Bijlage I: overzicht voortgang uitvoering Natuur- en milieubeleidsplan Caribisch
Nederland
De programmamanagers houden op de eilanden een monitor bij van de projecten op het betreffende
eiland en de voortgang van de projecten in het kader van het Natuur- en milieubeleidsplan Caribisch
Nederland 2020-2030 (NMBP) en onderliggende uitvoeringsplannen. Het biedt daarmee een instrument
voor de stuurgroep op ieder eiland om de voortgang van het NMBP en de uitvoeringsplannen te
monitoren en aan te sturen. De programmamanagers worden hierbij ondersteund door de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland (RVO), die aanvullend een overkoepelende monitor bijhoudt voor
Caribisch Nederland. Het overzicht van de lopende en afgeronde acties en projecten is gebaseerd op
deze monitors. Met uitzondering van de overkoepelende projecten voor Caribisch Nederland bevatten
de eilandelijke monitors alleen de projecten en acties die vastgesteld en in gang gezet zijn door de
afzonderlijke stuurgroepen per eiland. De stuurgroep is verantwoordelijk voor ieder project op de
eilanden in het kader van het NMBP.
Caribisch Nederland (overkoepelende projecten
Actie/project
(Zee)waterkwaliteit monitoring strategie ontwikkeld.
Kennisagenda voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba
ontwikkeld. De kennisagenda brengt in beeld welke
kennis nodig is om het NMBP uit te voeren of de
uitvoering van het NMBP te monitoren, wat er al
gebeurt en waar de kennisgaten nog zitten. De
kennisagenda’s zijn te vinden op de website van de
DCBD (link:

Uitvoerende
organisatie
Rijkswaterstaat
Uitvoering door LNV in
samenwerking met
IenW, BZK,
natuurorganisaties en
openbare lichamen.

Planning

Dutch Caribbean
Nature Alliance
(DCNA)
Inspectie
Leefomgeving en
Transport (ILT)

2023-2027

IenW

Inwerkingtreding 1
januari 2024

RVO in samenwerking
met Stichting Qredits
en de openbare
lichamen

In de tweede helft van
2023 wordt besloten
over de inrichting van
het fonds. Begin 2024
zal het fonds in
uitvoering zijn.

Afgerond.
Afgerond.

https://www.dcbd.nl/document/kennisagendasnepp).
Versterking van intereilandelijke communicatie over
het NMBP en specifiek voor natuur.
Onderzoek uitgevoerd naar de vergunningverlening,
toezicht en handhaving (VTH) in Caribisch
Nederland. De rapporoten zijn de te vinden op de
webesite van de Tweede Kamer (link: Rapportage
ILT inzake VTH stelsel (milieu, bouwen, natuur)
Caribisch Nederland | Tweede Kamer der StatenGeneraal
Het Inrichtingen en activiteitenbesluit BES (IAB BES)
is aangeboden aan de tweede kamer. Het IAB BES
bevat regels ter bescherming van het milieu
waaronder regels voor bedrijven met activiteiten in
de kustzone van de eilanden, regels ter waarborging
van de kwaliteit van de uitvoering van VTH taken en
de verplichting tot het uitvoeren van een
milieueffectrapportage.
Ontwikkeling van een fonds voor ontwikkeling van
landbouw en visserij

1

Afgerond.

Een beoordeling heeft plaatsgevonden van het
beheer van het Sababank Nationaal Park. Op basis
van de uitkomsten van deze beoordeling zal er meer
aandacht zijn voor onderzoek en monitoring. Het
beoordelingsrapport is te vinden op de website van
de DCBD (llink: : The Saba Bank Management
Structure Evaluation and Recommendations | Dutch
Caribbean Biodiversity Database (dcbd.nl)) .
Het proces voor de besluitvorming over wetgeving
voor de instelling van en de bepalingen binnen het
Yarari-reservaat is gestart.
Op Bonaire is een pilotproject voor de versterking
van groen onderwijs gestart. De laatste fase van
deze pilot betreft aanbevelingen voor een uitrol naar
Saba en Sint Eustatius.
Het ruimtelijk ontwikkelingsprogramma voor
Caribisch Nederland is in ontwikkeling, met daarin
voorstellen voor bufferzones en bescherming van
Rijksbelangen.

