Eindrapport
inzake

Monitoring en Evaluatie
Duurzame Geesteswetenschappen
Aan
Mw. dr. M. Bussemaker,
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

1 mei 2015

Regieorgaan Geesteswetenschappen
Achter de Dom 20
3512 JP Utrecht
www.regiegeesteswetenschappen.nl
secretaris@regiegeesteswetenschappen.nl

INHOUDSOPGAVE

0. Hoofdpunten van het Rapport ............................................................................... 1
1. Van advies Implementatie Duurzame Geesteswetenschappen naar
Eindrapport.............................................................................................................4
2. Evaluatie Duurzame Geesteswetenschappen ........................................................9
2.1. Colleges van Bestuur ......................................................................................................... 9
2.2. Disciplineoverleg Letteren-Geschiedenis ........................................................................ 11
2.3. VSNU ............................................................................................................................... 12
2.4. KNAW .............................................................................................................................. 13
2.5. NWO ................................................................................................................................ 13
2.6. LOGOS ............................................................................................................................. 13

3. Tranche Duurzame Geesteswetenschappen 2014 ................................................ 14
4. Monitoring facultaire projecten tot en met 2014 .................................................. 20
4.1. Algemeen ......................................................................................................................... 20
4.2. Beeld per faculteit ........................................................................................................... 25

5. Monitoring instellingsoverstijgende projecten tot en met 2014 ........................... 38
6. Financiën vanaf 2016............................................................................................. 42
6.1. Beschikbaar bedrag ......................................................................................................... 42
6.2. Toewijzingen t.b.v. instellingoverstijgende projecten vanaf 2016 ................................... 42
6.3. Toewijzingen aan faculteiten vanaf 2016 ......................................................................... 44
6.4. Totaalbeeld voorgestelde toewijzingen vanaf 2016 ......................................................... 48

7. Toekomstige borging middelen Duurzame Geesteswetenschappen.................. 49
8. Actieplan 'Meer goedopgeleide leraren in de schooltalen'.................................. 50

Bijlage 1: Aangepast Instellingsbesluit .................................................................... 51
Bijlage 2: Specificatie facultaire lasten DGW 2014 en saldi ultimo 2014 ................. 55
Bijlage 3: Specificatie toewijzingen en lasten 2014 Actieplan 'Meer
goedopgeleide leraren in de schooltalen' ................................................................ 57

0. HOOFDPUNTEN VAN HET RAPPORT
In het aangepaste Instellingsbesluit Commissie Regieorgaan Geesteswetenschappen (bijlage 1) is in artikel 2,
lid 2, sub d, als taak van het Regieorgaan vermeld "uitvoering geven aan de monitoring en eindevaluatie van de
gefinancierde activiteiten". Volgens artikel 7, lid 5, van dat besluit dient het Regieorgaan uiterlijk per
1 september 2015 zijn eindrapport uit te brengen met daarin de uitkomsten en aanbevelingen naar aanleiding
van de jaarlijkse monitoring en de eindevaluatie over de activiteiten gefinancierd met de gelden Duurzame
Geesteswetenschappen (DGW), die feitelijk bedroegen M€ 2 in 2009, M€ 10 in 2010 en 2011, en (structureel)
M€ 15 in de periode van 2012 tot en met 2015 (exclusief indexatie).
Het onderhavige rapport bevat zowel de uitkomsten van de tussenrapportage over 2014 als de in dezen
gevraagde eindevaluatie. Zoals aangekondigd in de Tussenrapportage 2013 is gekozen voor aanbieding van het
rapport aan de Minister per 1 mei 2015 in plaats van 1 september 2015, omdat er bij de laatstgenoemde datum
voor het begin van het collegejaar 2015-2016 geen of te kort duidelijkheid over de voortzetting van de gelden
Duurzame Geesteswetenschappen zou zijn, waardoor faculteiten in het duister zouden tasten over de
continuering van de financiering ten behoeve van bepaalde personele voorzieningen.
Het rapport is in de eerste helft van 2015 voorbereid en opgesteld door de Commissie Regieorgaan
Geesteswetenschappen, die momenteel de volgende leden kent:
Prof. dr. F.P. van Oostrom, tevens voorzitter, dr. B.P.F. Al, prof. dr. D.F.J. Bosscher, mw. prof. dr. W. Otten
en drs. L.W. van Ruijven. De secretaris is D. Smit MA.
Hieronder worden de voornaamste bevindingen en aanbevelingen van het Regieorgaan ter inleiding
samengevat.
0.

Voor alle duidelijkheid, en in verband met recente en toekomstige beeld- en beleidsvorming zij het
volgende gesteld. Het Regieorgaan Geesteswetenschappen heeft in de afgelopen jaren circa 15 miljoen
euro per jaar aan extra middelen voor het betrokken wetenschapsdomein kunnen bestemmen. Hiervan
had alleen de ca. 0,5 miljoen voor het project Masterlanguage specifiek betrekking op de talenopleidingen. De universiteiten gaven in hun voorstellen immers de voorkeur aan bestemmingen die
het geheel der faculteiten zouden bedienen, zoals ook in lijn was met het rapport Duurzame Geesteswetenschappen van de Commissie Nationaal Plan Toekomst Geesteswetenschappen (in de wandeling:
Commissie Cohen) uit 2008. Dat rapport – in de terminologie van OCW ook wel aangeduid als het
Sectorplan Geesteswetenschappen – is destijds gemaakt op verzoek van OCW en zette het proces
Duurzame Geesteswetenschappen in gang. De recente zorgen omtrent het talendomein (die overigens
diepere wortels kennen) vragen dan ook om een afzonderlijke agenda.

1.

Het Regieorgaan stelt vast dat er belangrijke resultaten zijn geboekt ten aanzien van de in het rapport
Duurzame Geesteswetenschappen gesignaleerde knelpunten. (Zie hoofdstuk 4 voor een totaalbeeld en
een beeld per faculteit.) Daarbij houdt het Regieorgaan rekening met de algehele context, die bij een
aantal faculteiten noopte tot heroverweging van opleidingen en/of tot een reorganisatie. Evenwel kan
niet worden gesteld dat thans over de gehele linie een duurzame situatie is ontstaan. Ook na 2015 zal
ondersteuning van de betrokken faculteiten met DGW-middelen nodig zijn.

2.

Het Regieorgaan bepleit (de van meet af aan beoogde) voortzetting van de instellingsoverstijgende
projecten na 2015 à (minimaal) k€ 3.470 per jaar. Dat bedrag ware in 2016 te verstrekken via het
Regieorgaan en in de jaren daarna via een daartoe in het leven te roepen 'Programmabureau
Duurzame Geesteswetenschappen', dat de financiën en het verloop ervan zou moeten borgen.
Zie hoofdstuk 5 voor de evaluatie van deze projecten. Voorts adviseert het Regieorgaan de Minister
om vanaf 2016 jaarlijks een structureel bedrag van k€ 12.730 toe te wijzen aan de faculteiten, via
geoormerkte vastlegging in de rijksbijdragen van de instellingen. Zie hoofdstuk 6 voor een uitsplitsing
van het totaalbedrag van k€ 16.200 per jaar.

1

Eindrapportage
3.

Ten aanzien van het proces Duurzame Geesteswetenschappen merkt het Regieorgaan op dat dit
aanzienlijke positieve impulsen teweeg heeft gebracht, zij het dat vernieuwingen op instellingsoverstijgend niveau moeilijker bleken te bewerkstelligen. Wel ondervond het Regieorgaan in zijn
initiërende en regisserende rol soms fricties met de gekoesterde autonomie van de instellingen. Dit
neemt niet weg dat het proces DGW tot grotere samenwerking tussen de betrokken faculteiten heeft
geleid en dat dankzij het Regieorgaan het landelijke perspectief meer aandacht heeft gekregen.

4.

De basistoewijzingen Duurzame Geesteswetenschappen 2014 aan faculteiten van in totaal k€ 12.986
zijn in 2014 volledig uitgegeven. Daarnaast stelt het Regieorgaan vast dat het cumulatieve saldo op de
facultaire basistoewijzingen aanzienlijk is afgenomen: het slonk van k€ 2.575 ultimo 2013 tot k€ 832
ultimo 2014 – een intering van k€ 1.743. De decanen en het Regieorgaan zijn er stellig van overtuigd
dat dit resterende saldo in 2015 nagenoeg zal worden uitgeput. Zie in dit verband hoofdstuk 3.

5.

In het kader van het gezamenlijke promotieprogramma van NWO en het Regieorgaan zijn in 2014
20 excellente jonge onderzoekers aangesteld. Het aantal aanvragen bedroeg in totaal 660, waaruit een
voorselectie werd gemaakt van 41 voorstellen. NWO en het Regieorgaan hebben besloten om ook in
2015 een (aanvankelijk niet voorziene) ronde te organiseren met een omvang van 20 plaatsen. Beide
partijen bepleiten voortzetting van dit project na 2015. Zie daartoe hoofdstuk 6.

6.

Na een periode van vertraging is de ontwikkeling van een instrumentarium voor de beoordeling van
de kwaliteit van geesteswetenschappelijk onderzoek in het najaar van 2014 weer opgepakt. Het project
kan worden voltooid met het ultimo 2014 resterende saldo in combinatie met de bijdrage voor 2015.
Het instrumentarium zou in het voorjaar van 2016 volledig gereed moeten zijn. Zie hoofdstuk 5.

7.

Het in het academisch jaar 2013-14 gestarte programma 'Masterlanguage' (www.masterlanguage.nl) is
inmiddels in volle gang. Elk semester wordt per deelnemende taal 20 EC aan landelijk onderwijs
verzorgd. De deelnemende studenten zijn tevreden, maar de belangstelling blijft achter bij de
verwachtingen. Het Regieorgaan bepleit voortzetting. Voor de langere termijn zal de uitkomst van de
bredere visie op de talenopleidingen hierbij van belang zijn. Zie hoofdstuk 6.

8.

De meeste aanstellingen in het kader van 'Meesterschap in de vakdidactiek' zijn in de loop van 2014
gerealiseerd. Hoewel enkele formatieplaatsen nog vacant zijn, zijn er belangrijke eerste stappen gezet
die een vervolg behoeven. Het Regieorgaan pleit in hoofdstuk 6 voor toewijzing van een bedrag van
k€ 360 met ingang van 2016, waarbij de faculteiten dienen te blijven zorgen voor medefinanciering.

9.

De 14 promovendi van het promotieprogramma voor de vakdidactiek, Dudoc-Alfa, zijn in september
2014 aangesteld. Op 1 oktober vond een feestelijke start van het programma plaats. Voor de concrete
deelprojecten zie de website vakdidactiekgw.nl. De tot 1 september 2018 lopende plaatsen kunnen
worden gefinancierd uit de DGW-middelen bestemd voor landelijke samenwerking t/m 2015. Het
Regieorgaan stelt voor per 2016 een bedrag van jaarlijks k€ 700 reserveren voor nieuwe rondes; zie in
dit verband hoofdstuk 6.

10.

Het ministerie heeft gebruikgemaakt van de bereidheid van het Regieorgaan om zijn licht te laten
schijnen op het accreditatieproces. Het Regieorgaan liet daarbij weten het proces van beoordeling
deugdelijk te vinden, en dat naast de terechte zorgen ook moet worden geconstateerd dat het niveau
van de docenten van de opleidingen in kwestie vrijwel overal goed is. Dezelfde panels die tot
onvoldoendes kwamen op met name standaard 3 hebben de herstelplannen van de opleidingen
goedgekeurd. Het Regieorgaan concludeert dat hard wordt gewerkt aan de uitvoering ervan en heeft er
vertrouwen in dat de heraccreditaties binnen de vastgestelde termijnen met succes worden afgerond.

11.

Op 3 juli 2014 hebben VSNU, DLG en het Regieorgaan de 'Toekomstvisie voor de Talen binnen de
Geesteswetenschappen in Nederland' aan OCW aangeboden. De Minister heeft de daarin opgenomen
procedure voor beëindiging van unieke opleidingen goeddeels overgenomen. Het Regieorgaan is
hierover tevreden, maar acht als vervolg een bredere visie noodzakelijk. In haar brief van 7 april 2015
heeft de Minister aan dezelfde gremia gevraagd om die visie nader uit te werken en daarbij in te gaan
op aanbod en inhoud van de bachelor-, master- en lerarenopleidingen in het talendomein. Zie
hoofdstuk 1.

2

12.

Bij brief van 10 juni 2014 stemde het ministerie in met het actieplan 'Meer goedopgeleide leraren in
de schooltalen'. Door de start halverwege het jaar stonden tegenover de begroting van k€ 772 lasten
van slechts k€ 220. Het Regieorgaan gaat ervan uit dat de onderbesteding in de komende jaren zal
worden ingelopen, waarbij bij enkele projecten de focus waarschijnlijk iets zal worden verlegd. Het
ministerie zal separaat een nulmeting met betrekking tot de educatieve minor en master ontvangen.
Zie hoofdstuk 8 van dit rapport.

13.

Conform het Instellingsbesluit zal het Regieorgaan worden opgeheven per ultimo 2016. Voor de
deskundige en doelmatige afwikkeling van een aantal deelprojecten waarvan de horizon deze datum
overschrijdt, stellen wij voor een compact Programmabureau Duurzame Geesteswetenschappen te
laten bestaan, bemenst door de huidige secretaris en de voorzitter van het Regieorgaan, en met een
zeer bescheiden tijdsbeslag voor beide. Per ultimo 2018 kan dit programmabureau worden opgeheven.
Zie hoofdstuk 7 van dit rapport.

14.

Terugblikkend op het proces Duurzame Geesteswetenschappen, de werking van het Regieorgaan en
het daaraan ten grondslag liggende rapport van de Commissie Nationaal Plan Toekomst Geesteswetenschappen meent het Regieorgaan te kunnen vaststellen dat het proces van een (beperkte)
landelijke sturing, onder auspiciën van OCW en onder begeleiding van een externe commissie van
betrokken deskundigen, boven de partijen staand en met een landelijk perspectief, zichzelf
ruimschoots heeft bewezen. Autonomie per instelling is een groot goed, maar niet altijd alfa en
omega. De nog resterende agenda voor de talen onderstreept dit eens te meer.

3

Eindrapportage

1. VAN ADVIES IMPLEMENTATIE DUURZAME
GEESTESWETENSCHAPPEN NAAR EINDRAPPORT
Voorgeschiedenis
Leidend voor het proces Duurzame Geesteswetenschappen (DGW) is geweest het advies inzake
Implementatie Duurzame Geesteswetenschappen dat het Regieorgaan op 23 juni 2010 aan de toenmalige
Staatssecretaris van OCW heeft aangeboden. De uitvoering van dit advies kwam in 2011 onder druk te staan
door het niet toekennen voor dat jaar van de oploop van de Enveloppenmiddelen Coalitieakkoord van
€ 5 mln. Hierdoor was er voor de facultaire bestedingsdoelen 2011 niet € 12 mln beschikbaar, zoals voorzien
in het Implementatieadvies Duurzame Geesteswetenschappen, maar slechts € 8 mln.
Dankzij de inspanningen van de toenmalige Staatssecretaris van OCW zijn de Enveloppenmiddelen ad € 5 mln
met ingang van 2012 wel toegekend. De jaarlijkse bijdrage voor de facultaire plannen Duurzame Geesteswetenschappen is daardoor vanaf 2012 overeengekomen met het voorziene bedrag van € 12 mln (excl. loonbijstellingen). Gezien de mogelijkheid van verschuivingen tussen deelposten en omdat inmiddels sinds het
uitbrengen van het Implementatieadvies geruime tijd was verstreken, heeft het Regieorgaan de faculteiten in
het najaar 2011 gevraagd om bestedingsplannen Duurzame Geesteswetenschappen 2012-2015. Daarin konden
ook nieuwe (sub)bestedingsdoelen worden opgenomen, mits binnen de kaders van DGW. Deze bestedingsplannen zijn bij brief van 31 december 2011 aan de toenmalige Staatssecretaris aangeboden. Bij brief van
7 februari 2012 heeft deze aan het Regieorgaan bericht van de bestedingsplannen kennis te hebben genomen
en de hiervoor toegekende middelen 2012 tot en met 2015 al in de onderwijsopslagen van de instellingen te
hebben verwerkt. Om die reden behoefde het Regieorgaan in voorkomende gevallen (bijstelling van) plannen
ook niet meer ter goedkeuring aan het Ministerie voor te leggen.
Het Regieorgaan heeft niet alleen een adviserende taak, maar dient ook de ontwikkelingen bij de faculteiten te
monitoren en daarvan verslag aan OCW uit te brengen. Het eerste verslag "Tussenrapportage 2009 en 2010
inzake Monitoring Duurzame Geesteswetenschappen" is op 30 juni 2011 aan OCW aangeboden.
Het tweede verslag "Tussenrapportage 2011 inzake Monitoring Duurzame Geesteswetenschappen" is op
30 juni 2012 aan de toenmalige Staatsecretaris voorgelegd. Op 30 juni 2013 werd het derde verslag
"Tussenrapportage 2012 inzake Monitoring Duurzame Geesteswetenschappen" aan OCW toegezonden. Het
vierde verslag "Tussenrapportage 2013 inzake Monitoring Duurzame Geesteswetenschappen" is bij brief van
30 juni 2014 aan OCW aangeboden. Deze rapportage is op 8 juli 2014 met de directeur Hoger Onderwijs en
Studiefinanciering (HO&S) besproken. Daarna volgde op 20 augustus een nieuw overleg tussen de directeur
HO&S en het Regieorgaan waarin zowel vooruit werd gekeken naar de eindrapportage van het Regieorgaan in
2015, als werd stilgestaan bij de resultaten van de accreditatie van de geesteswetenschappen. Bij brief van
18 september 2014 heeft de directeur HO&S zijn instemming met de Tussenrapportage 2013 bevestigd.
Daarbij achtte hij de voorgestelde procedure voor de eindrapportage met aanbieding per 1 mei 2015 helder.
Als aanvulling op het plan van aanpak verzocht hij aanvullende aandacht te besteden aan de volgende zaken:
- Naast de uitkomsten per faculteit, worden ook effecten op het wetenschapsgebied als geheel meegenomen,
per doelstelling van het sectorplan.
- Reflectie op het proces van het sectorplan. Bijvoorbeeld de extra dynamiek en nieuwe initiatieven die het
sectorplan heeft opgeleverd, maar ook de toegevoegde waarde van het sectorplan als instrument.
- De verbinding tussen onderzoek en onderwijs, in relatie tot de kwaliteit van het onderwijs.
- De accreditatieoordelen en herstelplannen, daar waar zij raken aan de activiteiten in het kader van het
sectorplan.

Vijfde rapportage annex eindrapport
Het Regieorgaan heeft de faculteiten bij brief van 3 oktober 2014 nader geïnformeerd over de verdere
procesgang en evaluatie Duurzame Geesteswetenschappen. Verzocht werd uiterlijk per 1 januari 2015 om een

4

evaluatie van het proces Duurzame Geesteswetenschappen zoals dat bij de faculteit is verlopen en om een
visie met betrekking tot de (beoogde) toekomst daarvan. Er werd ruimte gegeven om de evaluatie en visie naar
eigen wijze in te richten, maar in elk geval zouden de volgende punten aan de orde moeten komen:
- De oorspronkelijke doelen in het kader van de toewijzingen Duurzame Geesteswetenschappen aan de
faculteit en de realisatie daarvan.
- Idem ten aanzien van andere doelen die de faculteit zich volgens de plannen van 1 december 2009 had
gesteld.
- De uitkomsten van het accreditatieproces, de uitvoering van de herstelplannen voor de faculteit en
eventuele daaraan te verbinden beleidsmatige gevolgen.
- De nadere profilering die in de afgelopen jaren al dan niet in het onderwijs en onderzoek van de faculteit is
aangebracht.
- Een visie op de eventuele toekomstige aanwending van middelen Duurzame Geesteswetenschappen voor
de faculteit gedurende de jaren 2016 tot en met 2020.
- Een evaluatief oordeel over elk van de bredere (instellingsoverschrijdende) programma's DGW, t.w.:
Promoveren in de geesteswetenschappen, Masterlanguage, Dudoc-Alfa, Landelijke samenwerking
onderzoekscholen, Persoonlijke budgetten voor researchmasterstudenten, Kwaliteitsindicatoren onderzoek
geesteswetenschappen. Gevraagd werd hierbij ook aan te geven hoe wordt aangekeken tegen eventuele
continuering van deze programma's na 2015.
- Eventuele andere desiderata en ideeën voor instellingsoverschrijdende programma's op het gebied van de
geesteswetenschappen.
- Een terugblik op de verdeling van de facultaire DGW-gelden tussen onderwijs en onderzoek en of de
faculteit aanleiding ziet deze verhouding in de toekomst bij te stellen.
- Een evaluatie van de procesgang DGW als zodanig en het samenspel tussen de faculteit, het
Disciplineoverleg Letteren-Geschiedenis (DLG) en het Regieorgaan.
Bij brief van 13 oktober zijn respectievelijk de Colleges van Bestuur, het DLG, de VSNU, de KNAW,
NWO/Gebiedsbestuur Geesteswetenschappen en LOGOS eveneens gevraagd naar hun visie over het verloop
en de betekenis van het proces Duurzame Geesteswetenschappen.
De ontvangen facultaire reacties zijn op 6 en 9 februari 2015 door het Regieorgaan met elke faculteit
afzonderlijk besproken in te Utrecht gehouden overlegrondes. Met de gezamenlijke decanen is bovendien op
25 februari 2015 door het Regieorgaan een overleg gevoerd, waarin met name is gesproken over de eventuele
toekomst van de gezamenlijke programma's en de DGW-gelden na 2015. Bij e-mail van 11 maart zijn de
faculteiten door het Regieorgaan indicatief geïnformeerd over een toekomstige verdeling van de DGW-gelden.
Deze verdeling had – evenals destijds voor het implementatieadvies – een proportionele verdeling als basis,
waarop bescheiden bijstellingen zijn toegepast naar rato van de complexiteit van de faculteiten. De aldus
bepaalde bedragen zijn aan de faculteiten aangereikt als handvat voor de (voor 1 april 2015) bij het
Regieorgaan in te dienen definitieve plannen DGW. Faculteiten hebben aanvullend de vrijheid gekregen om
extra bedragen tot een bovengrens van 1/3 van het voor hen bepaalde bedrag te budgetteren. Het Regieorgaan
heeft hierbij aangegeven dat de facultaire toewijzingen, zoals die aan OCW zouden worden voorgesteld, mede
zouden worden gebaseerd op de inhoud van de facultaire plannen.
Een overzicht van de belangrijkste uitkomsten van de gevraagde evaluaties komt aan de orde in hoofdstuk 2.
De door het Regieorgaan voorgestelde toekomstige verdeling van de DGW-gelden wordt behandeld in
hoofdstuk 6.
Naast de evaluatie van het proces Duurzame Geesteswetenschappen en de visie op de toekomst daarvan is aan
de faculteiten gevraagd per 1 maart 2015 de technische rapportage in te dienen ten behoeve van de monitoring
2014. Het format hiervoor is wederom in nauw overleg met de directeuren bedrijfsvoering van de betrokken
faculteiten vastgesteld en bij brief van 16 december 2014 aan de Colleges van Bestuur aangeboden. Het
format, dat op de website van het Regieorgaan (www.regiegeesteswetenschappen.nl) kan worden ingezien,
bestond wederom uit een set formulieren die voor alle faculteiten hetzelfde was. Daarnaast is aan de faculteiten
extra informatie gevraagd indien deze zich specifieke doelen hebben gesteld.

5

Eindrapportage
Nieuwe taken
Meer goedopgeleide leraren in de schooltalen
De taak van het Regieorgaan is in 2013 uitgebreid met een rol bij het bevorderen van een toename van het
aantal studenten dat wordt opgeleid tot leraar in de tekortvakken Nederlands, Engels, Frans, Duits en
Klassieke talen. De Minister heeft voor dit doel (onder voorwaarden) voor de periode 2013 tot en met 2016
een budget van in totaal € 4 miljoen beschikbaar gesteld. Conform het aangepaste instellingsbesluit dient het
eindrapport voor deze nieuwe werkzaamheden pas in 2016 te worden opgeleverd. De planvorming voor het
project in verband met de lerarentekorten heeft geresulteerd in het actieplan 'Meer goedopgeleide leraren in de
schooltalen' dat op 15 mei 2014 aan de minister van OCW is aangeboden en bij brief van 10 juni 2014 door de
directeur HO&S is goedgekeurd. Zie verder hoofdstuk 8 van dit rapport.

Uitkomsten onderwijsaccreditatie
Omdat het Regieorgaan bij het uitbrengen van de Tussenrapportage 2013 slechts partieel en indirect de
uitkomsten van de uitgevoerde onderwijsvisitaties had vernomen, heeft het zich in het kader van die
rapportage van inhoudelijk commentaar over dat onderwerp onthouden. Het Regieorgaan zou wel in een
volgende rapportage aandacht daaraan besteden. Indien bij het ministerie en/of de instellingen eerder behoefte
mocht bestaan aan advisering in dezen verklaarde het Regieorgaan zich daartoe bereid.
Van de laatste mogelijkheid is door de directeur HO&S van OCW gebruik gemaakt tijdens het overleg met het
Regieorgaan op 20 augustus 2014, aangevuld met een persoonlijk gesprek tussen de Minister en de voorzitter
van het Regieorgaan op 2 september. In deze mondelinge adviezen is van de zijde van het Regieorgaan
geconstateerd dat het proces van beoordeling deugdelijk wordt geacht en goed lijkt te werken. Van kritische
oordelen (naast positieve) is gekomen tot grondige verbeterplannen die bij dezelfde panels waardering en
fiducie hebben opgewekt. Als het zoeklicht wordt gericht op de opleidingen die het oordeel 'onvoldoende'
hebben gekregen, ziet het Regieorgaan toch een aantal positieve punten in de oordelen van de panels en de
reacties van de instellingen daarop. Een belangrijk positief punt is dat door de betrokken panels is
geconstateerd dat er bij vrijwel alle opleidingen met het oordeel 'onvoldoende' sprake is van goede en gedreven
docenten, over wie studenten tevreden zijn. Dit impliceert dat de basis voor het verzorgen van een adequaat en
kwalitatief verantwoord onderwijsprogramma in principe aanwezig is. In een aantal gevallen werd door de
panels wel een aanpassing van de omvang, opbouw of professionalisering van de staf wenselijk geacht. Het
Regieorgaan heeft er bij de faculteiten op aangedrongen waar nodig ook de DGW-gelden hiervoor in te zetten.
Uit de (inmiddels geaccordeerde) verbeterplannen blijkt dat de opleidingen/faculteiten de oordelen zeer
serieus hebben genomen en de nodige acties ter verbetering in gang hebben gezet. Naast technische en
organisatorische maatregelen wordt, waar nodig, ook een proces van cultuurverandering in gang gezet. De in
vergelijking met eerdere visitaties harde oordelen hebben daar zeker toe bijgedragen.
De meeste onvoldoendes hielden verband met een negatief oordeel met betrekking tot standaard 3: Toetsing
en gerealiseerde eindtermen. Op grond van de desbetreffende rapporten heeft het Regieorgaan geconstateerd
dat naast (nog) niet volledig functionerende examencommissies qua controle en verantwoordelijkheid voor de
toetsing, het centrale item werd gevormd door de scripties, die door panels lager of zelfs als onvoldoende
werden gekwalificeerd. (Bij de opleidingen waar deze onvoldoendes speelden, werden overigens ook heel
goede scripties aangetroffen.) Het kritische oordeel over juist de scripties zal om te beginnen zijn oorzaak
vinden in het proces van accreditatie zelf: doorgaans gebaseerd op meta-materiaal (curriculumbeschrijvingen
e.d.), doch in geval van scripties "the real thing". De kloof tussen retoriek en realiteit kan daarbij pijnlijk
worden, ook al omdat Nederlandse studenten achteruit lijken te gaan in schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid.
En zonder dat dit een excuus kan zijn, is een factor dat docenten bij hun beoordeling onder steeds grotere
druk komen te staan. Dat ontoereikende scripties toch een minimale voldoende krijgen, zal vaak het resultaat
zijn van een precair onderhandelingsproces dat elke docent weleens uit ervaring heeft meegemaakt, waarbij de
wens tot hoge studierendementen het laatste zetje kan geven. Gezien die druk is het goed dat in de diverse
verbeterplannen procedures rond de scripties zijn opgenomen, die ertoe bijdragen dat er een buffer ontstaat,
waardoor het minder moeilijk wordt de druk te weerstaan. Ook heeft het Regieorgaan vastgesteld dat
verschillende faculteiten explicieter in de berekening van de taakbelasting van docenten rekening houden met
de uren voor scriptiebegeleiding en -beoordeling (zowel voor de 1e als de 2e beoordelaar).

