12
Wet straffen en beschermen
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Penitentiaire beginselenwet, het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten
in verband met de wijziging van de regeling inzake detentiefasering en voorwaardelijke invrijheidstelling (Wet
straffen en beschermen) ( 35122 ).
De voorzitter:
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van het
wetsvoorstel Straffen en beschermen. We zijn bezig met
de eerste termijn van de zijde van de Kamer.
Ik heet de minister voor Rechtsbescherming weer welkom.
De algemene beraadslaging wordt hervat.
De voorzitter:
Het woord is aan de heer Groothuizen namens D66.

De heer Groothuizen (D66):
Dank u wel, voorzitter. Voor veruit de meeste mensen die
gevangenisstraf krijgen, geldt dat ze op enig moment weer
zullen terugkeren in de samenleving. Ik denk dat we allemaal vinden dat dat veilig moet gebeuren. Gedetineerden
moeten klaar zijn om goed voorbereid weer deel te gaan
nemen aan de maatschappij, zodat ze niet nogmaals in de
fout gaan. Dat doel bereik je niet zomaar. Dat gaat het beste
stap voor stap, van vrijheidsbeneming naar vrijheidsbeperking naar echt vrij in de samenleving. Tegelijkertijd vraagt
die samenleving om genoegdoening, om vergelding. Het
wetsvoorstel Straffen en beschermen probeert beide doelen
te dienen. En dat is best complex, omdat die doelen soms
haaks op elkaar staan. Sommige elementen van dit wetsvoorstel vindt mijn fractie goed. Over andere elementen
zijn we minder enthousiast. Ik zal die elementen met u
doornemen.

gedragsdoelen, het activiteitenprogramma en de eventuele
zorg die een veroordeelde nodig heeft om die gedragsdoelen te behalen. Zo wordt ook vroegtijdig duidelijk of bijvoorbeeld de reclassering of de gemeente nodig is om die
gedragsverandering te bereiken en een veilige terugkeer
te verzekeren. Het verlofsysteem wordt daar dus op aangepast. Of een veroordeelde toe is aan verlof, wordt per keer
beoordeeld. Kan iemand een weekend naar zijn ouders of
naar zijn kind? Kan hij een paspoort aanvragen buiten de
muren? Mag hij buiten de gevangenis gaan werken? Het
verlof wordt daarmee meer gericht op re-integratie. De
veroordeelde kan zich door het verlof gaan voorbereiden
op een leven buiten de muren, en dat vind ik een goede
stap.
Voorzitter. Ik heb daar nog wel een vraag over. Meerdere
mensen hebben die zorg geuit. In de praktijk hebben veel
veroordeelden een verslaving of een beperking. Die veroordeelden hebben meer dan andere veroordeelden zorg en
begeleiding nodig als ze veilig willen terugkeren in die
samenleving. Tijdens de schriftelijke ronde van dit wetsvoorstel heeft mijn fractie gevraagd naar de financiering van al
dat maatwerk. Het antwoord van de minister in het verslag
ging over de celcapaciteit en de extramurale arbeid, maar
het zorgaspect blijf daarbij achterwege. Juist die zorg is
volgens mij voor mensen met een beperking of een verslaving essentieel. Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat er
voldoende zorgprofessionals zijn voor deze groep? En hoe
gaat hij dat allemaal betalen?
Voorzitter. Daarnaast is het volgens mij cruciaal dat de
reclassering fysiek aanwezig is in de gevangenis. Ze kunnen
dan samen met het gevangenispersoneel gaan werken aan
de terugkeer van de veroordeelde in de maatschappij. Dit
wetsvoorstel introduceert die werkwijze niet, maar geeft er
wel een basis voor. Ik vind dat een belangrijk aspect, maar
dan moeten we het wel goed doen. Er zijn nu al pilots in
een aantal inrichtingen om deze werkwijze uit te proberen.
Is de minister het met mij eens dat de reclassering fysiek
aanwezig zou moeten zijn in elke inrichting? Zijn daar dan
ook de middelen voor beschikbaar? Graag op dit punt een
toelichting van de minister.

Voorzitter. Dit voorstel wil bijdragen aan een geloofwaardig
en legitiem strafrechtsysteem. In essentie zijn er drie lijnen.
Ten eerste beoogt dit voorstel goed gedrag tijdens de straf
te belonen. En slecht gedrag leidt tot gevolgen. Zo zal de
veroordeelde dus echt zijn verlof moeten gaan verdienen.
Ten tweede wordt daarbij direct, vanaf het begin, werk
gemaakt van een verantwoorde terugkeer uit detentie.
Verlof wordt, in tegenstelling tot de situatie zoals die was,
steeds gekoppeld aan een concreet re-integratiedoel. Ten
slotte kom ik op de derde lijn: straffen moeten genoegdoening bieden aan de samenleving. Daarom wordt de voorwaardelijke invrijheidstelling gemaximeerd op twee jaar.

Voorzitter. Dan een ander positief punt: de gegevensuitwisseling met de gemeenten en de reclassering. Die is noodzakelijk om maatwerk per veroordeelde te kunnen organiseren. Tot nu toe ontbrak daarvoor een wettelijke basis. Wij
hebben daar in de Kamer meerdere malen over gesproken
en hebben ook vastgesteld dat dat problematisch is. Het
voorstel geeft nu die wettelijke basis: artikel 18a van het
wetsvoorstel. Dat is een goede stap. Ook goed is dat de
minister zich de kritiek van de Raad van State op dit punt
heeft aangetrokken. De mogelijkheid voor de minister om
bij ministeriële regeling nog nadere regels over die gegevensuitwisseling vast te stellen, is geschrapt. Het moet zo
zijn dat de Kamer daar goede controle op heeft, dus het
moet óf in de wet, óf in de AMvB. Ik vind dat een verstandige keuze van de minister.

Voorzitter. In de visie op het gevangeniswezen hebben we
al gekozen voor een meer persoonsgerichte aanpak. Uit
wetenschappelijk onderzoek blijkt dat een veilige terugkeer
in de samenleving is gediend bij een geleidelijke, stapsgewijze terugkeer in die samenleving. Dit wetsvoorstel sluit
daar deels op aan. De directeur van de inrichting gaat zorgen voor een screening van de veroordeelde en stelt op
basis daarvan een plan op maat vast. Dat plan beschrijft

Voorzitter. Dan een punt waar ik minder positief over ben:
de voorwaardelijke invrijheidstelling. Een ander belangrijk
onderdeel van het wetsvoorstel betreft de maximering van
die voorwaardelijke invrijheidstelling. Inderdaad is er in de
samenleving soms onbegrip over die vi. Mensen vragen
zich af waarom iemand die achttien jaar krijgt, daadwerkelijk
maar twaalf jaar in de gevangenis zit. Het is inderdaad
belangrijk dat de samenleving vertrouwen heeft in de

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Wet straffen en beschermen

96-12-1

manier waarop we in Nederland straffen. Dat zorgt immers
voor draagvlak. Maar het is geen geheim: van D66 had die
maximering van de vi niet gehoeven. Daarvoor heb ik twee
redenen.
Ten eerste blijkt uit onderzoek van de Erasmus Universiteit
dat het huidige stelsel eigenlijk best goed werkt, en dat de
verlening van vi nu al geen automatisme is, ook al wordt
het van rechtswege verleend, maar dat zijn twee verschillende dingen. Professionals verbinden voorwaarden aan
de vi. De vi is dus een mogelijkheid om het gedrag van de
veroordeelde buiten de muren te kunnen blijven controleren. Houd je je niet aan die voorwaarden, dan ga je terug.
Daarmee vind ik de noodzaak voor dit onderdeel van het
wetsvoorstel eigenlijk beperkt.
Nu wordt de soep in het wetsvoorstel ook weer niet zo
verschrikkelijk heet gegeten. Voor de meeste gedetineerden
zal twee jaar vi inderdaad voldoende zijn. En inderdaad,
met goed gericht verlof tijdens detentie, waar we snel mee
gaan beginnen, is er ook al veel op te lossen. De minister
stelt op dat punt voor, om in een periode van 12 tot 36
maanden voordat je in aanmerking komt voor voorwaardelijke invrijheidstelling, met langdurend verlof te kunnen
gaan. In mijn inleiding gaf ik al aan dat een geleidelijke,
stapsgewijze terugkeer belangrijk is. De vraag is dan of die
periode van 12 tot 36 maanden daarvoor voldoende is.
Vooral bij echt langgestraften lijkt het mij wijs om die periode wat op te rekken, zodat we ook de mogelijkheid hebben,
serieus met die mensen aan de slag te gaan. Ik hoor graag
of de minister dat met me eens is en hoe hij tegen dat punt
aankijkt.
De oprekking van die periode is ook belangrijk, omdat
langgestraften na kunnen gaan denken of ze wel met vi
willen. Dat brengt mij bij mijn tweede bedenking bij dit
onderdeel: het calculerende gedrag, zoals het ook door
meerdere collega's is benoemd. Door de stok achter de
deur te verkleinen, wordt het aanlokkelijker om te proberen,
onder die vi uit te komen, zeker als de proeftijd verlengbaar
is. Sommige mensen hebben misschien domweg geen zin
in al dat toezicht, terwijl ze het wel nodig hebben.
Zowel de ChristenUnie, de SP alsook mijn fractie hebben
hier vragen over gesteld in de schriftelijke ronde, en ik vond
het antwoord van de minister wat mager. Hij verwacht het
niet en twee jaar extra zitten is niet te verwaarlozen, was
de korte samenvatting van zijn reactie. Dat antwoord overtuigt mij niet helemaal. Volgens mij moeten wij echt proberen te voorkomen dat calculerend gedrag leidt tot een
ongecontroleerde terugkeer in de samenleving. En ja, dat
is ook nu niet uitgesloten, ben ik bijvoorbeeld met mevrouw
Van Toorenburg eens. En ja, je hebt geen garantie, maar ik
denk dat we dat risico op dit punt wel dreigen te vergroten.
Met extra ruimte voor verlof voor de vi wordt dat risico wat
mij betreft weer wat kleiner gemaakt. Vandaar mijn vraag
daarover aan de minister.

handelde tikkende tijdbommen terug in de samenleving.
Maar ook op het punt van de aanscherping van de vi op
dat andere punt, dat je pas met voorwaardelijke invrijheidstelling kan als je goed gedrag hebt vertoond in detentie.
Deelt de heer Groothuizen de zorg dat eigenlijk dit hele
wetsvoorstel mogelijkerwijs leidt tot meer onbegeleide,
onbehandelde mensen, voor wie niet als stok achter de
deur geldt dat ze, als ze de fout in gaan, weer terugkeren
in detentie?
De heer Groothuizen (D66):
Dat kan, denk ik. Als iemand zich ernstig misdraagt en je
zou die hele vi vervolgens schrappen, dan loop je het risico
dat je iemand zonder behandeling buitenzet. Daar zit altijd
wel een weging in, want je kunt inderdaad ook zeggen: als
iemand heel ernstig in de fout gaat, is het ook een beetje
raar om daar geen consequenties aan te verbinden. Een
oplossing die ik daarvoor zie en die volgens mij in de
praktijk ook best wel vaak wordt toegepast, of die ik in ieder
geval zelf voorbij zag komen, is dit. Stel, iemand pleegt in
een inrichting een zeer ernstig strafbaar feit. Dan kan hij
daar apart voor opgespoord, vervolgd en berecht worden,
wat weer resulteert in een nieuwe straf met een nieuwe vi.
Dan kun je vervolgens nog kijken hoe je het maatwerk vorm
wilt geven voor die oude vi. Dus ik snap uw punt. Ik kan uw
zorg ook niet helemaal wegnemen, maar ik denk dat er wel
slimme manieren zijn om daar in de praktijk met maatwerk
aan tegemoet te komen.
De heer Van Nispen (SP):
Dat hoop ik. Ik denk wel dat met dit wetsvoorstel de kans
iets groter wordt dat we wat meer mensen hebben die niet
met v.i. gaan. Het is ook uitdrukkelijk het doel dat minder
mensen met voorwaardelijke invrijheidstelling gaan en dat
we die periode korter maken, waardoor het calculerend
gedrag toeneemt. Wil de heer Groothuizen in ieder geval
met mij meegaan om de toezegging van de minister te
vragen om specifiek dit punt heel goed in de gaten te houden en de mogelijkheden in kaart te brengen wat wij kunnen
doen, wat wij als stok achter de deur kunnen bedenken voor
mensen die nog blijvend gevaarlijk zijn voor zichzelf, voor
anderen en voor de hele samenleving?
De heer Groothuizen (D66):
Dat lijkt mij verstandig. Volgens mij worstelen we allemaal
wel een beetje met het idee dat we moeten proberen te
voorzien wat er met sommige hele ingewikkelde gevallen
in de toekomst gaat gebeuren. Soms kun je putten uit eigen
ervaring en soms uit rapporten. Ik heb ook geen glazen bol.
Ik snap de risico's. Het lijkt me altijd verstandig om te gaan
kijken of dit wetsvoorstel, mocht het worden aangenomen,
nou doet wat we ervan verwachten en wat de neveneffecten
zijn. Het lijkt me heel verstandig om daarnaar te gaan kijken.

De voorzitter:
Interruptie van de heer Van Nispen.

De voorzitter:
De heer Groothuizen vervolgt zijn betoog.

De heer Van Nispen (SP):
Op het punt van dat calculerend gedrag van de veroordeelde; mensen die onder een vi proberen uit te komen.
Dat vergroot inderdaad de kans op onbegeleide en onbe-

De heer Groothuizen (D66):
Voorzitter. Dan wil ik het over iets anders hebben: de rol
van het Openbaar Ministerie. De veroordeelde moet de vi
gaan verdienen. In het wetsvoorstel beslist het Openbaar

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Wet straffen en beschermen

96-12-2

Ministerie daarover en gaat het bepalen onder welke voorwaarden. Het OM kan die vrijheid dan ook weer intrekken,
als die voorwaarden niet worden nageleefd. Ik stel overigens vast dat de minister op dit punt naar de Raad voor de
rechtspraak heeft geluisterd. Na de nota van wijziging is
het nu ook mogelijk voor veroordeelden om een tweede
verzoek tot voorwaardelijke invrijheidstelling in te dienen.
Ik vind dat een verstandige stap die het systeem weer wat
flexibeler en maatwerkgericht maakt.
Maar terug naar het OM. Het lijkt misschien een logische
keuze om die bevoegdheid bij het OM te leggen, maar ik
vraag me dat eerlijk gezegd toch wel af. Ten eerste heeft
het Openbaar Ministerie al die informatie niet zelf. Die ligt
immers bij de inrichting of bij de reclassering en de
gemeente. Ten tweede sluit het naar mijn idee niet goed
aan bij het idee om de executie nu juist weg te halen bij het
Openbaar Ministerie, de Wet USB die in werking is getreden. Ik zou graag een toelichting van de minister willen op
zijn keuze om het Openbaar Ministerie de centrale autoriteit
te maken, want ik vind dat niet op voorhand de meest
logische keuze.
Voorzitter, ik rond af. Tot slot heb ik nog een vraag over de
screening. De minister stelde in het verslag dat de gemeente
niet verplicht wordt betrokken om de vijf basisvoorwaarden
zoals woning en werk op orde te krijgen. Dat lijkt mij nu
juist wel noodzakelijk voor een veilige terugkeer, die juist
vaak in die gemeente plaatsvindt. Kan de minister uitleggen
waarom dit geen verplichting is? Zou hij misschien willen
heroverwegen om hier wel een verplichting van te maken?
Graag ook op dit punt een toelichting van de minister.

De heer Van den Berge (GroenLinks):
Dat zou natuurlijk kunnen. Er zijn meerdere wegen die naar
Rome leiden. De reden waarom mijn fractie het belangrijk
vindt om in ieder geval de penitentiaire programma's te
behouden, is dat als je de voorwaardelijke invrijheidstelling
inperkt je in ieder geval via de penitentiaire programma's
nog meer mogelijkheden hebt om op tijd te beginnen met
het werken aan een veilige terugkeer. Volgens mij concluderen diezelfde onderzoekers overigens ook dat in de
meeste gevallen maatwerk gewoon leidt tot goede oplossingen, dus dat het niet een heel groot probleem is. Ze
zeggen inderdaad dat dit wel een aandachtspunt is, dus
daarin ga ik mee. Ik zet graag de gedachtewisseling voort.
Er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden, maar dit is
in ieder geval voor ons een motivatie om op die route in te
zetten.
De heer Groothuizen (D66):
Volgens mij zitten we niet zo heel ver uit elkaar. Ik heb in
ieder geval al aan de minister gevraagd hoe hij ertegen
aankijkt om de periode dat langdurig verlof verleend kan
worden wat op te rekken, zodat je juist bij echt langdurig
gestraften een wat langere periode hebt om al te gaan
oefenen met die stap naar buiten voordat daadwerkelijk de
vi komt. Volgens mij komt dat al een beetje tegemoet aan
het punt dat meneer Van den Berge maakt.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Van Wijngaarden, die
namens de VVD het woord zal voeren.

Dank u wel.
De voorzitter:
Een interruptie nog van de heer Van den Berge.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik heb inderdaad nog een vraag aan de heer Groothuizen.
Ik deel zijn zorgen over het inperken van de voorwaardelijke
invrijheidstelling en vroeg mij af of hij bereid is om met
ons mee te denken, om andere manieren te vinden om toch
genoeg te kunnen doen aan resocialisatie, bijvoorbeeld
behoud van de penitentiaire programma's.
De heer Groothuizen (D66):
Volgens mij behouden we de detentiefasering in dit wetsvoorstel. U heeft een amendement ingediend waarvan ik
inderdaad een beetje het gevoel heb dat het voorbijgaat
aan een punt dat de onderzoekers hebben opgeworpen,
namelijk dat de penitentiaire programma's en de voorwaardelijke invrijheidstelling soms niet goed op elkaar aansluiten
en dat je dan in de voorfase meer vrijheden hebt dan in de
fase van de voorwaardelijke invrijheidstelling. De minister
zal mij vast corrigeren als ik het verkeerd zie, maar volgens
mij is dit het punt dat de onderzoekers hebben opgeworpen.
Volgens mij staat uw amendement daar een beetje haaks
op. Ik denk graag met u mee. Volgens mij zijn meerdere
mensen op zoek naar een oplossing voor hetzelfde probleem dat we allemaal wel zien, maar ik weet niet of de
oplossingsrichting die u aanduidt nou de meest goede is.

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dank, voorzitter. Ik schets graag eerst hoe ik in algemene
zin tegen dit wetsvoorstel aankijk en kom daarna tot enkele
meer specifieke vragen. Je komt niet zomaar in de gevangenis. Je moet er wat voor doen. Het is goed dat voor ogen
te houden bij dit debat. Mensen zitten er niet zomaar.
Gevangenissen zijn in zekere zin een vorm van liefdadigheid
van de samenleving richting mensen die diezelfde samenleving in meer of mindere mate onrecht hebben aangedaan.
Door zijn straf uit te zitten vereffent de samenleving een
openstaande rekening met de dader. Dit komt in Amerikaanse rechtbankvonnissen mooi tot uiting, doordat deze
tijd beginnen met de woorden, excuus voor het Engels, "in
the name of the American people". Maar gevangenisstraf
draait natuurlijk om meer dan het vereffenen van een
rekening tussen dader en slachtoffer alleen. Een straf treft
pas doel als de samenleving blijvend beschermd wordt.
Die bescherming is letterlijk zolang iemand binnen zit. Een
veel moeilijker doel is de blijvende bescherming van de
maatschappij door mensen binnen de gevangenismuren
te heropvoeden.
Dit debat draait niet alleen om de vraag hoe we de gevangenisstraf invullen op een manier die de veiligheid van de
samenleving het beste dient. Er speelt nog een andere
vraag, namelijk hoe we zorgen dat gevangenisstraffen blijven aansluiten bij de gevoelens die leven binnen de
rechtsgemeenschap. De nabestaanden van ernstige misdrijven die ik heb gesproken, konden maar moeilijk begrijpen
dat de dader van het misdrijf dat hun dierbare was aangedaan al voortijdig vrijkwam. Deze wet rekent dan ook met

20 juni 2019
TK 96

96-12-3

recht en reden af met de verwerpelijke praktijk dat iemand
die bijvoorbeeld twintig jaar celstraf had gekregen reeds
na ruim dertien jaar vrij kon komen. Het is goed dat je bij
twintig jaar celstraf op zijn vroegst pas na achttien jaar vrij
kan komen en dan alleen bij goed gedrag. Geen vrijheid
zonder verantwoordelijkheid en meer vergelding op de
veroordeelde namens het slachtoffer en de samenleving
zijn voor de VVD beide van groot belang.
De voorwaardelijke invrijheidstelling van rechtswege is
mede vanwege cellentekorten in de jaren tachtig in de
Nederlandse wet gekomen. Dat was wat ons betreft eens,
maar nooit weer. Cellentekorten zijn namelijk geen reden
om mensen vervroegd in vrijheid te stellen. Prognoses over
de celcapaciteit moeten daarom conservatief zijn, zodat er
buffercapaciteit is om gevangenen op te sluiten. Kan de
minister dit conservatieve uitgangspunt bevestigen?
Mochten er ooit nog cellentekorten komen, moet het kabinet
als het aan de VVD ligt desnoods maar over de grenzen
cellen huren. Maar goed, laten we ervan uitgaan dat dat
niet meer nodig is. Ik stel deze vraag mede tegen de achtergrond van signalen uit de gevangeniswereld zelf dat het
lang niet altijd mogelijk is om gedetineerden samen op te
sluiten, bijvoorbeeld doordat een van de gedetineerden
een ernstig drugsprobleem heeft en het dan niet verstandig
om ze samen op te sluiten.
Voorzitter. Pas in de gevangenis voel je de waarde van
vrijheid. Als veroordeelden dan na lange tijd zonder enige
voorbereiding weer vrij zouden kunnen komen, zouden er
ongelukken kunnen gebeuren. Wij zijn dan ook niet tegen
de voorwaardelijke invrijheidstelling als zodanig, maar dat
iemand die 21 jaar cel heeft 7 jaar nodig zou hebben om
zich voor te bereiden op vrijheid geloven wij niet. Twee jaar
is voor de VVD ook prima voor de meeste mensen. Veroordeelden komen sinds de invoering van het Wetboek van
Strafrecht in 1886 al in aanmerking voor voorwaardelijke
invrijheidstelling. Het probleem is dat dit nu als een vanzelfsprekend recht wordt ervaren door gevangenen, dat ook
nog eens de zwaarst gestraften bevoordeelt. Hoe langer je
straf, hoe groter je voordeel. Kwantumkorting op de celstraf
van moordenaars, dat is het huidige regime. Dit resulteert
in uitholling van het vertrouwen in de gehele strafrechtketen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Van den Berge.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Het begon wel goed. Ook GroenLinks vindt dat repressie
en preventie beide een rol moeten spelen, beide doelstellingen zijn van straffen, maar hier heb ik toch moeite mee.
Als we zeggen dat het probleem maatschappelijk draagvlak
is voor de manier waarop we nu straffen, heb ik moeite met
de woorden die u nu kiest. U zegt dat het een cadeautje is
voor gedetineerden en dat het allemaal niet oké is. Als we
meer draagvlak willen, moeten we juist uitleggen waarom
we die voorwaardelijke invrijheidstelling doen. We doen
dat om een veilige terugkeer mogelijk te maken. We doen
dat om recidive te voorkomen. We doen dat om de
samenleving veilig te maken. Dus als we willen werken aan
draagvlak, dan zouden we hier zelf andere woorden moeten
kiezen.

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik kies natuurlijk zelf mijn woorden. Wij zitten ook niet in
één fractie, dus het is ook niet heel gek dat we andere
bewoordingen kiezen. Maar ik denk dat de fractie van
GroenLinks en de fractie van de VVD het over één ding wel
eens zijn, namelijk over het feit dat die voorwaardelijke
invrijheidsstelling op zich heel nuttig is. Dat heb ik ook net
aangegeven. Het gaat om de vraag of die echt altijd een
derde van de hele straf moet duren. Ik heb net al gevraagd:
heeft iemand met een straf van 21 jaar echt 7 jaar nodig
om weer te resocialiseren? Laten we ook gewoon eventjes
man en paard noemen, zoals mevrouw Van Toorenburg
ook al deed: zo veel jaar heb je daar ook niet voor nodig.
Dat is één. En het is er mede gekomen vanwege cellentekorten. Dat is twee.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik ben blij met dit antwoord, want dit schept ruimte. Het
hoeft inderdaad misschien niet altijd zes of zeven jaar te
zijn, maar dit wetsvoorstel maximeert het op twee jaar. Ik
denk dat we elkaar kunnen vinden in het meer ruimte bieden
in de wetgeving zodat de rechter maatwerk kan leveren.
Als we het daarover eens zijn, pas ik graag mijn amendement aan om dat mogelijk te maken.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Nee, ik denk niet dat wij elkaar daarop gaan vinden. Ik denk
dat twee jaar voldoende is. Dat heb ik ook net aangegeven.
En we moeten niet net doen, ook GroenLinks niet, alsof het
pas bij die twee jaar begint. Dit hele voorstel betekent nogal
wat, ook voor de uitvoeringspraktijk. Daar kom ik zo dadelijk
op. Die moet gaan werken met die detentiefasering. Dat is
een zware opdracht voor de hele keten, voor alle verantwoordelijken. Dat betekent dat je al veel eerder dan die
twee jaar met die gevangenen aan het werk moet. Laten
wij die tijd binnen de gevangenismuren zo goed mogelijk
besteden. Ik kom ook nog met voorstellen daarvoor. Die
voorwaardelijke invrijheidstelling wordt maatschappelijk
ervaren als een soort automatisme en door gedetineerden
als een soort vanzelfsprekendheid. Daarvan zeggen we:
laten we langgestraften nou niet die kwantumkorting geven,
zoals we nu doen. Het is niet uit te leggen, maar het is ook
niet nodig. En als je kijkt hoe het er is gekomen, dan zie je
dat het ook gewoon heeft te maken met cellentekorten.
De heer Groothuizen (D66):
Ik wil de heer Van den Berge een beetje bijvallen, want dit
verbaast mij ook een beetje. Ik hoor de woorden "verwerpelijk" en "kwantumkorting" vallen, maar als er vervolgens
wordt doorgevraagd, dan zegt de heer Van Wijngaarden:
nee, ik ben eigenlijk best wel een voorstander van het systeem van voorwaardelijke invrijheidstelling, maar je kunt
het erover hebben of het altijd een derde moet zijn. Nou,
dat klopt: daar kun je het over hebben. Maar ik vind dat u
met uw woordkeuze wel erg afstand neemt van het belang
dat wij eraan hechten. Daarmee voedt u eigenlijk zelf dat u
het "niet kunt uitleggen", zoals u dat noemt, terwijl ik vind
dat u als Kamerlid ook een plicht heeft om voor het systeem
te gaan staan. Als u zegt het een goed systeem te vinden,
moet u ook de moed hebben om tegen mensen te zeggen:
we kiezen voor dit systeem omdat we nou eenmaal vinden
dat het goed is om mensen begeleid in de samenleving te
helpen. Dan moet u volgens mij niet woorden als "verwer-

20 juni 2019
TK 96

96-12-4

pelijk" of "kwantumkorting" kiezen. Ik zou u eigenlijk willen
vragen om die woorden terug te nemen door te zeggen:
nee, dat heb ik niet zo bedoeld; het gaat mij om de duur.
De voorzitter:
Helder.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Het gaat mij inderdaad om de duur — dat klopt — maar
wat ik niet goed vind aan de huidige praktijk, is dat het als
een vanzelfsprekend recht wordt ervaren om maar na twee
derde vrij te komen. Ik vind de duur zoals die nu is te lang.
Die eenderdesystematiek bevoordeelt de zwaarstgestraften
uiteindelijk het meest in de zin van: hoe langer je straf, hoe
groter de korting. "Kwantumkorting" klinkt misschien een
beetje flauw, maar dat is wel wat het is. Ik denk dat het goed
is dat we in het nieuwe systeem met die detentiefasering
veel meer werk gaan maken van mensen in eerste instantie
voorbereiden op resocialisatie binnen de muren en die
laatste twee jaar buiten de muren. Twee jaar is daar een
hele mooie periode voor.

voldoende. Dat blijkt ook wel uit de gesprekken die wij met
experts hebben gehad. Ik weet dat er bij Reclassering
Nederland zorgen over zijn. Die zorgen zijn vandaag terecht
geadresseerd. Ik verwacht ook dat het kabinet daar goede
nota van neemt. Het is een grote verandering en een grote
opgave die hier voor de hele keten ligt.
De heer Drost (ChristenUnie):
De adviezen die we kregen waren in de breedte vrij eenduidig, namelijk dat men vreest voor grote risico's op recidive
met dit voorliggende wetsvoorstel. Daar moeten wij vandaag een goed antwoord op vinden, daar ben ik het mee
eens. De reden dat wij voor dit systeem kiezen is het verminderen van de kans op recidive, dat mensen opnieuw de
fout ingaan. Daar moeten we vervolgens de juiste lengte
van vi bij zoeken, zou ik zeggen. Er is bijvoorbeeld een
rapport van de Erasmus Universiteit, waarin staat dat
anderhalf tot twee jaar erop lijkt. Maar ze zeggen er direct
bij dat het kan zijn dat het in de toekomst gaat oplopen.
Dan is mijn vraag ...
De voorzitter:
Uw vraag, graag.

