Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 322

Kinderopvang

Nr. 414

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2020
Inleiding
We leven in een turbulente periode met Covid-19 en in de kinderopvang
zijn de omstandigheden nog steeds veeleisend voor de pedagogisch
medewerkers, de houders van kinderopvangorganisaties en voor kinderen
en ouders. Dat geldt ook voor de medewerkers bij overheidspartijen die
betrokken zijn bij toezicht, handhaving en uitvoering. Covid-19 dwingt ons
maatregelen te nemen die van grote invloed zijn op het dagelijks leven en
vraagt veel flexibiliteit en improvisatievermogen van eenieder.
Ik wil daarom in deze verzamelbrief allereerst enkele zaken aangeven over
de kinderopvang in relatie tot Covid-19. De rest van deze verzamelbrief
heeft betrekking op reguliere processen.
Covid-19 en kinderopvang
Tussen 16 maart en 8 juni waren scholen en kinderopvanglocaties
(gedeeltelijk) gesloten. Tegelijkertijd lag er een opgave om noodopvang te
realiseren voor ouders in cruciale beroepen en vitale processen. Ik heb
bijzonder veel waardering voor de snelle en inventieve wijze waarop de
noodopvang binnen 12 uur na afkondiging van het sluiten van de scholen
en de kinderopvang geregeld was voor (kinderen van) ouders in cruciale
beroepen. Hier hebben de sector en de betrokken overheidspartijen laten
zien dat zij flexibel zijn en door een goede samenwerking snel in kunnen
spelen op de steeds veranderende context. Ik wil hierbij nogmaals de
kinderopvangsector hartelijk bedanken voor hun inzet.
De tijdelijke sluiting van de kinderopvang heeft grote gevolgen gehad
voor ouders en de kinderopvangsector. Kinderopvangorganisaties en
gastouders mochten geen kinderen opvangen, tenzij het kinderen waren
van ouders die werkzaam waren in een cruciaal beroep of een vitaal
proces.

kst-31322-414
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

1

Tegemoetkoming eigen bijdrage
Aan ouders is gevraagd om niet alleen hun kinderen thuis te houden,
maar ook de eigen bijdrage door te betalen door de gehele factuur van de
kinderopvang te voldoen. Op deze manier bleef de plek op de kinderopvang voor kinderen behouden en kon de kinderopvangtoeslag gewoon
doorlopen. Er hoefde niet te worden ingegrepen in het lopende toeslagsysteem. De kinderopvangsector bleef op deze manier regulier gefinancierd en de sector werd hiermee ook in staat gesteld noodopvang te
verzorgen. Om ouders tegemoet te komen in de kosten die zij gemaakt
hebben, terwijl zij geen gebruik konden maken van kinderopvang,
ontvangen ouders een vergoeding voor hun eigen bijdrage voor de
kinderopvang voor de periode van 16 maart tot en met 7 juni. Ik heb uw
Kamer hier eerder per brief over geïnformeerd.1 De uitvoering van deze
vergoeding loopt op dit moment op schema; tussen 20 juni en 1 juli zijn
de beschikkingen voor de tegemoetkoming verstuurd aan ouders. Op
8 juli zal uitbetaald worden. De vergoeding voor het gemeentelijke aanbod
(SMI, VE en peuteraanbod) loopt via gemeenten. Gemeenten ontvangen
hiervoor ruim 8 miljoen euro.
De tegemoetkoming die ouders met kinderopvangtoeslag ontvangen, is
een benadering van hun daadwerkelijke eigen bijdrage. Door een aantal
versimpelingen in de regeling kan de hoogte van de vergoeding afwijken
van de daadwerkelijk betaalde eigen bijdrage, waardoor de vergoeding
hoger of lager kan uitvallen. Dit komt bijvoorbeeld doordat standaard de
maximum uurprijs wordt gehanteerd, waardoor een deel van de ouders
iets te veel zal krijgen. Afwijkingen kunnen ook ontstaan doordat er een
verschil is tussen de gegevens over bijvoorbeeld inkomen en urengebruik
die ouders voor april hadden doorgegeven aan de Belastingdienst en de
daadwerkelijke situatie van ouders. Wij vragen begrip aan ouders voor
deze afwijkingen.
Voor grote afwijkingen, doordat kinderen op de peildatum van 6 april nog
niet waren geregistreerd voor de kinderopvangtoeslag, heb ik een
herzieningsregeling gemaakt. Voor ouders die de kinderopvangtoeslag
nog met terugwerkende kracht aan moeten vragen, is het belangrijk dat zij
dit zo snel mogelijk doen. Dit kan via het Mijn Toeslagen-portaal van de
Belastingdienst.
Verder is er een groep ouders die geheel zonder vergoeding gebruik
maakt van kinderopvang, ook ten tijde van de sluiting van de kinderopvang. Zij hebben geen recht op kinderopvangtoeslag en maken gebruik
van kinderopvang zonder een gemeentelijke regeling (SMI, VVE, peuteropvang). Dit is een diverse groep ouders, waarvan de omvang en
samenstelling niet precies bekend is bij de overheid. Naar verwachting
gaat het om enkele duizenden ouders die de kinderopvang volledig zelf
betalen.
Zoals in de beantwoording van de Kamervragen van de Kamerleden
Kwint en Leijten (beide SP) op 28 mei is aangegeven, zijn er over deze
ouders geen gegevens bekend (Aanhangsel Handelingen II 2019/20,
nr. 2944). Voor de Tijdelijke tegemoetkoming KO is bewust gekozen voor
een route die snelle uitbetaling mogelijk maakt en waarvoor het van
belang is dat alle gegevens van ouders bekend waren. Daarom was het
niet mogelijk bovenstaande groep mee te nemen in de Tijdelijke
tegemoetkoming KO. Momenteel wordt bezien of voor deze groep een
vorm van tegemoetkoming wenselijk en mogelijk is. Daarbij zal ik alle
factoren meenemen, waaronder de effecten die het heeft voor deze
ouders, maar ook de uitvoerbaarheid van een eventuele tegemoetkoming.