Bonaire
Actie/project
Programma Natuurherstel
En koraalherstelplan is vastgesteld waarvan fase 1
in uitvoering is. Het project is gericht op het
uitbreiden het versterken van de capaciteit van de
organisaties betrokken bij koraalherstel en het
opschalen en verbreden van koraalherstelgerelateerde activiteiten en technieken.
Een mangroveherstelplan is ontwikkeld. Op basis
van dit plan worden de waterwegen in het gebied
Lac Baai hersteld.
voor het verwijderen van loslopende grazers zijn er
integrale gebiedsgerichte plannen in ontwikkeling of
in uitvoering:
- RVO heeft prioritaire acties in beeld gebracht
voor verschillende gebieden op Bonaire gericht
op het verwijderen van loslopende grazers,
herbebossing en revegetatie en
sociaaleconomische ontwikkeling;
- op basis van het rapport van de RVO wordt een
uitvoeringsplan voor Zuid-Bonaire (inclusief Lac
Baai), het midden-terrassenlandschap en het
stedelijk gebied opgesteld. Voor Zuid-Bonaire
zal dit herstel van de inheemse Sabalpalm via
ontwikkeling van de ‘Sabalpalm Sanctuary’
omvatten;
- een projectplan vastgesteld en in uitvoering
voor het ecologisch herstel van het Washington

2

Adviesbureau Ernst
and Young Dutch
Caribbean

De beoordeling is
afgerond. In de
tweede helft van 2023
zal besproken worden
hoe uitvoering
gegeven zal worden
aan de aanbevelingen

LNV

Het doel is dat de
wetgeving voor 2025
in werking zal treden.
2023-2024

Aeres Hogeschool

BZK/VRO

Het doel is het
programma voor 2025
vast te stellen.

Uitvoerende partij

Planning

Reef Renewal
Foundation Bonaire

Fase 1: 2023-2025
Fase 2: 2025-2027

Stichting Internos in
samenwerking met de
Mangrove Maniacs
OLB in samenwerking
met lokale
natuurorganisaties.

2022-2025

2023-2025

Slagbaai Park. Er zijn lokale jagers getraind voor
het verwijderen van geiten.
Concept-beheerplannen voor de Ramsar-gebieden
zijn ontwikkeld. Deze beheerplannen moeten nog
worden vastgesteld door het bestuurscollege.
Een beoordeling heeft plaatsgevonden van het
natuurbeheer op Bonaire door een extern
adviesbureau. De beoordeling heeft betrekking op
de financiele, juridische en organisatorische
aspecten van het natuurbeheer. Het rapport is te
vinden op de website van de DCBD (link:
Evaluatierapport natuurbeheer Bonaire | Dutch
Caribbean Biodiversity Database (dcbd.nl).
Programma Water
Een plan is opgesteld voor de uitbreiding van de
rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI).
Voor de uitbreiding van de riolering worden er 40
vacuümputten aangelegd, waarna bestaande
percelen aangesloten kunnen worden op het
rioleringssysteem.
Ontwikkeling van demoprojecten om de technische,
ecologische en economische haalbaarheid te
verkennen van decentrale afvalwaterzuivering.
Vervangen en opwaarderen van UV-installatie om
gezuiverd water (effluent) met voldoende
hygiënische kwaliteit te leveren aan hotels en
resorts langs de kust voor de irrigatie van de
tuinen.
Ontwikkeling van een pompstation voor
jachtafvalwater bij Harbour Village Jachthaven.
Een afvalwatervisie is ontwikkeld, deze moet nog
worden vastgesteld door het bestuurscollege.
Aansluitend aan de afvalwatervisie worden
afvalwaterplannen opgesteld.
Voor waterretentie is onderzoek gestart naar de
opties voor het verbeteren van het vasthouden van
water voor landbouw en het voorkomen van
grootschalige afstroming.
(Regen)waterbeheerplannen zijn in ontwikkeling.

