Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 178

Goedkeuring en uitvoering van het op 2 maart
2015 te Veenhuizen tot stand gekomen Verdrag
tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het
Koninkrijk Noorwegen inzake het gebruik van
een penitentiaire inrichting in Nederland voor de
tenuitvoerlegging van bij Noorse vonnissen
opgelegde vrijheidsstraffen (Trb. 2015, 37)

Nr. 5

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 24 april 2015
Met veel belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de
vaste commissie voor Veiligheid en Justitie inzake dit voorstel van wet. Ik
dank de leden van de verschillende fracties voor hun vragen en opmerkingen over het wetsvoorstel. De vragen worden in het hierna volgende
mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken beantwoord. Omwille
van de leesbaarheid en duidelijkheid is ervoor gekozen de vragen in het
algemeen deel aan de hand van enkele thema’s te beantwoorden.
Algemeen
Het doet mij deugd dat de leden van de VVD-fractie met een positieve
grondhouding het onderhavige verdrag en het daarbij horende
wetsvoorstel hebben bestudeerd. Met hen waardeer ook ik de in het
verdrag uitgewerkte bijzondere vorm van samenwerking tussen
Nederland en Noorwegen als zeer positief.
Met de leden van de PvdA-fractie ben ik blij dat op deze wijze voor een
bepaalde periode werkgelegenheid behouden blijft binnen het gevangeniswezen.
De leden van de SP-fractie, de CDA-fractie, de PVV-fractie en de
SGP-fractie hebben met belangstelling van het wetsvoorstel kennis
genomen. Met de antwoorden die hierna worden gegeven op de door
deze leden gestelde vragen hoop ik ook hen tot een positief oordeel over
het wetsvoorstel te kunnen bewegen.
Criteria voor plaatsing en dagprogramma
De leden van de VVD-fractie vragen zich af wat voor soort gedetineerden
in Norgerhaven zullen worden geplaatst. Zij vragen in dit verband om een
toelichting wat onder een normaal gevangenisregime wordt verstaan. De
leden van de PVV-fractie vragen wat onder een «vergelijkbare beveiligingscategorie» moet worden verstaan.
Graag verduidelijk ik aan deze leden dat in Norgerhaven thans sprake is
van een normaal beveiligingsniveau (als bedoeld in artikel 13 van de
Penitentiaire beginselenwet). Dit betekent dat in Norgerhaven Noorse