1

Kamerstuk 35 420, nr. 22.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

2

Het deel boven de maximum uurprijs wordt in veel gevallen vergoed door
de kinderopvangorganisaties zelf. Veel kinderopvangorganisaties hebben
dit inmiddels al gedaan.
Veranderingen in toezicht en handhaving
In verband met de uitzonderlijke situatie waarin het voor kinderopvangorganisaties soms niet mogelijk was om aan alle normale wet- en regelgeving te voldoen, heb ik aan GGD GHOR Nederland gevraagd om in
afstemming met de GGD’en een advies uit te brengen over het betrachten
van coulance in het toezicht op een aantal kwaliteitseisen. Hoewel de
kwaliteitseisen onverkort golden, was en is de situatie van de Covid-19crisis uitzonderlijk. Daardoor kon het voorkomen dat een houder van een
kinderdagverblijf, ondanks daartoe aantoonbaar verrichte inspanningen,
niet kon voldoen aan de kwaliteitseisen uit wet- en regelgeving. Toezichthouders zijn in de gelegenheid gesteld om, als het belang van kinderen
niet werd geschaad, in deze situaties coulance te betrachten. Zo hoefden
zij houders niet aan het onmogelijke te houden. Toezichthouders zijn
daarnaast tijdelijk overgegaan op signalerend toezicht.
Openstelling kinderopvang
De Covid-19-maatregelen die door het kabinet in samenwerking met alle
partners zijn genomen, werpen hun vruchten af en dat betekent dat het
mogelijk is om maatregelen weer voorzichtig en verantwoord te versoepelen. Voor de kinderopvang betekent dit dat deze per 8 juni weer volledig
open is (zowel de kinderdagopvang als de gastouderopvang als de
buitenschoolse opvang). Bij de openstelling hebben kinderopvangorganisaties en gastouders een aantal aanvullende beschermingsmaatregelen
genomen. Zo is er een protocol voor de kinderopvang waarin een aantal
praktische aspecten rondom veiligheid en hygiëne zijn opgenomen. Ik
houd over de openstelling en de gevolgen voor het toezicht de vinger aan
de pols zodat ik, wanneer daar aanleiding toe is, in overleg kan treden met
de partijen die betrokken zijn bij toezicht en handhaving alsook met de
vertegenwoordigers uit de sector.
Nu de reguliere kinderopvang weer volledig open is, wordt de
noodopvang afgebouwd. Vanaf 8 juni is er alleen nog noodopvang voor
avond, nacht en weekend voor personeel van ziekenhuizen, verpleging,
verzorging en thuiszorg, ambulancezorg en ondersteunend personeel,
zoals schoonmaak in zieken- en verpleeghuizen en voor militaire artsen en
geneeskundigen. Vanaf 1 juli wordt ook deze vorm van noodopvang
stopgezet. Wel blijven de samenwerkingsstructuren behouden, zodat er
– mocht dat onverhoopt nodig zijn – snel weer noodopvang kan worden
opgestart.
Opbouw verzamelbrief
Nu de kinderopvangsector weer terugkeert naar de reguliere situatie, wil
ik uw Kamer met deze verzamelbrief informeren over een aantal reguliere
processen die lopen of de afgelopen tijd zijn afgerond.
Ik heb de onderwerpen in de brief onderverdeeld in vijf onderdelen:
1. De gevolgen van COVID-19 voor de reguliere beleidsontwikkeling;
2. Kwaliteit kinderopvang;
3. Veilige kinderopvang;
4. Goedwerkende sector;
5. Toegankelijke kinderopvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

3

1. Gevolgen maatregelen COVID-19 voor reguliere beleidsontwikkeling
De corona-crisis en de (gedeeltelijke) sluiting van de kinderopvang in de
periode maart tot juni heeft veel van mijn ministerie gevraagd. Ook nu
nog is een deel van de inzetbare capaciteit nodig om de gevolgen van de
COVID-19 crisis zoveel mogelijk te mitigeren. Daarnaast is er nu sprake
van een inhaalslag op sommige dossiers. Dit alles heeft ook gevolgen
voor de lopende beleidsontwikkeling en enkele lopende onderzoeken op
het gebied van de kinderopvang. Voor een deel zijn deze gevolgen nu al
zichtbaar en/of te voorspellen, hierover wordt u hieronder geïnformeerd.
Voor een deel zullen de gevolgen pas op een later moment duidelijk
worden. Ik vraag u om begrip dat op een later moment ook op andere dan
de hieronder genoemde onderwerpen kan blijken dat er vertraging is
ontstaan, vanwege de grote inspanningen die in afgelopen periode nodig
waren om de COVID-19 crisis het hoofd te bieden.
Het traject rondom vaccinaties in de kinderopvang heeft de afgelopen
periode flinke vertraging opgelopen. In de kabinetsreactie op het advies
«Prikken voor elkaar» van de Commissie Vermeij2 is ten aanzien van de
maatregel «Voorwaardelijke toegang tot de kinderopvang»3 aangegeven
dat het kabinet deze maatregel en de bijbehorende vraagstukken verder
zal uitwerken. Aan uw Kamer is toegezegd u dit voorjaar te informeren
over de stand van zaken. Door de benodigde inspanningen bij zowel het
Ministerie van VWS als mijn ministerie om de corona-crisis het hoofd te
bieden, is de verdere uitwerking van de vraagstukken enige tijd stil komen
te liggen. Het streven is om uw Kamer in het najaar van 2020 te informeren over de stand van zaken.
Ook is het traject om te komen tot oplossingsrichtingen om de arbeidsmarktkrapte in de kinderopvangsector aan te pakken vertraagd. Op korte
termijn zal ik dit traject weer oppakken met de sector. De onzekerheid die
er nu is over hoe de economie zich gaat ontwikkelen en wat dit betekent
voor de kinderopvangsector, zal ik daarin meenemen.
De afgelopen jaren heb ik er met de Landelijke Kwaliteitsmonitor (LKK) op
ingezet een zo goed mogelijk beeld te krijgen van de kwaliteit in de
kinderopvangsector, als input voor de beleidsontwikkeling. Door de
huidige omstandigheden kunnen metingen niet goed worden gedaan en
heb ik besloten deze voor 2020 te laten vervallen. Ik ben voornemens
hiervoor in de plaats verdiepende analyses plaats te laten vinden op de
data die de afgelopen jaren zijn vergaard. Op deze manier wil ik de
informatie die er reeds is, zo goed mogelijk benutten bij het ontwikkelen
en evalueren van beleid.
Voor het onderzoek gerelateerd aan het experiment meertalige
dagopvang geldt dat de derde meting voortijdig afgebroken is. Doordat de
respons bij aanvang van het project groter was dan verwacht, lijken de
gevolgen voor het onderzoek voorlopig mee te vallen. Met betrokken
partijen ga ik na hoe de vierde en laatste meetronde plaats kan vinden en
wat de precieze gevolgen zijn van het feit dat kinderen circa twee
maanden niet naar de meertalige dagopvang zijn gegaan.

2
3

Kamerstuk 32 793, nr. 450.
De Commissie Vermeij adviseert om in het rode scenario, waarbij de vaccinatiegraad voor
mazelen op of onder een nader in te stellen ondergrens komt, een maatregel te introduceren
die deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma als voorwaarde stelt voor toegang tot
kinderopvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

4

Ook voor de monitor van de Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang
(IKK) zijn er gevolgen. Zo zullen de gegevens van de toezichthouders en
gemeenten met betrekking tot de geconstateerde overtredingen over 2020
niet vergelijkbaar zijn met de jaren ervoor. Met de onderzoekers ben ik in
gesprek hoe over deze periode de monitoring van de implementatie van
de Wet IKK op een zinnige wijze vorm kan krijgen.
2. Kwaliteit kinderopvang
Vanzelfsprekend is kwaliteit één van de belangrijkste aspecten van
kinderopvang. Kwalitatief hoogwaardige kinderopvang is goed voor de
ontwikkeling van kinderen. De kwaliteit van de kinderopvang in Nederland
is over het algemeen goed en behoort tot de beste van Europa.4
Hieronder informeer ik u eerst over de uitkomsten van de tweede meting
van de monitor Wet IKK, waarbij ik de belangrijkste conclusies weergeef.
Daarna ga ik in op gastouderopvang en het onderzoek van de Inspectie
van het Onderwijs hierover. Vervolgens informeer ik u over het tweede
rapport van het experiment meertalige dagopvang en over bewegen in de
kinderopvang.
2.1 Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (Wet IKK)
Met de Wet IKK zijn en worden maatregelen ingevoerd om de kwaliteit
van de kinderopvang verder te verbeteren. Met deze brief bied ik uw
Kamer het rapport van de tweede meting5 van de monitor aan, die
betrekking heeft op de implementatie van de maatregelen die per
1 januari 2018 en per 1 januari 2019 zijn ingegaan6. Dit rapport geeft een
consistent beeld ten opzichte van de vorige meting: de implementatie van
zowel de IKK-maatregelen van 2018 als die van 2019 is goed op weg. Aan
het einde van 2019 waren volgens de geraadpleegde houders op
nagenoeg alle locaties alle betreffende maatregelen geïmplementeerd.
Het grootste deel van de nieuwe kwaliteitseisen is per 1 januari 2018
ingegaan. Per 1 januari 2019 zijn twee maatregelen in werking getreden.
Het betreft aanpassingen in de beroepskracht-kindratio (zowel voor de
dagopvang als de BSO)7 en invoering van eisen met betrekking tot de
pedagogisch beleidsmedewerker8. De stand van zaken van de implementatie van de kwaliteitsmaatregelen is onderzocht onder alle betrokken
stakeholders: houders van kinderopvanglocaties, pedagogisch
medewerkers, oudercommissies, toezichthouders (GGD’en) en
handhavers (gemeenten).
De volgende en laatste meting zal – naast het monitoren van de voortgang
van de implementatie – ook ingaan op de vraag of de doelen van de Wet
IKK zijn gerealiseerd. Deze derde meting zal begin 2021 gereed zijn.