Programma Afvalbeheer
Het programma “Afvalbeheer op Maat” is het kader
van het OLB voor 21 afvalprojecten op Bonaire. Dit
programma is in 2016 vastgesteld en wordt
momenteel herijkt, ondermeer in verband met de
doelen van het NMBP. Bij deze herijking zijn nieuwe
projecten vastgesteld voor het programma. Het
gaat om het verminderen van storten van afval en
het treffen van beheersmaatregelen bij stortplaats
3

OLB in samenwerking
met Stichting Nationale
Parken Bonaire
(Stinapa)
Adviesbureau Ernst and
Young Dutch Caribbean

Het doel is dat de
beheerplannen
worden vastgesteld in
2024.
De booerdeling is
afgerond. In de
tweede helft van 2023
zal besproken worden
hoe uitvoering
gegeven zal worden
aan de aanbevelingen

Water- en
Energiebedrijf Bonaire
N.V. (WEB)
WEB

2023-2025

OLB

2021-2023

WEB

2022-2024

WEB

2022-2023

OLB

Visie is ontwikkeld en
wordt opgeleverd in
juni 2023.
2023-2024

OLB

2023-2024

Wageningen University
and Research (WUR)

2023-2025

OLB met ondersteuning
van waterschap Rijn en
IJssel

2022-2025

OLB

2023-2025

Lagun met het oog op het voorkomen van
verontreiniging van het mariene milieu.
Het OLB heeft vanaf 2019 in samenwerking met het OLB
bedrijfsleven een bewustwordingscampagne
uitgevoerd ter voorbereiding van een verbod op het
verstrekken van ¨Single use Plastics¨Dit verbod is
in 2021 inwerking getreden.
VTH
Het bestuurscollege heeft het Toezicht en
OLB
handhavingsprogramma 2022-2023 vastgesteld. In
dit programma zijn een aantal prioritaire projecten
vastgesteld:
- beëindigen zwerfvuil en illegale stortplaatsen;
- Project duurzame kustbebouwing met als doel
het beëindigen van illegale situaties aan de
kust;
- Project voorkomen van illegale diabaas
afgravingen.
Landbouw, veeteelt en visserij (LVV) en veterinair
In het kader van de reorganisatie van de dienst LVV OLB
van het OLB is er een visserijbeleidsmedewerker
aangesteld en zal er in 2023 een visserij
datamonitoring medewerker worden aangesteld.
Een groentekassenproject is in uitvoering, waarbij
OLB
de nadruk ligt op het plaatsen van groentekassen
bij scholen en wijkcentra. Er wordt een centrale kas
bij de dienst LVV geplaatst ten behoeve van
training in het kader van de rol van de LVV als
agrarisch kenniscentrum.
Een visserijbeheerplan is ontwikkeld en vastgesteld. OLB
Het slachthuis op Bonaire wordt gerenoveerd, via
OLB
een tijdelijke slachtfaciliteit kan er tijdens de
renovatie nog steeds geslacht worden.
Ter verbetering van de capaciteit zullen er
OLB
trainingen plaatsvinden voor het LVV-personeel en
de veterinaire afdeling.

Sint Eustatius
Project/actie
Programma Landherstel
Een koraalherstelplan is vastgesteld waarvan fase 1
in uitvoering is. Het project is gericht op het
herstellen van populaties van belangrijke
plantenetende soorten op het rif om het koraal te
herstellen en natuurlijk herstel van koraal mogelijk
te maken.
Een plan is vastgesteld voor de bestrijding van
invasieve soorten en herstel van het droog tropisch
bos. Het betreft het volledig verwijderen van
(verwilderd) vee en andere invasieve soorten uit
specifieke omheinde gebieden, om met
4

Afgerond.

