Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 911

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE EN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 mei 2022
In overeenstemming met artikel 100 van de Grondwet, en onder
verwijzing naar de eerdere artikel 100-brieven1 ter zake, sturen wij u
hierbij, mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid, de voortgangsrapportage over de Nederlandse bijdrage aan de anti-ISIS coalitie
en brede veiligheidsinzet Irak tussen mei 2021 en mei 2022.
Essentie
In lijn met de moties van het lid Bosman c.s en van de leden Kerstens en
Van Ojik (Kamerstuk 27 925, nrs. 697 en 699) (d.d. 11 februari 2020) en de
daaraan gerelateerde toezeggingen inzake monitoring en evaluatie van
artikel 100-missies, zoals omschreven in de Kamerbrief van 20 mei 2020
(Kamerstuk 27 925, nr. 721), geeft het kabinet met deze voortgangsrapportage inzicht in de voortgang van activiteiten die worden uitgevoerd in
het kader van de Nederlandse bijdrage aan de anti-ISIS coalitie en de
brede veiligheidsinzet in Irak in de genoemde periode. Deze voortgangsrapportage gaat in op:
– De geïntegreerde Nederlandse inzet in Irak;
– Politieke en veiligheidsontwikkelingen in en aangaande het missiegebied;
– Algemene aandachtspunten die in de breedte gelden voor de
missie-inzet;
– Voortgang van de verschillende missies (Operation Inherent Resolve,
NAVO-missie Irak, EU Adviesmissie Irak, Ministry of Peshmerga Affairs
Reform) en een terugblik op de Nederlandse bijdragen daaraan;
– Financiën;
– Registratie lokaal ingehuurd personeel.

1

kst-27925-911
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Artikel 100-brieven d.d. 18 oktober 2019 (Kamerstuk 27 925, nr. 612); d.d. 28 september 2020
(Kamerstuk 27 925, nr. 732); d.d. 20 november 2020 (Kamerstuk 27 925, nr. 755); d.d.
5 november 2021 (Kamerstuk 27 925, nr. 868).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

1

Net zoals in voorgaande jaren komt ook uit deze voortgangsrapportage
een beeld naar voren van zowel militaire als civiele missies, inclusief de
Nederlandse bijdragen daaraan, die met uitdagende omstandigheden te
maken hebben. Zo bleken de politieke- en veiligheidsomstandigheden in
het missiegebied onverminderd volatiel en weerbarstig.
Irak kampt met een groot aantal uitdagingen dat duurzame ontwikkeling
in de weg staat. Zo zijn er onveiligheid, langdurige ontheemding, een
gefragmenteerde veiligheidssector, geen overheidsmonopolie op geweld,
gebrek aan sociale cohesie, een ineffectief overheidsbestuur in een
politiek systeem dat continu onder druk staat, corruptie, cliëntisme en te
weinig economisch perspectief.
Daarnaast zijn de geopolitieke ontwikkelingen in de regio bepalend voor
de situatie in Irak. Irak is nog altijd een proxy-strijdtoneel waarop de
conflicten van regionale mogendheden worden uitgevochten: Syrië, de
Turkse bombardementen op PKK-doelwitten in de Koerdische Autonome
Regio (KAR) en de niet aflatende druk vanuit Iran.
Onder meer vanwege deze context behoeft de inzet in Irak uithoudingsvermogen en een realistisch ambitieniveau. Het – gezamenlijk met de
internationale gemeenschap – leveren van een geïntegreerde bijdrage aan
het meer beheersbaar houden van factoren die van invloed zijn op de
fragiele balans tussen de verschillende relevante actoren in Irak is al een
resultaat op zich.
Het kabinet constateert dat een veiliger en stabieler Irak – in de kern van
een zeer instabiele regio, aan de rand van Europa – nog altijd van
onverminderd strategisch belang is voor Nederland.
Geïntegreerde Nederlandse inzet in Irak
De Nederlandse veiligheidsinzet in Irak had ook in de rapportageperiode
als overkoepelend doel om een bijdrage te leveren aan het duurzaam
verslaan van ISIS en op die manier de internationale rechtsorde te
bevorderen, de burgerbevolking te beschermen en het verder oplopen
van spanningen in de regio te voorkomen. Deze inzet bestond uit de
volgende onderdelen:
1. Militaire bijdrage aan Operation Inherent Resolve (OIR) van de
anti-ISIS coalitie;
2. Militaire en civiele bijdrage aan de NAVO-missie Irak (NMI);
3. Civiele bijdrage aan de EU Adviesmissie Irak (EUAM)
4. Civiele bijdrage aan hervorming van het Ministry of Peshmerga
Affairs (MoPA) in de Koerdische Autonome Regio.
De verschillende militaire en civiele bijdragen aan deze missies droegen
ook over de rapportageperiode elk op eigen wijze bij aan het hierboven
genoemde overkoepelende doel: van het faciliteren van gevechtshandelingen van coalitiegenoten, tot uitvoering van militaire adviestaken, en
van institutionele hervorming van de militaire veiligheidssector, tot
advisering van civiele veiligheidsinstituties. Door zich – steeds afhankelijk
van de vraag – zowel op de militaire als de civiele kant van de Iraakse
veiligheidssector te richten, en zowel in Centraal-Irak als in de Koerdische
Autonome Regio (KAR), streeft het kabinet naar een brede en samenhangende aanpak.
De Nederlandse bijdragen aan missies en operaties zijn onderdeel van de
bredere geïntegreerde inzet in Irak, die gericht is op het bijdragen aan
stabilisatie en het aanpakken van de grondoorzaken van conflict en
irreguliere migratie, welke nog altijd onvoldoende geadresseerd zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