4

Kamerstuk 31 322, nr. 410.
Over de eerste meting heb ik u in de Verzamelbrief kinderopvang d.d. 25 april 2019 (Kamerstuk
31 322, nr. 393) bericht.
6
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
7
De BKR voor 0-jarigen is aangescherpt, van 1:4 naar 1:3. De BKR voor de BSO is verruimd, voor
7- tot 13-jarigen naar 1:12 (was voorheen 1:10). Voor verticale groepen van 4- tot 13-jarigen is
de BKR verruimd naar 1:11 (was voorheen 1:10).
8
(1) Coaching on the job door een pedagogisch beleidsmedewerker, welke ook verantwoordelijk
is voor het maken van pedagogisch beleid; (2) Opleidingseisen pedagogisch beleidsmedewerkers (minimaal hbo-niveau en gericht op pedagogiek) in cao kinderopvang en cao welzijn.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

5

Vierogenprincipe draagt bij aan terugdringen risico’s
Kinderdagverblijven zijn per 1 januari 2018 verplicht te beschikken over
een actueel veiligheids- en gezondheidsbeleid. De toepassing van het
vierogenprincipe is daarvan een belangrijk onderdeel. Het vierogenprincipe houdt in dat de opvang zo wordt georganiseerd dat een
pedagogisch medewerker, pedagogisch medewerker in opleiding, stagiair,
vrijwilliger of andere volwassene de werkzaamheden uitsluitend kan
verrichten terwijl hij gezien of gehoord kan worden door een andere
volwassene. Doel van het vierogenprincipe is het risico op misbruik van
kinderen te beperken door te voorkomen dat een volwassene zich
gedurende langere tijd ongehoord of ongezien kan terugtrekken met een
kind.
Mijn ambtsvoorganger heeft aan uw Kamer toegezegd9 om twee jaar na
inwerkingtreding van deze gewijzigde eis te bekijken of kinderopvangorganisaties adequaat invulling geven aan het vierogenprincipe en of deze
maatregel leidt tot een inperking van de veiligheidsrisico’s voor kinderen.
Deze vraag is meegenomen in de monitor Wet IKK. Het blijkt lastig
eenduidig te bepalen of door het vierogenprincipe als zodanig de
veiligheidsrisico’s voor kinderen worden verkleind. Het vierogenprincipe
is een onderwerp waar houders naar eigen zeggen ook voor 2019 al actief
oog voor hadden. Dat is niet veranderd, en dat vind ik positief. Het
onderwerp wordt in de ruime meerderheid van de organisaties even vaak
in de organisatie besproken, en de vormgeving van het principe is
ongewijzigd.
Ongeveer de helft van de in de monitor geraadpleegde houders ziet
minder toegevoegde waarde van het principe omdat zij het beeld hebben
dat het beleid van de kinderopvangorganisatie altijd sterk gericht is op het
bieden van veiligheid. Volgens ruim 40% van de houders draagt het
vierogenprincipe bij aan het terugdringen van veiligheidsrisico’s. Deze
houders verwachten dat het vierogenprincipe leidt tot meer bewustzijn en
aandacht voor het onderwerp. Van de geraadpleegde pedagogisch
medewerkers denkt 75% dat het vierogenprincipe bijdraagt aan het
terugdringen van veiligheidsrisico’s.
Bovenstaande in ogenschouw nemend, ben ik van mening dat het
vierogenprincipe blijvend van belang is voor het verminderen van
veiligheidsrisico’s. Het draagt bij aan bewustzijn en aandacht voor het
onderwerp. Het incorporeren van het principe in een actueel veiligheidsen gezondheidsbeleid zorgt ervoor dat het gesprek hierover ook gevoerd
blijft worden.
IKK leidt tot verbetering van de kwaliteit
Net als bij de eerste meting, zijn ook bij deze tweede meting de ervaringen
van de geraadpleegde houders met de implementatie over het algemeen
positief. Ruim 8 op de 10 houders stellen dat de implementatie van de
maatregelen tot op heden (zeer) goed is verlopen. Wat ze vooral als
positief ervaren is dat ze in de praktijk merken dat (een deel van) de
maatregelen bijdragen aan de verhoging van de kwaliteit van hun
dienstverlening.
In de dagopvang wordt als positief ervaren dat door de BKR-aanpassing
meer gerichte zorg en aandacht aan de baby’s kan worden besteed, wat
de kwaliteit van de opvang (verder) verhoogt. In de BSO wordt genoemd
dat de BKR-aanpassing financieel aantrekkelijk is en tot meer flexibiliteit
9

Kamerstuk 31 322, nrs. 318 en 372.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

6

leidt, zowel wat betreft het in te zetten personeel als wat betreft het aantal
op te vangen kinderen.
Bij de invoering van eisen met betrekking tot de pedagogisch beleidsmedewerker komt er volgens de meeste houders structureel meer aandacht
voor de inhoudelijke ondersteuning van pedagogisch medewerkers, groeit
de bewustwording rond het belang van pedagogische kwaliteit en wordt
die kwaliteit ook daadwerkelijk verbeterd.
Deze positieve ervaringen gelden ook voor pedagogisch medewerkers en
oudercommissies die actief betrokken zijn geweest bij de implementatie.
Ze waarderen het vooral dat ze steeds goed door de werkgever zijn
geïnformeerd en actief hebben mogen meedenken over de veranderingen.
Oudercommissies hebben adviesrecht op wijzigingen die houders in hun
beleid doorvoeren. Op locaties waar als gevolg van de IKK-maatregelen
veranderingen zijn doorgevoerd, zijn de oudercommissies naar eigen
zeggen in de ruime meerderheid van de gevallen om advies gevraagd en
hebben ze deze mogelijkheid ook benut. Daar waar advies is gegeven, is
het adviestraject volgens de ruime meerderheid van de oudercommissies
goed gevolgd. Het adviesrecht blijkt wel vaak vrij «informeel» te worden
ingezet (mondeling in plaats van schriftelijk). Slechts in enkele gevallen
heeft de oudercommissie geen (tijdig) advies kunnen uitbrengen, terwijl
ze dat wel hadden gewild. Ook volgens houders verloopt het adviestraject
over het algemeen goed.
De inspecties op naleving van de IKK-maatregelen zijn volgens de
geraadpleegde GGD-inspecteurs over het algemeen goed verlopen. Het
rapport meldt dat door het beperkte aantal «nieuwe» maatregelen in 2019
de inspecties meestal soepeler verliepen dan in 2018. Voor de maatregelen die op 1 januari 2018 zijn ingegaan is het percentage geconstateerde overtredingen in 2019 over bijna de gehele linie gedaald ten
opzichte van 2018. Voor de maatregelen die per 1 januari 2019 zijn
ingegaan, geldt dat voor de BKR-aanpassing het aantal overtredingen
beperkt is en niet/nauwelijks is toegenomen in het afgelopen jaar. Voor de
maatregel van de pedagogisch beleidsmedewerker zal in de loop van 2020
voor de verschillende partijen duidelijk worden of en op welke manier aan
deze maatregel in de praktijk wordt voldaan.
Minder knelpunten bij de invoering van IKK
Uit deze tweede meting blijkt ook dat houders bij maatregelen die in 2018
zijn ingegaan, afgelopen jaar minder knelpunten ervaren hebben dan het
jaar ervoor. Opstartproblemen lijken daarmee grotendeels overwonnen.
Naast deze positieve ervaringen geven veel houders ook aan één of meer
knelpunten te hebben ervaren bij de implementatie. Houders van met
name kleinere organisaties geven aan dat het implementatietraject van de
maatregelen van 2019 hen veel tijd en middelen heeft gekost. Kleine
houders blijken meer moeite te hebben met de implementatie en de
naleving van de IKK-maatregelen.
Bij de dagopvang merken een aantal houders op dat door de
BKR-aanpassing het opvangen van baby’s minder rendabel is geworden
en dat de stijgende vraag naar personeel in een steeds krappere arbeidsmarkt moeilijk is te realiseren. Bij de BSO merken enkele houders dat door
de BKR-aanpassing hun medewerkers moeite hebben met de grotere
groepen en zien enkele anderen dat de kinderen een grotere groep als
lastig ervaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

