Asbestdaken, transitie van belemmering naar kans
We hebben in Nederland een ambitieuze doelstelling gesteld voor de verwijdering van
asbestdaken. Een actie die hard nodig is gezien de risico’s die hiermee samenhangen. Een
doelstelling die binnen de huidige beleidskaders zeer moeilijk te realiseren is. Wij willen de
doestellingen ook echt behalen, en ons inziens kan dat alleen met een beleid dat risicogedreven is, en is toegespitst op de unieke situatie rond asbestdaken. Hieronder zetten wij
de huidige situatie en kansen zoals wij die zien uiteen.
Achtergrond
In Nederland is naar schatting meer dan 125 miljoen m2 asbesthoudende golfdaken
aanwezig. Met het verbod op asbestdaken vanaf 2024 wordt een impuls gegeven om een
aanzienlijke bron van blootstelling aan asbest in het leefmilieu te verwijderen.
Door fysische (vorst, temperatuurwisselingen en uitdroging), chemische (zure depositie) en
biologische (groei van korstmossen die zuren produceren) effecten verouderen de
asbestcement golfplaten. Dit proces wordt ook wel verwering genoemd. Doordat het
oppervlak van de golfplaten verweert, komen cementdeeltjes, asbest-conglomeraten en
asbestvezels vrij in de lucht of spoelen uit met het regenwater. Hierdoor komt asbest terecht
in bijvoorbeeld het slib van watergangen of in de bodem onder het dak. Via de bodem
kunnen de vezels worden ingelopen in woningen en gebouwen, en zich daar verder
verspreiden. Naast het verspreiden van asbest naar het milieu via verwering is er bij asbest
golfplaten ook het risico op blootstelling wanneer calamiteiten zoals storm, brand of
vandalisme zich voordoen.
De huidige situatie
Het asbestverbod geldt sinds 1993 en daarom kunnen we stellen dat de huidige
asbestgolfplaten tenminste meer dan 20 jaar oud zijn. Verwering speelt dus al een rol, en
naarmate de tijd verstrijkt zal dit alleen maar verergeren. Met het verwijderen van de
asbestcement golfplaten zijn op dit moment aanzienlijke saneringskosten gemoeid en
bovendien is het huidige tempo waarmee de dakbedekking wordt verwijderd niet hoog
genoeg om de doelstelling (in 2024 Nederland vrij van asbestdaken) te halen. Een
versnelling, en het liefst vergezeld met een kostenbesparing, is daarom noodzakelijk.
De kansen
De echte innovatie zit ons inziens voornamelijk in het beleid. Wij maken ons sterk voor het
ombuigen van een beleid dat een belemmering vormt naar een beleid dat kansen biedt en
risico’s beheerst.
1. Standaardisatie van werkmethoden en regelgeving
Wanneer er puur gekeken wordt naar het blootstellingsrisico bij het verwijderen van
asbesthoudende golfdaken, zorgen het materiaal en de omstandigheden er over het
algemeen voor dat de risico’s relatief beperkt of goed te controleren zijn. Asbestcement
golfplaten bevatten voornamelijk serpentijn asbest (chrysotiel, wit asbest). Dit type asbest is
potentieel minder schadelijk dan amfibool asbest. Bovendien zijn de asbestvezels

hechtgebonden in de cementmatrix, resulterend in minder blootstellingspotentie dan niethechtgebonden materialen. Een bijkomend voordeel is dat het verwijderen van golfplaten
veelal buiten plaatsvindt. De vrijgekomen asbestvezels worden daardoor snel verspreid in de
lucht waardoor blootstellingen relatief laag zijn.
Doordat de golfplaten relatief uniform zijn toegepast is het mogelijk om een aantal
gestandaardiseerde emissie-arme verwijderingsmethoden te ontwikkelen en te valideren.
Deze gestandaardiseerde methoden zouden zich niet alleen moeten richten op het
verwijderen van het materiaal, maar ook op andere aspecten die samengaan met een
sanering, zoals de inventarisatie, het schoonmaken van de omgeving en het afvoeren van
het materiaal.
Hoewel de risico’s bij het verwijderen van golfplaten goed te beheersen zijn, zal bij verkeerd
omgaan met het materiaal het risico aanzienlijk groter zijn. Toezicht en handhaving zijn
daarom belangrijke aspecten in het hele proces. Met de huidige kennis rondom risico’s en
processen kan de regelgeving rondom het verwijderen van asbestdaken eenvoudiger, en
daardoor de uitvoering sneller en goedkoper. Hierbij is afstemming en samenwerking tussen
de verschillende partijen in de keten cruciaal. In dit proces moet altijd goed in de gaten
worden gehouden dat de beoogde versnelling of kostenbesparing niet ten koste gaat van de
veiligheid.
2. Invoering van innovatieve werkmethoden
Wanneer het speelveld rondom het verwijderen van asbestdaken overzichtelijker is zal dit
ook een stimulans zijn voor het ontwikkelen en invoeren van innovatieve
saneringsmethoden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan robotisering of het toepassen van
coatings om vezelemissie te beperken.
3. Kansen voor duurzaamheid
Nu de overheid bedrijven, organisaties, particulieren, etc. verplicht
asbesthoudende daken te vervangen door andere, biedt dit een
mooie kans om een innovatieslag te maken op het gebied van
duurzaamheid. Binnen TNO hebben we wat dat betreft twee
relevante ervaringen, gebaseerd op kennis en toepasbaarheid:
- De renovatie van daken biedt de gelegenheid om dit deel van gebouwde omgeving te
isoleren, waardoor energiebesparing mogelijk is (enkel van toepassing in verwarmde
ruimtes);
- De renovatie en vervanging van daken biedt mogelijkheden om de coating van daken te
vervangen door zonnecellen, bijvoorbeeld in de vorm van dunne film solar-technologie
zoals Solliance (off spring van ECN/ TNO/ TUe) deze ontwikkeld heeft en nu in de praktijk
wil toepassen tezamen met ondernemingen.
Daarnaast zijn er initiatieven om asbesthoudende materialen te verwerken tot een nietschadelijke grondstof. Wanneer deze ontwikkeling concreet wordt en asbest kan worden
verwerkt en als grondstof kan worden hergebruikt in plaats van gestort zal de cirkel zelfs
helemaal rond zijn.
Dr.Ir. J. M. (Jody) Schinkel
Exposure scientist
T +31 (0)88 8661532
M +31 (0)6 50661842
E jody.schinkel@tno.nl

Mr. F.A.M. (Frank) van den Heuvel
Director Public Affairs
T +31 (0)88 866 48 14
M +31 (0)62 297 56 31
E frank.vandenheuvel@tno.nl