Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 942

Rapporten van de Algemene Rekenkamer bij de
jaarverslagen 2013 en bij de Nationale
verklaring 2014

Nr. 7

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 12 juni 2014
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over het rapport van de Algemene Rekenkamer van 21 mei
2014 bij het jaarverslag over het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (Kamerstuk 33 942, nr.1).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 11 juni 2014.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Verstraten

kst-33942-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

1

1
Hoe komt het dat de verbeteracties voor de verbetering van het subsidiebeheer tot nu toe onvoldoende verbetering hebben opgeleverd?
Hoewel de Algemene Rekenkamer erkent dat het ministerie veel werk
heeft verzet en verbetermaatregelen heeft genomen, kan zij over de
daadwerkelijke werking van die maatregelen in het rapport over het
verantwoordingsonderzoek 2013 nog weinig zeggen: De gedane
hervorming van het subsidieproces en nieuwe regelgeving (wijziging van
de Regeling OCW-subsidies) is per 1 januari 2014 in werking getreden. Dit
gewijzigde proces is door de Auditdienst Rijk in opzet als afdoende
aangemerkt.
2
Kan worden gespecificeerd welke bedragen waar terecht zijn gekomen
van de «extra» € 650 miljoen?
De «extra» € 650 miljoen incidenteel in het jaar 2013 uit de begrotingsafspraken 2014 is conform het amendement van het lid van Meenen
(Kamerstuk 33 780, nr. 3) als volgt aan de lumpsum van de onderwijssectoren toegevoegd:
Bedragen x € 1 miljoen
2013
Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Middelbaar beroepsonderwijs
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs

295,6
216,8
48,0
35,0
54,6

Totaal

650

3
Op welke wijze gaat de Minister meer inzichtelijk maken waar het
onderwijsgeld precies terecht komt?
Zie het antwoord op vraag 2 voor de verdeling van de € 650 miljoen in
2013. Het jaarverslag maakt elk jaar inzichtelijk waar publieke middelen
terecht zijn gekomen.
De scholen hoeven niet specifiek verantwoording af te leggen over
besteding van middelen die aan de lumpsum en prestatiebox worden
toegevoegd.
4
Op welke wijze gaat de Minister meer inzichtelijk maken hoe beleidsdoelen worden gerealiseerd?
Met de verschillende onderwijssectoren worden afspraken gemaakt over
de te realiseren doelstellingen en de indicatoren die daarbij gehanteerd
gaan worden. Deze afspraken worden vastgelegd in sectorakkoorden en
kwaliteitsafspraken, waarover de Tweede Kamer wordt geïnformeerd.
Zoals eerder aan de Tweede Kamer toegezegd zal over de belangrijkste
indicatoren worden gerapporteerd in het kader van de begroting.
5
In hoeverre zijn bij alle programma’s doelstellingen geformuleerd en kan
de voortgang op deze doelstellingen ook gevolgd worden? Waar is deze
informatie beschikbaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