7

De implementatie van de pedagogisch beleidsmedewerker leidt bij een
minderheid van de houders tot knelpunten. Deze houders zoeken nog
naar een goede invulling van de maatregel. Sommige houders geven aan
dat de implementatie van deze maatregel veel geld en tijd heeft gekost en
dat het soms lastig was om een geschikt persoon voor deze functie te
vinden.
Een aantal pedagogisch medewerkers noemen als knelpunt dat de
IKK-maatregelen van 2019 tot onrust onder het personeel hebben geleid
doordat de werkroosters minder aantrekkelijk zijn geworden.
Bij inspecties blijft het inspecteren van sommige IKK-voorwaarden zeer
intensief en bestaat er bij een aantal voorwaarden nog onduidelijkheid en
soms onvrede over hoe deze precies geïnspecteerd dienen te worden. Om
GGD’en en gemeenten hierbij richting en houvast te geven is medio 2019
een gezamenlijke brief naar toezichtpartijen gestuurd en pas ik de
beleidsregel werkwijze toezichthouder kinderopvang aan.
2.2 Gastouderopvang
De gastouderopvang vervult een heel belangrijke functie binnen het
aanbod van kinderopvang. Het biedt flexibiliteit voor ouders, is kleinschalig, en wordt ook veelvuldig aangeboden in niet-stedelijke regio’s
waar minder vraag naar en aanbod van kinderopvang is. Gastouderopvang is een onmisbare schakel in de kindvoorzieningen. Uit de
Landelijke Kwaliteitsmonitor Kinderopvang10 blijkt dat de kwaliteit van de
gastouderopvang vergelijkbaar is met die van andere opvangvormen,
maar dat de variatie tussen gastouders groter is. Het beeld dat er grote
verschillen in kwaliteit bestaan tussen gastouders, komt ook naar voren in
een analyse over knelpunten in de gastouderopvang, die GGD GHOR NL
onlangs heeft gemaakt11.
Bijzonder aandachtspunt bij de gastouderopvang is dat de (fysieke en
emotionele) veiligheid van de kinderen en de kwaliteit van de opvang
volledig in handen ligt van de individuele gastouder. Een gastouder werkt
alleen en vangt maximaal zes kinderen op. Dit is anders dan de opvang in
kinderdagverblijven en bso’s, waar meerdere beroepskrachten in een
organisatieverband verantwoordelijkheid dragen voor de kwaliteit. Het
solitaire karakter van gastouderopvang vraagt om daarop afgestemde
kwaliteitseisen en toezicht.
Met deze brief bied ik uw Kamer het thema-onderzoek «Toezicht op
gastouderopvang» aan12. Dit onderzoek is uitgevoerd door de Inspectie
van het Onderwijs (IvhO) en geeft antwoord op de vraag in hoeverre de
huidige toezichtsystematiek de kwaliteit van de gastouderopvang
voldoende borgt.
Aanleiding voor het laten uitvoeren van dit onderzoek waren zorgen dat
toezichthouders niet voldoende zicht hebben op de kwaliteit van de
gastouderopvang. Dit onderzoek laat zien dat deze zorgen gerechtvaardigd zijn.

10

In maart jl. heb ik het rapport van de Landelijke Kwaliteitsmonitor Kinderopvang (LKK) van
2019 aan uw Kamer aangeboden (Kamerstuk 31 322, nr. 410). In de LKK monitor is uitgebreid
ingegaan op de gastouderopvang en een verklarende analyse uitgevoerd.
11
De analyse is gebaseerd op en bevat individuele casussen, die mogelijk herleidbaar zijn. Om
deze reden wordt de analyse niet aan u toegezonden.
12
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

8

De IvhO heeft gekeken naar de huidige toezichtsystematiek ten aanzien
van de gastouderopvang en de rol van gastouderbureaus hierin. Het
rapport is deels gebaseerd op de registratiesystemen van de overheidspartijen die betrokken zijn bij toezicht en handhaving. Daarnaast zijn
GGD’en en gemeenten bevraagd en is waardevolle informatie opgehaald
bij veel gastouderbureaus en gastouders zelf.
Uit het onderzoek van de inspectie blijkt dat veel gemeenten, GGD’en en
gastouderbureaus kritisch zijn over de huidige toezichtsystematiek. De
inspectie ziet daarbij risico’s in het solitaire karakter van de gastouderopvang in combinatie met de huidige toezichtsystematiek: de lage
toezichtintensiteit, het huidige toezichtkader en de kwaliteitsbewaking
door gastouderbureaus en het beperkte zicht hierop. Met de huidige
toezichtssystematiek is er onvoldoende zicht op de kwaliteit van de
geboden opvang door gastouders.
De inspectie ziet op het gebied van toezicht belangrijke verbeterpunten.
Zo beveelt ze aan om het toezichtkader te evalueren, het toezicht te
intensiveren – aanvullend op de intensivering die in 2019 reeds in gang is
gezet – en het toezicht slimmer in te richten. Daarnaast beveelt de
inspectie aan om de positie van gastouderbureaus te versterken, zodat zij
beter de kwaliteitsbewaking kunnen verzorgen.
De resultaten van de onderzoeken van LKK en de inspectie bieden voor
mij aanleiding om te verkennen hoe de kwaliteit van de gastouderopvang
en het toezicht (en daarmee ook de handhaving) beter kunnen worden
geborgd. Daarbij is een belangrijk aandachtspunt dat beoogde verbeteringen in verhouding staan tot het bijzondere karakter van de gastouderopvang (kleinschalig en flexibel) én de toegankelijkheid van deze vorm
van opvang. Daarnaast vind ik het van belang om in de verkenning de
inzichten mee te nemen van zowel de overheidspartijen die betrokken zijn
bij toezicht en handhaving als de vertegenwoordigende partijen van
ouders, gastouders en gastouderbureaus. Aan het einde van dit jaar zal ik
uw Kamer nader informeren over de opzet van de verkenning.
2.3 Experiment meertalige dagopvang
Het experiment meertalige dagopvang is in februari 2018 van start gegaan
en eindigt in februari 2022. De deelnemende kinderopvangorganisaties
bieden gedurende de duur van het experiment maximaal 50% van de
openingstijd opvang in de Engelse taal aan in één of meer groepen. De
Universiteit van Amsterdam (UvA) begeleidt en monitort het experiment,
waarbij specifiek wordt gekeken wat de effecten zijn van meertalige
dagopvang op de taalontwikkeling van het Nederlands bij kinderen. De
UvA onderzoekt daarnaast ook de ontwikkeling van het Engels bij
kinderen en de rol van de thuistaal.
Ik heb toegezegd uw Kamer op de hoogte te houden van de uitkomsten
van de meetrondes. Inmiddels is de tweede meetronde afgerond en is de
tweede tussenrapportage13 op www.veranderingenkinderopvang.nl
geplaatst. Uit de eerste resultaten blijkt dat de hoeveelheid Engels /
Nederlands waar kinderen op de opvang mee te maken krijgen positief
samenhangt met hun scores op die taaltaken. Daarnaast lijkt de
hoeveelheid Engels die zij horen op de opvang geen nadelig effect te
hebben op hun scores op de Nederlandse taaltaken. Omdat het om
voorlopige resultaten gaat, kunnen er nu nog geen conclusies uit
getrokken worden. Zoals eerder aangegeven, informeer ik uw Kamer zes
maanden voor beëindiging van het experiment, te weten eind 2021, over
13