2

Naast militaire middelen worden diplomatieke inspanningen gepleegd,
zoals demarches over de mensenrechtensituatie, en ondersteunt
Nederland het Iraakse maatschappelijk middenveld uit het mensenrechtenfonds en middels Shiraka gelden. Tevens wordt met OS-middelen
ingezet op diverse stabilisatie- en ontwikkelingsprogramma’s.
Waar de inzet van de internationale gemeenschap, en tevens Nederland,
de afgelopen jaren met name gericht was op het verslaan van ISIS, acute
stabilisatie, en wederopbouw, zagen we in het afgelopen jaar een
duidelijke verschuiving van stabilisatie naar preventie van hernieuwde
escalatie: de militaire presentie richtte zich meer en meer op een
adviserende rol en de internationale hulpgelden aan Irak namen gestaag
af. In dat kader richtte Nederland zich op de grootste aanjagers van
instabiliteit, met de nadruk op de strijd tegen straffeloosheid, hervorming
van de veiligheidssector en duurzame oplossingen voor de nog overgebleven groep Iraakse ontheemden. Aandacht voor de meest kwetsbaren
was en is bij de Nederlandse inzet het uitgangspunt. Zo zette het kabinet
zich onverminderd in voor de Jezidi gemeenschap door samen met
Norwegian People’s Aid o.a. traumaverwerking en psychosociale steun te
leveren aan Jezidi vrouwen en meisjes.
Een belangrijk onderdeel van de stabilisatie inspanningen van de anti-ISIS
coalitie, en dus Nederland, liep via de Funding Facility for Stabilisation
(FFS) van het United Nations Development Programme (UNDP). Over de
rapportageperiode heeft Nederland 5 miljoen euro bijgedragen. Door
middel van dit fonds heeft UNDP snel kunnen reageren op de strategische
prioriteiten van de Iraakse regering in wederopbouw van de van ISIS
bevrijde gebieden. Nederland zette daarnaast met 40 miljoen euro in op
het bieden van ontwikkelingsperspectief aan vluchtelingen, intern
ontheemden en hun gastgemeenschappen via het grootschalig, meerjarig
PROSPECTS-partnerschap. Partners UNHCR, UNICEF, de International
Labour Organisation (ILO), de Wereld Bank en de International Finance
Corporation (IFC) dragen hiermee bij aan toegang tot bescherming,
onderwijs en werkgelegenheid.
Politieke en veiligheidsontwikkelingen
Politieke ontwikkelingen
Op 10 oktober 2021 vonden in Irak vervroegde parlementsverkiezingen
plaats. Hoewel de opkomst met 43,5 procent lager was dan gehoopt en er
bedreigingen, intimidatie en geweld in aanloop naar de verkiezingen
plaatsvonden, zijn de verkiezingen zelf technisch goed en ordelijk
verlopen. Mede door het electorale verlies van de Fatah-alliantie was het
na de verkiezingen enige tijd onrustig in Irak. Bedreigingen aan het adres
van de Iraakse kiesraad en de VN-missie, geweldsincidenten in de
Internationale Zone in Bagdad, een droneaanval op de woning van de
Iraakse premier al-Kadhimi begin november en aanslagen op politieke
kantoren lieten zien dat de nasleep van de verkiezingen een weerslag had
op de veiligheidssituatie in Irak.
Het Iraakse Federale Hooggerechtshof certificeerde op 26 december 2021
de verkiezingsuitslag, waarna op 9 januari de soenniet al-Halbousi werd
herkozen als parlementsvoorzitter. Sindsdien bevindt de kabinetsformatie
zich in een impasse en zijn de president (Koerd) en premier (sjiiet) nog
niet benoemd. Met name het sjiitische huis is verdeeld. De Sairoun
Alliance van de nationalistische al-Sadr enerzijds en de (pro-Iraanse)
sjiitische partijen verenigd in de Shia Coordination Framework (SCF)
onder leiding van voormalig premier al-Maliki anderzijds zijn verwikkeld in
een politieke strijd, die ook in de rechtbanken wordt uitgevochten. Tevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