De heer Groothuizen (D66):
Ik ben blij met deze wat meer genuanceerde reactie. Ik denk
dat dat goed is. Ik denk dat wij als Kamer die plicht hebben.
Het valt me vaak op dat wij, als het over strafrecht gaat,
allerlei incidenten noemen en dat er grote woorden worden
gesproken, maar dat partijen te weinig gaan staan voor het
systeem. Ik vind zeker dat regeringspartij VVD, die al
jarenlang op dit departement de scepter zwaait, die verantwoordelijkheid moet nemen, dus ik ben blij dat de heer Van
Wijngaarden het toch wat nuanceert.
De voorzitter:
Dank u wel. Een interruptie van de heer Drost.
De heer Drost (ChristenUnie):
De heer Van Wijngaarden brengt in zijn betoog naar voren,
ik denk terecht, dat het soms niet uit te leggen is aan
slachtoffers van zware misdrijven of aan hun nabestaanden
dat mensen zo snel weer op straat staan. Vervolgens zegt
hij: dus is het goed dat we die periode verkorten tot twee
jaar. Mijn vraag gaat over de onderbouwing van die twee
jaar. Waar baseert meneer Van Wijngaarden het nu op dat
die twee jaar lang genoeg of goed genoeg is?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Zoals ik al heb aangegeven is het van belang dat je al vanaf
dag één met gedetineerden gaat werken en gaat kijken hoe
je iemand goed kunt voorbereiden op een succesvolle
terugkeer in de samenleving. Dat geldt niet alleen voor
kortgestraften. Voor de mensen die meekijken is het misschien goed om te weten dat heel veel mensen die in de
cel zitten, daar zitten omdat ze een boete niet hebben
betaald. Dat is maar voor een paar weken. Dan gaat het er
ook om hoe we die paar weken zo goed mogelijk kunnen
benutten om mensen wat vaardigheden bij te brengen en
het te hebben over werk et cetera. Ik vind dus dat je werken
aan resocialisatie vanaf dag één moet doen. Als het gaat
om die voorwaardelijke invrijheidstelling lijkt twee jaar ons

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

De heer Drost (ChristenUnie):
Dan is mijn vraag aan de VVD: waarop is uw motivatie
gebaseerd? Op de publieke emotie dat we het niet meer
kunnen uitleggen? Of is dat gebaseerd op een stukje risicoinschatting?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Beide. Ik vind dat ook helemaal geen schande. Ik wil de
nabestaanden recht in de ogen kunnen kijken als volksvertegenwoordiger. De verontwaardiging onder hen is groot
als daders soms zelfs zonder berouw te tonen toch vrijwel
automatisch na twee derde van de straf vrijkomen. Ik vind
dat heel moeilijk uit te leggen aan die mensen, dus dat
speelt voor mij zeker een rol. Ik heb ook gesproken met
experts die aangeven: je zult wel aan de bak moeten, ook
met een intensivering van de programma's die je binnen
de gevangenismuren aanbiedt. Daarover komen we dadelijk
nog met voorstellen.
De voorzitter:
De heer Groothuizen vervolgt zijn betoog. Ik bedoel de heer
Van Wijngaarden, sorry.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
De heer Van Nispen staat bij de interruptiemicrofoon.
De voorzitter:
Maar nu komt de heer Van Nispen. Op zich wil ik dit toelaten, maar ik wijs u er wel op dat we behoorlijk uitlopen. Ik
vraag u om kort en bondig te interrumperen, want er komt
vanavond nog een debat, dat nu veel later begint dan
gepland.

20 juni 2019
TK 96

96-12-5

De heer Van Nispen (SP):
Het is wel interessant wat hier gebeurt, want eigenlijk wordt
de VVD weer een beetje op het rechte pad gezet door twee
coalitiegenoten. Maar dat komt volgens mij doordat de VVD
tegemoet probeert te komen aan vooral de emotie. Ik vind
dat de woordvoerder van de VVD zou moeten uitleggen
waarom we die vi hebben. Die voorwaardelijke invrijheidstelling dient toch juist ook de veiligheid van de samenleving, dé stok achter de deur dat iemand die de fout ingaat
weer teruggaat de gevangenis in? Kan de heer Van Wijngaarden dat erkennen en dat ook meer uitdragen, in plaats
van vooral de emotiekaart te spelen?
De voorzitter:
U bent de derde woordvoerder die deze vraag stelt. Maar
goed, ik geef de heer Van Wijngaarden weer de gelegenheid
om een antwoord te geven.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Er wordt hier gedaan alsof emotie geen plek in deze zaal
zou verdienen, maar ik vind dit bij uitstek een onderwerp
dat veel emoties oproept bij de mensen met wie wij spreken; dat doen wij allemaal. Ik vind dat dat best benoemd
mag worden, ook als factor die we laten meewegen. Maar
ik ben het er zeer mee eens dat het buitengewoon onverstandig zou zijn om mensen zomaar onvoorbereid weer de
samenleving in te sturen, en dat je die vi dus wel degelijk
nodig hebt. Dat heb ik ook al aangegeven. Het enige probleem dat ik had, was dat het er ooit is gekomen mede
vanwege het cellentekort en dat het gewoon te lang is.
De voorzitter:
Afrondend, meneer Van Nispen.
De heer Van Nispen (SP):
Afrondend. Het is natuurlijk wel de VVD geweest die de
afgelopen jaren heel veel gevangenissen heeft gesloten. Ik
hoop dat de heer Van Wijngaarden inziet dat dat dus ook
geen verstandig besluit is geweest. Er zijn nu heel veel
mensen die samen in één cel worden gezet. Die zou je ook
een enkelvoudige cel kunnen geven. Het hele capaciteitsvraagstuk is juist de afgelopen jaren in belangrijke mate
door de VVD veroorzaakt.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik vind dat weer een heel ander punt. Ik heb wel al aangegeven dat het belangrijk is dat die celcapaciteitsramingen
conservatief zijn en dat we niet weer terug moeten naar de
situatie van de jaren tachtig. Tegelijkertijd moeten we ook
zorgvuldig met belastinggeld omgaan. Als er echt sprake
is van overcapaciteit — en wij zijn daarvan overtuigd — dan
zul je daar op een gegeven moment ook wat mee moeten,
ja. Anders kunnen we het geld net zo goed in de fontein op
het Binnenhof gooien.
Voorzitter. Ik denk dus dat het huidige regime kan bijdragen
aan een uitholling van het vertrouwen in de strafrechtketen.
Voor de VVD is de vi geen recht van de gedetineerde om
eerder vrij te komen, maar het fundamentele recht van de
samenleving om maximaal beschermd te worden. Een
betere voorbereiding op vrijheid resulteert in minder reci-

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

dive — daar is 'ie. Onderschrijft de minister dit principe?
En onderschrijft hij dat veiligheid altijd doorslaggevend
moet zijn en blijven in het vi-programma?
Voorzitter. Dan kom ik bij een aantal vragen. Het is goed
dat we criminelen langer opsluiten, maar dan moeten ze
wel binnen blijven zitten. Vreemd genoeg is ontsnappen
uit de gevangenis in Nederland geen zelfstandig strafbaar
feit. We hebben het daar vorige week ook over gehad. Dit
terwijl het minder verregaande delict van hulp bieden bij
ontsnapping wel strafbaar is. De VVD zou denken: maak dit
strafbaar. We denken daarbij aan een straf van vier jaar cel
op ontsnapping. Ook ernstige onttrekking aan het elektronisch toezicht — het CDA heeft daar eerder al aandacht
voor gevraagd — zoals het saboteren van een enkelband
en dan de benen nemen, moet gewoon strafbaar worden.
Wij denken aan een jaar extra celstraf.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Groothuizen.
De heer Groothuizen (D66):
Ik heb de afgelopen twee jaar veel problemen bij Justitie
op mijn netvlies gehad, zoals capaciteitsproblemen bij de
politie, de rechtspraak, het Openbaar Ministerie en de
rechtsbijstand, maar het ongelofelijke aantal ontsnappingen
uit inrichtingen was mij niet helemaal helder. Hoeveel
mensen zijn er de afgelopen vijf jaar ontsnapt uit inrichtingen?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik ga niet meedoen aan quizspelletjes. Ik heb het idee dat
de heer Groothuizen het antwoord zelf wel weet. Dan moet
hij dat maar geven.
De heer Groothuizen (D66):
Ik weet het antwoord niet, maar de heer Van Wijngaarden
stipt een enorm probleem aan, zodanig enorm dat hij vindt
dat hij het hier in een plenair debat over een ander wetsvoorstel moet inbrengen. Ik vraag dus: wat is precies de
omvang van dit probleem?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik heb niet gezegd dat het hier om een enorm probleem
gaat. Waar het mij om gaat — dat heb ik vorige week ook
aangegeven — is dat dit een abnormaliteit is in de Nederlandse wetgeving. Het is abnormaal dat het in Nederland
niet strafbaar is. Het is dus gewoon een onuitlegbaar fenomeen. In Tsjechië, Denemarken, Estland, Finland, Frankrijk,
Litouwen, Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten is het strafbaar om uit de gevangenis te ontsnappen, en in Nederland niet. Gelukkig komt het niet vaak
voor dat mensen ontsnappen, maar als het wel voorkomt,
zou ik het goed vinden als daar ook een straf op zou staan.
Ik hoop dat D66 ook vindt dat je niet straffeloos moet kunnen ontsnappen uit de gevangenis.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.

20 juni 2019
TK 96

96-12-6

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Kan de minister hier vandaag toezeggen dat hij beide punten met spoedwetgeving gaat realiseren? Is hij bereid om
de Kamer hierover binnen drie maanden nader te informeren per brief met daarin een helder tijdpad? De VVD-fractie
is een geduldige fractie, maar we vragen hier al sinds 2017
om. Er volgde uitstel op uitstel en vele grote gebeurtenissen
gingen aan ons voorbij. Meghan Markle trouwde met prins
Harry, Tom Dumoulin werd tweede bij de Tour de France,
en Nederland won met Duncan het Songfestival. Al die
dingen konden gebeuren, de dagen en maanden verstreken,
maar wij wachten nog steeds, nu al tweeënhalf jaar. Ik hoop
daarom echt dat we in 2019 wetgeving kunnen gaan
behandelen die duidelijk maakt dat de gevangene die zich
onttrekt aan de tucht van het tuchthuis de maatschappij
waar hij onderdeel van uitmaakt in het gezicht spuugt. Dat
moeten we als maatschappij niet accepteren en juist daarom
moeten we ontsnapping en onttrekking aan het elektronisch
toezicht strafbaar stellen. Ik kan ook meteen verklappen dat
ik de volgende keer wel drie keer zal nadenken voordat ik
als Kamerlid nog om een WODC-onderzoek vraag.

eens dat hier een oplossing voor moet komen voordat je
dezelfde problemen krijgt als in de zorg? Is hij het met de
VVD eens dat een overdaad aan regels en administratie
voorkomen moet worden? Wat zou er in het kader van een
zinnige detentie bijvoorbeeld op tegen zijn om gevangenispersoneel een meldpunt aan te bieden waar zij onzinnige
regels kunnen melden? Het werken in een gevangenis moet
leuk zijn. Die mensen willen geen eindeloze administraties
bijhouden. Hoe gaat de regering erop toezien dat we dat
voorkomen en hoe gaat de regering ons als Kamer hiervan
op de hoogte houden?

Voorzitter. Gedetineerden die vanwege slecht gedrag geen
aanspraak maken op de vi, moeten na afloop van hun celstraf op de huid kunnen worden gezeten. Op deze groep is
de Wet langdurig toezicht echter niet van toepassing. De
Wlt — nu wordt het een tikkeltje technisch — werkt alleen
voor justitiabelen die dankzij goed gedrag wel een vi hebben
verdiend. Daarom stel ik voor om gedetineerden die vanwege slecht gedrag geen vi hebben, na een rechterlijke
toets alsnog onder de Wlt te kunnen laten vallen. Zou dit
als optie kunnen worden meegenomen bij de eerstvolgende
evaluatie van de Wlt, die pas 1 januari vorig jaar in werking
is getreden? De PvdA heeft hier volgens mij ook interesse
voor of een interessant idee voor. Graag een reactie hierop
van de minister.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik heb ook gesproken met mensen uit het gevangeniswezen
zelf. Ik doel beslist niet op de huidige praktijk. Ik doel op de
praktijk die na invoering van deze wet zou kunnen gaan
ontstaan en waar zorgen over leven. We gaan natuurlijk
veel strakker kijken of iemand die vi wel heeft verdiend. Dat
moet je kunnen documenteren: past iemands gedrag daar
voldoende bij? De zorg die daar is geuit en die ik eigenlijk
ook zo neerleg bij deze minister, is dat dit nieuwe regime
weleens zou kunnen gaan zorgen voor extra en onnodige
administratieve belasting. Daar vraag ik bij de minister
eigenlijk aandacht voor: is hij hier scherp op en waar kunnen
mensen terecht met zorgen over overbodige administratieve
lasten? Dat is een beetje analoog aan de gezondheidszorg,
waar je initiatieven hebt zoals Zinnige Zorg.

Veroordeelden die last hebben van verslavingsproblemen
en hun Nederlandse taalvaardigheid zouden moeten verbeteren, hebben minder kans om op het goede pad te blijven.
Daarom wil ik graag van de minister horen of hij de mogelijkheid in kaart kan brengen om het aanbod te verbeteren
van evidencebased programma's op het gebied van bijvoorbeeld verslavingszorg en taalonderwijs binnen de gevangenismuren. De tijd in detentie moet maximaal benut worden
met evidencebased programma's die recidive helpen verminderen en die elke gevangenis zou moeten kunnen aanbieden. Wat is hier het meerjarig ambitieniveau van het
kabinet en welk kostenplaatje zou daarbij horen? Ik vraag
hier niet om Rolls-Roycegevangenissen; ik vraag slechts
om een inventarisatie van de verbetermogelijkheden en
het bijbehorende kostenplaatje. Als de minister rond 5
december 2020 zijn verlanglijstje zou kunnen indienen, zijn
wij al heel blij. Ons ideaal is dat een gedetineerde geen
standaardprogramma krijgt, maar een programma dat past
bij het aanleren van de vaardigheid waar het hem nog aan
ontbreekt. Denk aan sollicitatietrainingen, afkicken, financiële zelfstandigheid en bijvoorbeeld het herstellen van contact met familie.
Dan kom ik bij bureaucratie in het gevangeniswezen. Dit is
echt nog een zorg voor de VVD. Wij horen dat bewaarders
voor elke arrestant een persoonlijk plan moeten gaan bijhouden, waarin alles wordt bijgehouden. Als een gedetineerde zegt gisteren niet te hebben geluncht, moet je kunnen aantonen of dat klopt. Is de minister het met de VVD

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik wil dit onderwerp snappen, maar ik snap echt niet wat
de heer Van Wijngaarden zegt. Ik kan me echt niet herinneren of heugen dat het ooit zo was dat personeel moet gaan
bijhouden wanneer iemand heeft geluncht of niet. Gaat het
nu om een uitsluiting van activiteiten? We hebben niet de
uitsluiting van eten. Waar doelt u nu dan op?

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik twijfelde even, maar toch kort: het mag toch niet zo zijn
— ik hoop het ook niet zo te hoeven begrijpen — dat te
gemakkelijk niet wordt bijgehouden welke vorderingen er
zijn? Want je wil wel dat iemand rechtvaardig wordt
behandeld in het gevangeniswezen en dat het personeel
er de ruimte voor heeft om dat te controleren, zodat goed
gedrag echt kan worden beloond en slecht gedrag wordt
gestraft. Daarin moeten we niet te gemakkelijk zijn.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dat is een zeer terechte opmerking van mevrouw Van
Toorenburg. Met het risico dat ik er straks van word
beschuldigd mijzelf hier tegen te spreken, is mijn volgende
punt het belang van het bijhouden van informatie et cetera.
Maar de kunst is dus om overbodigheid te voorkomen. Dat
is in de zorg natuurlijk net zo, want daar moet je het
medisch dossier ook goed bijhouden. In de zorg zie je ook
allerlei verschrikkelijke certificeringsprogramma's, waar
sommige mensen heel rijk van worden maar waarvan
iedereen zich afvraagt waarom we die programma's
eigenlijk hebben. Het gaat om dat soort dingen. Als die
zorgen er zijn bij het personeel, dan hoop ik dat het daarvoor een luisterend oor vindt bij dit kabinet.

20 juni 2019
TK 96

96-12-7

Ik kom nu op twee uitvoeringspunten, op de uitvoeringspraktijk. Mevrouw Van Toorenburg heeft daar ook al op
gewezen. De implementatie start nu, en die zal geen sinecure zijn. Met deze wet wordt de kwaliteit van de informatievoorziening namelijk wel steeds belangrijker. Enige
administratie is dus onvermijdelijk en zelfs noodzakelijk
voor het stellen van adequate voorwaarden en het nemen
van vi-besluiten. Daarvoor is de beschikbaarheid van actuele, gebundelde informatie voor het Openbaar Ministerie
van groot belang. Het Administratie- en Informatiecentrum
voor de Executieketen zou als distributiecentrum, samen
met een versterkte informatiebron vanuit DJI, deze rol goed
kunnen vervullen. Is dat ook de mening van de minister?
Kunnen we er dus van uitgaan dat dit het geval zal zijn?
Ik rond bijna af, voorzitter. Ik ga nu in op de kwaliteit van
de voorwaarden. De minister wil inzetten op reclasseringsactiviteiten binnen de pi. Ook daarbij is de gebundelde
informatie nuttig, zodat het OM nog beter maatwerk kan
leveren bij het stellen van voorwaarden. Hoe gaat de
minister zorgen dat het OM deze informatie ook krijgt? Er
is ook al verwezen naar de parole board in Canada.
Dan resteert nog het punt van concentratie van de rechtspraak. In het wetsvoorstel is niet overgenomen het pleidooi
van het Openbaar Ministerie om rechtspraak bij vi-besluit
te concentreren. Concentratie bij een gespecialiseerd hof,
bijvoorbeeld de penitentiaire kamer van het hof ArnhemLeeuwarden, zou de kwaliteit en de efficiency ten goede
kunnen komen. Waarom is de minister hier nu eigenlijk zo
op tegen? Het uitblijven van die concentratie zorgt namelijk
wel weer voor extra lasten bij het OM. Het lijkt me als
rechter ook wel lastig om hier goed mee om te kunnen gaan
als je dit niet heel vaak behandelt. Op dat punt krijg ik graag
nog een reactie.
Dat was het. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan mevrouw Kuiken,
namens de Partij van de Arbeid.

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. De heer Van Wijngaarden ging van Rolls-Royce
en Meghan Markle over naar dit debat, terwijl ik dan de link
leg met Rachel Zane in Suits, die op dit moment bezig is
om te kijken of ze iemand uit death row, de dodencel, kan
halen. Hoe het afloopt weet ik nog niet, dus verklap het nog
niet.
Voorzitter. Zo'n systeem kennen wij niet in Nederland. Wij
werken niet met de doodstraf. Ik weet dat sommige partijen
daar wel voorstander van zijn, maar mijn partij is dat niet.
Gelijktijdig moeten onze straffen wel passen bij het gevoel
van vergelding in de samenleving. Dat is een van de
hoofddoelen die straffen met zich meebrengen: vergelding,
eigenrichting voorkomen, herhaling voorkomen en de
samenleving beschermen zo lang als dat nodig is. Ik denk
dat het wetsvoorstel dat nu voorligt, voldoet aan het gevoel
van vergelding. Het voldoet aan alle gesprekken die we
hebben gehad met slachtoffers, nabestaanden en slachtofferverenigingen, en aan het gevoel van onrechtvaardigheid
als iemand met een gevangenisstraf van twaalf jaar, na acht

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

jaar vrijkomt. Misschien helpt het daarmee ook om het
gevoel te voorkomen om eigenrichting te willen toepassen.
Gelijktijdig vraag ik me af of het wel voldoet aan het
vraagstuk van het voorkomen van herhaling en daarmee
het beschermen van de samenleving. Als ik heel eerlijk ben
naar de minister, had ik dit wetsvoorstel misschien niet zo
opgetekend als het nu voorligt. We hadden misschien beter
kunnen kiezen voor een meer flexibele vorm van voorwaardelijke invrijheidstelling in plaats van voor een rigide vorm
waarin we kiezen voor twee jaar. Had dat immers niet veel
meer ruimte voor maatwerk gegeven, meer ruimte voor
rechters en meer ruimte voor de wensen van de reclassering, terwijl het gelijktijdig toch de elementen van genoegdoening en vergelding in zich zou hebben gehad? Maar dat
is niet zo; daar heeft het kabinet niet voor gekozen. We
moeten het wetsvoorstel nu dus beoordelen zoals het er
ligt.
Maar mijn grote zorg en mijn vraagpunten zitten wel op dit
punt. Weten we nu zeker dat herhaling kan worden voorkomen met die twee jaar? En op welke wijze geven we vorm
en uiting aan de zorgen die zijn geuit, onder andere door
Reclassering Nederland, en komen we daaraan tegemoet?
Die periode van twee jaar is namelijk op zichzelf nogal
rigide. Daarover gaat dus specifiek mijn hoofdvraag.
Eigenlijk zijn alle Kamerleden daar wel op ingegaan, maar
ik denk dat het heel belangrijk is dat de minister gewoon
schetst waarom hij die twee jaar niet te kort acht. Welke
mogelijkheden hebben we vooraf? Welke mogelijkheden
hebben we achteraf? Op welke wijze denkt de minister
tegemoet te komen aan de kritiek van Reclassering Nederland? Alle vragen zijn hierop gericht geweest en volgens
mij is het belangrijk om daaruit de hoofdmoot van de
beantwoording van de minister te laten bestaan.
Dan een aantal specifieke vragen. Ik heb een vraag over de
wijze waarop we nu omgaan met de maatregel die je kunt
opleggen, de gedragsbeïnvloedende maatregel. Die kunnen
we opleggen bij ernstige gedrags- of zedendelicten. Dat is
mogelijk gemaakt en dat is goed. Maar, zou het niet verstandig zijn om eigenlijk in zo veel mogelijk gevallen, zeker bij
ernstige zeden-, gedrags- en geweldsmisdrijven in potentie
altijd die GBM op te leggen? Je voorkomt daarmee dat je
aan het einde van de rit niet meer die mogelijkheid hebt
om dat te doen. Er zijn anderen die daar in potentie over
gaan, maar ik denk dat het toch verstandig is om te verkennen hoe je nou aan het einde van de rit voorkomt dat je aan
de voorkant dat besluit niet hebt genomen, terwijl dat misschien wel in de rede ligt. Graag een reactie van de minister
op dit punt.
Voorzitter. Om diezelfde reden hebben we een amendement
ingediend met de heer Van der Staaij van de SGP. Hij heeft
het kort en bondig goed samengevat: ik ben op zoek naar
een noodventiel om te voorkomen dat mensen die een
gevangenisstraf hebben ondergaan, calculerend gaan
handelen. Namelijk, ik kies bewust niet voor de vi, want
dan ben ik voor niemand meer vatbaar. Daarom een specifiek amendement, waarin staat dat je uiterlijk 30 dagen voor
het verlopen van de strafmaatregel toch nog tot bijzondere
voorwaarden kunt overgaan. Volgens mij is dit heel verstandig en ik zou graag een concrete reactie van de minister
willen hebben.
Voorzitter. Er zitten enkele goede dingen in het wetsvoorstel,
onder andere de verhuisverplichting, die nu goed is gere-

20 juni 2019
TK 96

96-12-8

geld. Ik zou me kortheidshalve graag willen aansluiten bij
de vragen die daarover door mevrouw Van Toorenburg zijn
gesteld. Het is goed dat goed gedrag loont, maar gelijktijdig
geeft dat meer macht aan niet-rechters om te beoordelen
wat goed gedrag is. Dit werd door een aantal sprekers in
de Kamer al aangetoond. Ik vind het belangrijk dat de
minister daar nog heel specifiek op ingaat. Op basis van
welke criteria beslissen we dat? Wie toetst daarop? Zijn die
meetbaar en toetsbaar? Ik geef maar even een voorbeeld.
We hebben ook in negatieve zin een risicobeoordelingskader. In de forensische zorg is dat niet voor iedereen hetzelfde. Dat geeft ook bepaalde nadelen, hebben we zeer
gruwelijk gezien in de zaak van P. Hoe voorkomen we dat
dit goedschiks of kwaadschiks nu ook gebeurt met criteria
waarin we beoordelen wat goed gedrag is? Wie toetst dat
dan? Hoe voorkomen we ongewenst gedrag, terwijl daar
een wereld achter schuilgaat? Volgens mij is deze vraag op
deze manier helder en zou ik graag een reactie van de
minister ontvangen.
Tot slot, voorzitter. Nee, niet ten slotte, het is mijn op een
na laatste punt. De heer Van Nispen en D66 zeiden heel
duidelijk dat dit heel wat vraagt van het stelsel. Het vraagt
om voldoende mensen en om voldoende middelen. Als ik
kijk naar de financiële paragraaf — ik weet: we komen uit
een moeilijke tijd — is die wat mager. Dus ik zou graag van
de minister willen weten hoe hij hierop reflecteert. Hoe
borgen we dit? Hoe geven we hier aandacht aan?
Voorzitter, gun me nog één minuut en dan rond ik af. De
heer Groothuizen vroeg ook al of een periode van max 36
maanden niet te kort is om dat re-integratieproces vorm te
geven. Zou je dat niet willen oprekken? Ook ik overweeg
om daarover een voorstel in te dienen en sluit me daar dus
bij aan.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Drost namens
de ChristenUnie.

De heer Drost (ChristenUnie):
Dank u, voorzitter. De overheid heeft een eigen roeping en
verantwoordelijkheid. Zij is geroepen recht te beschermen
en onrecht te bestrijden. Zij waakt over de ordening van de
samenleving en het gemeenschappelijk belang. Zij
beschermt het kwetsbare en de kwetsbaren.
Voorzitter. Deze passage over publieke gerechtigheid uit
het beginselprogramma van de ChristenUnie, mooi leesvoer, bevat voor de ChristenUnie drie pijlers voor een
rechtvaardige strafrechtketen. Dat is het bestrijden en
bestraffen van onrecht, het beschermen van de samenleving
en daarmee dus ook het voorkomen van recidive, en het
bieden van ruimte voor resocialisatie en herstel. Aan deze
drie pijlers toetst mijn fractie dit wetsvoorstel.

Unie dat er een bepaalde emotie, of in de woorden van de
Raad voor de rechtspraak: maatschappelijk onbegrip, leeft
in de samenleving. Zorgelijk wellicht, maar ook ontzettend
begrijpelijk, want het valt niet goed uit te leggen dat daders
van zware misdrijven als moorden en verkrachtingen vele
jaren voor het einde van hun straf alweer buiten mogen
rondlopen. Het lijkt erop dat de strafduur automatisch met
een derde wordt ingekort. Dit wetsvoorstel kan een betekenisvolle stap zijn, juist om de samenleving te laten zien dat
onrecht wordt bestraft en om meer recht te doen aan het
rechtvaardigheidsgevoel van slachtoffers en nabestaanden.
Toch moet ook de minister de reacties van rechters op deze
wet hebben gezien. Zij geven bijvoorbeeld aan dat zij
momenteel bij het toekennen van de strafmaat al rekening
houden met de bruto en netto strafduur. Wetende dat met
de voorliggende wijziging de voorwaardelijke invrijheidstelling pas later in de straf aan de orde komt, zal in overweging
genomen kunnen worden om minder lange straffen op te
leggen. De ChristenUnie-fractie respecteert het dat rechters
hierin hun eigen afweging maken. Ook zij zoeken immers
een balans tussen de verschillende doelen van ons strafrecht. Wij vinden het wel van belang dat we weten wat de
gevolgen van deze wet in de praktijk zijn, ook aan de voorkant van de strafketen. Kan de minister toezeggen hierover
te rapporteren in evaluaties, maar misschien ook eerder?
Sowieso ziet mijn fractie dat er in de onderliggende stukken
een aantal malen wordt verwezen naar de evaluatie. Tegelijkertijd is er geen evaluatiebepaling opgenomen in het
wetsvoorstel. Dat is wellicht lastig, omdat deze wet voornamelijk effect heeft op langdurige straftrajecten en niet alle
effecten binnen twee of drie jaar zichtbaar zullen zijn, terwijl
de gevolgen voor de celcapaciteit, het OM en de reclassering wellicht in een eerder stadium aan het licht komen.
Kan de minister aangeven hoe hij het evaluatietraject van
deze wet voor zich ziet? Is het daarbij denkbaar dat de evaluatie in verschillende fases plaatsvindt?
Voorzitter. Een ander direct gevolg waar ook in de nota naar
aanleiding van het verslag op wordt ingegaan, is de celcapaciteit. De minister geeft aan dat op basis van de PMJramingen in 2023 zo'n 350 plaatsen extra verwerkt zijn. Is
er ook een specifieke inschatting gemaakt voor de periode
daarna, te meer omdat pas na afronding van de overgangsperiode echt volledig duidelijk zal worden wat dit betekent
voor de capaciteit? En maakt het hierin nog verschil dat de
extra benodigde capaciteit vooral zal moeten worden
gebruikt voor langdurige gestraften die een ernstig vergrijp
hebben gepleegd? Graag een reactie.
Voorzitter. De tweede pijler die ik noemde is het beschermen van de samenleving en het voorkomen van recidive.
Kan de minister reflecteren op de vraag hoe hij de overheidsverantwoordelijkheid ziet om de samenleving te beschermen op zo'n wijze dat ook na de detentieperiode het gevaar
op recidive zo klein mogelijk is? Wat is daarin wat hem
betreft de meerwaarde van de voorwaardelijke invrijheidstelling?

