Besluit van
houdende bepalingen voor een
experiment met het oog op
verbetering van de kwaliteit en
de doelmatigheid van het
hoger onderwijs door
uitbreiding van de
bevoegdheid tot het
uitbrengen van een bindend
studieadvies (Besluit
experiment uitbreiding bindend
studieadvies).

Op de voordracht van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van xxx,
nr. WJZ/452221(10247), directie Wetgeving en Juridische Zaken, gedaan mede
namens Onze Minister van Economische Zaken;
Gelet op artikel 1.7a, eerste en tweede lid, van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van xxx, nr. xxx);
Gezien het nader rapport van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
van xxx, nr. xxx, directie Wetgeving en Juridische Zaken, uitgebracht mede
namens Onze Minister van Economische Zaken;
Hebben goedgevonden en verstaan:
Hoofdstuk 1. Algemeen
Artikel 1. Begripsbepalingen
In dit besluit wordt verstaan onder:

O

B10247.K-1

1

a. wet: Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek;
b. Onze Minister: Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, en voor
zover het de instellingen met opleidingen op het gebied van landbouw en
natuurlijke omgeving betreft, de Minister van Economische Zaken;
c. instelling: universiteit, hogeschool of levensbeschouwelijke universiteit als
bedoeld in artikel 1.2, onderdeel a, van de wet;
d. instellingsbestuur: college van bestuur van een instelling als bedoeld in
onderdeel b;
e. opleiding: een voltijdse of duale bacheloropleiding als bedoeld in artikel 7.3a
juncto artikel 7.7 van de wet;
f. aangewezen opleiding: opleiding die is aangewezen in de zin van artikel 5,
eerste lid, onderdeel a;
g. experimenteel BSA: experimenteel pakket van maatregelen in de zin van artikel
2, waarbij de bevoegdheden met betrekking tot het afgeven van een bindend
studie advies, bedoeld in artikel 6 en 7 worden uitgeoefend.
h. deelnemende instelling: instelling die aan het experiment deelneemt door het
invoeren van het experimentele BSA;
Artikel 2. Doel van het experiment
Met het experiment wordt beoogd te stimuleren dat studenten hun opleiding binnen
de nominale studieduur afronden door middel van een samenhangend pakket van
maatregelen ter bevordering van de studievoortgang waardoor de kwaliteit en de
doelmatigheid van het hoger onderwijs worden verbeterd.
Artikel 3. Afwijkingen van de wet
Met dit besluit wordt afgeweken van artikel 7.8b van de wet.
Artikel 4. Duur van het experiment
Het experiment duurt van 1 september 2013 tot en met 31 augustus 2019.
Hoofdstuk 2. Inhoud van het experiment
Artikel 5. Deelname aan het experiment
1. Een instellingsbestuur van een deelnemende instelling is verplicht:
a. de opleidingen aan te wijzen waarvoor het experiment zal gelden;
b. zodanige voorzieningen te hebben dat daardoor de studievoortgang bij de

aangewezen opleidingen in relatie tot de in het experiment te hanteren
studienorm wordt bevorderd; en
c. tijdig zodanige informatie aan studenten en aanstaande studenten te

verstrekken over de deelname aan en inrichting van het experiment dat het
hen in staat stelt zich voorafgaand aan de inschrijving een goed oordeel te
vormen over de gevolgen daarvan;
2. Onder de voorzieningen, bedoeld in het eerste lid, onderdeel b, worden in ieder
geval begrepen:
a. passende onderwijsintensiteit en een intensieve studiebegeleiding;
b. hoge kwaliteit van de docenten; en

O

B10247.K-1

2

c. begeleiding door het instellingsbestuur bij herplaatsing van geheel of

gedeeltelijk afgewezen studenten.
Artikel 6. Afwijzing van een student gedurende het gehele eerste jaar van
inschrijving
1. Het instellingsbestuur van een deelnemende instelling kan gedurende het gehele
eerste jaar van inschrijving een student voor een aangewezen opleiding afwijzen
en zijn inschrijving beëindigen, ingeval de student geen enkel tentamen heeft
afgelegd.
2. Bij de afwijzing worden de persoonlijke omstandigheden van de student in acht
genomen.
3. De artikelen 7.8b, derde lid, derde tot en met laatste volzin, vierde, vijfde, zesde
en achtste lid, en 7.42, derde lid, van de wet en artikel 2.1 van het
Uitvoeringsbesluit WHW 2008, zijn op de afwijzing van overeenkomstige
toepassing.
Artikel 7. Studieadvies na de propedeutische fase
1. Het instellingsbestuur van een deelnemende instelling brengt aan iedere
student, die het propedeutisch examen van een aangewezen opleiding met goed
gevolg heeft afgelegd, jaarlijks aan het einde van het studiejaar een advies uit
over de voortzetting van zijn studie.
2. Het instellingsbestuur van een deelnemende instelling kan aan het advies
verbinden:
a. een afwijzing voor de opleiding of een deel daarvan; of
b. een beperking van de geldigheidsduur van tentamens, die de student na
afloop van het behalen van het propedeutisch examen met goed gevolg heeft
afgelegd.
3. In het wetenschappelijk onderwijs kan een student voor een opleiding worden
afgewezen tot en met het eerste jaar van inschrijving nadat het propedeutisch
examen is behaald en in het hoger beroepsonderwijs tot en met het tweede jaar
van inschrijving nadat het propedeutisch examen is behaald.
4. Het beperken van de geldigheidsduur van tentamens kan plaatsvinden vanaf het
tweede jaar van inschrijving nadat het propedeutisch examen is behaald.
5. De artikelen 7.8b, derde lid, tweede tot en met laatste volzin, vierde, vijfde,
zesde en achtste lid, en 7.42, derde lid, van de wet en artikel 2.1 van het
Uitvoeringsbesluit WHW 2008, zijn op de bevoegdheden, genoemd in het eerste
tot en met vierde lid, van overeenkomstige toepassing.
Artikel 8. Onderwijs- en examenregeling, medezeggenschap, rechtsbescherming en
taak decaan
1. In de onderwijs- en examenregeling, bedoeld in artikel 7.13 van de wet, worden
vastgelegd de voorzieningen, bedoeld in artikel 5, eerste lid, onderdeel b, en de
nadere regels, ter uitvoering van de artikelen 6 en 7. Het
medezeggenschapsorgaan van de instelling heeft adviesrecht ten aanzien van
deze voorzieningen en nadere regels.

