkeerde aansluitingen brengen (grote)
gezondheidsrisico’s met zich mee.
Onderzoek uit 2003 heeft laten zien dat bewoners het water voor andere
doeleinden gebruiken, ook tegen uitdrukkelijke adviezen in. De
wetenschap dat door gebruikersgedrag het risico toeneemt, dient
onderdeel te zijn van een integrale risicobeoordeling.
Bij collectieve voorzieningen (bijvoorbeeld gestapelde bouw of
voorzieningen op wijkniveau) nemen de risico’s toe, omdat de
waterkwaliteit door meerdere gebruikers wordt beïnvloed. Daardoor zullen
aan collectieve systemen hogere eisen moeten worden gesteld. Deze
hebben in de regel een kostenverhogend effect voor de systeemkeuze,
beheer en onderhoud.
Bij het verplicht stellen van hemel- en/of grijswatergebruik zou een
uitzondering moeten worden gemaakt voor gebouwen waar (veel)
kwetsbare gebruikers aanwezig zijn. Hiermee wordt het doel om dit voor
alle nieuwbouw verplicht te stellen waarschijnlijk niet gehaald en mogelijk
het besparingsdoel per persoon (van 125 naar 100 lpppd) ook niet.
Per regio verschillen de omstandigheden in het waterecosysteem en kan
maatwerk gewenst zijn. Dit druist in tegen de wens dat technische
bouwvoorschriften voor nieuwbouw in heel Nederland zoveel mogelijk
uniform zijn, en niet per gemeente verschillen.

Onze referentie
2023-0000347457
Datum
12 juni 2023

De geraadpleegde onderzoeken in het rapport zijn niet eensluidend in de conclusie
of gebruik van hemelwater in huishoudens tot onaanvaardbare risico’s leidt. Wat
niet bekend is, is of de kwaliteit van hemel- en grijswater gezondheidsrisico’s met
zich meebrengen, die worden veroorzaakt door opportunistische ziekteverwekkers
(zoals Legionella) die zich kunnen vermeerderen in het leidingnet en de
binneninstallaties. Ook is het belangrijk dat wordt vastgelegd welke mate van
risico’s van hemelwater- en grijswatersystemen wordt geaccepteerd, als deze
verplicht worden via het Bbl. Hier zou vervolgonderzoek naar gedaan moeten
worden.
Het is ook niet bekend wat de totale milieukosten indicatie (MKI) per gebouw en
gebruikte installatie zal zijn. Ook hier zou vervolgonderzoek naar gedaan moeten
worden.

Pagina 3 van 4

Vervolg
De interdepartementale afstemming ten behoeve van een beleidsreactie zal
plaatsvinden met de ministeries IenW (t.a.v. effecten
drinkwater/drinkwaterbesluit), VWS (t.a.v. effecten gezondheid) en VRO (t.a.v.
effecten Besluit bouwwerken leefomgeving). Deze zal na het zomerreces aan de
Kamer worden geboden.

Onze referentie
2023-0000347457
Datum
12 juni 2023

Er is aanbevolen om voor gezondheid en het effect op de MilieuPrestatie
Gebouwen (MPG), die wordt aangescherpt, extra onderzoek en metingen te doen.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
n.v.t.
Motivering
In de openbaar gemaakte versie van deze nota zijn alle persoonsgegevens van
ambtenaren geanonimiseerd.
Bijlagen
Volgnummer
1

2

Naam
Aanbiedingsbrief onderzoek over de voor- en nadelen van het
tot norm maken van het hergebruik van water en/of gebruik
grijs water voor nieuwbouwwoningen
Rapport ‘Hemelwater- en grijswatergebruik in het gebouw.
Mogelijke verplichting in het Bbl’

Pagina 4 van 4