3

vinden vrijwel op dagelijkse basis incidenten plaats met bedreiging,
intimidatie en geweld gericht tegen leden van politieke partijen, hun
belangen en hun leiders in zowel Centraal-Irak als in de KAR. Conform de
toezegging in het Commissiedebat van 16 december 2021 zal de Kamer
worden geïnformeerd bij het aantreden van een nieuwe Iraakse regering.
Situatie in de KAR
De situatie in de KAR wordt nog altijd gekenmerkt door een fragiele
stabiliteit. In het afgelopen jaar zijn er spanningen geweest tussen en
binnen de Koerdisch-Iraakse partijen KDP en PUK, vonden meerdere
(gewelddadige) protesten van ambtenaren en studenten plaats over
niet-uitbetaalde salarissen en toelages, en vormde de Iraaks-Koerdische
gemeenschap de grootste groep emigranten in de migratiecrisis in en
rondom Belarus. Regionale parlementsverkiezingen in de KAR zullen op
1 oktober 2022 plaatsvinden.
Een recente uitspraak van het Federale Hooggerechtshof heeft de politieke
spanningen tussen Bagdad en Erbil weer doen oplaaien. Op 15 februari
2022 verklaarde het Iraakse Federale Hooggerechtshof de Koerdische olieen gaswet uit 2007 onwettig. Volgens deze regionale wet heeft de
Koerdische overheid de volledige bevoegdheid om de eigen oliesector te
ontwikkelen. Bovendien zorgt de uitvoer van Iraakse olie door de KAR via
Turkije ook voor de nodige spanningen tussen de Iraakse federale
overheid en de KAR. Beide partijen zijn met elkaar in gesprek om te
zoeken naar een duurzame oplossing.
Mensenrechtensituatie
Nederland, onder meer in Europees verband, spreekt regelmatig zorgen
uit over de mensenrechtensituatie en het gebrek aan gerechtigheid in Irak.
In bilaterale gesprekken met de Iraakse autoriteiten onderstreept
Nederland steevast de noodzaak voor (naleving van) wetgeving, het
degelijk functioneren van bestaande mechanismen zoals de Iraakse
mensenrechtencommissie, de bescherming van mensenrechtenverdedigers, vrijheid van meningsuiting en persvrijheid, en het tegengaan van
straffeloosheid.
Veiligheidsontwikkelingen
Zoals beschreven in de artikel 100-brief van 5 november jl. (Kamerstuk
27 925, nr. 868) beschikt ISIS niet over de slagkracht die de terreurorganisatie in 2014 had. De groepering staat aanhoudend onder druk van de
Centraal-Iraakse en Iraaks-Koerdische veiligheidstroepen. De veiligheidsdreiging vanuit ondergrondse ISIS-netwerken duurt echter nog altijd
voort. Maandelijks worden in Irak tientallen aanslagen gepleegd op
Iraakse en Koerdisch-Iraakse veiligheidstroepen. De federale overheid en
de KAR erkennen dat de effectieve samenwerking tussen de Iraakse en
Peshmerga veiligheidstroepen om de ISIS-dreiging het hoofd te bieden
verbeterd kan worden.
ISIS pleegt al enkele jaren geen gerichte aanslagen meer tegen de
Coalitie. Pro-Iraanse milities worden op dit moment gezien als een grotere
dreiging in directe zin voor de Coalitie dan ISIS. In de nasleep van de
verkiezingen en het vertrek van Amerikaanse gevechtstroepen eind
december 2021 houden de (raket-)aanvallen op VS- en coalitiedoelen in
Irak aan, die vaak worden toegeschreven aan verschillende pro-Iraanse
sjiitische milities. Ook vinden er aanvallen plaats met Weaponized
Unmanned Aerial Systems (WUAS). Deze aanvallen vinden zowel in
Centraal- en Zuid-Irak als in de Koerdische regio van Irak plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