O

B10247.K-1

3

2. Het college van beroep voor de examens, bedoeld in artikel 7.60 van de wet, is
overeenkomstig artikel 7.61 van de wet, bevoegd ten aanzien van besluiten als
bedoeld in de artikelen 6 en 7.
3. In het wetenschappelijk onderwijs is de decaan, bedoeld in artikel 9.12 van de
wet, en in het hoger beroepsonderwijs is het instellingsbestuur of het orgaan
waaraan deze taken zijn overgedragen als bedoeld in artikel 10,3 van de wet,
belast met de uitvoering van de artikelen 5 tot en met 7.
Hoofdstuk 3. Overige voorwaarden en waarborgen deelname experiment
Artikel 9. Geldigheidsduur en reikwijdte van de bevoegdheden
1. Instellingsbesturen van deelnemende instellingen voeren het experimentele BSA
bij een opleiding cohortsgewijs uit.
2. Een experimenteel BSA kan uitsluitend met ingang van de studiejaren 20132014 en 2014-2015 bij een opleiding worden ingevoerd.
Artikel 10. Voorwaarde aanvang experiment
Het instellingsbestuur van een instelling die voornemens is deel te nemen aan het
experiment verschaft Onze Minister voorafgaand aan het studiejaar waarin beoogd
wordt te starten met het experimentele BSA schriftelijk informatie over de
voorzieningen, getroffen overeenkomstig artikel 5, eerste lid, onderdeel b, de wijze
waarop het instellingsbestuur de bevoegdheden, genoemd in de artikelen 6 en 7,
beoogt uit te oefenen en de wijze waarop de resultaten van het experimentele BSA
door de deelnemende instelling zullen worden gevolgd ten behoeve van de
jaarlijkse rapportage en het eindverslag, bedoeld in artikel 11.
Hoofdstuk 4. Verantwoording experiment
Artikel 11. Voortgang en eindverslag
1. Het instellingsbestuur van een deelnemende instelling rapporteert jaarlijks in het
verslag, bedoeld in artikel 2.9 van de wet, over de resultaten van de uitvoering
van het experimentele BSA, waaronder begrepen:
a. het aantal studenten per opleiding dat een waarschuwing heeft gekregen voor

een afwijzing als bedoeld in de artikelen 6 en 7;
b. het aantal studenten dat een afwijzing heeft gekregen overeenkomstig de

artikelen 6 en 7;
c. de mate waarin de studieresultaten van de afgewezen studenten afwijken van

de studienorm van het experimentele BSA.
2. Desgevraagd verstrekt het instellingsbestuur aan Onze Minister nadere
informatie.
3. Indien de bevindingen daartoe aanleiding geven, kan het experimentele BSA bij

een deelnemende instelling, na overleg met Onze Minister, worden gewijzigd.
4. Het instellingsbestuur van een deelnemende instelling werkt mee aan de

monitoring door Onze Minister van de resultaten van het experiment.
5. Voor 1 januari 2018 brengt het instellingsbestuur van een deelnemende

instelling een eindverslag uit, waarin de bevindingen zijn opgenomen met

O

B10247.K-1

4

betrekking tot de uitvoering van het experimentele BSA. In het eindverslag
wordt in elk geval ingegaan op hetgeen is vermeld in artikel 13, tweede en derde
lid.
Artikel 12. Waarborg toegankelijkheid hoger onderwijs
Indien het experiment tot gevolg heeft dat de toegankelijkheid van één of meer
opleidingen wordt bedreigd, kan Onze Minister besluiten dat het experimentele BSA
van een of meer opleidingen bij een of meer deelnemende instellingen geheel of
gedeeltelijk wordt beëindigd.
Hoofdstuk 5. Evaluatie van het experiment
Artikel 13. Evaluatiewijze
1. Onze Minister evalueert medio 2018 het experiment op basis van de resultaten
van de experimentele BSA’s zoals opgenomen in de eindverslagen van de
instellingen, die aan het experiment hebben deelgenomen.
2. Onze Minister evalueert het experiment aan de hand van de volgende criteria:
a. het aantal studenten dat de opleiding binnen de nominale studieduur afrondt,
het aantal studenten dat is uitgevallen en geen andere opleiding is gestart en
het aantal studenten dat een andere opleiding is gestart;
b. de mate waarin de doelmatigheid binnen de instelling is verbeterd;
c. de mate waarin de kwaliteit van het onderwijs is verbeterd;
d. de mate waarin het experimentele BSA van invloed is geweest op verbetering
van de kwaliteit en de doelmatigheid.
3. De evaluatie heeft in ieder geval betrekking op de volgende aspecten:
a.

de ervaringen die zijn opgedaan met de voorzieningen bedoeld in artikel 5,
alsmede de effecten daarvan;

b.

de ervaringen die zijn opgedaan met de bevoegdheden die de deelnemende
instellingen hebben uitgeoefend overeenkomstig de artikelen 6 en 7 alsmede
de effecten daarvan;

c.

de opvattingen van docenten, het instellingsbestuur en studiebegeleiders en
de opvattingen van studenten over de aspecten, genoemd onder a en b; en

d.

de gedragseffecten op studenten als gevolg van het experiment.