2

In begroting en jaarverslag zijn de doelstellingen en streefwaarden van
het kabinet opgenomen. Op www.trendsinbeeld.minocw.nl is de meest
actuele informatie beschikbaar. Over de extra middelen uit het Regeerakkoord en de Begrotingsafspraken 2014 worden afspraken gemaakt met de
verschillende onderwijssectoren, waarover de Tweede Kamer wordt
geïnformeerd.
6
Waarom is de indicator bekwaamheidseisen leraren po/vo1 in de ogen van
de Algemene Rekenkamer niet deugdelijk, terwijl in het Onderwijsverslag
2012–20132 de Inspectie van het Onderwijs hier uitvoerige informatie over
verstrekt? Welke acties worden er ondernomen om er voor te zorgen dat
deze indicator wel als deugdelijk beoordeeld kan worden?
De Rekenkamer beoordeelde deze indicator als niet deugdelijk, vanwege
in hun ogen, tekortschietende dossiervorming hierover. De inspectie van
het onderwijs is echter volledig verantwoordelijk voor het verzamelen van
informatie over deze indicator. Daarom is afzonderlijke dossiervorming
hierover bij OCW niet nodig. Verdere verbeteracties zijn evenmin nodig.
7
Op welke wijze gaat de prestatie-indicator worden verbeterd?
Zie antwoord vraag 6.
8
In hoeverre is er een actieplan om de informatiebeveiliging te verbeteren?
Op welke termijn zal de informatiebeveiliging op orde zijn?
Net als alle andere departementen dient OCW de BIR normen te implementeren. OCW heeft een actieplan om de BIR te implementeren en
informatiebeveiliging te verbeteren. De stuurgroep Implementatie BIR,
stuurt en bewaakt de actieplannen van de verschillende dienstonderdelen
voor implementatie van de borging van de BIR. Belangrijke onderdelen
hierbij zijn awareness, governance, risico-analyses bedrijfskritische
systemen, de inrichting van de PDCA-cyclus en het eigenaarschap van
informatie systemen.
Rijksbreed is afgesproken dat eind 2014 alle departementen de BIR
normen hebben geïmplementeerd op basis van risicoafweging.
9
Waarom wordt de voortgang met betrekking tot de informatiebeveiliging
«bescheiden» genoemd? Op welke wijze gaat dit verbeterd worden?
OCW heeft bescheiden maar gedegen voortgang geboekt. Informatiebeveiliging is immers een continue, complex en tijdrovend proces met
verschillende spelers. Steeds weer vragen nieuwe ontwikkelingen om
oplossingen. Verder zie antwoord op vraag 8.
10
Welke verklaring kan worden gegeven voor het feit dat DUO3 al een aantal
jaar de ambitie tot verbetering heeft, maar dat dit zonder voldoende
gevolg blijft? Hoe wordt toegezien op een daadwerkelijke verbetering?

1

po: primair onderwijs, vo: voortgezet onderwijs
Kamerstuk 33 750-VIII, nr. 107.
3
DUO: Dienst Uitvoering Onderwijs
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

3

Informatiebeveiliging is een continue, complex en tijdrovend proces met
verschillende spelers. Steeds weer vragen nieuwe ontwikkelingen om
oplossingen. DUO heeft daar de afgelopen jaren veelvuldig mee te maken
gehad.
DUO maakt onderdeel uit van de OCW stuurgroep Implementatie BIR (zie
vraag 8). Vanuit deze stuurgroep wordt toegezien op de verbetervoorstellen van DUO om informatiebeveiliging te borgen binnen de eigen
organisatie. DUO heeft, net als alle andere onderdelen binnen OCW, een
Fit/Gap analyse gemaakt en verbetervoorstellen geformuleerd. Deze
voorstellen worden uitgevoerd, vanuit de Taskforce DUO waarin ook ADR
en FEZ zitting hebben, op basis van prioriteitstelling. Recentelijk heeft
DUO voor de gehele DUO organisatie een awareness sessie georganiseerd waarmee het beveiligingsbewustzijn van de medewerkers is
vergroot.
11
Waarom is niet duidelijk of subsidies wel of niet rechtmatig worden
besteed? Waarom werken genomen verbetermaatregelen nog onvoldoende? Hoe wordt toegezien op een daadwerkelijke verbetering?
De onzekerheid over de rechtmatige besteding van verstrekte subsidies is
ontstaan doordat het ministerie bij het verlenen van de subsidies niet de
juiste verantwoordingsinformatie heeft gevraagd. Er is gevraagd om een
financiële verantwoording voorzien van controleverklaring door een
accountant. Daarbij is in een aantal gevallen niet opgenomen dat de
accountant de aan de subsidie verbonden voorwaarden in de controle
dient te betrekken.
De genomen verbetermaatregelen zijn per 1 januari 2014 van kracht
gegaan, waardoor de Algemene Rekenkamer er nu in haar rapport over
2013 nog geen oordeel over kan vellen. Het ministerie pleegt in 2014 de
vereiste inzet om de opzet van het subsidieproces, welke door de
Auditdienst Rijk als afdoende wordt aangemerkt, daadwerkelijk in
uitvoeringspraktijk te brengen en het subsidieproces daarmee te
beheersen.
12
Waarom ontbreken nog steeds belangrijke beheersmaatregelen met
betrekking tot het inkoopbeheer van het Nationaal Archief?
In 2013 heeft het Nationaal Archief de beheersing van de inkoopprocessen
en -procedures structureel verbeterd door aanscherping van de interne
controle en afstemming over de toepassing van aanbestedingskaders met
het moederdepartement. Inmiddels worden de belangrijke beheersmaatregelen voor het verder op orde brengen van het inkoopbeheer, die door
de Algemene Rekenkamer genoemd worden, ook ingevoerd. Het
contractregister is begin 2014 gerealiseerd en wordt nu actueel gehouden.
De spendanalyses die reeds op ad hoc basis werden gemaakt krijgen nu
een gestructureerde periodieke aanpak en de resultaten van die analyses
worden volgens een vast stramien vastgelegd. Vervolgens is men
begonnen met het periodiek opstellen en actueel houden van de
aanbestedingskalender (minimaal 1x per twee maanden). In augustus
2014 moeten deze beheersmaatregelen volgens planning zijn ingevoerd
en geborgd.
13
Kan uitgebreider worden ingegaan op de geconstateerde oorzaken van de
verslechtering van het subsidie- en inkoopbeheer bij de Rijksdienst voor
het Cultureel Erfgoed? Waarom is deze dienst er niet in geslaagd de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