Voorzitter, allereerst het bestrijden en bestraffen van
onrecht. Het is belangrijk dat recht wordt gedaan aan
slachtoffers van misdrijven en dat er, in balans met andere
strafdoelen, ruimte is voor vergelding en maatschappelijke
genoegdoening. Voor een effectieve strafrechtketen is
maatschappelijk draagvlak onmisbaar. Hier ziet de Christen-

Ik noem bewust de fase na de detentieperiode, want daar
ligt voor de ChristenUnie een grote zorg. Deze zorg wordt
gedeeld door vrijwel alle instanties die ons van input voor
dit wetsvoorstel hebben voorzien. Is de periode van maximaal twee jaar voorwaardelijke invrijheidstelling ook voor
de groep langdurig gestraften lang genoeg om te re-integreren? Ik zie dat de minister verwijst naar onderzoek van

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Wet straffen en beschermen

96-12-9

de Erasmus Universiteit dat aangeeft dat voorwaardelijke
invrijheidstelling bij bijzondere voorwaarden tussen 2012
en 2016 gemiddeld anderhalf tot twee jaar betrof. Tegelijkertijd stelt datzelfde onderzoek dat die periode in de toekomst waarschijnlijk gaat oplopen. Heeft de minister die
constatering meegewogen? In hoeverre is dit aantal representatief voor gedetineerden met een strafmaat van langer
dan zes jaar?
De minister stelt veel vertrouwen in de persoonsgerichte
benadering om gedetineerden al tijdens hun verblijf in de
penitentiarie instelling voor te bereiden op de periode
daarna. Maar blijft de aansluiting daarvan op de voorwaardelijke invrijheidstelling wel geborgd, ook als de periode
vi is gemaximeerd op twee jaar? Heeft de minister er zo
veel vertrouwen in?
De andere mogelijke keerzijde van de periode van twee jaar
is dat gedetineerden calculerend gedrag gaan vertonen om
verlenging van de voorwaardelijke invrijheidstelling, en
dus voorwaarden aan de vrijheid, ook na afloop van de
detentieperiode te mijden. De minister geeft aan dat hij niet
verwacht dat dit zal optreden. Mijn fractie ziet dit echter wel
als reële mogelijkheid. Is de minister het met mij eens dat
koste wat kost voorkomen moet worden dat juist de zware
criminelen vrijkomen zonder enige periode van re-integratie
of vrijlating onder voorwaarden? Zou dat niet juist een
onaanvaardbaar veiligheidsrisico voor de samenleving zijn?
Mocht nu blijken dat er toch een verkeerde inschatting is
gemaakt, wil de minister dan toezeggen dat hij bij het eerste
signaal van calculerend gedrag de Kamer informeert en
andere of aanvullende maatregelen overweegt?
Ten derde. Kan de minister verder in kaart brengen welke
mogelijkheden hij ziet om eventueel calculerend gedrag
verder te ontmoedigen? Ook hier weer de vraag op welke
wijze dit in een evaluatie zal terugkomen.
Voorzitter. De derde pijler is het bieden van ruimte voor
resocialisatie en herstel. Bij rechtvaardig straffen hoort
immers ook dat er na het uitzitten van de straf ruimte is
voor een nieuwe start. Waar passend en mogelijk moet hier
al tijdens de detentieperiode aandacht voor zijn. Dat lijkt
ook te gebeuren met de re-integratiedoelen waarmee
gewerkt gaat worden. Mijn fractie is blij om te zien dat ook
het herstellen van contact met familie en het oefenen van
wonen in gezinsverband hieronder vallen en dat daarmee
uitvoering wordt gegeven aan de motie-Van der Graaf,
waarin dit werd beoogd. Ook op dit punt heeft mijn fractie
enkele vragen.
Juist de doelgerichte aanpak kan voor gedetineerden met
een verstandelijke beperking, bij wie het onderscheid tussen
niet willen en niet kunnen niet zo gemakkelijk te maken valt,
lastig liggen. De minister geeft aan dat hiervoor oog zal
zijn, maar erkent hij ook dat juist bij mensen met een licht
verstandelijke beperking lastig te bepalen is of er sprake is
van onwil of onvermogen? Zijn er op dit moment genoeg
mogelijkheden om, ook als na verloop van tijd in detentie
een beperking of stoornis aan het licht komt, nog maatwerk
toe te passen in het detentie- en re-integratieplan? Dit plan
wordt immers aan het begin van de gevangenisstraf opgesteld. Hoe gaat de bijstelling van die individuele plannen
in de loop van de detentie plaatsvinden? Wordt dat enkel
een administratieve werkelijkheid die vervolgens het doel
mist, of gaan wij hier echt omschakelen naar een persoonsen casusgerichte benadering? Heeft de minister er vertrou-

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

wen in dat deze verandering ook praktijk wordt? En heeft
de minister de juiste en ook voldoende mensen in dienst
om dit ook daadwerkelijk te gaan doen?
Als laatste nog één belangrijk punt dat mijn fractie wil
maken. Nu er een intensivering komt van het bestraffen en
er doelgericht toegewerkt wordt naar re-integratie in de
gevangenis, is het ook van belang dat buiten de gevangenismuren aandacht is voor resocialisatie en herstel. Daarbij
wijs ik nadrukkelijk op het regeerakkoord, waarin gesteld
wordt dat bij de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen resocialisatie en reclassering steviger zullen worden
gepositioneerd en dat er niet alleen zal worden geïnvesteerd
in professionals, maar dat er ook meer aandacht en ruimte
komt voor vrijwilligerswerk. Op welke manier gaat de
minister hier straks, met deze wet in de hand, uitvoering
aan geven? Op welke manier organiseert en ondersteunt
hij straks de mensen die in onze samenleving tijd en energie
willen steken in medemensen die hun straf hebben uitgezeten en aan wie zij een helpende hand willen toesteken? Wij
zijn blij met ieder initiatief en zien graag dat de minister
hier ruimhartig steun aan geeft.
Tot slot. Ik heb nog zeven minuten, maar die ga ik niet volmaken. Ik sluit af met een ander citaat uit hetzelfde beginselprogramma waarmee ik begon. "In deze gebroken wereld
zijn wij allen geroepen tot de vrede en tot het recht. Wie
zoekt naar recht en vrede, blijft niet hangen in passieve
pleidooien. Recht doen betekent je inzetten voor een
menswaardig bestaan voor de ander. Vrede zoeken betekent
blijven werken aan verzoening in een wereld vol conflicten."
Die actieve zoektocht naar vrede, recht en verzoening, wens
ik de minister en ons allen van harte toe.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Dan is nu, als laatste spreker van de zijde
van de Kamer, het woord aan de heer Hiddema, namens
Forum voor Democratie.

De heer Hiddema (FvD):
Voorzitter. Waarom zijn wij hier bijeen? Dat is allemaal de
schuld van die ellendige Volkert van der G. Die heeft het
hele klimaat rondom de vi zo verknald, dat je niet eens meer
met een intellectueel getint betoog of bezield met de beste
bedoelingen, dat artikel nog maar een spatje zegen kunt
toewensen. Je bent uitgepraat. Het artikel is volledig door
de stront gehaald, wil ik zeggen. Je kunt er niet meer mee
werken. De volkswil keert zich tegen het artikel; het is een
boeman. Dus het moet weg. Daarom zitten wij hier. As
simple as that.
Terwijl Volkertje er ook niets aan kan doen. Het zijn een
stelletje wereldvreemde rechters geweest die Volkert achttien jaar hebben gegeven. Zij waren zo wereldvreemd dat
zij in eerste aanleg zelfs zeiden dat hij het democratisch
proces niet had verstoord, aangezien de verkiezingen
ordelijk verlopen waren — rechtersorde — en hij ook geen
gevaar voor herhaling opleverde. Dus hebben zij hem
achttien jaar gegeven. Waarom? Omdat zij vonden dat hij
twaalf jaar moest zitten. Dat krijg je er maar niet in bij de
mensen. Het is puur de rechter die bepaalt, anticiperend
op de vi, hoelang iemand daadwerkelijk komt te zitten. Dus
al die verontwaardiging en dat geloei — hoe kan het dat
die man vrij rondloopt, want hij had volgens het vonnis

20 juni 2019
TK 96

96-12-10

nog zo lang moeten zitten? — moet op het bordje van de
rechter worden gelegd. En daar blijft het ook liggen. Want
als diezelfde vermaledijde rechters weer een Volkert tegen
het lijf zouden lopen, zouden zij met een nieuwe regeling
Volkert geen achttien jaar geven, als zij vinden dat hij twaalf
jaar moet zitten, maar veertien jaar. Telt u maar uit.
De regels zijn nageleefd. Niks aan de hand. Het is een
schijngevecht dat we hier voeren. Het is een debat om
maatschappelijke onrust weg te nemen, maar het is een
fopspeen. De rechters blijven altijd op dezelfde wijze naar
vonnissen zoeken. In de raadkamer van de rechters wordt
gevraagd: jongens, wat moet het worden? De voorzitter
zegt tegen de griffier: wat vind jij? Dan komt er een rondvraag, voor de jongste rechter. Het gaat in eerste instantie
om de vraag: hoelang vinden jullie dat die man in elk geval
in de gevangenis moet zitten? Dan pakken ze de lopende
vi-regeling erbij, of dat nou de nieuwe is of de oude, en dan
komen ze rekenenderwijs uit op de straf die hij moet zitten,
met behulp van de vi. Maar dat is in weerwil van het vonnis
waar een ander artikel of een ander jaartal in staat.
Mevrouw Van Toorenburg wil iets van mij weten. Daar word
ik zo onrustig van, voorzitter.
De voorzitter:
Ja, u hebt gelijk. Ik geef haar gauw het woord.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik wil louter iets toevoegen. Het is belangrijk om ook hierbij
de feiten weer even te noemen. Al voordat de tragische
moord is gepleegd door Volkert van der Graaf, stond al in
onze verkiezingsprogramma's dat wij de voorwaardelijke
invrijheidsstelling aangepast wilden zien. Het heeft dus
niets te maken met één persoon. Het is belangrijk dat we
zien dat de voorwaarden nauwelijks worden nageleefd.
Maar deze wet is niet bedacht vanwege één gevaarlijke gek.
De heer Hiddema (FvD):
Volkert heeft zich dus van uw verkiezingsprogramma niks
aangetrokken. Maar dank voor deze mededeling. Weet ik
dat ook weer.
Forum heeft nauwkeurig aanschouwd wat het nieuwe
wetsontwerp te bieden heeft. Ik moet zeggen: het spreekt
ons wel aan. Het automatische karakter is eruit. Dat is er
ook nooit geweest, maar zo werd het onder de mensen
gebracht en dat was heel moeilijk te verkopen. Het Openbaar Ministerie heeft nu het heft in handen, want de introducties gaan nu via het OM. Het gaat nu met behulp van
een commissie met deskundigen. Prima, niks op tegen. Er
is aandacht voor risico-inschatting. Mij lijkt dat logisch,
maar daar wordt veel aandacht aan besteed in de memories.
Het gewenste gedrag komt onder de loep. Je moet je niet
bij de neus laten nemen door mensen die net doen of ze
bereidwillig en zeer re-sociabel zijn. Het systeem van promoveren en degraderen is ook heel goed. Dat is het verdienmodel: je moet er als gedetineerde, simpel gezegd, wat
voor doen om een stapje te maken naar meer rechten. Dat
is ook zo logisch als het maar kan. Aan een persoonsgerichte aanpak — ja, dat lijkt me wel handig — is ook veel
aandacht besteed. Er komt een steviger rol van de reclassering en de belangen van de slachtoffers komen ook om de

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

hoek kijken, meer dan ooit, bij het vaststellen van bijzondere
voorwaarden bij de vi. Prima. Prima.
De vi moet zinvol blijven. Als mensen mij aanvallen op het
feit dat ik de vi verdedig, dan kom ik altijd maar met een
simpel weerwoord: wat wil je dan? Wil je dan niet dat
mensen in de gaten worden gehouden als ze vrijkomen? Is
dat te veel eer? Kost dat te veel staatsbemoeienis? Zijn die
lui dat niet waard? Is de staatsveiligheid het ook niet waard
dat die mensen in de gaten worden gehouden? Als je dat
echt vindt, prima. Maar dan moet je ook met een oplossing
komen. En dat is er maar één: de herinvoering van de
doodstraf, of eventueel een iets lichter variantje, namelijk
een algemene minimumstraf van levenslang voor alle
delicten. Dan heb je nooit meer toezichtsperikelen en ben
je van het hele gedonder af. Dat is het enige alternatief voor
iemand die de staatsveiligheid en de veiligheid van de
bevolking hoogacht en serieus vindt dat mensen, die
gevaarlijk kunnen zijn omdat ze zomaar na jaren uit de bajes
komen en vrij rondlopen, niet in de smiezen moeten worden
gehouden. Er rest dan alleen deze keuze.
U ziet, voorzitter, ik betracht de nuance en we hebben de
zaak inhoudelijk bekeken. Het gaat nu over de maximering
op twee jaar. Het is inderdaad wonderlijk dat als iemand
30 jaar krijgt — ik noem maar wat — hij 20 jaar moet zitten.
Dat is in het oog van de mensheid zomaar tien jaar cadeau.
Dat is niet echt zo; de rechter wilde dat hij twintig jaar zou
zitten, maar goed. Het is een wonderlijke vertoning, daar
kan ik wel inkomen.
Maar hoe kun je nou zien of iemand écht verbetering aan
de dag legt? Hoe kun je nou zien of iemand gere-integreerd
zou kunnen worden en blijven? Hoe kun je dat nou zien?
Dat zie je pas als hij in vrijheid is. Daarvoor kun je je best
doen in die richting, maar dan kan hij gewenst verdrag
tonen en kun je bij de neus genomen worden. Hij denkt:
het zal mijn tijd wel duren. Maar je merkt het pas als hij
pats-boem met zijn tasje buiten staat in de frisse lucht en
weer op zijn oude stek komt en zijn oude maatjes ziet. Hè,
hè, naar zijn oude stamcafé en het oude leven wordt weer
opgepakt. Dan breken de verleidingen los. Dan pas kun je
zien in hoeverre zo iemand weerbaar is. Ik denk dat je met
een termijn van twee jaar het kind met het badwater weggooit. Eerst was het een beetje lang, maar nou is het wel
heel kort.
We hebben calculerende delinquenten. Ze worden hier ook
als voorbeeld gesteld, maar alleen maar in de variant dat
mensen die in de bak zitten niet aan de vi willen deelnemen.
Ze denken: dat is toch maar twee jaar, ik wil die soesa
helemaal niet, ik onderwerp mij niet meer aan staatstoezicht; jullie kunnen me wat, als ik klaar ben, loop ik weg en
doei. Nou, ik moet hem nog tegenkomen hoor, iemand die
vrijwillig besluit om twee jaar te zitten terwijl dat niet hoeft.
Wezensvreemde figuren zijn dat. Dat vergt nader psychologisch onderzoek van zo'n kandidaat. Dat is een kwaal die
ik nog niet ben tegengekomen.
Ik zie wel een andere variant van de calculerende delinquent. Dat is iemand die ik u net schetste. Dat zijn er een
heleboel. Ik begrijp dat de calculerende types meestal in
de drugshandel zitten. Zij hebben een lange gevangenisstraf
uitgezeten. Acht of tien jaar, dat is niks bijzonders. Als ze
buiten komen, zijn het nogal altijd commercieel ingerichte
figuren. Dat zijn ze altijd geweest. Hij staat in de frisse lucht,

20 juni 2019
TK 96

96-12-11

hij komt zijn oude maatje tegen en hij ruikt een dealtje
ergens, her en der. Hij is al anderhalf jaar uit de bajes en
hij denkt: "nou, dat ziet er aantrekkelijk uit. Het is betrouwbaar volk, alles is netjes geregeld. Wat kan me gebeuren?
Een laatste slag slaan, waarom zou ik het niet doen? Wat
voor risico loop ik? Twee jaar. Dat is me wel wat waard. Ik
heb mijn hele leven al veel pech gehad, twee jaar kan er
nog wel bij. We doen het nog een keer." Dat is de funeste
werking die van deze maximering op twee jaar uitgaat. Je
moet een stok achter de deur hebben, een zwaard van
Damocles boven zijn hoofd laten hangen.

niet doen. Hij moet de calculerende interne delinquent die
niet wil meewerken én degene die buiten zit te calculeren
wanneer hij weer een slagje kan slaan, de pas afsnijden.
De man die binnen zit en die zo graag twee jaar extra wil
zitten omdat hij geen soesa wil, bedenkt zich als hij vier jaar
weerstand moeten bieden tegen die verleiding.
Er komt dus waarschijnlijk een amendement. Ik wacht het
antwoord van de minister af op de suggestie om dit te
maximeren tot vier jaar, en dan zien we wel.
Dank u wel, voorzitter.

De kleine, lieve Volkert van der G. — wat kan hij er allemaal
aan doen — is juridisch een kadaver waar maar steeds aan
getrokken wordt. Hij treitert iedereen, vreselijk. En ik kom
er ook niet meer los van. Als hij, nadat hij twaalf jaar had
gezeten met die oude vi, een verkeerd been in een verkeerde
richting had gestoken, had hij zes jaar op zijn dak gekregen.
Daar stond wat op het spel. Dat was zo gek nog niet, hoor.
Gek is dat je vindt dat hij na twaalf jaar eruit moet. Dat is
wonderbaarlijk, maar ja, daar hebben we het al over gehad.
Op zich is die dreiging goed.
Bij de calculerende types die ik de minister aanreik, staat
hij zelf ook wel een beetje stil. Hij zegt: nou ja, als iemand
een groot risico is in die twee jaar, dan heeft hij wel een
voortraject ondergaan en er is een heel traject van re-integratie aan te pas gekomen. Maar dan is hij niet vrij. Dan
heeft hij zich nooit weerbaar moeten tonen. Dan kan hij
gewenst gedrag vertonen. Dan speelt hij het spel mee. Je
telt pas mee als iemand die geresocialiseerd is als je weerstand weet te bieden aan verleidingen. En dat doe je buiten
en niet binnen.
De minister zegt ook: je kunt er altijd de Wet langdurig
toezicht op loslaten. Nou, daar schrikt niemand van die zo
calculerend bezig is. Een heleboel denken daar niet aan.
Met een proeftijdverlenging zitten ze ook helemaal niet. Dat
werkt niet remmend. Je moet een rem zetten op mensen
die, gezien hun verleden met langdurige gevangenisstraffen,
hebben getoond dat ze vatbaar zijn voor risico's en het
plegen van zware delicten. En die houd je niet tegen met
een maximering op twee jaar. Hartstikke stom. Sorry dat ik
het zo zeg, maar het kan zo simpel zijn. Wij hebben een
amendement in gedachten. Maximeer het dan op vier jaar.
We kunnen nog wel aan het volk verkopen dat er een verschil is met vier jaar die iemand echt krijgt opgelegd en wat
hij feitelijk zit. Dat moet toch uit te leggen zijn na alles wat
we hier bekokstoofd hebben en na de wijze waarop de zaakVolkert zich heeft voltrokken en hoe de vi werkt. Ieder
slachtoffer heeft tegenwoordig een advocaat van de bijstand
in een zaak die er een beetje toe doet. Die kan zijn klandizie
echt wel prepareren op wat een gedetineerde, een veroordeelde te wachten staat. Met een straf van tien jaar krijgt
hij acht jaar. Simpel.
Als het aan ons ligt, komt er een maximering op vier jaar.
Dat lijkt ons heel handig voor een rem op criminele
instincten van recidivisten die weten waar Abraham de
mosterd haalt, die calculeren omwille van gewin en die in
de drugshandel zitten. Als zij, gezien het verleden misschien
op latere leeftijd, voor de keuze staan om het risico van vier
jaar te lopen of in hun stoel te blijven zitten, dan denk ik
dat ze tot nadenken geneigd zijn. Twee jaar is een drempeltje waar ze wel overheen komen. Dat is dus dom. Dat is het
kind met het badwater weggooien. Dat moet de minister

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
de eerste termijn van de zijde van de Kamer. De minister
heeft even tijd nodig om zich voor te bereiden op zijn termijn. Ik schors de vergadering tot 16.50 uur.
De vergadering wordt van 16.32 uur tot 16.50 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is de behandeling van het wetsvoorstel Straffen
en beschermen. We zijn toe aan de eerste termijn van de
zijde van het kabinet. Het woord is aan de minister voor
Rechtsbescherming. Gaat uw gang.

Minister Dekker:
Dank, voorzitter. Ook dank aan de Kamer dat dit wetsvoorstel zo snel is geagendeerd voor een mondelinge behandeling, zodat we dit voor zomer nog kunnen bespreken en
hopelijk ook kunnen afdoen. De voorstellen die we hier
vandaag bespreken, vloeien voor een deel voort uit het
regeerakkoord, uit de visie Recht doen, kansen bieden die
vorig jaar is gepresenteerd, de opvolging van een aantal
onderzoeken naar aanleiding van de casus Michael P., en
een flink aantal moties uit uw Kamer.
Voorzitter. In essentie hebben we het met dit wetsvoorstel
over een aantal belangrijke voorstellen die eraan bijdragen
dat de belangen van slachtoffers en de veiligheid van de
samenleving beter worden betrokken bij de tenuitvoerlegging van straffen. Naast de belangen van gedetineerden
spelen ook deze belangen een belangrijke rol bij de tenuitvoerlegging. Op dit moment slaat de balans soms wat te
vaak door naar de belangen van gedetineerden, terwijl het
moet gaan om een evenwicht van belangen: die van gedetineerden, maar ook die van slachtoffers en de veiligheid
van de samenleving. Die balans moet worden hersteld.
Natuurlijk moeten we ervoor zorgen dat gedetineerden zo
goed mogelijk voorbereid weer terugkeren in de samenleving. Daar heeft iedereen baat bij; ook de samenleving. Op
dat punt zetten we met dit wetsvoorstel een extra stap.
Voorzitter. Een belangrijke pijler hierbij is de persoonsgerichte benadering van de gedetineerde. Een wezenlijk
onderdeel is de aandacht voor het gedrag van de gedetineerde en de inzet op gedragsverandering. Al langere tijd
is er in het gevangeniswezen sprake van een beweging
richting die meer persoonsgerichte aanpak. Ik wil dat nu
ook echt goed doorvoeren en verankeren, waarbij mijn

20 juni 2019
TK 96

96-12-12

uitgangspunt is dat we niet gaan zitten wachten totdat het
einde van de detentie in zicht komt, maar beginnen op dag
één. De principes die we in de buitenwereld hanteren,
namelijk dat goed gedrag wordt beloond en slecht gedrag
wordt bestraft, worden al meegegeven in de tijd dat iemand
zich in de gevangenis begeeft.
Voorzitter. Ik dank alle leden die vandaag vragen hebben
gesteld. Ik hoor hier en daar steun. Daar ben ik blij mee,
maar ik heb ook geproefd dat er nog een aantal punten zijn
die om nadere toelichting vragen en die we misschien wat
uitgebreider met elkaar moeten bediscussiëren.
Ik wilde mijn beantwoording als volgt opbouwen. Ik heb
gemerkt dat er heel veel vragen zijn gesteld over de voorwaardelijke invrijheidstelling. Om die discussie op een
goede manier te kunnen voeren, is het echter belangrijk
om te beginnen bij wat de persoonsgericht benadering
inhoudt en hoe dat doorwerkt in de hele systematiek. De
voorwaardelijke invrijheidstelling is weliswaar een belangrijk onderdeel, maar wel het sluitstuk.
Ik wil dus beginnen met de persoonsgerichte benadering.
Daarbij komen een aantal dingen aan de orde, bijvoorbeeld
de criteria die meetellen, gedrag, veiligheidsrisico's,
slachtofferbelangen, maar ook de fasering in de verschillende soorten van verlof. Als tweede blok kom ik dan toe
aan de voorwaardelijke invrijheidstelling, met de vragen
die gesteld zijn over de nieuwe opzet en de duur, hoe om
te gaan met risicogroepen, het risico op calculerend gedrag
en de verhouding tussen de voorwaardelijke invrijheidstelling en andere modaliteiten. Vervolgens kom ik toe aan een
blokje over organisatie en implementatie. Daar zitten
onderdelen in als gegevensuitwisseling, samenwerking,
wie doet wat en wat zijn precies de rollen voor het Openbaar
Ministerie, DJI en de reclassering. Ik zal dan ook ingaan op
vragen over bijvoorbeeld capaciteit en geld. Ik sluit vervolgens af met een blokje varia.
Voorzitter. Zoals ik al aangaf, wil ik beginnen met het hele
stelsel, want de voorstellen voor de voorwaardelijke invrijheidstelling moeten niet op zichzelf worden gezien. Waar
ik met dit wetsvoorstel naartoe wil, is de situatie waarin we
niet tot het einde van de detentie wachten, maar eigenlijk
al op de eerste dag aan de slag gaan. Dat doen we door bij
aanvang van de detentie met een betere intakeprocedure
in beeld te krijgen wat nu de veiligheids- en zorgrisico's zijn
van degenen die we binnenkrijgen en te kijken hoe ze het
doen op de basisvoorwaarden die zo belangrijk zijn om
straks weer op een goede manier terug te keren. De uitkomsten daarvan worden gebruikt voor het maken van een
persoonlijk plan, een D&R-plan, met daarin gedragsdoelen.
Wat kan je nou doen om je leven weer enigszins op orde
te krijgen?
We werken vanaf het eerste begin, bij het opstellen van het
D&R-plan, samen met instanties, gemeenten en de reclassering. Ik zal straks in het derde blok vertellen wat daarvoor
in termen van gegevensverdeling nodig is. Dat is een
belangrijk onderdeel. Het doel van de nieuwe detentiefasering is dat gedetineerden ook echt stapsgewijs toegroeien
naar invrijheidstelling. Eerst door langzaamaan meer interne
vrijheden te verdienen en tegen het einde van de detentie
ook externe vrijheden. Leidend daarbij zijn drie elementen:
het gedrag, de risico's voor de samenleving en slachtofferbelangen.

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

Laat ik beginnen met het gedrag. We gaan straks meer en
beter kijken naar hoe gedetineerden zich opstellen, hoe ze
zich gedragen, en ze wijzen op hun verantwoordelijkheid.
Dat was een van de rode draden in de visie op het gevangeniswezen vorig jaar. Daarbij ligt wat mij betreft de focus
niet alleen maar op de afwezigheid van slecht gedrag, van
wangedrag, maar ook op de aanwezigheid van goed en
constructief gedrag. Dat is een andere manier van kijken
en een andere manier van denken. Mevrouw Van Toorenburg noemde dat ook als een van de belangrijke uitgangspunten van dit wetsvoorstel. Deze inzet op gedrag is ook
van belang, zeg ik in de richting van de heer Drost, juist om
recidive later te voorkomen. Als we dat gedrag tijdens de
detentie kunnen veranderen, dan betaalt zich dat later
dubbel en dwars terug: ze werken beter aan hun eigen reintegratie en ze komen beter voorbereid naar buiten.
Mevrouw Kuiken vroeg wat nu eigenlijk goed gedrag is.
Hoe ga je dat nu precies invullen? In zijn algemeenheid start
een gedetineerde in een basisprogramma. Met gewenst
gedrag kunnen ze promoveren naar een plusprogramma,
waarin ze een al wat meer verrijkt programma en wat meer
voorrechten krijgen. De wettelijke definitie van "goed
gedrag" is de mate waarin en de wijze waarop de veroordeelde door zijn gedrag heeft doen blijken van een bijzondere geschiktheid tot terugkeer in de samenleving. In feite
komt het er gewoon op neer dat hij zich van zijn beste kant
laat zien en zich afhoudt van dingen die niet mogen en niet
kunnen. Waar kijk je dan naar? Je kijkt dan bijvoorbeeld
naar bejegening, middelengebruik, opstelling bij arbeid en
aanwezigheid of afwezigheid van agressie tegen personeel.
Je kijkt of iemand op een constructieve manier deelneemt
aan activiteiten die al binnen de muren een bijdrage kunnen
leveren aan die re-integratie.
Natuurlijk komt het regelmatig voor dat een gedetineerde
zowel gewenst als ongewenst gedrag vertoont, dus bij
beslissingen over promotie en degradatie is het belangrijk
om een totaalbeeld te krijgen. De directeur van de inrichting
neemt over promotie en degradatie een besluit op basis
van een advies en een multidisciplinair overleg. Er vindt
dus intervisie plaats. Dan ligt er geen willekeur op de loer
waarbij één individuele functionaris bepaalt, maar gebeurt
dat in samenspraak.
Ik denk dat ik ook het antwoord op de vraag van mevrouw
Van Toorenburg heb gegeven. Die vroeg of er voldoende
checks-and-balances in zitten. Juist door de afstand die er
is van de werkvloer naar een multidisciplinair overleg naar
uiteindelijk een directeur die beslist, in combinatie met het
feit dat er over de beslissing van de directeur beklag kan
worden ingediend bij de beklagcommissie van de inrichting.
Daar kan weer beroep op worden ingesteld bij de RSJ. Dat
doet mij geloven dat er echt voldoende waarborgen zijn
om misstanden te voorkomen.
Verschillende leden, onder wie mevrouw Van Toorenburg,
de heer Groothuizen, de heer Van Wijngaarden, eigenlijk
iedereen, hebben gevraagd wat er gebeurt als iemand wel
wil, maar niet zou kunnen. Dat zijn de zogeheten niet-kunners. Te denken valt bijvoorbeeld aan gedetineerden met
beperkingen, verstandelijke beperkingen, psychische
stoornissen, verslavingsproblematiek. Dat is een belangrijke
doelgroep in het detentiewezen. Hier geldt dat juist de
persoonsgerichte benadering weer ruimte biedt. Eventuele
problematiek kan onmiddellijk bij een intake worden meegenomen en aan de orde komen. Daar kan bijvoorbeeld

20 juni 2019
TK 96

96-12-13

door de LVB op worden gescreend als er een vermoeden
is dat iemand een laag IQ heeft. Vervolgens wordt er bij het
opstellen van gedragsdoelen in een D&R-plan en een
beoordeling van dat gedrag rekening gehouden met wat
iemands achtergrond is en wat hij precies zou kunnen. Dan
moet je bijvoorbeeld denken aan aangepaste gedragsdoelen, zodat hetgeen je vraagt realistisch is.
Minstens zo belangrijk is dat het aan de andere kant ook
kan betekenen dat we extra hulp of extra begeleiding
inschakelen, juist om die mensen misschien iets meer te
helpen dan degenen die die beperking niet kennen. De
persoonsgerichte aanpak houdt namelijk niet alleen in dat
we iets extra's vragen van gedetineerden, namelijk dat hij
of zij zich naar vermogen gedraagt en zijn of haar verantwoordelijkheid neemt, maar betekent ook dat we als overheid, als gevangeniswezen, extra hulp en begeleiding
moeten bieden waar dat nodig is. Op die manier ontstaat
een op maat gesneden aanpak, waarbij we natuurlijk ook
kijken naar wat er nodig is op het gebied van verslavingszorg, op het gebied van onderwijs. De heer Van Wijngaarden vroeg daarnaar. Ik begrijp de vragen zo dat hij wil dat
we eens in kaart brengen wat voor interventies er nou zijn,
of dat effectieve interventies zijn, of die zich bewezen hebben, of we die standaard zouden moeten of kunnen voorschrijven om binnen detentie juist ook op die onderdelen
een grotere bijdrage te leveren aan het verminderen van
de kans op herhaling. Ik zie dat eigenlijk als een ondersteuning van de lijn. Ik ben graag bereid om dat eens in kaart
te brengen.
Dan zijn er ook gedetineerden die wel kúnnen, maar niet
wíllen meewerken. Die zullen niet in aanmerking komen
voor verschillende vormen van verlof, voor bijvoorbeeld
een voorwaardelijke invrijheidstelling. Dit betekent niet dat
er tijdens detentie helemaal niks gebeurt aan een veilige
terugkeer. We werken daaraan met alle gedetineerden,
maar met de niet-willers zal dat op een andere manier
moeten. Die zullen in een basisprogramma zitten en niet in
een plusprogramma, maar ook in een basisprogramma
worden re-integratieactiviteiten aangeboden. Die zijn vooral
gericht op zelfinzicht en motivatie. Er wordt geprobeerd om
steeds maar weer dat gesprek op gang te brengen. Kun je
iemand toch niet verleiden om z'n tijd achter de tralies op
een betere, zinnigere manier te benutten? Dat vraagt tijd.
Dat vraag inzet. Dat vraagt vakmanschap van de mensen
in het gevangeniswezen. Maar ik vind dat we nooit moeten
opgeven om dat te proberen, want ook als dat niet lukt of
als het slechts beperkt lukt is er een mogelijkheid om aan
het einde van een straf een beperkte vorm van verlof te
geven. Ik denk bijvoorbeeld aan een kortdurend re-integratieverlof. Zo wordt er in ieder geval voor gezorgd dat zo
iemand afspraken kan maken, bijvoorbeeld over het huren
van een woning of het aanvragen van een uitkering. De
vraag was een beetje: moet je dat dan wel doen? Ik denk
dat de afweging daarbij dan toch de volgende is: als iemand
het zo lang heeft volgehouden, het echt niet wil maar zijn
straf echt tot een einde komt en als ook de vi-periode volledig is doorlopen, dan is het de moeite waard om toch te
proberen om in ieder geval een aantal van die basisbeginselen op orde te laten zijn. We weten dat de kans op herhaling echt heel erg groot is als die er niet zijn.
Kunnen we dan niet-kunners en niet-willers goed van elkaar
onderscheiden, vroeg de heer Groothuizen. Daar is alles
natuurlijk wel op gericht. Daarom beginnen we ook heel
erg vroeg te kijken en daarom brengen we ook vroeg de

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

eventuele problematiek in kaart en werken we met die
aangepaste gedragsdoelen.
Kunnen die gedragsdoelen gedurende de rit dan ook worden bijgesteld, vroeg de heer Drost. Het antwoord daarop
is: ja, dat is juist de bedoeling. Als blijkt dat iemand meer
aankan, dan kan de lat misschien weer wat hoger worden
gelegd. Heeft iemand ernstige problemen, dan hou je ook
daar toch rekening mee.
Uiteraard is het de bedoeling dat dit alles gaat zonder een
enorm nieuw papiercircus. De heer Van Wijngaarden vroeg
daar een beetje naar. Niet dat dit nu het geval is, maar het
is zeker ook niet de bedoeling dat we dat gaan doen. Dit
moet gewoon op een luwe manier gebeuren. Natuurlijk, je
moet bepaalde dingen vastleggen, zodat je een en ander
straks — bijvoorbeeld als het Openbaar Ministerie een
besluit moet nemen over een al dan niet voorwaardelijke
invrijheidsstelling — goed gedocumenteerd kunt doen.
Maar we willen geen nutteloze of onnodige papierschuiverij.
Mensen moeten ook de tijd hebben om met gedetineerden
aan de slag te kunnen en niet alleen maar achter hun bureau
zitten om formulieren in te vullen.
Voorzitter. Dat over gedrag. De veiligheidsrisico's zijn het
tweede aspect.
De voorzitter:
Minister, mag ik u heel even onderbreken? Ik wou eigenlijk
even een afspraak maken met de Kamerleden. De minister
spreekt aan de hand van vier blokken. Daarom zou ik toch
willen voorstellen om de interrupties aan het einde van
ieder blok te plegen, want we leven nu al op het tijdstip
waarop we oorspronkelijk aan het Programma Aanpak
Stikstof zouden beginnen. Anders wordt het wel heel erg
laat vandaag.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Als we nou eens de alternatieve afspraak maken dat we
ons proberen in te houden en de interrupties beperken en
kort houden? Dat komt de efficiëntie en de levendigheid
van het debat denk ik wel ten goede.
De voorzitter:
Ik zie geknik, maar dan ga ik u daaraan houden. Dan ga ik
erdoorheen praten als het te lang duurt. We houden echt
bij hoeveel interrupties er zijn. Sommigen zijn al veel
actiever geweest dan anderen. Dan zal ik u daarop aanspreken. Dan mag u nu een interruptie plegen in de richting van
de minister.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dank, voorzitter. Er zijn natuurlijk weinig grote beleidswijzigingen of wetswijzigingen waarbij wél het voornemen is
dat zij een onnodige papierwinkel opleveren. Het is goed
dat de minister dat ook hier onderschrijft, maar mijn vraag
ging nog één stap verder. Als ik werk in zo'n instelling en
ik loop straks, over een of twee jaar, tegen in mijn ogen
onnodige bureaucratie aan, waar kan ik dan terecht? Wie
bewaakt dat? Kan de minister daar nog eens extra aandacht
aan besteden?