kst-34178-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

1

gedetineerden kunnen worden geplaatst met een normaal maatschappelijk risico en vluchtrisico. De combinatie van de criteria «vluchtrisico» en
«maatschappelijk risico» voorkomt dat gedetineerden worden geplaatst,
waarvan het verblijf in Norgerhaven in Nederland tot maatschappelijke
onrust zou leiden.
Het beveiligingsniveau wijzigt niet met de ingebruikname van Norgerhaven door Noorwegen. Het Noorse gevangeniswezen kent een onderscheid tussen «open» en «gesloten» gevangenissen en binnen de
categorie «gesloten» wordt ook nog een aparte categorie met een
«bijzonder hoog» beveiligingsniveau onderscheiden. Gedetineerden die
onder deze laatste categorie vallen, zullen niet in Norgerhaven worden
geplaatst. Het ontvluchtingsgevaar van de in Norgerhaven te plaatsen
Noorse gedetineerden mag dus niet groter zijn dan van de Nederlandse
gedetineerden die tot nu toe hun straf hebben uitgezeten in Norgerhaven.
Bij de selectie van gedetineerden voor de plaatsing in Norgerhaven door
de Noorse autoriteiten zal de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) hier strak
de hand aan houden. Artikel 8 van het verdrag biedt de DJI hiervoor het
handvat. Voor het treffen van aanvullende maatregelen met betrekking tot
het ontvluchtingsgevaar – waar de leden van de VVD-fractie naar hebben
gevraagd – zie ik in het licht van het voorgaande geen aanleiding.
Ook vragen deze leden of een niet-limitatieve opsomming kan worden
gegeven van de delicten die personen die in aanmerking komen voor
opsluiting in Norgerhaven, kunnen hebben gepleegd. Ook de leden van de
PVV-fractie vragen voor welke strafbare feiten de Noorse gedetineerden in
Noorwegen zijn veroordeeld.
De populatie van de in Norgerhaven door Noorwegen te plaatsen
gedetineerden zal naar verwachting veel overeenkomsten vertonen met
de doorsnee populatie in een Nederlandse normaal beveiligde gevangenis. Het gaat dan om personen die zijn veroordeeld voor allerlei soorten
misdrijven, zoals bijvoorbeeld inbraak, diefstal, drugsdelicten, zedenmisdrijven, geweldsmisdrijven, oplichting en fraude.
De leden van de SP-fractie vragen of gedetineerden alleen in Norgerhaven
mogen worden geplaatst indien zij óók in Noorwegen (nog) niet in
aanmerking zouden komen voor verlof of andere resocialisatietrajecten.
In antwoord op deze vraag zou ik in de eerste plaats willen benadrukken
dat de plaatsing van gedetineerden een Noorse verantwoordelijkheid is.
Mij is gebleken dat in het Noorse gevangeniswezen veel waarde wordt
gehecht aan een goede voorbereiding van gedetineerden op de terugkeer
in de maatschappij. Dit betekent dat Noorse gedetineerden in Norgerhaven ook tijdig zullen moeten terugkeren in Noorwegen, zodat die goede
voorbereiding, indien aangewezen, kan plaatsvinden. Gedetineerden die
gaan beginnen met een resocialisatietraject dat mede bestaat uit verblijf
buiten de gevangenis, bijvoorbeeld bij wijze van verlof, zullen niet voor
plaatsing in Norgerhaven in aanmerking komen. Op grond van de
regeling in het verdrag is immers geen verlof in Nederland mogelijk.
Wat betreft het onderhouden van contact met familie en vrienden, waar
deze leden naar vragen, kan ik het volgende opmerken. In Norgerhaven
zal worden voorzien in ruime mogelijkheden voor bezoek van familie- en
gezinsleden en vrienden. Daarbij hoort ook de mogelijkheid dat een
gedetineerde meerdere dagen achter elkaar bezoek ontvangt van familie
en vrienden. Ook zullen in Norgerhaven meer mogelijkheden zijn voor
video-bellen dan wat gebruikelijk is in Noorse gevangenissen.
De Noorse autoriteiten zullen bij de plaatsing van gedetineerden verder zo
veel mogelijk rekening houden met de familie- en gezinssituatie. De
Noorse autoriteiten hebben de intentie om gedetineerden zo veel mogelijk
op basis van vrijwilligheid in Norgerhaven te plaatsen. De Noorse
autoriteiten hebben mij laten weten dat gedetineerden met kinderen die
hen ook regelmatig bezoeken in detentie, in beginsel niet in aanmerking
komen voor overplaatsing naar Norgerhaven. In het kader van de selectie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