6

Het Regieorgaan verwacht ook een positief effect van de in de herstelplannen opgenomen vergroting van de
aandacht voor onderzoeksmethoden en -technieken binnen de onderwijsprogramma's waarvoor de kennis
daarvan en de reflectie erop als een probleem zijn gesignaleerd. Ook een positief effect mag worden verwacht
van de invoering resp. verhoging van (de norm voor) het Bindend Studieadvies of varianten daarop (zoals
'Nominaal is Normaal' bij de EUR).
Wat betreft de eenjarige masteropleidingen ziet het Regieorgaan bij verschillende daarvan een spanning tussen
de wens om de nodige praktijkervaring in het curriculum in te bouwen en de door de betrokken panels geuite
wens voor meer academische reflectie en grotere aandacht voor academische onderzoeksmethoden. Het
Regieorgaan constateert dat het willen "dienen van twee heren" meer dan in het verleden als wenselijkheid naar
voren is gebracht. Om vermindering van de geconstateerde spanning zo veel mogelijk te bevorderen, heeft het
Regieorgaan begin 2015 financiële ondersteuning toegezegd aan een gezamenlijk project van de geesteswetenschappelijke faculteiten van de Universiteit Maastricht, Universiteit Tilburg, Universiteit van Amsterdam
en de Radboud Universiteit Nijmegen, waarvan de kernvraag is: hoe zijn de leereffecten van stages in masteropleidingen te optimaliseren? Overigens acht het Regieorgaan naast optimalisering ook een verlenging tot
90 EC bij een verplichte praktijkstage het overwegen waard.
Uit de per 1 januari 2015 van de faculteiten ontvangen informatie en, waar nodig, beantwoording van vragen
hierover tijdens de bilaterale besprekingen met het Regieorgaan, kan zonder meer worden geconcludeerd dat
hard wordt gewerkt aan de uitvoering van de diverse verbeterplannen, zodat de processen van heraccreditatie
volgens de vastgelegde tijdpaden en met succes zullen kunnen worden afgerond.

Toekomstvisie talen
Bij brief van 3 juli 2014 is de "Toekomstvisie voor de Talen binnen de Geesteswetenschappen in Nederland",
die door de VSNU, DLG en het Regieorgaan in de eerste helft van 2014 gezamenlijk is opgesteld, aan de
directeur HO&S van OCW aangeboden. Hiermee werd voldaan aan het desbetreffende ministeriële verzoek
van 28 augustus 2013.
Een belangrijk onderdeel van dit visiedocument is een voorstel voor het te volgen proces bij een voornemen
voor beëindiging van een unieke opleiding. Blijkens haar brief van 3 maart 2015 aan de voorzitter van de
Tweede Kamer heeft de Minister dit voorstel – zij het lichtelijk geamendeerd – overgenomen en vastgesteld.
Het proces ziet er conform de ministeriële brief als volgt uit:
- Indien een instelling het voornemen heeft een substantiële wijziging door te voeren in een unieke
opleiding of deze wil beëindigen, zal die instelling (na intern overleg met studenten en docenten):
* in ieder geval adviezen inwinnen van de in het DLG samenwerkende zusterfaculteiten;
* deze adviezen voorleggen aan het rectorencollege van de VSNU en het Regieorgaan Geesteswetenschappen, die aan de betreffende universiteit elk vanuit een eigen verantwoordelijkheid
een zwaarwegend advies verstrekken. Dat advies zal openbaar gemaakt worden.1
- De universiteit heeft en houdt de eindverantwoordelijkheid voor het eigen opleidingenaanbod.
- De VSNU zal over e.e.a. jaarlijks verslag aan de Minister uitbrengen. Laatstgenoemde zal de stand van
zaken op reguliere basis met de VSNU bespreken.
De Minister heeft expliciet aangegeven dat deze aanpak vanaf begin maart 2015 stelselmatig zal worden
gevolgd (en dus ook geldt voor het huidige proces aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de UvA).
In een overleg met de directeur HO&S en de mede-opstellers VSNU en DLG op 8 januari 2015 heeft het
Regieorgaan gesteld dat de bovengenoemde toekomstvisie nog niet het hele verhaal kan zijn. Een bredere
scope van het document zou beter zijn geweest. Het Regieorgaan heeft bij die gelegenheid als vervolgproces
een meer uitgewerkte visie bepleit, met name op de ontwikkeling van het landelijke bacheloraanbod voor
talenopleidingen in het algemeen. Als het tij dusdanig is gekeerd, dienen ook de bakens te worden verzet. Meer

1 NB. Tot nader order bestaat het Regieorgaan t/m 31 december 2016. Voor de gewenste onafhankelijke beoordeling

daana zal een afzonderlijke procedure moeten worden gevonden.

7

Eindrapportage
bewuste keuzes zouden moeten worden gemaakt over de verbreding van opleidingen, maar ook zou
onderkend moeten worden dat er bij bepaalde talen juist verdieping en versterking nodig zijn.
Bij haar brief van 3 maart 2015 aan de Tweede Kamer en haar brief van 7 april aan de voorzitter van de VSNU
verwoordde ook de Minister de behoefte aan vervolg. In de laatstgenoemde brief waarin wordt voortgebouwd
op de brief aan de Tweede Kamer vraagt zij de VSNU, het DLG en het Regieorgaan om een nadere
uitwerking richting een toekomstvisie voor de geesteswetenschappen, in het bijzonder voor de talen. Daarbij
zullen de ontwikkelingen ten aanzien van de bacheloropleidingen (zoals de ontwikkeling naar bredere
opleidingen) en de gevolgen die deze moeten hebben voor de masteropleidingen (mede gelet op de eisen die
aan universitair opgeleide eerstegraads leraren worden gesteld) centrale kwesties zijn. Ook een internationale
vergelijking zal onderdeel van de uitwerking moeten zijn. De Minister geeft aan te hechten aan goede
betrokkenheid van docenten en studenten bij de totstandkoming van de uitgewerkte visie, die zij na de zomer
aan de Tweede Kamer heeft toegezegd.
Op maandag 13 april 2015 hebben VSNU, DLG en het Regieorgaan een eerste bespreking gehouden om tot
de uitwerking te komen. Daarbij zijn de te adresseren problemen nader verkend en zijn voor het proces
vervolgafspraken gemaakt.

8

2. EVALUATIE DUURZAME GEESTESWETENSCHAPPEN
Zoals in het vorige hoofdstuk is aangegeven, heeft het Regieorgaan niet enkel de faculteiten, maar ook de
andere betrokken gremia verzocht met het oog op de eindevaluatie een visie in te dienen over het verloop en
de betekenis van het proces Duurzame Geesteswetenschappen. In dit hoofdstuk zal per gremium worden
ingegaan op de uitkomsten hiervan. Hoofdconclusie van het onderstaande luidt dat er een zeer groot en
feitelijk unaniem draagvlak is voor Duurzame Geesteswetenschappen – niet alleen onder de direct
betrokkenen, maar ook onder partijen die meer zijdelings bij het proces betrokken zijn geweest.

2.1. Colleges van Bestuur
De Colleges van Bestuur (CvB's) is verzocht in de evaluatie met name aandacht te besteden aan de
inhoudelijke aspecten op instellingsniveau en landelijk niveau, alsook aan de procesgang.
Het CvB van de Universiteit van Amsterdam wijst erop dat uit de verschillende tussenrapportages en de
laatste facultaire evaluatie blijkt dat "veel van de gesignaleerde knelpunten met succes zijn aangepakt", waarbij
het vaststelt dat dit niet uitsluitend het resultaat is van deze (in verhouding tot de reguliere budgetten) beperkte
middelen. Het College noemt als voorbeelden van geslaagde maatregelen met name het Nieuwe Generatieoffensief, waarmee de vergrijzing is aangepakt en de doorstroming van jong talent een impuls heeft gekregen,
de inzet op extra promotieplaatsen (die voor een deel is aangewend om vooral bij jonge medewerkers de
balans tussen onderwijsinzet en onderzoektijd te herstellen), de verhoging van het zwakke afstudeerrendement
en de reductie van het aantal afzonderlijk in het CROHO geregistreerde masteropleidingen. Ook wordt erop
gewezen dat het proces DGW heeft geleid tot goede samenwerking tussen de faculteiten.
Het College tekent evenwel aan dat de impuls het qua omvang "ruimschoots verliest van het effect van
mutaties in de studentenbelangstelling, dat optreedt via de inschrijvingsgebonden onderwijsbekostiging".
Het CvB van de Universiteit Utrecht is van oordeel dat DGW een belangrijks impuls heeft gegeven aan de
ontwikkeling en versterking van het domein. De faculteit heeft mede dankzij de extra middelen uitvoering
kunnen geven aan haar toekomstvisie. Daarnaast heeft de universiteit strategische ambities geformuleerd om
de kwaliteit van onderwijs en onderzoek verder te versterken. Die ambities sluiten nauw aan op de in het
rapport DGW genoemde knelpunten. Zo is in 2011 het universiteitsbrede project BaMa 3.0 gestart, in het
kader waarvan verplichte matchingsgesprekken zijn ingevoerd, het honoursonderwijs wordt versterkt en een
stimuleringsfonds voor onderwijsinnovatie is ingesteld. Voorts is het project Vernieuwing masterfase van start
gegaan, dat gericht is op aanscherping van het profiel van het masteronderwijs, betere voorbereiding op de
arbeidsmarkt, verhoging van de instroom en de totstandbrenging van een doelmatig masteraanbod.
Om de ambities te realiseren heeft het CvB de faculteit o.a. een tijdelijke investering van M€ 5,5 (2013-2016)
toegewezen voor onderwijsinnovatie en de uitvoering van het facultaire strategisch plan, en per 2016 een
structurele bijdrage van M€ 1,5 toegekend t.b.v. kleinschalig en intensief onderwijs.
Het College ziet echter nog steeds een scheve verdeling in toekenningen in de tweede geldstroom. Zo zijn de
geesteswetenschappen niet vertegenwoordigd in het Zwaartekrachtprogramma en kunnen zij in het algemeen
minder profiteren van ontwikkelingen als de topsectoren.
Het CvB van de Rijksuniversiteit Groningen concludeert over het geheel gezien dat "het proces DGW met
beperkte middelen een goede impuls heeft gegeven aan de betrokken disciplines", en bepleit voortzetting ervan
volgens een vereenvoudigde procedure. Het proces heeft "bijgedragen aan het boeken van vooruitgang op een
aantal belangrijke thema's, zowel voor de betrokken faculteiten als voor de universiteit als geheel". Het College
noemt in dit kader met name het rationaliseren van het onderwijsaanbod en het verbeteren van de
rendementen, het herstellen van de balans tussen onderwijs en onderzoek, het versterken van het onderzoek,
onder meer via promotieplaatsen, en de scholing en verjonging van de staf. Daarnaast heeft het proces geleid
tot intensievere samenwerking tussen de drie betrokken faculteiten qua onderzoek, gezamenlijke infrastructuur
en personeel, en tot versterking van het landelijk netwerk. Dit laatste uit zich onder meer in het gezamenlijk

9

Eindrapportage
vormgeven en indienen van nationale en internationale aanvragen.
Ter zijde plaatst het Groningse College kanttekeningen bij de – niet uit DGW voortgekomen maar door het
DLG geïnitieerde – masterlabeling. Deze heeft naar het oordeel van het College niet tot een optimale uitkomst
geleid, reden waarom men hier heroverweging op zijn plaats acht.
Het CvB van de Universiteit Leiden geeft aan dat de geesteswetenschappen een centrale plaats innemen in
het universitaire profiel. Men streeft ernaar voor dit domein een belangrijke internationale hub te blijven. De
recente zorgen over de toekomst van de geesteswetenschappen maken volgens het College evenwel duidelijk
dat een extra stimulans vanuit de overheid noodzakelijk is, met name voor opleidingen die nooit een grote
studentenpopulatie zullen trekken, maar toch een belangrijk onderdeel vormen van het Nederlandse kennislandschap. Het CvB is dan ook "dankbaar dat in het proces DGW deze investeringen door het Regieorgaan
mogelijk zijn gemaakt".
Het proces is wat het College betreft "naar volle tevredenheid verlopen" en heeft "de geesteswetenschappen
en archeologie zeer ondersteund en tegelijkertijd de landelijke samenwerking zeer gestimuleerd". Het CvB
dankt het Regieorgaan voor de ondersteuning van de hervorming van het Leidse opleidingenaanbod, zoals de
bacheloropleidingen International Studies en Taalwetenschap, en voor de ondersteuning van de inrichting van
het cruciale buitenlandverblijf van studenten in opleidingen gericht op een niet-Europese regio. Hierdoor
hebben vele studenten hun taalvaardigheid en kennis van cultuur en samenleving kunnen vergroten op een
wijze die daarvoor niet mogelijk was. Het CvB noemt dit alles "een resultaat van belang".
Het CvB van de Radboud Universiteit – waar men nadrukkelijk kiest voor disciplinaire bacheloropleidingen
– constateert dat de additionele middelen die in het kader van DGW beschikbaar zijn gekomen, hebben
bijgedragen tot de verbetering van de financiële armslag, zij het slechts op tijdelijke basis en projectmatig. De
structurele problemen zoals gebrek aan ruimte voor jong talent, gestegen onderwijslast en druk op de
onderzoektijd worden daarmee niet structureel opgelost. Daarom pleit het College ervoor dat "na ommekomst
van de huidige subsidieperiode en een positieve evaluatie er structureel middelen beschikbaar komen. Goed
onderzoek- en onderwijsbeleid is gebaat bij enige budgettaire rust".
Wat betreft de tweede geldstroom wijst men erop dat in het Zwaartekrachtprogramma het accent sterk ligt op
bèta-medisch onderzoek. Dit is aanleiding geweest voor extra investeringen van het CvB, dat voorts structurele
additionele middelen heeft toegewezen ten behoeve van o.m. versterking van het alfa/gamma-onderzoek en
het theologiedomein, onderwijsintensivering in het alfa/gamma-domein, en verhoging van het studiesucces in
de bachelorfase.
Het CvB van de Vrije Universiteit is van mening dat de samenwerking tussen de betrokken partijen getuigt
van een door allen gevoelde noodzaak om de specifieke problemen van de geesteswetenschappen aan te
pakken, en spreekt zijn waardering uit voor de manier waarop het Regieorgaan zijn rol als regisseur heeft
waargemaakt en koers heeft weten te houden. De VU heeft verschillende maatregelen genomen om onderwijs
en onderzoek te verbeteren en te versterken, onder meer via een reductie en verbreding van de bacheloropleidingen, onderwijsvernieuwing en sterkere lokale en nationale samenwerking. Op het gebied van de
Oudheidkunde is een samenwerking aangegaan met de UvA, in het kader waarvan de masteropleidingen
inmiddels zijn samengevoegd. Veel processen hebben een langere doorlooptijd, waardoor het CvB de
noodzaak van continuering van additionele financiering van (een deel van) de plannen volledig onderschrijft.
Voortzetting van de extra middelen is onder meer nodig om het hoge niveau van onderzoek te kunnen
handhaven en talent te kunnen vasthouden.
Het College wijst voorts op de problemen die ondanks de inzet van de afgelopen jaren blijven bestaan. Zo
ontkomt de nieuwe faculteit GW, waarin de voormalige faculteiten Wijsbegeerte en Letteren zijn opgegaan,
niet aan een nieuwe bezuinigingsronde.
Het CvB van de Erasmus Universiteit laat weten blij te zijn met dit initiatief, waarmee de geesteswetenschappen in Nederland in staat zijn gesteld in hoogwaardig onderzoek te investeren.
Het CvB van de Universiteit van Tilburg onderschrijft de door de faculteit ingediende rapportage.

10

Het CvB van de Universiteit Maastricht kijkt terug op een tot nu toe geslaagd proces DGW. De universiteit
heeft zelf ook middelen beschikbaar gesteld om de gestelde doelen te halen. Het CvB neemt waar dat de
afgesproken vooruitgang is gehaald en aansluiting is gevonden bij de landelijke eisen, onder meer op het gebied
van het aantal contacturen in het eerste bachelorjaar en het excellentieonderwijs. Het mede door DGW
mogelijk gemaakte talentbeleid heeft tot successen geleid, onder meer in de vorm van VENI- en VIDIbeurzen. Het College heeft veel waardering voor het landelijke promotieprogramma. Het samenspel tussen
faculteit, zusterinstellingen en het Regieorgaan is volgens het College soepel verlopen.
Men ziet echter ruimte voor verdere verbetering, bijvoorbeeld ten aanzien van de heraccreditatie, de
aansluiting bij het universitaire valorisatieprogramma en de aantallen promoties. Het College ziet de geplande
verbeteringen op onderwijsgebied met vertrouwen tegemoet.
Het College pleit gezien de uitdagingen met betrekking tot het onderwijs voor een uitbreiding, of ten minste
een continuering, van het programma DGW: het programma brengt structurele kosten met zich mee en er
hebben zich nieuwe uitdagingen aangediend.
Het CvB van de Open Universiteit is van mening dat het proces DGW op instellingsniveau bijzonder
geslaagd is. Alle mede met DGW-gelden gefinancierde projecten hebben binnen de gestelde tijd tot zichtbare
resultaten geleid: de masteropleiding heeft met goed gevolg het accreditatieproces doorlopen, de educatieve
minor (Nederlands en Geschiedenis) is goed beoordeeld door de visitatiecommissie en in het kader van het
Erfgoedproject zijn onder meer een website en een cursus gerealiseerd. Ook over het proces als zodanig is het
College positief. Het overleg tussen Regieorgaan en faculteit heeft volgens het CvB immer in een constructieve
en positieve sfeer plaatsgevonden.

2.2. Disciplineoverleg Letteren-Geschiedenis
Het Disciplineoverleg Letteren-Geschiedenis (DLG), waarin de decanen geesteswetenschappen zijn verenigd,
is verzocht met name een algemeen oordeel te geven over de betekenis van DGW voor de geesteswetenschappen in Nederland, over de procesgang en over elk van de bredere, instellingsoverschrijdende
DGW-programma's.
Het DLG geeft aan dat de faculteiten met de extra middelen en in samenwerking met het Regieorgaan
belangrijke stappen hebben gezet om de in het rapport DGW gesignaleerde problemen zoveel mogelijk op te
lossen. Dankzij de investeringen zijn met betrekking tot die problemen effectieve maatregelen genomen. Ten
aanzien van het onderwijs concludeert het DLG dat belangrijke stappen zijn gezet om het versnipperde
opleidingenaanbod (vooral in de masterfase) en de nadelige kleinschaligheid terug te dringen, onder meer door
de introductie van brede MA-opleidingen en de inrichting van grotere organisatorische eenheden binnen
faculteiten, zoals graduate schools, (onderzoeks-)instituten en brede opleidingen, en in landelijke samenwerking,
onder meer via de landelijke onderzoekscholen. Tegelijk vindt het DLG dat het met DGW-middelen ingezette
beleid om de versnippering van het opleidingenaanbod en de nadelige kleinschaligheid tegen te gaan
voortzetting behoeft.
De geesteswetenschappen hebben volgens het DLG nog steeds te kampen met krapte in de geldstromen en
daardoor druk op de geringe onderzoektijd, waarbij gewezen wordt op de gevolgen van het topsectorenbeleid.

2.2.1. Promoveren in de geesteswetenschappen
Dit gezamenlijke promotieprogramma heeft volgens het DLG "het noodzakelijke extra perspectief geboden
voor jong wetenschappelijk talent. Gezien de ontwikkelingen op het terrein van de onderzoekfinanciering is
voortzetting van dit programma gewenst".

2.2.2. Masterlanguage
Het DLG concludeert dat van de mogelijkheden die Masterlanguage biedt, tot nu toe onvoldoende gebruik is
gemaakt. Zo wordt bij de grotere opleidingen de curriculaire meerwaarde minder gevoeld, worden er logistieke
en administratieve drempels vastgesteld, kan de voorlichting beter en blijkt de uitvoering ingewikkeld. Wel
pleit het DLG voor voortzetting van de financiële ondersteuning in het kader van DGW, waarbij de

11

Eindrapportage
doelstelling blijft dat alle studenten van programma's waar lokaal slechts weinig studenten aan deelnemen,
participeren. De knelpunten kunnen worden verminderd door o.a. meer plaatsonafhankelijke vormen van
onderwijs aan te bieden (ICT&O), en door bijvoorbeeld al in het BA-programma de samenwerking tussen
instellingen te versterken (creëren van community).

2.2.3. Meesterschap in de vakdidactiek en Dudoc-Alfa
De gezamenlijke decanen kunnen deze programma's nog niet evalueren gezien de recente start. Het DLG
onderschrijft evenwel het grote belang van de lerarenagenda van harte en merkt op dat het lanceren van de
Dudoc-Alfa-promotieplaatsen in korte tijd heeft geleid tot "groeiende belangstelling in een breder werkveld
van leraren en lerarenopleiders, met een evidente behoefte om meer mogelijkheden tot onderzoek te realiseren
rond een beperkte verzameling van heldere vakdidactische thema's en vraagstukken". Een aandachtspunt is de
noodzakelijke versterking van wederzijdse betrokkenheid tussen de faculteiten en de lerarenopleidingen.

2.2.4. Landelijke samenwerking onderzoekscholen
Het DLG is van mening dat de nationale onderzoekscholen in het GW-domein uitstekend zijn georganiseerd:
de scholen dekken bijna alle (sub)disciplines, het onderwijs aan researchmasterstudenten en promovendi is
adequaat en er zijn goede afspraken gemaakt tussen faculteiten en onderzoekscholen. Het DLG is "tevreden
over de rol die de landelijke onderzoekscholen in Nederland spelen en stemt graag in met een voortgezette
financiële ondersteuning van de onderzoekscholen vanuit DGW".

2.2.5. Persoonlijke budgetten voor researchmasterstudenten
De decanen vinden het een goede zaak dat researchmasterstudenten de gelegenheid krijgen om onderwijs te
volgen bij de landelijke onderzoekscholen. Waar het gebruik van deze gelden aanvankelijk achterbleef bij de
planning, is de verwachting dat dit zal toenemen met de per september 2014 geldende verplichting om
onderwijs te volgen bij een landelijke onderzoekschool. Die verplichting leidt ook tot intensieve gesprekken
tussen faculteiten en onderzoekscholen, met als gevolg een beter doordacht aanbod. Wel is het DLG van
mening dat de toebedeling van de middelen eenvoudiger zou moeten.

2.2.6. Kwaliteitsindicatoren onderzoek geesteswetenschappen
De wetenschappelijke commissie, belast met de opdracht een landelijk model voor de waardering en het meten
van het onderzoek te ontwerpen, is in de herfst van 2014 van start gegaan, en streeft ernaar "een werkbaar
model gereed te hebben voor de midterm reviews, resp. de externe evaluatie van onderzoeksinstituten, die in
verschillende faculteiten in 2016 zal plaatsvinden".

2.3. VSNU
De voorzitter van de VSNU is onder de indruk van het vele dat de faculteiten sinds 2010 met steun van het
Regieorgaan tot stand hebben gebracht. In zijn ogen hebben de DGW-middelen zeker bijgedragen aan een
versterking van het veld. Van de gesignaleerde versnippering is door de decanen werk gemaakt door invoering
van brede masterlabels en er zijn nieuwe initiatieven ontplooid gericht op het VO en de lerarenopleiding.
Hij erkent de meerwaarde van het Regieorgaan in de afgelopen jaren, maar zou er niettemin voorkeur aan
geven dat de universiteiten dit soort processen zelf zouden regisseren. Hij is ervan overtuigd dat zij dit zelf
kunnen.
Tegelijkertijd stelt hij vast dat er nog steeds sprake is van een sector met kwetsbare plekken. Het is in zijn ogen
dan ook niet zo dat de destijds gesignaleerde knelpunten zijn opgelost. Zo is de positie in de tweede geldstroom zeker niet wezenlijk verbeterd en komt er van de werkprogramma's voor de Great Societal Challenges
vooralsnog weinig terecht. De financiële achterstelling en het feit dat via het Regieorgaan slechts M€ 15 in
plaats van de bepleite middelen (M€ 70) beschikbaar kwam, hebben er zijns inziens voor gezorgd dat een
aantal knelpunten nog onverminderd actueel is, zoals de verjonging van de staf, de onderwijslast en de druk op
het onderzoek. Ook blijft valorisatie voor veel geesteswetenschappelijke onderzoekers een moeilijk
hanteerbaar begrip. Tot slot onderstreept de VSNU-voorzitter de problematische positie van de talen. Er zijn
weliswaar afspraken gemaakt tussen de VSNU, het DLG en het Regieorgaan, maar de situatie bij de UvA laat
zien hoe broos die zijn.

12

2.4. KNAW
De KNAW is gevraagd in de evaluatie met name aandacht te besteden aan het initieel bij haar belegde project
'Kwaliteitsindicatoren onderzoek geesteswetenschappen', dat onder auspiciën van het DLG is voortgezet. Ten
aanzien van dat project merkt het KNAW-bestuur op bezorgd te zijn over de opgelopen vertraging.
Het KNAW-bestuur stelt vast dat het proces DGW in het algemeen goed verloopt. Op alle acht in het
Nationaal Plan Toekomst Geesteswetenschappen genoemde structuurproblemen wordt inmiddels aan
verbetering gewerkt. Wel stelt men vast dat het accent van de activiteiten veel meer ligt op versterking van
onderwijs en opleidingen dan op onderzoek.

2.5. NWO
Het gebiedsbestuur Geesteswetenschappen van NWO (NWO-G) is in het bijzonder gevraagd aan te geven
hoe men aankijkt tegen continuering van het gezamenlijke project 'Promoveren in de geesteswetenschappen'.
Het gebiedsbestuur deelt de analyse van de problematiek en staat achter de oplossingsrichtingen die daarvoor
door het Regieorgaan zijn gekozen. Men heeft grote waardering voor de ontplooide initiatieven.
Met betrekking tot het promotieprogramma merkt het gebiedsbestuur op dat het voorziet in een grote
behoefte aan promotieplaatsen binnen de faculteiten GW. De aantallen aanvragen die vóór indiening bij NWO
binnen de faculteiten worden behandeld, spreken boekdelen. De tussentijdse evaluatie in 2011 heeft tot een
kortere procedure geleid, waarbij geen externe referenten meer worden ingeschakeld, maar gebruik wordt
gemaakt van een brede beoordelingscommissie van tien leden. NWO is tevreden over het verloop van de
aangepaste procedure. Het Regieorgaan en NWO hebben besloten een aanvankelijk niet voorziene ronde te
organiseren in 2015 en gezamenlijk is het voornemen uitgesproken het programma ook na 2015 voort te
zetten. Daarbij onderstreept het gebiedsbestuur dat de samenwerking tussen Regieorgaan en gebiedsbestuur
rond dit programma soepel verloopt en dat de gezamenlijke besluitvorming vlot en in goede harmonie
plaatsvindt. Men ziet uit naar voortzetting van deze samenwerking in de komende jaren.
Het gebiedsbestuur ziet uit naar de resultaten van het project 'Kwaliteitsindicatoren', en geeft daarbij aan dat
dit nog niet de gehoopte resultaten heeft opgeleverd.

2.6. LOGOS
Het Landelijk Overleg van Geesteswetenschappelijke Onderzoekscholen (LOGOS) is gevraagd met name in te
gaan op het door de landelijke onderzoekscholen verzorgde onderwijs voor researchmasterstudenten en de
vergoeding daarvan, en op de financiële ondersteuning die de landelijke onderzoekscholen hebben ontvangen.
LOGOS laat weten over het algemeen zeer tevreden te zijn over het functioneren van de landelijke onderzoekscholen en de afspraken die daarover zijn gemaakt met het DLG en het Regieorgaan. LOGOS heeft de
intentie de eind 2016 aflopende regeling te continueren. Sinds 2010 kunnen researchmasterstudenten dankzij
steun vanuit DGW gebruikmaken van de expertise van de betreffende scholen. Op die manier wordt nadelige
kleinschaligheid tegengegaan en hoeft niet iedere faculteit afzonderlijk voldoende onderwijs aan te bieden voor
researchmasterstudenten. Daarnaast leren de 'onderzoekers van de toekomst' en de huidige generatie
onderzoekers uit heel Nederland elkaar kennen. Met name dankzij de verplichting dat researchmasterstudenten
5 EC aan onderwijs moeten volgen bij een landelijke onderzoekschool, is de participatie aan het
desbetreffende onderwijs in 2014-2015 merkbaar gestegen.
LOGOS pleit voor geoormerkte voortzetting van de bijdragen die het Regieorgaan verschaft voor het
onderwijs aan researchmasterstudenten, mits de faculteiten in ieder geval de komende vijf jaar de basisfinanciering van de scholen op zich blijven nemen. Wel is men van mening dat de wijze van toekenning van de
persoonlijke budgetten voor researchmasterstudenten zou moeten worden vereenvoudigd.