4. Onze Minister kan zich in het kader van de evaluatie laten bijstaan door een van
Onze Minister onafhankelijke deskundige.
Hoofdstuk 6. Slotbepalingen
Artikel 14. Inwerkingtreding
Dit besluit treedt in werking met ingang van 1 september 2013 en vervalt met
ingang van 1 september 2019.
Artikel 15. Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als: Besluit experiment bindend studieadvies.

O

B10247.K-1

5

Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in
het Staatsblad zal worden geplaatst.

De Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap,

De Minister van Economische Zaken,

O

B10247.K-1

6

NOTA VAN TOELICHTING
Algemeen deel
1. Algemeen
Een van de onderwerpen in de Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en
Wetenschap “Kwaliteit in verscheidenheid”(Kamerstukken II 2010/11, 31 288, nr.
194) (hierna strategische agenda) is de inzet op een meer ambitieuze
studiecultuur. In een ambitieuze studiecultuur moet nominaal studeren de regel zijn
en geen uitzondering. In de strategische agenda zijn pilots aangekondigd aan hoger
onderwijsinstellingen om te experimenteren met o.a. een jaarklassensysteem
inclusief het compenseren tussen vakken en een bindend studieadvies (hierna BSA)
na het tweede inschrijfjaar.
Vanuit de notie dat studenten meer nominaal moeten gaan studeren (nominaal
wordt eerder regel dan uitzondering) en in het licht van de gemaakte afspraken in
het kader van de prestatiebekostiging (prestatieafspraken d.d. najaar 2012) willen
instellingen onderwijskundige hervormingen kunnen doorvoeren. Maatregelen als
een scherpere matching tussen student en studie, kleinschalig en intensief
onderwijs en intensieve studiebegeleiding, kwaliteitsverbetering van de docenten
en modernisering van examenregelingen, moeten de studievoortgang aan
opleidingen sterk verbeteren. In het regeerakkoord van het kabinet Rutte II van 29
oktober 2012 “Bruggen slaan” wordt dit beleid gericht op bekostiging op basis van
kwaliteit voortgezet.
Eén van de maatregelen die tot kwaliteitsverbetering kan leiden betreft het afgeven
van het BSA in latere studiejaren. Dit kan pas na een wetswijziging worden
doorgevoerd. Vanwege de verstrekkende consequenties voor studenten is
aanpassing van de wet echter nog niet aan de orde. Eerst is meer informatie nodig
over de effecten die een uitbreiding van BSA’s heeft op studenten en het
studierendement. Het onderhavige besluit voorziet daarom in de mogelijkheid voor
instellingen hiermee te experimenteren. Doel van het BSA in het eerste studiejaar
is voornamelijk om een student zo snel mogelijk aan een passende opleiding te
helpen. In het kader van dit experiment wordt het BSA uitgebreid in die zin dat het
mogelijk wordt om een BSA eerder in het eerste studiejaar evenals na het behalen
van de propedeuse, in latere studiejaren, in de bacheloropleiding af te geven. Het
BSA krijgt daarmee tevens de functie van “stok achter de deur”. Inzet van het
experiment is niet om de studenten te laten uitvallen of om de instelling een
selectiemiddel te verschaffen. Doel van het experiment is om de instelling de
mogelijkheid te geven de student aan te zetten de opleiding sneller met succes af
te ronden, wat mede mogelijk moet worden gemaakt door kwaliteitsverhogende en
andere intensiverende maatregelen van de instelling. In dit experiment wordt met
name onderzocht of en zo ja hoe het BSA in latere jaren het beste kan worden
ingezet.

O

B10247.K-1

7

Het experimentele BSA beperkt zich tot de studenten die een voltijdse of een duale
studie volgen. Deeltijdstudenten komen niet in aanmerking voor studiefinanciering
en volgen de opleiding in de regel naast een betaalde baan en niet zelden op kosten
van de werkgever. Dit legt een sterkere nadruk op de eigen verantwoordelijkheid
met betrekking tot studievoortgang en maakt deeltijdonderwijs minder geschikt
voor deelname aan het experimentele BSA.
2. Experimenteerruimte BSA
2.1 BSA in latere jaren
Artikel 7.8b van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
regelt de verplichting voor de instelling om aan de student aan het eind van diens
eerste jaar van inschrijving voor de propedeutische fase een studieadvies uit te
brengen. Het instellingsbestuur kan dat ook in het tweede inschrijfjaar doen zolang
het propedeutisch examen niet met goed gevolg is behaald. Op grond van het
derde lid van dit artikel kan aan het studieadvies een afwijzing voor de opleiding
van inschrijving worden verbonden. Instellingen merken dat als studenten, mede
onder de ‘dreiging’ van een negatief BSA in het eerste inschrijfjaar, eenmaal hun
propedeuse gehaald hebben, zij vervolgens het studietempo weer laten zakken. De
mogelijkheid van het afgeven van een BSA later in de opleiding zal er naar
verwachting toe bijdragen dat het studietempo van studenten na het behalen van
hun propedeuse op peil blijft en niet terugzakt na aanvankelijke goede resultaten.
Het zorgt ervoor dat het behalen van studieresultaten ook na de propedeutische
fase minder vrijblijvend is.