2

van gedetineerden voor Norgerhaven zullen de Noorse autoriteiten dus
ook met name kijken naar gedetineerden die in Noorwegen ook reeds
weinig of geen bezoek ontvangen, bijvoorbeeld omdat ze geen contact
onderhouden met familie en vrienden of omdat de familie en vrienden
zich niet in Noorwegen bevinden.
De leden van de SP-fractie vragen of er een maximale en een minimale
periode is waarin een Noorse veroordeelde in Norgerhaven gedetineerd
mag zijn.
In het verdrag is op zich geen minimale of maximale duur van het verblijf
in Norgerhaven afgesproken. Wel is het zo – en deze leden hebben daar
ook op gewezen – dat de Noorse gedetineerden twee maanden voor het
einde van hun straf terugkeren naar Noorwegen. Dat zal van invloed zijn
op het plaatsingsbeleid van de Noorse autoriteiten. Noorse gedetineerden
die zich gaan voorbereiden op de terugkeer in de (Noorse) samenleving
zullen naar verwachting ruim voor het einde van de detentie naar
Noorwegen terugkeren en niet pas twee maanden voor dat einde.
De termijn van twee maanden in het verdrag heeft niets te maken met de
duur van resocialisatietrajecten in Noorwegen. Deze termijn is gekozen
om te voorkomen dat incidenten die zich tegen het einde van de detentie
zouden kunnen voordoen, ertoe zouden kunnen leiden dat de
overbrenging naar Noorwegen vóór het einde van de straf niet meer
mogelijk is. Als de Noorse gevangenisstraf ten uitvoer is gelegd, bestaat
immers geen titel meer om Noorse gedetineerden in Norgerhaven vast te
houden. Als een gedetineerde bijvoorbeeld vlak voor het einde van de
detentie nog in Norgerhaven zou zijn en in een Nederlands ziekenhuis
moet worden opgenomen, kan tijdens het verblijf in dat ziekenhuis de
Noorse detentietitel aflopen. Dat is een situatie die door een termijn van
twee maanden te hanteren zo veel mogelijk kan worden voorkomen.
Voor het antwoord op de vraag van deze leden op welke wijze resocialisatie in Noorwegen verloopt verwijs ik graag naar de korte introductie tot
het Noorse gevangeniswezen op de website van de Noorse DJI:
www.kriminalomsorgen.no/information-in-english.265199.no.html.
Belangrijke elementen van de tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen in
Noorwegen zijn het normalisatiebeginsel, fasering van de detentie gericht
op de terugkeer in de samenleving en het import-model, dat inhoudt dat
belangrijke diensten in de gevangenis, zoals medische zorg, onderwijs,
arbeidsbemiddeling en geestelijke verzorging, worden geleverd door
lokale en provinciale autoriteiten.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de plaatsing in Norgerhaven
van vreemdelingen zonder verblijfsrecht in het verdrag niet categorisch is
uitgesloten, gelet op de mogelijke complicaties die in Nederland kunnen
optreden en mogelijke verzoeken om internationale bescherming. Ook de
leden van de PVV-fractie vragen naar de verblijfstatus van Noorse
gedetineerden.
In Noorse gevangenissen zit, net als in Nederlandse gevangenissen, een
substantieel aantal buitenlandse gedetineerden. Het gaat daarbij deels om
burgers van lidstaten van de EU (met name Polen, Litouwen en
Roemenië), maar ook om burgers van derde landen. Voor Noorwegen is
het een belangrijke overweging om ook gedetineerden afkomstig uit deze
landen in Norgerhaven te kunnen plaatsen, juist ook omdat veel van deze
gedetineerden niet over familie in Noorwegen beschikken en een
eventueel verblijf in Norgerhaven de contacten met die familie dus niet
compliceert. In die zin zou het categorisch uitsluiten van vreemdelingen
zonder verblijfsrecht in Noorwegen de mogelijkheid om de volledige
capaciteit van Norgerhaven te benutten negatief beïnvloeden.
De mening van de leden van de CDA-fractie dat de verblijfsrechtelijke
status van mogelijk in Norgerhaven te plaatsen gedetineerden een
aandachtspunt is, deel ik zeker. Ik wijs er in dit verband op dat vreemde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