20 juni 2019
TK 96

96-12-14

Minister Dekker:
Ik zou haast zeggen: bij je leidinggevende, bij je baas. Dat
klinkt misschien een beetje obligaat, maar dat is het absoluut niet. De vergelijking met de zorg gaat hier in mijn ogen
niet helemaal op. De zorg is een veel grotere sector en
bestaat ook uit heel veel instellingen die niet direct onder
zeggenschap van de overheid staan. De zorg kent veel
particuliere instellingen en maatschappelijk middenveld.
Het gaat hier om een beperkt aantal gevangenissen dat
direct onder de Dienst Justitiële Inrichtingen valt dat direct
onder het ministerie ressorteert. In de zorgsector heb je
een apart meldpunt nodig om dat allemaal in kaart te
brengen, maar in het gevangeniswezen is het denk ik eenvoudiger, juist omdat wij erbovenop zitten.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dank voor het antwoord. Anders, zeg ik via de voorzitter,
kunnen die mensen uiteraard ook altijd bij ons terecht.
Minister Dekker:
Uiteraard. Ze weten u te vinden, en mij overigens ook, en
dat is goed.
Voorzitter. Het andere waar we naar kijken, zijn de veiligheidsrisico's. Met name bij de toekenning van externe vrijheden zal niet alleen worden gekeken naar het gedrag, maar
ook naar de eventuele risico's voor de samenleving die van
een gedetineerde uitgaan. Ik noemde de externe vrijheden.
Daarmee doel ik op verlof, voorwaardelijke invrijheidstelling, maar ook op het penitentiair programma voor de kortere straffen. De heer Van der Staaij heeft een amendement
ingediend om ook de veiligheidsrisico's als criterium in de
wet vast te leggen. Ik kijk op mijn lijstje en ik kijk naar hem:
dat is het amendement op stuk nr. 17? Hij knikt. Dat sluit
goed aan bij dit wetsvoorstel, dus ik kan het oordeel over
dit amendement aan uw Kamer laten.
Met dit wetsvoorstel wil ik ervoor zorgen dat de risico's en
de mogelijkheden om de risico's te beperken altijd goed in
zicht zijn en worden betrokken bij beslissingen over vrijheden. Dat betekent dat we de risico's al eerder en ook meer
tijdens de detentie in kaart moeten gaan brengen. Daar
worden allerlei instrumenten voor ontwikkeld. Ik wil hierbij
wel gezegd hebben dat het bij risicotaxaties altijd gaat om
professionele inschattingen. Niemand kan precies voorspellen hoe het loopt. Dit is geen exacte wetenschap, maar we
kunnen hier nog wel een slag in maken.
De heer Van Wijngaarden vroeg of je veiligheid altijd moet
laten prevaleren. In mijn ogen is dat een heel belangrijk
aspect, dat we altijd en in de toekomst ook zwaarder moeten
meewegen bij de toekenning van vrijheden.
Gedrag, risico's, veiligheid voor de samenleving: dat heb
ik besproken.
Het derde punt is slachtofferbelangen. Ook dat punt willen
we nu nadrukkelijker meenemen in het wetsvoorstel.
Mevrouw Van Toorenburg heeft samen met de heer Van
Oosten al in een eerdere fase aandacht gevraagd voor deze
belangen. Ik noemde in mijn inleiding al dat ik het belangrijk
vind dat er ook met die belangen rekening wordt gehouden.
Dat is de reden dat slachtoffers over hun beschermingsbe-

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

hoefte worden geraadpleegd en dat dat ook wordt meegewogen bij het verlenen van vrijheden.
Mevrouw Van Toorenburg had nog een vraag over een
ander onderdeel van haar motie, namelijk of je kunt kijken
naar een parole board. Ik zou daar graag in mijn laatste blok
uitgebreider op terug willen komen, want dat raakt aan de
rol van het Openbaar Ministerie.
Slachtoffers hebben daarnaast natuurlijk ook belang bij de
vergoeding van hun schade. Ter uitvoering van de motieVan Oosten/Van Toorenburg is dat als bijzondere voorwaarde in de wet opgenomen. Verder kan tijdens detentie
worden gekeken of schade ook werkelijk wordt vergoed.
Gedrag, veiligheid van de samenleving, slachtoffers: de
vraag is hoe dat allemaal doorwerkt in die keten van verlof,
over de volledige breedte. Ik constateer dat het huidige
algemene en regimegebonden verlof te automatisch wordt
toegekend en dat het in de praktijk ook te vrijblijvend is. De
bestaande regeling biedt te weinig mogelijkheden voor een
doelgerichte invulling en in de praktijk bestaat er behoefte
om minder routinematig te werk te gaan, meer nadruk te
leggen op de vormgeving van verlof naar de maat van de
bijzonderheden van een geval en veel meer te kijken naar
wat verlof kan bijdragen aan een succesvolle re-integratie
op termijn.
Er is een al wat ouder onderzoek van het WODC, uit 2006,
dat dit toen al opmerkte, maar het is nog onverminderd
waar. Ik hoorde mevrouw Van Toorenburg het beeld
schetsen van verlof dat vanzelfsprekend wordt toegekend.
Dat wordt in dit onderzoek ook onderschreven. Sindsdien
is er wel gezegd dat het goed zou zijn als daarin wat verandert, maar dat is eigenlijk nooit gebeurd, tot op dit moment,
als u bereid bent om dit wetsvoorstel aan te nemen. Wat
we concreet gaan doen, is het koppelen van re-integratiedoelen, gebaseerd op die persoonsgerichte plannen, aan
wat wij verwachten dat een gedetineerde doet en gaat
regelen tijdens de periodes dat hij verlof heeft; het nuttig
besteden van zijn tijd, zou je kunnen zeggen.
Ten tweede wil ik meer opbouw, zodat gedetineerden kunnen toegroeien naar invrijheidstelling. Je moet het dus niet
los van elkaar zien, in de zin van: nu zit je in die fase en nu
zit je in die periode, alles uitgerekend. Nee, je moet gaan
kijken, evalueren en opbouwen. Als iemand meer aankan,
mag hij weer een stapje extra zetten, zodat er, voordat
iemand aan het einde van zijn straf komt, een glijdende
schaal is geweest in plaats van een geprotocoleerd iets,
waarbij gezegd wordt: in deze fase heb je hier en hier recht
op. We moeten dus van het automatisme af. Er moet meer
geleidelijke opbouw komen, die meer gericht is op echte
re-integratie en recidivevermindering, vermindering van
het risico op recidive.
Ik begrijp uit de inbreng ook dat er steun bestaat om het
verlof persoonsgerichter in te richten en meer maatwerk te
bieden, waarbij we onderscheid maken tussen drie vormen
van verlof, naar aanleiding van de motie-Kooiman. Dan
gaat het om kortdurend re-integratieverlof, langdurend reintegratieverlof en verlof voor extramurale arbeid, met
andere woorden: overdag werken bij een baas, 's avonds
slapen in de gevangenis. Die verlofmodaliteiten, in combinatie met daaraan voorafgaande inspanningen in detentie,
maken dat we, zo zeg ik in de richting van de heer Drost en

20 juni 2019
TK 96

96-12-15

mevrouw Kuiken, die daarnaar vroegen, meer stapsgewijs
te werk gaan en dat we effectiever worden in het tegengaan
van recidive. Wij denken dat dit een positief effect zal hebben op de daling van de recidivecijfers.

begrijpen waar het naartoe gaat. Maar we houden natuurlijk
ook rekening met het niveau van taalbeheersing en zorgen
dat het taalgebruik niet al te ingewikkeld is. Het is niet
doorspekt met jargon, zal ik maar zeggen.

Ik wil achteraan beginnen, met de extramurale arbeid. Daar
hebben we goed naar gekeken. We hebben ook gezegd: de
zbbi's, waarvan een vorig kabinet nog zei dat het er vanaf
wilde, behouden wij, sterker nog, die willen we uitbreiden.
Als je kijkt naar de periode, dan constateer ik dat een jaar
voor de intrede van een eventuele vi-periode voldoende is
om dat goed te wegen. Kortdurend verlof is voor praktische
zaken, bijvoorbeeld een sollicitatiegesprek of voorbereiding
op extramurale arbeid. Langdurend verlof gaat uit van
verlof langer dan een dag buiten de inrichting, bijvoorbeeld
om weer te wennen aan een gezin. Ik weet dat bijvoorbeeld
mevrouw Van der Graaf, die vervangen wordt door de heer
Drost, daar veel belang aan hecht. Ik denk ook dat dat
belangrijk is. Sommige gedetineerden hebben kinderen.
Juist een gezin kan een stabiliserende factor zijn. Dan is het
belangrijk dat je weer went aan wat het betekent om als
vader terug te komen in zo'n setting. Daarmee koppel je
het ook echt aan een concreet doel.

Als het nodig is, hoeft een gedetineerde, bijvoorbeeld als
er een beperking is, niet aan dezelfde eisen te voldoen als
wanneer dat niet het geval is. Waar het om gaat, is dat
iemand serieus werkt aan de verbetering van zijn gedrag.

In de voorstellen zoals we die gedaan hebben, kan dit verlof
voor het eerst aan de orde zijn 12 maanden voorafgaand
aan de vi-datum bij straffen van 6 jaar, oplopend tot 36
maanden bij straffen van 30 jaar. Dat betekent dat er sprake
is van een geleidelijke opbouw, die gelijk opgaat met de
duur van de straf. Ik begrijp dat er vragen zijn om wat meer
ruimte in te bouwen voor dat langdurend re-integratieverlof.
Ik heb de brief uiteraard gelezen van Reclassering Nederland. Ook de heer Groothuizen heeft daarnaar gevraagd,
evenals de heer Drost en mevrouw Kuiken. Zelf vind ik twee
dingen belangrijk. Eén is dat het verlof gereserveerd blijft
voor het einde van de detentie. Je moet niet te vroeg met
vrijheden beginnen. En twee, dat het verlof ook daadwerkelijk in het teken staat van de re-integratie van een gedetineerde. Als we aan die uitgangspunten kunnen vasthouden
en er een sterke wens leeft in uw Kamer om misschien nog
iets meer ruimte te vinden, dan sta ik daar niet op voorhand
afwijzend tegenover.

De heer Van Nispen (SP):
Zijn alle penitentiaire inrichtingen op dit moment in staat
om wat de minister hier nu zegt, in de realiteit aan te bieden?

Een aantal concrete vragen. De heer Drost vroeg of de
aansluiting tussen de eerste fase van detentie en de vi goed
geborgd is. Een van de redenen voor dit wetsvoorstel is
dat de vi juist beter gaat aansluiten op detentiefasering,
omdat we in alle fasen van de detentiefasering ook dezelfde
criteria gaan hanteren. Ik noemde net de drieslag gedrag,
veiligheid samenleving, slachtofferbelang.

De heer Van Nispen (SP):
Het punt van de arbeid was inderdaad een nadrukkelijke
zorg. De minister noemt ook onderwijs en dan is mijn vraag
of alle gedetineerden die in aanmerking komen voor dat
plusprogramma, die daarvoor kwalificeren, inderdaad dat
aantal uren buiten de cel mogen zijn dat de minister hier
nu noemt, dat ze op al die plekken onderwijs krijgen aangeboden en dat er op al die plekken ook een avond- en
weekendprogramma is.

De heer Van den Berge wilde weten of gedetineerden vroeg
bij dat D&R-plan worden betrokken. Hebben ze daar inzicht
in? Begrijpen ze dat wel? Wordt er rekening gehouden met
beperkingen? Alles is erop gericht dat te realiseren. Uiteraard worden ze erbij betrokken, want je kunt geen plannen
opstellen zonder de gedetineerden daar zelf ook een say in
te geven. Je moet kijken wat voor iemand je voor je hebt,
wat er aan de hand is. Het doel is om daar concrete
afspraken over te maken, en niet alleen maar vanuit DJI te
zeggen "dit en dit en dat is het". Ik heb liever dat we met
z'n tweeën afspreken: dit zou goed zijn, laten we dat dan
ook doen. In dat geval is het commitment ook groter dan
wanneer je het eenzijdig doet. Dat staat helemaal aan het
begin. Het is aan de mentor om duidelijk aan te geven wat
de afspraken inhouden, ook als iemand moeite heeft met

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

De heer Van Nispen vroeg wat de concrete activiteiten zijn
in het plusprogramma vergeleken met het basisprogramma.
In het plusprogramma wordt 48 uur per week aan activiteiten aangeboden. Als er geen activiteiten zijn, kan de gedetineerde daarbij gedurende elf uur per week buiten de cel
op de afdeling blijven. Het plusprogramma heeft op twee
avonden per week een avondprogramma. Extra activiteiten
worden ook in het weekend aangeboden. De totale duur
van het dagprogramma van gedetineerden in het plusprogramma komt daarmee op 49 uur per week. Welke onderdelen zitten daar dan in? Terugkeeractiviteiten, onderwijs
en arbeid, allemaal gericht op betere resocialisatie.

Minister Dekker:
Ja. U doelt waarschijnlijk op Schiphol. Er is één plek waar
we nu druk bezig zijn om bijvoorbeeld werkruimte te creëren, omdat ik vind dat arbeid een belangrijk onderdeel is
van die programma's. Dat is er nu niet, maar dat willen we
daar ook realiseren. Er is niet voor niets in de visie gezet
dat we op een aantal plekken gaan proberen om meer
arbeid in te zetten. Ik vind dat belangrijk. Het brengt structuur en discipline aan en mensen leren een vak. Daar hebben ze later wat aan. Dus ja, het is de bedoeling dat dit
straks overal wordt aangeboden.

Minister Dekker:
Naar mijn beste weten wel. Als u zegt dat u toch andere
geluiden hoort, wil ik dat graag checken voor de tweede
termijn.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Laat ik even wat herstellen. Volgens mij is het plusprogramma 59 uur: 48 plus 11. Nu zei de minister dat het
maximaal 49 uur was, maar ik heb begrepen dat het 59 is.

20 juni 2019
TK 96

96-12-16

Minister Dekker:
Dan heb ik mij versproken.

uit dit wetsvoorstel in de praktijk daadwerkelijk bewerkstelligd worden.

De voorzitter:
De minister vervolgt zijn betoog.

Minister Dekker:
Dat vind ik heel goed en dat kan in mijn ogen langs twee
lijnen. Ik ga straks wat zeggen over de evaluatie van dit
wetsvoorstel. Daarover is namelijk een amendement ingediend. Ik denk dat het eigenlijk bij iedere wet goed is om
gewoon na verloop van tijd te kijken of het uitpakt zoals we
het bedoeld hadden. De tweede lijn heeft te maken met de
visie Recht doen, kansen bieden. Die visie gaat niet alleen
maar over het juridisch kader, maar veel meer ook over:
wat vraagt dit in termen van organisatie? Ik informeer u
ieder jaar over de stand van zaken. Daarbij gaan we veel
meer in op de implementatie. Vorig jaar kwam de visie uit.
Ik verwacht op zeer korte termijn de eerste voortgangsrapportage te kunnen aanbieden. Als we dat nou jaarlijks doen,
dan roept u mij steeds naar de Kamer om daarover te praten.

Minister Dekker:
Dan wilde ik doorgaan naar de voorwaardelijke invrijheidstelling, want dat is het sluitstuk van de persoonsgerichte
benadering.
De voorzitter:
Er is toch nog een vraag over het eerste blok.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik wachtte even tot de minister klaar was met antwoorden.
Op zich spreken de antwoorden me aan. Ik zei in mijn eigen
inbreng al dat het sterke punt van dit wetsvoorstel is om
vanaf dag één te gaan werken aan resocialisatie en reintegratie, dus de antwoorden spreken me aan. Ik vraag me
wel af in hoeverre dit praktisch haalbaar is. Er zijn nu al
capaciteitszorgen in de penitentiaire instellingen. Dat
Algemene Rekenkamer concludeert dat ook. De Reclassering
is nu alleen in een beperkt aantal penitentiaire instellingen
aanwezig. Dus in hoeverre is het realistisch wat de minister
hier vertelt?
Minister Dekker:
In mijn ogen is het een realistisch verhaal. Ik ken de
arbeidsmarktproblematiek. Dat is voor een deel een problematiek die overal wordt gevoeld, ook in de zorg en in het
onderwijs. Het probleem is niet alleen dat er niet voldoende
geld is om mensen aan te nemen maar ook dat er wel
vacatures zijn, maar het heel moeilijk is om heel goede
mensen te vinden. Dat legt ook druk op het gevangeniswezen, even afgezien van het feit dat er een aantal gevangenissen is waarvan ik ook vind dat het ziekteverzuim nog te
hoog is. Ook dat legt een extra druk op instellingen, dus er
wordt hard aan gewerkt om dat terug te dringen. Maar wat
wij hier presenteren en wat wij willen, dat kan, ook als het
gaat om de Reclassering. Ik kom daar straks in het derde
blok wat uitgebreider op terug.
We zijn begonnen met de Reclassering in een aantal
instellingen. Inmiddels hebben we afspraken met de
Reclassering dat ze overal, in alle instellingen, zitten. We
kijken op een aantal plekken — dat doen we aan de hand
van pilots — of wat intensiever werken aanslaat. Daar
hebben we voor een aantal jaren geld voor geregeld. Als
dat werkt, wil je dat natuurlijk structureel maken en uitrollen
over heel Nederland. Er is budget uitgetrokken bij het
regeerakkoord voor de vermindering van recidive: 20 miljoen. Daar kunnen we echt goede dingen mee doen om ook
deze plannen te realiseren.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Heel kort, voorzitter. Ik zoek nog wel naar een manier —
misschien komt de minister daar later op terug — waarop
wij als Kamer dan een vinger aan de pols kunnen houden,
een soort van indicatoren en inzicht of de goede intenties

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

Voorzitter. Ik kom op de voorwaardelijke invrijheidstelling.
In het stelsel spelen de drie factoren gedrag, risico en
slachtofferbelangen een rol. We zien langzaam maar zeker,
ook bij de toekenning van voorwaardelijke invrijheidstelling,
in de praktijk een voorzichtige beweging die kant op. Met
dit wetsvoorstel, om de voorwaardelijke invrijheidstelling
niet meer van rechtswege toe te kennen, kan die benadering
ook echt verder tot haar recht komen en worden uitgebouwd.
Ik vind dat om twee redenen van belang. In de eerste plaats
leidt het tot een betere aansluiting op het hele stelsel van
detentiefasering. Er wordt gezorgd dat de vi goed aansluit
bij andere vormen van verlof. En in de tweede plaats is het
belangrijk dat het ook echt een individuele afweging is. Het
moet dus niet zo zijn dat het van rechtswege is, tenzij je
naar de rechter gaat om het te laten intrekken. We moeten
juist van het begin af aan tegen gedetineerden zeggen: je
gedrag en hoe je je opstelt maken uit, en we gaan voor jou
en voor iedereen apart bekijken of je ervoor in aanmerking
komt. Op dit moment gaat een gedetineerden na twee derde
van zijn straf met voorwaardelijke invrijheidstelling, tenzij
er een in de wet genoemde reden is om hem niet met vi te
laten gaan. Straks wordt dit dus een zelfstandig beslismoment, waarbij het OM uiteindelijk een beslissing neemt.
Ik sprak net al over de betere balans die ik met dit wetsvoorstel nastreef. Het voorstel om de vi-termijn ook te maximeren op twee jaar, althans voor straffen langer dan zes jaar,
moet ook in dat licht worden gezien. Een betere balans
houdt dus in dat er meer en beter recht wordt gedaan aan
de opgelegde gevangenisstraf. Dat betekent dus dat vrijheden niet langer zouden moeten duren dan nodig is voor
het doel waarvoor ze worden verleend. Vrijheden zouden
dus pas tegen het einde van de detentie aan de orde moeten
zijn. Dat zijn ze op dit moment in mijn ogen niet. Op dit
moment kan een gedetineerde tot wel tien jaar voor het
einde van zijn straf voorwaardelijk in vrijheid worden
gesteld. En de vraag is: kunnen we dat rechtvaardigen? En
de tweede vraag is: is het nodig? In mijn ogen doet het geen
recht aan de vrijheidsstraf. Ik vind ook dat we het niet goed
kunnen uitleggen aan de samenleving dat zulke lange termijnen ook echt nodig zijn voor het doel dat we willen
bereiken met voorwaardelijke invrijheidstelling, namelijk
de resocialisatie van gedetineerden en daarmee het voor-

20 juni 2019
TK 96

96-12-17

komen van recidive. Het gaat dus niet alleen maar om een
soort van sentiment of onderbuikgevoel; nee, het heeft ook
duidelijk geen doel dat de vi bij lange straffen zo lang duurt.
Als uitgangspunt blijft gelden dat de voorwaardelijke
invrijheidstelling kan worden verleend na twee derde van
de gevangenisstraf, maar dat zij gemaximeerd wordt op
twee jaar. De heer Van der Staaij vroeg: waarom houd je
nou eigenlijk voor de kortere straffen vast aan die twee
derde, en kan je daar niet een kwart van maken? Ik zou daar
niet voor zijn. De contramal van dat ik vind dat bij lange
straffen nu de periode heel erg lang is, zou dan zijn dat je
bij kortere straffen naar een kortere periode zou gaan, terwijl
je daar misschien die tijd in vi juist wel goed kan gebruiken.
Het gaat dus om de langere straffen, van meer dan zes jaar.
Ook om het in perspectief te plaatsen zeg ik: er zijn circa
100 veroordelingen per jaar van dat kaliber. Een termijn
van twee jaar is in mijn ogen voldoende, en sluit aan bij de
gemiddelde duur van de proeftijd. Die is anderhalf tot twee
jaar, zo blijkt uit de cijfers van het Openbaar Ministerie. Dit
wordt ook ondersteund door de manier waarop de praktijk
ertegen aankijkt. Ik las twee weken terug een artikel in de
krant van hoogleraar reclassering Van der Laan. Hij zei: een
halfjaar na de vrijlating neemt het toezicht af, waarna alles
verloopt volgens plan. Een soort natuurlijk verloop, waar
ik mevrouw Van Toorenburg ook op hoorde hinten. Omdat
die twee jaar in principe voldoende is, heb ik ook niet
gekozen voor een meer getrapt systeem zoals mevrouw
Kuiken vroeg.
De heer Van Nispen (SP):
Het feit dat voor de meeste gedetineerden een termijn van
twee jaar voldoende is, is natuurlijk geen argument om te
kiezen voor een maximale termijn in de wet, omdat je
daarmee volgens mij geen recht doet aan juist de ingewikkeldste gevallen. En niet alleen volgens mij — want dat vind
ik niet relevant — maar ook volgens de Raad voor de
rechtspraak, de Raad van State en Reclassering Nederland.
Eigenlijk alle deskundigen zeggen: het maximeren van die
termijn ... De minister haalt nu één hoogleraar aan die zegt
dat het voor de meeste mensen wel voldoende is, maar
daar tegenover staat al die kritiek uit de praktijk van niet de
minsten, die zeggen dat het een onverstandig voorstel is.
Dan vind ik het toch wat vreemd dat de minister hier wat
makkelijk overheen stapt en zegt "ik kies hiervoor, want
voor de gemiddelde gedetineerde is het wel voldoende".
Minister Dekker:
Twee antwoorden daarop. In veel van de reacties die we
hebben gekregen op een vorige versie van dit wetsvoorstel,
zeker bij de eerste consultatie, was er veel kritiek op dit
punt. Maar die spitste zich tegelijkertijd heel erg toe op wat
we aan het einde van de straf doen met de voorwaardelijke
invrijheidstelling. Ik vind dat niet fair, want je moet kijken
naar wat we in zijn totaliteit doen. Vanaf dag één gaat er al
gewerkt worden aan resocialisatie. Je moet ook kijken naar
hoe wordt omgegaan met kortdurend en langdurend verlof.
Ook op dat onderdeel veranderen we het een en ander en
verruimen we hier en daar ook het een en ander. Ik denk
dat dat belangrijk is om mee te geven.

voorliggende wetsvoorstel legt, ziet u dat bij langdurend
verlof echt met een veel langere periode wordt gewerkt. U
ziet ook dat in de laatste brief van Reclassering Nederland
het punt van de kortere vi niet meer terugkomt. Dat is hoe
het gaat: we praten, we zitten om tafel. Ik wil een werkbaar
systeem en in mijn ogen ligt er nu iets wat in de praktijk
echt goed kan uitpakken.
De heer Van Nispen (SP):
De minister springt over het punt heen door de hele wet
erbij te betrekken. Dat was niet de vraag die ik had gesteld.
Ik pak specifiek dit punt eruit. Over de hele wet heb ik net
25 minuten een betoog gehoord, met goede en minder
goede punten. Dit is een vraag over de maximering van de
termijn. Niemand, ook niet in dat onafhankelijke onderzoek,
kwam erop uit dat het een heel goed idee zou zijn dat om
de termijn te maximeren tot twee jaar. Nee, daar was stevige kritiek op. De minister zegt: ik kan het niet uitleggen
aan de samenleving. Kan de minister ingaan op dat punt?
Waarom ziet hij het niet als zijn rol om aan de samenleving
uit te leggen dat het juist heel erg goed is om een stok
achter de deur te hebben, sterker nog, om voor de moeilijkste gevallen misschien wel een hele lange stok achter de
deur te hebben? Volgens mij is dat de taak voor de minister
voor Rechtsbescherming. Hij moet aan de samenleving
uitleggen dat het in het belang is van de veiligheid van
diezelfde samenleving.
Minister Dekker:
Dat doe ik. Dat doe ik waar ik het kan uitleggen. In dit
wetsvoorstel wordt de voorwaardelijke invrijheidsstelling
niet geschrapt. We houden een voorwaardelijke invrijheidstelling en ik hoop dat heel veel gedetineerden daarvoor
ook in aanmerking zullen komen, want dat betekent dat we
in het traject voorafgaand aan die vi erin zijn geslaagd om
een positieve gedragsbeïnvloeding te bewerkstelligen, zodat
iemand weer echt, echt z'n beste beentje voorzet, om het
zo maar te zeggen. Het is niet de bedoeling om dat nou te
verminderen. Wij hebben de doelstelling om mensen beter
terug te laten keren. Wat ik niet kan uitleggen, is waarom
we een voorwaardelijke invrijheidstelling nodig hebben
van acht of tien of zes jaar. Dat strookt niet met de praktijk.
Als je dan ziet dat het echt raakt aan het rechtsgevoel van
mensen, dat ze het ook niet begrijpen en ik ook niet kan
uitleggen waarom je zo'n lange periode nodig hebt voor
een goede resocialisatie, is dat een reden om te zeggen:
maximeer het op twee jaar.