4

De veiligheidsontwikkelingen in Irak blijven nauw verweven met de
geopolitieke ontwikkelingen in de regio. In de nacht van 12 op 13 maart
vuurde Iran meerdere ballistische raketten af op doelen in de KoerdischIraakse stad Erbil. De raketaanvallen werden opgeëist door Iraanse
Revolutionaire Garde (IRGC). In een verklaring stelde de IRGC dat de
raketaanvallen gericht waren op Israëlische doelen in Erbil, als vergeldingsactie voor een Israëlische operatie in Syrië waarbij IRGC-strijders om
het leven kwamen. Daags erna werden de door Irak gefaciliteerde
gesprekken tussen Saoedi-Arabië en Iran tijdelijk opgeschort. Tevens
zorgen aanhoudende Turkse bombardementen op PKK-doelwitten in de
KAR onverminderd voor spanningen tussen Irak, de KRG en Turkije. Ten
slotte heeft ook de oorlog in Oekraïne een destabiliserende invloed op de
landen in de regio, met name in Syrië, gezien de reeds bestaande voedselen brandstof tekorten.
Syrië
In Centraal-Syrië – waar het bewind zich vooral richt op het controleren
van de doorgaande routes – heeft ISIS relatief veel vrijheid van handelen
en houden haar netwerken zich schuil. De regio dient als veilige haven
waar trainingen en voorbereidingen plaatsvinden. Tevens vormt het een
uitvalsbasis voor aanslagen elders in Syrië en deels ook Irak. In
Noordoost-Syrië – waar de door Koerden gedomineerde Syrian
Democratic Forces (SDF) de facto het militaire gezag vormen – is ISIS
hoofdzakelijk actief in het gebied ten zuiden van de provinciehoofdstad
al-Hasaka. Rekrutering en geweld door ISIS-aanhangers in de kampen,
zoals al-Hawl, evenals uitbraakpogingen door ISIS-strijders komen met
regelmaat voor. De situatie heeft een weerslag op de mogelijkheden van
organisaties om humanitaire hulp te leveren. De humanitaire situatie in de
opvangkampen is onverminderd slecht.
Algemene Aandachtspunten
1. COVID-19
Ook over deze rapportageperiode heeft de Nederlandse inzet te kampen
gehad met de consequenties van COVID-19, al heeft het – met name als
gevolg van de vaccinatie van personeel – nauwelijks een merkbaar effect
gehad op de operationele output: Nederland heeft zijn taken binnen de
anti-ISIS-coalitie zonder noemenswaardige problemen kunnen uitvoeren.
Uiteraard heeft de Nederlandse inzet ook nu rekening moeten houden met
verschillende COVID-19-protocollen en inreisbeperkingen, maar de impact
was aanzienlijk minder hoog dan in voorgaande rapportageperiode, toen
veel trainingen en andere vormen van samenwerking met de Iraakse en
Koerdische strijdkrachten als gevolg van de pandemie tijdelijk stilgelegd
werden.
2. Synchronisatie OIR/NMI
In de voortgangsrapportage van 19 mei 2021 (Kamerstuk 27 925, nr. 784)
is gemeld dat het niet duidelijk was hoe lang en in welke samenstelling
Operation Inherent Resolve (OIR) in Irak actief zou blijven. Dit is in het
afgelopen jaar niet duidelijker geworden, al zijn er wel verdere stappen
gezet binnen de laatste fase van de campagne, gericht op normalisatie en
overdracht naar de Iraakse autoriteiten. Eén van deze stappen was de
terugtrekking van Amerikaanse gevechtstroepen uit Irak. De verdere
afbouw van de missie is in grote mate afhankelijk van de wensen van de
Iraakse regering, de afstemming met de NAVO-missie in Irak (NMI) en het
tempo waarmee die missie zich de komende tijd verder zal ontwikkelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

5

Het kabinet blijft inzetten op een heldere planning en duidelijke criteria
voor de afronding van de OIR-inzet.
Alhoewel OIR en NMI frequent contact onderhouden, heeft deze rapportageperiode geen overdracht van activiteiten tussen de missies plaatsgevonden. De gevolgen van de COVID-19-pandemie, de Iraakse verkiezingen
en het fragiele voortdurende formatieproces dat daarop volgde én de
beperkte coördinatie met andere spelers in het Iraakse veiligheidsdomein
kunnen het uitblijven van significante ontwikkelingen op dit vlak
verklaren.
Dientengevolge is NMI over de gehele rapportageperiode deels afhankelijk gebleven van OIR en de Iraakse overheid voor wat betreft force
protection en enabling-capaciteiten. Zo werkt NMI vanaf een Iraakse basis
en wordt het door OIR met beveiliging en logistieke- en medische
capaciteiten ondersteund. Overigens, OIR heeft tot heden gesteld dat de
«enabling steun» niet zal veranderen en NMI daarop kan blijven rekenen.
Tegelijkertijd voert NMI operationele activiteiten in steeds grotere mate
zelfstandig uit. Zo heeft de missie eigen Close Protection Teams (CPT) ter
beveiliging van adviseurs en heeft het in dit kader ook een eigen
Emergency Response Team. Bij verdere afbouw van OIR zal NMI zelf meer
enabler-taken moeten gaan vervullen, waardoor verdere groei van NMI
nodig zal zijn. Betere afstemming tussen NMI en OIR is noodzakelijk om
op termijn tot een zorgvuldige overdracht van taken te komen.
3. Draagvlak buitenlandse troepenpresentie
Het draagvlak voor internationale troepenpresentie in Irak staat onverminderd onder druk. Met name vanuit binnenlandse- en buitenlandse
krachten, zoals pro-Iraanse partijen en milities moet rekening worden
gehouden met verschillende vormen van pressie om buitenlandse
presentie te verminderen om de eigen invloed te vergroten.
Rondom de Iraakse verkiezingen en de afgelopen jaarwisseling was een
toename in het negatieve sentiment richting buitenlandse, met name
Amerikaanse, troepenpresentie waarneembaar. Tegelijkertijd vormt het
Iraakse verzoek tot internationale militaire inzet op het eigen grondgebied
nog altijd de grondslag van internationale troepenpresentie in Irak. In
afwachting van de uitkomst van de Iraakse kabinetsformatie is het te
bezien hoe de toekomstige regering zich zal opstellen ten aanzien van de
internationale troepenpresentie, al wordt niet verwacht dat deze opstelling
significant zal wijzigen. De constructieve samenwerking wordt ondertussen voortgezet.
Voortgang Operation Inherent Resolve (OIR)
Zoals beschreven in de Voortgangsrapportage van 19 mei 2020 en de
Artikel 100-brief van 5 november 2021, blijft OIR gericht op het duurzaam
verslaan van ISIS, het ondersteunen van de Iraakse regering op het gebied
van stabilisatie en op het vergroten van de regionale stabiliteit.
De focus van de missie is ook gedurende deze rapportageperiode verder
verlegd van gevechtshandelingen naar capaciteitsopbouw en advisering
van de Iraakse en Koerdische krijgsmachten op strategisch niveau (zie ook
Kamerstuk 27 925, nr. 755). Het vertrek van de Amerikaanse gevechtstroepen uit Irak illustreert deze verschuiving. Op dit moment is de VS met
2500 militairen actief in Irak. Deze stap is in lijn met de (laatste) fase
waarin de missie zich momenteel bevindt – normaliseren – en de strategie
van de anti-ISIS-coalitie om op de middellange termijn OIR volledig af te
bouwen. Overigens heeft het terugtrekken van de Amerikaanse gevechts-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