3

lingen die door Nederland ongewenst zijn verklaard of die als niet toe te
laten staan gesignaleerd, zijn uitgesloten van plaatsing in Norgerhaven.
Voor de overige vreemdelingen zonder verblijfsrecht in Noorwegen geldt
dat zij in beginsel wel in Norgerhaven hun Noorse straf kunnen
ondergaan. Met het oog op de komst van Noorse gedetineerden zonder
verblijfsrecht die eventueel in Nederland een asielverzoek zouden kunnen
doen, zijn in het verdrag enkele bepalingen opgenomen die dat risico
beheersbaar maken:
− In artikel 8 lid 4 is geregeld dat Nederland in individuele gevallen de
plaatsing van een gedetineerde kan weigeren of om de terugkeer van
een gedetineerde kan verzoeken. Mocht blijken dat Noorse gedetineerden uit bepaalde landen in Nederland asielverzoeken indienen, dan
kan Nederland op grond van dit artikel de verdere plaatsing van
gedetineerden uit die landen weigeren.
− In artikel 9 lid 2 is vastgelegd dat Noorse gedetineerden tijdig, dat wil
zeggen twee maanden voor het einde van hun straf, terugkeren naar
Noorwegen. In het voorgaande ben ik hier al op ingegaan. Deze
termijn stelt Nederland in staat om een eventueel asielverzoek dat vlak
voor de geplande terugkeer naar Noorwegen wordt gedaan, zo veel
mogelijk tijdig af te handelen, zodat die terugkeer naar Noorwegen niet
wordt doorkruist.
Verder verdient in dit verband nog vermelding dat in een samenwerkingsovereenkomst (die uitvoering geeft aan het verdrag) is vastgelegd dat
Noorwegen de kosten vergoedt voor de afhandeling van een eventueel
asielverzoek in Nederland.
Ik hecht eraan te benadrukken dat het mij onwaarschijnlijk voorkomt dat
een asielverzoek van een Noorse gedetineerde in Nederland zou worden
gehonoreerd. Noorwegen is immers een land waar betrokkene veilig naar
kan terugkeren en dat zich heeft gebonden aan alle in dit verband
relevante internationale verplichtingen.
De vraag van de leden van de PVV-fractie hoeveel gedetineerden naast de
Noorse nationaliteit ook een andere nationaliteit hebben, kan ik niet
beantwoorden, omdat ook voor Noorwegen nog niet bekend is wie voor
daadwerkelijke plaatsing in Norgerhaven in aanmerking komt. Het
selecteren van gedetineerden zal naar verwachting in de zomer gaan
plaatsvinden en de eerste plaatsingen zullen vanaf 1 september worden
geëffectueerd, mits op die datum het onderhavige verdrag in werking is
getreden.
Ook vragen deze leden hoe lang Noorse gedetineerden in een Noorse
gevangenis hebben verbleven voordat zij naar Nederland komen. Dat zal
in ieder individueel geval verschillend zijn. Voor een deel van de gedetineerden geldt dat zij reeds geruime tijd in een Noorse justitiële inrichting
hebben verbleven. De plaatsing in Norgerhaven is namelijk alleen
toegestaan als een veroordeling tot gevangenisstraf onherroepelijk is.
Voor degenen die tot aan hun definitieve veroordeling in voorlopige
hechtenis hebben gezeten, kan dus sprake zijn van een min of meer
langdurig verblijf in detentie voordat overplaatsing naar Norgerhaven aan
de orde is.
Voor een ander deel van de gedetineerden kan het zo zijn dat zij de
opgelegde gevangenisstraf nog volledig moeten ondergaan. Zij zullen dan
door de Noorse autoriteiten worden opgeroepen om hun straf uit te zitten
en zullen via de Ullersmo gevangenis kunnen worden overgebracht naar
Norgerhaven. Hoe lang het verblijf in de Noorse gevangenis zal duren
voordat betrokkene wordt overgebracht naar Norgerhaven zal afhangen
van de individuele omstandigheden van de gedetineerde. Ten minste zal
het verblijf lang genoeg moeten zijn om een goed beeld te hebben van de
gezondheidstoestand van de gedetineerde. Gedetineerden die medische
of andere zorg nodig hebben die in Norgerhaven niet beschikbaar is,
komen niet in aanmerking voor plaatsing in Norgerhaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