Twee. We hebben natuurlijk ook geluisterd. Neem de
Reclassering, die een belangrijke partner is en die daar ook
verstand van heeft. Als u de consultatieversie naast het

De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik begrijp op zich dat de minister zegt: als je kritiek hebt op
de inperking van de voorwaardelijke invrijheidstelling moet
je wel naar het hele stelsel kijken, ook naar alles wat we al
tijdens de detentie gaan doen. Dat begrijp ik, maar tegelijkertijd is dat een hypothetische situatie, waar ook serieuze
vragen bij zijn ten aanzien van de praktische haalbaarheid.
Dus ik vraag me echt af waarom de minister ervoor heeft
gekozen om nu al in dit wetsvoorstel ook de beperking van
de voorwaardelijke invrijheidstelling te regelen. We hadden
ook kunnen beginnen met dit nieuwe stelsel van resocialisatie vanaf dag één, waarna we kijken hoe dat loopt. Je zou
dan ook in tweede instantie de voorwaardelijke invrijheidstelling kunnen inperken. Maar voor mij voelt het toch een
beetje als een paardenmiddel en prematuur. We noemen

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Wet straffen en beschermen

96-12-18

het niet voor niks een sluitstuk. We hadden het ook in het
wetgevingstraject als een sluitstuk kunnen benaderen.
Minister Dekker:
Het is in mijn ogen niet een soort theoretische exercitie,
zoals de heer Van den Berge stelt. We hebben het hele
stelsel van verloven en het toekennen van vrijheden tegen
het licht gehouden. Op de vi wordt dat wat korter, althans
bij de hele lange straffen. Ik vind dat gerechtvaardigd. Op
een aantal onderdelen wordt het wat langer of wat intensiever. We rollen dat wat breder uit over Nederland, bijvoorbeeld de mogelijkheid om in het laatste jaar voor de vi
buiten de muren te gaan werken. We hebben daar met Jan
en alleman over gesproken. Als ik kijk naar dat totale stelsel,
ben ik ervan overtuigd dat dit heel goed moet kunnen
werken. Dan heb je natuurlijk een aantal risicogevallen: wat
als je tegen die tweejaarstermijn aanloopt of wat als iemand
zich tijdens de hele detentie slecht gedraagt en toch het
einde van zijn straf in zicht komt? Daar kan ik straks nog
wat over zeggen, want er zijn dan nog een aantal andere
wettelijke instrumenten die je kunt toepassen.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik geloof best dat er heel goed over is nagedacht en dat het
stelsel in theorie heel goed is. Ik hoop oprecht dat het in de
praktijk gaat functioneren, maar we weten dat nog niet. We
hebben met tal van stelselwijzigingen, of het nou onderwijs
of zorg was, gezien dat er in de praktijk van alles mis kan
gaan. Daarom vraag ik me af waarom er nu is gekozen voor
de inperking van de voorwaardelijke invrijheidstelling.
Waarom wordt niet meer ruimte gelaten voor maatwerk
door bijvoorbeeld rechters?
Minister Dekker:
Maar een rechter bepaalt niet wanneer de voorwaardelijke
invrijheidstelling in werking treedt of wordt toegepast. Hier
en daar wordt gesproken over een automatisme, maar dat
is misschien een beetje overtrokken. Het is nu van rechtswege na twee derde van de gevangenisstraf. Het is niet zo
dat een rechter kan opleggen dat dit later is. Nee, dit is de
staande praktijk. Daarvan heb ik gezegd: probeer juist meer
maatwerk toe te passen door het een individuele beslissing
te laten zijn op basis van heel veel andere dingen in het
verleden. Dus dat maatwerk zit er juist in. Ik vind dat je
tegelijkertijd moet kijken naar hoeveel tijd je eigenlijk nodig
hebt om de vi effectief haar werk te laten doen. Bij kortere
straffen, onder de zes jaar, zou ik echt willen vasthouden
aan die een derde en dat niet verder willen inperken. Maar
boven de zes jaar loopt die soms zo op — acht, negen, tien
jaar — dat ik ook niet meer kan zeggen dat dat echt nodig
is om recidive te voorkomen. Daar heb ik doel en instrument
dichter bij elkaar gebracht.
De voorzitter:
De minister vervolgt zijn betoog.

een penitentiair programma. Daarbij wordt dan algemeen
iets gezegd over hoe die periode wordt berekend. Ik sta
daar in beginsel niet afwijzend tegenover, maar ik vind wel
dat we even heel goed moeten kijken hoe dat dan gebeurt.
Dat heeft met twee dingen te maken. Aan de ene kant is
dat de techniek. Het gaat dan bijvoorbeeld om de berekeningen van een fictieve vi-datum. Met een samenstel van
straffen is dat best een puzzelwerk. Ik wil niet dat een
rechter daar fouten in gaat maken. Voor een ander deel —
dat is, denk ik, een terecht punt van mevrouw Van Toorenburg — gaat het erom dat een rechter misschien wel kan
aanzeggen dat op een bepaald moment de periode zou
kunnen aanbreken dat iemand in aanmerking komt voor
een voorwaardelijke invrijheidstelling, maar of dat daadwerkelijk het geval zal zijn, hangt af van gedrag, risico's voor
de samenleving en slachtofferbelangen. We moeten er dan
wel heel goed naar kijken op welke wijze we dat doen zonder ongelukken of zonder verwachtingen te wekken die we
niet kunnen waarmaken.
De voorzitter:
Is dat ook een oordeel over het amendement? Volgens mij
gaat dit om het amendement op stuk nr. 14.
Minister Dekker:
Nu zit ik te puzzelen met de nummers. Ik kijk weer even
hoopvol naar ... Het is nummer ...
De voorzitter:
... 14.
Minister Dekker:
Het is nummer 14. Het oordeel kan ik aan de Kamer laten,
met de opmerking erbij dat we in de uitwerking ervan echt
moeten kijken hoe we dat op een verstandige manier doen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik vind de kritiek die de minister op het amendement levert,
best fundamenteel. Dus moeten we dan niet toch met elkaar
afspreken dat we het omdraaien? Dat in ieder geval iemand
een bepaalde periode niet in vrijheid komt en dat er daarna
van alles kan gebeuren. Nu is het toch een soort horizon
van "dan kom je waarschijnlijk vrij" en mensen gaan daar
echt verwachtingen aan ontlenen. Dat is niet goed. Misschien veranderen we nog een keer een regeling en dan
staan we daar met z'n allen. Ik vind dat niet verstandig.
Minister Dekker:
Dat ben ik met u eens, maar als ik kijk naar dit amendement,
dan biedt dat volgens mij ook ruimte om daar een verstandige manier in te vinden.

Minister Dekker:
Voorzitter. De SGP heeft een amendement ingediend dat
ertoe strekt dat de rechter voortaan in zijn vonnis opmerkt
of de gedetineerde gelet op zijn straflengte in aanmerking
komt voor ofwel voorwaardelijke invrijheidstelling ofwel

De heer Van der Staaij (SGP):
In ieder geval ook dank voor de positieve reactie van de
minister op de doelstelling. Ik proefde bij mevrouw Van
Toorenburg hetzelfde. Zij heeft ook nog weer een suggestie
gedaan om in ieder geval helder te laten zijn voor welk deel
een onvoorwaardelijke straf uitgezeten wordt. Dat helpt wel
voor het onderdeel vi, maar niet voor het penitentiaire

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Wet straffen en beschermen

96-12-19

programma. Ik ben zeker bereid om nog een keer goed in
de techniek te kijken hoe het op de best mogelijke manier
kan worden vormgegeven. Laat ik dat toch even hier gezegd
hebben.
De voorzitter:
Dat betekent dat er mogelijk nog een gewijzigde versie van
het amendement wordt ingediend.
De heer Van der Staaij (SGP):
Inderdaad. Dat is correct.
De voorzitter:
Dank u wel. De minister vervolgt zijn betoog.
Minister Dekker:
Voorzitter. Ik zou ook graag stilstaan bij het door de leden
van de SGP ingediende amendement over de samenloop
van vonnissen. Dat is amendement op stuk nr. 15. Over het
optellen van korte vrijheidsstraffen bij het bepalen van de
vi-datum is al vaker gediscussieerd, ook naar aanleiding
van eerdere amendementen van de SGP. Dit amendement
stelt voor om opgelegde straffen die aansluitend ten uitvoer
worden gelegd, dus na mekaar in combinatie, op te tellen,
maar de vi-datum alleen te berekenen over die delen
waarover al vi zou worden verleend. De op zichzelf niet
voor de vi in aanmerking komende straffen tellen dan dus
niet mee. Ik zie dat dit amendement een beperktere omvang
heeft dan vergelijkbare amendementen van de SGP, die
zijn ingediend bij de Wet USB. Ik vrees dat mijn oordeel
hetzelfde blijft, althans toen werd negatief op dit amendement geoordeeld. Het probleem in mijn ogen is dat het
voorstel — ik doe het maar even heel kort door de bocht —
ertoe leidt dat iemand met meerdere straffen bij elkaar
opgeteld, wel voor een forse periode kan zitten. Als je dan
niet een ordentelijke vi meetelt, heb je eigenlijk onvoldoende mogelijkheden in die detentiefasering om ook dat
onderdeel goed tot z'n recht te laten komen. Wat ook bij
deze mensen, als ze langere tijd zitten, wel degelijk relevant
kan zijn voor een goede resocialisatie.
De voorzitter:
Daarmee is het amendement op stuk nr. 15 ontraden.

De heer Markuszower (PVV):
De minister zegt dat de vi, de voorwaardelijke invrijheidsstelling, geen strafkorting is, maar onderdeel van de straf.
Dat zal wel formeel juist zijn, maar kan de minister uitleggen
of een crimineel die eigenlijk in een cel kan zitten — ik vind:
hoort te zitten — maar toch vrij rondloopt in het kader van
zijn vi, dit als onderdeel van de straf ervaart of dat hij ervaart
dat hij gewoon vrij rondloopt? Kan de minister schetsen
hoe het dagelijks leven van zo'n crimineel in vi er dan uitziet? Wat is hij anders voor degene die naar hem kijkt dan
iemand die niet in vi zit? Beiden lopen vrij op straat, beiden
kunnen naar de supermarkt, beiden kunnen vrij rondlopen.
De voorzitter:
Uw punt is duidelijk.
De heer Markuszower (PVV):
Ik wil graag wat meer context over waarom dat een onderdeel van de straf is.
Minister Dekker:
Het zit al in het woord zelf. Het is een voorwáárdelijke
invrijheidstelling. Je bent dus in vrijheid, je zit niet meer in
de gevangenis, maar het is wel voorwaardelijk. Je moet
voldoen aan bepaalde voorwaarden waaraan een vrij mens
niet hoeft te voldoen. Het kan dan gaan om een meldplicht,
of om locatieverboden of -geboden. Het kan gaan om een
hele trits aan dingen. Ik verwijs naar het wetsvoorstel. Dit
betekent dat je je daaraan moet houden. Als je je er niet
aan houdt, betekent dit dat je weer teruggeroepen kan
worden richting gevangenis.
De heer Markuszower (PVV):
Hoe schat de minister in dat de crimineel zelf het zal ervaren? Zal die het ervaren als een echte straf, of gewoon als
vrijheid? Hoe denkt de minister dat de maatschappij, de
gewone Nederlander, ernaar kijkt als hij zo'n verkrachter
vrij rond ziet lopen in de supermarkt? Zal die gewone
Nederlander denken: hé, daar zie ik iemand die voorwaardelijk in vrijheid is? Of zal hij denken: dat is iemand die in
vrijheid rondloopt?

De voorzitter:
Nog een interruptie van de heer Markuszower.

Minister Dekker:
Nogmaals, het woord zegt het al. Het is een invrijheidstelling. Iemand is buiten de gevangenis en is dus in principe
vrij, en als hij zich houdt aan allerlei voorwaarden, kan hij
die vrijheid ook genieten. Dus als iemand zich netjes
gedraagt, zich aan de voorwaarden houdt en laat zien dat
hij de tweede kans die hem geboden wordt op een goede
manier wil benutten, zal hij misschien die voorwaarden niet
als een enorme last ervaren. Maar tegelijkertijd is dat misschien ook hetgeen wij willen bereiken: iemand die in zijn
leven een ongelofelijk stomme fout heeft begaan en daarvoor heeft gezeten, die op een gegeven moment tot inkeer
komt en die tweede kans met beide handen aangrijpt als
hij naar buiten gaat. Tegelijkertijd willen wij kunnen ingrijpen als mensen dat vervolgens niet doen, of dat niet aankunnen en weer in de fout gaan. Dat is het andere deel van
de voorwaardelijke invrijheidstelling. Die is namelijk niet
ongeclausuleerd, maar biedt wel degelijk mogelijkheden
om in te grijpen.

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Minister Dekker:
Ik wil graag misvattingen inzake de vi wegnemen, als zou
daar sprake zijn van strafkortingen. Dat is in het huidige
geval niet zo en zeker in dit nieuwe wetsvoorstel moet je
dat niet zo zien. Het is gewoon onderdeel van de uiteindelijke tenuitvoerlegging van de straf.
Over de tweejaarstermijn heb ik net al het een en ander
gezegd.
Dan was er de vraag of we echt lagere straffen gaan
opleggen.

Wet straffen en beschermen

96-12-20

Voorzitter. Gaan dan rechters rekening houden met deze
wetsverandering? Laat ik daar het volgende over zeggen.
De voorwaardelijke invrijheidstelling vormt een onderdeel
van de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf en is
geen vorm van strafbekorting; ik zeg het nogmaals. In mijn
ogen ligt het daarom niet voor de hand dat rechters als
gevolg van dit wetsvoorstel lager zullen straffen. De rechter
bepaalt de straf bovendien op grond van de persoon van
de verdachte en de ernst van het feit. Dat is waaraan de
rechter moet toetsen. De rechter toetst dus niet op grond
van de wijze van tenuitvoerlegging of het verwachte
detentieverloop. Daar komt bijvoorbeeld ook bij dat ook in
de huidige regeling het heel wel mogelijk is dat de voorwaardelijke invrijheidstelling pas later of zelfs helemaal niet
aan de orde is. Dat is iets wat ook nu al onzeker is bij het
opleggen van de straf. Dat zal straks ook het geval zijn. Dit
betekent dat onder de huidige regeling een rechter er al
rekening mee kan houden dat de gedetineerde langer dan
twee derde van zijn straf vastzit.
Laat ik er ook van zeggen dat dit zeker niet de bedoeling is
van dit wetsvoorstel. Ik vertrouw erop — we leven in een
rechtsstaat — dat dit aan de magistratelijke kant van de
rechtsstaat, waar uiteindelijk de wetten worden getoetst,
waar wordt bekeken wat er in de letter van de wet staat,
maar ook wat de wetgever ermee heeft bedoeld, zal worden
meegenomen in de strafeis en de strafoplegging. Natuurlijk
ken ik de discussie. En rechters zijn ook onafhankelijk. Maar
deze discussie hadden wij bijvoorbeeld ook bij de omvorming van de vervroegde invrijheidstelling naar de voorwaardelijke invrijheidstelling, waar ook een verzwarend element
in zat. Toen werd ook gezegd dat dit allemaal werd meegenomen en dat daar rekening mee werd gehouden. Ik heb
echter geen enkel onderzoek gezien waarin dat wordt
gestaafd. Dus ik denk dat het ook hier niet zo'n vlucht zal
nemen.
De voorzitter:
U krijgt een interruptie van de heer Van den Berge.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik heb daar toch een vraag over. De Raad voor de rechtspraak en ook de reclasseringsorganisaties hebben hier
eerder wel voor gewaarschuwd. Die zeggen: een rechter
maakt bruto/nettoafwegingen; die weegt mee hoeveel van
de straf waarschijnlijk in detentie wordt uitgezeten en welk
deel van de straf via een voorwaardelijke invrijheidsstelling
verloopt. De minister vermoedt dat het niet gaat gebeuren,
maar het zijn heel gerenommeerde organisaties en experts
die ons waarschuwen dat het heel goed wél zou kunnen
gebeuren.
Minister Dekker:
Kijk, wat ik daarin lees, is dat ze niet zeggen: het gebeurt
of dit is het gevolg. Ze wijzen op een risico. Rechters zijn
natuurlijk altijd vrij in de belangenafweging en nemen daar
alles in mee. Maar we verlagen de strafmaxima niet. Die
blijven gelijk. Ook nu al dienen rechters te kijken naar de
ernst van het feit in al zijn omstandigheden. Ook nu al kan
een rechter niet voorspellen hoe de tenuitvoerlegging van
een straf verloopt. Ook nu al kan namelijk — dat gebeurt in
10% van de gevallen — de voorwaardelijke invrijheidstelling
helemaal niet worden verleend. De vraag is dus of dat echt

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

een groot effect gaat hebben. Daarom benadruk ik hier nog
maar eens een keer dat het voor de wetgever en ons allemaal bedoeld is, niet om te komen tot een strafbekorting
maar om te komen tot een andere tenuitvoerlegging van
de gevangenisstraf, die meer recht doet aan de straf die is
opgelegd, dus een minder lange voorwaardelijke invrijheidsstelling.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik zit even na te denken. De minister heeft natuurlijk gelijk.
De Raad voor de rechtspraak zegt niet dat het gaat gebeuren, maar de minister kan volgens mij ook niet zeggen dat
het niet gaat gebeuren. Dat is juist het lastige. We spreken
hier over een hypothetische situatie, over een nieuw stelsel
dat er nog niet is. Het blijft dus op dit moment een zorgpunt,
tenzij de minister heel sterke aanwijzingen of onderzoeken
heeft, maar die kunnen er volgens mij niet zijn want het is
een hypothetische situatie.
Minister Dekker:
Zeker, en dat is natuurlijk bij iedere wet zo. We moeten kijken hoe het uitpakt. Ook op dit onderdeel gaan we de vinger
aan de pols houden. Maar ik heb echt geen sterke aanleiding
om te vermoeden dat dit effect zich gaat voordoen.
De voorzitter:
Een interruptie van de heer Drost.
De heer Drost (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Ik hecht zeer aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Ik ben me ervan bewust dat
de uitlatingen van de minister in deze Kamer worden meegenomen in de komende jaren, ook bij de rechterlijke macht.
Dat is goed, maar ik hecht er toch aan om de minister te
vragen of hij dit onderdeel de komende jaren extra wil
monitoren en, indien nodig, de Kamer zal rapporteren als
dat effect zich wel zal voordoen.
Minister Dekker:
Uiteraard, want het zou een onbedoeld effect zijn van deze
wet.
De voorzitter:
De minister vervolgt zijn betoog.
Minister Dekker:
Voorzitter. De heer Hiddema vroeg: waarom maximeren
we niet op vier jaar? Ik heb daar zojuist al het een en ander
over gezegd. Ik zie ook dat de heer Hiddema niet meer in
de zaal aanwezig is. Ik denk dat twee jaar meer aansluit bij
de realiteit van wat je echt nodig hebt om die vi op een
goede manier met de reclassering te doorlopen.
Er zijn ook vragen gesteld over risicogroepen en dat begrijp
ik maar al te goed. Net als in de huidige praktijk kan het
voorkomen dat een gedetineerde richting het einde van zijn
straf een veiligheidsrisico blijft vormen, ook na het eindigen
van de vi-termijn. Dat kan een geval zijn waarin, ondanks
het verlenen van allerlei vrijheden tijdens de tenuitvoerleg-

20 juni 2019
TK 96

96-12-21

ging van de straf, bijvoorbeeld verlof en vi, de inschatting
is dat de veroordeelde een risico blijft vormen. Het kan ook
zijn dat een veroordeelde vanwege die afweging niet met
voorwaardelijke invrijheidsstelling is gegaan, bijvoorbeeld
omdat hij een te groot risico vormde of weigerde mee te
werken aan de vi, de zogeheten calculeerders.
Voordat ik inga op de maatregelen die we voor deze groep
nemen om ook aan het einde van de gevangenisstraf toezicht te kunnen houden en de veroordeelde te kunnen blijven begeleiden, een aantal woorden over die calculeerders.
Mevrouw Van Toorenburg verwoordde het goed. Ook ik
vind het echt niet waarschijnlijk dat veel gedetineerden
ervoor zullen kiezen om niet met vi te gaan door zich niet
bereid te verklaren de aan de vi verbonden voorwaarden
te zullen naleven, om zo de mogelijkheid te ontlopen dat
proeftijd bij de vi wordt verlengd. Dat betekent dat je vrijwillig nog eens twee jaar extra gaat vastzitten, maar de nietmedewerking heeft ook invloed op de toekenning van
allerlei andere externe vrijheden in een eerdere fase van
de gevangenisstraf. Bovendien is de verlenging van die
proeftijd, die alleen maar kan als je echt vi hebt gehad, nog
geen gelopen race. Er moet nog een rechterlijke toets
plaatsvinden.
Je moet je dus echt afvragen of alleen vanwege het risico
dat de proeftijd eventueel verlengd zou kunnen worden de
gedetineerde ervoor zou kiezen om langer in detentie te
blijven. Twee jaar is echt een lange periode. Mij is uit de
huidige praktijk en de beschikbare gegevens van het
Openbaar Ministerie en de reclassering één geval bekend
van een gedetineerde die naar eigen zeggen niet met vi is
gegaan, maar de hele gevangenisstraf heeft uitgezeten
vanwege de mogelijkheid dat de proeftijd werd verlengd.
Je moet dan altijd kijken hoe je dat moet wegen. Onze
ervaring is dat gevangenen die vooraf kenbaar maken dat
zij overwegen niet met vi te gaan zich meer bereid verklaren
om mee te gaan werken naarmate de datum van vi dichterbij komt. Overigens spelen de gesprekken die bijvoorbeeld
de reclassering op zo'n moment met een gedetineerde voert
een heel belangrijke en positieve rol.
Er is een amendement van de SGP over het ambtshalve
verlenen van de vi. Dat is het amendement op stuk nr. 18.
Het gaat over de verplichte oplegging van gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel. Hier heb ik het.
De gedachte achter dat amendement kan ik heel goed
begrijpen. Nee, ik zal daar later op terugkomen.

gel vorderen. De maatregel kan ten uitvoer worden gelegd
in gevallen waarin het gevaar bestaat dat de veroordeelde
opnieuw een ernstig gewelds- of zedenmisdrijf zal plegen,
of als dit nodig is ter voorkoming van ernstig belastend
gedrag jegens slachtoffers of getuigen.
Aan de GVM kan een aantal voorwaarden worden verbonden. Denk aan een verplichting om zich te laten opnemen
in een zorginstelling, een verplichting om zich onder
behandeling te laten stellen of deel te nemen aan
gedragsinterventies, of vrijheidsbeperkende voorwaarden
zoals een vestigingsverbod. Als je die voorwaarden overtreedt, kan alsnog vervangende hechtenis plaatsvinden.
Dat is een stok achter de deur. Daar heb je geen strafrestant
voor nodig.
Dat was even een opmaatje naar het amendement waar ik
zojuist aan refereerde. In de basis kan ik dat amendement
heel goed begrijpen. We weten inmiddels waar de GVM,
de gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel, voor staat. Ik weet overigens niet wie deze term ooit
heeft verzonnen. De GVM moet dan wel worden opgelegd.
Die moet worden opgelegd bij de veroordeling voor het
delict. We werken pas sinds kort met die nieuwe wet. We
moeten dus kijken hoe dit uitwerkt. Dit amendement strekt
ertoe om de rechter te verplichten dat op te leggen. Dat
vind ik zelf lastig, want dat perkt de ruimte voor een rechter
in. Ik vermoed dat dit een vrij controversieel punt is als dat
in deze wet zou komen. Ik kan me voorstellen dat de Raad
van State daar ook wat van zal vinden en dat het misschien
van de overkant, de Eerste Kamer, ook nog weleens kan
terugkomen. Ik vind het een vrij draconische, vrij vergaande
maatregel. Ik zou eigenlijk een tegenvoorstel willen doen.
Ik ga dit amendement ontraden, maar ik wil in een gesprek
met de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie kijken
hoe het zit met de bekendheid van de GVM — wordt die in
dit soort gevallen ook echt aangevraagd in de strafeis en
opgelegd — zodat we meer inspanningen plegen aan de
voorkant om dat op een goede manier te doen.
De voorzitter:
De heer Van der Staaij heeft daar nog een vraag over.

In tegenstelling tot verlenging van de proeftijd is de GVM
ook aan de orde als geen voorwaardelijke invrijheidstelling
is verleend. Die kan worden opgelegd bij een veroordeling
wegens een ernstig feit. 30 dagen voor het einde van de
detentie kan het OM de tenuitvoerlegging van deze maatre-

De heer Van der Staaij (SGP):
Als de minister zegt dat hij daar best naar wil kijken en
daarover in gesprek wil gaan, is het probleem dat de wetsbehandeling dan voorbij is en dat, als er sprake van een
omissie in de praktijk zou zijn, je dat niet met terugwerkende
kracht kan herstellen. Is het niet mogelijk om op korte termijn, nog voordat we over de wet stemmen, hierover iets
meer helderheid te krijgen? Je zou daar ook de vraag bij
kunnen stellen of dit nu echt zo draconisch is. Mevrouw
Kuiken en ik zeggen met dit amendement niet dat de rechter
dit altijd moet opleggen en dat dit gedaan moet worden.
Maar zoals het OM nu bij voorwaardelijke invrijheidstelling
moet bepalen welke voorwaarden er precies gaan gelden,
creëer je eigenlijk een haakje in de wet dat het in deze
gevallen zonder vi ook gebeurt. Mijns inziens is het niet een
echte inperking van de vrijheid van de rechter, maar is het
iets wat normaal uit het systeem van de wet voortvloeit.
Nu doe je dat eigenlijk via een wat gekunstelde redenering
— dat geef ik toe — en omdat dat heel lastig direct te
bepalen is, probeer je daarvoor een haakje in de wet te
zetten. Dat is eigenlijk wat we hiermee beogen.

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Ik wil eerst wat zeggen over het kader van de Wet langdurig
toezicht. Daar hebben onder andere de heer Van der Staaij,
mevrouw Van Toorenburg, de heer Van Wijngaarden en
mevrouw Kuiken over gesproken. Voor mensen die niet in
aanmerking komen voor de vi wijzen zij naar de WLT als
een eventuele oplossing. Ik begrijp dat heel goed en ik zie
dat zelf ook zo. Daar horen twee mogelijkheden bij. De
eerste is de mogelijkheid om de proeftijd te verlengen. Daar
hebben we het zojuist over gehad. De andere is de zelfstandige gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel, de GVM.

Wet straffen en beschermen

96-12-22

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Mag ik een aanvulling daarop geven?
De voorzitter:
Het is ongebruikelijk, maar ik hoop dat dat tijd gaat besparen, mevrouw Kuiken.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik hoop ook dat de minister begrijpt dat ik oorspronkelijk
de wens had om altijd GVM op te leggen. Maar dat vraagt
dit amendement niet. Dit even voor de duidelijkheid.
Minister Dekker:
Dan ga ik het amendement nog even goed bestuderen voor
de tweede termijn, want ik begrijp het gevoel van ongemak
wel. Ik denk dat de Wlt nieuwe mogelijkheden biedt, maar
die moet dan wel worden toegepast.
De voorzitter:
Zullen we daar in tweede termijn op terugkomen? Want
anders gaan we het nu toch weer bespreken, terwijl u het
nog even wilt bestuderen.
Minister Dekker:
U heeft gelijk. Ik kom daar in tweede termijn op terug.
De voorzitter:
Vindt u dat ook goed, mevrouw Van Toorenburg? Of heeft
u een andere vraag?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
In het verlengde, maar hij hoort daar wel bij. Ik heb in mijn
eerste termijn aangegeven dat het ook zorgelijk is dat het
langdurig toezicht niet kan worden opgelegd wanneer er
helemaal geen proeftijd is, namelijk helemaal geen vi. Kan
de minister ook meenemen hoe dat erin gefietst kan worden
als er toch gekeken wordt naar deze constructie? Want
ergens zoeken we een oplossing voor dat probleem.
Minister Dekker:
Ja, ik ben daar best toe bereid. Het raakt ook aan een ander
punt dat u aanhaalde, bijvoorbeeld als het gaat om die
vestigingsverboden. Kan je nou richting het einde van de
straf met bestuursrecht nog wat doen? Dat is natuurlijk
altijd lastig, want je kan het niet twee keer relateren aan
een veroordeling. Je kunt niet twee keer veroordeeld worden voor hetzelfde delict. Maar dan gaat het meer om een
preventieve maatregel. Die staat weer los van de GVM. Ik
heb u eerder al toegezegd dat ik me zal verdiepen in wat
er in België op dat vlak gebeurt en dat ik op dat punt rond
de zomer bij u terugkom met een brief over wat die zoektocht heeft opgeleverd.

oordeel hebben gekregen, de amendementen op de stukken
nrs. 12 en 13. Het amendement op stuk nr. 12 van de heer
Van den Berge gaat ook over de voorwaardelijke invrijheidstelling. Het amendement op stuk nr. 13 ging eigenlijk over
uw eerste blokje, maar het is ook fijn als de Kamer daar een
oordeel over krijgt.
Minister Dekker:
Ja, met het amendement op stuk nr. 12 gaan we eigenlijk
weer terug naar de oude situatie. Om die reden ontraad ik
dat amendement. Het amendement op stuk nr. 13 gaat uit
van het behouden van het penitentiair programma naast
de voorwaardelijke invrijheidstelling. Ook dat zou ik willen
ontraden, omdat dat juist tot een onnodige stapeling van
modaliteiten leidt. Dat is ook een van de punten die in het
rapport van de Erasmus Universiteit naar voren komen.
Voorzitter.
De voorzitter:
Er is toch nog een vraag van de heer Van den Berge. Ik hoop
dat we daarna naar het derde blok kunnen.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Kort, voorzitter. Ik heb nog een vraag over het amendement
op stuk nr. 13. Over het amendement op stuk nr. 12 heb ik
inderdaad al genoeg gezegd. In de huidige situatie is er
inderdaad een stapeling van modaliteiten, maar juist door
die beperking van de voorwaardelijke invrijheidstelling
wordt die stapeling natuurlijk minder. Ik heb dit amendement ook om de volgende reden ingediend. Ik kan tellen
en ik weet dat de inperking van de voorwaardelijke invrijheidstelling in het regeerakkoord staat, dus ik ga ervan uit
dat het wel door de Kamer zal worden aangenomen. Dan
zou ik toch in ieder geval graag die penitentiaire programma's willen behouden, omdat die volgens mij heel
goed aansluiten bij de intenties in de wet, namelijk om zo
vroeg mogelijk te beginnen met resocialisatie en re-integratie.
De voorzitter:
De minister.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik snap niet zo goed waarom het amendement op stuk nr.
13 ontraden wordt. Dat dat met het amendement op stuk
nr. 12 gebeurt is geen verrassing, eerlijk gezegd, maar bij
het amendement op stuk nr. 13 wel een beetje.