Over de eerste tussenrapportage heb ik u in de Verzamelbrief kinderopvang d.d. 25 april 2019
(Kamerstuk 31 322, nr. 393) geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

9

de doeltreffendheid en de effecten van het experiment. In onderdeel 1 heb
ik toegelicht welke eventuele gevolgen Covid-19 kan hebben voor dit
onderzoek.
2.4 Bewegen in de kinderopvang
Tijdens het Algemeen Overleg van 20 juni jl. heb ik uw Kamer toegezegd
om in mijn gesprekken met de kinderopvangbranche aandacht te
besteden aan het stimuleren van bewegen in de kinderopvang (Kamerstuk
31 322, nr. 399). Met onderstaande terugkoppeling doe ik deze toezegging
gestand.
Ik ondersteun de aanpak Gezonde Kinderopvang van de Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Gezonde Kinderopvang helpt om
een gezonde leefstijl, inclusief bewegen, onderdeel te maken van de
dagelijkse praktijk in de kinderopvang. Het huidige programma Gezonde
Kinderopvang is in 2017 landelijk gelanceerd en in de jaren daarvoor
opgezet met onder meer de Brancheorganisatie Kinderopvang (BK),
Sociaal Werk Nederland en BOinK en loopt tot aan het einde van 2020.
Een onderdeel van Gezonde Kinderopvang is de scholing «Een Gezonde
Start». Met dit programma kunnen kinderopvangorganisaties een
medewerker gratis een train-de-trainerscursus laten volgen die deze
medewerker opleidt tot coach Gezonde Kinderopvang. Deze coach wordt
vervolgens het aanspreekpunt voor een gezonde leefstijl binnen de eigen
organisatie en vervult daarin ook een scholende rol richting de eigen
collega’s. Kinderopvangorganisaties kunnen met Gezonde Kinderopvang
aan tien gezondheidsthema’s werken zoals voeding, fysieke veiligheid,
bescherming tegen de zon en bewegen. Er zijn inmiddels ruim 800
coaches opgeleid van bijna 600 kinderopvangorganisaties. Daarnaast
wordt er ook ingezet op de scholing van MBO-docenten om al tijdens de
opleiding van pedagogisch medewerkers aandacht te besteden aan
Gezonde Kinderopvang.
Naast deze ontwikkelingen die voortkomen uit Gezonde Kinderopvang
heb ik in gesprek met de sectorpartijen (BK, Brancheorganisatie
Maatschappelijke Kinderopvang, BOinK en Ppink) gevraagd het bewegen
in de kinderopvang te stimuleren. De sectorpartijen erkennen het belang
van dit thema en zien dat dit ook leeft onder hun achterban. Sectorpartijen
nemen hier een rol in door hun achterban te informeren over thema’s als
veiligheid en gezondheid in brede zin, hierin te faciliteren en door mee te
denken over het vervolg van Gezonde Kinderopvang.
ik ben verheugd dat Gezonde Kinderopvang ook na 2020 een vervolg
krijgt met een nieuwe planperiode voor 2021–2024 en er zo steeds meer
organisaties met een coach Gezonde Kinderopvang (gaan) werken. De
inzet zal zijn dat aandacht voor gezonde leefstijl binnen alle kinderopvangorganisaties vanzelfsprekend is.
3. Veilige kinderopvang
Vanzelfsprekend is veiligheid in de kinderopvang een prioritair thema.
Kinderen die gebruik maken van kinderopvang zijn kwetsbaar, ze zijn jong,
kunnen zich verbaal vaak nog niet goed uiten en kinderen worden in de
dagopvang ook fysiek verzorgd. Een veilige kinderopvang vergt van alle
betrokkenen een grote alertheid op signalen die zouden kunnen wijzen op
een risico dat de veilige ontwikkeling van het kind bedreigt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

10

Verdere optimalisering continue screening
Door middel van continue screening wordt dagelijks gecontroleerd of
personen werkzaam in de kinderopvang een strafbaar feit hebben begaan.
Als blijkt dat een gescreend persoon een bedreiging kan vormen voor een
veilige omvang voor kinderen, wordt de betreffende persoon op
non-actief gesteld en moet deze een nieuwe VOG (Verklaring Omtrent
Gedrag) aanvragen. Als er geen nieuwe VOG kan worden verkregen, volgt
ontslag. Zonder geldige VOG mag niet gewerkt worden in de Kinderopvang.
Voor de kinderopvang is het proces van continue screening in de loop der
tijd steeds verder geautomatiseerd en geoptimaliseerd. Met de invoering
van de Personenregister kinderopvang per 1 maart 2018 is het bereik van
continue screening in de kinderopvang vergroot, doordat ook tijdelijke
medewerkers en structureel aanwezigen werden toegevoegd aan de
doelgroep. In de afgelopen periode zijn verdere verbeteringen aangebracht in het systeem. Zo verloopt de koppeling met het Justitieel
Documentatiesysteem (JDS) per 18 juni 2020 volledig automatisch. Dit
betekent dat de vergelijking tussen het Personenregister en het JDS niet
meer plaatsvindt door middel van een bestandsuitwisseling, maar door
middel van een automatische koppeling. Doordat dit deel van het proces
nu volledig automatisch is ingericht, verloopt dit efficiënter.
4. Werking van het stelsel
Hieronder ga ik in op een aantal onderdelen die de werking van het stelsel
betreffen. Ik schets de arbeidsmarkt binnen de kinderopvangsector, de
verbeteringen die worden aangebracht in de kinderopvangtoeslag en
informeer u over het kostprijsonderzoek van het CBS.
4.1 Arbeidsmarkt kinderopvangsector
Voor een goed werkende sector is het belangrijk dat er voldoende
gekwalificeerd personeel beschikbaar is. Vorig jaar heeft uw Kamer een
motie van de leden Van Meenen en Postma aangenomen.14 Hierin wordt
de regering verzocht een arbeidsmarktvisie op te stellen voor de kinderopvang, waarin ten minste een plan wordt opgesteld voor de krapte op de
arbeidsmarkt. In mijn reactie heb ik aangegeven met de sectorpartijen in
gesprek te zijn over de arbeidsmarktkrapte. Ik heb uw Kamer toegezegd
om aan de hand van deze gesprekken te komen met breed gedragen
oplossingsrichtingen om de krapte aan te pakken en u hierover te
informeren in de eerste helft van dit jaar. Helaas heeft de Covid-19-crisis
dit traject vertraagd. Dat laat onverlet dat dit vraagstuk mijn aandacht
heeft. Op korte termijn zal ik dit traject weer oppakken met de sector. De
onzekerheid die er nu is over hoe de economie zich gaat ontwikkelen en
wat dit betekent voor de kinderopvangsector, zal ik daarin meenemen.
Vóór de Covid-19-crisis uitbrak waren al grote stappen gezet richting
enkele oplossingsrichtingen. Zo is begin dit jaar de campagne «Kinderopvang dankzij jou»15 van het Arbeidsmarktplatform Kinderopvang
gestart, waarvoor ik een subsidie heb verstrekt. Op de site van de
campagne zijn vacatures in de buurt te vinden, staat informatie over welke
opleidingen kwalificeren voor de kinderopvang en welke mogelijkheden er
zijn om een overstap te maken naar de kinderopvang. Met de campagne
wil de sector medewerkers aantrekken en de huidige medewerkers
behouden. De campagne is ook een manier om de waardering die er is
14
15