4

De leden van de SGP-fractie vragen of kan worden aangegeven op welke
punten het Noorse dagprogramma verschilt van het programma in
Nederlandse gevangenissen en of deze programma’s gelijkwaardig zijn.
Het Noorse dagprogramma verschilt inhoudelijk niet wezenlijk van het
programma in Nederlandse gevangenissen. De Noorse gedetineerden
worden evenals de Nederlandse gedetineerden in de gelegenheid gesteld
arbeid te verrichten, aan hen worden ontspannende activiteiten en
onderwijs aangeboden en zij worden gelucht. Het programma is wel wat
ruimer van opzet. Zo kent een Noorse programma een dagelijks avondprogramma tot 20.00 uur (in het weekend tot 19.00 uur) en worden de
Noorse gedetineerden dagelijks minimaal twee uur gelucht in plaats van
één uur in de Nederlandse situatie. Mijn conclusie is daarom dat sprake is
van inhoudelijk gelijkwaardige programma’s, waarbij het Noorse
programma op sommige punten wel iets ruimer van opzet is.
Overplaatsing van de huidige gevangenen in Norgerhaven
De leden van de PvdA-fractie en van de SP-fractie stellen enkele vragen
over de overplaatsing van de huidige gevangenen in Norgerhaven, onder
wie de vier levenslanggestraften.
Naast de PI Veenhuizen, locatie Norgerhaven, zijn er nog twee andere
inrichtingen aangewezen voor het huisvesten van afdelingen voor
levenslanggestraften. Het doel van de aanwijzing van die afdelingen is te
voorkomen dat levenslanggestraften die dat niet willen, samen met
kortgestraften op een afdeling moeten verblijven. Er is op de betreffende
afdelingen geen sprake van een apart regime. Plaatsing op een van deze
afdelingen gebeurt op basis van vrijwilligheid. De vier in Norgerhaven
verblijvende levenslanggestraften hebben aangegeven bij voorkeur niet
naar één van deze twee andere inrichtingen te worden overgeplaatst. Na
overleg met deze gedetineerden is tot overplaatsing naar de PI Heerhugowaard besloten, waar nu ook al levenslanggestrafte gedetineerden
verblijven. De kortgedingrechter heeft op 6 maart jl. uitspraak gedaan in
een procedure die was aangespannen door een groep van vier levenslang
gestraften en veertien langgestraften. Daarbij zijn hun vorderingen om in
Norgerhaven te blijven dan wel als gehele groep te worden overgeplaatst,
afgewezen. De vier levenslanggestraften en twee langgestraften zijn in
appel gegaan. Deze procedure loopt nog. Inmiddels hebben de vier
levenslang gestraften het besluit tot overplaatsing naar PI Heerhugowaard
ontvangen. Uitgangspunt daarbij is dat zij zo veel mogelijk op hetzelfde
moment worden overgeplaatst. Het moment van feitelijke opname aldaar
wordt echter bepaald aan de hand van de beschikbaarheid van ruimte in
deze inrichting.
De overige gedetineerden zullen ook worden overgeplaatst. Dit gebeurt
op individuele basis. Daarbij wordt goed gekeken naar de individuele
omstandigheden van de betreffende gedetineerde om te bepalen waar de
gedetineerde het best naartoe kan worden overgeplaatst. Gelet op het
grote aantal gedetineerden dat wordt overgeplaatst, zal sprake zijn van
spreiding over verschillende inrichtingen in het land. In verband met de
beoogde startdatum van de plaatsing van Noorse gedetineerden,
1 september 2015, vindt de overplaatsing uiterlijk op 1 juli 2015 plaats.
Gelet op de ruime periode die daarmee beschikbaar is voor de overplaatsingen, vinden deze plaats via het reguliere plaatsingsproces. De
ontvangende inrichtingen hoeven hier niet op te worden voorbereid.
Behoud van werkgelegenheid; looptijd van het verdrag
De leden van de VVD-fractie, de PvdA-fractie en de PVV-fractie vragen
naar de gevolgen van het sluiten van het verdrag met Noorwegen voor de
werkgelegenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