13

Eindrapportage

3. TRANCHE DUURZAME GEESTESWETENSCHAPPEN 2014
De toekenningen Duurzame Geesteswetenschappen 2014 zijn primair gebaseerd op het Advies inzake
Implementatie Duurzame Geesteswetenschappen van 23 juni 2010. Daarnaast moet rekening worden
gehouden met de bijgestelde bestedingsplannen 2012-2015 die bij brief van 31 december 2011 aan de
toenmalige Staatssecretaris zijn aangeboden en waarmee deze akkoord is gegaan. De uiteindelijke toewijzing
van het voor 2014 beschikbare bedrag en de daar tegenover in 2014 gerealiseerde lasten zijn samengevat in de
volgende tabel.
Tabel 1: Toewijzingen en lasten Duurzame Geesteswetenschappen 2014 (bedragen x € 1.000; afgerond)
Bestedingsdoel

Toewijzing 2014
incl. salarismaatregelen t/m 2013

1. Facultaire basistoekenningen cf.
Advies 23-06-2010
2. Idem, loonbijstellingen t/m 2013
3. Idem, loonbijstellingen 2014
4. Facultaire basistoekenningen incl.
loonbijstellingen ( = 1 + 2 + 3)
5. Landelijke onderzoekscholen
6. Persoonlijk budget ReMa-studenten
7. NWO-promotieplaatsen
8. Regieorgaan
9. Landelijke samenwerking
Totaal

Salarismaatregelen
2014

12.000
847
12.847
169
254
500
153
1.958
15.881

139
139
2
3
1
21
166

Totaal Lasten
toewijzing
2014
2014
12.000
847
139
12.986

14.729

171
257
500
154
1.979
16.047

168
15
500
96
1.212
16.720

( NB. Het Totaal toewijzing 2014 van k€ 16.047 komt overeen met het door OCW opgegeven bedrag van
€ 16.318.794 minus € 771.510 t.b.v. de projecten 'Meer goedopgeleide leraren in de schooltalen' en plus
€ 500.000 bijdrage aan NWO/G t.b.v. het programma 'Promoveren in de geesteswetenschappen').
Ter toelichting dient het volgende.
Ad 4: Facultaire basistoekenningen
De lasten 2014 in verband met de facultaire basistoekenningen voor dat jaar van in totaal k€ 14.729 worden in
tabel 2 naar bestedingsdoelen gespecificeerd en in relatieve zin vergeleken met de toekenningen conform het
Implementatieadvies (zie blz. 59 van dat advies) en met de bijgestelde bestedingsplannen 2012-2015 waarmee
OCW de facto akkoord is gegaan bij brief van 7 februari 2012.
Tabel 2: Specificatie lasten t.l.v. Facultaire basistoekenningen DGW 2014 (bedragen x € 1.000; afgerond)
Bestedingsdoel
1. Vergrijzing staf/onvoldoende doorstroming
jong talent
2. Sterk gestegen ow-last en druk op oz-tijd
3. Zwak afstudeerrendement i.h.b. in de BA
4. Versnipperd ow-aanbod i.h.b. in de MA
5. Nadelige kleinschaligheid
6. Onderbenutting maatschappelijke uitstraling
Totaal

Lasten
2014
absoluut

Lasten
2014
in %

Verdeling in % cf.
Implementatieadvies

Verdeling in % cf.
bijgestelde
bestedingsplannen

4.657,2
6.691,6
1.022,0
102,4
1.475,4
779,9
14.728,5

32
45
7
1
10
5
100

28
48
8
4
7
5
100

31
44
6
4
8
7
100

14

Op basis van de tabellen 1 en 2 kan het volgende worden geconcludeerd.
i) De verdeling van de facultaire lasten naar bestedingsdoelen komt ook voor 2014 voor het overgrote deel
overeen met die welke is voorzien in het Implementatieadvies van 23 juni 2010 resp. de bijgestelde bestedingsplannen 2012-2015. Een zekere mate van verschuiving kan het gevolg zijn van verschillen in het tempo waarin
de onderscheiden bestedingsdoelen konden worden gerealiseerd en de geboden mogelijkheid van over- en
onderschrijding tussen de gebudgetteerde bedragen.
ii) Voor 2014 is er sprake van overbesteding van de facultaire basistoekenningen ter grootte van k€ 1.743
(k€ 12.986 minus k€ 14.729). Als daarbij rekening wordt gehouden met het basissaldo dat ultimo 2013
resteerde van k€ 2.575 (afgerond; zie Tussenrapportage 2013, blz. 7), resteert er ultimo 2014 in totaal een
cumulatief saldo op de facultaire basistoekenningen van k€ 832 (k€ 2.575 minus k€ 1.743). Zoals uit bijlage 2
blijkt zijn de cumulatieve saldi met name te lokaliseren bij de faculteiten van de UvA, RU, EUR en OU.
Gezien het in vergelijking met het budget 2014 hoge bestedingsniveau van de UvA en RU valt volledige
uitputting van de DGW-gelden in 2015 bij deze faculteiten zonder meer te verwachten. Overigens blijven de
saldi ultimo 2014 van deze faculteiten binnen de door het Regieorgaan als redelijk geachte marge van 10% van
het jaarbudget DGW. Dat geldt niet voor de OU en de EUR. De OU verwacht in 2015 voor circa k€ 100 in te
teren op het cumulatieve saldo ultimo 2014 van k€ 219,9 en wil het restant van circa k€ 120 reserveren voor
2016 ten behoeve van het doorlopen van 2 tijdelijke WP-aanstellingen die beschikken over expertise welke
cruciaal is voor het nieuwe masterprogramma Cultuurwetenschappen en (nog) niet aanwezig is bij de vaste
staf. Bij de EUR stonden ultimo 2014 tegenover het cumulatieve saldo DGW van k€ 212,9 abusievelijk niet in
de administratie verwerkte verplichtingen ad k€ 30,5. Na verrekening hiervan resteert een cumulatief saldo van
k€ 182,4 dat volgens plan in 2015 zal worden aangewend voor de aanloopkosten van de nieuwe internationale
bachelors (International Bachelor Arts and Culture Studies en International Bachelor History).
Aldus kan worden geconcludeerd dat de DGW-saldi ultimo 2015 nagenoeg volledig zullen zijn uitgeput.
Ad 5: Landelijke onderzoekscholen
De middelen DGW ter medefinanciering van de personele infrastructuur van de landelijke onderzoekscholen
en met name van de organisatie van het onderwijs voor researchmasterstudenten zijn als zodanig geoormerkt.
De ultimo 2014 voor dit doel bij de betrokken instellingen resterende middelen van in totaal k€ 16,7 (k€ 13,6
ultimo 2013 plus saldo 2014 van k€ 3,1) betreffen openstaande (na)betalingen of hangen samen met het
boeken van de bijdrage aan de onderzoekscholen, waarvoor de faculteit penvoerder is, alleen voor zover daar
reële lasten tegenover staan. Dit is het geval bij de UvA. De verwachting is dat het saldo bij deze faculteit, dat
door de opstartfase is ontstaan, eind 2015 zal zijn ingelopen (zie bijlage 2 voor de specificatie naar faculteiten).
Aan de onderzoekschool NOSTER (Nederlandse Onderzoekschool voor Theologie en Religiewetenschap) is
(op basis van de erkenning als een zgn. grote onderzoekschool) een bijdrage in de jaren 2013 tot en met 2015
toegezegd vanuit de gelden Duurzame GW van k€ 15 per jaar en vanuit de betrokken faculteiten van k€ 40 per
jaar. De hiertoe benodigde gelden Duurzame GW kunnen worden gevonden binnen het beschikbare bedrag
voor persoonlijke budgetten researchmasterstudenten. Daarom wordt de bijdrage 2014 ook onder dat hoofd
verantwoord (zie onder Ad 6).
Begin 2013 is de voormalige onderzoekschool Ethiek opgegaan in de nieuwe bredere Onderzoekschool
Wijsbegeerte en is het penvoerderschap overgegaan van de Universiteit Utrecht naar de Erasmusuniversiteit
Rotterdam. Vooralsnog is afgesproken dat de bijdrage Duurzame Geesteswetenschappen tussen beide
instellingen wordt verrekend.
De huidige afspraken tussen de instellingen en de landelijke onderzoekscholen, waaraan ook het Regieorgaan
zich heeft gecommitteerd, lopen tot en met 2016. Het DLG werkt momenteel aan een evaluatie van de
onderzoekscholen en de afspraken daarover. Van de kant van het Regieorgaan zijn daarvoor als aandachtspunten ingebracht het al dan niet aanbieden van eigen onderwijs door een onderzoekschool van ten minste
5 EC voor researchmasterstudenten en de definitie van de grootte van een onderzoekschool, die niet alleen
ware te relateren aan het aantal promovendi, maar ook aan het aantal EC dat door researchmasterstudenten bij
een onderzoekschool wordt behaald.

15

Eindrapportage
Ad 6: Persoonlijke budgetten researchmasterstudenten
In 2012 is in overleg tussen het DLG, LOGOS en het Regieorgaan besloten tot invoering van een nieuw
regime voor toekenning van middelen DGW voor persoonlijke budgetten aan faculteiten per 1-2-2015, op
basis van de per die datum bij de onderzoekscholen aangemelde researchmasterstudenten aan wie niet eerder
twee keer een persoonlijk budget is toegekend. Aan het eind van het collegejaar 2014-2015 wordt vervolgens
bezien of de onderzoekscholen voor de aangemelde aantallen researchmasterstudenten 5 EC onderwijs
hebben verzorgd. Omdat realisatie van de verbeterpunten de nodige tijd vergt, werd de bestaande regeling – bij
wijze van overgangsfase – ook voor het studiejaar 2013-2014 gehandhaafd. Uitbetaling daarvoor aan
faculteiten vond plaats in 2013. Door de overgang naar de nieuwe regeling behoefden in 2014 geen
uitbetalingen in dat jaar in verband met de persoonlijke budgetten te worden gedaan. Ten laste van dit budget
2014 van k€ 256,5 komt dan ook alleen de bijdrage van k€ 15 aan NOSTER.
NB. In bijlage 2 is een cumulatief saldo ultimo 2013 vermeld van k€ 43,9, hiervan is – zoals toegelicht in de
Tussenrapportage 2013 (blz. 9) – k€ 40,9 toe te schrijven aan meer toegekende bedragen dan het budget 2013
eigenlijk toestond, zodat de facto een saldo van k€ 3,0 resteerde. Conform het voorstel van het Regieorgaan is
het laatste bedrag naar 2014 overgebracht voor het opvangen van eventueel nog nakomende correcties. Deze
correcties zijn niet nodig gebleken, zodat er in totaal resteert een nader te bestemmen bedrag van k€ 244,5
(k€ 256,5 Toewijzing 2014 minus k€ 15 NOSTER plus k€ 3). Het Regieorgaan stelt voor dit bedrag te
reserveren voor toevoeging aan de middelen voor de in 2016 en 2017 uit te voeren rondes van het programma
Promoveren in de geesteswetenschappen (zie ook paragraaf 6.2).
(De in bijlage 2 als lasten 2014 Budget ReMa-studenten vermelde bedragen van in totaal k€ 33,7 betreffen de
in 2014 naar het Regieorgaan teruggestorte positieve saldi ultimo 2013. De UvA dient in 2015 alsnog k€ 13,8
terug te storten. De als toewijzing 2014 opgenomen Budgetten ReMa-studenten van in totaal k€ 3,5 betreffen
de door het Regieorgaan uitbetaalde bijdragen aan faculteiten met een negatief saldo ultimo 2013).
Ad 7: NWO-promotieplaatsen
Na de eerste bijdrage van M€ 3,5 in 2010 aan het gezamenlijke programma voor promotieplaatsen in de
geesteswetenschappen van NWO en het Regieorgaan is in de loop van 2011 het volgende schema voor de
verdere bijdragen vanuit het Regieorgaan overeengekomen: 2011: k€ 1.150; 2012: k€ 601; 2013: k€ 350;
2014: k€ 500 en 2015: k€ 375. (OCW heeft feitelijk in de jaren 2011 tot en met 2014 een iets ander betalingsritme aangehouden, maar wel het in totaal voor die jaren overeengekomen bedrag aan NWO uitgekeerd, zij het
zonder indexatie.) Dit financieringsschema impliceerde een verhoging van de bijdrage Duurzame GW volgens
het Implementatieadvies van 23 juni 2010 van in totaal k€ 5.625 naar k€ 6.476. Mede omdat het
gebiedsbestuur NWO-G daarnaast – met steun vanuit het Algemeen Bestuur van NWO – € 1,5 mln extra voor
de uitvoering van het programma beschikbaar heeft gesteld, werd een substantiële uitbreiding van het aantal
promotieplaatsen mogelijk. In 2014 zijn 660 aanvragen voor een promotieplaats in het kader van dit
programma bij de faculteiten ingediend. Dit aantal is weliswaar lager dan in 2013 (762), maar betekent nog
steeds dat de aanvraagdruk bijzonder hoog was. Uit de aanvragen zijn – volgens vooraf vastgestelde quota –
41 projectvoorstellen door de decanen geselecteerd en vervolgens ingediend bij NWO Geesteswetenschappen
en het Regieorgaan. Omdat 3 kandidaten zich wegens een aangenomen baan terugtrokken, zijn 38 voorstellen
in behandeling genomen. Gegeven de beschikbare middelen zijn er hiervan 20 gehonoreerd. Ook aanvragen
van "kleine" faculteiten (EUR, VUA, en UM) zijn dit keer weer toegekend.
Om ook in 2015 een ronde mogelijk te maken heeft het Regieorgaan besloten – zoals gemeld in eerdere
rapportages – om hiervoor financiële ruimte te bestemmen binnen de overige budgetten Duurzame Geesteswetenschappen 2013 tot en met 2015 voor zover die niet aan faculteiten zijn toegewezen. De hoogte van de
bijdrage vanuit de middelen Duurzame Geesteswetenschappen voor een ronde in 2015 is bepaald op M€ 1,6.
Ultimo 2013 had het Regieorgaan voor de promotieronde 2015 reeds een reservering van k€ 1.381 getroffen
(zie o.a. de Tussenrapportage 2013, blz. 9). Zoals onder Ad 8 en 9 nader wordt toegelicht kan het Regieorgaan
ultimo 2014 hieraan toevoegen een bedrag van k€ 219 (resp. k€ 58 Saldo budget Regieorgaan 2014 plus k€ 161
gedeelte van het saldo 2014 Dudoc-Alfa/Meesterschap in vakdidactiek). Aldus komt de reservering voor de
promotieronde 2015 ultimo 2014 in totaal op € 1,6 mln. Doordat NWO-G een bedrag van € 2,4 mln (waarvan
€ 0,4 mln van voorgaande rondes resterende DGW-middelen) beschikbaar kan stellen voor 2015, is aldus ook
in dat jaar een volledige ronde van 20 promovendi mogelijk.

16

Ad 8: Regieorgaan
Bij brief van 1 april 2015 heeft het Regieorgaan de afrekening en verantwoording van zijn apparaatskosten
2014 aan de afdeling Financiën en Control van de UU doen toekomen. Samengevat komt deze
verantwoording er op neer dat tegenover een budget van € 154.025 lasten zijn gerealiseerd voor een bedrag
van € 95.777. Door een terughoudend bestedingsbeleid is aldus een positief saldo 2014 van € 58.248
gerealiseerd. Het Regieorgaan wil dit saldo reserveren voor de in 2015 uit te voeren ronde van het programma
Promoveren in de geesteswetenschappen. Overigens heeft het Regieorgaan in 2014 een bijdrage van € 5.000
toegekend aan ScienceWorks ten behoeve van de organisatie van de conferentie 'Verantwoorde valorisatie in
de Alfa- en Gammawetenschappen'. Dit bedrag is voldaan uit een in 2009 getroffen voorziening ten behoeve
van werkconferenties en quick scans. Rekening houdend met de genoemde bijdrage en de kosten van een in
2011 gehouden werkconferentie resteert van de voorziening vooralsnog € 5.051. Het Regieorgaan gaat ervan
uit dat dit bedrag in 2015 zal worden aangewend.
Ad 9: Landelijke samenwerking
Voor de projecten in het kader van landelijke samenwerking zijn vooralsnog, d.w.z. voor verwerking van de
lasten 2014, de volgende middelen beschikbaar.
Tabel 3: Middelen landelijke samenwerking (bedragen x € 1.000; afgerond)
Herkomst

Bedrag excl.
indexering 2014

Saldo ultimo 2013 cf.
Tussenrapp. 2013, blz.11
Rijksbijdrage 2014
Rijksbijdrage 2015
Totaal

3.154
1.958
2.085
7.197

Indexering
2014

21
22
43

Totaal

3.154
1.979
2.107
7.240

Kwaliteitsindicatoren onderzoek
Eind 2012 heeft het Ministerie toestemming gegeven voor financiering van het plan "Kwaliteitsindicatoren en
valorisatie: naar een nieuw werkbaar instrumentarium" uit de voor landelijke samenwerking gereserveerde
middelen voor een bedrag van in totaal k€ 367. De verdeling hiervan over de jaren van geplande uitvoering
was als volgt: 2013: k€ 80, 2014: k€ 144, 2015: k€ 143. Door een vertraagde start van dit project is in 2013
tegenover het begrote bedrag van k€ 80 slechts k€ 24 aan lasten gerealiseerd met name ten behoeve van de
toenmalige projectsecretaris. Dit betekende een overschot van k€ 56, dat is doorgeschoven naar 2014. Door
verdere vertraging hebben de lasten in 2014 slechts k€ 14 bedragen. Het Regieorgaan wil het aldus ultimo 2014
resterende cumulatieve saldo voor dit project van k€ 186 (k€ 56 saldo 2013 plus k€ 144 budget 2014 minus
k€ 14 lasten 2014) laten doorschuiven naar 2015 teneinde afronding van dit project mogelijk te maken.
Overigens heeft het Regieorgaan er niet alleen bij herhaling bij de projectleiding op aangedrongen een inhaalslag te maken, maar ook erop gewezen dat de vertraging niet mag leiden tot hogere kosten van het project.

Masterlanguage
In het Actieplan Masterlanguage is voor 2014 een kostenraming van k€ 711 opgenomen. De lasten 2014 zijn
uitgekomen op een bedrag van k€ 618,5. Het positieve saldo van € 92,5 kan met name worden verklaard door
lagere kosten van de website en minder kosten van de landelijke masterdagen en van extracurriculaire
activiteiten. Het Regieorgaan wil van dit saldo k€ 80,3 reserveren voor toevoeging aan de middelen
Masterlanguage voor 2016 en k€ 12,2 reserveren voor toevoeging aan de middelen voor de in 2016 en 2017 uit
te voeren rondes van het programma Promoveren in de geesteswetenschappen. In de Tussenrapportage 2013
is abusievelijk vermeld dat de lasten voor Masterlanguage in 2013 k€ 166,6 hebben bedragen. Dit had moeten
zijn k€ 114,4. Het positieve verschil van k€ 52,2 zou het Regieorgaan eveneens willen reserveren voor
toevoeging aan de middelen voor de in 2016 en 2017 uit te voeren rondes van het programma Promoveren in
de geesteswetenschappen.

17

Eindrapportage
Qua uitvoering van het onderwijsaanbod ligt Masterlanguage nu op stoom. De studenten die een of meer
modulen daarvan hebben gevolgd zijn daarover heel positief. De aantallen studenten laten – ondanks de
inspanningen van de landelijk coördinator – nog te wensen over.

Versterking Lerarenopleidingen in de Geesteswetenschappen
In het Actieplan Versterking Lerarenopleidingen in de Geesteswetenschappen zijn voor 2014 de volgende
kosten gebudgetteerd:
- Dudoc-Alfa
- Meesterschap in de vakdidactiek
- Kosten stuurgroep
Totaal

k€ 396
k€ 425 (na aftrek bijdrage faculteiten van 50%)
k€ 10
k€ 831

In 2014 heeft in overleg tussen de voorzitter van de Stuurgroep, het DLG en het Regieorgaan een aanpassing
van de begroting voor 2014 plaatsgevonden. Deze aanpassing was nodig in verband met de gebleken noodzaak
van respectievelijk gedeeltelijke vrijstelling van de voorzitter van de stuurgroep en de behoefte aan secretariële
ondersteuning, en de bijzondere inspanning die de leden van de stuurgroep/programmaraad Dudoc-Alfa in de
aanloop van de start van dit programma hebben moeten leveren. De aangepaste begroting 2014 en de
daartegenover gerealiseerde lasten zijn in navolgende tabel opgenomen.
Tabel 4: Aangepaste begroting en lasten Versterking Lerarenopleidingen 2014 (bedragen x € 1.000)
Activiteit

Aangepaste
Lasten
Begroting 2014 2014
Leiding en ondersteuning stuurgroep
92,1
91,4
Meesterschap in vakdidactiek
200,0
136,6
Dudoc-Alfa
396,0
350,9
Totaal
688,1
578,9
Ter toelichting kan het volgende worden opgemerkt. Het achterblijven van de lasten i.v.m. Meesterschap in
vakdidactiek is het gevolg van het feit dat de beoogde aanstellingen niet per 1 januari 2014 konden worden
gerealiseerd, maar gedeeltelijk in de loop van 2014 tot stand zijn gekomen. Deels zijn de desbetreffende
formatieplaatsen ultimo 2014 nog onbezet. Zo is de hoogleraar didactiek van het Nederlands nog niet in
Leiden aangesteld. Bij de UU was er ultimo 2014 nog de vacature hoogleraar foreign language education.
Inmiddels is daarvoor een oplossing gevonden. Ook de UD-vacature vakdidactisch meester Frans aan de RUG
kon nog niet worden vervuld als gevolg van terugtrekken van de kandidaat. De faculteit onderzoekt alternatieve opties. (In de lasten Meesterschap in vakdidactiek van k€ 136,6 is overigens begrepen een voorziening
van k€ 15,5 in verband met door de Universiteit Leiden gemaakte kosten, die nog niet zijn verrekend).
In september 2014 zijn 14 promovendi met hun onderzoek in het kader van Dudoc-Alfa gestart.
Op 1 oktober 2014 is het Dudoc-Alfa programma feestelijk geopend waarbij ook enkele promovendi vertelden
over hun onderzoeksplannen. De onderbesteding op het budget Dudoc-Alfa in 2014 is het gevolg van nog
bescheiden kosten van extra seminars e.d. en lagere kosten van vervanging bij de scholen (deze waren geraamd
op het maximumbedrag van k€ 45 terwijl voor vervanging bij een VO- of een HBO-instelling lagere bedragen
worden toegekend). In vergelijking met het Actieplan Versterking Lerarenopleidingen is er sprake van een
overschot van k€ 252,1 (k€ 831 minus k€ 578,9). Het Regieorgaan stelt voor hiervan k€ 161 toe te voegen aan
de reservering voor de promotieronde 2015 van het programma Promoveren in de geesteswetenschappen en
het restbedrag van k€ 91,1 toe te voegen aan de reservering voor de in 2016 en 2017 uit te voeren rondes van
dat programma. De laatstgenoemde reservering komt hierdoor in totaal op k€ 400,0 (k€ 244,5 saldo
persoonlijke budgetten researchmasterstudenten, k€ 12,2 deel saldo Masterlanguage 2014, k€ 52,2 correctie
saldo Masterlanguage 2013 en k€ 91,1 van het saldo versterking lerarenopleidingen).

18

Totaalbeeld
Tegenover de rijksbijdrage 2014 voor landelijke samenwerking van k€ 1.979 staan aldus de volgende lasten
(afgerond): Kwaliteitsindicatoren onderzoek k€ 14, Masterlanguage k€ 619 en Versterking Lerarenopleidingen
in de Geesteswetenschappen k€ 579, dus in totaal k€ 1.212. Dit betekent een positief jaarsaldo 2014 van
k€ 767. Zoals hiervoor is beschreven, wil het Regieorgaan hiervan (bedragen afgerond op k€ 1):
- k€ 130 doorschuiven naar 2015 voor het project Kwaliteitsindicatoren onderzoek;
- k€ 161 van het saldo Versterking Lerarenopleidingen toevoegen aan de reservering voor de ronde 2015
van het programma Promoveren in de GW;
- k€ 103 (k€ 12 deel saldo Masterlanguage 2014 en k€ 91 deel saldo 2014 Versterking vakdidactiek)
reserveren voor de in 2016 en 2017 uit te voeren rondes van het programma Promoveren in de
geesteswetenschappen.
- k€ 80 bestemmen voor toevoeging aan de middelen voor Masterlanguage in 2016.
Het resterende saldo van k€ 293 (k€ 767 minus resp. k€ 130, k€ 161, k€ 103 en k€ 80) kan worden toegevoegd
aan de middelen voor landelijke samenwerking in de komende jaren. Deze middelen komen aldus op k€ 5.554.
Zie de opbouw in de hierna opgenomen tabel.
Tabel 5: Middelen landelijke samenwerking masters na verwerking lasten 2014
(bedragen x € 1.000; afgerond)
Herkomst
1. Saldo 2011
2. Saldo 2012
3. Reservering 2012
4. Cum. saldo ult. 2012 (1 t/m 3)
5. Saldo 2013 voor reservering
6. Reservering 2013
7. Cum. saldo ult. 2013 (4 t/m 6)
8. Saldo 2014, na reserveringen
9. Rijksbijdrage 2015
Totaal (7 t/m 9)

Totaalbedrag
432
2.109
-/878
1.663
1.831
-/340
3.154
293
2.107
5.554

Toelichting

Promoveren in de geesteswetensch. 2015

Promoveren in de geesteswetensch. 2015
Zie voor berekening boven de tabel
Incl. k€ 140 indexeringen

Bij buiten beschouwing laten van de indexeringen komt het beschikbare bedrag voor landelijke samenwerking
in de jaren na 2014 op k€ 5.414 (k€ 5.554 minus k€ 140 indexeringen). Dat bedrag komt overeen met de
oorspronkelijk geraamde, nog verwachte kosten voor respectievelijk:
- het project Kwaliteitsindicatoren onderzoek ad k€ 143 (tranche 2015);
- Masterlanguage ad k€ 711 (tranche 2015);
- Versterking vakdidactiek geesteswetenschappen ad k€ 425 (netto voor 2015);
- Stuurgroep vakdidactiek geesteswetenschappen ad k€ 30 (in de jaren 2015 t/m 2017 telkens k€ 10) en
- Dudoc-Alfa k€ 4.105 (k€ 1.117 voor 2015, k€ 1.116 voor 2016, k€ 1.117 voor 2017 en k€ 755 voor 2018).
M.a.w. de beoogde middelen voor uitvoering van de landelijke projecten in 2015 en de doorloop van DudocAlfa tot 1-9-2018 zijn nog steeds beschikbaar. Zie ook de financiële voorstellen voor de landelijke
programma's na 2015 in paragraaf 6.2.

19

Eindrapportage

4. MONITORING FACULTAIRE PROJECTEN TOT EN MET 2014
4.1. Algemeen
Het Regieorgaan Geesteswetenschappen is in juli 2009 ingesteld en heeft in dat jaar voor het eerst middelen
Duurzame Geesteswetenschappen naar faculteiten uitgezet (M€ 1,8). Voor het toetsen van het effect van de
middelen Duurzame Geesteswetenschappen, die aan de faculteiten zijn toegekend, ligt het daarom in de rede
een vergelijking te maken met de situatie in 2008 (zo mogelijk) of 2009.
In het eerste deel van dit hoofdstuk volgt een aantal globale bevindingen voor de sector als geheel waarbij
wordt aangehaakt bij de structuurproblemen van de faculteiten zoals beschreven in het rapport Duurzame
Geesteswetenschappen van de Commissie Nationaal Plan Toekomst Geesteswetenschappen. In het tweede
deel wordt per faculteit nader ingegaan op hetgeen is gerealiseerd van de facultaire plannen die ten grondslag
hebben gelegen aan het Implementatieadvies Duurzame Geesteswetenschappen van 23 juni 2010, resulterend
in de actuele situatie van de faculteit zoals het Regieorgaan die ziet.

1. Krapte in de verschillende geldstromen
Zoals eerder gemeld in de diverse tussenrapportages zijn de meeste faculteiten tegenover de extra middelen ter
verduurzaming van de Geesteswetenschappen in de afgelopen jaren langs andere lijnen in meer of mindere
mate geconfronteerd met bezuinigingen resp. achterblijven van groei van de nodige middelen. De oorzaken
hiervan waren divers (o.a. algemene universitaire financiële problematiek, aanpassing van universitaire
allocatiemodellen, relatief achterblijven qua prestaties bij andere faculteiten). Op basis van het overleg met de
decanen kan overigens worden geconcludeerd dat er geen instellingen zijn waar meer dan evenredig op een
faculteit is bezuinigd vanwege de middelen Duurzame Geesteswetenschappen.
In de Tussenrapportage 2013 werd nog geconstateerd dat vrijwel alle faculteiten er goed in geslaagd waren in
2013 een begrotingsevenwicht te bereiken resp. te handhaven, in enkele gevallen mede dankzij incidentele
bijdragen van het College van Bestuur. In 2014 zijn er echter bij enkele faculteiten (UvA, EUR en UvT)
substantiële exploitatietekorten ontstaan. Na de reorganisatie- en/of transitieprocessen die in 2013 liepen bij
de UU, RUG en VU en de partiële reorganisaties bij de kleinere faculteiten EUR (Geschiedenis) en UvT
(Cultuurwetenschappen) is nu ook bij de faculteit der Geesteswetenschappen van de UvA een pijnlijk proces
van aanpassing in gang gezet.
Met deze veranderingsprocessen wordt met name beoogd ook op langere termijn de financierbaarheid van de
faculteiten te waarborgen. Hierbij mag niet vergeten worden dat de DGW-gelden conform het Implementatieadvies voor een deel zijn ingezet ter beperking van de sterk gestegen onderwijslast (met name door de UvA,
UU en RU). Als deze gelden onverhoopt zouden wegvallen, zou dit deze faculteiten nopen tot verdere
aanpassingen van de onderwijsprogramma's.
Vrijwel alle faculteiten beschikken inmiddels over een bescheiden algemene reserve, die echter slechts voor een
zeer korte periode als buffer bij financiële tegenvallers kan fungeren.
Ten slotte zij nog eens opgemerkt – voor de zoveelste keer, maar daarom niet minder waar en klemmend – dat
het Topsectorenbeleid dat elders in de wetenschappelijke wereld voor aanzienlijke uitbreiding van middelen
garant staat, de Geesteswetenschappen van meet af aan nagenoeg buitenspel heeft gezet, met alle gevolgen van
dien. (Bij erkenning van het in het (internationale) Nederlandse bedrijfsleven immens belangrijke domein
Informatie en Media als topsector zou dit overigens een heel ander verhaal zijn geweest.)