4

eerder geconstateerde tekortkomingen op te lossen? Kan verder worden
ingegaan op de voorgestelde maatregelen die worden genomen?
De oorzaak van de verslechtering van het subsidieproces is te wijten aan
een aantal factoren.
Ten eerste is in 2012 een evaluatie gehouden over de eerste periode van
zes jaar van het Besluit Rijkssubsidiëring Instandhoudingsubsidie van
Rijksmonumenten (hierna: Brim). Op basis van deze evaluatie is er een
nieuwe regeling (Brim 2013) per 1-1-2013 van kracht geworden. Van de
gelegenheid is meteen gebruik gemaakt om het digitaal werken te
introduceren en de hiervoor benodigde workflow voorziening in het
systeem te bouwen. Daarnaast was voor het verlenen van subsidie in
2013 ook een nieuwe, zogenaamde tenderregeling van kracht. Dit betekent
dat op één moment het besluit over het toekennen van alle subsidies
wordt genomen volgens vooraf bepaalde spelregels. In 2011 en 2012 was
het «wie het eerst komt wie het eerst maalt» uitgangspunt van kracht. Met
deze tenderregeling werd tegemoet gekomen aan bezwaren uit de
Erfgoedwereld.
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) was in 2013 voor het
verlenen van subsidies onvoldoende voorbereid op deze samenloop van
vernieuwingen.
In 2014 zijn zowel voor het verlenen als het vaststellen van subsidies
Plannen van Aanpak opgesteld met als doel de processen gestructureerd
en beheersbaar te laten verlopen. Er heeft een evaluatie over 2013
plaatsgevonden en de voorgestelde verbetermaatregelen zijn waar
mogelijk geïmplementeerd. De processen zijn geactualiseerd en de ICT
(subsidiesysteem en digitale postkamer) is aangepast. Binnen de RCE is
een goede gestructureerde organisatie opgezet om het verlenen in 2014
beheerst te laten verlopen.
Het inkoopbeheer vertoont slechts enkele tekortkomingen. Deze hebben
betrekking op contractuele verplichtingen uit oude jaren (vóór 2013). Ter
verbetering is eind 2012 de inkoop binnen de RCE gecentraliseerd. Er zijn
tot de overgang naar het IUC Noord per 1-7-2014, tijdelijk extra mensen
aangesteld om zich gericht met de juiste inkoopprocedure bezig te
houden. Bij het inkopen door de RCE worden nu alle procedures en
formats van het Rijk gevolgd en gebruikt. Hierdoor is een rechtmatig
verloop van de inkoop geborgd.
14
Met welk percentage zijn de eigen inkomsten van cultuurinstellingen in de
Basisinfrastructuur toegenomen in het afgelopen jaar (2013)?
Nog niet alle gegevens over de eigen inkomsten over 2013 zijn binnen.
Hierna worden de eigen inkomsten gecontroleerd op volledigheid en
juistheid. Na deze verwerkingsslag worden de gegevens gepubliceerd in
Cultuur in Beeld die op 1 december 2014 aan de Tweede Kamer wordt
verstuurd.
15
Waarom is er door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
geen gebruik gemaakt van de mogelijkheden om subsidiebedragen terug
te vorderen?
Er wordt hiervan uitgegaan dat in deze vraag wordt gedoeld op het
bestemmingsfonds OCW en de beslissing om deze bij de instellingen te
laten. In het algemeen heeft de Minister de bevoegdheid om na elke
BIS-periode te besluiten om ongebruikt subsidiegeld niet terug te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