6

troepen per 31 december 2021 in de rapportageperiode geen invloed
gehad op de (veiligheids)situatie op en rond Erbil International Airport,
waar het merendeel van de in Irak gestationeerde Nederlandse troepen
zich bevinden, en het uitvoeren van de taken binnen het OIR-mandaat.
Terugblik Nederlandse bijdrage
1. Force Protection
1.1 Erbil International Airport
Nederland heeft ook deze rapportageperiode met een compagnie van 100
tot 150 militairen bijgedragen aan het bewaken en beveiligen (force
protection) van Coalitie personeel en materieel op Erbil International
Airport. Nederland draagt met deze taak bij aan de randvoorwaarden voor
zaken als transport en bereikbaarheid. Dit gebeurt in samenwerking met
de VS, die met twee beveiligingscompagnieën deelneemt.
Zoals vermeld in de geannoteerde agenda van de NAVO Defensie
ministeriële van 11 oktober 2021 (Kamerstuk 28 676, nr. 374) en de artikel
100-brief van 5 november 2021, wordt de Nederlandse compagnie op
verzoek van de Amerikaanse commandant eveneens op structurele basis
ingezet in de buitenste ring van het vliegveld. Deze taak werd voorheen
door verschillende internationale coalitiepartners uitgevoerd en draagt bij
aan de Situational Awareness en de operationele flexibiliteit van de
Amerikaanse commandant. De inzet van de Nederlandse compagnie is in
deze rapportageperiode goed verlopen en er hebben geen incidenten
plaatsgevonden.
Zoals ook beschreven onder «veiligheidsontwikkelingen» en in de
voortgangsrapportage van 19 mei 2021, vinden incidenteel raketaanvallen
op Erbil International Airport plaats. Deze raketaanvallen zijn in verband
gebracht met spanningen tussen de VS en Iran en verzet van bepaalde
milities tegen de aanwezigheid van met name Amerikaanse troepen in
Irak. Deze aanvallen vallen binnen het huidige dreigingsbeeld en staan
continuering van de missie niet in de weg. De commandant ter plaatse
bepaalt na elke aanval of en hoe lang extra veiligheidsmaatregelen
noodzakelijk zijn. Er wordt doorlopend bezien hoe de veiligheid verbeterd
kan worden. Aanvullende maatregelen zijn onder andere het verder
compartimenteren van locaties en een verhoogde patrouillegang.
Daarnaast beschikt de militaire basis op Erbil International Airport over
een Counter-Rocket, Artillery and Mortars (C-RAM)-systeem.
In algemene zin geldt dat als in uitzonderlijke gevallen sprake is van een
verhoogde dreiging van welke aard dan ook, er veiligheidsprotocollen van
kracht zijn die direct zullen worden toegepast om het aanwezige personeel
en materieel te beveiligen. Dit betekent bijvoorbeeld dat het personeel bij
aanvallen via de lucht zo snel mogelijk in extra beschermde schuilplaatsen
zal worden ondergebracht. Ook is het gebruikelijk dat bij een verhoogde
dreiging beperkingen worden opgelegd met betrekking tot het verlaten
van de beveiligde locatie.
1.2 Beveiliging OIR-adviseurs en -medewerkers in de
Zoals aangekondigd in de artikel 100-brief van 5 november 2021, wordt de
Nederlandse force protection compagnie sinds januari 2022 ook ingezet
om (o.a. Nederlandse) OIR-adviseurs en -medewerkers te beveiligen die
buiten de basis opereren. Dit gebeurt door de inzet van zogenaamde
Ground Movement Teams (GMT’s). Ook de VS, het Verenigd Koninkrijk en
Finland leveren GMT’s. Met deze bijdrage ondersteunt Nederland
OIR-adviseurs die op hoog, strategisch niveau de Peshmerga – de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