2. Vergrijzing van de wetenschappelijke staf en onvoldoende doorstroming jong talent
Verjonging en doorstroming zijn o.a. afhankelijk van de instroom van promovendi en postdocs. Deze
instroom is opgenomen in de volgende tabel waarin de ontwikkeling van de WP-bezetting per jaareinde wordt
getoond.

20

Tabel 6: Ontwikkeling WP-bezetting per jaareinde (fte in dienst)
Jaar HGL UHD UD
Docent
Staf Postdoc Promovendi Totaal
2008 388,7 231,2 763,9
402,7 1.786,5
269,2
689,0 2.744,7
2009 390,3 231,9 795,4
372,8 1.790,4
280,4
687,1 2.757,9
2010 403,9 239,5 799,2
367,9 1.810,5
285,2
709,0 2.804,7
2011 409,9 233,1 823,7
379,8 1.846,5
316,4
757,9 2.920,8
2012 416,2 230,1 865,6
375,4 1.887,3
322,5
755,5 2.965,3
2013 420,5 239,5 856,3
389,2 1.905,5
292,5
786,5 2.984,5
2014 423,4 249,8 849,8
421,4 1.944,4
300,0
738,1 2.982,5
Uit de tabel kan t.o.v. de bezetting ultimo 2013 worden afgelezen een uitbreiding van de staf in 2014 met circa
2% met name in de sfeer van docenten. De afname in 2014 van het aantal UD's met 6,5 fte wordt (meer dan)
gecompenseerd door een uitbreiding van het aantal UHD's met 10,3 fte. Het aantal promovendi is t.o.v. 2013
afgenomen met 48,4 fte, terwijl het aantal postdoc-plaatsen met 7,5 fte is toegenomen, maar achterblijft bij de
aantallen postdocs in de jaren 2011 en 2012.
De kansen voor in- en doorstroming in het wetenschappelijk personeel zijn in de afgelopen jaren aanzienlijk
geweest, en dit is stellig in belangrijke mate toe te schrijven aan het proces Duurzame Geesteswetenschappen.
In vergelijking met de situatie in 2008 is er sprake van een groei van resp. het aantal fte UD van 763,9 ultimo
2008 naar 849,8 ultimo 2014, van het aantal fte postdoc van 269,2 ultimo 2008 naar 300 ultimo 2014 en van
het aantal fte promovendi van 689,0 ultimo 2008 naar 786,5 ultimo 2013 met een terugval naar 738,1 ultimo
2014. Terwijl de toename van het aantal UD's deels direct aan het proces DGW is toe te schrijven, geldt voor
de groei van de aantallen promovendi en postdocs dat de middelen Duurzame Geesteswetenschappen zowel
direct als indirect daarop effect hebben gehad. Indirect namelijk door (tijdelijke) toekenning van extra
onderzoekscapaciteit waardoor meer aanvragen voor tweede of derde geldstroomprojecten zijn gehonoreerd.
Helaas moet worden geconstateerd dat de aantallen fte Docent (stafleden met alleen onderwijstaken) na een
daling in de jaren 2009 en 2010 weer zijn toegenomen, niet alleen absoluut maar ook qua aandeel in de stafopbouw. Ultimo 2014 is dit percentage weer terug op dat van ultimo 2008, t.w. 22%. Gezien de verwevenheid
van onderwijs en onderzoek acht het Regieorgaan een dergelijk hoog aandeel van Docenten ongewenst.
Het aantal promoties is in de periode 2008-2014 sterk toegenomen. In 2008 waren er 230 promoties in de
geesteswetenschappen, in 2009: 292, in 2010: 281, in 2011: 285, in 2012: 331, in 2013: 307 en in 2014: 316.
Het potentieel voor instroming in de staf is dan ook voor de meeste vakgebieden ruimschoots aanwezig.
De ontwikkeling van de leeftijdsopbouw van de staf over de jaren 2009, 2011, 2013 en 2014 is in tabel 7
opgenomen.
Tabel 7: Leeftijdsopbouw wetenschappelijke staf in %
Ultimo t/m 34 jr 35 t/m 44 jr 45 t/m 55 jr 56 t/m 60 jr ouder dan 60 jr Totaal
2009
11,5
22,7
36,9
16,8
12,1
100
2011
12,5
24,1
35,1
16,8
11,4
100
2013
13,2
26,2
30,9
17,8
11,9
100
2014
13,6
26,7
29,6
16,6
13,5
100
Uit de vermelde data blijkt een groei van het aantal wp beneden 45 jaar van 34,2 % ultimo 2009, naar
respectievelijk 36,6% ultimo 2011, 39,4% ultimo 2013 en 40,3% ultimo 2014. Daarbij heeft die groei zich
zowel voorgedaan in de groep tot en met 34 jaar als in de groep van 35 tot en met 44 jaar. De groep die het
meest is afgenomen is die van 45 tot en met 55 jaar. Het aandeel van de groep boven 55 jaar is licht gestegen
(van 28,9% ultimo 2009 naar 30,1% ultimo 2014). E.e.a. betekent dat er daadwerkelijk verjonging heeft
plaatsgevonden, ook al is de zittende staf inmiddels vijf jaar ouder geworden. Duurzame Geesteswetenschappen heeft een hoofdrol gespeeld in dit positieve proces.

21

Eindrapportage
3. Sterk gestegen onderwijslast en druk op onderzoektijd
De ontwikkeling van de totale onderwijslast in de afgelopen jaren wordt in tabel 8 zichtbaar gemaakt op basis
van de aantallen gerealiseerde studiepunten (EC's) en de aantallen diploma's. Tevens zijn in de tabel
opgenomen de aantallen ingeschreven studenten per 1 oktober van het desbetreffende studiejaar. (NB. De
aantallen EC's zijn gewijzigd t.o.v. die in de Tussenrapportage 2013 als gevolg van correcties door faculteiten.
De aantallen studenten verschillen ook enigszins door correcties van de VSNU).
Tabel 8: Ontwikkeling aantallen EC's en diploma's
Studiejaar Aantallen
BAMA- DoctoraalTotaal Aantallen
EC's diploma's diploma's diploma's diploma's studenten
2007-2008 1.268.509
4.080
3.519
426
8.025
pm
2008-2009 1.334.639
4.547
3.870
178
8.595
33.073
2009-2010 1.419.672
4.605
4.263
245
9.113
34.941
2010-2011
1.511.684
5.004
4.977
51
10.032
35.974
2011-2012
1.525.902
5.784
5.809
7
11.600
35.422
2012-2013
1.442.638
4.953
4.631
0
9.584
33.220
2013-2014
1.457.629
4.680
4.548
0
9.228
34.219
2014-2015
34.050
Als indicatie voor de onderwijslast en de druk op onderzoektijd wordt veelal de staf-studentratio gehanteerd.
Bij gebruikmaking van de methodiek die ook in het rapport Duurzame Geesteswetenschappen van de
Commissie Nationaal Plan Toekomst Geesteswetenschappen is toegepast, kunnen de volgende stafstudentratio's worden berekend: 2009: 1:41, 2010: 1:41, 2011: 1:39, 2012: 1:36, 2013: 1:37 en 2014: 1:36. M.a.w.
er lijkt in de afgelopen jaren – mede dankzij de DGW-gelden – geleidelijk sprake te zijn geweest van een
verbeterde situatie.
Het Regieorgaan heeft overigens de indruk dat die verbetering op de "werkvloer" niet of nauwelijks als
zodanig wordt ervaren. Uit overleg met decanen en de uitkomsten van recente personeelsenquêtes, die bij
faculteiten zijn gehouden, rijst globaal het volgende beeld op. De motivatie voor het eigen werk is in het
algemeen groot. De werkdruk wordt echter nog steeds door het wetenschappelijk personeel als hoog en
stijgend ervaren mede doordat men diverse nieuwe taken op zich af heeft zien komen zoals een intensievere
studentbegeleiding (bijv. intakegesprekken, bindend studieadvies) en de steeds groter geworden druk om 2e
en/of 3e geldstroom onderzoekaanvragen op te stellen. Door intensievere contacten met docenten,
verheldering van taakverdelingsmodellen, scholingstrajecten voor leidinggevenden e.d. proberen faculteitsbesturen en afdelingsvoorzitters zoveel mogelijk vermindering van de werkdruk en daardoor verbetering van
de arbeidssatisfactie te bewerkstelligen. Bij enkele instellingen heeft het CvB ook tijdelijk extra middelen t.b.v.
het onderwijs toegekend.

4. Zwak afstudeerrendement vooral in de BA-fase
Zoals gemeld in de voorgaande tussenrapportages hebben alle faculteiten maatregelen in gang gezet om het
onderwijsrendement en de onderwijskwaliteit te verbeteren mede met het oog op de prestatieafspraken die
tussen de instelling en OCW zijn gemaakt. In een aantal gevallen zijn deze uitgebreid resp. aangescherpt.
In het tweede deel van dit hoofdstuk komen de specifieke maatregelen per faculteit aan de orde.
Het Regieorgaan heeft zich bij de toetsing van de maatregelen vooral gericht op het bachelorrendement, de
docentkwaliteit (aandeel docenten met een basiskwalificatie onderwijs) en de onderwijsintensiteit (aandeel
voltijd BA-opleidingen met minder dan 12 geprogrammeerde contacturen en overige gestructureerde uren in
het eerste jaar van de voltijd BA-opleidingen). Op basis van de ontvangen rapportages en het gevoerde overleg
heeft het Regieorgaan geconstateerd dat de doelstelling onderwijsintensiteit bij vrijwel alle faculteiten per begin
van het studiejaar 2014-2015 is verwezenlijkt. Uitzonderingen zijn de UM en de opleiding Geschiedenis van de
EUR. Het programma van de laatstgenoemde opleiding wordt herzien. Vanaf het studiejaar 2015-2016 zal

22

daarvoor ook een aantal van 12 gelden. Voor de UM is OCW vanwege de context van het probleemgestuurd
onderwijs akkoord gegaan met een normaantal van 10 uur, dat in het studiejaar 2014-2015 is gerealiseerd.
Een stijging van het gemiddelde BA-rendement is beslist waarneembaar. Terwijl van de eerstejaars per
1-10-2006, die zich in het tweede jaar herinschreven, na 4 jaar 61,2% afstudeerde, liep dat cijfer in de jaren
daarna op tot resp. 63,1%, 69,3%, 68,8%, en 68,2%. Daarnaast is de uitval in het eerste jaar BA afgenomen
van 28,4% van de instroom in het studiejaar 2008-2009 naar 23,0% in het studiejaar 2012-2013 en 23,7% in
het studiejaar 2013-2014. Gezien de daling van de uitval in het eerste jaar en de stijging van het aantal
herinschrijvers dat binnen vier jaar een bachelordiploma behaalt, kan worden gesteld dat de totale
doelmatigheid is toegenomen. (Overigens is de rendementsproblematiek uiteraard moeilijker te sturen omdat
daarbij ook persoonlijke factoren van studenten een rol spelen. Om inzicht te krijgen in het oordeel van
studenten over hun studie heeft het Regieorgaan in het kader van de Tussenrapportage 2013 gekeken naar de
studentoordelen in het kader van de Nationale Studentenenquêtes 2010 t/m 2014. Daaruit bleek dat het
oordeel over resp. de studie in het algemeen, de docenten en de inhoud van de opleiding vrijwel constant was
gebleven (3,9 op een schaal van 5) en dat de (geringe) tevredenheid over de studiebegeleiding iets was
toegenomen (van 3,39 naar 3,46). Bij het opstellen van het onderhavige rapport kon helaas nog niet worden
beschikt over de uitkomsten van Nationale Studentenenquête 2015).
In de afgelopen jaren is bij alle faculteiten het aandeel docenten met een basiskwalificatie onderwijs
substantieel gegroeid. De meeste faculteiten hebben de voor 2015 beoogde doelstelling reeds ultimo 2014
gehaald. Het Regieorgaan heeft bij faculteiten waar dat niet het geval was (RUG, UL , UvT, UM), aangedrongen op zodanige inspanningen dat de vastgestelde doelstelling volgens plan wel in 2015 wordt gehaald.
Over de wijze van vaststellen van de rendementscijfers voor de masters bestaat nog steeds geen definitieve
overeenstemming tussen VSNU, CBS en OCW. Het Regieorgaan kon bij het opstellen van dit rapport dan
ook niet beschikken over de desbetreffende landelijke cijfers, die door de VSNU zouden moeten worden
berekend. Op basis van de van de faculteiten verkregen gegevens lijkt wel te kunnen worden geconcludeerd
dat deze rendementen (voor de 1-jarige master na 2 jaar en de 2-jarige masters na 3 jaar) vanaf het cohort
2008-2009 eerst zijn gestegen, maar met ingang van het cohort 2011-2012 bij vrijwel alle faculteiten een
terugval vertonen. Voor het cohort 2012-2013 van de 1-jarige masters is het rendement na 2 jaar uitgekomen
op circa 64%.

5. Versnipperd opleidingsaanbod, vooral in de masterfase
In de Tussenrapportage 2012 werd reeds geconstateerd dat de invoering van de brede masterlabels vanaf
september 2012 bij alle instellingen was gerealiseerd (behalve bij de OU, die slechts 1 masteropleiding binnen
de geesteswetenschappen kent). Dit betekende niet dat het desbetreffende opleidingsaanbod stationair werd,
integendeel, er hebben zich sindsdien majeure aanpassingen in het masterlandschap voorgedaan en dat zal ook
nog in de komende jaren het geval zijn. Gevolgen zullen o.a. zijn reductie van het desbetreffende onderwijsaanbod en een grotere mate van doelmatigheid. In de Tussenrapportage 2013 is al hierover gerapporteerd.
In het tweede deel van het onderhavige hoofdstuk komen bijzondere, specifieke ontwikkelingen per faculteit
aan de orde.
De hoop die de directeur HO&S in zijn brief van 20 juli 2012 uitsprak, dat er meer researchmasterstudenten
zouden komen, is helaas maar gedeeltelijk bewaarheid. In 2008 was er sprake van een instroom van 364
researchmasterstudenten, in 2009 van 361, in 2010 van 433, in 2011 van 454, in 2012 van 500, in 2013 van 536
en in 2014 van 457. De daling van de instroom in 2014 t.o.v. 2013 van 79 studenten betreft met name de
vakgebieden Kunst- en cultuurwetenschappen (-30), Filosofie (-15), Geschiedenis (-14) en Letterkunde (-17).

6. Nadelige kleinschaligheid
Zoals beschreven in de voorgaande tussenrapportages zijn de plannen van verschillende faculteiten om het
probleem van de nadelige kleinschaligheid aan te pakken inmiddels in uitvoering of krijgen die steeds
duidelijker vorm. In het tweede deel van het onderhavige hoofdstuk wordt hier per faculteit nader op
ingegaan.

23

Eindrapportage
De meeste getroffen maatregelen bestonden uit verbreding van opleidingen, waar op zichzelf niets tegen is en
zelfs integendeel, indien dit beter aansluit bij de belangstelling van studenten. In een aantal gevallen werden
echter in samenhang daarmee bestaande monodisciplinaire, soms unieke, opleidingen opgeheven en werden
daartoe reorganisaties doorgevoerd. Met name werden de unica Finoegrische talen en culturen (RUG) en
Portugese taal en cultuur (UU) opgeheven. Het Regieorgaan werd daarbij veelal voor een voldongen feit
gesteld. In verband hiermee juicht het Regieorgaan de recente vaststelling van een procedure voor beëindiging
of substantiële wijziging van unieke opleidingen van harte toe, mits daarbij onafhankelijke beoordeling/advies
geborgd blijft (zie blz. 7, noot 1).
Naast verbreding van opleidingen zijn ook andere maatregelen getroffen om de nadelige kleinschaligheid te
beperken, zoals de invoering van een major/minormodel voor de BA-fase, samenwerking tussen faculteiten in
het BA-onderwijsaanbod, en de rol van een faculteit als 'leverancier' van onderwijs aan andere bacheloropleidingen binnen de instelling. Het Regieorgaan blijft het laatste van groot belang achten met het oog op
zowel de intellectuele bagage en de nodige reflectie van studenten als een duurzame financiële basis voor met
name de kleinere geesteswetenschappelijke faculteiten. De samenwerking tussen faculteiten qua onderwijsaanbod in de BA-fase zou zeker kunnen worden versterkt, vooral daar waar de geografische afstand beperkt is,
al zou in toenemende mate hierbij ook gebruik kunnen worden gemaakt van digitale voorzieningen.

7. Onderbenutting maatschappelijke uitstraling
In het tweede deel van dit hoofdstuk zal per faculteit aandacht worden besteed aan de belangrijkste
maatregelen die zijn getroffen ter onderbenutting van de maatschappelijke uitstraling.
Op 19 november 2014 is een door ScienceWorks georganiseerd congres gehouden met als titel 'Verantwoorde
valorisatie in de Alfa- en Gammawetenschappen'. Het Regieorgaan heeft dit congres met een subsidie van k€ 5
ondersteund. Tijdens het congres werden suggesties gedaan hoe de interactie tussen de Alfa- en Gammawetenschappen enerzijds, en bedrijven en overheid anderzijds te versterken. Ook werd geconstateerd dat er
binnen de Alfa- en Gammawetenschappen behoefte is aan verdere professionalisering van valorisatie: meer
conceptualiseren, operationaliseren, demonstreren. Ten slotte werd bepleit dat Colleges van Bestuur en
faculteiten valorisatie moeten afdwingen door die uitdrukkelijk in de personeelsbeoordelingen te betrekken.
Het moge duidelijk zijn dat voor vervulling van deze laatste wens een goed registratie- en waarderingsinstrument nodig is. In verband hiermee acht het Regieorgaan uitvoering van het tweede deel van het project
Kwaliteitsindicatoren onderzoek, dat betrekking zal hebben op de onderzoekprestaties in het domein
valorisatie, onverminderd van belang.
Aan de educatieve minor in de BA, die in 2010 bij verschillende faculteiten is gestart, is door het Regieorgaan
aandacht besteed in het actieplan 'Meer goedopgeleide leraren in de schooltalen'. In de separate monitoring
van dat actieplan zullen de ontwikkelingen t.a.v. die minor aan de orde worden gesteld. Deze minor blijft
daarom hier verder buiten beschouwing.
Ten slotte kan worden geconstateerd dat de faculteiten werken aan verdergaande profilering van het
onderzoek en daarbij, waar opportuun, mede aansluiting trachten te vinden op het topsectorenbeleid. Ook
stimuleren de faculteiten dat WP-leden actief present zijn in de media om de resultaten van hun onderzoek
naar een breder publiek uit te dragen. Dit is stellig winst ten opzichte van het verleden.

24

4.2. Beeld per faculteit
Per faculteit wordt hierna ingegaan op zowel hetgeen is gerealiseerd van de facultaire plannen die ten grondslag
hebben gelegen aan het Implementatieadvies van 23 juni 2010, als de actuele situatie van de faculteit, zoals het
Regieorgaan die ziet. De focus is daarbij gericht op speciale items. Onderwerpen die in eerdere hoofdstukken
voor alle faculteiten zijn beschreven of vanuit een oogpunt van duurzaamheid voor een faculteit minder
belangrijk worden geacht, blijven buiten beschouwing.

1. Universiteit van Amsterdam (UvA)

In het Implementatieadvies van 23 juni 2010, met enkele aanpassingen in het kader van de in 2011 uitgevoerde
herijking, zijn de volgende bestedingsdoelen DGW voor de Faculteit der Geesteswetenschappen (FGw) van de
UvA opgenomen:
(1) Nieuwe Generatie-offensief, (2) Promovendi (incl. onderzoektijd docentpromovendi), (3) Profileringsleerstoelen en bundeling zwaartepunten onderzoek, (4) Tijdelijke onderzoektijd docenten in vaste dienst,
(5) Tutoraat en (6) Scholing zittende staf.
(1) Sinds 2010 zijn met de gelden DGW in het kader van het Nieuwe Generatie Offensief 14 overwegend
jonge universitaire docenten aangesteld. Als voorwaarde bij hun aanstelling is bepaald dat zij ingezet moeten
kunnen worden voor interdisciplinair departementoverstijgend onderwijs en innovatief onderzoek. Hun
aanstelling heeft niet alleen bijgedragen tot verjonging en een meer evenwichtige opbouw van de staf, maar
ook tot programmatische vernieuwingen.
(2) In 2011 zijn t.l.v. de middelen DGW 10 promotieplaatsen vrij gegeven van elk 0,8 fte. Deze promotieonderzoeken zijn na een positieve beoordeling van kwaliteit en voortgang alle na het eerste jaar verlengd en
verlopen voorspoedig. In 2012 zijn daarnaast 5 docentpromovendi voor 5 jaar aangesteld met een totale
onderzoekformatie van 3,0 fte. Alleen de onderzoekformatie komt t.l.v. de gelden DGW. De faculteit ziet erop
toe dat hun onderwijslast niet te groot wordt en zij voldoende onderwijsvrije perioden hebben. De vooruitzichten voor afronding van deze promoties zijn gunstig.
(3) De FGw participeert in 3 universitaire onderzoekzwaartepunten: Cultureel Erfgoed en Identiteit, Culturele
transformaties en Globalisering, en Brain and Cognition. De faculteit heeft de zwaartepunten voorzien van
'trekkers' in de vorm van profileringsleerstoelen (voor de duur van 5 jaar) met het doel onderzoekactiviteiten te
mobiliseren en aan te trekken. Daarnaast is de onderzoekcapaciteit van de zwaartepunten versterkt met een
UHD, 3 onderzoekers en promovendi. Een belangrijk deel van deze aanstellingen is gerealiseerd met gelden
DGW. Naast de universitaire zwaartepunten heeft de faculteit ook voor twee andere domeinen profileringsleerstoelen ingesteld, t.w. Learnability en Digital Humanities.
Positieve resultaten zijn nu reeds zichtbaar door aanwijsbare successen in de verwerving van
onderzoekfondsen en ambitieuze programma's. Op grond van positieve evaluaties en strategische afwegingen
is inmiddels besloten vier van de vijf profileringsleerstoelen om te zetten in persoonlijke leerstoelen voor
onbepaalde tijd.
(4) In 2013/2014 is aan 8 zittende docenten onderzoektijd t.l.v. de DGW-middelen gegeven met maatwerkarrangementen ten behoeve van een promotieonderzoek. Van deze groep is 1 docent inmiddels
gepromoveerd; de meesten zijn halverwege en de vooruitzichten op afronding van de proefschriften zijn
gunstig.
(5) Ter ondersteuning van het beleid gericht op verbetering van het studiesucces heeft de FGw in 2011 uit de
DGW-gelden tutoraatscoördinatoren aangesteld. Deze zorgen voor administratieve en beleidsmatige
ondersteuning van de docent-tutoren, studieadviseurs en opleidingsdirecteuren.
(6) De faculteit is per september 2012 t.l.v. de DGW-middelen gestart met een inhaalslag t.a.v. de basiskwalificaties van het onderwijzend personeel. Ultimo 2014 was het aandeel van de staf met een BKO 82% en
daarmee hoger dan het UvA-percentage in de prestatieafspraak van 80%.
De faculteit heeft naast de onder (5) en (6) genoemde maatregelen tal van andere maatregelen getroffen ter
verhoging van het studiesucces in de BA-fase, zoals in september 2014 de invoering van een nieuwe semesterindeling (8-8-4). Hierbij wordt in elk semester ten minste ook één opleidingspecifiek vak aangeboden, zodat

25

Eindrapportage
wordt voorkomen dat de student uit het zicht van de opleiding verdwijnt. Daarnaast is in het studiejaar 20132014 het BSA ingevoerd. Dit lijkt een gunstig effect te sorteren: meer studenten in de propedeuse studeren
nominaal. De masterrendementen zijn de laatste jaren verbeterd, maar er is zeker nog verdere verbetering
mogelijk.
Naast haar valorisatieactiviteiten via de Illustere School en Spui 25 is de faculteit er de afgelopen jaren in
geslaagd de samenwerking met maatschappelijke, wetenschappelijke en culturele instellingen in Amsterdam en
daarbuiten uit te breiden en te intensiveren. Dit heeft geresulteerd in niet minder dan 50 bijzondere en
onbezoldigde (persoonlijke) leerstoelen o.a. vanwege de WRR, gemeente Amsterdam, het NIOD, het
Meertens Instituut en het Huygens Instituut, het Van Gogh Museum, en Eye. Met het Rijksmuseum is een
veelomvattende samenwerkingsovereenkomst gesloten die heeft geresulteerd in de instelling van drie
leerstoelen en een reeks van nieuwe initiatieven.
Naast al deze positieve ontwikkelingen zijn er echter ook tegenvallende ontwikkelingen te melden. Zo nam het
bachelorrendement van de FGw voor de cohorten 2006 t/m 2009 toe van 60,7% tot 66,6%, maar daalde dit
voor het cohort 2010 tot 60,9%, zodat men nog achterblijft bij de doelstelling volgens de prestatieafspraak van
70%. Voorts ziet de FGw zich qua bachelorinstroom na de topjaren 2009 en 2010 van resp. 2.081 en 1.895
geconfronteerd met een daling tot 1.260 in 2014. (Ook de masterinstroom in 2014 van 967 is lager dan in de
vier voorafgaande jaren).
In het bijzonder door de daling van de instroom, maar ook door aanpassingen van het universitaire
allocatiemodel staat de faculteit onder grote financiële druk. Zo is over 2014 een exploitatietekort van M€ 1,9
gerealiseerd en zullen de komende jaren nog substantiële ombuigingen nodig zijn. Qua omvang zullen die
ombuigingen de impuls vanuit DGW ver overtreffen.
De faculteit bevindt zich nog in de fase van planvorming voor deze ombuigingen. Aanpassingen in de
bachelor- en de masteropleidingen, het onderzoek en de ondersteuning zullen niet meer te vermijden zijn. Het
Regieorgaan gaat ervan uit dat de faculteit bij die planvorming niet alleen veel ruimte geeft voor reguliere
afstemming binnen de instelling, maar ook voor afstemming op landelijk niveau en zich daarbij rekenschap
geeft van de inhoud van de brief van de Minister aan de Voorzitter van de Tweede Kamer d.d. 3 maart 2015
betreffende "Geesteswetenschappen, kwaliteit, bestuurscultuur en medezeggenschap".
Geconcludeerd kan worden dat de Faculteit der Geesteswetenschappen qua duurzaamheid een gemengd beeld
vertoont. De eigen en de met DGW-gelden gefinancierde inspanningen hebben op zichzelf tot positieve
resultaten geleid. Door het laat onderkennen van de nadelige financiële gevolgen van een daling van de
instroom en van universitaire bezuinigingen staat de faculteit echter thans wel voor een majeure ombuigingsoperatie. De uitkomst daarvan moet worden afgewacht. Gezien de binnen de faculteit aanwezige brede
expertise en de kwaliteit daarvan, gaat het Regieorgaan ervan uit dat de faculteit in staat zal blijken zich zo te
herprofileren dat ook op langere termijn van een duurzame positie kan worden gesproken.

2. Universiteit Utrecht (UU)
In het Implementatieadvies van 23 juni 2010 zijn de volgende bestedingsdoelen voor de Faculteit
Geesteswetenschappen van de UU voorzien:
(1) Teaching load WP, (2) Teaching assistants, (3) Zekerstelling reguliere oz-tijd WP en (4) Actieplan leraren.
(Bij de in 2011 doorgevoerde herijking is het bestedingsdoel promovendi vervallen.)
(1) De invoering van het Teaching load-model, inmiddels verfijnd tot een DCU-model (DCU = Docentcontacturen) betekent niet alleen dat er voor al het facultaire onderwijs een transparant model beschikbaar is
voor de berekening van de onderwijslast en voor individuele taakberekeningen van docenten, waarbij ook
zaken als tutoraat, programmacoördinatie en scriptiebegeleiding zijn opgenomen, maar ook dat dit in principe
financierbaar is. Met het model wordt niet alleen beoogd een goede uitvoering van het aangeboden onderwijs
mogelijk te maken, maar ook de docent en diens onderzoektijd te beschermen. De faculteit beschouwt het
inbrengen van dit model in het interne allocatiemodel als een majeure vooruitgang. Het Regieorgaan ziet dit
ook zo, maar merkt daarbij op dat de gedeeltelijke financiering van het DCU-model uit de DGW-gelden tot
aanpassingen in het onderwijs noopt in het geval die gelden onverhoopt mochten wegvallen.
(2) De Teaching assistants betreffen studentassistenten die worden ingezet met name in het werkgroepenonderwijs. De inzet van deze assistants is deels gefinancierd uit de gelden DGW en heeft in de afgelopen jaren
verder meebewogen met de fluctuaties in de facultaire begroting.