5

vorderen. Voor de subsidieperiode 2009–2012 is hierover het volgende
opgenomen in de visiebrief Cultuur beweegt (Kamerstuk 32 820, nr. 76):
«De door OCW gesubsidieerde instellingen hebben vaak een bestemmingsfonds OCW op de balans staan, dat ontstaat als er subsidiebedragen onbesteed blijven. Een dergelijk fonds kan nodig zijn om fluctuatie
in seizoenen te kunnen opvangen. Jaarlijks wordt, indien er een positief
exploitatieresultaat is, een bedrag aan het bestemmingsfonds OCW
toegevoegd. Bij het vaststellen van de subsidies voor de periode
2009–2012 zal ik de instellingen informeren over mijn besluit over de
bestemming van de middelen in het bestemmingsfonds OCW. Mijn
besluit hierover zal zijn dat instellingen de middelen mogen inzetten voor
hun activiteiten, voor zover die na 2012 worden voortgezet. De instellingen die middelen in het bestemmingsfonds OCW hebben, krijgen
hiermee iets meer financiële ruimte om de gevolgen van de bezuinigingen
en economische crisis op te vangen.»
16
Welke doeleinden heeft het Bestemmingsfonds OCW4?
Het bestemmingsfonds OCW maakt onderdeel uit van het eigen
vermogen van instellingen die een vierjaarlijkse instellingssubsidie
ontvangen op grond van de Wet op het specifiek cultuurbeleid. Daarbij
wordt de richtlijn RJ 640 (640.305-313) van de Raad voor de Jaarverslaggeving gevolgd. Het eigen vermogen dient volgens deze richtlijn
onderscheiden te worden in een algemene reserve, bestemmingsreserves
en bestemmingsfondsen. Indien het resultaat van het boekjaar positief is,
dient er toevoeging plaats te vinden aan het bestemmingsfonds OCW.
Aan het bestemmingsfonds OCW wordt slechts onttrokken, indien het
resultaat van het boekjaar negatief is. Een toevoeging of onttrekking
geschiedt naar rato van het aandeel subsidie in de totale baten van de
instelling.
Het bestemmingsfonds heeft ten eerste tot doel instellingen in staat te
stellen om een tekort in enig jaar op te vangen door een positief resultaat
van een ander jaar. Zoals in het antwoord op vraag 15 is weergegeven,
kunnen hiermee de fluctuaties in seizoenen worden opgevangen en
krijgen de instellingen iets meer financiële ruimte om de gevolgen van de
bezuinigingen en de economische crisis op te vangen. Ten tweede heeft
dit tot doel om inzicht te verschaffen in de mate waarin sprake is van
ongebruikt subsidiegeld. Ten derde maakt het bestemmingsfonds
inzichtelijk welk deel van een exploitatieresultatenrekening is toe te
rekenen aan de OCW subsidie dan wel de eigen inkomsten.
17
Waarom acht de Minister de Algemene Rekenkamer een geschikte
gesprekspartner om tot een goed cultuursubsidiebeleid te komen? Wordt
de Kamer geïnformeerd over de uitkomst van het gesprek met de
Algemene Rekenkamer over cultuursubsidies?
In het verantwoordingsonderzoek over 2013 stelt de Algemene Rekenkamer dat bij veel culturele instellingen het versterken van ondernemerschap nog onvoldoende van de grond komt. Een gesprek tussen het
ministerie en de Algemene Rekenkamer kan de onderbouwing van deze
stelling wellicht verhelderen. Bij de ontwerpbegroting 2015 kan de Kamer
hierover geïnformeerd worden.