2.2 Vervroeging BSA in het eerste jaar van inschrijving
Naast het kunnen afgeven van een BSA na de propedeuse hebben sommige
instellingen de wens om in het eerste inschrijfjaar in een vroeger stadium dan aan
het eind van het eerste jaar van inschrijving studenten te kunnen afwijzen.
Bij het eerder kunnen afwijzen in het eerste jaar gaat het om zogenaamde “no
show” studenten. Het gaat hier om studenten die aan geen enkel tentamen van de
opleiding hebben deelgenomen. In de praktijk gaat het vaak, hoewel niet
uitsluitend om studenten die met twee studies zijn begonnen maar die al snel zich
hebben geconcentreerd op één van de twee studies. Deze studenten brengen
niettemin nog administratieve lasten met zich mee voor de instelling (logistiek op
het punt van bijvoorbeeld college- en tentamenruimte en administratief op het punt
van bijvoorbeeld het studentenvolgsysteem). Deze bepaling beoogt dus vooral de
verlichting van de administratieve lasten van de instelling ten aanzien van “no show
studenten”, waarmee een doelmatiger opereren van de instelling wordt
gefaciliteerd. Daarbij moet in het oog worden gehouden dat de instelling op grond
van de voorschriften in dit besluit verplicht is om de desbetreffende student tijdig te

O

B10247.K-1

8

waarschuwen dat hij tot uitschrijving voor de opleiding zal overgaan indien de
student binnen een gestelde termijn nog steeds geen tentamens heeft afgelegd.
2.3 BSA na de propedeuse en randvoorwaarden
De aan het experiment deelnemende instellingen geven studenten na het behaalde
propedeutisch examen jaarlijks een studieadvies.
In het wetenschappelijk onderwijs kan dit advies gepaard gaan met een afwijzing
tot uiterlijk het einde van het eerste inschrijfjaar na het propedeutisch examen en
in het hoger beroepsonderwijs tot uiterlijk het einde van het tweede inschrijfjaar na
het propedeutisch examen.
Dit kan betekenen dat de student de opleiding tijdelijk of blijvend niet mag
vervolgen of bepaalde vakken van de opleiding tijdelijk of blijvend niet mag volgen.
Dit maakt maatwerk mogelijk. In de onderwijs- en examenregeling (OER) kan
worden vastgelegd dat het met goed gevolg afgelegd hebben van tentamens
voorwaarde is voor de toelating tot het afleggen van andere tentamens. In het
experiment zijn de instellingen vrij om zelf invulling te geven aan de
minimumstudieprestatie die van de student verwacht wordt. Er worden geen
beperkingen gesteld aan de door de instellingen gehanteerde normen, omdat deze
dienen te worden ontleend aan de pedagogisch didactische visie van de
instellingen.
Met deze algemene maatregel van bestuur wordt verder mogelijk gemaakt dat aan
de BSA wordt verbonden dat de geldigheidsduur van tentamens wordt ingekort ten
opzichte van die ten algemene wordt geregeld in de OER. Dit is mogelijk vanaf het
tweede jaar van inschrijving nadat het propedeutisch examen is behaald, zowel in
het wetenschappelijk onderwijs als in het hoger beroepsonderwijs.
Naarmate een student in zijn studie vordert, neemt de verantwoordelijkheid van de
instelling toe om hem naar een succesvol einde van zijn studie te begeleiden.. Het
is daarom niet mogelijk een student voor de laatste fase van de studie nog volledig
af te wijzen. Omdat de student de studie dan bijna heeft afgerond, zou het niet
redelijk zijn hem in die fase van de studie uit te sluiten. Wel is het mogelijk om
zowel na het derde als na het vierde inschrijfjaar tentamens te laten vervallen bij
onvoldoende studievoortgang. Dit kan betekenen dat een student in het meest
vergaande geval het betreffende jaar moet doubleren (jaarklassensysteem). Het
ligt niet in de rede dat ook tentamens van eerdere studiejaren komen te vervallen
(zie verder de artikelsgewijze toelichting op artikel 7).
De gekozen aanpak maakt mogelijk dat instellingen de keuze hebben om
verschillende mogelijkheden toe te passen in het onderwijs. Zo is het mogelijk dat
een instelling in het hoger beroepsonderwijs het BSA wel hanteert in het tweede
studiejaar maar niet in het derde studiejaar. Tevens maakt de AMvB mogelijk dat
instellingen bij verschillende faculteiten/afdelingen of opleidingen daarbinnen aan
het experiment deelnemen.
Zo wordt een diverse aanpak door instellingen mogelijk gemaakt. Dit biedt bij de
evaluatie een breed palet aan ervaringen, resultaten en gegevens op grond
waarvan tot een verantwoorde besluitvorming omtrent definitieve invoering van de

O

B10247.K-1

9

maatregel kan worden gekomen. Op basis van signalen uit het veld en hetgeen
instellingen hebben aangegeven over hun inzet voor de prestatieafspraak, kan de
inschatting worden gemaakt dat circa. 15 hogescholen en ca. 8 universiteiten op
een of andere manier (met een of meer opleidingen) gebruik willen maken van de
mogelijkheden die deze experimenteer-AMvB biedt.
3. Randvoorwaarden van het experiment
Uitgangspunt van het experiment is dat de vaststelling van de studienormen zal
geschieden in redelijkheid en billijkheid in samenhang met andere maatregelen,
zoals compensatiemogelijkheden van tentamenresultaten. Verder bestaat altijd nog
de mogelijkheid te differentiëren naar doelgroepen bij het vaststellen van de
normen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het hanteren van afwijkende
normen voor studenten die tegelijkertijd een tweede studie volgen (al dan niet bij
dezelfde instelling). Uiteraard mogen de gehanteerde normen geen negatieve
uitwerking hebben op het niveau van onderwijs en praktijkstages.
Het afgeven van BSA’s als bedoeld in dit experiment moet onderdeel zijn van een
meeromvattend beleid van instellingen om het rendement van opleidingen te
verbeteren. Dat betekent dat in elk geval ook maatregelen genomen moeten zijn
om de studiebegeleiding te intensiveren, de kwaliteit van de docenten te verbeteren
en de onderwijsintensiteit aan te passen. Met andere woorden de in dit besluit
opgenomen bevoegdheden mogen slechts gebruikt worden indien de opleiding heeft
gezorgd voor zodanige voorzieningen dat de mogelijkheden voor een goede
studievoortgang zijn gewaarborgd.
Het experimentele BSA mag de toegankelijkheid en de studeerbaarheid van het
hoger onderwijs niet in gevaar brengen. Indien dat wel het geval zou zijn, heeft de
minister de bevoegdheid om het experimentele BSA geheel of gedeeltelijk te
beëindigen. Daarvan kan sprake zijn als een of meerdere opleidingen aan een
deelnemende instelling niet blijk(t)(en) te voldoen aan de randvoorwaarden van het
experiment, zoals de studiebegeleiding, waardoor de opleiding in combinatie met de
gehanteerde normstelling niet studeerbaar kan worden geacht. De toegankelijkheid
kan ook in het geding zijn als alle opleidingen van één soort aan het experiment
zouden gaan deelnemen. Daardoor zouden studenten geen keuzevrijheid meer
hebben wat betreft die opleiding. Dit past niet bij de experimentele status.
Zittende (en toekomstige) studenten kunnen vanaf het moment dat de minister zijn
bevoegdheid inroept niet meer worden geconfronteerd met het experimentele BSA.
De door studenten behaalde tentamens/resultaten blijven uiteraard hun geldigheid
behouden.
4. Persoonlijke omstandigheden
In artikel 2.1 van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 is vastgelegd welke
persoonlijke omstandigheden een instellingsbestuur in zijn beoordeling omtrent een
BSA in het eerste jaar moet meenemen. Deze zijn van overeenkomstige toepassing