2022-2023

2023-2024

2023-2024

Afgerond.
Het doel is dat de
renovatie voltooid is
in 2024.
2023-2024

Uitvoerende organisatie

Planning

St. Eustatius National
Parks Foundation
(STENAPA)

Fase 1: 2023-2024
Fase 2: 2025-2030

STENAPA

Fase 1: 2023-2024
Fase 2: 2025-2030

betrokkenheid van de bevolking de bewustwording
te vergroten over het belang van een veerkrachtige
natuur voor het eiland.
Integrale gebiedsgerichte plannen zijn in
ontwikkeling of in uitvoering:
RVO heeft prioritaire acties in beeld
gebracht voor verschillende gebieden op
Sint Eustatius gericht op het verwijderen
van loslopende grazers, herbebossing en
revegetatie en sociaaleconomische
ontwikkeling. Op basis van het rapport van
de RVO zijn er plannen in ontwikkeling voor
verwijdering van loslopende grazers;
lokale jagers zijn getraind die geiten op het
eiland verwijderen. Door het vertrek van de
projectleider begin 2023 is er vertraging in
het ontwikkelen en uitvoeren van dit
project. Op dit moment opnieuw werving
plaats.
Programma Water
Een afvalwatervisie is in ontwikkeling.
Waterretentiezones zijn geïdentificeerd.
Programma Afvalbeheer
In 2022 is een Intentieverklaring getekend tussen
het ministerie van IenW, het OLE en het openbaar
lichaam Saba (OLS) inzake samenwerking op het
gebied van afvalbeheer. Uitgangspunt is het
verminderen van schadelijke stoffen naar het
milieu.
LVV en veterinair
De renovatie van het slachthuis loopt vertraging op
door afwezigheid van een projectleider
voedselveiligheid en veterinaire aangelegenheden.
Het is tot op heden niet mogelijk gebleken deze
functie lokaal, regionaal of internationaal in te
vullen.
Een reorganisatieplan voor de dienst LVV is in
ontwikkeling met medewerking van RVO.

Saba
Project/actie
Programma Landherstel
Een herbebossingsproject is gestart, met als doel
het herstel en uitbreiding van bos te versnellen om
erosie te verminderen in samenhang met de
verwijdering van loslopende geiten en om via
fruitbomen lokale voedselproductie te versterken.
Een projectplan is ontwikkeld en in uitvoering voor
de bestrijding van loslopende geiten. Een
premiefase is ingesteld voor lokale jagers om geiten
te verwijderen.
5

Openbaar lichaam Sint
Eustatius (OLE)

2022-2026

OLE
OLE

2023-2024
Afgerond.

IenW, OLE, OLS

Afgerond.

OLE

Het doel is dat het
slachthuis geroveerd
is voor 2025.

RVO

2023

Uitvoerende organisatie

Planning

OLS

2022-2025

OLS

2022-2024

Een koraalherstelplan is in ontwikkeling.
Programma Water
Een afvalwatervisie is in ontwikkeling.
Programma Afvalbeheer
In 2022 is een Intentieverklaring getekend tussen
het ministerie van IenW, het OLS en het OLE inzake
samenwerking op het gebied van afvalbeheer.
Uitgangspunt is het verminderen van schadelijke
stoffen naar het milieu.
LVV en veterinair
Uitbreiding vindt plaats van de hydroponics
boerderij voor productie van lokaal vers voedsel.

OLS

2023

OLE

2023-2024

IenW, OLS, OLE

Afgerond.

OLS

Slachtfaciliteiten zijn ontwikkeld.

OLS

Het doel is dat de
uibtreiding van de
hydoponics boerderij
afgerond is voor
2025.
Afgerond.

Een pilot project gericht op het versterken van
tuinieren (backyard farming) en veehouderij is in
uitvoering. Deze pilots lopen tot eind juli 2023.

OLS

2023

6