De voorzitter:
Goed. Verder komt de minister in tweede termijn terug op
het amendement op stuk nr. 18. Wilt u uw betoog vervolgen? Er zijn nog twee andere amendementen die nog geen

Minister Dekker:
Er zit een heel vreemde kronkel in, want bij het penitentiair
programma ben je gewoon buiten, nog voor de voorwaardelijke invrijheidstelling. Dan krijg je een gekke situatie. Ik
hoorde mevrouw Van Toorenburg eraan refereren. Je gaat
eerst naar buiten en dan gaat het OM vervolgens beslissen
of je naar buiten mag voor je vi. Dat vind ik gewoon geen
logische volgorde. Met dit wetsvoorstel heb ik geprobeerd
te zeggen dat je het pp moet bewaren voor kortere straffen
en waar sprake is van voorwaardelijke invrijheidstelling
moet je kijken naar het langdurend verlof of bijvoorbeeld

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Wet straffen en beschermen

96-12-23

naar arbeid vanuit de instelling. Op dat onderdeel verruimen
we juist het een en ander. We hadden net een discussie
met de heer Groothuizen. Hij vroeg of het misschien niet
nog een beetje zou moeten worden verruimd. Dan kijken
we naar de brief van de reclassering. Daar sta ik niet afwijzend tegenover, maar ik sta wel afwijzend tegenover de
herintroductie van het pp in combinatie met de vi. Wellicht
dat steun voor het amendement van de heer Groothuizen
iets kan zijn waar u zich bij kunt voegen.

amendement rond het penitentiair programma heb ik zojuist
een advies gegeven. Ik geloof dat de heer Van der Staaij
vragen heeft gesteld over het penitentiair programma.
Daarin zaten ook positieve mogelijkheden, bijvoorbeeld om
te werken, om een opleiding te volgen, om zorg te ontvangen of om te werken aan gedragsinterventies die dermate
specialistisch zijn dat je daarvoor af en toe ook naar buiten
toe moet. Hij vraagt of dat nou behouden blijft. Het antwoord daarop is ja. Dat kan via het re-integratieverlof. Zeker
bij het langdurig verlof zijn daartoe mogelijkheden.

De voorzitter:
De minister vervolgt zijn betoog. Hij is aan het einde van
blok 2.

De heer Van der Staaij is een beetje een specialist op dit
thema door het vele werk dat hij heeft gedaan bij een initiatief dat hier natuurlijk zeer aan raakt. Dat begrijp ik ook
wel. Hij heeft ook gevraagd hoe het nou zit met die voorwaardelijke straf. Want dat kan in theorie gunstiger uitpakken voor een gedetineerde, en wel in die zin dat het voorwaardelijke strafdeel korter is of zou kunnen zijn dan de viperiode. Zo iemand zou in dat geval langer vastzitten. In
mijn ogen hoeft dat in de basis niet bezwaarlijk te zijn,
omdat de rechter dit ook weet. Dat wordt ook wel gestaafd
door het rapport van de Erasmus Universiteit. Een rechter
houdt daarmee rekening bij de oplegging van een straf in
een vonnis.

Minister Dekker:
Ja, voorzitter. We hadden het net over calculeerders en hoe
we dat inschatten, over de mogelijkheden die we hebben
binnen de Wet langdurig toezicht, maar bijvoorbeeld ook
binnen de Wet forensische zorg als het gaat om de
gedwongen opname in een psychiatrisch centrum, daar
waar iemand een gevaar is omdat hij een psychische
stoornis heeft. Dan moeten er zes weken voor afloop van
de justitiële titel voorbereidingen worden getroffen voor
continuering van zorg. Dat is bij voorkeur vrijwillige zorg,
maar het kan ook betekenen dat een zorgaanbieder zich tot
het Openbaar Ministerie wendt voor een zorgmachtiging,
dus voor een meer gedwongen vorm van zorg. Ook dat is
iets wat aan het einde van een vi-periode wel in zicht komt,
los van het idee dat we met dit wetsvoorstel natuurlijk ook
beogen om een veel betere samenwerking te bewerkstelligen met de partijen buiten het gevangeniswezen, bijvoorbeeld de gemeente. Ik heb in het kader van het debat over
de zaak Michael P. ook al aangegeven dat ik bijvoorbeeld
de BIJ-regeling sterk wil verbeteren en verbreden. Sowieso
worden de mogelijkheden voor gegevensuitwisseling over
risico's verbreed. Er ontstaat een verplichting voor partijen
om dat te doen als er een risico aanwezig is dat een gedetineerde een ernstig geweldsmisdrijf of zedenmisdrijf zou
kunnen plegen. Dat zijn stuk voor stuk wel extra instrumenten, extra haken in deze wet die die samenwerking beter
en meer mogelijk maken.
Tot slot vroeg de heer Van Nispen of ik in kaart zou willen
brengen welke opties er allemaal zijn. Ook die handschoen
neem ik graag op. Dit is toch het snijvlak waar ook in de
komende jaren nog veel om te doen zal zijn, denk ik.
De heer Drost vroeg de Kamer direct te informeren als er
echt signalen zijn over calculeerders. Dan gaan we niet zitten wachten op een wetsevaluatie. Dat zeg ik u toe. Ik verwacht niet dat het gebeurt, maar als het gebeurt moeten
we inderdaad ingrijpen en dan kom ik onmiddellijk uw kant
op.

Verder vroeg de heer Van der Staaij of een verdere vereenvoudiging tussen de vi en de voorwaardelijke straf nog
mogelijk is. Dat is hetzelfde punt als dat van de theorie en
de praktijk. Je kunt er natuurlijk naar kijken als er in de
praktijk een reëel probleem bestaat. Onderzoek van de
Erasmus Universiteit wijst eigenlijk uit dat rechters redelijk
goed uit de voeten kunnen met deze verschillen, zeker bij
de lagere straffen waarbij de voorwaardelijke gevangenisstraf een mogelijkheid is. In mijn ogen hoeft dat dus niet
per se tot problemen te leiden.
Dan het andere punt, over de ontwijkingsmogelijkheden.
We hadden het zojuist over de calculeerders die langer in
de gevangenis zouden zitten om de verlenging van hun
proeftijd te ontlopen. Hierbij werd gevraagd wat er gebeurt
zolang een vonnis niet onherroepelijk is. Want dan kunnen
bepaalde onderdelen niet worden toegepast. De problematiek voor het moeten opheffen van de voorlopige hechtenis
zonder dat een voorwaardelijk kader van vi beschikbaar is
wordt met dit wetsvoorstel grotendeels opgelost, omdat
de vi niet meer van rechtswege wordt verlengd. Dat betekent dat de rechter ook niet meer gedwongen is om op de
fictieve vi-datum de voorlopige hechtenis van een nietonherroepelijk veroordeelde op te heffen. Het grootste deel
pakken we hiermee. Aanvullende regelingen worden meegenomen in de modernisering van het Wetboek van Strafvordering. Daarbij kijken we naar de mogelijkheden voor
de rechter in verschillende situaties om de voorlopige
hechtenis niet op te heffen, zoals het nu moet, maar te
schorsen onder voorwaarden, zodat een voorwaardelijk
kader en toezicht beschikbaar zijn.

De heer Van Nispen vroeg hoe het zit met levenslang toezicht. Dat is een van de mogelijkheden onder de Wet langdurig toezicht. Dat is niet per se verbonden aan een wettelijke termijn. Dat kan met een periodieke toets, als de rechter
dat nodig acht, keer op keer worden verlengd.

De voorzitter:
Een interruptie door de heer Van der Staaij.

Voorzitter. Dan misschien kort nog iets over de samenhang
van verschillende voorwaardelijke modaliteiten. Ik geloof
dat daarover nog iets is ingediend. Ik heb al wat gezegd
over de overlap en de ongewenste stapeling. Over het

De heer Van der Staaij (SGP):
Een korte vraag, voorzitter, want dit debat leent zich niet
om dit nu verder uit te discussiëren. De vraag gaat over
voorwaardelijke straffen en voorwaardelijke invrijheidstel-

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Wet straffen en beschermen

96-12-24

ling. Ik wil kijken of je dat niet toch nog verder zou kunnen
vereenvoudigen. Is dit wel iets waarover de minister kan
zeggen dat in het kader van de evaluatie nog eens wordt
bekeken of dit een positief effect zou kunnen hebben?

creëren we daarvoor nu een wettelijke grondslag. Daar zag
mijn nota van wijziging op die, na het debat over Michael
P., de kant van uw Kamer op is gegaan. Daarom vind ik het
belangrijk dat we hier tempo op zetten.

Minister Dekker:
Je zou dat bij de wetsevaluatie kunnen meenemen, maar
ik kom daar straks op terug. Er ligt een voorstel om over
bijvoorbeeld vijf en tien jaar, op twee momenten, de wet
te evalueren. Dan kunnen we, net zoals de Erasmus Universiteit nu heeft gedaan voor het huidige stelsel, natuurlijk
ook kijken of rechters er nog steeds goed mee uit de voeten
kunnen. Dat vind ik een prima punt. Dan nemen we het
daarin mee.

Het moge duidelijk zijn dat ik het echt een noodzaak vind
om die gegevens uit te wisselen als van een gedetineerde
een risico uitgaat. Dan doel ik natuurlijk op het risico dat
een gedetineerde een ernstig zeden- of geweldsmisdrijf zal
plegen. Waarom kiezen we dan voor een plicht? Ik heb daar
heel bewust voor gekozen, niet alleen vanwege het risico,
maar ook omdat ik vind dat alle instanties moeten weten
dat er geen enkele belemmering meer kan zijn om die
informatie en gegevens te delen. Volgens mij kan dat het
beste door het verplicht te stellen.

De heer Van der Staaij (SGP):
Dank voor de toezegging om dit punt expliciet mee te
nemen bij de evaluatie.
De voorzitter:
De minister vervolgt zijn betoog.
Minister Dekker:
Voorzitter. Voor uw informatie: ik heb blok 1 en 2 afgerond.
Dan kom ik bij het blok dat betrekking heeft op alles wat
samenhangt met organisatie, capaciteit, samenwerking,
eigenlijk met één groot ding: implementatie, met een dikke
streep eronder. Ik ben het volledig eens met wat mevrouw
Van Toorenburg zei: het is een wet, het is allemaal leuk en
aardig, maar of het gaat vliegen, hangt ook af van de manier
waarop het in de praktijk vorm krijgt. Daarbij zijn een paar
dingen belangrijk, namelijk de organisaties zelf, maar ook
de samenwerking tussen die organisaties. Trajecten en
interventies die in detentie zijn ingezet, moeten bijvoorbeeld
na detentie ook goed kunnen worden voortgezet. Dat
betekent dat verschillende partijen daarvoor de informatie
moeten hebben.
Ik heb al eerder, vorig jaar, in de visie aangekondigd dat
die informatievoorziening beter moet, bijvoorbeeld op het
gebied van de vijf voorwaarden. Maar we hebben ook zeer
recent, naar aanleiding van het debat over Michael P.,
gezegd dat we dit misschien nog wel verder moeten doen,
op het snijvlak van veiligheid en zorg. Dit wetsvoorstel
draagt hieraan op beide gebieden bij. Ten eerste gebeurt
dat door het aanpakken van de problematiek, het op orde
brengen van de vijf basisvoorwaarden, en de noodzaak om
daar goede informatie over uit te wisselen. Ten tweede
gebeurt dat door het beheersen en voorkomen van de
risico's voor de samenleving en het uitwisselen van informatie daarover.
Voorzitter. Om te beginnen met de informatie-uitwisseling:
er was een vraag over de mogelijkheid om medische
gegevens uit te wisselen. Ik denk dat het goed is om een
onderscheid te maken tussen de gegevens die we gaan
uitwisselen in verband met veiligheidsrisico's, risico's voor
de samenleving, en de gegevens die we gaan uitwisselen
voor de vijf basisvoorwaarden, zoals inkomen, huis et
cetera. Laat ik beginnen met het eerste: de risico's. Ja, het
wordt mogelijk om ook zonder toestemming van de gedetineerde medische gegevens uit te wisselen. Met deze wet

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

Dat ligt wat anders voor de gegevensuitwisseling op het
gebied van de vijf basisvoorwaarden. Daarvoor creëren we
geen plicht, maar scheppen we een bevoegdheid. Dat heeft
voor een deel misschien te maken met de ernst van de zaak,
hoewel een goede re-integratie natuurlijk ook heel belangrijk
is. Bij die vijf deelgebieden is de vraag: welke informatie
gaat de ene partij nou met de andere partij delen? Bij een
veiligheidsrisico gaat het wellicht om een dossier, om een
indicatie van het risico, om een risicotaxatie. Bij gegevens
die nodig zijn om bijvoorbeeld een uitkering, een dak boven
je hoofd en werk goed te regelen, is dat veel breder en veel
diffuser. Als je daarvoor een plicht instelt, zullen heel veel
van deze instanties vragen: kunt u dan even precies aangeven wat ik verplicht ben om te delen? Dat vind ik gewoon
ingewikkelder. Daarom hebben we daar een bevoegdheid
van gemaakt, zodat er ook ruimte is voor verschillende
instanties om te kijken wat ze zelf nodig achten en nodig
vinden om dat op een goede manier te doen.
Voorzitter. Er is gevraagd naar het bestuurlijk akkoord. Dat
sluiten we binnenkort. Het is een samenwerkingsovereenkomst tussen DJI, de gemeenten en de reclasseringsinstellingen, waarbij we afspraken maken over hoe we in de
praktijk nou echt beter gaan samenwerken. Het gaat dan
om het beter op orde krijgen van die vijf basisvoorwaarden,
het opbouwen of verstevigen van een goed netwerk om
gedetineerden heen en het meer herstelgericht en slachtofferbewust gaan werken. Het zijn afspraken met partners die
we hard nodig hebben en die daaraan een bijdrage gaan
leveren.
Dan wil ik even inzoomen op een aantal van de organisaties.
Laat ik beginnen met het Openbaar Ministerie. De heer
Groothuizen verwees ernaar dat we met het aannemen van
de Wet USB — de inwerkingtreding zal over een paar
maanden plaatsvinden — meer uitvoeringsbeslissingen
hebben neergelegd bij het departement, bij mij, en minder
bij het Openbaar Ministerie. Hij vroeg of het dan wel logisch
is om bijvoorbeeld het besluit over vi bij het Openbaar
Ministerie neer te leggen. In mijn ogen wel. Ook in de Wet
USB hebben we ervoor gekozen om nog steeds een stevige
rol voor het Openbaar Ministerie te behouden. Het Openbaar Ministerie is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor het
toezicht op de naleving van alle voorwaardelijke kaders. Bij
overtreding kan er vrijheidsbeneming volgen. Als ik nou
de keuze moet maken om het bij mijn ministerie neer te
leggen of elders, kies ik er eigenlijk voor om uit te gaan van
een meer magistratelijke rol, namelijk die van het Openbaar
Ministerie. Dat vind ik meer passend.

20 juni 2019
TK 96

96-12-25

De SGP heeft een amendement ingediend.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Groothuizen.
De heer Groothuizen (D66):
De vraag was tweeledig. Over de verhouding met de Wet
USB zegt de minister: ik zie toch wel een zekere logica. Maar
het punt was ook andersom, want in hoeverre is het
Openbaar Ministerie nu zelfstandig qua positie om deze
beoordeling te maken? Je bent altijd afhankelijk van de
informatie van de primaire partners. Dat geldt voor de
inrichting en voor de reclassering. Ik Ik was ooit zelf officier:
je zit gewoon te wachten op die rapportages. Eigenlijk kun
je zelfstandig niet zo veel. Die twee elementen maken dat
je kunt twijfelen aan de logica van de keuze voor het OM.
Ik zeg er meteen eerlijk bij: ik heb nog niet onmiddellijk een
geweldig alternatief voorhanden. Maar ziet de minister dat
het niet alleen gaat om de verhouding met de Wet USB,
maar ook om de andere kant?
Minister Dekker:
Natuurlijk, je zult een dossier moeten hebben. Het is een
belangrijke fase in de detentiefasering. Het is namelijk het
moment waarop iemand de gevangenis verlaat. Dan vind
ik het goed dat daar een extra check op zit. Het is ook het
moment waarop we, zeker bij de zwaardere gevallen, nog
weleens de adviescommissie laten adviseren of het verantwoord is om iemand met voorwaardelijke invrijheidstelling
te laten gaan. Dan heb ik liever dat het Openbaar Ministerie
dat doet dan dat ik of mijn ambtenaren dat moeten doen.
Natuurlijk moet er het een en ander worden aangedragen.
Er moet een dossier worden gemaakt. Er moet heel veel
worden verzameld. Maar ik heb liever dat die toets daar
wordt gedaan.
De vraag van de heer Van den Berge — daarop ziet zijn
amendement — is dan natuurlijk: zou je misschien niet een
heel andere kant op moeten gaan, met een rechterlijke
toetsing? Daar ben ik ook niet voor en daarom ontraad ik
het amendement op stuk nr. 10, juist omdat ik vind dat het
Openbaar Ministerie, dat wat dichter bij de uitvoering staat,
eigenlijk een hele goede positie heeft om dat te doen en
omdat er ook geen sprake is van een nieuwe detentietitel.
Het gaat hier om de tenuitvoerlegging van straf die reeds
door de rechter is opgelegd.
De voorzitter:
Minister, zou ik u mogen vragen om toch iets meer tempo
te maken in de beantwoording? Want we lopen fors uit. Ik
ga de volgende interruptie dan ook niet meer toestaan. Ik
sta alleen nog maar interrupties toe aan het eind van de
termijn van de minister, want anders gaat het helemaal in
de soep lopen met het debat dat we vanavond ook nog
moeten afronden.
De minister heeft het woord en geeft antwoord op de laatste
vragen die hij per se nog wil beantwoorden in deze termijn.

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

Minister Dekker:
Dan ga ik mij ook richten op de amendementen en de meest
prangende vragen die zijn gesteld. Dan sla ik misschien wat
over.
De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter, ik vind het bijzonder vervelend voor de agenda.
Volgens mij zij wij ons redelijk aan het inhouden met
interrupties. U kunt daar misschien anders over denken,
maar het is door een van de mensen van de coalitie de
belangrijkste wet genoemd van deze minister. Ik vind het
wel ingewikkeld om nou toch een beetje het gevoel te
hebben dat een heleboel vragen dadelijk niet beantwoord
gaan worden en dat we straks deze belangrijke wet gaan
afraffelen.
De voorzitter:
Ik heb u toegezegd dat u aan het eind van de termijn van
de minister nog vragen kunt stellen waarop u een antwoord
wil voor de tweede termijn. Maar als ik het nu door laat
gaan, gaat het echt heel laat worden, voordat we überhaupt
aan het volgende debat kunnen beginnen. We zitten vlak
voor het reces en dat debat moet om een aantal redenen
plaatsvinden. Vandaar dat ik nu even ingrijp op deze manier.
En dit kost tijd.
De heer Van Nispen (SP):
Dat klopt, voorzitter. Uw ordevoorstel kostte ook tijd. Ik vind
gewoon dat de gestelde vragen beantwoord moeten worden.
De voorzitter:
Ik handhaaf mijn voorstel en vraag de minister om tempo
te maken in de beantwoording van de vragen, waarvan hij
denkt dat het cruciaal is dat ze beantwoord worden.
Minister Dekker:
Ik ga mijn uiterste best doen.
De SGP heeft een amendement ingediend over de herroeping van de vi, waarbij in de wet wordt opgenomen dat
wanneer een veroordeelde een strafbaar feit pleegt of de
bijzondere voorwaarden overtreedt, dat leidt tot intrekking.
Volgens mij is het prima om die lijn te volgen en ik kan het
oordeel over dit amendement dan ook aan de Kamer laten.
Dat is het amendement op stuk nr. 16.
Over de toets door de rechter heb ik zojuist wat gezegd.
Het parole board. We moeten voorkomen dat er belangen
gaan zitten in die zware adviescommissie, maar ik zeg in
de richting van mevrouw Van Toorenburg dat ik best wil
kijken of we er ook goede kennis en expertise op het gebied
van slachtoffers in kunnen krijgen. Wat doet bijvoorbeeld
een bepaalde vrijheid of de nabijheid van een dader met
de nabestaanden en de slachtoffers? Ik wil dus niet alleen
maar geleerden, maar ook gewoon mensen die kennis
hebben van ervaringsdeskundigheid en daar rekening mee
kunnen houden in de advisering van het Openbaar Ministerie.

20 juni 2019
TK 96

96-12-26

De voorzitter:
Meneer Markuszower, ik sta geen interrupties meer toe.
Aan het eind van de termijn van de minister kunt u nog een
vraag stellen. De minister.
Minister Dekker:
Is het voor het Openbaar Ministerie een taakverzwaring?
Jazeker. Compensatie? Ja. Dat is meegenomen in de
begroting. Dat zit erin. Dat is overigens vrij beperkt; het
gaat om een aantal fte.
De DJI is een andere grote organisatie. Dit wetsvoorstel
gaat daar natuurlijk grote invloed hebben. Wij hebben een
impactanalyse laten maken. Daaruit blijkt dat het wetsvoorstel voor DJI-personeel leidt tot een daling van het aantal
regimebeslissingen en een stijging van het aantal verlofbeslissingen. Er zit dus soms meer en soms minder werk in.
Maar we moeten natuurlijk investeren in opleiding. We
moeten investeren in menskracht en daarom nemen we
ook de tijd voor de implementatie van het wetsvoorstel.
Het zal een jaar nadat het is aangenomen, ingaan.
Als het gaat om een aantal taken en om wat je kunt doen
met meer casemanagement en meer risicoscreening, is het
niet zo dat we dat direct over de hele DJI en over de volle
breedte uitrollen. We zijn nu juist bezig met het draaien van
pilots om daarvan te leren wat de impact ervan is op de
organisatie en hoe we dat op een goede manier kunnen
doen. Dan kunnen we ook de elementen kiezen die echt
goed werken. Ook hiervoor geldt dat die dingen geld kosten.
Maar we hebben 20 miljoen beschikbaar voor het terugbrengen van recidive en daarvan kan en zal een heel goed deel
voor deze zaken worden gebruikt.
De heer Van Nispen vroeg nog naar de werkdruk. Ik zie dat
punt. We zitten daarover met de bonden aan tafel. We
hebben ook een convenant afgesloten, juist om te investeren in vakmanschap. We hebben daar vier keer 25 miljoen
voor uitgetrokken. Ik zeg tegen de heer Van Nispen dat het
ook best een beetje wringt, niet omdat we dat geld niet op
de plank hebben liggen, maar omdat je vervanging moet
regelen als je mensen met opleiding wil sturen. We hebben
geld voor die vervanging, alleen is het op dit moment door
de huidige arbeidsmarkt gewoon heel moeilijk om goed
personeel te krijgen. Maar we doen dat natuurlijk in goede
samenspraak met ondernemingsraden en vakbonden.
Over de benodigde capaciteit zijn vragen gesteld, deels
door mevrouw Kuiken, deels door de heer Van Wijngaarden.
Ja, we houden altijd rekening met marges. Ik geloof dat de
marges vorig jaar, toen we een aantal instellingen sloten,
uitgingen van ongeveer 2.000 plekken. Die plekken zijn er.
We zitten nog echt niet tegen die marges aan. We hebben
destijds al rekening gehouden met de extra druk op de
capaciteit die dit met zich meebrengt. Als mensen immers
een langere tijd van hun straf gaan doorbrengen binnen de
muren, in de gevangenis, dan heeft dat natuurlijk effect op
de benodigde capaciteit, maar dat is dus daarin meegenomen.
Er waren zorgen over het overgangsrecht. Daarin hebben
we een goede balans proberen te vinden tussen de rechtszekerheid richting gedetineerden en de werkbaarheid van
het gevangeniswezen. Voor de detentiefasering geldt als
uitgangspunt: onmiddellijke toepassing. Voor het peniten-

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

tiair programma geldt in beginsel: onmiddellijke werking,
maar daarop zijn twee uitzonderingen gemaakt; wanneer
het pp bijvoorbeeld al is gestart of wanneer iemand op het
moment van inwerkingtreding een strafrestant heeft van
minder dan drie jaar. Dat zijn de mensen die richting het
einde van hun straf lopen, waarvan wij vinden dat je dan
ook niet meer de spelregels moet gaan wijzigen. Dat betekent dus de facto een overgangsperiode van drie jaar, en
natuurlijk moeten we dat goed communiceren met de
mensen op de werkvloer.
Dan waren er vragen van de heer Groothuizen over zorgprofessionals. Hebben we die zorg wel goed geregeld? De
kosten zijn inbegrepen in de celprijs. Dat betekent dat er bij
de begroting ook rekening wordt gehouden met de extra
plekken die we nodig hebben en daarmee dus ook met de
extra behoefte aan basiszorg. Daarnaast is er natuurlijk
altijd de mogelijkheid om in het geval van specialistische
zorg uit te plaatsen. Dan ga je een beroep doen op de
forensische zorg. Zoals u in de Voorjaarsnota heeft gezien,
houden wij er rekening mee dat we daar de komende jaren
een aantal miljoenen extra aan kwijt zijn. Dus daar zit ruimte
in voor groei.
Dan de reclassering. Mijn ambitie is, nogmaals, om veel
meer met de reclassering te gaan samenwerken, niet alleen
maar ná de straf, maar ook tijdens de straf. Inmiddels zijn
ze in alle instellingen aanwezig, nadat er een aantal succesvolle experimenten waren afgerond. De komende periode
wil ik benutten om scherper in beeld te krijgen waar dat
reclasseringstoezicht nou echt het verschil maakt. Hoe kun
je de samenwerking tussen reclassering en pi's ook echt
het beste invullen? Je hebt natuurlijk kortgestraften of langer gestraften. We moeten ook wel kijken hoe we die
capaciteit op een goede manier inzetten. Vandaar dat er
een aantal pilots op dat vlak lopen, waarna we definitieve
beslissingen kunnen nemen.
Dan ligt er een amendement van de leden Van Nispen en
Van der Staaij, het amendement op stuk nr. 11. Dat zegt:
betrek nou bij het maken van D&R-plannen de reclassering,
het Openbaar Ministerie en de rechterlijke macht. Dat vind
ik op het punt van de reclassering wel in de rede liggen,
een reden dat we die ook in de ingediende nota van wijziging hebben toegevoegd aan het nieuwe, voorgestelde
wetsartikel dat gaat over D&R-plannen. Maar ik vind de
adviezen van de rechterlijke macht, dus rechtspraak en het
OM, toch van een iets andere orde. Ik zie niet onmiddellijk
in wat dat toevoegt. Ik zou daarom het amendement willen
ontraden.
De voorzitter:
Ik sta u een interruptie toe omdat het om een amendement
gaat en het oordeel daarover, meneer Van Nispen.
De heer Van Nispen (SP):
Om even zeker te weten dat we elkaar goed begrijpen. In
de wet staat nu al dat die adviezen worden ingewonnen
van de rechter en het Openbaar Ministerie. Daar voegen
wij slechts de reclassering aan toe.

20 juni 2019
TK 96

96-12-27

Minister Dekker:
Dan ga ik hem even herpakken, want dan heb ik dit verkeerd
begrepen. Dan kom ik daar in tweede termijn op terug.
De voorzitter:
Dan horen we dan ook het oordeel. De minister vervolgt
zijn betoog.
Minister Dekker:
Voorzitter. Naarmate we verder komen, heb ik ook in interrupties al meer beantwoord. Dat scheelt. Het bladeren
neemt alleen dan zo toe. Het amendement op stuk nr. 9
betreft een evaluatie na vijf en na tien jaar. Daar kan ik me
prima in vinden, dus oordeel Kamer.
De heer Van Wijngaarden vroeg of we tempo gaan maken
met de strafbaarstelling van ontsnapping uit gevangenissen.
Wat mij betreft wel. Op basis van het onderzoek dat loopt,
zal ik direct na de zomer met een concreet voorstel naar uw
Kamer komen. Ik sluit niet uit dat in de serie van wereldschokkende evenementen in de tussentijd wellicht onze
Nederlandse dames wereldkampioen zijn geworden in
Frankrijk en dat dat dan aan het rijtje van de heer Van
Wijngaarden kan worden toegevoegd.
Over cellencapaciteit heb ik al het een en ander gezegd.
Ik heb ook iets gezegd over de verhuisverplicht en het
woonverbod in de richting van mevrouw Van Toorenburg.
Dan arbeid. Laat ik heel helder zijn: ik vind arbeid in de
gevangenis van ongelooflijk belang. Ik wil ook inzetten op
meer arbeid. Dat is precies de reden dat we in een aantal
gevangenissen op dit moment kijken wat we met meer uren
arbeid kunnen doen. De aanpassing in het wetsvoorstel
beoogt eigenlijk het volgende te doen. Wij zien dat het bij
met name kortgestraften soms effectiever is om te kijken
naar andere dingen. Iemand komt met een enorm probleem
binnen: verslavingszorg, schulden of andere problemen.
Je kan een uur maar één keer besteden. Dan is het bij een
kortgestrafte soms zinvoller om te werken aan een succesvolle re-integratie en het een beetje op orde krijgen van de
boel in plaats van dat hij hele dagen in het arbeidslokaal
zit. Door dat wat opener te formuleren in de wet, bieden
we daarvoor de mogelijkheid.
Mag iemand met vi naar het buitenland? Daar hebben we
bij nota van wijziging toegevoegd dat als een aanvullende
voorwaarde gesteld kan worden dat dat niet kan. Dat is niet
generiek. Laat ik een voorbeeld geven. In Nederlandse
gevangenissen zitten niet alleen maar Nederlandse gedetineerden, maar soms ook gedetineerden van over de grens.
Moet je tegen iemand, bijvoorbeeld een Belg, die in de
Nederlandse gevangenis heeft gezeten en toe is aan vi, die
zich netjes gedraagt en die ook bereid is om vanuit zijn
woning in België netjes aan alle voorwaarden te voldoen
en zich te melden bij de Reclassering zeggen: en dan mag
je daar toch niet naartoe, vind in de tussentijd maar een
woning in Nederland? Dat vind ik dan weer een beetje ver
gaan. Daar waar we het idee hebben dat iemand probeert
te emigreren om uit het zicht te blijven van justitie en we
dat onwenselijk vinden, ontstaat met dit wetsvoorstel — ik
abstraheer het maar even van de casus — de mogelijkheid

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

om dat als aanvullende voorwaarde op te leggen. Ik denk
dat we elkaar dan heel goed begrijpen.
De heer Van Wijngaarden vroeg naar de concentratie bij
rechtbanken. Het OM zou daarvoor pleiten. Ik ken dat punt.
Wij kiezen ervoor om bezwaarschriften tegen het niet verlenen van vi of het uitstellen van die beslissing nu niet te
concentreren bij één rechtbank, omdat — dat zijn ook een
beetje staande afspraken — als uitgangspunt geldt dat alle
rechtbanken alle zaken moeten kunnen behandelen. We
kijken wel of er binnen rechtbanken een vorm van specialisatie kan worden toegepast, zodat je het vervolgens wel bij
rechters neerlegt die verstand van zaken hebben op dit
soort onderwerpen.
Mogen we de sanctiekaart ontvangen? Prima, die komt uw
kant op. Weet wel dat wat wij gedaan hebben met de
sanctiekaart naar aanleiding van incidenten met agressie
en contrabande, is op die punten de maximale straf introduceren. Ik vind dat wij sowieso nog eens serieus naar die
sanctiekaart moeten kijken: hebben we hem überhaupt
nodig en zou je niet veel meer ruimte moeten geven aan
personeel en directeuren in het gevangeniswezen om een
heel breed palet aan sancties, uiteraard binnen de marges
van de wet, toe te passen? Maar dat gezegd hebbend: ik
vind het prima als u de tussentijds aangepaste sanctiekaart
ontvangt. We komen er dan later nog wel over te spreken.
Waarom houden we vast aan meerpersoonscellen? Dat is
een beetje een steeds terugkerende discussie. Ik ken het
standpunt van de heer Van Nispen. Niet iedereen is geschikt
voor een meerpersoonscel, maar ik vind dat zo'n cel een
normale cel is. Waar er meer mensen in een cel zitten, moet
navenant het personeel toenemen. Uitgangspunt is twee
personeelsleden op 24 ingesloten gedetineerden. Bij sommige specialistische afdelingen zijn er zelfs nog meer personeelsleden.
Voorzitter ...
De voorzitter:
U moet nog een oordeel geven over het amendement op
stuk nr. 10, van het lid Van den Berge.
Minister Dekker:
Het amendement op stuk nr. 10?
De voorzitter:
Ja.
Minister Dekker:
Dat gaat over de volledige toets door de rechter op
bezwaarschriften. Dat heb ik ontraden.
De voorzitter:
Oké. Dat hadden wij niet helemaal meegekregen.
Is er behoefte bij de leden om tot slot nog een vraag te
stellen?