7

strijdkrachten van Iraaks-Koerdistan – bijstaan. De GMT’s zijn in de
rapportageperiode meerdere keren per week ingezet. Deze inzetten zijn
goed verlopen en taken zijn adequaat uitgevoerd binnen de reeds voor de
compagnie geldende geweldsinstructie met het reeds aanwezige
materieel en uitrusting. Er hebben zich geen veiligheidsincidenten
voorgedaan.
2. Special Operation Forces (SOF)
Nederland heeft in de afgelopen rapportageperiode de begeleiding van de
Iraakse Special Operation Forces (SOF)-partnereenheid Counter-Terrorism
Service (CTS) ongewijzigd voortgezet. De CTS speelt een belangrijke rol in
operaties ter bestrijding van ISIS. Zoals vermeld in de artikel 100-brief van
5 november 2021, zijn de taken – in lijn met het campagneplan van OIR –
verschoven van training naar advisering, coaching en mentoring. Als
onderdeel van het Special Operations Advisory Team -Institutional
(SOAT-I) levert het Nederlandse SOF-trainingsdetachement een bijdrage
aan de afstemming, invulling en uitvoering van het opleidings- en
trainingsprogramma van de Iraakse Special Forces, teneinde daarmee de
veiligheid en stabiliteit van Irak in zijn geheel te verbeteren. De Nederlandse inzet is in de rapportageperiode goed verlopen.
3. Target Support Cell (TSC)
Nederland heeft ook deze rapportageperiode de Target Support Cell (TSC)
beschikbaar gesteld, waardoor de Coalitie indien gewenst een beroep kon
doen op deze capaciteit. De TSC kan op afstand berekenen welk wapen
het meest geschikt is om een beoogd effect te bereiken. De cel kan
daarnaast de coördinaten van de landingsplek berekenen en mogelijke
nevenschade analyseren. Een commandant kan (mede) op basis daarvan
een beslissing maken. De TSC bestaat uit ongeveer tien militairen en
opereert vanaf vliegbasis Volkel. In deze rapportageperiode heeft de TSC
echter geen ondersteuningsverzoeken ontvangen. Dit zal worden
betrokken bij de besluitvorming over mogelijke toekomstige militaire inzet
in de anti-ISIS coalitie.
4. Militaire adviseurs JOCAT-North en JOCAT
Joint Operations Command Advisory Team North (JOCAT-North) is
gericht op de versterking van de veiligheidssector in Noord-Irak en geeft
met adviseurs sturing aan de versterking van de Peshmerga op diverse
militair-operationele aspecten als planning en logistieke operaties.
Nederland heeft over deze rapportageperiode de bijdrage aan de Joint
Operations Command Advisory Team North (JOCAT-North) voortgezet.
JOCAT-North-adviseurs hebben wekelijks bezoeken – Key Leader
Engagements – uitgevoerd en gesprekken gevoerd met beleidsbepalers
binnen het Ministry of Peshmerga Affairs (MoPA) en militaire commandanten binnen de Peshmera. Het doel van de Nederlandse inzet is om de
(joint) commandostructuur van de Iraakse en Koerdische strijdkrachten te
verbeteren. Nederland levert onder anderen een adviseur op het gebied
van logistieke ketens (sustainment officer) en een JOCAT-team lead in
Erbil. De inzet van Nederlandse JOCAT-North-adviseurs is in de rapportageperiode goed verlopen.
Naast de bijdrage aan JOCAT-North, heeft Nederland de afgelopen jaren
ook deelgenomen aan de JOCAT in Bagdad. Zoals vermeld in de artikel
100-brief van 5 november 2021, is het niet gelukt om voor aanvangsdatum
januari 2022 een match te vinden tussen de beschikbare functies en de
expertise die door het Ministerie van Defensie geleverd kan worden. Deze
situatie is vooralsnog onveranderd. Nederland zal zich inspannen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