4

OCW: Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

6

18
Hoe wordt aangekeken tegen het door de Algemene Rekenkamer
voorgestelde beleid waarbij cultuursubsidies kunnen worden teruggevorderd, bijvoorbeeld bij onderpresteren?
Dit voorstel wordt gedeeld. In voorkomende gevallen kunnen middelen
worden teruggevorderd. Instellingen kunnen echter wel bijvoorbeeld
voorgenomen activiteiten die niet zijn uitgevoerd in beginsel compenseren door andere prestaties.
19
Kan de Minister een lijst geven van instellingen waarbij sprake was van
onderpresteren?
Nee, dit is niet mogelijk. In tegenstelling tot de subsidieperiode 2005–2008
kan er over de subsidieperiode 2009–2012 niet gesproken worden over
onder- en overpresteren. In de cultuurnotaperiode 2005–2008 kregen
instellingen die niet presteerden op de norm zoals gesteld in de subsidieplannen een sanctie. Bij een sanctie werd de mate van onderpresteren
recht evenredig vertaald naar een korting op de verkregen subsidie. In de
periode 2009–2012 is ervoor gekozen om deze specifieke sanctiemaatregel
niet langer te handhaven. Het is dan nu ook niet gepast achteraf te
spreken over onderpresteren.
20
Wanneer zal er een gesprek met de Algemene Rekenkamer plaatsvinden?
Zal de Kamer op de hoogte worden gesteld van deze besprekingen?
Een gesprek met de Algemene Rekenkamer wordt in de zomer gevoerd.
De Kamer zal over de uitkomst van dit gesprek in de ontwerpbegroting
2015 worden geïnformeerd.
21
Welke maatregelen kunnen nog genomen worden om ondernemerschap
binnen de culturele sector de bevorderen?
Het programma «Ondernemerschap Cultuur» is medio 2012 van start
gegaan. Het heeft als doel het versterken van ondernemerschap in de
culturele sector. Zowel bij instellingen als bij makers. Het programma
bestaat uit vier onderdelen: het leiderschapsprogramma cultuur dat in de
zomer 2013 startte; de communicatiestrategie «Cultuur, Daar Geef Je Om»
gelanceerd in augustus 2012; de coachingstrajecten fondsenwerving die
begin 2014 zijn begonnen en als laatste onderdeel, ondersteuning van
individuele makers bij het opbouwen van de beroepspraktijk. De branche
is betrokken bij ondersteuning van ondernemerschap. Eventuele nieuwe
maatregelen volgen nadat het huidige programma zijn waarde heeft
kunnen bewijzen. Jaarlijks worden de belangrijkste onderdelen van het
programma gemonitord.
22
Waarom is er een geringe voortgang gemaakt op het wegwerken van de
geconstateerde onvolkomenheden? Wat is de ambitie om deze onvolkomenheden weg te werken?
Het oplossen van een onvolkomenheid kent een bepaalde doorlooptijd.
De betreffende processen moeten worden aangepakt en verbeteringen
moeten worden doorgevoerd. Daarna moet de werking van die
beheersing worden aangetoond. Het sturen op het oplossen is in het
verleden niet altijd effectief gebleken. De Algemene Rekenkamer geeft aan
dat het ministerie in 2013 veel aandacht heeft geschonken aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