Kamerstuk 31 322, nr. 400.
www.kinderopvangdankzijjou.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

11

voor de medewerkers in de sector duidelijk te maken. Dit onderschrijf ik
volledig.
In het kader van de werkdruk en krapte heb ik met de sector gesproken
over het uitstellen van de implementatie van de taaleis en de eis van
babyscholing. Het verdient de voorkeur om zo snel mogelijk deze
verbeteringen te implementeren. Wel wil ik organisaties meer ruimte
bieden bij het plannen om aan deze eisen te voldoen. Dit kan de druk op
het personeel binnen de organisatie verlichten, iets dat ook op dit
moment van belang is. Daarom zal ik de ingangsdatum van de Ministeriële Regeling uitstellen van 2023 naar 2025.
Nu de acute druk op de arbeidsmarkt iets lijkt af te nemen, zullen de
sectorpartijen en ik samen bezien hoe we elkaar verder kunnen versterken
bij de aanpak van de arbeidsmarktproblematiek. Daarbij zal er natuurlijk
aandacht zijn voor de onzekerheid van de komende periode, vanwege
Covid-19 zelf en vanwege de economische gevolgen van Covid-19 en de
betekenis hiervan voor de (ontwikkeling van de) arbeidsmarkt in de
kinderopvang. Ik zal uw Kamer informeren over de uitkomst van deze
gesprekken.
4.2 Verbetertraject kinderopvangtoeslag
Op 17 oktober jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van
het verbetertraject kinderopvangtoeslag16. Het verbetertraject kinderopvangtoeslag is in 2018 gestart, om (hoge) terugvorderingen bij ouders aan
te pakken. Mede namens de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane informeer ik uw Kamer over de stand van zaken, aan de hand van
drie hoofdthema’s van het verbetertraject: eerder signaleren, begeleiden
van ouders met kans op een hoge terugvordering en verbeteren van de
digitale dienstverlening.
Na een intensief voorbereidingsjaar, is het gezamenlijke programma van
mijn ministerie en Belastingdienst/Toeslagen in 2020 overgegaan naar de
fase van implementatie. Beide organisaties hebben de afgelopen drie
maanden hard gewerkt om de implementatie voort te zetten, ondanks de
beperkingen die de maatregelen naar aanleiding van Covid-19 met zich
meebrachten.
Eerder signaleren
De hoeksteen van het verbetertraject is de maatregel om kinderopvangorganisaties maandelijks gegevens over de afgenomen opvang aan de
Belastingdienst te laten leveren. Met deze gegevens kan Toeslagen ouders
eerder informeren wanneer er sprake is van een afwijking tussen de
kinderopvangtoeslagaanvraag en de daadwerkelijke situatie. Zo kan de
kans op hoge terugvorderingen worden verkleind. 2020 is het groeijaar
waarin de Kinderopvangorganisaties geleidelijk aansluiten op de
maandelijkse gegevensuitwisseling.
Vooralsnog ga ik uit van realisatie van dit voornemen in 2020. In april is de
eerste groep van ca. 200 kinderopvangorganisaties, gestart met het
aanleveren van de maandelijkse gegevens. Kinderopvangorganisaties
krijgen hierbij ondersteuning tijdens voorlichtingsbijeenkomsten en een
online webinar. In totaal ontvangt Toeslagen nu over ruim de helft van de
kindplaatsen informatie op basis waarvan, na gebleken kwaliteit, ouders
zo nodig kunnen worden geïnformeerd over afwijkingen ten opzichte van
hun lopende aanvraag. Dit betreffen nagenoeg alle convenanthouders en
ruim driekwart van de jaarleveranciers. Ook is conform de aansluitstra16

Kamerstukken 31 322 en 31 066, nr. 406.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

12

tegie begonnen met de gegevenslevering door de kinderopvangorganisaties, die tot dusverre geen structurele informatie leverden. Vanaf januari
2021 zullen de leveringen (maandelijks) verplicht worden. Met het oog op
dit structurele karakter zal het uitvoeringsbesluit Awir hierop worden
aangepast.
Ook de levering van gegevens door DUO en UWV zal op maandelijkse
basis gaan plaatsvinden. Met het inlichtingenbureau wordt vooralsnog
volstaan met een kwartaallevering. Toeslagen kan zo over actuele
gegevens beschikken over de doelgroepstatus (studenten en (re)integreerders) van aanvragers (en toeslagpartners) van de kinderopvangtoeslag. Bij afwijkingen ten opzichte van de bij Toeslagen bekende
gegevens kan de aanvrager gewaarschuwd worden. De aanvrager kan
vervolgens wijzigingen in de aanvraag doorgeven, waarmee de kans op
hoge terugvorderingen wordt verkleind.
Daarnaast wordt proportioneel vaststellen van de kinderopvangtoeslag
expliciet in de Wet kinderopvang geregeld. Dit wordt als separaat
wetsvoorstel bij het Belastingplan 2021 aangeboden, zoals aangekondigd
in de kabinetsreactie op het eindadvies van de Adviescommissie
uitvoering toeslagen. Voorheen hadden ouders geen recht op kinderopvangtoeslag als zij niet de volledige eigen bijdrage hadden betaald. Met
dit wetsvoorstel wordt geregeld dat een ouder voortaan recht heeft op
kinderopvangtoeslag naar rato van het bedrag aan kosten dat de ouder
tijdig heeft betaald aan de kinderopvangorganisatie. Dit voorkomt dat een
ouder de gehele kinderopvangtoeslag moet terugbetalen als een factuur
niet betaald is. In de brief van juni 201917 heeft de Staatssecretaris van
Financiën, mede namens mij, een meer proportionele benadering
aangekondigd. Op 9 oktober 2019 heb ik gezamenlijk met de voormalig
Staatssecretaris van Financiën hierover een besluit genomen. Er wordt
reeds uitvoering gegeven aan proportioneel vaststellen door Toeslagen.
Hiervoor is eind vorig jaar een Verzamelbesluit Toeslagen geslagen, met
terugwerkende kracht naar 23 oktober 2019. Met de wijziging van de Wet
kinderopvang wordt dit besluit expliciet op het niveau van de wet
geborgd.
Begeleiden van ouders met een grote kans op hoge terugvorderingen
In het Verbetertraject wordt ingezet op het (proactief) begeleiden van
ouders met een grote kans op hoge terugvorderingen, met als doel het
voorkomen en terugdringen daarvan. In 2019 is er, middels pilots,
gedegen onderzocht welke doelgroepen hiervoor in aanmerking komen
en welke begeleiding het meest effectief is. Toeslagen is op 25 mei gestart
met het opleiden van persoonlijk begeleiders, die maatwerk zullen leveren
gericht op het vaststellen van het juiste voorschot kinderopvangtoeslag
met als doel zo vroeg mogelijk zoveel mogelijk zekerheid over de
toekenning te creëren. De capaciteit voor deze inzet zal in de loop van het
jaar geleidelijk gaan toenemen.
Verbeteren digitale dienstverlening
De digitale dienstverlening wordt verbeterd om het aanvraag- en
wijzigingsproces voor de kinderopvangtoeslag makkelijker te maken voor
ouders. Zo zijn er in 2019 al wijzigingen doorgevoerd op het portaal «Mijn
Toeslagen» om ouders beter te ondersteunen bij het aanvragen van de
kinderopvangtoeslag en het doorgeven van wijzigingen.
Daarnaast is er hard gewerkt aan de ontwikkeling van een
kinderopvangtoeslag-app. Met de app kunnen ouders makkelijk en
overzichtelijk de actuele aanvraaggegevens inzien waarop het huidige
17