8

zodra het mogelijk is wederom twee adviseurs aan het JOCAT in Bagdad
te leveren.
5. Stafofficieren
Zoals beschreven in de voortgangsrapportage van 19 mei 2021 en de
artikel 100-brief van 5 november 2021, levert Nederland zes stafofficieren
aan OIR. In deze rapportageperiode is de verdeling van deze stafofficieren
over de diverse hoofdkwartieren minimaal gewijzigd. Drie van de
Nederlandse stafofficieren waren geplaatst bij CENTCOM (Tampa), één
stafofficier bij het Combined Air Operations Center (Qatar) en twee
stafofficieren werkten bij het hoofdkwartier van OIR in Koeweit. Deze
stafofficieren leveren een bijdrage aan de aansturing en coördinatie van
de inzet. De uitzending van deze stafofficieren was (en is) gericht op het
versterken van de informatiepositie van Nederland en het verbeteren van
de coördinatie tussen de diverse hoofdkwartieren. Zij vormen een
essentieel onderdeel van het internationale karakter van de missie.
Voortgang NAVO-missie Irak (NMI)
NMI werkt in aanvulling op OIR aan institutionele versterking van primair
het Iraakse Ministerie van Defensie en daaraan gerelateerde opleidingsinstituten. Het doel van NMI was ook over deze rapportageperiode
tweeledig: (1) ervoor zorgen dat Irak voor wat betreft krijgscapaciteiten
weerstand kan bieden aan (een terugkeer van) ISIS en andere bedreigingen van de stabiliteit, en (2) Irak er ook institutioneel voor toe te rusten
om de veiligheidssector succesvol aan te kunnen sturen en toekomstbestendig in te richten.
De missie heeft in het afgelopen jaar de al goede en stevige relaties met
het Iraakse Ministerie van Defensie verder verdiept. De focus onder het
Deense commando lag het afgelopen jaar met name op advisering op het
terrein van strategische defense-planning, het geven van trainingen en
vormgeven van (hogere leger) opleidingen voor het Iraakse Ministerie van
Defensie en de Iraakse krijgsmacht.
De missie is in het afgelopen jaar verder uitgebreid in aantallen civiele en
militaire adviseurs, waardoor de reikwijdte van de NMI-advisering kon
worden verbreed en inhoudelijk verdiept binnen het Iraakse Ministerie van
Defensie en militaire opleidingsinstituten. Tegelijkertijd zorgde (en zorgt)
deze uitbreiding in het aantal adviseurs voor verdere druk op de al
beperkte capaciteit van UNION III, de thuisbasis van NMI. In het afgelopen
jaar is dan ook gestart met het verkennen van mogelijke aanvullende
locaties voor het huisvesten van NMI.
Binnen NMI leidden COVID-19 en de volatiele veiligheidssituatie regelmatig tot lock-downs, waardoor de adviseurs op de verschillende
terreinen minder effectief dan gehoopt hun werk konden verrichten. Dit
had met name rondom de afgelopen jaarwisseling een remmend effect op
de effectiviteit van de missie.
Terugblik Nederlandse bijdrage
Het mandaat voor de Nederlandse bijdrage aan NMI omvat maximaal 20
civiele en militaire adviseurs. Nederland slaagt er op dit moment nog
steeds niet in om alle 20 posities in te vullen. De verklaring hiervoor is
tweeledig: enerzijds sluit de beschikbare Nederlandse expertise niet altijd
aan bij de vraag van NMI, anderzijds werd in sommige gevallen door
Nederland geopteerd voor strategisch interessante functies binnen NMI
die vervolgens aan andere NAVO-bondgenoten werden toegewezen. Wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

9

is sprake van een toename van 7 naar 12 civiele en militaire adviseurs in
de rapportageperiode.
Naast het versterken van de Iraakse krijgsmacht op institutioneel gebied
heeft de Nederlandse bijdrage als onderliggend oogmerk om (1) strategische invloed te kunnen uitoefenen op inrichting en uitvoering van de
missie en (2) om NMI op voor Nederland belangrijke thema’s te voorzien
van voldoende capaciteiten om de civiele adviestaak uit te kunnen voeren.
Strategische invloed bereikte Nederland door bij te dragen met de meest
senior civiele functionaris van de missie (de Senior Civilian), de derde keer
dat Nederland deze functie bekleedt sinds de start van de missie in 2018.
In het kader van het tweede doel is ook in het afgelopen jaar weer in
synergie met de bredere Nederlandse programmering in Irak binnen NMI
ingezet op thema’s als bevordering van mensenrechten, hervorming van
de veiligheidssector, inlichtingen, cyber en de aanpak van corruptie. De
inzet op deze thema’s bleef binnen de Nederlandse bijdrage binnen NMI
ongewijzigd prioritair.
De Nederlandse adviseurs hebben zich in het afgelopen jaar onder meer
gericht op het mainstreamen van het thema mensenrechten in alle
missieactiviteiten door het geven van trainingen en advies op het gebied
van mensenrechten en integriteit. Nederlandse experts hebben gezorgd
voor meer focus vanuit de Iraakse veiligheidssector voor internationaal
humanitair recht vanuit de gedachte dat al tijdens de planning en
uitvoering van militaire operaties rekening kan worden gehouden met
internationaal rechtelijke verplichtingen.
Voortgang EU Adviesmissie Irak (EUAM)
EUAM Irak is een civiele adviesmissie met als doel het adviseren van
Iraakse autoriteiten over het hervormen van de civiele aspecten van de
Iraakse veiligheidssector. Na een aantal eerdere relocaties vanwege de
volatiele veiligheidssituatie in Bagdad en COVID-19 was de missie vanaf
augustus 2021 weer op volle sterkte aanwezig en operationeel. EUAM Irak
heeft sindsdien enige voortgang geboekt, en heeft naast de bestendiging
van de relaties met de Iraakse partners, concrete bijdragen kunnen
leveren aan de Iraakse National Security Strategy en het Iraakse veiligheidsbeleid op het gebied van contra-terrorisme, counter violent
extremism, grensbewaking, HR-beleid, bescherming van cultureel
erfgoed, corruptie-aanpak, en inlichtingen- en informatiemanagement.
Anderzijds werd op de hervorming van de Iraakse nationale veiligheidsarchitectuur en op het gebied van wetgeving weinig voortgang geboekt.
In het afgelopen jaar is verder gewerkt aan de herziening van het
operationeel plan van de missie, dat in april van dit jaar is aangenomen,
inclusief beoogde uitbreiding van de activiteiten van de missie naar de
KAR en de verlenging van het mandaat van de missie tot april 2024.
Terugblik Nederlandse bijdrage
Nederland droeg ook in het afgelopen jaar bij met maximaal drie civiele
experts op de voor Nederland strategische thema’s: mensenrechten,
gender en institutionele hervorming. De politie droeg aan deze missie bij
met twee medewerkers in 2021. Een van deze medewerkers was
werkzaam als veiligheidsadviseur en zag daarmee toe op de veiligheid
van personeel van de missie. De andere politiemedewerker was verantwoordelijk voor het verbeteren van de lokale crisis- en commandostructuren bij grote ongeregeldheden of incidenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