7

verbeteren van de bedrijfsvoering. Dat resulteert in vier van de vijf
langlopende onvolkomenheden echter nog niet in het oordeel «opgelost».
De verbeteringen in het inkoopbeheer in het bestuursdepartement zijn
daarentegen zodanig dat de problemen door de Algemene Rekenkamer
wel als opgelost worden beschouwd.
Het ministerie heeft eind 2013 de control om de bedrijfsprocessen op orde
te hebben aangescherpt. Qua ambitie betekent dit dat het ministerie
streeft alle onvolkomenheden eind 2014 opgelost te hebben. Het is daarbij
aan de Algemene Rekenkamer om te oordelen of de gerealiseerde
verbeteringen afdoende en voldoende zichtbaar zijn.
23
Hoe kijkt de Minister aan tegen het dilemma dat de Algemene Rekenkamer schetst dat ondanks dat iets inhoudelijk een goede parameter kan
zijn, deze door de aard waarop hij gemeten moet worden tot veel
controlelasten in het kader van de rechtmatigheid kan leiden? Hoe zou dit
in de toekomst zo veel mogelijk voorkomen kunnen worden?
Op basis van (internationale) literatuur en een analyse van het achterstandenbeleid in het buitenland, blijken opleidingsniveau van de ouders,
etniciteit, thuistaal en – in mindere mate – huishoudinkomen de beste
indicatoren van onderwijsachterstanden te zijn. In de brief aan de Tweede
Kamer onderzoek naar aanpassing van de gewichtenregeling van 7 maart
2014 is de Kamer geïnformeerd over de keuze om het opleidingsniveau
van de ouders van het kind als indicator te blijven hanteren in de
gewichtenregeling.
Om de onrechtmatigheden en de administratieve lasten voor scholen te
reduceren zijn de volgende maatregelen genomen die ook zijn vermeld in
bovengenoemde brief van 7 maart 2014:
• Het vereenvoudigen van de uitvoering en het uitbreiden van de
ondersteuning, zodat scholen minder fouten maken.
– Het aantal landenbeschrijvingen wordt uitgebreid en hieraan wordt
de naam van de verschillende onderwijssoorten in de landstaal
toegevoegd. Dit maakt het voor de school eenvoudig om de
corresponderende gewichtencategorie te bepalen.
– Een standaard ouderverklaringsformulier wordt voorgeschreven.
Een standaardformulier kan de foutgevoeligheid verminderen en
vereenvoudigt tevens de controle van de leerling administratie op
scholen.
– Scholen die betrokken zijn bij de intensieve controle van hun
leerling administratie (zie hieronder), ontvangen een advies op
maat over de wijze waarop zij hun administratie kunnen verbeteren.
• Het aanscherpen van de controle en handhaving, zodat alle scholen
zorgvuldig gaan administreren. Behalve door onbekendheid met de
regelgeving ontstaan ook fouten doordat sommige scholen onzorgvuldig administreren. Momenteel wordt de leerling administratie intensief
gecontroleerd (Kamerstuk 33 400-VIII nr. 140). Met deze controle zal de
Staatssecretaris doorgaan totdat het foutpercentage sterk verminderd
is. Voor scholen die blijven volharden in het maken van fouten zal een
aangescherpt handhavingsbeleid van toepassing zijn.
Daarnaast wordt onderzocht of de benodigde gegevens ook buiten de
school om verzameld kunnen worden. Op die manier kunnen fouten
vermeden worden. Tegelijkertijd worden de administratieve lasten voor
scholen sterk verminderd. Onderzocht wordt of de opleidingsniveaus die
door de consultatiebureaus worden geregistreerd hiervoor kunnen
worden benut. Voordat een goede afweging gemaakt kan worden, moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