O

B10247.K-1

10

op de BSA’s verstrekt op grond van dit experiment. Artikel 2.1 van genoemd besluit
geeft een limitatieve opsomming van de omstandigheden waar bij het geven van
een BSA rekening moet worden gehouden. Het gaat hier om: ziekte van
betrokkene, lichamelijke, zintuiglijke of andere functiestoornissen van betrokkene,
zwangerschap van betrokkene, bijzondere familieomstandigheden, de vervulling
van bepaalde functies binnen de organisatie van de instelling eventueel uit te
breiden in een regeling van de instelling met bepaalde activiteiten die ontplooid
worden in het kader van het bestuur en de organisatie van de instelling en tenslotte
het vervullen van bestuursfuncties in studentenorganisaties of een organisatie bij
wie de behartiging van het algemeen maatschappelijk belang op de voorgrond
staat.
5. Start, duur en evaluatie van de experimenten
In de AMvB is een beperking aangebracht in het aantal cohorten waarmee kan
worden geëxperimenteerd. Uitsluitend met ingang van de studiejaren 2013-2014
en 2014-2015 zullen instellingen – cohortsgewijs - kunnen starten met een
experiment. Instellingen die (voor bepaalde opleidingen) belangstelling hebben
voor deelname aan het experiment, zullen de minister schriftelijk informatie
moeten geven over hoe zij het experimentele BSA gaan vormgeven. Ook zullen zij
over de voortgang/resultaten moeten rapporteren. In de informatie die een
instelling aan de minister verstrekt, moet de instelling in ieder geval aangeven wat
voor maatregelen zij heeft genomen om de studievoortgang van de studenten te
bevorderen. Die maatregelen liggen (bijvoorbeeld) op het gebied van intensievere
studiebegeleiding, verbetering docentkwaliteit, intensivering van het onderwijs,
compensatiemogelijkheden binnen clusters/vakken, veranderingen
herkansingsbeleid, etc. Instellingen zullen verder moeten meewerken aan de
centrale monitoring van de resultaten van het experiment.
Bij de start dienen bij de opleiding de voor het experimentele BSA vereiste
voorzieningen (i.e. randvoorwaarden) op minimaal een basisniveau aanwezig te
zijn. Het is de bedoeling dat gedurende de looptijd van het experiment de
randvoorwaarden steeds meer het niveau bereiken dat de instellingen in hun
prestatieafspraak hebben aangegeven te willen bereiken voor de betreffende
voorzieningen/randvoorwaarden. Dit kan bijvoorbeeld betrekking hebben op de
docentkwaliteit of de intensieve studiebegeleiding.
Het experimentele BSA zal een periode van maximaal zes jaar kunnen beslaan. De
termijn van zes jaar wordt aangehouden met het oog op de nominale cursusduur
van het hoger beroepsonderwijs van vier jaar en de evaluatie van het experiment.
Doel van het experiment is te bevorderen dat studenten hun opleiding binnen de
nominale studieduur afronden, waardoor de kwaliteit en de doelmatigheid van het
hoger onderwijs worden verbeterd. In dit experiment wordt met name bezien of en
zo ja hoe het BSA in latere jaren het beste kan worden ingezet. Na een termijn van
vijf jaar zullen de experimenten worden geëvalueerd en wordt bezien of en zo ja op
welke manier de experimenten worden vertaald in wettelijke maatregelen. Uit de

O

B10247.K-1

11

evaluatie moet naar voren komen of de maatregelen zo doeltreffend zijn dat over
kan worden gegaan tot wetswijziging en welke randvoorwaarden dan geregeld
moeten worden. De minister kan zich in de evaluatie laten bijstaan door een
onafhankelijke deskundige instantie. Basis voor de evaluatie zijn de door de
deelnemende instellingen ingevoerde en aan de minister overgelegde
maatregelenpakketten, de jaarverslagen en het eindverslag van de deelnemende
instellingen. Van de evaluatie zal een studenttevredenheidonderzoek mede deel
uitmaken. Gedurende en na afloop van de evaluatie kan het experiment nog een
laatste (zesde) jaar doorlopen. Daarvoor zal in ieder geval aanleiding zijn indien het
experiment slaagt en wetgeving in voorbereiding wordt genomen.