10

De Nederlandse bijdrage bleef er ook gedurende de afgelopen rapportageperiode op gericht om de missie in staat stellen haar mandaat goed uit
te voeren en inhoudelijk te voorzien van expertise op voornoemde voor
Nederland prioritaire thema’s. De Nederlandse mensenrechtenadviseur in
de missie hield zich hoofdzakelijk bezig met mainstreaming van mensenrechten en gender in alle activiteiten van de missie.
Voortgang Peshmerga Reform
Op verzoek van de Koerdische regionale autoriteiten draagt Nederland
sinds 2019 tezamen met het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en
Duitsland op bilaterale basis bij aan de institutionele hervorming van het
Ministry of Peshmerga Affairs (MoPA) in de KAR. Met deze inzet draagt
Nederland bij aan het hervormen van de MoPA – en daarmee de Iraqi
Securiy Forces (ISF) – tot een moderne en goed georganiseerde veiligheidsorganisatie, die zelf in staat is om de regionale stabiliteit en
veiligheid te garanderen. De institutionalisering van de Peshmerga is een
hervormingsstrategie die mede bijdraagt aan de depolitisering van de
Peshmerga-strijdkrachten ten behoeve van democratisering en stabiliteit.
Dit politieke proces gaat gepaard met inhoudelijke advisering op
operationeel en institutioneel niveau.
Terugblik Nederlandse bijdrage
Nederland draagt, complementair aan de inzet van OIR in het noorden van
Irak, bij met een militaire adviseur bij het Ministry of Peshmerga die
iedere zes maanden rouleert. Deze bijdrage is gedurende deze rapportageperiode voortgezet. Inmiddels is een vijfde opeenvolgende Nederlandse
militaire adviseur ter plaatse die het advieswerk heeft opgepakt.
Door deze bijdrage heeft Nederland een stoel aan tafel gekregen bij zowel
relevante militaire als politieke spelers in de KAR, hetgeen ten goede komt
aan de wisselwerking tussen militaire en civiele inzet omtrent de
Peshmerga-hervorming. Daarenboven vervult de militaire adviseur een
brugfunctie tussen de Nederlandse bilaterale inspanningen op veiligheidsvlak in de KAR en de multilaterale veiligheidsinzet in het kader van
JOCAT-North.
In deze rapportageperiode is in verschillende mate voortgang geboekt op
een groot deel van de projecten uit het Peshmergahervormingsprogramma, waaronder het pensioendossier – gericht op de
pensionering van de eerste tranche Peshmerga-strijdkrachten, waarvoor
een instemmingsbesluit de Council of Ministers is bereikt – en het
recruitmentdossier, waarbij opdracht is gegeven om recruitment te starten
voor nieuwe eenheden die onder het MoPA worden gebracht.
Financiën
De Nederlandse inzet in Irak, inclusief de strijd tegen ISIS, heeft in 2021
totaal 18,8 miljoen euro gekost.
De additionele uitgaven voor de Nederlandse inzet in Irak, inclusief de
strijd tegen ISIS, zijn voor 2022 geraamd op 39 miljoen euro. Dit bedrag is
hoger dan de in voorgaande jaren gerealiseerde bedragen omdat facturen
uit voorgaande jaren naar verwachting pas in 2022 tot betaling zullen
komen. Het gaat om facturen van coalitiepartners in het kader van
essentiële ondersteuning aan Nederlandse troepen en civiele experts.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

11

Registratie lokaal ingehuurd personeel
Het kabinet maakt van de gelegenheid gebruik om de Kamer te informeren over de uitvoering van motie van het lid Belhaj c.s. (Kamerstuk
35 925 X, nr. 29). Deze motie verzoekt de regering om kaders op te stellen
omtrent de inzet van lokale medewerkers. Het met terugwerkende kracht
bijwerken van de registratie van lokaal ingehuurd personeel in Irak op
basis van het archief is in februari jl. is afgerond. Voor de uitvoering van
bepaalde werkzaamheden in missies wordt lokaal personeel ingehuurd. In
het geval van Irak gebeurt dit doorgaans via tussenpersonen, contractors
of overkoepelende missiestructuren (bijv. OIR en NMI of via de framework
nation, de VS).
Het kabinet zal uw Kamer voor de zomer in een separate brief over de
verdere uitvoering van motie van het lid Belhaj c.s. (Kamerstuk 35 925 X,
nr. 29) informeren.
Op 31 december 2022 loopt het Nederlandse mandaat voor de verschillende bijdragen aan de anti-ISIS-coalitie en de brede veiligheidsinzet in
Irak af. Over een mogelijke toekomstige inzet vanaf 2023 wordt uw Kamer
later dit jaar geïnformeerd.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 925, nr. 911

12