20 juni 2019
TK 96

96-12-28

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Een paar vragen staat nog open. Ik wilde expliciet van de
minister horen dat het bij die verhuisplicht niet alleen gaat
om minderjarigen die zedenslachtoffer zijn, maar zeker ook
om nabestaanden van geweldsslachtoffers.
Verder had ik een ingewikkelde, maar heel belangrijke vraag
gesteld. In de zaak van Volkert van der Graaf heeft de
rechter gezegd: hij hoeft zich niet meer aan die bijzondere
voorwaarden te houden, want die hebben alleen maar tot
doel om recidive te voorkomen. Dat is nooit zo bedoeld
geweest. Ik wil dus eigenlijk wel expliciet horen dat de
voorwaarden die we nu stellen, echt een breder doel dienen,
en dat de minister ons ervan op de hoogte houdt als dat
onverhoopt anders uit zou pakken.
Ik had ook nog gevraagd hoeveel verschillende regimes er
nu door elkaar lopen en of het gevangeniswezen dat aankan.
En ik heb ook gevraagd of er een bestuurlijk akkoord is
gesloten.
Minister Dekker:
Over het bestuurlijk akkoord heb ik wel wat gezegd.
De voorzitter:
Ja.
Minister Dekker:
Dat wordt 1 juli gesloten.
Ja, de toepassing van die voorwaarden zijn breder. Die zien
namelijk niet meer alleen op risico's voor de samenleving
en herhaald gedrag, maar bijvoorbeeld ook op de belangen
van slachtoffers. De drieslag die we hier hanteren, geldt
dus wat mij betreft ook daar.
En ... Dat is altijd het nadeel van een drieslag, voorzitter:
het eerste punt van mevrouw Van Toorenburg ben ik nu
vergeten. Ja, ik weet het weer. Er wordt een voorbeeld
aangehaald in de toelichting, maar het gaat hierbij om
ernstige zaken. Het kan dus echt breder zijn dan dat ene
voorbeeld dat we daar hebben aangehaald.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Mijn vraag gaan inderdaad wel over het amendement op
stuk nr. 10. Ik denk dat de minister omwille van de tijd
daarover vrij summier was, maar ik wil graag wat meer
argumenten horen voor het feit dat hij het een slecht idee
vindt. De minister zegt vooral waarom hij het met een
aantal zinnen in de toelichting niet eens is en waarom hij
het geen vrijheidsontneming vindt. Ik vind het overigens
wel vrijheidsontneming. Maar ik ben vooral benieuwd wat
er op dit voorstel tegen is.
Minister Dekker:
Ik stel me daarbij de vraag: welke instantie kan dit nou het
beste uitvoeren en wat is ook het meest logische in het
stelsel? Dan kom ik toch uit bij het Openbaar Ministerie.
Dat heeft op dit punt een betere informatiepositie dan de
ZM, ondanks het feit dat het OM zijn informatie ook wel bij

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

een aantal instanties moet verzamelen. En ik vind het ook
meer passen bij de aard van de beslissing. De rechter legt
de straf aan het begin op, het OM heeft een rol bij beslissingen rond de tenuitvoerlegging van straffen. Dat zijn dus
voor mij de afwegingen waarom ik zeg: een volle toets door
de rechter, ook gedurende tenuitvoerlegging van de straf,
vind ik minder passend.
De voorzitter:
Er is ook nog een interruptie van de heer Drost.
De heer Drost (ChristenUnie):
Ik heb aangegeven, blij te zijn met die persoonsgerichte
benadering in dit wetsvoorstel, maar ik heb ook aan de
minister gevraagd of hij er vertrouwen in heeft dat hij op
dit moment voldoende, en ook voldoende geëquipeerde
mensen in dienst heeft om die veranderingen ook zo snel
mogelijk door te voeren.
Minister Dekker:
Ik heb absoluut een groot vertrouwen in de capaciteit van
de mensen in het gevangeniswezen, maar het wordt wel
een enorme klus. Ik hoop dat dit voorstel voor de zomer
hier wordt aangenomen, en hopelijk wordt het snel na de
zomer ook aan de overkant aangenomen. Als die wet is
aangenomen, hebben we een jaar de tijd om de voorbereidingen in gang te zetten, maar als we dit echt goed willen
doen, vraagt dat van iedereen heel erg veel. Tegelijkertijd
kun je, vind ik, ook in een aantal dingen groeien. Die wet
moet staan en alle formele dingen in de wet moeten
natuurlijk zijn ingeregeld, maar we moeten werken aan
vertrouwen, aan een goede samenwerking met partners
om het gevangeniswezen heen, met de reclassering, met
gemeenten et cetera, et cetera. Als we het goed doen, wordt
dat natuurlijk gewoon beter na verloop van tijd.
De heer Van Nispen (SP):
Mijn eerste vraag sluit daar een beetje op aan, want eigenlijk
bespreken we hier een wet die toch behoorlijk staat of valt
met hoe we er in de uitvoering mee omgaan en daar hebben
we voldoende en goed opgeleid personeel voor nodig. De
minister zei: we hebben daar veel geld voor; we hebben
geld voor het Programma Terugdringen Recidive; we hebben voor de hele kabinetsperiode 100 miljoen, dus een
aantal miljoen per jaar, voor meer personeel, maar we
kunnen de mensen eigenlijk niet vinden. Dat ging toen vrij
snel, dat kwam ook door de tijdsdruk, maar kan de minister
daar toch dieper op ingaan? We worden wel geacht dinsdag
voor of tegen deze wet te stemmen, terwijl ik nog geen
perspectief heb op welke termijn die mensen dan wel te
vinden zijn en of die mensen wel voldoende opgeleid zijn.
Daaraan wil ik ook nog de vraag koppelen of de minister
nog nader kan ingaan op de administratieve lasten, die
mogelijk wel toenemen met de op zich misschien wel logische stappen die wij zetten met dit wetsvoorstel en waar
het gevangenispersoneel bijzonder veel last van heeft.
Minister Dekker:
Mijn doel is om de administratieve lasten niet te laten stijgen door wat we hier doen. Ook nu al worden er dossiers

20 juni 2019
TK 96

96-12-29

bijgehouden, ook nu al worden sancties geregistreerd. Ik
denk dat we met wat we nu al doen straks een goed oordeel
kunnen geven over bijvoorbeeld de vraag in hoeverre
gedrag wel of niet moet meetellen: heeft dat een positief
of negatief effect op het verlenen van verlof? Dat is het punt
van de administratieve lasten.
Twee is het personeel. Er wordt op dit moment kei- en keihard gewerkt om goede mensen aan te trekken, overigens
niet zonder succes. De afgelopen anderhalf jaar zijn 1.200
nieuwe medewerkers voor het gevangeniswezen en DV&O
aangetrokken. Tegelijkertijd vertrekken er ook weer mensen.
Zeker aan goede mensen wordt getrokken. Wat we moeten
doen, is blijven werven. Het is niet een probleem van een
tekort aan geld. We moeten met z'n allen laten zien hoe
leuk het is om te werken in het gevangeniswezen. Ik denk
wel dat het leuker wordt om in het gevangeniswezen te
werken met deze wet in de hand. Want als ik in gevangenissen kom … Natuurlijk, er wordt geklaagd over de werkdruk
en noem maar op, maar uiteindelijk zijn het allemaal
ongelofelijk committed mensen. Maar ze zeggen ook: we
hebben soms wel heel weinig middelen in handen om op
te treden daar waar we vinden dat mensen echt over de
schreef gaan. Ze worden soms in het gezicht uitgelachen.
Een jaartje voor de inwerkingtreding van de vi gaat men
zich namelijk goed gedragen in de wetenschap dat men
daarvoor toch wel in aanmerking komt. Daar wil ik wat aan
veranderen, zodat de mensen op de vloer gewoon weten
dat de regels gelden die in de normale wereld ook gelden:
goed gedrag hoort erbij en dat wordt beloond — dat zorgt
voor een goede sfeer in gevangenissen — en tegen slecht
gedrag wordt harder opgetreden.
De voorzitter:
De heer Van Nispen, afrondend.
De heer Van Nispen (SP):
Nou, voorzitter, ik heb nog twee vragen. Helemaal eens:
het personeel verdient een groot compliment. Het is terecht
dat de minister dit zegt. Ik begrijp ook wel dat het werken
leuker kan worden door deze wet. Dat zegt de minister
volgens mij terecht. Over meerpersoonscelgebruik zei de
minister "daarover hebben we het al heel vaak gehad", maar
ik heb in mijn inbreng wel twee voorbeelden genoemd
waarvan het personeel nou juist zegt: we worden uitgelachen door mensen die een sanctie krijgen; we zeggen "u
mag niet recreëren", maar vervolgens zit heel de afdeling
bij de gestrafte gedetineerde op zijn cel, doordat de cel
openstaat vanwege het feit dat hij een celmaat heeft.
Iemand mag geen televisie kijken, maar kijkt natuurlijk
vrolijk met zijn celmaat mee. Soms is het dus juist het
meerpersoonscelgebruik waar het personeel heel veel last
van heeft.
De voorzitter:
En uw vraag is?
De heer Van Nispen (SP):
Mijn vraag is om die vraag uit de eerste termijn te beantwoorden, voorzitter.

Minister Dekker:
Ik begrijp dit punt en als ik zelf daar zou werken, zou ik dat
ook ongelofelijk irritant vinden. Tegelijkertijd zijn het ook
weer praktische dingen waar een mouw aan te passen is:
kijken of er nog ergens een cel leegstaat en iemand daarin
plaatsen zolang hij die straf heeft. Ik wil best het gesprek
aangaan over de vraag hoe we ervoor zorgen dat straffen
ook echt straffen zijn en de nieuwe plannen op de werkvloer
kunnen landen, ook daar waar sprake is van meerpersoonscellen. Dat is ons uiteindelijke doel. Bij de voorbeelden die
u aanhaalt kan ik me voorstellen dat je denkt "dat is niet de
bedoeling".
De voorzitter:
Uw laatste vraag.
De heer Van Nispen (SP):
Dat klopt, voorzitter, mijn laatste vraag, en wel over amendement op stuk nr. 16 van het lid Van der Staaij. Dat heeft
"oordeel Kamer" gekregen. Ik heb daar een vraag over, want
ik zal mijn fractie hierover moeten adviseren. Betekent het
amendement dat het maatwerk verdwijnt om de voorwaardelijke invrijheidstelling te herroepen? Dat zou mogelijk vrij
ver gaan. Wellicht moet ieder strafbaar feit leiden tot herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling, hoe licht
of zwaar ook, tenzij er bijzondere gevallen zijn. Hoe ziet de
minister dat?
Minister Dekker:
Volgens mij wordt dit niet helemaal dichtgeschroeid. Zo
heb ik dat amendement in ieder geval niet gelezen. Als u
mij vraagt om daar nog eens naar te kijken en daarop terug
te komen in tweede termijn, zal ik dat doen.
De voorzitter:
Prima. Dan zijn we aan einde gekomen van de eerste termijn
van de minister. Hij komt in de tweede termijn nog terug
op de amendementen op stuk nrs. 11, 16 en 18. Ik stel voor
dat we onmiddellijk beginnen met de tweede termijn van
de zijde van de Kamer en daarna ook snel aansluitend verdergaan met de tweede termijn van de minister en dat we
dit debat voor de dinerpauze afronden.
Als eerste is het woord aan de heer Markuszower namens
de Partij voor de Vrijheid.

De heer Markuszower (PVV):
Dank u wel, voorzitter. We hebben vandaag praktisch de
hele dag gesproken over een wetsvoorstel waarbij de
strafkortingen die gevaarlijke criminelen altijd maar krijgen,
ietsje minder worden. Als deze wet wordt aangenomen, zal
het slechts een papieren werkelijkheid blijven. Nog steeds
zullen criminelen strafkortingen krijgen. In bijna alle gevallen zullen die kortingen even royaal blijven als ze nu zijn.
Daarom dien ik vandaag de volgende motie in.

Motie

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

20 juni 2019
TK 96

96-12-30

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat goed gedrag in detentie niet beloond
moet worden met strafkorting;

De heer Markuszower (PVV):
Laten we daar dan samen de vinger aan de pols houden
bij deze dader. Feit blijft dat hij twaalf jaar had kunnen krijgen, en misschien zelfs meer, maar dat hij slechts twee jaar
gevangenisstraf gaat krijgen en dat hij binnen twee jaar in
een kliniek zit, waar heel veel vrijheden en verloven de
boventoon gaan voeren.

overwegende dat door de rechter opgelegde onvoorwaardelijke gevangenisstraffen geheel moeten worden uitgezeten, ongeacht of sprake is van goed gedrag tijdens de
detentieperiode;

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter ...

verzoekt de regering de voorwaardelijke invrijheidstelling
in haar geheel af te schaffen en gedetineerden hun volledig
opgelegde gevangenisstraf uit te laten zitten,

De voorzitter:
Nee, we gaan hier niet langer op door.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Markuszower. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 19 (35122).
De heer Markuszower (PVV):
Wat helaas ook zo blijft, zijn de bijna misdadig lage straffen.
Vanochtend sprak ik in de eerste termijn over Gerson F. Het
OM van minister Dekker eiste tegen deze zeer gewelddadige
verdachte slechts zeven jaar, voor een verkrachting en een
bijna-moord, terwijl het OM minimaal twaalf jaar had kunnen eisen. Wat hebben de rechters vandaag als straf
opgelegd? Slechts twee jaar. Het OM had twaalf jaar kunnen
eisen, het heeft maar zeven jaar geëist en deze dader heeft
slechts twee jaar opgelegd gekregen. En dat is nog exclusief
de strafkorting van Dekker, die hij nog gaat krijgen. Het is
een misselijkmakend lage straf. De kortingen van minister
Dekker zijn levensgevaarlijk.
Dank u wel, voorzitter.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Omdat ik er nogmaals aan hecht om zaken recht te zetten,
merk ik het volgende op. Deze persoon heeft niet alleen
een straf gekregen, waar overigens geen korting van afgaat.
Hij heeft namelijk ook jeugd-tbs opgelegd gekregen, die
dankzij het CDA en de VVD kan doorlopen in een gewone
tbs. Dus laten we het gewoon zeggen zoals het is. Iemand
heeft een straf gekregen, maar omdat ze hem ratgek vinden,
om het even huiselijk te zeggen, heeft hij ook een behandeling gekregen.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter, dat doe ik wel. Een punt van orde dan, want ik
wil ik echt dat wij hier met elkaar kunnen zeggen wat klopt
en wat niet. Hij gaat niet naar een kliniek. Hij blijft namelijk
in een justitiële jeugdinrichting, want daar is dat stelsel
anders. Dus het is gewoon onzin wat hier wordt uitgekraamd!
De heer Markuszower (PVV):
We zullen zien na hoeveel jaar deze dader weer op vrije
voeten kan rondlopen in Nederland. Dat zal heel snel zijn,
zeker binnen een aantal jaar, en hij had gewoon twaalf jaar
vast kunnen zitten.
De voorzitter:
Ik vraag de leden of zij akkoord gaan met het verzoek van
de heer Van Wijngaarden om wat eerder te mogen spreken
in verband met een acuut agendaprobleem. Is dat akkoord?
Dan geef ik de heer Van Wijngaarden het woord namens
de VVD.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Excuus, voorzitter, en dank aan de leden, maar dit heeft
met een privésituatie te maken. Ik heb slechts één motie
en wil de minister bedanken voor de beantwoording.

Motie
De Kamer,

De heer Markuszower (PVV):
Ik wil aan mevrouw Van Toorenburg vragen wat haar
inschatting is van wanneer deze verdachte vrij op verlof
kan rondlopen. De dáder. Het is geen verdachte.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Het zou mij niet verbazen als dit iemand wordt die wellicht
levenslang zit. Hij is zwaar gestoord. Dat maakt dat een
behandeling noodzakelijk is.

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de tijd die mensen in de gevangenis
doorbrengen maximaal benut moet worden om de kans op
recidive te minimaliseren;
overwegende dat bijvoorbeeld werken aan het afkicken van
een verslaving, het behandelen van psychische problemen,
het beter beheersen van de Nederlandse taal, het leren
omgaan met verantwoordelijkheid en het actief werken aan
de basisvoorwaarden voor terugkeer, de kans verhogen
dat een gedetineerde zonder recidive terugkeert in de
maatschappij;

20 juni 2019
TK 96

96-12-31

verzoekt de regering in overleg met Reclassering Nederland,
gevangenisdirecteuren, gevangenispersoneel, het Openbaar
Ministerie en andere veldpartijen te inventariseren welke
evidencebased programma's die recidive helpen verminderen, op korte of middellange termijn binnen alle gevangenismuren aangeboden moeten kunnen worden, welke rol
er voor die partijen ligt binnen de gevangenismuren en
welke structurele kosten met de uitvoering van die programma's gemoeid zouden zijn, en de Kamer hierover in
2020 te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.

gedaan naar de voorwaardelijke invrijheidsstelling en concludeert helder dat er geen sprake is van een automatisme.
Voorzitter. Ten slotte nog even over het amendement op
stuk nr. 10. Ik heb daarnet heel kort per interruptie daarover
nog een vraag aan de minister gesteld. Ik meende te horen
dat de minister het amendement misschien niet helemaal
goed gelezen heeft, want het amendement vraagt namelijk
niet dat de hele beoordeling over de beperking van de
voorwaardelijke invrijheidsstelling gedaan wordt door de
rechter, maar dat er bij een bezwaarschrift een volwaardige
rechterlijke toets kan plaatsvinden. Mijn fractie vindt dat
belangrijk en daarom vraag ik de minister daarop in tweede
termijn nog terug te komen.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Wijngaarden,
Van Nispen, Drost, Kuiken, Groothuizen, Van der Staaij,
Van Toorenburg en Hiddema.

Daar laat ik het bij. Ik dank de minister voor zijn antwoorden
en toezeggingen. Dank u wel.

Zij krijgt nr. 20 (35122).

De voorzitter:
Dan is het woord aan de heer Van Nispen namens de
Socialistische Partij.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dank u wel.
De voorzitter:
Dan is nu het woord aan de heer Van den Berge namens
GroenLinks.

De heer Van den Berge (GroenLinks):
Voorzitter, dank u wel. Zoals ik al in eerste termijn zei, is
mijn fractie het eens met de intentie in de wet, namelijk om
vanaf dag één te gaan werken aan resocialisatie en reintegratie. Dat is een goed uitgangspunt. Ik dank de minister
voor zijn uitgebreide antwoord op de zorgen die we in eerste termijn hebben geuit. Die zorgen zijn nog niet volledig
weggenomen, maar ik denk in theorie dat het nieuwe stelsel
goed in elkaar zit.
Maar wij maken ons wel zorgen over de praktische haalbaarheid. Ik heb in eerste termijn en per interruptie daarover
een aantal keer vragen gesteld. Nu al zijn er capaciteitsbeperkingen in penitentiaire instellingen en kunnen essentiële
taken niet altijd verricht worden. En ook nu al is de aanwezigheid van reclasseringsorganisaties te beperkt. Over die
reclasseringsorganisaties had ik in eerste instantie een
motie voorbereid, maar ik ga die niet indienen omdat de
minister de toezegging heeft gedaan dat hij gaat kijken hoe
die pilots werken in de verschillende penitentiaire instellingen en dat hij op basis daarvan gaat kijken hoe de succesvolle opgeschaald kunnen worden. Ik dank de minister voor
die toezegging en dien geen motie in.
Het moet me nog wel even van het hart dat ik me bij tijd
en wijle heb gestoord aan de toon van het debat. Als we
hier zeggen dat een gebrek aan maatschappelijk draagvlak
voor de manier waarop we straffen in Nederland en voor
de voorwaardelijke invrijheidsstelling, een probleem is en
we daarom een wet maken en we daar met elkaar over
debatteren, moeten we wel bij de feiten blijven. Termen als
"kwantumkortingen" en "automatismen" kloppen gewoon
niet. De Erasmus Universiteit heeft nota bene op verzoek
van de Tweede Kamer, via een Kamermotie, onderzoek

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter. Ik zal het kort houden. Bevordert deze wet nu
uiteindelijk de veiligheid? Dat is natuurlijk de belangrijke
vraag die wij moeten beantwoorden. En uiteindelijk is dat
ook een inschatting. Deze wet heeft evident heel goede
punten; ik heb dat uitgebreid toegelicht in mijn bijdrage in
eerste termijn. De wet heeft echter ook punten waarover
wij ons grote zorgen maken.
Ik denk ook — daarmee sluit ik aan bij hetgeen de heer Van
den Berge er al over heeft gezegd — dat het zeer sterk zal
afhangen van de uitvoering in de praktijk hoe dingen gaan
en hoe instanties gaan samenwerken, maar ook vooral of
het personeel, de mensen van de reclassering en de werkers
in de penitentiaire inrichting wel voldoende tijd en ruimte
en voldoende collega's hebben om dit belangrijke werk
goed te doen. De werkdruk is nu heel erg hoog. De minister
heeft ook eerlijk gezegd dat er nu wel geld voor beschikbaar
is, maar dat men dit bijna niet krijgt weggezet, omdat de
mensen er niet bij gevonden kunnen worden. Dat is wel
een groot probleem, als wij zien wat wij allemaal van deze
mensen vragen met deze wet.
Eigenlijk vraagt de minister nogal wat van ons. Hij vraagt
ons in te stemmen met deze wet terwijl wij deze problemen
hebben. Ik denk dat het ontzettend belangrijk is dat wij een
stevige vinger aan de pols houden. Daarom de volgende
motie, juist ook vanwege de belangen van het personeel
en het betrekken van het personeel bij alles wat wij hier
aan het doen zijn.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat re-integratie van (ex-)gedetineerden op
papier goed geregeld kan zijn, maar door onder andere
personeelstekorten, slechte arbeidsomstandigheden en een

20 juni 2019
TK 96

96-12-32

hoog ziekteverzuim de re-integratie in de praktijk nog te
wensen overlaat;
van mening dat plannen die op papier staan alleen een
succes kunnen worden als ze op steun kunnen rekenen van
het personeel en er dus altijd gezocht moet worden naar
draagvlak voor de plannen onder het personeel;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen en
Van Wijngaarden. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 22 (35122).

verzoekt de regering jaarlijks te rapporteren over de
behaalde resultaten van de voorstellen omtrent de verbeteringen bij het werken aan de re-integratie van (ex-)gedetineerden in de gevangenis en kort na terugkeer in de
samenleving en in de rapportages ook nadrukkelijk het
draagvlak onder het personeel te betrekken,

De heer Van Nispen (SP):
Tot slot een motie over de arbeid, wat mevrouw Van Toorenburg en ik nadrukkelijk een belangrijk punt vinden. Wij
willen daar graag een Kameruitspraak over vragen.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen en
Van den Berge. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 21 (35122).
De heer Van Nispen (SP):
Dan heb ik ook expliciet mijn zorgen uitgesproken over de
groep mensen die zonder toezicht vrij kunnen komen. Ik
realiseer me dat die groep er nu ook al is, maar ik denk wel
dat die groep groter wordt als gevolg van dit wetsvoorstel.
Een groep mensen die geen voorwaardelijke invrijheidsstelling heeft verdiend in de woorden van de minister, valt niet
onder het langdurig toezicht, en de gedragsbeïnvloedende
en vrijheidsbeperkende maatregel, de GVM, is natuurlijk
niet altijd opgelegd. Ik denk dus dat het probleem groter
wordt. Wij moeten dus zoeken naar maatregelen om die
risico's te beheersen. Mensen die een gevaar zijn, horen
niet onbegeleid en ongecontroleerd op straat te komen.
Daarom de volgende motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in het huidige artikel 47 van de Penitentiaire beginselenwet staat dat de gedetineerde recht heeft
op deelname aan de in de inrichting beschikbare arbeid,
maar dat het voorstel van wet dit wil wijzigen in "de gedetineerde kan in de gelegenheid worden gesteld deel te
nemen aan de in de inrichting beschikbare arbeid";
overwegende dat arbeid een van de belangrijkste onderdelen is van het dagprogramma van een gedetineerde en dat
arbeid een zinvolle dagbesteding voor gedetineerden is
waarbij zij werknemersvaardigheden leren, een dagritme
opdoen en structuur aan hun leven kunnen geven;
verzoekt de regering erop toe te zien dat aan alle gedetineerden arbeid wordt aangeboden en arbeid in beginsel een
wezenlijk onderdeel uitmaakt van het dagprogramma,
en gaat over tot de orde van de dag.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen en
Van Toorenburg. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.

constaterende dat er verschillende straffen, maatregelen,
toezichtsmodaliteiten en andere justitiële titels zijn, maar
dat dit gehele instrumentarium er niet toe leidt dat verzekerd
is dat mensen voorbereid worden op hun terugkeer in de
samenleving en onder toezicht staan indien ingeschat wordt
dat zij een risico zijn voor de samenleving;

Zij krijgt nr. 23 (35122).

overwegende, dat er zowel nu als in de toekomst gedetineerden kunnen zijn die niet onder toezicht staan;

De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan Van der Staaij namens
de SGP.

De heer Van Nispen (SP):
Dank u.

van mening dat het teneinde recidive te voorkomen wenselijk is dat gedetineerden met fatsoenlijke re-integratie,
begeleid en gecontroleerd terugkeren in de samenleving;
verzoekt de regering in kaart te brengen op welke
manier(en) gewaarborgd kan worden dat toezicht gehouden
kan worden op gedetineerden van wie ingeschat wordt dat
zij een gevaar zijn voor de samenleving, en de Kamer voor
het einde van 2019 hierover te informeren,

De heer Van der Staaij (SGP):
Mijnheer de voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording en voor de positieve reactie op de amendementen
die ik heb ingediend op stuk nr. 14, samen met de heer Van
Nispen, en op de stukken nrs. 16 en 17.