26

(3) In september 2014 heeft de faculteit de dynamisering van de onderzoektijd ingevoerd. Met een set
indicatoren is hiertoe de onderzoekoutput van alle wetenschappelijke medewerkers doorgelicht. Op basis van
de vastgestelde output kunnen medewerkers in aanmerking komen voor de hoge norm (HGL en UHD 50%;
UD 40%), de basisnorm (HGL en UHD 40%; UD 30%) of de lage norm (20% voor alle categorieën). 74%
van het aanwezige WP met een aanstelling voor onbepaalde tijd komt bij deze operatie in aanmerking voor de
hoge norm, wat neerkomt op behoud van de tot en met 2013 gehanteerde standaardnorm (oz/ow: 50/50 voor
HGL en UHD en 40/60 voor UD's). Financiering van de aldus bestendigde onderzoektaken geschiedde en
geschiedt deels uit de gelden DGW.
(4) Op basis van het Utrechtse Actieplan Leraren is in 2010 gestart met een educatieve alfa-gamma-minor. In
de afgelopen jaren zijn drie hoogleraren didactiek benoemd (2011 Didactiek van levensbeschouwelijke
vorming, 2012 Tweetalig onderwijs, 2013 Vakdidactiek Nederlands). Conform dit Actieplan zijn de
vakdidactici die eerder bij het (toenmalige) IVLOS waren aangesteld per 1 januari 2011 bij de departementen
Geschiedenis en Kunstgeschiedenis, Moderne Talen, Religiewetenschap en Wijsbegeerte geplaatst.
De Faculteit Geesteswetenschappen is sinds de start van DGW geconfronteerd met een teruglopend
middelenperspectief waardoor een ingrijpend transitieproces noodzakelijk was. De belangrijkste getroffen
maatregelen zijn:
a) Herinrichting van het bacheloronderwijs met profilering vanuit vier kennisdomeinen waarbij de keuze
voor de student gestructureerd werd in samenhangende verdiepingspakketten van 30 EC. Positieve
gevolgen hiervan zijn strakker georganiseerde studiepaden, doorlopende leerlijnen binnen elk pakket, en de
mogelijkheid voor studenten om met minder tijdverlies van major te wisselen.
b) Een ingrijpende herziening van het masteraanbod dat per september 2016 wordt 'uitgerold'.
De beide herzieningen impliceren een versobering van het cursusaanbod, maar anderzijds ook investeringen
in termen van groepsgrootte en intensivering van onderwijs. Beoogd wordt dat het strakker, maar
intensiever vormgegeven aanbod leidt tot grotere doelmatigheid en betere rendementen, waardoor dan
tevens een duurzamer financiële basis wordt gerealiseerd.
c) Dynamisering van de onderzoektijd (met daarbij een bescheiden bezuiniging op het onderzoek) en
bevordering en facilitering van acquisitie van middelen uit de 2e en 3e geldstroom.
d) Een reorganisatie als gevolg van het – zonder overleg met het Regieorgaan – genomen besluit tot sluiting
van resp. de (unieke) opleiding Portugese taal en cultuur, de specialisatie Theologie binnen de BA
Religiewetenschap en de masterprogramma's Biblical Studies en Geestelijke Verzorging.
Deze maatregelen hebben voor een deel al tot een verbetering van de financiële situatie van de faculteit geleid.
Terwijl de faculteit in 2011 nog een exploitatietekort van € 3,1 mln had, werd over 2014 een overschot van
€ 3,6 mln gerealiseerd waardoor een toevoeging van € 1,5 mln aan de Algemene Reserve mogelijk was die
daardoor ultimo 2014 op € 3,8 mln komt. (Het CvB heeft gelet op de door de faculteit getroffen maatregelen
het eerdere negatieve eigen vermogen van € 9,8 mln gesaneerd en een bufferreserve van € 1,5 mln gegeven).
Dit betekent niet dat er geen financiële risico's zijn. De faculteit kent namelijk een sterk dalende instroom.
Bedroeg de instroom in de bachelors in 2009 nog 1.886; in de jaren daarna is die geleidelijk afgenomen tot
1.231 in 2014. Ook de instroom in de masters staat onder druk: in 2014 bedroeg die 769 t.o.v. gemiddeld 866
in de voorafgaande jaren. Het effect zal zijn een teruglopende bekostiging van het onderwijs (minder studiepunten en diploma's). De faculteit hoopt enerzijds door het sterk vernieuwde bacheloraanbod en het herziene
masteraanbod de daling van de studenteninstroom een halt toe te roepen en anderzijds minder studenten uit te
laten vallen en de individuele studenten beter en sneller te laten (af)studeren.
De faculteit heeft het streefcijfer voor het aandeel WP met een BKO van 80% ultimo 2014 reeds gehaald. Het
bachelorrendement is de afgelopen jaren gestegen en ligt voor het cohort 2009 rond het niveau van de
prestatieafspraak van 77%. Voor het cohort 2010 is evenwel sprake van een daling tot 72,3%. Het masterrendement leek aanvankelijk ook toe te nemen, maar vertoont een dip voor het cohort 2012-2013.
Geconcludeerd kan worden dat de middelen DGW van de Faculteit Geesteswetenschappen van de UU
hebben bijgedragen tot een redelijk soepel verlopen van de transitiefase van de afgelopen jaren. Zij schiepen
ruimte voor vernieuwing van onderwijs en onderzoek en voor een effectieve en transparante verdeling van de

27

Eindrapportage
werkdruk. Daarmee is in principe een basis gelegd voor een duurzame bedrijfsvoering in de komende jaren.
Speciaal aandachtspunt vormt hierbij wel de instroom.

3. Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
Bij de RUG bestaat het geesteswetenschappelijk domein uit de Faculteit der Letteren, de Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschappen, en de Faculteit Wijsbegeerte. Het proces DGW heeft geleid tot een
intensievere samenwerking tussen deze faculteiten. Dit betreft zowel gezamenlijk onderzoek als gezamenlijke
infrastructuur en het ondersteunend personeel.
In het Implementatieadvies van 23 juni 2010, met een marginale aanpassing in het kader van de herijking in
2011, zijn de volgende bestedingsdoelen DGW voor de RUG opgenomen:
(1) Promovendi (incl. onderzoektijd docentpromovendi), (2) Voorzieningen externe promovendi, (3) Postdocs,
(4) Dakpanconstructies en doorstroming naar UHD of HGL, (5) Tenure tracks, (6) Ophoging onderzoektijd,
(7) Sabbaticals, (8) Bundeling zwaartepunten onderzoek, (9) Intensivering begeleiding jr. 1 en 2 BA, en
(10) Scholing nieuwe docenten en zittende staf.
(1) In de jaren 2011 tot en met 2013 zijn in totaal 13 promovendi t.l.v. de DGW-gelden aangesteld. De
voortgang is tot nu toe als positief beoordeeld. Daarnaast zijn er in 2011 en 2012 in totaal 12 aanstellingen van
docentpromovendi gerealiseerd met een aanstellingsduur van in principe 5 jaar, waarvan alleen de kosten van
het 0,6 onderzoekdeel uit DGW-middelen wordt gefinancierd.
(2) De gelden voor externe promovendi zijn ingezet voor versnelde afronding van proefschriften (hetgeen al in
2 gevallen tot succes heeft geleid) resp. matching van 2 promovendi voor 2 jaar.
(3) De bij Wijsbegeerte aangestelde postdoc heeft per 1 januari 2014 een vaste baan bij een andere instelling
gekregen. Zijn opvolger, die per 1 april 2014 is aangesteld, heeft een VENI-aanvraag ingediend.
(4) Gerealiseerd zijn een dakpanconstructie 0,5 hoogleraar Europese talen en culturen, 5x doorstroming van
UD naar UHD en versterking van de staf Europese talen en culturen.
(5) De tenure tracks betreffen bij Letteren 1,0 UD bij de leerstoelgroep Literatuurwetenschap en medefinanciering uit DGW-middelen van 3 Rosalind Franklin-fellows.
(6) De ophoging van de onderzoektijd met 0,05 fte bij Letteren betreft circa 75 % van de UD's en is in totaal
4,25 fte.
(7) Tot en met 2014 zijn bij Letteren in totaal aan 21 medewerkers sabbaticals toegekend met een maximale
vrijstelling van onderwijs voor een periode van 6 maanden.
(8) De bundeling zwaartepunten onderzoek is vormgegeven niet in één instituut maar in vijf kenniscentra. Bij
Letteren zijn dit het Expertisecentrum Arts in Society (0,6 UD), het Kenniscentrum voor Landschap (0,8 UD)
en het Expertisecentrum voor Taal- en communicatiestoornissen (0,8 UD). Wijsbegeerte heeft de DGWmiddelen aangewend voor het Kenniscentrum Filosofie. Godgeleerdheid heeft de DGW-gelden gebruikt voor
het nieuwe expertisecentrum Religie en Conflict. De aangetrokken stafleden moeten als directeur of
coördinator deze centra vormgeven. Doel van de kenniscentra is het fungeren als resp.: etalage voor het
toegepaste en maatschappelijk relevante onderzoek, kennisbank voor een geïnteresseerd publiek, en portal
voor organisaties en bedrijven voor onderzoeksopdrachten en stages.
(9) De kosten van intensievere begeleiding in jaar 1 en 2 van de bachelor houden verband met mentoraten,
studiebegeleiding, extra contacturen, inzet van studentassistenten etc. Deze kosten worden deels bekostigd uit
DGW-middelen en deels uit extra middelen van het College van Bestuur. De doelstelling voor het bachelorrendement is 70% in 2015. Voor het cohort 2010-2011 van Letteren ligt het op 64%, wat bij een geleidelijke
toename in de afgelopen jaren het hoogst gerealiseerde percentage is.
(10) De bestedingen voor scholing van de staf in de afgelopen jaren hebben ertoe bijgedragen dat het aandeel
van docenten met BKO jaarlijks is gegroeid tot 65% ultimo 2014. Om de doelstelling van 80% in 2015 te
halen is inmiddels een inhaalslag in gang gezet.

28

De Faculteit der Letteren heeft in 2012-2013 in opdracht van het College van Bestuur een ingrijpende
reorganisatie doorgevoerd. Hierbij zijn – zonder overleg met het Regieorgaan – de unieke opleidingen c.q.
specialisaties Deens, Noors, Fins en Hongaars opgeheven. Met het oog op rationalisering van het onderwijsaanbod werd de nieuwe bacheloropleiding Europese talen en culturen ingesteld. In deze opleiding zijn de
afzonderlijke opleidingen van de moderne talen opgegaan, zij het dat daarnaast de eigenstandige opleiding
English Language and Culture is blijven bestaan. De nieuwe opleiding kende een instroom van 133 studenten
in 2013 en 108 in 2014. Met dit laatste aantal is de instroom bijna weer terug op het instroomniveau van de
afzonderlijke opleidingen voor de reorganisatie (104). Het programma Fries is omgebouwd naar het Engelstalige programma Minorities and Multilingualism. In 2014 kende dit een instroom van 10 studenten.
De bachelorinstroom van de drie faculteiten vertoont over de afgelopen jaren een schommelend
beeld. Helaas is 2014 in vergelijking met 2013 weer een daljaar (1.152 versus 1.273). De masterinstroom is na
het topjaar 2012 van 663 afgenomen tot 574 in 2014 en voldoet niet aan de eigen verwachtingen. Daarom
overdenken de drie faculteiten momenteel hun masterprofilering. Het masterrendement is de laatste twee jaar
enigszins teruggelopen en verdient naar het oordeel van het Regieorgaan daarbij ook de nodige aandacht.
De beoogde samenwerking met de RU met gebruikmaking van apparatuur voor videoconferencing, waarvoor
door het Regieorgaan een toewijzing DGW is gegeven, is er wel op het terrein van de Wijsbegeerte, maar is
helaas nog niet van de grond gekomen op het terrein van de Letteren. Beide decanen hebben wel verklaard die
samenwerking nieuwe impulsen te zullen geven.
De Faculteit der Letteren heeft na een tekort in 2013 van € 2,5 mln in 2014 weer een vrijwel sluitende
exploitatie gerealiseerd.
Geconcludeerd kan worden dat de geesteswetenschappelijke faculteiten van de RUG goed gebruik hebben
gemaakt van de DGW-gelden om nieuwe initiatieven te ontplooien. Voor de Faculteit der Letteren geldt
daarnaast dat deze in het kader van de reorganisatie een aantal pijnlijke maatregelen heeft getroffen. Rekening
houdend met het (onderkende) aandachtspunt van de masters kan evenwel worden gesproken van een grotere
duurzaamheid dan aan het begin van het proces DGW.

4. Universiteit Leiden (UL)
Bij de UL bestaat het geesteswetenschappelijke domein uit de Faculteit der Geesteswetenschappen en de
Faculteit Archeologie. In het Implementatieadvies DGW van 23 juni 2010 werden voor de UL – in aansluiting
op het eigen plan 'Een wereld te ontdekken' – de volgende bestedingsdoelen opgenomen:
(1) Vergrijzing staf/onvoldoende doorstroming jong talent, (2) Buitenlandverblijf t.b.v. taalverwerving,
(3) Buitenlandverblijf Area studies en (4) Brede portalen en flexibele bacheloropleidingen, en talen en culturen
BRIC-landen.
(1) Bij de bijstelling in 2011 is in overleg met het Regieorgaan besloten de DGW-gelden voor doorstroming
jong talent niet te gebruiken voor promovendi, maar volledig voor jonge ud's. De nieuwe opleiding
International Studies die in september 2012 van start is gegaan, bood hiervoor niet alleen de mogelijkheid,
maar maakte de groei van uiteenlopende expertisegebieden ook noodzakelijk. Er zijn ten behoeve van
International Studies 4 fte jonge ud's in vaste dienst aangesteld en 15 fte in tijdelijke dienst. Het laatste aantal
zal per september 2015 zelfs oplopen tot 19,5. Naar verwachting zal een aantal van hen ook doorstromen naar
vaste formatieplaatsen en zullen anderen na een aantal jaren elders hun loopbaan voortzetten. Overigens is de
investering in de opleiding International Studies niet alleen uit DGW-gelden, maar deels ook uit centrale
universitaire middelen gefinancierd.
(2) Voor studenten die een opleiding volgen gericht op de studie van een buiten-Europese regio, is het met
behulp van de DGW-gelden financieel mogelijk gemaakt een semester in de betrokken regio door te brengen.
Dit is niet alleen in het belang van de student met het oog op de taalverwerving, maar verlicht ook de
onderwijslast en schept zo ruimte voor onderzoektijd. De totstandkoming van de overeenkomsten met de
gewenste internationale instellingen, waaraan de studenten tijdens hun buitenlandverblijf zijn verbonden,
vergde enige tijd. Daardoor is de ontwikkeling van dit programma aanvankelijk voorzichtig geweest. Inmiddels
zijn de buitenlandverblijven een integraal onderdeel van de betrokken opleidingen. De aantallen uitgaande
studenten hebben zich als volgt ontwikkeld: 2011-2012: 93, 2012-2013: 85, 2013-2014: 128 en 2014-2015: 161.

29

Eindrapportage
(3) Vanaf 2012 kunnen studenten van opleidingen gericht op buiten-Europese regio's stage lopen in het land
van onderzoek met een beurs die wordt gefinancierd uit de DGW-gelden. De vraag naar deze beurzen is nog
beperkt, maar wel groeiende. Tot nu toe zijn 38 beurzen toegekend, waarvan 23 voor studenten van de MAopleiding Asian Studies.
(4) De Faculteit der Geesteswetenschappen heeft de afgelopen jaren getracht kwetsbare vakgebieden een
robuustere omgeving te bieden door opleidingen zo te hervormen dat er sprake is van zogeheten 'brede
portalen’ en een betere inbedding van kleine 'unica'. Daartoe zijn bestaande opleidingen deels afgebouwd (bijv.
Talen en culturen resp. van Mesopotamië en Anatolië, en van ZO-Azië en Oceanië), maar werden ook nieuwe
bacheloropleidingen gevormd: respectievelijk Oude Culturen van de Mediterrane Wereld, South and Southeast
Asian Studies, Taalwetenschap en International Studies. DGW-gelden zijn ingezet voor de vernieuwing annex
opbouw van de twee laatstgenoemde opleidingen.
Binnen de vernieuwde opleiding Taalwetenschap hebben ook kleine vakgebieden als vergelijkende
Indo-Europese taalwetenschap en de bestudering van de Amerindische talen hun plaats gevonden. De
instroom van deze opleiding is jaarlijks toegenomen van 31 in 2010 tot 54 in 2014. Studenten zijn tevreden
met het nieuwe programma, juist ook vanwege het brede aanbod binnen de opleiding. Ook de opleiding
International Studies, die in Den Haag is gevestigd, is gelet op de instroom een groot succes. Die instroom
heeft zich als volgt ontwikkeld: 2012: 370, 2013: 488, 2014: 471.
Ter versterking van de studie naar de talen, culturen en samenlevingen van de BRIC-landen zijn met
behulp van de DGW-gelden de volgende formatieplaatsen gecreëerd: 1,0 HL Russian History and Politics, 0,9
UD Modern South Asian Culture, 1,0 UD Braziliaanse letterkunde (Modern Brazilian Literature, Film and
Cultural Studies), en 1,0 UD Portuguese Linguistics. Door de twee laatstgenoemde formatieplaatsen kon een
volwaardig programma Braziliëstudies/Portugees worden ontwikkeld. Hiermee werd tevens de leemte
gecompenseerd die was ontstaan door de opheffing van de opleiding Portugees van de Universiteit Utrecht.
De totale instroom in de bacheloropleidingen is in de afgelopen jaren toegenomen van 1.144 in 2008 en 1.235
in 2009 tot 1.572 in 2014. Ook de masteropleidingen hebben een groei vertoond van 439 in 2008 en 609 in
2009 tot 759 in 2014, waarbij de instroom in de jaren 2012 en 2013 nog hoger lag, t.w. op 842 en 870.
Het bachelorrendement is de laatste jaren tamelijk stabiel (circa 62%), maar blijft achter bij de
doelstelling van 70% en vertoont voor het cohort 2010 een dip (60,4%). Na het top (1-jarig) masterrendement
van het cohort 2010-2011 van 70% is dit voor de daarna komende cohorten weer afgenomen. Een niet te
verwaarlozen invloed daarbij heeft de eenjarige master Archeology. Beide faculteiten hebben inmiddels
maatregelen getroffen om te trachten het masterrendement te verbeteren.
Het aandeel van de staf met een BKO lag ultimo 2014 op 69% bij een doelstelling voor 2015 van
80%. De afgelopen maanden is wederom een aanzienlijk aantal dossiers gereed gekomen. Verwacht wordt dan
ook dat de doelstelling in de loop van 2015 gehaald zal worden.
De faculteiten hebben in de afgelopen jaren telkens een exploitatieoverschot gerealiseerd en daardoor een vrije
reserve kunnen opbouwen van bijna 13% van de jaarlijkse exploitatielasten.
Geconcludeerd kan worden dat in het bijzonder de robuustheid van de Faculteit der Geesteswetenschappen
van de UL in de afgelopen jaren substantieel is toegenomen en zelfs in die mate dat dit ook een succes is voor
de universiteit als geheel. Mede door de nieuwe opleiding International Studies is het marktaandeel van de
universiteit vergroot en kent de locatie Den Haag nu een omvangrijke en diverse invulling. Aandachtspunt
vormen nog wel de opleidingsrendementen.

5. Radboud Universiteit (RU)
In 2008 had de RU nog vier geesteswetenschappelijke faculteiten. Sinds 2011 zijn het er nog twee: de Faculteit
der Letteren en de Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen (FTR). Mede dankzij het proces
DGW werken beide faculteiten veel nauwer samen, zowel in onderwijs als in onderzoek. De faculteiten
hebben samen een Graduate School for the Humanities en een Pre-University College Humanities (PUC)
opgezet. Het Regieorgaan beschouwt deze ontwikkeling als een belangrijke stap ter beperking van nadelige
kleinschaligheid.
Op basis van het Nijmeegse Toekomstplan Duurzame Geesteswetenschappen zijn in het Implementatieadvies DGW
van 23 juni 2010 de volgende bestedingsdoelen voor de DGW-gelden van de RU vastgesteld:

30

(1) Versterking van de onderwijs- en onderzoekscapaciteit, (2) Intensivering van de begeleiding in het 2e en 3e
jaar van de BA, (3) Profilering onderzoek en samenwerkingsthema's en (4) Major-minorsysteem inclusief core
curriculum.
(1) Dankzij de DGW-middelen voor versterking van de onderwijs- en onderzoekscapaciteit (en een structurele
bijdrage van het CvB voor onderwijsintensivering) konden niet alleen nieuwe ud's worden aangetrokken met
een onderzoektijd van 0,3 fte, maar kon ook de onderzoektijd van eerder aangestelde UD's worden vergroot
van 0,2 naar 0,3 fte. Positieve effecten hiervan waren een aanzienlijke vermindering van de onderwijsdruk,
verjonging van de groep UD's en vergroting van de onderzoeksruimte.
(2) De intensivering van de begeleiding in het 2e en 3e jaar van de BA door uitbreiding van de formatie van
studieadviseurs was een van de maatregelen van de RU ter bevordering van het bachelorrendement. Andere
maatregelen in dit kader waren o.a. de invoering van het BSA en de ophoging van het aantal contacturen in alle
jaren van de bachelor naar ten minste 15, en de invoering van mentoraatsgesprekken. Het streefcijfer voor het
aandeel docenten met een basiskwalificatie onderwijs van 75% is reeds ultimo 2014 gehaald. Het effect van
e.e.a. is dat het bachelorrendement nu rond de doelstelling van 70% ligt en voor de cohorten 2008 en 2010
zelfs uitschieters kent van 78 resp. 77%.
(3) Qua profilering van het onderzoek zijn twee zwaartepunten gedefinieerd, t.w. 'Europe and its Worlds' en
'Language in Mind and Society'. De programma's die hierbij aansluiten worden gedragen door functionele,
flexibele onderzoeksgroepen. Deze groepen kunnen goed inspelen op de dynamische onderzoekagenda en
onderzoektijd inzetten voor het opstellen van aanvragen, waarmee aanzienlijke successen zijn bereikt (o.a.
VENI, VIDI, VICI, ERC en Horizon 2020). Het aantal promoties is gegroeid: terwijl dit in de jaren 2008 en
2009 gemiddeld 28 was, bedroeg dit aantal in de jaren 2010 tot en met 2014 gemiddeld 36, met een hoogste
score in 2014 van 44. Vergroting van de maatschappelijke en wetenschappelijke zichtbaarheid van het
onderzoek is gerealiseerd o.a. door het via gold open access publiceren van de 'Radboud Studies in
Humanities', en de totstandbrenging van de website 'gebareninzicht', de spellingscheckers Fowlt.net (Engels)
en Valkuil.net (Nederlands), de inrichting van het kenniscentrum Frankrijk-Nederland en de realisatie van
Remdoc, een publiek toegankelijke database met documenten over het leven en werk van Rembrandt.
(4) Ten aanzien van het onderwijs is ook voor een duidelijke profilering gekozen, t.w. voor disciplinaire
bachelors met verbreding en verdieping die het academisch niveau waarborgen. Elk van deze opleidingen
omvat een major, minoren en een core curriculum geesteswetenschappen. Hiermee wordt studenten niet alleen
een goede disciplinaire basis geboden, maar ook de mogelijkheid van verdieping en verbreding, terwijl
tegelijkertijd door beperking van het aantal keuzemogelijkheden versnippering en nadelige kleinschaligheid
worden tegengegaan. In de meest recente vorm met minoren van 15 EC kunnen studenten die een educatieve,
stage- of buitenlandminor willen volgen ook beter worden gefaciliteerd. Uit de programma-evaluaties 20132014 kan worden afgeleid dat de studententevredenheid ruim voldoende is (gemiddeld eindoordeel 7,4). De
instroom in de bachelors ligt na een dip in de jaren 2011 en 2012 inmiddels rond de gemiddelde instroom in de
jaren 2008 t/m 2014 (750). Alleen de opleiding Theologie heeft al jaren een instroom van minder dan 15
studenten (in 2013: 7 en in 2014: 4).
Om de aantrekkingskracht van de masteropleidingen te vergroten is de letterenfaculteit in 2013 begonnen met
een plan van aanpak voor de verbetering van hun profiel en, naar men hoopt, daarmee ook voor de vergroting
van het marktaandeel. Waar mogelijk is in de afgelopen periode al schaalvergroting gerealiseerd: zo nemen aan
een deel van de mastercursussen studenten uit verschillende programma's deel. Tevens wordt door de FTR
samengewerkt met de zusterfaculteit in Groningen. Hierbij wordt ook gebruik gemaakt van de apparatuur voor
videoconferencing waarvoor door het Regieorgaan een toewijzing DGW is gegeven. Het Regieorgaan heeft
geconstateerd dat de aanvankelijk eveneens beoogde samenwerking met de RUG op het terrein van de
letterenopleidingen, waarvoor van dezelfde apparatuur gebruik zou kunnen worden gemaakt, helaas nog niet
van de grond is gekomen. Beide decanen hebben wel verklaard die samenwerking nieuwe impulsen te zullen
geven.
De totale instroom in de masters is tamelijk stabiel, t.w. gemiddeld circa 460 in de jaren 2011 tot en met 2014.
De instroom van alle researchmasters en van de educatieve masters ligt echter ver onder het aantal van 15
studenten dat alleen al vanuit een oogpunt van financiële rendabiliteit gewenst is. In 2014 kende elk van deze

31

Eindrapportage
opleidingen een instroom van minder dan 10 studenten. Een kritische doorlichting en het aantrekkelijker
maken van de masteropleidingen, waaraan momenteel door de RU wordt gewerkt, is dan ook zeker op zijn
plaats. Overigens kan wel worden geconstateerd dat het rendement van de masteropleidingen in de laatste
jaren substantieel is toegenomen, zij het met wat schommelingen.
Beide faculteiten hebben in de afgelopen jaren financiële tekorten en reorganisaties kunnen voorkomen, en
beperkte reserves kunnen opbouwen.
Geconcludeerd kan worden dat de geesteswetenschappelijke sector van de RU niet alleen 'in control' is, maar
er – mede dankzij de DGW-gelden – thans ook beter voor staat dan voor het begin van het proces Duurzame
Geesteswetenschappen. (Reeds opgepakt) attentiepunt vormen de masteropleidingen.