8

er allerlei juridische, praktische en uitvoeringstechnische vragen worden
beantwoord.
24
Op welke wijze gaan de door de Algemene Rekenkamer geconstateerde
problemen met betrekking tot de gewichtenregeling, worden aangepakt?
Voor het antwoord wordt verwezen naar de beantwoording onder vraag
23.
25
Op welke wijze kan de doelmatigheid van de gewichtenregeling beter
worden aangetoond?
De gewichtenregeling is onderdeel van de lumpsum bekostiging van
scholen. Scholen zijn zelf het beste in staat om te bepalen hoe zij de
middelen doelmatig inzetten om de risico’s op achterstanden te
voorkomen. Zij verantwoorden zich jaarlijks naar OCW over de inzet van
de onderwijsmiddelen. In aanvulling hierop is in de regeling prestatiebox
opgenomen dat scholen beschrijven hoe zij de verstrekte achterstandsmiddelen hebben ingezet en hoe dit bijdraagt aan het verminderen van de
achterstanden van doelgroepleerlingen.
Door daarnaast te stimuleren dat scholen zich in toenemende mate
horizontaal verantwoorden aan partijen die dicht bij de school staan en
direct belang hebben bij het goed functioneren ervan wordt de mate van
doelmatigheid beter aangetoond. Een belangrijk hulpmiddel hierbij is de
totstandkoming van Vensters PO, waarin informatie op het gebied van
onderwijsopbrengsten, leerlingpopulatie, financiën en personeel wordt
gepresenteerd. Zie ook de agenda versterking bestuurskracht onderwijs.
26
Is er een alternatief denkbaar om onderwijsachterstanden aan te pakken?
Acht de Minister een alternatief wenselijk en mogelijk?
Nederlandse achterstandsleerlingen doen het internationaal gezien
relatief goed in het onderwijs. Dit is het resultaat van het Nederlandse
achterstandenbeleid wat al wordt ingezet bij doelgroepkinderen in de
voorschool. Deze aanpak is er op gericht om leerlingen een goede start te
laten maken op school en de achterstand in te laten halen voor zij aan hun
schoolloopbaan beginnen of in de eerste jaren op de basisschool.
Daarnaast ontvangen zij ook ondersteuning gedurende hun schoolcarrière. Zoals aangegeven in de brief aan de Tweede Kamer over Onderzoek
naar aanpassing van de gewichtenregeling van 7 maart 2014 wordt in
kennis over effectief onderwijsachterstandenbeleid geïnvesteerd en
worden analyses verricht naar de mate waarin verschillende onderwijsinterventies bijdragen aan het verminderen van achterstanden. Afgezien
van het terugdringen van het aantal fouten in de uitvoering van de
gewichtenregeling en mogelijke aanpassingen is er nu geen reden voor
een alternatieve aanpak.
27
Wat is de reactie van de Minister op de analyse van de Algemene
Rekenkamer dat het opleidingsniveau van ouders ook de grondslag vormt
voor vve5?
De verdeelsystematiek die in de specifieke uitkeringen gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid 2011 – 2015 wordt gehanteerd, is inderdaad
gebaseerd op het relatieve schoolgewicht per gemeente. Dit was
5

vve: voorschoolse en vroegschoolse educatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