5

Door de gevangenis Norgerhaven aan Noorwegen ter beschikking te
stellen, is 239 f.t.e. DJI-personeel in de regio Noord-Oost, waar de
werkgelegenheidsperspectieven niet rooskleurig zijn, voor de duur van
het verdrag gegarandeerd. Overigens maakt de PI Veenhuizen, waartoe
Norgerhaven behoort, geen deel uit van de lijst van te sluiten inrichtingen
uit het Masterplan DJI 2013–2018. Daarom is er geen relatie met het
DJI-personeel dat in het kader van het Masterplan van werk naar werk
begeleid dient te worden.
De vraag van de leden van de SP-fractie om nogmaals te bevestigen dat
zowel de PI Norgerhaven als de PI Tilburg na het opzeggen van de
verdragen met beide landen niet gesloten zullen worden, moet op een
misverstand berusten. Een dergelijke bevestiging heb ik niet gegeven. De
PI Tilburg zal in het kader van de uitvoering van het Masterplan, na het
vertrek van de Belgische gedetineerden, worden gesloten. Wat betreft de
PI Veenhuizen kan ik bevestigen dat die inrichting, zoals ik hierboven al
opmerkte, niet in het kader van het Masterplan is aangewezen om
gesloten te worden.
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd of de Noorse regering verwacht
dat de wachtlijsten zijn weggewerkt en of hier inmiddels meer duidelijkheid over is als het gaat om België in verband met de PI Tilburg. Ook de
leden van de CDA-fractie vragen naar de looptijd van de overeenkomst
met België en dientengevolge naar de toekomstperspectieven voor de
betrokken medewerkers van de DJI.
Bij de totstandkoming van het verdrag met Noorwegen is van Noorse
zijde aangegeven dat het streven erop is gericht om de wachtlijsten, die
de aanleiding voor het sluiten van het verdrag vormden, gedurende de
looptijd van het verdrag (drie jaar) weg te werken. Tegelijkertijd wordt van
Noorse zijde niet uitgesloten dat een verlenging van de looptijd nodig zou
kunnen zijn. Daarom is ook in een mogelijkheid van verlenging in het
verdrag voorzien (artikel 31).
Wat betreft de PI Tilburg zal de Belgische Minister van Justitie voor 1 juli
aanstaande moeten beslissen of hij ook in 2016 van de inrichting gebruik
zal willen maken. Vooralsnog ga ik ervan uit dat dat het geval zal zijn,
maar een officieel Belgisch verzoek dienaangaande heb ik nog niet
ontvangen. Voor een mogelijke verhuur na 2016 zou een nieuw verlengingsverdrag met België moeten worden gesloten.
De vraag van de leden van de VVD-fractie of het verdrag automatisch ten
einde loopt, indien niet wordt overgegaan tot verlenging ervan, kan ik
bevestigend beantwoorden. Norgerhaven wordt in beginsel ter
beschikking gesteld aan Noorwegen voor een termijn van drie jaar. De
Ministers van Justitie van beide landen kunnen overeenkomen deze
termijn met (ten minste) een jaar te verlengen. Als de Ministers dit niet
overeenkomen, loopt het verdrag op grond van artikel 36 lid 2 ten einde.
Ervaringen in de PI Tilburg
De leden van de CDA-fractie vragen wat de belangrijkste ervaringen met
betrekking tot veiligheidssituaties en/of aansprakelijkheidsgeschillen bij de
overplaatsing van Belgische gedetineerden zijn die (mogelijk) geleid
hebben tot een aanpassing van de regeling in het verdrag met
Noorwegen. Deze leden vragen ook of zich in de afgelopen jaren met
betrekking tot de plaatsing van Belgische gedetineerden in Tilburg
noemenswaardige incidenten hebben voorgedaan die zijn te herleiden tot
verschillen tussen Nederland en België ten aanzien van de rechtspraktijk
of relevante regelgeving tussen beide landen.
Er zijn in de afgelopen jaren geen ervaringen of incidenten geweest met
betrekking tot veiligheidssituaties of aansprakelijkheidsgeschillen bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