6. Vrije Universiteit Amsterdam (VU)
Bij de start van het proces DGW bestond het geesteswetenschappelijk domein van de VU uit de faculteiten
Letteren, Wijsbegeerte en Godgeleerdheid. In 2014 zijn de faculteiten Letteren en Wijsbegeerte gefuseerd tot
de nieuwe Faculteit der Geesteswetenschappen (FGW). Het Regieorgaan beschouwt deze fusie als een
positieve stap ter verduurzaming van de geesteswetenschappen aan de VU.
De faculteit Godgeleerdheid blijft zelfstandig. Beide faculteiten delen wel een onderwijsbureau.
In het kader van de in 2011 uitgevoerde herijking zijn voor de VU de volgende bestedingsdoelen voor de
DGW-gelden vastgesteld:
(1) Promovendi, (2) Talentbeleid, (3) Vernieuwing onderwijsconcept bachelors, (4) Nieuw curriculum, en
(5) Samenwerking VU-UvA.
(1) Uit de gelden voor promovendi zijn 6 promovendi gefinancierd, van wie er inmiddels 4 zijn gepromoveerd
en van 1 de promotie in 2015 wordt verwacht. Tevens zijn deze gelden ingezet voor matching van nog
lopende aanstellingen van promovendi en voor ondersteuning van de begeleiders van de promovendi.
(2) De gelden voor het zgn. Talentbeleid zijn in de eerste plaats aangewend voor begeleiding en formatie voor
het opstellen van onderzoekaanvragen. In 2014 heeft dit geresulteerd in 5 aanvragen in de Vrije competitie,
een ERC Advanced Grant en 2 VIDI's. Daarnaast heeft aanwending plaatsgevonden voor het behoud van
talentvolle docenten en onderzoekers. In 2014 ging het om twee docenten en 3 onderzoekers.
(3) In 2011 is een ontwikkelgroep ingesteld ten behoeve van een nieuw onderwijsconcept of didactisch
concept voor de (toenmalige) 7 BA-opleidingen. In de loop van 2012 is ook een zogenoemde kopgroep
geïnstalleerd. Het resultaat was een Contourennota, waarin 3 onderdelen van het onderwijsconcept zijn
uitgewerkt, t.w.: Onderzoeksintensiteit, Internationalisering en Loopbaanoriëntatie. In het studiejaar 2013-2014
is het nieuwe concept geïmplementeerd binnen Letteren. Lopende dat jaar is een vierde onderdeel toegevoegd:
Digital Humanities. Anno 2014 is besloten tot een evaluatie van de implementatie van het concept. Tevens was
er vanwege de fusie met Wijsbegeerte aanleiding de onderwijsvisie opnieuw tegen het licht te houden en te
komen tot een breed gedragen visie voor de hele nieuwe faculteit. Daartoe is in juli 2014 een conferentie
gehouden voor de hoogleraren over het onderwijs en de relatie tot het onderzoek. In 2015 gaat een werkgroep
een traject visievorming Geesteswetenschappen uitwerken, waarbij ook de BA Wijsbegeerte zal worden
betrokken.
(4) In 2012/2013 zijn de 7 voorheen bestaande BA-opleidingen Letteren omgevormd tot 4 brede
bacheloropleidingen, t.w.: de BA Geschiedenis, de BA Media, Kunst, Design, Architectuur, de BA Literatuur
in de Samenleving en de BA Taal en Communicatie. Ook de kosten van deze transformatie zijn deels uit de
DGW-gelden gefinancierd.
(5) De masteropleidingen Oudheid zijn inmiddels samengevoegd met die van de UvA. Voor de BAopleidingen op het terrein van de oudheid is een samenvoeging met de opleidingen aan de UvA in
voorbereiding.
Helaas hebben de vier nieuwe BA-opleidingen niet kunnen voorkomen dat de BA-instroom van de faculteit
verder is gedaald: van gemiddeld 397 in de jaren 2008 tot en met 2010 tot 391 in 2012, 338 in 2013 en 309 in
2014. De faculteit heeft daarmee in 2014 van alle faculteiten de kleinste instroom in de BA en de op één na

32

(UvT) kleinste instroom in BA plus MA. Om het tij te keren is een communicatieplan opgesteld dat voorziet in
een aantal extra activiteiten zoals het inzetten van studenten bij de voorlichtingsdagen naast docenten, een dag
proefstuderen, verbetering van de website en van de matchingsdag, reclame op scholen, en advertenties.
Daarnaast wordt een positief effect verwacht van de nieuwe opleiding Philosophy, Politics, Economics (PPE)
die volgens plan in september 2016 van start gaat.
Het aandeel docenten met een BKO lag ultimo 2014 op bijna 60% waarmee de doelstelling van 60% ultimo
2015 vrijwel is gehaald. Het bachelorrendement is toegenomen tot 80% voor het cohort 2010/2011 en ligt
daarmee boven de doelstelling van de prestatieafspraak van 75%. Ook het rendement van de eenjarige master
is de afgelopen jaren toegenomen, terwijl dat van de tweejarige masters een schommelend beeld vertoont.
De FGW had over 2014 een positief exploitatieresultaat van € 2 mln, maar de meerjarenbegroting
vertoont een neerwaartse spiraal. Het CvB heeft de faculteit de opdracht gegeven een aangepaste begroting te
maken. Hierdoor is de revisie van het MA-aanbod urgenter geworden. Er wordt naar gestreefd het aantal
tracks binnen de MA's te verminderen.
Geconcludeerd kan worden dat de geesteswetenschappelijke faculteiten van de VU het qua onderzoek goed
doen, maar dat de neergaande lijn van de instroom in met name de bacheloropleidingen een grote bedreiging
vormt. Een nog scherper profilering in vergelijking met de Amsterdamse zusterfaculteit plus daarop aansluitende werving zijn naar het oordeel van het Regieorgaan maatregelen die ertoe kunnen bijdragen om het tij
te keren.

7. Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR)
Bij de EUR bestaat de geesteswetenschappelijke sector uit de Erasmus School of History, Culture and
Communication (ESHCC) en de faculteit Wijsbegeerte.
De positie van de laatstgenoemde faculteit staat sinds eind 2014 ter discussie. Het CvB heeft expliciet te
kennen gegeven grote waarde te hechten aan het behoud van het vakgebied Wijsbegeerte, zowel in het
wetenschappelijk onderwijs als voor de maatschappij in brede zin. Door het College wordt ook onderkend dat
filosofie in al haar aspecten op een hoogwaardige wijze wordt beoefend aan de EUR. Juist om de continuïteit
te kunnen waarborgen heeft het CvB erop aangedrongen dat er financieel orde op zaken wordt gesteld. In
verband hiermee vindt een reorganisatie plaats. Voor het behoud van Wijsbegeerte als discipline op lange
termijn wordt gekeken naar mogelijkheden tot verregaande samenwerking met een of meerdere faculteiten.
Het Regieorgaan pleit ervoor bij de uitwerking van e.e.a. uitdrukkelijk de mogelijkheid voor ver(der)gaande
samenwerking met de ESHCC open te houden.
In het Implementatieadvies DGW van 23 juni 2010 zijn de volgende bestedingsdoelen voor de DGW-gelden
van de EUR vastgesteld:
(1) Promovendi, (2) Vrijstellen talentvolle onderzoekers en (3) Onderwijskundig leiderschap/docentprofessionalisering.
(Bij de herijking in 2011 is het bestedingsdoel Postdocs voor 2011 en latere jaren vervallen.)
(1) Uit de gelden voor promovendi zijn 3 promovendi gefinancierd (van wie 1 deels met een EIPE-beurs) en
6 docentpromovendi (alleen voor hun onderzoektijd). Van de promovendi is voor 2 de promotie voorzien in
2015 en voor 1 in 2016. Van de docentpromovendi zijn er 2 om persoonlijke redenen gestopt, maar inmiddels
vervangen door andere docentpromovendi.
(2) De middelen voor het vrijstellen van talentvolle onderzoekers zijn voor het eerst ingezet in 2014, zodat de
resultaten nog niet zichtbaar zijn. Gewacht wordt op de uitslagen van een aantal Europese fondsen en van een
aantal subsidierondes waaronder de VENI-ronde. Veel meer aanvragen zijn gedaan en initiatieven zijn
ondernomen om de uitkomst hiervan te optimaliseren, waaronder een VENI-training.
(3) De middelen DGW voor onderwijskundig leiderschap/docentprofessionalisering hebben er niet alleen toe
bijgedragen dat de doelstelling van het aandeel docenten met een BKO van 70% ultimo 2015 al in 2014 is
gehaald, maar ook tot een verhoging van de rendementen van zowel de bachelor- als de masteropleidingen.
Bij de bacheloropleidingen ligt dit de laatste twee jaar al boven de doelstelling voor 2015 van 75%. (Voor het
cohort 2010 bedraagt het rendement zelfs 85%). Het aantal contacturen in het eerste jaar van de BA is bij alle
opleidingen met ingang van het studiejaar 2014-2015 minimaal 12, behalve bij Geschiedenis, waar dit aantal in

33

Eindrapportage
verband met een herprogrammering een jaar later wordt gerealiseerd. Overigens wordt het rendement ook
positief beïnvloed door het activerende karakter van het onderwijs verder te ontwikkelen door middel van
verkleining van werkgroepen en uitbreiding van het aantal opdrachten en tussentijdse toetsen. Tevens is in
BA-1 de maatregel 'nominaal is normaal' ingevoerd, waarbij een bindend studieadvies van 60 EC in het eerste
jaar geldt. Daartegenover staan een compensatieregeling en intensievere begeleiding o.a. in de vorm van een
studentenmentoraat. In de afgelopen periode heeft de nadruk gelegen op internationalisering van het
onderwijs. Alle BA- en MA-opleidingen kennen met ingang van 2015-2016 een Engelstalige variant of worden
uitsluitend in het Engels aangeboden. De instroom van buitenlandse studenten is daardoor toegenomen. Voor
de bacheloropleidingen is de totale instroom na een dip in de jaren 2011 en 2012 in 2014 op het hoogste aantal
ooit, t.w. 483. De groei heeft zich met name voorgedaan bij Algemene Cultuurwetenschappen. Mogelijkerwijs
zal zich eenzelfde ontwikkeling bij Geschiedenis voordoen na afronding van de reorganisatie en herprogrammering van die opleiding in 2015. De instroom in de masters is in de afgelopen jaren geleidelijk
toegenomen tot een aantal van resp. 268 in 2013 en 262 in 2014.
Qua onderzoek zetten de faculteiten in op interdisciplinariteit, mede om daardoor beter in aanmerking te
komen voor universitaire en externe subsidies. In het kader van de Research Excellence Initiative-projecten
zijn daardoor in 2014 twee voorstellen door het College van Bestuur gehonoreerd. Ook is er steeds meer
samenwerking met externe partijen. Dit wordt zichtbaar in een aantal Creatieve Industrie-projecten en in
projecten met het Maritiem Museum en de Rotterdamse haven.
De faculteiten hebben in 2014 een tekort gerealiseerd van in totaal € 0,8 mln, terwijl de resultaten in de jaren
daarvoor gemiddeld op nihil uitkwamen. Gezien zowel de reorganisaties als de groeiende instroom bij met
name de ESHCC mag ervan uit worden gegaan dat op niet al te lange termijn ten minste weer een begrotingsevenwicht wordt bereikt.
Geconcludeerd kan worden dat de ESHCC – mede door de DGW-gelden – adequaat heeft ingespeeld op een
veranderende omgeving en er daardoor beter voorstaat dan aan het begin van het proces DGW. Voor de
Faculteit Wijsbegeerte is de toekomst als zodanig onzeker, maar dat geldt – gezien de opstelling van het
College van Bestuur tot nu toe – niet voor de discipline.

8. Universiteit van Tilburg (UvT)
In het Implementatieadvies DGW van 23 juni 2010 zijn de volgende bestedingsdoelen voor de School of
Humanities van de UvT opgenomen: (1) Promovendi, (2) Postdocs, (3) Participatie researchmasterstudenten
in onderzoek en (4) Coördinatie en ondersteuning lerarenopleiding.
(1) Er zijn 8 promotietrajecten gestart die met DGW-gelden zijn gefinancierd. Hiervan is er 1 in 2013 met een
promotie afgerond en is er 1 in 2013 vroegtijdig beëindigd. De aanstelling van 1 promovendus is medio 2014
beëindigd, maar aan de voltooiing van het proefschrift wordt gewerkt. De overige 5 trajecten lopen nog: voor
3 daarvan eindigt de aanstellingsduur in de loop van 2015 en wordt de voltooiing van het proefschrift in 2015
(of begin 2016) verwacht.
(2) Ten laste van de DGW-gelden zijn in totaal 9 postdocs aangesteld voor een periode van 3 jaar, van wie 3
voltijds en de overige 6 in deeltijd. Ultimo 2014 waren er 4 aanstellingen afgelopen; de overige eindigen in
2015 (of in 2016 met bekostiging uit eigen middelen). Door de postdocs zijn 7 aanvragen voor onderzoeksubsidies voorbereid en ingediend ( 1 NWO open competitie, 3 VENI, 1 VIDI, 1 vooraanvraag VICI en
1 ERC Consolidator Grant). Daarnaast is er van de hand van de postdocs een groot aantal wetenschappelijke
publicaties verschenen en hebben er 7 ook geparticipeerd in het onderwijs van de faculteit, in zowel
Nederlandstalige als Engelstalige cursussen.
(3) Bij de herijking in 2011 is besloten de participatie van researchmasterstudenten in lopend onderzoek niet
langer uit de DGW-gelden te financieren. Gebruik kon worden gemaakt van een KNAW-subsidie voor zgn.
Akademieassistenten, daarna van eigen middelen. De doelgroep is inmiddels verbreed van researchmasterstudenten naar ook masterstudenten. Een recente evaluatie van het programma heeft geleid tot het besluit dit
voort te zetten in een inter- of multidisciplinaire opzet met een interdepartementaal karakter.
(4) Het gestelde doel t.a.v. de lerarenopleiding was het verkrijgen van accreditatie, start in september 2011, en
een instroom in het studiejaar 2012-2013 van ten minste 12 studenten. De lerarenopleiding voor de gebieden
Nederlands en Filosofie is volgens plan in september 2011 van start gegaan. De totale instroom voor beide

34

gebieden bedroeg in het studiejaar 2014-2015 24 studenten (16 Nederlands en 8 Filosofie). Na 2015 moet de
lerarenopleiding op eigen kracht kunnen draaien en zal aanwending van additionele financiering – zoals de
DGW-gelden – hiervoor niet meer nodig zijn.
In het universitair Strategisch Plan 2014-2018 is de positie van de School of Humanities als zelfstandige
faculteit met een eigen portfolio van opleidingen en onderzoekprogramma's gehandhaafd. Belangrijk qua
duurzaamheid daarbij is dat de positie van de faculteit als verantwoordelijke aanbieder van onderwijs
wijsbegeerte aan alle bacheloropleidingen van de hele universiteit wordt gecontinueerd.
In de afgelopen jaren is door de faculteit gewerkt aan herziening van verschillende
onderwijsprogramma's waardoor een meer 'vraaggestuurd' aanbod van tracks binnen bestaande opleidingen is
ontstaan. De vernieuwde curricula van de bachelor en master Filosofie zijn in september 2014 ingevoerd. Om
beter te kunnen inspelen op de onderwijsvraag en om de tering naar de nering te zetten is recentelijk een
reorganisatiebesluit genomen m.b.t. Cultuurwetenschappen. Aan dit besluit ligt ten grondslag een geheel
vernieuwde O&O-strategie voor het departement Cultuurwetenschappen met een afgeslankt, maar attractief
onderwijsaanbod en een onderzoeksplan met verscherpte focus. De integratie van het religiewetenschappelijk
onderwijsaanbod binnen het cultuurwetenschappelijk onderwijsprogramma – als track daarbinnen – is geheel
voltooid; in samenhang daarmee zijn de religiewetenschappelijke opleidingen met een eigen CROHO-label
afgebouwd.
Ultimo 2014 bedroeg het aandeel docenten met een BKO nog maar 20%. Het Regieorgaan heeft er bij de
faculteit aangedrongen op de nodige inspanningen om de – toch al lage – doelstelling van 30% ultimo 2015 te
halen. Het rendement van zowel de bachelor- als de masteropleidingen is de afgelopen jaren toegenomen.
Voor de bacheloropleidingen ligt dit inmiddels op circa 80% bij een streefcijfer van 70% volgens de
prestatieafspraak.
Na jaren van overschotten had de faculteit met name als gevolg van opgelegde bezuinigingen over 2014 een
exploitatietekort van € 1,9 mln, dat voor € 0,5 mln uit bestemde reserves en voor € 1,4 mln uit de algemene
reserve kon worden afgedekt. Mede gezien de in gang gezette reorganisatie bij Cultuurwetenschappen mag
worden verwacht dat er in of in elk geval na 2016 weer een bescheiden overschot zal ontstaan.
Geconcludeerd kan worden dat het proces en de middelen DGW de School of Humanities niet alleen in staat
hebben gesteld nieuwe activiteiten te initiëren, maar er ook toe hebben bijgedragen dat het faculteitsbestuur
voortdurend als beleidsvraag op tafel hield hoe onderwijs en onderzoek duurzaam te houden of te maken.
Zowel als gevolg van dit beleid als de keuzes van het universiteitsbestuur t.a.v. de faculteit in het universitair
Plan 2004-2008 mag de situatie van de faculteit duurzaam worden genoemd.

9. Universiteit Maastricht (UM)
In samenhang met het facultaire strategieplan Coming of Age zijn in het Implementatieadvies van 23 juni 2010
de volgende bestedingsdoelen DGW voor de Faculty of Arts and Social Sciences van de UM opgenomen:
(1) Promovendi, (2) Tijdelijke onderzoektijd gepromoveerde docenten, (3) Bevordering naar UD of UHD en
(4) Revitalisering onderwijs.
(1) Gelet op het beperkte aantal promoties zijn in 2011-2012 3 promovendi aangesteld. Deze aanstellingen
lopen nog; de onderzoeken verlopen volgens plan.
(2) Naast toekenning van tijdelijke onderzoektijd aan pas gepromoveerde docenten zijn de DGW-gelden
– met instemming van het Regieorgaan – ook gebruikt voor matching van de kosten van sabbaticals voor
senior stafleden. Uit de jaarlijks overlegde verantwoording van de desbetreffende toekenningen blijkt dat die
hebben bijgedragen tot afronding van boeken en artikelen, en het opstellen van aanvragen voor onderzoeksubsidies (VENI, VIDI, Horizon 2020 etc.). Bij de onderzoekvisitatie in 2011 (met de uitkomst: goed) heeft de
betrokken commissie het volgende gezegd over het belang van de kleine investeringen in de onderzoektijd:
"The instrument of granting microcredits of 'seed money' to individual researchers is higly useful: the
committee recommends a vigorous protection of such 'trickle irrigation' stimulants".
(3) Met financiering van de DGW-gelden zijn 2 UD's bevorderd naar de rang van UHD.

35

Eindrapportage
(4) De DGW-gelden voor revitalisering van het onderwijs zijn o.a. ingezet ter vergroting van de docentvaardigheden. Terwijl het aandeel stafleden in het bezit van de BKO ultimo 2012 nog slechts 30,8% was,
bedroeg dit ultimo 2014 52,8%. Naar verwachting wordt de ambitie van 65% ultimo 2015 gehaald. Daarnaast
zijn met de DGW-gelden in de bachelors matching en het mentoraat ingevoerd. De eerste ervaringen zijn
positief. Onder invloed van de heraccreditatie vindt momenteel wel herziening van het mentoraat plaats. Dit
krijgt een grotere inhoudelijke component waaronder schrijfvaardigheden. Met medefinanciering vanuit de
DGW-gelden zijn er tevens meerdere didactische vernieuwingen in de bacheloropleidingen doorgevoerd
(waaronder vernieuwingen in het schrijfonderwijs).
Ondanks de geleverde inspanningen t.a.v. het onderwijs heeft de faculteit op dit gebied een probleem. Bij de
recente heraccreditatie hebben 7 opleidingen een onvoldoende gescoord. De algemene constatering is dat de
faculteit de kwaliteit van de eindwerken beter moet borgen, in het bijzonder door (a) een meer gerichte
voorbereiding op het schrijven van de scriptie, (b) het methoden-onderwijs en de practica beter te laten
aansluiten bij het eindwerk, (c) meer nadruk te leggen op het academisch gehalte van eindwerken en (d) het
arrangeren van een meer inhoudelijke beoordeling. Daarnaast is door de commissies gevraagd meer aandacht
te besteden aan de specifieke risico's die bij probleemgestuurd onderwijs en groepsopdrachten op de loer
liggen. Inmiddels wordt voortvarend gewerkt aan de uitvoering van de herstelplannen. Dit proces is echter
intensief en kostbaar. Daarbij speelt ook dat de werkdruk door de medewerkers als bijzonder hoog wordt
ervaren. Om e.e.a. in elk geval tijdelijk op te vangen zal de faculteit haar reserves aanspreken. Bovendien heeft
het CvB extra middelen ter verkleining van de werkdruk toegezegd. Overigens is de doelstelling van 10
geprogrammeerde contacturen en overige gestructureerde uren in het eerste jaar van de bacheloropleidingen
met ingang van het studiejaar 2014-2015 gerealiseerd.
De exploitatie van de faculteit heeft in de afgelopen jaren door meevallers en een strikte begrotingsdiscipline
telkens een beperkt positief saldo vertoond. Voor de komende jaren ziet de faculteit zich niet alleen
geconfronteerd met een structurele bezuiniging van universiteitswege, maar ook met mogelijke financiële
tegenvallers door een lagere instroom en een lager rendement. Zo ligt de bachelorinstroom in het studiejaar
2014-2015 van 454 ver onder het gemiddelde van de jaren 2008 t/m 2013 van 537, waarbij de instroom in die
jaren nooit onder het aantal van 520 kwam. Ook zullen door de verscherpte aandacht voor de toetsing en
beoordeling van eindwerkstukken de rendementen in ieder geval tijdelijk teruglopen. (Het bachelorrendement
van de faculteit lag voor de meeste cohorten in de afgelopen jaren al boven de doelstelling van 80%.)
De faculteit onderneemt diverse valorisatieactiviteiten. Zo wordt geparticipeerd in het "Maastricht Centre for
Citizenship, Migration and Development" en is zij penvoerder van het "Maastricht Centre for Arts and
Culture, Conservation and Heritage".
Geconcludeerd kan worden dat de faculteit qua duurzaamheid een gemengd beeld vertoont. De inspanningen,
die grotendeels met DGW-gelden zijn gefinancierd, hebben bijgedragen aan mooie resultaten in het
onderzoek, die hun weerslag hebben gevonden in een positieve onderzoekvisitatie. Door de negatieve
oordelen in het kader van de heraccreditatie van de opleidingen wordt de faculteit voor een serieuze onderwijskundige en financiële uitdaging gesteld. Qua financiën komen daar nog bij de reductie van de hoge werkdruk,
de door het CvB aangekondigde structurele bezuiniging en het financiële risico als gevolg van eventuele
vermindering van de instroom en rendementen.

10. Open Universiteit (OU)
Per 1-1-2014 zijn de faculteiten Cultuurwetenschappen en Rechtswetenschappen van de Open Universiteit
gefuseerd tot de nieuwe Faculteit Cultuur- en Rechtswetenschappen. Omdat deze evaluatie grotendeels
betrekking heeft op de periode dat de Faculteit Cultuurwetenschappen een zelfstandige entiteit vormde en
omdat de middelen DGW uitsluitend voor de sector Cultuurwetenschappen zijn toegekend, wordt hierna
steeds de term Faculteit Cultuurwetenschappen (FC) gehanteerd. De faculteit kent slechts 2 opleidingen, t.w.
de bachelor Algemene Cultuurwetenschappen en de master Kunst- en Cultuurwetenschappen.
In het kader van het Implementatieadvies van 23 juni 2010 en de bijstelling daarvan in 2011 zijn aan de
Faculteit Cultuurwetenschappen DGW-middelen toegekend voor de volgende doelen:
(1) Vernieuwing curriculum, (2) Lerarenopleiding en (3) Erfgoedacademie.
(1) De curriculumvernieuwing betrof aanvankelijk alleen het ontwerpen van een volledig nieuw en
aantrekkelijker masterprogramma dat rechtstreeks is geworteld in het facultaire onderzoek. De faculteit heeft

36

zelf geïnvesteerd in een aantal deeltijdse hoogleraarposities om het onderzoek te versterken. Tijdens de recente
visitatieronde is het nieuwe masterprogramma positief beoordeeld. Het nieuwe programma draagt ook bij tot
een hoger cursusrendement. Lag het cursusrendement in het verleden rond de 30%, de nieuwe cursussen
hebben een rendement van circa 80%. Om die reden is, in overleg met het Regieorgaan, besloten de
vernieuwing uit te breiden naar het bachelorprogramma. Hierbij is in eerste instantie ingezet op de
vervaardiging van een compleet nieuwe, inleidende cursus, die in 2015 zal worden afgerond en in gebruik zal
worden genomen.
(2) Met de introductie van de educatieve minor ontstond voor de FC de mogelijkheid die aan te bieden voor
de schoolvakken Nederlands en Geschiedenis. Mede met behulp van DGW-middelen heeft de FC de hiertoe
noodzakelijke cursussen kunnen vervaardigen. Hierbij gaat het zowel om 'inhoudelijke' cursussen als om
pedagogische c.q. didactische cursussen. Daarnaast heeft de FC DGW-gelden aangewend voor het
ontwikkelen van nieuw cursusmateriaal voor bijscholing van zittende leraren dat vanaf september 2015 zal
worden aangeboden. Naast het reguliere aanbod worden er dan drie soorten speciale cursussen aangeboden
met een verschillende duur. Voor alle cursussen kunnen PE-punten worden behaald, zodat deze cursussen
deel kunnen uitmaken van de verplichte bijscholingsprogramma's voor leraren.
(3) Het project Erfgoedacademie valt onder de noemer valorisatie en sluit dus direct aan op het bestedingsdoel
onderbenutting maatschappelijke uitstraling. Het project heeft geresulteerd in een website en een digitale
erfgoedcursus voor een breed publiek (zie: www.ou.nl/web/erfgoedplatform). In aansluiting op deze cursus is
ook een reguliere vervolgcursus gemaakt, die niet alleen voor geïnteresseerde cursisten geschikt is, maar ook
deel kan uitmaken van het onderwijsprogramma van de faculteit. Vanaf medio 2014 worden in overleg met het
Regieorgaan geen erfgoedactiviteiten meer uit de DGW-gelden gefinancierd. Overweging hierbij is dat deze
activiteiten – na de aanloop in de afgelopen jaren – via andere bijdragen moeten kunnen worden gefinancierd.
De faculteit heeft daarbij uitdrukkelijk het voornemen de erfgoedactiviteiten voort te zetten.
Ultimo 2014 was het aandeel docenten met een BKO 72%, wat nog iets achterblijft bij de in 2015 te realiseren
doelstelling van 80%. Terwijl het cursusrendement zich bij de FC positief ontwikkelt, vertoont het aantal
gerealiseerde studiepunten een neergaande lijn. In het studiejaar 2007-2008 werden 24.407 EC gerealiseerd,
terwijl dit aantal in het studiejaar 2013-2014 16.402 was. De FC wijt deze neergang aan de omstandigheid dat
er zich door diverse externe maatregelen minder cursisten melden, die slechts enige cursussen en niet de hele
opleiding willen volgen. De FC hoopt het tij te keren door verhoging van het studiesucces van opleidingsstudenten en het aanbieden van cursussen aan leraren in het kader van bij- en omscholingsprogramma's. Het
laatste impliceert dat gehoopt wordt de afname in het aantal gerealiseerde studiepunten deels te kunnen
compenseren door valorisatieactiviteiten.
Doordat de FC binnen de OU geen aparte financiële eenheid vormt, heeft het Regieorgaan geen inzicht in
haar financiële positie.
Geconcludeerd kan worden dat de FC met de DGW-gelden veel goede initiatieven heeft ontwikkeld, die
hopelijk in de komende jaren hun vruchten zullen afwerpen. De elementen voor een duurzame positie van de
FC zijn in principe aanwezig. Naar het oordeel van het Regieorgaan zullen de nieuwe activiteiten en de
vernieuwde programma's wel nadrukkelijker onder de aandacht van de doelgroepen moeten worden gebracht.

37

Eindrapportage

5. MONITORING INSTELLINGSOVERSTIJGENDE PROJECTEN
TOT EN MET 2014
In dit hoofdstuk geeft het Regieorgaan zijn visie op het verloop van de instellingsoverstijgende projecten
Duurzame Geesteswetenschappen.

Promoveren in de geesteswetenschappen
Het Regieorgaan constateert dat de ruimte om promovendi aan te stellen uit de eerste geldstroom in de
afgelopen jaren eerder is afgenomen dan toegenomen. (Een aantal geesteswetenschappelijke faculteiten,
waaronder die van de UU en de UvA, kan momenteel helemaal geen promovendi aanstellen uit die middelen.)
Het gezamenlijke promotieprogramma van NWO en het Regieorgaan draagt bij tot de beperking van dit
probleem en tot de verwezenlijking van de facultaire profileringsplannen. De belangstelling voor het
programma is in elke ronde groot, de projectvoorstellen hebben een uitstekend niveau en de uitvoering
verloopt goed. In de jaren 2010 t/m 2014 konden in totaal 98 voorstellen worden gehonoreerd (17 voorstellen
in 2010, 20 in 2011, 21 in 2012 en 20 in 2013 resp. 2014), waarbij jaarlijks honderden aanvragen werden
ingediend. Alle in de jaren 2011 tot en met 2014 toegekende promovendi zijn nog actief op één uitzondering
na. (Zoals reeds gemeld in de Tussenrapportage 2011 is één promovendus uit de toekenningsronde 2011 om
persoonlijke redenen met het promotieonderzoek gestopt). Van de in 2010 aangestelde 17 promovendi zijn er
4 in 2014 gepromoveerd, begin 2015 2 en zullen er vrijwel zeker 9 in 2015 promoveren, en 2 in 2016 door een
andere aanstelling daarnaast of door andere oorzaken. Daarmee lijkt de uitvoering van dit programma goed te
verlopen. Op 15 november 2014 hadden de promovendi uit alle ronden in totaal 145 publicaties op hun naam
staan, waaronder 20 artikelen, 11 boekbijdragen, 50 rapporten en 7 publicaties gericht op een breed publiek.
Alle betrokken partijen hebben zich in positieve termen uitgesproken over het programma en bepleiten
voortzetting ervan.
Geconcludeerd kan worden dat dit gezamenlijke instrument van NWO en het Regieorgaan zeer waardevol is
voor het opleiden van talent en – mede gelet op de beperkte mogelijkheden van de faculteiten om promovendi
aan te stellen uit de eerste geldstroom – ook in de toekomst hard nodig zal zijn.