9

overigens ook al zo in de periode die daaraan voorafgaat. Daarbij wordt
verondersteld dat het relatieve schoolgewicht in een gemeente
(gebaseerd op de gewichtenleerlingen in het basisonderwijs) een goede
indicator is voor het aandeel van die gemeente in het aantal peuters met
een verhoogd risico op (taal)achterstanden.
28
Hoe staat deze reactie in relatie tot de definitie van een doelgroepkind uit
de Wet OKE6? In welke mate identificeren consultatiebureaus kinderen op
basis van het opleidingsniveau van de ouders? Zijn hier inderdaad, zoals
de Algemene Rekenkamer stelt, aanwijzingen voor?
In de wet Oké is een doelgroep kind gedefinieerd als een kind met een
risico op een achterstand in de Nederlandse taal. De gemeenten stellen
voor hun situatie een doelgroepdefinitie vast en zijn vrij om daar eigen
keuzes in te maken. Veel gemeenten hanteren inderdaad het opleidingsniveau, zoals in de gewichtenregeling. Er worden ook andere criteria
gebruikt zoals de feitelijke taalachterstand.
29
Hoe is de forse toename, met bijna een verdubbeling elke twee jaar, van
onrechtmatig ontvangen gewichtengelden te verklaren? Op welke wijze
kan dit voor volgende jaren worden voorkomen en welke maatregelen
gaan er worden genomen?
In de eerste plaats is het van belang op te merken dat het aantal onregelmatigheden fluctueert en dat het jaar dat de Algemene Rekenkamer als
startpunt neemt een opvallend laag hoeveelheid onregelmatigheden laat
zien. Het aantal onrechtmatigheden is sindsdien toegenomen naar circa
27%. Er is geen sprake van bijna een procentuele verdubbeling van de
onrechtmatigheden elke twee jaar. Voor het antwoord over de maatregelen die worden genomen wordt verwezen naar het antwoord bij vraag
23.
30
Wat is de reden dat het percentage opleidingen met voldoende examenkwaliteit in het mbo7 in 2013 is gedaald ten opzichte van 2012?
Het laatste Onderwijsverslag laat zien dat nog steeds bij te veel opleidingen de examenkwaliteit niet op orde is. Er zijn twee belangrijke
tekortkomingen. De ene tekortkoming is dat bij een kwart van de in 2013
onderzochte bekostigde opleidingen gebruik wordt gemaakt van
exameninstrumenten die niet voldoen aan de kwaliteitseisen, bijvoorbeeld
omdat de dekking van de kwalificatie-eisen uit het kwalificatiedossier niet
op orde is of omdat de beoordelingswijze niet duidelijk genoeg is
beschreven. De andere belangrijke tekortkoming is dat bij relatief veel
opleidingen de examencommissie te weinig zicht heeft op de kwaliteit van
de examinering, mede doordat de bevoegdheden niet duidelijk zijn
belegd. Examencommissies weten dan bijvoorbeeld niet of de afname
betrouwbaar is en hoe de examens in de beroepspraktijk verlopen.
31
Wanneer kunnen we de resultaten verwachten van de reactie op de vraag
uit de Kamer in welke mate de gewichtenregeling ook van invloed is op
peuters en kleuters die vve-gelden ontvangen?
6

OKE: Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie (Wet van 7 juli 2010 tot wijziging van de
Wet kinderopvang, de Wet op het onderwijstoezicht, de Wet op het primair onderwijs en enkele
andere wetten in verband met wijzigingen in het onderwijsachterstandenbeleid (Stb 2010, 296))
7
mbo: middelbaar beroepsonderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

10

Het huidige verdeelmechanisme is gebaseerd op het relatieve schoolgewicht van een gemeente. De specifieke uitkering voor het onderwijsachterstandsbeleid – die loopt tot en met 2015 – is gebaseerd op één peildatum,
namelijk de schoolgewichten op teldatum 1-10-2009 dat opgegeven is
door scholen. In 2014 zal een evaluatie worden uitgevoerd naar de
specifieke uitkering waarna een besluit volgt over de periode na 2015.
32
Waarom is de verbetering van de controle niet van de grond gekomen?
De verbetering van de controle is in 2013 van de grond gekomen. Naar
aanleiding van het hoge foutpercentage zijn – in plaats van een steekproef
– bij basisscholen met relatief veel gewichtenleerlingen de leerlingenadministraties in 2013 en 2014 intensief gecontroleerd. Hierbij is ook
geïnvesteerd in kennisoverdracht aan scholen om fouten in de toekomst
te voorkomen. Het rapport over de intensieve controle van de leerlingenadministratie zal nader inzicht geven in de oorzaak van het grote aantal
fouten. Daarnaast worden aanbevelingen aan het Ministerie van OCW
gegeven om hier verbetering in te brengen. Die aanbevelingen worden
meegenomen in de aanscherping van de controle en handhaving, zodat
alle scholen zorgvuldig gaan administreren. Met deze controle zal worden
doorgegaan totdat het foutpercentage sterk verminderd is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 7

11