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Wet straffen en beschermen

96-12-33

Met betrekking tot het amendement op stuk nr. 15 over de
samenloop ben ik overtuigd door de argumentatie van de
minister over die stapeling, namelijk dat het soms toch
aangewezen kan zijn om de voorwaardelijke invrijheidsstelling wel toe te passen. We hebben daar eerder discussies
over gehad in de Kamer en er werd vaak verwezen naar
andere wetten, maar ik vind de argumentatie nu in al zijn
compactheid overtuigend. Daarom trek ik het amendement
op stuk nr. 15 in.
De voorzitter:
Het amendement-Van der Staaij (stuk nr. 15) is ingetrokken.
De heer Van der Staaij (SGP):
Bij het amendement op stuk nr. 14 is gevraagd of je dat niet
anders zou kunnen formuleren, al kon de minister ook leven
met de formulering die we in dat amendement hebben
gekozen. Ik wil daarmee aan de slag gaan en een wijziging
overwegen, maar ik moet nog met de heer Van Nispen als
mede-indiener overleggen. Het is misschien wel goed om
alvast de reactie van de minister te horen, omdat anders
andere Kamerleden vragen hoe de minister daartegen
aankijkt. De wijziging die ik overweeg, is om op te nemen:
"Het vonnis vermeldt welk deel van de opgelegde vrijheidsstraf in ieder geval ten uitvoer wordt gelegd, met inachtneming van de mogelijkheid van deelneming aan een penitentiair programma als bedoeld in artikel 4 van de Penitentiaire
beginselenwet of de voorwaardelijke invrijheidsstelling als
bedoeld in het eerste lid". Ik weet niet of de minister in staat
is om hierop te reageren, maar dan kunnen wij dat meenemen bij het al dan niet wijzigen van dit amendement.
Bij het amendement op stuk nr. 16 over de herroeping heeft
de heer Van Nispen zich hardop afgevraagd — hij vroeg
het aan de minister maar ik voelde mij als indiener ook
uitgedaagd — of het niet betekent dat voor elk wissewasje
herroeping zou moeten met deze formulering. Mijn antwoord is nee. Ik heb me dat zelf namelijk ook afgevraagd
bij de indiening van dit amendement. De wet blijft een
mogelijkheid bieden om in gevallen waar dat aan de orde
is, te komen tot een wijziging van de voorwaarden of met
een waarschuwing te volstaan. Dat is geregeld in artikel
15.e, lid 4 en dat verander ik met dit amendement niet.
Dan houden we nog over de calculerende verdachte. Daar
zou de minister in tweede termijn op terugkomen. Ik besef
dat dit een lastig punt is, maar ik zou het jammer vinden
als we dit zouden wegschuiven en als we deze maas, zoals
de reclassering het ziet, niet zouden kunnen repareren en
meenemen bij dit wetsvoorstel. Ik wil graag beklemtonen
dat mijns inziens de rechterlijke vrijheid hier niet in het
geding is en niet wordt aangetast. Er is alle vrijheid voor
de rechter om te oordelen wat hij wil. Het enige wat
mevrouw Kuiken en ik met dit amendement voorstellen, is
een juridische basis neerleggen, zodat ook als uiteindelijk
geen beroep wordt gedaan op de voorwaardelijke invrijheidsstelling het toch mogelijk is om de voorwaarden op
te leggen die nodig zijn uit het oogpunt van inperking van
risico's.

wetsherziening strafvordering. Dat betreft met name de
vraag of je door in beroep of cassatie te gaan juist voorwaarden zou kunnen ontlopen. De minister zei dat zijn inschatting
is dat dit probleem juist door deze wet minder wordt. Dat
is goed om te horen, maar als ik het goed begrijp, zou hij
in het kader van de wetsherziening strafvordering nog
expliciet aandacht aan dit punt besteden. Ik zie hem knikken.
Dank voor deze toezegging.
Voorzitter, daarmee ben ik gekomen aan het einde van de
tweede termijn.
De voorzitter:
De heer Van Nispen wil nog een interruptie plaatsen.
De heer Van Nispen (SP):
ik ga nu iets heel spannends doen, want ik ga op een
wetstechnisch punt in discussie met de heer Van der Staaij.
Maar ik ga het toch proberen. Het gaat over het amendement op stuk nr. 16. De heer Van der Staaij zegt: lid 4 blijft
ongewijzigd en het OM kan dus afzien van de herroeping
indien naar zijn oordeel kan worden volstaan met het wijzigen van de voorwaarden of met een waarschuwing. Alleen
heeft dat natuurlijk betrekking op het huidige lid 1, waarin
een kan-bepaling is opgenomen dat de vi herroepen kan
worden. Als de heer Van der Staaij lid 1 verandert en zegt
dat het gewoon herroepen wordt als er sprake is van strafbare feiten, kun je moeilijk zeggen dat je ook met wijziging
van de voorwaarden of met een waarschuwing kunt volstaan. Ik snap dus niet hoe het nieuwe lid 1 met het huidige
lid 4 te rijmen is.
De heer Van der Staaij (SGP):
Dat klopt, daarom is de redactie van lid 4 ook aangepast.
Dat blijkt uit een later onderdeel van het amendement. Ik
heb het amendement niet bij de hand. De heer Van Nispen
had deze vraag ook aan de minister gesteld. Het is prima
als hij daar in zijn beantwoording ook nog op ingaat. Volgens mij is het sluitend en is er met de andere formulering
in het eerste lid ook weer een redactionele aanpassing van
het vierde lid gekomen.
De heer Van Nispen (SP):
Ja, dat zie ik ook. Maar dan zouden we lichte strafbare feiten, of misschien zelfs overtredingen — ik weet het niet —
moeten opvatten als "bijzondere gevallen". Volgens mij is
dat nou juist een veelvoorkomende categorie.
De heer Van der Staaij (SGP):
Nee, het gaat erom dat in gevallen waarin er aanleiding zou
kunnen zijn om te zeggen dat niet aan de voorwaarden
wordt voldaan herroeping als uitgangspunt voorop wordt
gesteld, maar dat er altijd bijzondere redenen kunnen zijn
om te volstaan met wijziging van de voorwaarden over
waarschuwing. Dat is de gedachte.

Tot slot dank voor de toezegging om de mogelijke verdere
vereenvoudiging van de stelsels voorwaardelijke straf en
voorwaardelijke invrijheidsstelling mee te nemen in het
kader van de evaluatie, alsook de andere ontsnappingsproblemen die ik heb aangeduid in mijn eerste termijn bij de

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Staaij. We gaan verder met de
volgende spreker. Dat is mevrouw Van Toorenburg namens
het CDA.

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

Wet straffen en beschermen

96-12-34

en gaat over tot de orde van de dag.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dank, voorzitter. Ik ga omwille van de tijd niet herhalen hoe
belangrijk ik deze wet vind, omdat het zowel in de gevangenis anders wordt, als op de weg naar buiten toe.
Omdat het anders te veel gaat over de voorwaardelijke
invrijheidstelling en over hoe het in de gevangenis gaat,
wil ik hier vandaag toch nog één heel belangrijk punt
benadrukken. We zorgen er nu ook voor dat men daadwerkelijk de voorwaarden moet nakomen. Dat is op dit moment
niet het geval. Dit verandert echt een hoop. De heer Hiddema noemde een voorbeeld. Dat deed hij niet voor niets,
want dat is het meest aansprekende voorbeeld. We hebben
situaties gehad waarin een veroordeelde zich helemaal niet
meer wenste te melden bij de reclassering. Dat deed hij
gewoon niet meer. Vervolgens zei de rechter: dat maakt
ook eigenlijk niet uit, want recidive wordt toch niet direct
verwacht. Dat is nooit de bedoeling van de wetgever
geweest. Als iemand zich niet aan de voorwaarden houdt,
moet dat afgedwongen kunnen worden. Daarom is het ook
zo goed dat dit element vandaag in deze wet wordt meegenomen. Er zijn daarin veel meer redenen opgenomen om
iemand uiteindelijk aan te pakken wanneer hij zich niet aan
de voorwaarden houdt, ook kijkend naar de risico's en de
belangen van de slachtoffers. Ik hecht eraan om dat vandaag nogmaals te noemen.
Wat betreft de motie van de heer Van Nispen over arbeid:
ledigheid is des duivels oorkussen. We willen gewoon niet
dat gedetineerden denken: whatever, ik ga lekker in mijn
bedje liggen; ik laat wel van buiten betalen en kijk lekker
de hele dag televisie, want wat kan mij het schelen? Niemand in de gevangenis wil die lamlendigheid. Daarom vind
ik het belangrijk dat het wordt aangeboden.
Voorzitter. Ik kan echt uit eigen ervaring zeggen: ook mensen die heel kort gestraft zijn, kunnen er baat bij hebben
om te gaan werken, al is het maar om voor het eerst een
werkervaring te hebben en dag-/nachtritme aangereikt te
krijgen. Probeer daar dus ook bij kortgestraften positief naar
te kijken.
Voorzitter, ik heb twee moties. Ik dien ze in omdat ik het
belangrijk vind dat we ten aanzien van de slachtoffers altijd
kijken of er nog een tandje bij kan. U kent mij.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Toorenburg
en Van Wijngaarden. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 24 (35122).
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik hecht niet alleen aan expertise. Natuurlijk hecht ik aan
expertise, maar ik hecht ook aan het hele gevoel over waar
er slachtoffersbelangen zijn er hoe men daarnaar kijkt.
Misschien is het goed om aan te geven dat ik daarin verschil
van mening met de minister en dus de behoefte heb
gevoeld om een motie in te dienen.
De andere motie kan ik wellicht aanhouden, want de
minister stipte dit aan. Een eerdere motie hiertoe heb ik
laten verlopen. Dat was omdat ik dacht: dat komt wel, maar
het kwam toch niet helemaal.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het zeer onwenselijk is dat slachtoffers
in hun eigen woonomgeving geconfronteerd kunnen worden met daders die na hun vrijlating weer gaan wonen in
hun oude omgeving;
constaterende dat met het wetsvoorstel Straffen en
beschermen een verhuisplicht kan worden opgelegd als
voorwaarde voor de voorwaardelijke invrijheidsstelling,
maar dat een woonverbod nog steeds niet mogelijk is als
zelfstandige maatregel;
verzoekt de regering te bezien hoe een zelfstandig woonverbod dat permanent dan wel voor langere tijd kan worden
opgelegd aan daders van zware gewelds- en zedenmisdrijven in de wet kan worden opgenomen, en de Kamer hierover te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Toorenburg
en Van Wijngaarden. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering voornemens is een adviescollege in te stellen om, in complexe en lastige zaken, het
Openbaar Ministerie te adviseren over de voorwaardelijke
invrijheidstelling;
constaterende dat dit adviescollege zal worden samengesteld uit leden van het Openbaar Ministerie en onafhankelijk
deskundigen;

Zij krijgt nr. 25 (35122).
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Mag ik dan tot slot een hele constructieve opmerking
maken? Als de heer Van der Staaij zijn amendement wijzigt,
laat hij dan ook de ondertekening wijzigen, want dan sta ik
er graag onder.

verzoekt de regering te bezien of ook een vertegenwoordiging van slachtofferorganisaties deel zou kunnen uitmaken
van het adviescollege,

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

20 juni 2019
TK 96

96-12-35

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Toorenburg. Het woord is aan
de volgende spreker, de heer Groothuizen namens D66.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Groothuizen en
Kuiken. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

De heer Groothuizen (D66):
Dank u wel, voorzitter. Allereerst dank aan de minister voor
de uitgebreide beantwoording van de vele gestelde vragen.
Ik vond het een interessant debat met heel veel verschillende gezichtspunten, maar eigenlijk ook wel met heel veel
overeenstemming tussen de verschillende fracties. We zijn
door de VVD ook weer eens goed bijgepraat over het
recente showbizz- en royaltynieuws en dat is ook altijd
mooi.
Voorzitter. Ik deel de opvatting van de heer Van Nispen dat
de crux zit in de uitvoering. Als politiek moeten we goede
kaders stellen. Dat doen we deels met wetgeving en ook
door de juiste en voldoende middelen aan te leveren in de
vorm van voldoende geld en andere randvoorwaarden.
Alleen dan gaat dit echt vliegen. We zullen dus in de praktijk
moeten zien hoe zich dit gaat ontwikkelen.
Ik heb nog een vraag aan de minister en een motie. De
minister heeft warme woorden gesproken over het belang
van de reclassering en de intentie dat die er zo veel mogelijk
bij betrokken is, maar hij heeft niet de vraag beantwoord
of hij ernaar streeft dat de reclassering in elke inrichting
fysiek aanwezig is. Ik zie hem wel knikken, dus het gaat de
goede kant op, maar ik krijg zo dadelijk ook graag nog de
mondelinge bevestiging dat dat inderdaad de bedoeling is.
Dan naar de motie. Ik sprak in de eerste termijn al over de
extra ruimte die volgens mij nodig is met betrekking tot het
langdurende re-integratieverlof, juist ook om dat probleem
rond het calculerende gedrag en voldoende ruimte voor
mensen met een lange straf op te lossen. De minister ziet
die ruimte gelukkig ook. Ik vul het dan ook graag met een
motie nader in.

Zij krijgt nr. 26 (35122).
De heer Groothuizen (D66):
Dank u wel.
De voorzitter:
U ook bedankt. Dan is nu het woord aan mevrouw Kuiken
namens de Partij van de Arbeid.

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Ik wil de minister bedanken voor de antwoorden
in eerste termijn. Ik ben genegen om het wetsvoorstel te
steunen.
We hebben het gehad over vergelding en over wat effectiviteit betekent. Dat zal ook de praktijk moeten uitwijzen.
Ik hoop op een positieve bejegening van het amendement
dat ik samen met de heer Van der Staaij heb ingediend. Dat
helpt natuurlijk. Daarmee regelen we wat aan de achterkant.
Maar ik zou ook nog wat aan de voorkant willen regelen. Ik
heb een motie ingediend, samen met de heer Groothuizen,
voor tijdens de detentie, maar ik zou ook nog wat aan de
voorkant willen regelen. Daarom dien ik de volgende motie
in, samen met de heer Groothuizen.

Motie
De Kamer,

Motie
gehoord de beraadslaging,
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het kunnen oefenen met het opbouwen
van vrijheden een belangrijke voorwaarde is voor het verbeteren van de re-integratie;
constaterende dat in het huidige voorstel langdurend reintegratieverlof bij gevangenisstraffen van zes jaar of meer
mogelijk is op zijn vroegst 12 tot 36 maanden voorafgaand
aan de fictieve vi-datum;
overwegende dat door de maximering van de voorwaardelijke invrijheidstelling op twee jaar het belangrijk is al in
detentie te beginnen met resocialisatie, vooral bij langgestraften;
verzoekt de regering met regelgeving te komen om langdurend re-integratieverlof bij gevangenisstraffen van zes jaar
of meer mogelijk te maken in de periode van 12 tot 48
maanden voorafgaand aan de fictieve vi-datum,

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

constaterende dat met de Wet langdurig toezicht een
nieuwe gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende
maatregel (GVM) is geïntroduceerd;
overwegende dat het belangrijk is dat de GVM wordt toegepast in gevallen waarin sprake is van een veroordeling voor
een ernstig gewelds- of zedenmisdrijf, zodat na afloop van
de detentie nog een kader beschikbaar is om toezicht op
hen te kunnen houden en voorwaarden te kunnen stellen;
overwegende dat het daarvoor nodig is dat het OM bij een
vervolging voor deze misdrijven expliciet overweegt een
GVM te vorderen en dat de reclassering deze maatregel
betrekt in haar advisering;
verzoekt de regering met de bij de GVM betrokken organisaties in de strafrechtketen in gesprek te gaan om de toepassing van de GVM te bevorderen,
en gaat over tot de orde van de dag.

20 juni 2019
TK 96

96-12-36

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Kuiken en Van
Wijngaarden. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 27 (35122).
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Daarmee denk ik dat ik constructief meedenk over de totstandkoming van dit wetsvoorstel en over de vraag wat je
doet aan de voorkant op het moment dat een straf wordt
opgelegd en over de vraag of je rekening houdt met het
feit dat er ook bij langgestraften een moment komt dat ze
weer stappen naar vrijheid zullen moeten nemen. We doen
iets om die periode dat je moet werken aan re-integratie
optimaal te vergroten. Die brengen we namelijk naar 48
maanden. Ik wil ook de mogelijkheid houden, als we ergens
in het traject iets hebben gemist, dat er nog een slot is. Daar
gaat het amendement over dat ik samen met de heer Van
der Staaij heb.
Hartelijk dank. Ik wens u beterschap, voorzitter.

(vi) voor de re-integratie van gedetineerden, de kans op
recidive en de deelname aan een vi-traject;
overwegende dat bepaalde gevolgen van de wet, bijvoorbeeld voor mensen met een licht verstandelijke beperking,
mogelijk al op korte termijn zichtbaar worden, maar dat de
gevolgen voor resocialisatie en het voorkomen van recidive
pas op latere termijn zichtbaar zullen worden;
constaterende dat in het wetsvoorstel geen evaluatiebepaling is opgenomen;
verzoekt de regering een kader op te stellen waarlangs de
Wet straffen en beschermen, eventueel in fasen, zal worden
geëvalueerd met daarin specifieke voorstellen voor KPI's,
en de Kamer hierover uiterlijk in het najaar te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Drost, Van Wijngaarden, Van den Berge, Van Toorenburg en Van Nispen.
Zij krijgt nr. 28 (35122).

De voorzitter:
Dank u wel. Als laatste van de zijde van de Kamer is het
woord aan de heer Drost namens de ChristenUnie.

De heer Drost (ChristenUnie):
Dank u, voorzitter. Ik heb het laatste woord in deze termijn.
Dank aan de minister voor de beantwoording op al onze
vragen. De ChristenUniefractie zal dit wetsvoorstel steunen.
Het is uitvoering van het regeerakkoord en we hebben twee
belangrijke toezeggingen gekregen in dit debat. De eerste
was dat de minister er direct op zal anticiperen en erover
zal rapporteren mocht er toch ongewenst calculerend
gedrag van gedetineerden plaatsvinden om hun vi te mijden. De motie daarover dienen wij niet in.
De tweede toezegging is dat er in de komende evaluatie
specifiek zal worden gekeken of er gevolgen zijn voor de
strafmaten die rechters hanteren. Vanwege de complexiteit
van de wet en een aantal zorgpunten die we met elkaar
besproken hebben, vinden we het wel van belang dat de
minister in kaart brengt hoe deze wet zal worden geëvalueerd en aan de hand van welke kaders en indicatoren dat
zal gebeuren. Daarom hebben we wel de volgende motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De heer Drost (ChristenUnie):
Voorzitter. Tot slot wees ik in onze bijdrage op het belang
van vrijwilligersorganisaties bij resocialisatie en herstel.
We willen de minister daar graag verder in aanmoedigen
en hebben daarvoor ook een motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat met de Wet straffen en beschermen wordt
toegewerkt naar een doelgericht detentie en re-integratieplan (D&R-plan) voor iedere gedetineerde;
constaterende dat in het regeerakkoord staat dat resocialisatie en reclassering bij de tenuitvoerlegging van straffen
en maatregelen steviger zal worden gepositioneerd en dat
hierbij ook meer aandacht en ruimte komt voor vrijwilligerswerk;
overwegende dat vrijwilligersorganisaties een unieke rol
kunnen hebben bij de re-integratie van gedetineerden, bijvoorbeeld door het ondersteunen bij contact met de familie;
overwegende dat begeleiding van vrijwilligers voor gedetineerden ook na hun detentieperiode betekenisvol kan zijn
en dat vrijwilligers hierbij kunnen helpen bij het slaan van
een brug tussen voormalig gedetineerde en samenleving,
zoals bijvoorbeeld het Yellow Ribbon Project in Singapore
laat zien;

overwegende dat er bij diverse organisaties zorgen zijn
over onder andere de gevolgen van de inperking van de
maximumduur van de voorwaardelijke invrijheidsstelling

verzoekt de regering nader uit te werken hoe vrijwilligersorganisaties intensiever kunnen worden betrokken bij de
uitvoering van het D&R-plan en hoe de slagkracht van vrijwilligersorganisaties kan worden versterkt bij begeleiding
na beëindiging van de detentieperiode en daarvoor middelen vrij te maken of daartoe voorstellen aan de Kamer te
doen,

Tweede Kamer

20 juni 2019
TK 96

constaterende dat de Wet straffen en beschermen leidt tot
een grote wijziging in de regeling van de voorwaardelijke
invrijheidsstelling en de detentiefasering als geheel;

Wet straffen en beschermen

96-12-37

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Drost en Van der
Staaij. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 29 (35122).
De heer Drost (ChristenUnie):
Dank u wel.
De voorzitter:
U ook bedankt. Ik schors de vergadering vijf minuten en
dan is het woord aan de minister voor de tweede termijn.
De vergadering wordt van 19.17 uur tot 19.25 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van het
wetsvoorstel Wet straffen en beschermen. We zijn toe aan
de tweede termijn van de zijde van het kabinet. Het woord
is aan de minister voor Rechtsbescherming.

Minister Dekker:
Voorzitter. Een vraag en een aantal openstaande punten
over amendementen en dan een trits aan moties.
Ik begin met de vraag van de heer Groothuizen. Streef ik
naar aanwezigheid van de reclassering in alle p.i.'s? Het
antwoord is daarop is een volmondig ja.
Dan een aantal amendementen. De heer Van den Berge
sprak over zijn amendement op stuk nr. 10, dat gaat over
de rechterlijke toetsing. Ik begrijp uiteraard dat de beslissing
aan het Openbaar Ministerie wordt gelaten. Alleen, bij
bezwaar wordt een volledige nieuwe toets gedaan, en dat
vind ik echt niet nodig. Dat kan gaan om een procedurele
toets. Als het Openbaar Ministerie in alle redelijkheid tot
dit oordeel kon komen, dan is dat in mijn ogen voldoende
om de rechtsbescherming te waarborgen. Mijn oordeel
daarover blijft dus: ontraden.
Dan het gewijzigde amendement op stuk nr. 14 over het
opnemen van de passage in het vonnis. We zaten al een
beetje te stoeien met elkaar: hoe zou dat moeten luiden?
Wat de heer Van der Staaij daarover zegt, klinkt goed. Misschien zorgvuldigheidshalve: als hij het aanpast, ben ik
bereid om voor de stemmingen mijn definitief oordeel aan
u te laten weten. Maar het gaat de goede kant op.
Dan het amendement van de heer Van Nispen op stuk nr.
11. Daar zorgde ik zelf voor wat verwarring in de eerste
termijn. Mijn vraag aan de heer Van Nispen zou eigenlijk
zijn: heeft hij gezien dat wij bij nota van wijziging de
reclassering al hebben opgenomen in een rijtje van organisaties die worden meegenomen in het D&R-plan? Het antwoord van de heer Van Nispen is ja. Dan zou mijn vraag
zijn: wat is dan precies de toegevoegde waarde van het
dubbelop opnemen? Die toevoeging ontgaat mij. Ik heb er

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

dus niet een heel principieel bezwaar tegen dat je dat
meeneemt, maar ik vind het voor de consistentie van de
wet wel een beetje gek.
De heer Van Nispen (SP):
Het is inderdaad een technisch punt, maar het is wel
belangrijk, want het gaat inderdaad om een wet. In artikel
18a, lid 3, staat nu: "De directeur betrekt (...) eventuele
adviezen van de rechter of het Openbaar Ministerie (...)". In
lid 4 staat: "De directeur kan ten behoeve van het vaststellen
of het aanpassen van het detentie- en re-integratieplan
overleggen: a. met de reclassering (...)". Het gaat ons erom
dat wij vinden dat, als er advies van de reclassering is, dit
advies erbij betrokken moet worden. Dus niet zo van: ja,
daar kun je ook mee overleggen. Nee, als er een advies is,
dan hoort dat wat ons betreft in datzelfde rijtje thuis. Als
het wetstechnisch beter is om daar een apart lid van te
maken, prima, maar het overleg met de reclassering een
optie laten ... Als er een advies is — daar gaat het om: er
moet wel eerst een advies zijn — dan vinden wij niet dat
dit een optie moet zijn. Wij willen dat graag iets nadrukkelijker of meer verplichtend in de wet opschrijven.
Minister Dekker:
Voorzitter, ik weet niet of dit gebruikelijk is in uw Kamer,
maar deze lijn delen de heer Van Nispen en ik volledig. Ik
ken de heer Van Nispen ook als iemand die bereid is om er
nog even naar te kijken om het goed op papier te laten
landen. Dat leidt misschien tot een enigszins aangepast
amendement. Dan volg ik daarbij dezelfde route als bij het
amendement van de heer Van der Staaij: ik geef mijn definitieve oordeel nog een keer aan de Kamer, en dan kan ik
wellicht van "ontraden" naar "oordeel Kamer" gaan. Want
volgens mij zitten we hier echt gewoon op dezelfde lijn.
Een verheldering van het amendement op stuk nr. 16 kan
ik eigenlijk niet zo goed geven als de heer Van der Staaij
dat deed. Ik vat deze wijziging zo op dat daarmee wordt
beoogd te doen wat we al willen doen. Het wordt hier alleen
net even ietsje strakker opgeschreven. Er blijft dus een
mogelijkheid van maatwerk, om af te wijken en bijvoorbeeld
te voorzien in een waarschuwing.
Dan het amendement dat wat ingewikkelder ligt, en dat is
het amendement op stuk nr. 18. Dit is een ongelofelijk
constructief debat. Ik wil dus ook constructief met u meekijken. Ik begrijp ook precies waar u vandaan komt. U vraagt
van de rechter om dit automatisch mee te nemen. Daartegen zijn eigenlijk twee bezwaren. Het ene is vrij fundamenteel, misschien zelfs wel constitutioneel. Moet je aan een
rechter voorschrijven dat hij dit meeneemt? Want dat lijkt
dit amendement te doen. Maar in theorie kan het ook zo
zijn dat het risico op recidive bij een zedendelinquent heel
erg laag is. Dan schrijf je toch iets voor. Dat is één. Het
andere punt is dat het amendement uitsluit dat je de GVM
toepast als er wél vi is verleend, terwijl het wel degelijk ná
het verlenen van een voorwaardelijke invrijheidstelling
nodig zou kunnen zijn om, indien de GVM is opgelegd bij
vonnis, die alsnog ten uitvoer te leggen. Dit zijn twee elementen in het amendement waardoor ik bij mijn standpunt
blijf dat ik het moet ontraden.
Ik kan u wel twee andere dingen toezeggen. Er ligt een
motie waar onder andere de handtekening van mevrouw
Kuiken onder staat. Daarin staat: zorg er nou voor dat het

20 juni 2019
TK 96

96-12-38

bij de betrokken partijen, met name het OM dat het moet
vorderen, veel bekender wordt, zodat het gebeurt in de
gevallen waarin het zou moeten gebeuren. Ik zie dat daar
echt nog wel een verbeteringsslag te maken is. Daar ga ik
dus sowieso mee aan de slag. Ik kom straks op de oordelen,
maar dan zult u zien dat ik ook daar oordeel Kamer geef.
Dan het tweede dat ik u wil toezeggen. Volgend jaar, in
2020, komt de eerste tussentijdse rapportage over hoe de
Wet langdurig toezicht in de praktijk precies uitpakt. Dan
wil ik concreet op dat dilemma, dat een reëel dilemma is,
terugkomen. Mijn grote vrees is alleen dat als u dit amendement nu aanneemt, u een heel principieel en fundamenteel punt in die wet duwt, waardoor we het een en ander
riskeren voor de voortgang, want hier moet straks ook nog
een andere Kamer naar kijken. Ik begrijp de punten, maar
ik moet het amendement echt ontraden. Ik zou het echt
onverstandig vinden.
Voorzitter. Dan kom ik op de moties. De motie op stuk nr.
19 van de heer Markuszower vraagt de voorwaardelijke
invrijheidstelling in zijn geheel af te schaffen. Het zal u niet
verbazen dat ik deze ontraad, vooral ook omdat dit echt
alleen symbolisch is en Nederland uiteindelijk onveiliger
maakt.
De motie op stuk nr. 20 van Van Wijngaarden en nog heel
veel anderen gaat over het overleg met verschillende partijen over verschillende programma's. Ik kan daarover het
oordeel aan uw Kamer laten.
Datzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 21. Ik vind het heel
goed om daarover te rapporteren en ook te laten weten hoe
we het personeel erbij betrekken, dus ik kan daarmee uit
de voeten. Oordeel Kamer.
De motie van Van Nispen en Van Wijngaarden op stuk nr.
22 gaat over het in kaart brengen van de verschillende
manieren waarop toezicht wordt gehouden. Dat raakt ook
aan de discussie die ik net had met de heer Van der Staaij.
Ook daarover kan ik het oordeel aan de Kamer laten.
Datzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 23, van de leden
Van Nispen en Van Toorenburg over arbeid. Ik deel hun
standpunt volledig indien ik de motie zo mag uitleggen dat
zij niet van toepassing is op kortgestraften of mensen die
op heel speciale plekken zitten, zoals de terroristenafdeling,
want daar is dit praktisch gezien gewoon moeilijk uitvoerbaar. Als dat het geval is, als het een soort "basisregel,
tenzij" is, kan ik er goed mee uit de voeten. Ik laat de motie
aan het oordeel van de Kamer.
Datzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 24, met dien verstande dat ik vind dat het een adviescollege moet zijn en
geen college van verschillende belangenorganisaties. Mocht
de motie aangenomen worden, dan ga ik hierover in
gesprek, ook met deze organisaties.
Dan de motie-Van Toorenburg/Van Wijngaarden op stuk
nr. 25, over het zelfstandig woonverbod. Dat reikt eigenlijk
verder dan dit wetsvoorstel. In de motie wordt gevraagd
of ik wil nagaan of dit in een andere wet of een zelfstandige
wet kan worden opgenomen. Daarover laat ik het oordeel
aan uw Kamer.

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

Dan een belangrijke motie van de heer Groothuizen en
mevrouw Kuiken, de motie op stuk nr. 26. Die raakt aan de
discussie over de vraag of je voorafgaand aan de voorwaardelijke invrijheidstelling nog iets meer ruimte kan bieden.
Dat is nu 12 tot 36 maanden, oplopend naar de maximale
straf. Als uw Kamer hiermee instemt, kan ik ook hiermee
uit de voeten. Ik wil het oordeel dus aan de Kamer laten.
Datzelfde geldt voor de motie-Kuiken/Van Wijngaarden op
stuk nr. 27, die overlapt met en vergelijkbaar is met een
eerdere motie die is aangenomen. Ook deze motie laat ik
aan het oordeel van de Kamer.
Ook de motie op stuk nr. 28 van de heer Drost en consorten
om een kader te maken voor de evaluatie laat ik aan het
oordeel van de Kamer.
Datzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 29 over het erbij
betrekken van vrijwilligersorganisaties. In de laatste zin
wordt verzocht om hiervoor middelen vrij te maken. Voor
dit doel hebben wij bij het regeerakkoord middelen uitgetrokken. Die middelen kan ik hiervoor inzetten. Als dat ook
de bedoeling is van de heer Drost, kan ik er goed mee uit
de voeten.
De heer Drost (ChristenUnie):
Het mag ook wat breder, maar dan bedoel ik het zo te zeggen dat, als uit de inventarisatie van de minister komt dat
hij goede ideeën heeft, maar dat die geld kosten, hij daarover aan de Kamer rapporteert. Dan kunnen we daar wellicht het gesprek over voeren.
Minister Dekker:
Dat wil ik sowieso doen. Er was een eerdere motie, die op
een ander onderdeel dat eigenlijk ook vroeg. Dat kan
natuurlijk altijd. Maar als u zegt "ik vind dit zo belangrijk,
daar moet u nu extra geld voor uittrekken", dan is dat een
beetje een ongedekte cheque. Dat is volgens mij niet wat
de heer Drost voorstaat. Wij hebben hier geld voor.
Natuurlijk, als wij inzien dat iets heel goed werkt en wij daar
meer op zouden willen doen, weten wij u ook te vinden bij
de begroting.
Voorzitter. Mag ik de Kamer danken voor een goed en
informatief debat over dit wetsvoorstel? In mijn ogen zorgen
we er daarmee voor dat het vertrouwen in onze rechtsstaat
hoog blijft als het gaat om de manier waarop we de straffen
in Nederland uitvoeren. Het sluit ook aan bij het gevoel dat
mensen erbij moeten hebben. Volgens mij kan het ook een
enorme stap voorwaarts betekenen voor het terugdringen
van recidive onder mensen die nu in de gevangenis zitten
en straks een tweede kans moeten krijgen.
Veel dank.
De voorzitter:
Dank u wel, minister. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van dit debat.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.

20 juni 2019
TK 96

96-12-39

De voorzitter:
We gaan aanstaande dinsdag, 25 juni, stemmen over het
wetsvoorstel, de amendementen en de ingediende moties,
waarbij nog wel geldt dat de minister over twee amendementen nog een nader oordeel gaat geven, voorafgaand
aan de stemmingen.
De vergadering wordt van 19.38 uur tot 20.32 uur geschorst.
Voorzitter: Van Toorenburg

Tweede Kamer

Wet straffen en beschermen

20 juni 2019
TK 96

96-12-40