6. Administratieve lasten
Uit dit besluit vloeien beperkte administratieve lasten voort voor de bekostigde
instellingen voor hoger onderwijs. Voor de berekening van de administratieve
lasten is uitgegaan van de inschatting dat het aantal deelnemende instellingen
beperkt zal blijven tot 15 hbo-instellingen en 8 wo-instellingen. De administratieve
lasten voor de instelling zijn in kaart gebracht met behulp van het
standaardkostenmodel (SKM) en hebben betrekking op de aanmelding voor het
experiment, de jaarlijkse rapportage over het experiment en de eindrapportage ten
behoeve van de evaluatie van het experiment. Het gaat hier om incidentele lasten.
De kosten gemoeid met de administrativen lasten zijn geraamd op € 140.760,00
voor de totale looptijd en op € 28.152,00 per jaar.
Tegenover de (beperkte) administratieve extra last die voortvloeit uit deelname aan
het experiment, staat een (eveneens beperkte) vermindering aan instellingsinterne
administratieve last.
Die vermindering wordt veroorzaakt doordat instellingen met het BSA gedurende
het eerste jaar hun bestanden kunnen opschonen door het niet langer opnemen
van de categorie ‘no show’ studenten (bijvoorbeeld ingeschreven voor een tweede
studie, maar daar niet actief mee bezig zijn geweest in het eerste half jaar),
waardoor deze niet langer op bijvoorbeeld studentvolgsystemen drukken, en
waardoor een instelling niet langer rekening hoeft te houden met deze aantallen
studenten als het gaat om het reserveren van infrastructuur (men kan bijvoorbeeld
toe met kleinere collegezalen en met kleinere zaalruimte voor tentamens).
Gedurende de looptijd van het experiment dient de instelling jaarlijks, als onderdeel
van haar gebruikelijke jaarverslag, een voortgangsrapportage te schrijven. Aan het
eind van het experiment moet de instelling een eindrapportage indienen ten
behoeve van de evaluatie van het experiment.
7. Adviezen en overleg
Er is over de inhoud van het ontwerpbesluit overleg gepleegd met VSNU, HBO-raad
en de studentenorganisaties.

O

B10247.K-1

12

De VSNU heeft met name gewezen op het feit dat er instellingen zijn die op
opleidingsniveau al zodanige voorzieningen op basisniveau hebben dat zij zonder
nadere aanpassing aan het experiment kunnen deelnemen.
Zowel HBO-raad als VSNU hebben op een aantal punten om verduidelijking in de
toelichting verzocht. Aan dat verzoek is zoveel mogelijk tegemoet gekomen.
De studentenorganisaties vinden een BSA in latere jaren een zwaar middel en
benadrukken dat een opleiding wel studeerbaar moet bljiven. Ook opmerkingen van
de studentenorganisaties zijn in de tekst meegenomen.
8. Voorhangprocedure
Het ontwerpbesluit is op xxxxxx op grond van artikel 1.7a, tweede lid, onderdeel d,
van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek voorgelegd aan
beide kamers der Staten-Generaal. Het ontwerpbesluit is in beide kamers, na een
schriftelijke gedachtewisseling in de Tweede Kamer voor kennisgeving aangenomen
(Kamerstukken xxxxxxxxx).
9. Gevolgen voor de Rijksbegroting
Er zijn geen gevolgen voor de rijksbegroting.
10. Uitvoering en handhaafbaarheid
Op het ontwerpbesluit en het aspect van de administratieve lasten is door DUO een
uitvoerings- en handhaafbaarheidstoets uitgevoerd. Hierbij zijn ook de opvattingen
van de Inspectie van het Onderwijs betrokken. DUO en de Inspectie hebben geen
bezwaren tegen het ontwerpbesluit; het is uitvoerbaar. Ook de uitvoerings- en de
handhaafbaarheidsaspecten zullen deel uitmaken van de evaluatie.
Deze nota van toelichting wordt mede ondertekend namens de minister van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.
Artikelsgewijze toelichting
Artikel 2
Oogmerk van het experiment is het stimuleren dat studenten binnen de nominale
studieduur hun bacheloropleiding afronden. Het experiment ziet dus niet op
masteropleidingen of associate-degreeprogramma’s. Getracht wordt dat te bereiken
door te experimenteren met een samenhangend pakket aan maatregelen dat
kwaliteitverbeterend en rendementsverhogend zou moeten werken.
Artikel 3
In artikel 3 is opgenomen dat met het experiment wordt afgeweken van de
bepalingen in de WHW met betrekking tot het afgeven van een studieadvies in de
propedeuse met daaraan gekoppeld de bevoegdheid om de student af te wijzen

O

B10247.K-1

13

voor het verder vervolgen van de bacheloropleiding. Met dit experiment wordt in
die zin van de wettelijke regeling afgeweken dat aan het experiment deelnemende
instellingen een student ook na het behalen van de propedeuse jaarlijks een
studieadvies over het vervolgen van de opleiding moeten geven en ook in die fase
van de opleiding de student nog geheel of gedeeltelijk voor de opleiding kunnen
afwijzen. Ook kunnen instellingen studenten waarvan blijkt dat ze eigenlijk de
opleiding niet volgen, omdat ze geen tentamens afleggen, in de loop van het eerste
inschrijvingsjaar al uitschrijven voor de opleiding (zie ook de toelichting bij de
artikelen 6 en 7).
Artikel 4
In artikel 4 is de duur van het experiment bepaald op 6 jaar. Dit biedt de
gelegenheid om een heel cohort studenten in zowel een driejarige
(wetenschappelijk onderwijs) als een vierjarige bacheloropleiding (hoger
beroepsonderwijs) in het experiment te betrekken inclusief uitloop van een
studiejaar, alsmede de evaluatie gedurende de looptijd van het experiment af te
ronden.
Artikel 5
In artikel 5 worden de maatregelen genoemd die de aan het experiment
deelnemende instellingen ten minste moeten hebben getroffen op opleidingsniveau
om de bevoegdheden inzake het experimentele BSA te kunnen uitoefenen. Deze
maatregelen zijn als het ware te benoemen als de randvoorwaarden van het
experiment. Met de verplichting tot het treffen van maatregelen wordt tot
uitdrukking gebracht dat de verstrekkende bevoegdheden van het experimentele
BSA alleen door de instelling mogen worden ingezet als de student ook door de
instelling in positieve zin geprikkeld wordt om harder te studeren. Tot deze
voorzieningen behoren in ieder geval een passende onderwijsintensiteit en
intensieve studiebegeleiding, een hoge kwaliteit van docenten en begeleiding van
geheel of gedeeltelijk afgewezen studenten bij herplaatsing. De mate waarin het
onderwijsprogramma en daarmee samenhangende voorzieningen ter bevordering
van de studievoortgang zal moeten worden aangepast bij invoering van het
experimentele BSA zal afhangen van de mate waarin deze al in het bestaande
curriculum aanwezig zijn. Wat betreft aanpassing van de intensivering van het
onderwijs bijvoorbeeld, zal bij instellingen waar al intensief onderwijs wordt
verzorgd nauwelijks ruimte zijn voor intensivering van het onderwijs. Omgekeerd
kunnen juist die instellingen ertoe besluiten minder onderwijscontacturen in het
programma in te bouwen om studenten meer ruimte te bieden voor zelfstudie.
Uiteindelijk gaat het erom dat deelnemende instellingen de opleiding zodanig
aanpassen dat deze ook met de nieuwe BSA-normen studeerbaar blijft. Uiteraard
dienen de aanpassingen in de onderwijsvoorzieningen ook in lijn met de intenties
uit de prestatieafspraken te zijn. Daarbij dient wel bedacht te worden dat de
prestatieafspraken op instellingsniveau gemaakt zijn en het experimentele BSA op
opleidingsniveau wordt doorgevoerd. Bij de start dienen bij de opleiding derhalve
de voor het experimentele BSA benodigde randvoorwaardelijke voorzieningen
aanwezig te zijn en het is de bedoeling dat gedurende de looptijd van het