Kamerstuk 31 066, nr. 490.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

13

voorschot kinderopvangtoeslag is gebaseerd. Ook kunnen via de app
wijzigingen worden ingediend, ter voorkoming van een hoge terugvordering. Dit kan op eigen initiatief of na een bericht van Toeslagen in de
app waarin ouders worden geattendeerd op het controleren en zo nodig
aanpassen van hun gegevens. De app is uitgebreid getest en gereed om
op korte termijn in de appstore geplaatst te worden. Naar verwachting zal
deze versie rond de zomer beschikbaar zijn.
Kort na de zomer start de Belastingdienst met een bewustwordingscampagne, met als doel kennisverbreding bij ouders over de werking van de
kinderopvangtoeslag. De kinderopvangtoeslag app zal hier ook in worden
meegenomen.
4.3 Onderzoek kostprijs kinderopvang
In 2018 heeft SEO onderzoek verricht naar de mogelijke opzet voor een
kostprijsmonitor voor de kinderopvang. Eerder heb ik u gemeld dat de
resultaten van dit onderzoek niet toereikend waren en dat ik samen met
de sector zou bekijken hoe we hieraan een vervolg konden gegeven.18 Ik
heb het CBS gevraagd de kostenstructuur in beeld te brengen op basis
van bestaande data, zodat kinderopvangorganisaties niet belast werden
met een data-uitvraag. Het CBS heeft hiertoe gegevens van verschillende
bronnen aan elkaar gekoppeld.
Het kostenonderzoek van het CBS geeft een overkoepelend inzicht in de
kostenstructuur van kinderopvangaanbieders. Welke verschillen er zijn
aan de hand van enkele achtergrondkenmerken, zoals rechtsvorm en
omvang. En het biedt inzicht over hoe de kosten zich over de tijd hebben
ontwikkeld, zodat een beeld ontstaat van ontwikkelingen in de markt. Het
CBS heeft de gemiddelden berekend en de grenswaarden van het 1e, 2e
en 3e kwartiel19. De opgeleverde tabellen bevatten gegevens van 2015 tot
en met 2018. Dit is nog voor de aanpassing van de beroepskrachtkindratio vanaf 2019.20 Daarnaast dient opgemerkt te worden dat bij de
kosten per kindplaats geen rekening is gehouden met de uren dat een
kindplaats beschikbaar is.21 Dit zijn dan ook geen kosten per uur, maar
kosten per geregistreerde kindplaats per jaar.
De beschrijvende statistieken zijn gepubliceerd op de website.22 De
grootste kostenpost zijn de personeelskosten, zo’n 70 procent van de
totale kosten. Daarna volgen de huisvestingskosten en overige kosten.
Auto- en transportkosten bedragen nog geen 1 procent van de totale
kosten. De gemiddelde kosten per kindplaats per jaar zijn gestegen van
€ 5.600 in 2015 naar € 5.700 in 2018. De kosten per kindplaats zijn het
laagst bij grote organisaties en het hoogst bij organisaties met maar één
locatie. Bij de kleine organisaties is er wel een grote spreiding tussen de
kosten per kindplaats. Stichtingen maken gemiddeld € 1.400 meer kosten
per kindplaats dan BV’s/NV’s. Het verschil tussen het 1e en 3e kwartiel is
wel kleiner bij stichtingen. Daar variëren de grenswaarden tussen de
18

Kamerstuk 31 322, nr. 348.
De waarden waar 25% (1e kwartiel), 50% (2e kwartiel) en 75% (3e kwartiel) van de bedrijfseenheden in dat jaar lager dan die waarde scoort.
20
Per 1 januari 2019 is de bkr voor nuljarigen aangepast van 1 pedagogisch medewerker op
4 kinderen, naar 1 op 3. Voor de opvang van kinderen tussen de 7 en 13 jaar is de bkr
aangepast van 1 op 10, naar 1 op 12.
21
Dit kan verklaren waarom de kosten per kindplaats bij de BSO zo laag zijn. Zij kunnen deze
kosten over minder uren verspreiden, omdat een BSO gemiddeld minder uren opvang biedt
dan dagopvang. Hier is bij de berekening van de kosten per kindplaats geen rekening mee
gehouden.
22
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/18/kostenonderzoek-kinderopvangorganisaties-20152018.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