Masterlanguage
Het landelijke programma Masterlanguage is in 2013 van start gegaan. Het studiejaar 2013-2014 was hierbij een
aanloopjaar. Met ingang van het studiejaar 2014-2015 is het onderwijsprogramma volledig uitgevoerd en is er
dus sprake van een aanbod voor elk van de talen Duits, Engels, Frans, Italiaans, Klassieke talen en Nederlands
van (minimaal) 20 EC per semester. Helaas is de belangstelling van studenten blijkens het aantal inschrijvingen
beperkt gebleven. Waren er voor het 2e semester 2013-2014 75 aanmeldingen, in het 1e en 2e semester 20142015 ging het respectievelijk om 69 en 73 inschrijvingen.
In november 2014 is door de coördinator Masterlanguage een evaluatie uitgevoerd, die aan het DLG en het
Regieorgaan is aangeboden. Hierbij werd enerzijds geconstateerd dat de instroom in Masterlanguage te laag is,
maar dat anderzijds de deelnemende studenten zeer tevreden waren over het geboden onderwijs en dat ook de
docentevaluaties erg positief waren. Tevens werd opgemerkt dat de afstemming tussen het onderwijs
Masterlanguage en lokaal aangeboden onderwijs verbetering behoeft. Diverse suggesties ter bevordering van
de instroom van Masterlanguage werden naar voren gebracht (zoals knippen in modules van 5 EC die
eventueel in de vorm van een zomer- of winterschool zouden kunnen worden aangeboden, vergroting van
zichtbaarheid van Masterlanguage in de lokale voorlichting over MA-programma's).
In de Tussenrapportage 2013 heeft het Regieorgaan uitgesproken (blz. 21) "onverkort te hechten aan het
slagen van Masterlanguage zowel voor de studenten als voor de betrokken opleidingen, die alleen op deze
wijze een volwaardig masteraanbod in de doeltaal zullen blijven realiseren". Gezien de evaluatie en bespreking
ervan met de decanen en de door de projectcoördinator uitgevoerde evaluatie staat het Regieorgaan inmiddels
open voor alternatieven, mits die ertoe bijdragen dat een volwaardig masteraanbod in de doeltaal bij de
verschillende instellingen wordt gerealiseerd.

38

Geconcludeerd kan worden dat dit project vooralsnog niet de verhoopte resultaten qua deelname heeft
opgeleverd, maar dat instandhouding van een voorziening voor masteronderwijs in de doeltaal noodzakelijk is.
Voor de langere termijn zullen de uitkomsten van het vervolg op de Toekomstvisie voor de Talen binnen de
Geesteswetenschappen in Nederland van belang zijn voor dit project.

Meesterschap in de vakdidactiek en Dudoc-Alfa
Hoewel het gezien de start in 2014 nog te vroeg is om een inhoudelijk oordeel te geven over de personele
investeringen in vakdidactisch meesterschap en het promotieprogramma 'Dudoc-Alfa', is het Regieorgaan van
mening dat hiermee wordt voorzien in een grote behoefte op een terrein dat tot op heden werd gekenmerkt
door lacunes, versnippering, een gebrek aan coördinatie van het onderzoek en een grote inhoudelijke afstand
tussen de faculteiten en de lerarenopleidingen. De keuze voor een landelijke aanpak heeft het mogelijk
gemaakt de totale formatie van vakdidactici in kaart te brengen en op basis daarvan een investeringsplan op te
stellen. Momenteel wordt voorts een landelijke onderzoeksagenda opgesteld.
Uit de reacties die het Regieorgaan van de faculteiten heeft ontvangen, blijkt waardering voor beide
programma's, waarbij continuering wordt bepleit. Daarbij is het Regieorgaan ingenomen met de inspanningen
die de stuurgroep heeft geleverd om de projecten op gang te brengen, in het besef dat het tijdpad voor de
selectie van de promotieprojecten krap was en in de toekomst ruimer zou moeten zijn. Wel constateert het
Regieorgaan dat het soms een uitdaging vormt om geschikte kandidaten te vinden voor de formatieplaatsen
voor vakdidactische meesters, onder meer vanwege het geringe aantal gepromoveerde vakdidactici, en dat de
kosten voor de Dudoc-Alfa plaatsen mede gelet op de begeleidingskosten HO en de stimuleringspremie VO
aan de hoge kant zijn.
Concluderend stelt het Regieorgaan dat er in korte tijd belangrijke eerste stappen zijn gezet die een vervolg
behoeven. Wel zouden de kosten van de promotieplaatsen in de toekomst omlaag kunnen worden gebracht.

Landelijke samenwerking onderzoekscholen
Eind 2010 hebben het DLG en LOGOS voor de periode tot en met 2016 afspraken gemaakt met betrekking
tot de landelijke onderzoekscholen, in het kader waarvan het DLG een basisfinanciering van jaarlijks k€ 30
resp. k€ 40 heeft toegekend (afhankelijk van de omvang van de school) en het Regieorgaan een bedrag van
jaarlijks k€ 10 dan wel k€ 15 aan de scholen verstrekt. Dat laatste bedrag is bestemd voor de organisatie van
het onderwijs aan researchmasterstudenten, en is in de huidige fase van DGW beschikbaar tot en met 2015.
De combinatie van DLG-budget en DGW-middelen leidt tot een basisfinanciering van k€ 40 voor kleinere of
k€ 55 voor grotere onderzoekscholen, die wordt ingezet voor directe bureaukosten en organisatie.
Het Regieorgaan oordeelt net als LOGOS en het DLG positief over de rol van de landelijke onderzoekscholen in het domein van de geesteswetenschappen, over de wijze waarop zij zijn georganiseerd en over de
afspraken die op dit terrein zijn gemaakt. Daarnaast blijkt uit de evaluaties dat alle faculteiten voorstander zijn
van continuering van de additionele bijdrage vanuit DGW. De onderzoekscholen hebben in de afgelopen jaren
een gevarieerd aanbod aan disciplinegeoriënteerd onderwijs voor researchmasterstudenten ontwikkeld, naast
de reeds bestaande onderwijsactiviteiten voor promovendi, en zijn steeds meer een platform voor uitwisseling
van onderzoeksresultaten. Op een aantal punten – waaronder de soms nog te wensen overlatende aansluiting
tussen het lokale aanbod en dat van de onderzoekscholen – kan verbetering worden geboekt. Daartoe zijn
inmiddels verschillende stappen ondernomen: zo is de onderzoekschool Ethiek opgegaan in de nieuwe, breder
georiënteerde onderzoekschool Wijsbegeerte.
Geconcludeerd wordt dat de landelijke samenwerking op het niveau van de onderzoekscholen heeft geleid tot
de gewenste dienstverlening aan researchmasterstudenten, waardoor wordt bijgedragen aan vergroting van de
doelmatigheid van de (vaak door een kleine instroom gekenmerkte) researchmasteropleidingen. Her en der is
de aansluiting tussen landelijk en lokaal aanbod een punt van aandacht.

39

Eindrapportage
Persoonlijke budgetten voor researchmasterstudenten
Annex aan de bijdragen voor de landelijke onderzoekscholen verstrekt het Regieorgaan researchmasterstudenten een persoonlijk budget van € 250 per jaar voor het volgen van onderwijs bij een aangesloten
landelijke onderzoekschool (met uitzondering van NOSTER en NISIS).
In de Tussenrapportage 2012 werd geconstateerd dat het feitelijk volgen van het aangeboden onderwijs door
researchmasterstudenten bij verschillende onderzoekscholen in mindere mate geschiedde dan op basis van de
toegekende persoonlijke budgetten zou mogen worden verwacht. Daarom heeft het Regieorgaan met LOGOS
en DLG destijds afspraken gemaakt over o.a. de volgende verbeterpunten:
1) Bij hun inschrijving in een researchmaster ontvangen studenten van de betrokken coördinator een
overzicht van het onderwijs dat gedurende twee jaar van hun studie wordt aangeboden door de meest
verwante onderzoekschool (eventueel scholen), waarin wordt aangegeven dat het gaat om hoogwaardig
en intensief (inter)disciplinair onderwijs. Uitvoering: faculteiten.
2) De inhoud van dit onderwijs is in beide jaren verschillend zodat een student minimaal 10 EC gespreid
over twee jaar via de onderzoekschool kan volgen. Uitvoering: onderzoekscholen.
3) In de programmering van de researchmasters wordt per 2014-2015, indien en voor zover dat nog niet het
geval is, een ruimte van jaarlijks 5 EC ingebouwd voor verplichte deelname aan een cursus van de eigen
onderzoekschool (waarbij de student staat ingeschreven) en/of een andere onderzoekschool.
Uitvoering: faculteiten m.u.v. de Universiteit Maastricht.
4) De onderzoekscholen presenteren hun onderwijsaanbod voor researchmasterstudenten op een meer
aantrekkelijke wijze op hun website. Uitvoering: onderzoekscholen.
Voor de verbeterpunten gold dat zij uiterlijk per 1-9-2014, maar zoveel mogelijk eerder dienden te worden
gerealiseerd. Op grond van een door het Regieorgaan uitgevoerde inventarisatie kan thans worden
geconstateerd dat de meeste faculteiten de verplichting tot het volgen van 5 EC bij een landelijke onderzoekschool voor de researchmasters in de desbetreffende OER hebben opgenomen. In die gevallen waarin dit
(nog) niet is gebeurd, wordt wel gewezen op het onderwijsaanbod van de landelijke onderzoekscholen of via
de website van de landelijke onderzoekschool op het onderwijsaanbod van andere faculteiten (Wijsbegeerte,
OIKOS). Het Regieorgaan bepleit volledige uitvoering van de gemaakte afspraken. Overigens heeft het Regieorgaan bij deze inventarisatie gemerkt dat de belangstelling van researchmasterstudenten t.o.v. de situatie in
2012 geleidelijk is gegroeid, maar dat gezien het aantal rema-studenten verdere groei mogelijk en gewenst is.
Uit de door het Regieorgaan ontvangen evaluaties blijkt de breed gedeelde opvatting dat het belangrijk is om
researchmasterstudenten in de gelegenheid te blijven stellen onderwijs te volgen bij de landelijke onderzoekscholen, maar dat de administratieve lasten in verband met de verdeling en verantwoording van het budget niet
in verhouding staan tot de omvang ervan. Het Regieorgaan is dezelfde mening toegedaan.
Concluderend is het Regieorgaan van mening dat dit instrument een nuttige rol vervult voor het landelijk
onderwijs aan researchmasterstudenten, maar dat de verdelingssystematiek in de toekomst eenvoudiger moet.

Kwaliteitsindicatoren onderzoek geesteswetenschappen
Het Regieorgaan betreurt de vertraging die dit project heeft opgelopen, maar acht het nog steeds van groot
belang dat er een werkbaar landelijk instrumentarium komt voor de beoordeling van geesteswetenschappelijk
onderzoek, dat zowel betrekking heeft op de wetenschappelijke als op de maatschappelijke output. Derhalve is
het een goede ontwikkeling dat er sinds het najaar van 2014 weer voortgang lijkt te zijn gekomen in dit onder
verantwoordelijkheid van het DLG uitgevoerde project. In februari 2015 is begonnen met een pilot, waarbij de
wetenschappelijke output van de Leidse en Amsterdamse faculteiten over een periode van 4 jaar wordt
bekeken om deze te matchen met domeinen. Als uitgangspunt voor deze domeinen wordt in eerste instantie
uitgegaan van de landelijke onderzoekscholen. Om tot een classificatie en kwalificatie van tijdschriften en
uitgeverijen te komen stelt elke landelijke onderzoekschool een brede en representatieve commissie van 3 à 5
personen in. Het streven is in december 2015 een werkbaar model te hebben voor de meting van de resultaten
van wetenschappelijk onderzoek, geclassificeerd naar specifieke criteria, voor zover niet te karakteriseren als
(uitsluitend) valorisatie. Daarna zal het tweede – kleinere – deel van het project worden gestart dat betrekking
zal hebben op onderzoekprestaties in het domein valorisatie.

40

Voor de periode na 2015 voorziet het Regieorgaan niet in middelen voor dit doel. Het cumulatieve saldo dat
ultimo 2014 resteerde (k€ 186) en het budget 2015 (k€ 143) moeten volstaan om het project uiterlijk in het
voorjaar van 2016 in zijn geheel te voltooien – vóór de midterm reviews en de externe evaluatie van de
onderzoeksinstituten.
Concluderend stelt het Regieorgaan dat de behoefte aan dit instrumentarium ondanks de opgelopen vertraging
onverminderd groot is en spoort het de projectgroep ertoe aan de bevindingen binnen de gestelde termijn te
presenteren.

41

Eindrapportage

6. FINANCIËN VANAF 2016
6.1. Beschikbaar bedrag
Uit ambtelijke informatie van OCW kan worden afgeleid dat het voor het proces Duurzame Geesteswetenschappen structureel voorziene jaarbedrag van € 15 mln wegens indexatie op € 15,8 mln zou moeten
worden gesteld. Hierbij is evenwel de voor 2015 overeengekomen overdracht door OCW aan NWO ten
behoeve van het gezamenlijke programma Promoveren in de Geesteswetenschappen van € 0,4 mln
abusievelijk niet meegerekend. Als dit wel gebeurt, is er voor de jaren na 2015 een beschikbaar jaarbedrag
DGW van € 16,2 mln (salarisniveau 2014).
Na ampel beraad en afweging van de verschillende desiderata binnen dit financieel kader stelt het Regieorgaan
voor hiervan k€ 3.470 te bestemmen voor instellingsoverschrijdende projecten en k€ 12.730 toe te wijzen aan
faculteiten. In paragraaf 6.4. wordt een samenvattend beeld van de voorgestelde toewijzingen gegeven.

6.2. Toewijzingen t.b.v. instellingoverstijgende projecten vanaf 2016
Promoveren in de geesteswetenschappen

Het Regieorgaan en NWO hebben met het oog op de continuïteit besloten om ook in 2015 een aanvankelijk
niet voorziene ronde te organiseren. Voor de periode na 2015 adviseert het Regieorgaan de Minister
structureel DGW-middelen ten belope van M€ 1,6 per jaar te bestemmen voor dit doel. Daarbij is het van
belang dat ook NWO een substantiële bijdrage blijft leveren. Voor de jaren 2016 tot en met 2020 heeft
NWO/Geesteswetenschappen bij brief van 15 april 2015 een jaarlijkse bijdrage van M€ 1,6 toegezegd, wat
neerkomt op een totaalbudget van M€ 3,2 per ronde. Alhoewel de toezegging van NWO/G op zichzelf
positief is, betekent het aldus beschikbare bedrag van M€ 3,2 dat het aantal jaarlijks te verdelen plaatsen moet
worden gereduceerd tot circa 16 of dat aan de faculteiten die een dergelijke promotieplaats krijgen matching
moet worden gevraagd. Het laatste lijkt een reële optie (bij een facultaire matching van 20% kunnen toch
20 plaatsen worden toegekend). Nog dit jaar zal het Regieorgaan met NWO/G en het DLG overleg voeren
over de te kiezen modaliteit en over de aanwending van de eenmalige reservering van k€ 400 voor de rondes
2016 en 2017, die is gevormd uit saldi op de DGW-middelen bestemd voor landelijke samenwerking tot en
met 2015.

Masterlanguage
Voor dit programma, dat door de studenten die eraan hebben deelgenomen zeer wordt gewaardeerd, is nog
niet de ideale vorm gevonden. In het studiejaar 2015-2016 zal in overleg met de betrokken coördinatoren voor
elk onderdeel (Klassieke talen, Nederlands, Engels, Duits, Frans en Italiaans) een wijze van uitvoering worden
gekozen die beter aansluit bij de lokale onderwijsprogramma's en deelname door studenten vergemakkelijkt.
De resultaten die dit oplevert, zullen mede bepalend zijn voor de toekomstige vormgeving van dit programma.
Overigens is het Regieorgaan van mening dat de functie en reikwijdte van Masterlanguage ook aan bod moeten
komen in de parallel aan DGW verlopende nadere uitwerking van een toekomstvisie op de Geesteswetenschappen, in het bijzonder op de talen. Centrale thema's daarvoor zijn immers "de ontwikkelingen ten
aanzien van de bacheloropleidingen (zoals de ontwikkeling naar bredere opleidingen) en de gevolgen die deze
moeten hebben voor de masteropleidingen" (blz. 6 van de brief van Minister d.d. 3 maart 2015, ref. 736806).
Voor de continuering van Masterlanguage wordt in dit kader voorshands een bedrag van k€ 350 per jaar
voorgesteld. Voor 2016 kunnen daar door het Regieorgaan aan worden toegevoegd de verwachte onderbesteding op Masterlanguage in 2015 plus een deel van het saldo Masterlanguage 2014 ad k€ 80 (afgerond).

Versterking vakdidactiek
De huidige ronde van Dudoc-Alfa, die loopt van 1-9-2014 t/m 1-9-2018, kan worden gefinancierd uit de
DGW-middelen voor landelijke samenwerking tot en met 2015. Voor de jaren 2016-2018 zijn de hieraan
verbonden kosten geraamd op resp. k€ 1.116, k€ 1.117 en k€ 755 (excl. indexatie). Uit dezelfde middelen is
voor de jaren 2015-2017 ook een jaarlijks budget van k€ 10 beschikbaar voor materiële lasten van de stuurgroep. Het Regieorgaan gaat ervan uit dat de personele kosten van de stuurgroep in ieder geval in 2016 en
2017 door onderbestedingen in 2015 en op deelposten in de jaren daarna kunnen worden gecompenseerd.

42

Het Regieorgaan stelt voor met ingang van 2016 een jaarlijkse bijdrage uit de DGW-middelen van k€ 700
te oormerken voor een fonds waaruit nieuwe rondes in het kader van Dudoc-Alfa kunnen worden
gefinancierd. Het Regieorgaan heeft er daarbij geen bezwaar tegen als naast promotieonderzoeken ook
andersoortige onderzoeksprojecten in aanmerking zouden komen, mits die goed aansluiten op de landelijke
onderzoeksagenda voor de vakdidactiek, die momenteel door de meesterschapsteams wordt ontwikkeld. Het
Regieorgaan wil in nader overleg met het DLG en de stuurgroep bezien wanneer de eerstvolgende aanvraagronde zal plaatsvinden en welke modaliteiten daarbij worden uitgeschreven.
De medefinanciering van de aanstelling van vakdidactische meesters met middelen DGW loopt in de huidige
fase tot en met 2015. Ten behoeve van dit bestedingsdoel ware met ingang van 2016 een bedrag van k€ 360
per jaar te bestemmen. Hieraan is de voorwaarde verbonden dat de betrokken faculteiten zelf de helft van de
desbetreffende aanstellingen blijven financieren en ieder een bedrag van k€ 10 per jaar beschikbaar stellen voor
de zogeheten 'zoom'. Conform de 'Definitieve notitie stuurgroep Investeren in Vakdidactisch Meesterschap' is
de medefinanciering vanuit de DGW-middelen opgebouwd uit de volgende tentatieve bedragen:
Tabel 9: Medefinanciering aanstellingen vakdidactische meesters uit DGW-middelen
(naar boven afgerond op k€ 1)
Faculteit Bedrag
UvA
k€ 59
UU
k€ 58
RUG
k€ 49
UL
k€ 58
RU
k€ 53
VU
k€ 44
OU
k€ 39
Totaal
k€ 360

Landelijke samenwerking onderzoekscholen
In 2014 werden vanuit DGW de volgende bijdragen verstrekt aan de penvoerende faculteiten ten behoeve van
de deelnemende landelijke onderzoekscholen:
Tabel 10: Bijdragen DGW t.b.v. landelijke oz-scholen i.v.m. onderwijs aan researchmasterstudenten
(bedragen x €1, afgerond)
Penvoerder/
Onderzoekschool

Structurele
bijdrage 2

Idem op
niveau 2014

UvA

55.000

57.100

1. Huizinga
2. NICA (Cultural Analysis)
3. OSL (Literatuurwetenschap)
4. Media

15.000
10.000
15.000
15.000

UU

45.000

5. LOT (Taalwetenschap)
6. NOG (Genderstudies)
7. OSK (Kunstgeschiedenis)

15.000
10.000
10.000

46.700

2 In euro's op loon- en prijsniveau 2010. € 165.000 vlgs. Implementatieadvies plus € 15.000 NOSTER. Het bedrag van

k€ 165 wordt na indexatie op loonniveau 2014 k€ 171,1. Het penvoerderschap van de oz-school Wijsbegeerte (OZSW) is
overgegaan van de UU naar de EUR, maar tot en met 2015 wordt de bijdrage verstrekt aan de UU, die het verrekent met
de EUR. NISIS ontvangt aparte financiering en Leiden Global is informeel erkend door het DLG.

43

Eindrapportage
8. NOSTER

15.000

15.000

RUG

15.000

15.500

9. Mediëvistiek

15.000

15.500

UL

35.000

36.300

10. ARCHON
11. Posthumus
12. Politieke Geschiedenis
13. NISIS (Islamstudies)
14. Leiden Global

10.000
15.000
10.000
-

-

RU

15.000

15.500

15. OIKOS

15.000

15.500

10.000
180.000

10.400
186.100

EUR
16. OZSW (Wijsbegeerte)
Totaal

Aangezien de bestaande afspraken tussen LOGOS en het DLG ook in 2016 nog van kracht zijn, adviseert het
Regieorgaan de Minister voor dat jaar de bedragen in de kolom "Idem op niveau 2014" te bestemmen voor dit
doel en op te nemen in de rijksbijdragen van de desbetreffende instellingen – inclusief de bijdrage van k€ 15
aan NOSTER en met de aantekening dat het bedrag voor de OZSW niet langer aan de UU, maar aan de EUR
moet worden toegewezen.
Voor de jaren na 2016 adviseert het Regieorgaan de Minister deze bedragen vooralsnog niet in de rijksbijdragen van de instellingen te verwerken, maar toe te kennen via het Regieorgaan (of de opvolger daarvan).
Mocht het DLG daarbij in het kader van de evaluatie van de afspraken met de landelijke onderzoekscholen,
concluderen dat een onderzoekschool met ingang van 2017 meer of minder recht heeft op een bijdrage DGW,
dan kan dit via verschuiving van middelen binnen het totaalbedrag van € 186.100 worden opgelost.

Persoonlijke budgetten voor researchmasterstudenten
Het Regieorgaan acht het nodig dat de verstrekking van persoonlijke budgetten voor researchmasterstudenten
wordt vereenvoudigd en verzoekt de Minister in 2016 een bedrag van k€ 200 (het vóór bijstelling beschikbare
oorspronkelijke jaarbudget van k€ 250 minus k€ 15 voor NOSTER en k€ 35 geraamde onderbesteding) in
eerste instantie toe te wijzen aan het Regieorgaan. Op basis van de door het DLG in 2015 uitgevoerde
evaluatie van de onderzoekscholen en een daarmee samenhangend voorstel voor de toekenning van de
persoonlijke budgetten kan dan in 2016 verdeling door het Regieorgaan plaatsvinden.

Kwaliteitsindicatoren onderzoek geesteswetenschappen
Het Regieorgaan voorziet na 2015 niet in middelen voor dit project. Indien de uitkomst aanleiding geeft tot
een follow-up of de kosten van het lopende project meer blijken te bedragen dan het resterende bedrag van
k€ 329, dan dient zulks te worden gefinancierd uit andere middelen dan de gelden Duurzame Geesteswetenschappen.

6.3. Toewijzingen aan faculteiten vanaf 2016
Om inzicht te krijgen in de wijze waarop faculteiten toekomstige DGW-gelden zouden willen besteden heeft
het Regieorgaan hen om een bestedingsplan voor de jaren 2016 tot en met 2020 gevraagd. Inhoudelijke
randvoorwaarde voor deze plannen was dat die er verder toe moeten bijdragen de in het Nationaal Plan
Toekomst Geesteswetenschappen gesignaleerde problemen voor een duurzame toekomst van de
geesteswetenschappen te beperken c.q. op te heffen, t.w.:
0. Krapte in de verschillende geldstromen
1. Vergrijzing van de wetenschappelijke staf en onvoldoende doorstroming jong talent
2. Sterk gestegen onderwijslast en druk op onderzoektijd
3. Zwak afstudeerrendement, vooral in de BA-fase
4. Versnipperd opleidingsaanbod, vooral in de masterfase
5. Nadelige kleinschaligheid

44

6. Onderbenutting maatschappelijke uitstraling
7. Inadequaat instrumentarium Kwaliteitsobjectivering- en differentiatie.
De problemen 0 en 7 hoefden in de plannen niet te worden geadresseerd. De krapte in de verschillende
geldstromen is geen op zichzelf staand probleem, maar hangt samen met een of meer van de overige
problemen. De totstandkoming van een adequaat instrumentarium voor Kwaliteitsobjectivering- en
differentiatie voor onderzoek en valorisatie is bij het DLG belegd.
Evenals bij het opstellen van het Implementatieadvies DGW van 23 juni 2010 is verder uitgangspunt geweest
dat iedere geesteswetenschappelijke faculteit kans op verbetering zou moeten worden geboden en dat daarom
het proportionele aandeel als vertrekpunt zou moeten worden genomen.
Het Regieorgaan heeft dit aandeel berekend op basis van:
- de aantallen ingeschreven studenten (gemiddelde over de jaren 2011 t/m 2014 met als peildatum 1 oktober,
met correctie bij OU wegens uitsluitend deeltijdstudenten; wegingsfactor 60%);
- de aantallen fte WP (ultimo 2014; wegingsfactor 35%);
- de aantallen opleidingen (per 1 oktober 2014; wegingsfactor 5%);
- een aanvankelijke korting van de kleinere, qua onderwijsaanbod compacte, geesteswetenschappelijke
faculteiten met 25%.
In totaal werd aldus indicatief over de faculteiten verdeeld een jaarlijks bedrag van k€ 12.420 en werd k€ 580
aangehouden ter nadere bestemming. Het per faculteit berekende bedrag diende als kwantitatieve randvoorwaarde voor de bij het Regieorgaan in te dienen plannen met dien verstande dat het de faculteiten vrij
stond daarboven extra plannen in te dienen tot een bovengrens van 1/3 van het berekende bedrag. Na
beoordeling van de ontvangen plannen heeft het Regieorgaan besloten af te zien van een bijstellingsfactor van
meer dan 100% en de korting voor de kleinere faculteiten te beperken tot 10%. Overweging hierbij was in de
eerste plaats dat de toekenning van de gelden niet langer een tijdelijk, maar een structureel karakter krijgt.
Terughoudendheid is derhalve geboden t.a.v. al te tijdgebonden verwachtingen. De ervaring in de afgelopen
jaren heeft het Regieorgaan geleerd dat het tij bij een faculteit betrekkelijk snel kan keren. Daarbij komt dat een
aantal van de in het rapport Duurzame Geesteswetenschappen in 2008 gesignaleerde problemen nog bij alle
faculteiten kan worden onderkend.
Het resultaat vormt de voorgestelde toekenningen aan de faculteiten zoals hierna vermeld in tabel 11.
Tabel 11: Jaarlijkse toekenningen DGW aan geesteswetenschappelijke faculteiten (bedragen in k€)
Faculteit Bedrag
1. UvA
2.520
2. UU
2.140
3. RUG
1.910
4. UL
2.270
5. RU
1.350
6. VU
760
7. EUR
450
8. UvT
490
9. UM
560
10. OU
280
Totaal
12.730
Zoals hierna in het hoofdstuk 'Toekomstige borging Middelen Duurzame Geesteswetenschappen' is aangegeven, stelt het Regieorgaan voor deze bedragen geoormerkt aan de instellingen toe te wijzen uitsluitend
ten behoeve van de geesteswetenschappelijke faculteiten. Laatstgenoemde hebben daarbij de vrijheid tussen
bestedingsdoelen te schuiven alsook in latere jaren de gelden aan te wenden ten behoeve van thans nog niet
voorziene vernieuwingen.