O

B10247.K-1

14

experiment dergelijke voorzieningen steeds meer het niveau bereiken dat de
instellingen in hun prestatieafspraken hebben aangegeven te willen bereiken.
Artikel 6
Artikel 6 regelt de afwijzing in een vroeger stadium in het eerste jaar van
inschrijving.
In zijn vorm gaat de bevoegdheid tot afwijzing geregeld in artikel 6 niet gepaard
met het geven van een studieadvies. Het afgeven van een inhoudelijk advies
omtrent een opleiding die kennelijk niet gevolgd is, wordt voor deze bevoegdheid
niet zinvol geacht. Uiteraard moeten studenten wel in de gelegenheid zijn geweest
om aan tentamens deel te nemen, en moeten zij na een waarschuwing van de
instelling alsnog een tweede gelegenheid hebben gehad.
Artikel 7
In artikel 7 is het BSA in latere jaren geregeld. Op grond van artikel 7 geven
deelnemende instellingen ook na het behalen van de propedeuse de student
jaarlijks een studieadvies over de voortgang van zijn studie. Zij kunnen aan het
advies consequenties verbinden zoals het eerder laten vervallen van tentamens,
wat in een jaarklassensysteem kan neerkomen op doubleren van een opleidingsjaar
indien de gestelde norm niet wordt behaald of het afwijzen voor de opleiding of een
deel daarvan. Het laten vervallen van tentamens kan betekenen dat een student in
het meest vergaande geval het betreffende jaar moet doubleren
(jaarklassensysteem). Het ligt niet in de rede dat ook tentamens van eerdere
studiejaren komen te vervallen. Instellingen hebben dus binnen het experiment de
mogelijkheid te experimenteren met een keur van minder en meer verstrekkende
maatregelen die allemaal moeten worden afgezet tegen de min of meer positieve
prikkels die zij in hun opleiding inbouwen. Zo zal het laten doubleren van een heel
opleidingsjaar meest denkbaar zijn indien daartegenover onderwijs in continu en
klein groepsverband wordt gegeven door excellente docenten in een
studieomgeving waarin mogelijkheden bestaan voor compensatie van punten.
In tegenstelling tot de BSA in de propedeuse is in het experiment ook gedeeltelijk
afwijzen voor de opleiding een mogelijkheid.
Bij afwijzing voor een deel van de opleiding denke men aan het, wegens
onvoldoende resultaat op essentiële voorbereidende tentamens, uitsluiten voor
bepaalde keuzevakken, een minor of een praktijkstage (in het hbo). Afwijzing voor
een afstudeerrichting is wettelijk al geregeld via artikel 7.9 van de wet. De afwijzing
kan (en moet in geval van praktijkstages in het hbo) bovendien een tijdelijk
karakter hebben. Ook dit past goed bij een BSA in latere opleidingsjaren waarbij
het doel meer is de student tot voortgang te prikkelen dan hem naar een andere
opleiding of een deel daarvan te verwijzen.
De bevoegdheid tot geheel of gedeeltelijk afwijzen na de propedeuse, bedoeld in
artikel 7, tweede lid, onderdeel a, kan tot uiterlijk aan het eind van het tweede
opleidingsjaar in het wetenschappelijk onderwijs en uiterlijk het derde
opleidingsjaar in het hoger beroepsonderwijs uitgeoefend worden. Om dit tot