14

€ 4.200 en € 6.500. Bij de BV’s/NV’s varieert dit tussen de € 5.800 en
€ 11.400. Tot slot is gekeken naar het verschil tussen stedelijke en
niet-stedelijke gebieden. Hier valt op dat naarmate de stedelijkheid
toeneemt, het percentage van de huisvestingskosten toeneemt. De
gemiddelde kosten per kindplaats van organisaties in zeer stedelijke
gebieden liggen aanzienlijk hoger dan in weinig stedelijke gebieden, dit
verschil bedraagt € 3.700.
Het kostenonderzoek voorziet niet in een gedetailleerd beeld waaraan
individuele aanbieders zich kunnen benchmarken. Het Waarborgfonds
Kinderopvang heeft inmiddels het project «Mijn Kostprijs» uitgewerkt. Dit
traject zal met een representatieve vertegenwoordiging van de sector
kostprijselementen kwantificeren. Hierbij zal het Waarborgfonds de
organisaties intensief ondersteunen, omdat eerder is gebleken dat het
aanleveren van de benodigde informatie op een uniforme wijze veel van
hen vraagt. Met de resultaten zal een model ontwikkeld worden waarmee
kinderopvangorganisaties hun eigen situatie kunnen vergelijken met die
van de sector en daarmee de eigen kostprijs per element bepalen. Dit
komt de professionalisering van de sector ten goede en daarom heb ik
besloten dit initiatief financieel te ondersteunen. Naar verwachting zal dit
model begin volgend jaar operationeel zijn.
5. Toegankelijke kinderopvang
Om de doelen van kinderopvang, te weten arbeidsparticipatie en
ontwikkeling van kinderen te behalen, is het belangrijk dat kinderopvang
voor alle ouders en kinderen voldoende toegankelijk is. Hieronder ga ik in
op de uitkomsten van het onderzoek naar het bevorderen van kinderopvang onder ouders met lage sociaal-economische status (ses) en het
verbeteren van de informatievoorziening voor ouders, op het gebied van
kwaliteit.
5.1 Onderzoek bevorderen kinderopvang onder ouders met lage
sociaal-economische status (ses)
In het najaar heb ik Uw Kamer geïnformeerd over de opzet van het
onderzoek naar de bevordering van deelname aan kinderopvang door
kinderen van ouders met een lage sociaal-economische status (hierna:
ses).23 Hierbij informeer ik u over de uitkomsten van dit onderzoek, de
rapportage vindt u in de bijlage24. Het onderzoek heeft plaatsgevonden
onder moeders omdat zij de bepalende factor zijn in de keuze om al dan
niet gebruik te maken van kinderopvang. De belangrijkste constateringen
uit het onderzoek hebben betrekking op de arbeidsparticipatie, de
drijfveren van moeders om te kiezen voor opvang, redenen om niet te
kiezen voor kinderopvang en de rol van de omgeving (fysiek en sociaal).
Uit het onderzoek komt naar voren dat moeders die geen gebruik maken
van formele kinderopvang vaker stoppen met werken na de geboorte van
het eerste kind dan moeders die wel gebruik maken van kinderopvang.
Daarnaast geldt voor beide groepen dat het overgrote deel van de
partners (fulltime) blijft werken na de geboorte van het eerste kind. De
belangrijkste redenen om te kiezen voor formele kinderopvang zijn voor
moeders met lage ses dat het goed is voor de ontwikkeling van het kind
en het een goede voorbereiding biedt voor de basisschool.

23
24

Kamerstuk 31 322, nr. 405.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

15

Er is een verschil zichtbaar tussen gebruik van kinderdagopvang en
gebruik van gastouderopvang en kortdurende peuteropvang. Moeders die
gebruik maken van een kinderdagopvang doen dat vaker om te kunnen
blijven werken/studeren dan moeders die gebruik maken van gastouderopvang of peuteropvang. Redenen die werden genoemd om géén gebruik
te maken van formele opvang hadden te maken met het overdragen van
de zorg: moeders willen zelf voor het kind zorgen en de eerste levensjaren
van het kind meemaken en de zorg niet overdragen aan anderen.
Uit het onderzoek blijkt ook dat de omgeving van de moeder een rol
speelt bij de keuze voor formele kinderopvang. Moeders die formele
opvang gebruiken, zien dat relatief vaker terug in hun omgeving dan
moeders die geen of informele opvang gebruiken. Ook blijkt dat moeders
die formele opvang gebruiken meer bekend zijn met het aanbod van
kinderdagopvang in de buurt. De keuze voor een specifieke opvanglocatie
wordt gemaakt door de nabijheid van de locatie en de positieve indruk die
zij hadden bij de eerste kennismaking bij de locatie (door bijv. intake/
rondleiding). Moeders die geen formele opvang gebruiken geven vaker
aan niet precies te weten wat de kinderopvangtoeslag inhoudt of er nog
nooit van gehoord te hebben.
Bovenstaande constateringen hebben geleid tot aanknopingspunten voor
interventies die zich op verschillende gedragsdeterminanten richten,
namelijk persoonlijke capaciteiten (zoals kennis), motivatie (zoals waarden
over de opvoeding) en omgevingsvariabelen (zoals aanbod en sociale
omgeving). Ik vind het de moeite waard om verschillende interventies in
de praktijk uit te proberen. Zo zou het goed zijn om de doelgroep van
informatie over kinderopvang(toeslag) te voorzien die voor hen begrijpelijk en goed toegankelijk is. Ook vind ik het een goed idee om mensen
uit de doelgroep hun ervaringen met kinderopvang te laten delen en de
doelgroep kennis te laten maken met kinderopvang bij hun in de buurt. In
overleg met de onderzoekers zullen enkele interventies uitgewerkt
worden.
5.2 Betere informatie voor ouders over de kwaliteit
Goede informatievoorziening draagt bij aan de toegankelijkheid van
kinderopvang. Op 25 april 2018 heb ik uw Kamer per brief25 geïnformeerd
over mijn activiteiten en voornemens om ouders beter te informeren over
de kwaliteit van hun (toekomstige) opvanglocatie. Ik heb toen toegezegd
na de evaluatie van de verbeterde In-één-oogopslag te bezien of aanvullende maatregelen nodig zijn en zo ja, of een kwaliteitsoordeel kinderopvang daarbij van toegevoegde waarde is.26 Hierbij informeer ik u over
deze toezegging.
Met de invoering van In-één-oogopslag op 12 april 2018 en de verbetering
op 2 januari 2020 zijn belangrijke stappen gezet in het beter informeren
van ouders over de kwaliteit van hun (toekomstige) opvanglocatie.27
Verder blijkt uit het onderzoek naar de informatiebehoefte van ouders
door Motivaction, waarover ik u op 9 september 2019 heb geïnformeerd28,
dat ouders weinig informatie missen, en vooral behoefte hebben aan één
centraal online punt om informatie te vinden en te vergelijken. Om deze

25

Kamerstuk 31 322, nr. 393.
In-één-oogopslag is een samenvatting van de inspectieresultaten van de GGD en staat per
opvanglocatie in het Landelijk Register Kinderopvang (www.landelijkregisterkinderopvang.nl).
27
In mijn brief van 19 december 2019 (Kamerstuk 31 322, nr. 409) heb ik u over deze verbeteringen geïnformeerd.
28
Kamerstuk 31 322, nr. 405.
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

16

reden ontbreekt de meerwaarde van een (nieuw te ontwikkelen) kwaliteitsoordeel kinderopvang en neem ik dan ook geen verdere stappen hierop.
Zoals ik in mijn brief van 19 december 201929 al aangaf geef ik wel graag
invulling aan de behoefte van ouders om op een centraal punt informatie
te vinden en te vergelijken. Ik doe dit door te verkennen welke mogelijkheden het Landelijk Register Kinderopvang biedt om het zoeken en
vergelijken van kinderopvanglocaties te vergemakkelijken.
Tot slot
Ter afsluiting hecht ik eraan u alvast op de hoogte te stellen van een
aantal brieven, die ik voornemens ben binnenkort naar uw Kamer te
versturen.
• Vóór de zomer stuur ik u een reflectie op het kinderopvangstelsel
(onder andere naar aanleiding van motie Westerveld cs);
• Deze zomer informeer ik uw Kamer ook over de Pilot evaluatie- en
onderzoeksplanning Kinderopvang;
• Zoals vermeld onder 1, hopen wij uw Kamer in het najaar van 2020 te
kunnen informeren over de stand van zaken met betrekking tot
vaccinaties in de kinderopvang (de uitwerking van de maatregel
«Voorwaardelijke toegang tot de kinderopvang»);
• In het derde kwartaal stuur ik u de jaarlijkse brief over toezicht en
handhaving kinderopvang, met onder meer het Landelijk Rapport
toezicht kinderopvang van de Inspectie van het Onderwijs.
Ik vertrouw erop uw Kamer met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd over de diverse onderwerpen en onderzoeken.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

29

Kamerstuk 31 322, nr. 409.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 322, nr. 414

17