45

Eindrapportage
In de volgende tabel zijn de bestedingsdoelen van de faculteiten opgenomen, zoals zij die thans zien in relatie
tot de in het Nationaal Plan Toekomst Geesteswetenschappen gesignaleerde problemen.
De nummers die achter de maatregelen zijn vermeld, geven aan welk van de hiervoor onder 1 tot en met 6
vermelde problemen daarmee met name worden aangepakt. Overigens is er vaak ook uitstraling naar andere
probleemgebieden.
Tabel 12: Specificatie bestedingsdoelen faculteiten (bedragen in k€)
Faculteiten/
Maatregel/probleem
1. UvA

2.520

Herontwerp en innovatie BA-curricula, opleidingen en programma's (3)

385

Herontwerp mastercurricula (4)

385

Kwaliteitsverhoging en intensivering onderwijs (3)

620

Implementatie studiebegeleiding master (3)

80

Versterking en professionalisering studiebegeleiders (3)

235

Uitbreiding Engelstalige BA-tracks (5)

160

Promovendi (1)

128

Fonds t.b.v. onderzoeksaanvragen en -initiatieven (2)

165

Versterking onderzoeksondersteuning (2)

72

Onderwijsprofessionalisering en expertiseontwikkelingen (3)

290

2. UU

2.140

Teaching load WP/zekerstelling oz-tijd WP (2)

1.705

Inzet WP researchmasters (4)

435

3. RUG

1.910

Promovendi/postdocs (1)

500

Doorstroom UD/UHD (1)

150

Handhaving balans onderwijs/onderzoek (2)

350

Omzetting Docent naar UD (2)

250

Onderzoekzwaartepunten (2)

290

Research funding/sabbaticals (2)

120

Onderwijsvernieuwing/kwaliteitszorg (3)

200

Mastersamenwerking/internationalisering (4)

50

4. UL

2.270

Postdocs (1)

120

Onderwijsvernieuwing/kwaliteitszorg (3)

585

Versterking regiostudies (5)

300

Buitenlandverblijf studenten (2)

700

Nieuwe Engelstalige programma's (5)

340

Digital Humanities en infrastructuur (2)

225

5. RU

1.350

Versterking structurele ow/oz-capaciteit (2)

752

Profilering masteraanbod (4)

16

Schrijfonderwijs (3)

153

Ontwikkeling Engelstalig onderwijs/ internationalisering onderwijs (4)

150

Studieadviseurs (3)

159

Facilitering oz-aanvragen en projecten (2)

49

Uitbouw Graduate School (5)

71

46

6. VU

760

Studiebegeleiding eerste jaar BA (3)

150

Doorlichten curricula (3)

60

IT-voorzieningen onderwijs (3)

30

Scholing staf (3)

70

Talentbeleid (1)

155

Maatschappelijke valorisatie (6)

95

Graduate School of Humanities (5)

100

Diversiteit en PreUniversity (5)
7. EUR

100
450

Promovendi/postdocs (1)

180

Jonge ud's (2)

170

Scholing staf (3)

35

Vrijstelling/ondersteuning voor oz-aanvragen (2)

65

8. UvT

490

Jonge ud's (2)

280

Promovendi (1)

100

Onderwijsvernieuwing (3)

80

Onderzoeksacquisitie (2)

30

9. UM

560

Versterking kwaliteit onderwijs (3)

230

Nieuwe selectieve master (4)

80

Versterking onderzoek (2)

160

Instroom PhD's (1)

90

10. OU

280

Vernieuwing bachelor (3)

130

Verbetering master (4)

100

Bijscholingscursussen leraren (6)

50

Samenvattend geven de bestedingsdoelen van de faculteiten het volgende beeld.
Tabel 13: Samenvattend beeld bestedingsdoelen faculteiten

Probleem

Structurele
toewijzing
x € 1.000

in % Verdeling Implementatieadvies

1. Vergrijzing staf/onvoldoende doorstroming jong talent

1.423

11

28

2. Sterk gestegen onderwijslast en druk op onderzoektijd

5.383

42

48

3. Zwak afstudeerrendement, vooral in de BA-fase

3.492

28

8

4. Versnipperd onderwijsaanbod, vooral in de MA

1.066

8

4

5. Nadelige kleinschaligheid

1.221

10

7

6. Onderbenutting maatschappelijke uitstraling

145

1

5

12.730

100

100

Totaal

Uit de tabel kan worden afgelezen dat de faculteiten het voornemen hebben een substantieel groter deel van de
toekomstige middelen DGW te besteden voor onderwijs. Het percentage in relatie tot het zwakke afstudeerrendement, vooral in de BA-fase, neemt t.o.v. het Implementatieadvies toe van 8 naar 28%. Ook de eveneens

47

Eindrapportage
uitsluitend op onderwijs gerichte maatregelen ter beperking van het versnipperd onderwijsaanbod, vooral in de
MA, en het tegengaan van nadelige kleinschaligheid gaan in vergelijking met het Implementatieadvies omhoog
van resp. 4 en 7 naar 8 en 10%. Deze ontwikkeling gaat met name ten koste van het bestedingsdoel vergrijzing
staf/onvoldoende doorstroming jong talent. Zoals in hoofstuk 4 is toegelicht, is er in de afgelopen jaren
verjonging van de staven gerealiseerd, zodat het begrijpelijk is dat faculteiten daar (voorlopig) minder op
inzetten.

6.4. Totaalbeeld voorgestelde toewijzingen vanaf 2016
Resumerend stelt het Regieorgaan met ingang van 2016 de volgende toewijzingen Duurzame Geesteswetenschappen voor (afgerond op k€ 1):
Instellingsoverstijgende maatregelen
 Promoveren in de geesteswetenschappen
 Dudoc-Alfa
 Meesterschap in de vakdidactiek
 Masterlanguage
 Landelijke onderzoekscholen
 Persoonlijke budgetten researchmasterstudenten
 Programmabureau Duurzame Geesteswetenschappen
Totaal instellingsoverstijgende maatregelen
Toewijzingen aan faculteiten
Totaal

k€ 1.600
k€ 700
k€ 360
k€ 350
k€ 186
k€ 200
k€
74
k€ 3.470
k€ 12.730
k€ 16.200

In het volgende hoofdstuk wordt nader ingegaan op de door het Regieorgaan bepleite wijze van verstrekking
van deze middelen.

48

7. TOEKOMSTIGE BORGING MIDDELEN
DUURZAME GEESTESWETENSCHAPPEN
In de toelichting bij het Instellingsbesluit Commissie Regieorgaan Geesteswetenschappen van 2 juli 2009 is
door de toenmalige Minister van OCW vastgelegd dat op basis van het eindrapport van de commissie een
besluit zal worden genomen over structurele indaling van de middelen in de eerste geldstroom. In de
toelichting bij de wijziging van dit besluit per 28 november 2013 is dit door de huidige Minister herhaald.
Het Regieorgaan heeft zich gebogen over de vraag hoe een dergelijke indaling het best vorm kan worden
gegeven. Uitgangspunt is daarbij zoveel mogelijk waarborgen te scheppen dat de desbetreffende gelden
daadwerkelijk aan de geesteswetenschappen ten goede blijven komen. Het is daarvoor naar het oordeel van het
Regieorgaan niet nodig het bestaande regime van monitoring en jaarlijkse rapportering door dit gremium
onverkort te continueren. Onderscheid zou moeten worden gemaakt tussen de middelen die aan de faculteiten
worden toegewezen en de middelen ten behoeve van landelijke programma's.
Het Regieorgaan bepleit geoormerkte toekenning aan de instellingen van de rijksbijdragen i.v.m. de facultaire
toewijzingen zoals voorgesteld in par. 6.3. Overweging hierbij is dat daardoor wordt voorkomen dat via het
interne allocatiesysteem binnen een instelling een deel van de desbetreffende gelden 'weglekt' en aan andere
doeleinden wordt besteed. (Verschillende faculteiten hebben het Regieorgaan op dit gevaar gewezen). De
verantwoording over de inzet van de rijksbijdrage DGW kan hierbij door de instelling plaatsvinden op de
reguliere manier via de jaarrekening en het jaarverslag conform de Richtlijn Jaarverslaglegging Onderwijs. Het
is zeker niet de bedoeling van het Regieorgaan de faculteiten bij de toekomstige aanwending van de DGWgelden permanent te binden aan de bestedingsdoelen die deze nu voor de komende jaren hebben aangegeven.
Waar opportuun moet niet alleen tussen de bestedingsdoelen kunnen worden geschoven, maar is ook
aanwending van de gelden voor vernieuwingen een goede zaak om het elan en de dynamiek, en daarmee de
duurzaamheid binnen de geesteswetenschappen te versterken. Gezien de praktijk in de afgelopen jaren
verdienen instellingen en faculteiten op dit punt vertrouwen.
Voor de instellingsoverschrijdende programma's geldt dat deze nog in uitvoering zijn. Zo loopt het
programma Dudoc-Alfa door tot september 2018, is het programma Masterlanguage nog niet
uitgekristalliseerd, het project Kwaliteitsindicatoren nog niet afgerond, en is nog nader overleg met NWO en
het DLG gewenst wat betreft het programma 'Promoveren in de geesteswetenschappen'. Het Regieorgaan is
ingesteld tot ultimo 2016 en kan het beheer, de monitoring en rapportering ten aanzien van deze programma's
in dat jaar nog verzorgen. Daarna zou deze rol het beste kunnen worden overgenomen door een compact
'Programmabureau Duurzame Geesteswetenschappen'. Dit bureau zou kunnen bestaan uit een beleidsmedewerker en een ervaren deskundige annex bestuurder op het terrein van de geesteswetenschappen. (Beide
slechts in bescheiden deeltijd.) De huidige secretaris en voorzitter van het Regieorgaan zijn bereid deze
functies desgewenst te vervullen. Dit programmabureau zou moeten worden ingesteld tot ultimo 2018, zijnde
de afsluitingsdatum van het laatste tijdelijke project. Het budget van het programmabureau à k€ 74 alsmede
een eventueel resterend saldo zouden per die datum kunnen worden toegevoegd aan de gelden ten behoeve
van Dudoc-Alfa en/of Masterlanguage. Het programmabureau zal hiertoe in november 2018 een voorstel
doen.

49

Eindrapportage

8. ACTIEPLAN 'MEER GOEDOPGELEIDE LERAREN
IN DE SCHOOLTALEN'
Bij brief van 10 juni 2014 heeft de directeur Hoger Onderwijs en Studiefinanciering het actieplan 'Meer goedopgeleide leraren in de schooltalen' geaccordeerd en daarvoor conform dit plan een bedrag van € 770.487 voor
2014 en van € 1.393.689 voor 2015 toegezegd. Een besluit over de toekenning van de resterende middelen
voor 2016 (€ 1.835.824) aan specifieke instellingen zal, gehoord het Regieorgaan, in 2015 worden genomen.
Een overzicht van de projecten in het kader van dit actieplan en van de bijbehorende toewijzingen en lasten
2014 is opgenomen in bijlage 3. Tegenover de budgetten 2014 van in totaal € 771.510 (€ 770.487 plus € 1.023
indexatie 2014) zijn lasten 2014 gerealiseerd voor in totaal € 220.013. Dit impliceert een saldo van € 551.497.
Belangrijkste verklaring voor het achterblijven van de lasten in 2014 vormt de betrekkelijk late datum waarop
het actieplan is geaccordeerd. Pas medio juni 2014 kon groen licht worden gegeven ter uitvoering van de
projecten. De werving resp. inschakeling van personen die voor de coördinatie en/of uitvoering van de
projecten zouden moeten zorgen, kon toen pas worden gestart.
Gezien de ontvangen voortgangsrapportages gaat het Regieorgaan ervan uit dat de in 2014 ontstane achterstand en onderbesteding bij vrijwel alle projecten in de komende jaren zullen worden ingelopen. Voor twee
projecten is dit minder duidelijk. Dit betreft in de eerste plaats het project 'Van tweedegraads HBO naar
eerstegraads academisch' (UL, UU, RUG en OU). Het vooronderzoek van dit project zou volgens plan in
december 2014 worden afgerond. Inmiddels heeft het Regieorgaan, desgevraagd, een tussenrapportage van dit
project ontvangen. Daaruit blijkt dat de complexiteit van dit project nog groter is dan aanvankelijk verwacht.
Het Regieorgaan zal met de projectleiding bezien welke consequenties hieraan waren te verbinden voor de
doelstellingen en breedte van dit project. In de tweede plaats is er onduidelijkheid ten aanzien van het project
'Extra educatie: selectietraject leraar/trainer' van de RU. Het overleg van het Regieorgaan met de RU over de
focus van dit project en de daaraan te verbinden consequenties loopt nog.
Om het effect van het actieplan na afloop daarvan enigszins te kunnen vaststellen wordt de beginsituatie van
de educatieve minor en van de lerarenopleiding van de schooltalen in kaart gebracht (nulmeting). Wat betreft
de lerarenopleidingen op masterniveau kan hiertoe gebruik worden gemaakt van bij de VSNU beschikbare
gegevens m.b.t. aantallen instromers, aantallen ingeschrevenen en aantallen diploma's, waarbij de stand per
1-10-2013 resp. het studiejaar 2013-2014 als nulmeting geldt. (Voor de educatieve masteropleiding Talenonderwijs & Communicatie van de UU en voor de educatieve master Geesteswetenschappen van de UL
beschikt de VSNU niet over deze cijfers zodat die bij de betrokken faculteiten worden opgevraagd). Bij de
nulmeting wordt voor de educatieve minor volstaan met een opgave van de instroom in deze minor en de
aantallen afgeronde educatieve minoren gespecificeerd naar de schooltalen beginnend met het studiejaar 20132014. De nulmeting zal separaat aan het Ministerie van OCW worden aangeboden.
In het actieplan is het voornemen vastgelegd jaarlijks een landelijke bijeenkomst te organiseren waar voor de
deelnemende instellingen aan het actieplan gelegenheid wordt geboden voor disseminatie en uitwisseling van
best practices. De eerste van deze bijeenkomsten zal volgens plan in november 2015 plaatsvinden.

50

BIJLAGE 1: AANGEPAST INSTELLINGSBESLUIT
In de Staatscourant van 10 december 2013 (Nr. 34334) is de Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur
en wetenschap van 28 november 2013, nr. DL/483032, houdende wijziging van het Instellingsbesluit
Commissie Regieorgaan Geesteswetenschappen gepubliceerd. Het aldus aangepaste instellingsbesluit luidt als
volgt.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Artikel 1 Begripsbepalingen
In dit besluit wordt verstaan onder:
a. minister: Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
b. commissie: commissie als bedoeld in artikel 2.
Artikel 2 Instelling en taak
1. Er is een Commissie Regieorgaan Geesteswetenschappen.
2. De commissie heeft tot taak:
a. de minister te adviseren over de besteding van een bedrag van ten hoogste € 2 miljoen in 2009 ten
behoeve van de uitvoering van het Nationaal Plan Toekomst Geesteswetenschappen zoals opgesteld
door de gelijknamige commissie (Stcrt 2007, 204),
b. Ter uitvoering van het plan, genoemd in onderdeel a, de minister te adviseren over de besteding van een
bedrag van respectievelijk:
1º ten hoogste € 10 miljoen in 2010;
2º structureel ten hoogste € 15 miljoen per jaar in de periode van 2011 tot en met 2015; en
3º € 1,4 miljoen in 2014, € 1,3 miljoen in 2015 en € 1,3 miljoen in 2016, specifiek ten behoeve van een
plan van aanpak gericht op de vermindering van het tekort aan leraren in de schoolvakken Nederlands,
Engels, Frans, Duits en Klassieke Talen.
c. de minister te adviseren over jaarlijkse monitoring en een eindevaluatie, van de door de minister op basis
van de adviezen bedoeld onder a en b, gefinancierde activiteiten
d. het, na de instemming van de minister met het advies, bedoeld onder c, uitvoering geven aan de
monitoring en eindevaluatie van de gefinancierde activiteiten.
3. Ter uitvoering van de taak, bedoeld in het tweede lid, onder a en b, beoordeelt de commissie voorstellen
van de faculteiten geesteswetenschappen van de universiteiten als genoemd in de bijlage van de Wet op het
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek op basis van de daartoe door de Commissie Nationaal Plan
Toekomst Geesteswetenschappen in haar rapport geformuleerde criteria.
4. In de bedragen die zijn genoemd in het tweede lid van dit artikel, onder b is een oploop van de middelen
verwerkt van € 5 miljoen in 2010 en van € 10 miljoen vanaf 2011. Deze oplopen zijn indicatief op de
aanvullende post bij het Rijk gereserveerd. Jaarlijks wordt bij Voorjaarsnota besloten over het per tranche
beschikbaar stellen van deze oploop. De commissie zal hiervan door de minister zo spoedig mogelijk op de
hoogte worden gesteld.
5. De eindevaluatie, bedoeld in het tweede lid onder d, vindt niet later plaats dan in 2015; voor wat betreft de
activiteiten gefinancierd met de middelen, bedoeld in artikel 2, lid 2, onder b, 1e en 2e, en niet later dan in
2016 voor wat betreft het plan van aanpak gefinancierd met de middelen bedoeld in artikel 2, lid 2, onder
b, 3◦.
Artikel 3 Instellingsduur
De commissie wordt ingesteld met ingang van 1 april 2009 en wordt opgeheven per 31 december 2016.

51

Eindrapportage
Artikel 4 Informatieplicht
De commissie verstrekt aan de minister desgevraagd de door hem gewenste inlichtingen.
Artikel 5 Leden
1. Tot leden van de commissie worden benoemd:
a. prof. dr. F. van Oostrom, tevens voorzitter,
b. prof. dr. D.J.F. Bosscher,
c. prof. dr. H. De Dijn,
d. dr. B. Al en
e. mw. prof. dr. W. Otten en
f. drs. L.W. van Ruijven.
2. De commissie wordt bijgestaan door een secretaris. De secretaris is geen lid van de commissie.
3. De benoeming geschiedt voor de instellingsduur van de commissie.
4. Bij tussentijds vertrek van een lid kan de minister een ander lid benoemen.
Artikel 6 Werkwijze
1. De commissie stelt haar eigen werkwijze vast.
2. De commissie kan zich door andere personen doen bijstaan voor zover dat voor de vervulling van haar taak
nodig is, waaronder, op persoonlijke titel, ambtelijke deskundigen.
Artikel 7 Tussenrapportages en eindrapport
1. De commissie brengt vóór 1 oktober 2009 een rapport uit met daarbij de adviezen, bedoeld in artikel 2,
tweede lid, onder a.
2. De commissie brengt vóór 1 september 2010 een rapport uit met daarbij de adviezen, bedoeld in artikel 2,
tweede lid, onder b, 1º en 2º, en c.
3. De commissie brengt voor 1 februari 2014 een rapport uit met daarbij de adviezen, bedoeld in artikel 2,
tweede lid, onder b, 3º.
4. De commissie brengt met ingang van 2011 tot en met 2016 jaarlijks voor 1 juli een tussenrapportage uit
waarin de commissie verslag doet van de uitkomsten van de monitoring, bedoeld in artikel 2, tweede lid,
onder d.
5. De commissie brengt uiterlijk 1 september 2015 haar eindrapport uit met daarin de uitkomsten en
aanbevelingen naar aanleiding van de jaarlijkse monitoring en de eindevaluatie, bedoeld in artikel 2, tweede
lid, onder d, over de activiteiten gefinancierd met de middelen bedoeld in artikel 2, lid 2 onder b, 1º en 2º,
en over het plan van aanpak, gefinancierd met de middelen, bedoeld in artikel 2, lid 2, onder b, 3º, uiterlijk
1 september 2016.
Artikel 8 Vergoeding van de commissie
1. De voorzitter en de andere leden van de commissie ontvangen in 2009 en 2010 een vaste vergoeding per
jaar. De toepasselijke salarisschaal voor de voorzitter en de andere leden is het maximum van schaal 18 van
bijlage B van het bezoldigingsbesluit Burgerlijke Rijksambtenaren 1984. De arbeidsduurfactor voor de
voorzitter is in 2009 5/36 (met een maximum van € 10.000,-) en in 2010 3/36 (met een maximum van
€ 8.000,-).
De arbeidsduurfactor is voor de andere leden in 2009 3/36 en in 2010 2,5/36 (beide jaren maximaal
€ 5.000,-).
2. De voorzitter en de andere leden van de commissie ontvangen in de periode 1 januari 2011 tot en met

52

31 december 2016 een vergoeding per vergadering. De vergoeding per vergadering bedraagt 3% van het
maximum van schaal 18 van bijlage B van het Bezoldigingsbesluit Burgerlijke Rijksambtenaren 1984. De
vergoeding van de voorzitter van de commissie bedraagt per vergadering 130% van de hoogte van de
vergoeding per vergadering die aan de andere leden van de commissie is toegekend.
3. De voorzitter en de andere leden van de commissie ontvangen een vergoeding van reis- en verblijfkosten
op voet van het reisbesluit binnenland en het Reisbesluit buitenland. Deze vergoeding wordt door de
secretaris van de commissie afgehandeld.
4. Twee of meer vergaderingen op dezelfde dag worden als één vergadering aangemerkt.
5. De vergoeding van de commissie zal in mindering worden gebracht op de middelen genoemd in artikel 2,
tweede lid.
Artikel 9 Kosten van de commissie
1. De kosten van de commissie komen, voor zover goedgekeurd, voor rekening van de minister.
Onder kosten worden in ieder geval verstaan:
a. de kosten voor vergaderingen en voor secretariële ondersteuning,
b. de kosten voor het inschakelen van externe deskundigheid en het laten verrichten van onderzoek, en
c. de kosten voor publicatie van rapportages.
2. De commissie biedt zo spoedig mogelijk na haar instelling een begroting en een planning voor de periode
van de instellingsduur aan de minister aan. Bij het uitvoering geven aan activiteiten waarvan de begroting
door de minister is goedgekeurd, handelt de commissie volgens de geldende (aanbestedings-)regels.
3. De kosten van de commissie zullen in mindering worden gebracht op de middelen genoemd in artikel 2,
tweede lid.
Artikel 10 Verantwoording
1. De commissie legt jaarlijks voor 1 juli rekening en verantwoording af over de gemaakte kosten in het
voorafgaande jaar. Vanaf 2011 kan dit indien gewenst tegelijk met de tussenrapportage bedoeld in artikel 7,
vierde lid.
2. De commissie biedt de minister tegelijkertijd met haar eindrapportage, bedoeld in artikel 7, vijfde lid, een
eindverslag aan waarin verslag wordt gedaan over de activiteiten gedurende de periode dat de commissie
werkzaam is geweest. Dit eindverslag kan deel uitmaken van het eindrapport. Bij het eindverslag legt de
commissie rekening en verantwoording af over de gemaakte kosten in 2016.
Artikel 11 Openbaarmaking
Rapporten, notities, verslagen en andere producten welke door of namens de commissie worden vervaardigd,
worden niet door de commissie openbaar gemaakt, maar uitsluitend aan de minister uitgebracht, met
uitzondering van correspondentie ter verkrijging van de voorstellen als bedoeld in artikel 2, derde lid.
Artikel 12 Intellectuele eigendom
De leden van de commissie werken mee aan het tot stand komen van een overeenkomst indien dit naar het
oordeel van de minister noodzakelijk is om te komen tot kosteloos overdragen aan de minister van rechten
met betrekking tot de intellectuele eigendom.
Artikel 13 Archiefbescheiden
De commissie draagt zo spoedig mogelijk na beëindiging van haar werkzaamheden of, zo de omstandigheden
daartoe aanleiding geven, zoveel eerder, de bescheiden betreffende die werkzaamheden aan het archief van de
directie Concernondersteuning van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

53

Eindrapportage
Artikel 14 Inwerkingtreding
1. Dit besluit treedt in werking met ingang van tweede dag na de dagtekening van de Staatscourant waarin het
Wordt geplaatst en werkt terug tot en met 1 april 2009.
2. Dit besluit vervalt met ingang van 31 december 2016.
Artikel 15 Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als: Instellingsbesluit Commissie Regieorgaan geesteswetenschappen.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------NB. Zoals gemeld in de Tussenrapportage 2009 en 2010 is prof. dr. H. de Dijn ultimo 2010 om
gezondheidsredenen als lid teruggetreden.

54

BIJLAGE 2
Specificatie toewijzingen en facultaire lasten DGW tranche 2014 en Cumulatieve saldi ultimo 2014
(bedragen x € 1.000; afgerond op één decimaal achter de komma)
1. TOEWIJZINGEN 2014
Faculteit

Oz-scholen

1. UvA
2. UU

Basisbudget incl.
loonbijstellingen
2.240,0
2.867,8

3. RUG
4. UL
5. RU
6. VUA
7. EUR
8. UvT
9. UM
10. OU
Totaal

2.152,9
1.861,6
1.645,2
746,7
292,3
411,3
389,7
378,5
12.986,0

15,5
36,3
15,5

0,8
2,7
-

171,1

3,5

57,1
46,7

Budget ReMastudenten
-

Totaal
2.297,1
2.914,5
2.168,4
1.898,7
1.660,7
749,4
292,3
411,3
389,7
378,5
13.160,6

2. LASTEN 2014
Faculteit

Basislasten

Oz-scholen

1. UvA
2. UU
3. RUG
4. UL
5. RU
6. VUA
7. EUR
8. UvT
9. UM
10. OU
Totaal

2.474,0
2.867,8
2.173,8
2.741,2
2.357,3
723,0
309,6
411,3
417,4
253,1
14.728,5

55,4
46,7
15,7
35,0
15,2

168,0

Budget ReMastudenten
5,0
10,0
5,2
3,4
0,3
9,8
33,7

Totaal
2.529,4
2.919,5
2.199,5
2.776,2
2.377,7
723,0
313,0
411,6
427,2
253,1
14.930,2

3. JAARSALDI 2014 (excl. cumulatieve saldi ultimo 2013)
Faculteit

Oz-scholen

1. UvA

Basissaldo
2012
– 234,0

2. UU
3. RUG
4. UL
5. RU
6. VUA
7. EUR
8. UvT
9. UM
10. OU
Totaal

0,0
– 20,9
– 879,6
– 712,1
23,7
– 17,3
0
– 27,7
125,4
– 1.742,5

0,0
– 0,2
1,3
0,3

- 5,0
– 10,0
0,8
– 5,2
2,7
– 3,4
– 0,3
– 9,8

3,1

– 30,2

55

1,7

Budget ReMastudenten
-

Totaal
– 232,3
– 5,0
– 31,1
– 877,5
– 717,0
26,4
– 20,7
– 0,3
– 37,5
125,4
– 1.769,6

Eindrapportage

4. CUMULATIEVE SALDI ULTIMO 2013
Faculteit
1. UvA
2. UU
3. RUG
4. UL
5. RU
6. VUA
7. EUR
8. UvT
9. UM
10. OU
afronding
Totaal

Basissaldo
2013
443,7
– 0,9
20,9
883,9
876,0
– 1,5
230,2
0
27,7
94,5
2.574,5

Ozscholen
12,2
0,0
0,2
1,2
0,0

13,6

Budget ReMastudenten
13,8
5,0
10,0
– 0,8
5,2
– 2,7
3,4
0,3
9,8
– 0,1
43,9

Totaal
469,7
4,1
31,1
884,3
881,2
– 4,2
233,6
0,3
37,5
94,5
– 0,1
2.632,0

5. CUMULATIEVE SALDI ULTIMO 2014 (= 3 + 4)
Faculteit

Basissaldo

1. UvA
2. UU
3. RUG
4. UL
5. RU
6. VUA
7. EUR
8. UvT
9. UM
10. OU
afronding
Totaal

209,7
– 0,9
0,0
4,3
163,9
22,2
212,9
0,0
0,0
219,9
832,0

Ozscholen
13,9
0,0
0,0
2,5
0,3

16,7

Budget ReMastudenten
13,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 0,1
13,7

Totaal
237,4
– 0,9
0,0
6,8
164,2
22,2
212,9
0,0
0,0
219,9
– 0,1
862,4

56

BIJLAGE 3
Specificatie toewijzingen en lasten 2014 Actieplan "Meer goedopgeleide leraren in de schooltalen"
(bedragen x € 1)
Instelling/project

Budget 2014
cf. Actieplan

Indexering
2014

Totaal budget
2014

Lasten
2014

Saldo
2014

2.176

145

11.000
2.000
91.395
5.000
109.395

76.773
2.723
81.672

8.824
2.000
14.622
2.277
27.723

92

44.592
8.000
4.500
12.500
69.592

4.965
2.515
2.749
2.450
12.679

39.627
5.485
1.751
10.050
56.913

94.000

125

94.125

12.2673

81.858

22.917
16.335
31.666
39.889
35.000
28.333
47.964
222.104

30
22
42
53
46
38
64
295

22.947
16.357
31.708
39.942
35.046
28.371
48.028
222.399

7.107

11.449

15.840
16.357
27.366
39.942
35.046
28.371
48.028
210.950

27.475
27.673
30.990
32.306
118.444

157

157

27.632
27.673
30.990
32.306
118.601

17.690
10.174
27.769
15.349
70.982

9.942
17.499
3.221
16.957
47.619

40
40

14.816
15.413
30.229

6.497
10.067
16.564

8.319
5.346
13.665

1. UvA
1.a. Facultair coördinator lerarenopleiding
1.b. Herinvoering didactische oriëntatie
1.c. Herprogrammering educatieve minor
1.d. Dag van het leraarschap
Totaal UvA

11.000
2.000
91.250
5.000
109.250

145

2. UU
2.a. Marktonderzoek; cursussen taal en educ.
2.b. Route voor studenten met brede BA
2.c. Duitse leraren Duits
2.d. Blended learning (i.s.m. OU)
Totaal UU

3. RUG

44.500
8.000
4.500
12.500
69.500

92

n.v.t

4. UL (t.b.v. DLG)
4.a. Meerdere wegen naar leraarschap Duits

5. RU
5.a. Facultair coördinator leraarschap
5.b. Wervingscampagne
5.c. Ambassadeurs: Teachers in residence
5.d. Ambassadeurs: Promovendi voor de klas
5.e. Extra educatie: Flipping the classroom
5.f. Extra educ.: Selectietraject leraar/trainer
5.g. Duitsers doceren Duits
Totaal RU

4.342

6. VU
6.a. Taalwijs
6.b. Route voor studenten met brede BA
6.c. Blended learning Scholae
6.d. Tweejarige master met 'Blended learning'
Totaal VU

7. EUR

n.v.t.

8. UvT
8.a. Masterclass en symposium
8.b. Drie landelijke modules
Totaal UvT

14.816
15.373
30.189

9. UM

n.v.t.

10. OU
10.a. Opschalen 2e graads hbo naar 1e graads
academisch (OU-UU-UL-RUG)

127.000

169

127.169

14.4004

112.769

Totaal generaal

770.487

1.023

771.510

220.013

551.497

3 UL € 9.850 plus UU € 2.417= € 12.267
4 Afgerond op € 100

57