O

B10247.K-1

15

uitdrukking te brengen is aangeknoopt bij het eerste, respectievelijk tweede jaar
van inschrijving na het behalen van het propedeutisch examen omdat de student,
die pas na twee inschrijfjaren de propedeuse behaalt, pas in het derde inschrijfjaar
het bedoelde tweede opleidingsjaar start. Nadien kan de student alleen nog worden
geconfronteerd met het eventueel eerder vervallen van tentamens. Naarmate de
student in zijn studie vordert neemt de verantwoordelijkheid van de instelling om
hem naar een succesvol eind van zijn studie te begeleiden toe. Kapitaalvernietiging
dient zoveel mogelijk te worden beperkt.
Een gedeeltelijke afwijzing betekent dat een gedeelte van de opleiding niet meer
open staat voor de student. Voor de student moet uiteraard wel een route binnen
de opleiding beschikbaar blijven, zodat hij de opleiding wel kan afronden, zij het
wellicht niet in zijn of haar richting van voorkeur.
Het derde tot en met zesde en achtste lid van artikel 7.8.b en artikel 2.1 van het
Uitvoeringsbesluit WHW zijn op deze BSA’s van overeenkomstige toepassing. Dat
betekent het volgende. Net als bij de afwijzing aan het eind van het studiejaar zal
er sprake van moeten zijn dat rekening wordt gehouden met de persoonlijke
omstandigheden van de student, zoals opgenomen in artikel 2.1 van het UWHW
(zie ook algemeen deel van de toelichting) dat er een termijn aan de afwijzing kan
worden verbonden (zie hetgeen hiervoor is gezegd over het al dan niet tijdelijk zijn
van de afwijzing), dat de afwijzing zich kan uitstrekken tot opleidingen die met de
desbetreffende opleiding de propedeuse gemeen hebben en dat van de
afwijzingsbevoegdheid slechts gebruikt kan worden gemaakt indien het
instellingsbestuur heeft gezorgd voor zodanige voorzieningen dat de mogelijkheden
voor goede studievoortgang zijn gewaarborgd (artikel 7.8b, derde lid). Deze eis is
ook verankerd in artikel 5 van dit besluit. Daarnaast zal het instellingsbestuur de
student eerst een waarschuwing moeten geven met een redelijke termijn tot
herstel (in geval van de afwijzing vroeg in het eerste inschrijfjaar het alsnog maken
van tentamens) en zal de student de gelegenheid moeten hebben om te worden
gehoord (artikel 7.8b, vierde lid). Overeenkomstig het vijfde lid van artikel 7.8b van
de wet zal de student in beginsel niet opnieuw aan die instelling voor die opleiding
kunnen worden ingeschreven en stelt het instellingsbestuur ook ter uitvoering van
het experimentele BSA nadere regels (artikel 7.8b, zesde lid).
Artikel 8
Door de overeenkomstige toepassing van artikel 7.8b, zesde lid, op het
experimentele BSA, is het instellingsbestuur verplicht om nadere regels te stellen
ter uitvoering van de artikelen 6 en 7. In het eerste lid is erin voorzien dat deze
nadere regels ter uitvoering van het experimentele BSA in de Onderwijs- en
examenregeling worden opgenomen. Het medezeggenschapsorgaan van een
hogeschool of een universiteit heeft ter zake adviesrecht.
Het tweede lid voorziet in rechtsbescherming van de student die met een beslissing
inzake het experimentele BSA wordt geconfronteerd. Tegen deze beslissingen staat
beroep open bij het college van beroep voor de examens. Het derde lid regelt de
bevoegdheden van de decaan in het wetenschappelijk onderwijs en het
beslissingsbevoegde orgaan in het hoger beroepsonderwijs.

O

B10247.K-1

16

Artikel 9
Artikel 9 regelt de geldigheidsduur en de reikwijdte van de bevoegdheden.
Instellingen kunnen op twee momenten, namelijk met ingang van het studiejaar
2013-2014 en het studiejaar 2014-2015 ten aanzien van een nieuw cohort
studenten starten met experimenten voor het afgeven van BSA’s vanaf het eerste
jaar van inschrijving na de behaalde propedeuse, bedoeld in artikel 7. Zo kan
binnen de geldigheidsduur van het besluit een heel cohort studenten in het
experiment worden betrokken.
Artikel 10 tot en met 13
Van instellingen die willen starten met het experiment wordt informatie verlangd
over de maatregelen die zij hebben getroffen. Dit met het oog op monitoring en
evaluatie van het experiment.
In het jaarverslag wordt in elk geval melding gemaakt van het aantal studenten per
opleiding dat een waarschuwing heeft gekregen maar geen BSA, het aantal
studenten dat een BSA heeft gekregen met een differentiatie naar soort BSA
(afwijzing, gedeeltelijke afwijzing of tijdelijke afwijzing) en de mate waarin in geval
van een BSA is afgeweken van de norm.
Indien de jaarlijkse rapportages daartoe aanleiding geeft kan het experiment
worden aangepast of zelfs worden stopgezet.
De minister kan besluiten dat een experimentele BSA geheel of gedeeltelijk bij een
of meerdere opleidingen aan een of meerdere instellingen wordt beëindigd, indien
de toegankelijkheid van het onderwijs wordt bedreigd. Hiertoe kan de minister
bijvoorbeeld besluiten indien de door de instelling gehanteerde normering in relatie
tot de getroffen voorzieningen zodanig is dat de opleiding niet studeerbaar is en
moet worden geconcludeerd dat de toegankelijkheid van een of meerdere
opleidingen – gedurende de looptijd van het experiment - op ongeoorloofde wijze
wordt beperkt. Ook is denkbaar dat de conclusie is dat het onderwijs ontoegankelijk
is geworden als landelijk gezien alle opleidingen van één soort aan het
experimentele BSA deelnemen. Dan zou er de facto geen sprake meer zijn van een
experiment voor die opleiding. Studenten hebben dan geen keuze meer om die
opleiding zonder experimentele BSA te volgen.
De eindevaluatie zal uiteindelijk moeten uitwijzen of een wettelijke regeling
gewenst is. Indien dat het geval is, zal na afloop van de evaluatie wetgeving
worden voorbereid, zodat deze tijdig voor het einde van de geldingsduur van het
besluit bij de Tweede Kamer kan worden ingediend.
Artikel 14
Het besluit treedt in werking met ingang van 1 september 2013. Met deze datum
wordt aangesloten bij de start van het studiejaar en het vaste verandermoment in
het hoger onderwijs. De vaste verandertermijn van twee maanden wordt niet
gehaald, maar wordt niet bezwaarlijk geacht. De instellingen en de

O

B10247.K-1

17

studentenorganisaties zijn in een vroeg stadium over het ontwerp van dit besluit
geïnformeerd.

De Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap,

O

B10247.K-1

18