6

overplaatsing van Belgische gedetineerden die hebben geleid tot een
aanpassing van de regeling in het verdrag met Noorwegen. Evenmin is er
in de afgelopen jaren sprake van noemenswaardige incidenten in de PI
Tilburg die te herleiden zijn tot verschillen tussen Nederland en België ten
aanzien van de rechtspraktijk of relevante regelgeving. In dit opzicht
hebben de met België gemaakte afspraken bewezen een adequaat kader
te bieden voor deze bijzondere vorm van samenwerking.
Wel hebben de onderhandelingen met Noorwegen op een aantal punten
tot een enigszins gewijzigde regeling in het verdrag geleid in vergelijking
met het met België gesloten verdrag. Die punten zijn in de memorie van
toelichting benoemd (blz. 2) en toegelicht.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre er sprake is van een
evaluatie van de uitvoering van het verdrag met België en of de
toepassing van Belgisch recht in Nederland nog problemen heeft
opgeleverd in de uitvoering.
De Nederlands-Belgische samenwerking in de PI Tilburg wordt halfjaarlijks besproken en geëvalueerd tussen de betrokken autoriteiten. Dat
levert uiteraard wel aandachtspunten op voor de uitvoering, maar van
problemen met betrekking tot de toepassing van Belgisch recht is niet
gebleken.
Voorts zijn in opdracht van het WODC door de Universiteit Utrecht en de
Vrije Universiteit Brussel de ervaringen met het Belgische detentieregime
in de PI Tilburg onderzocht. Het onderzoeksrapport heeft mijn ambtsvoorganger op 1 maart 2013 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk
24 587, nr. 487).
Ook vragen deze leden of er voorbeelden bekend zijn van andere
Europese landen waar cellen gebruikt worden door andere landen. De
Nederlands-Belgische samenwerking in de PI Tilburg is naar mijn stellige
indruk uniek in de wereld. Samenwerking tussen andere landen die
vergelijkbaar is met de Nederlands-Belgische samenwerking in de PI
Tilburg, is mij niet bekend.
De leden van de VVD-fractie, de PvdA-fractie en de SP-fractie hebben
enkele vragen gesteld over het voorkomen van communicatieproblemen
tussen Noorse leidinggevenden, Nederlandse penitentiaire medewerkers
en Noorse gevangenen.
De communicatie tussen Nederlandse medewerkers en Noorse gedetineerden en tussen Nederlandse medewerkers en de Noorse directeur is
vanzelfsprekend een belangrijk punt van aandacht geweest in de
onderhandelingen met Noorwegen en is dat thans bij de voorbereidingen
op de komst van de Noorse gedetineerden, na de parlementaire
goedkeuring van het verdrag. Met goede communicatie kan in een
gevangenis veel worden bereikt en kunnen problemen en spanningen
worden voorkomen. Nederland en Noorwegen zijn met elkaar overeengekomen dat met gedetineerden wordt gecommuniceerd in een voor hen
begrijpelijke taal. Dat kan Engels zijn, maar ook een andere taal.
DJI-personeel is gewend met verschillende nationaliteiten te werken en te
communiceren. De communicatie tussen de Noorse directie en de
Nederlandse directie is in het Engels. De afspraak met Noorwegen is dat
er per dienst altijd voldoende personeel beschikbaar is dat Engels spreekt.
Alle personeelsleden zullen een cursus Engels volgen.
Ook zullen de medewerkers van Norgerhaven worden onderwezen in het
Noorse penitentiaire recht en de Noorse penitentiaire praktijk. Deze
opleiding zal naar verwachting in augustus kunnen starten en zal worden
verzorgd door het opleidingsinstituut van het Noorse gevangeniswezen
(Krus).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

7

De leden van de PVV-fractie vragen of het klopt dat, overeenkomstig de
situatie in de PI Tilburg, in Norgerhaven sprake zal zijn van zowel een
Nederlandse directie als een Noorse directie.
Graag verduidelijk ik dat de directie van Norgerhaven zal bestaan uit
Noorse en Nederlandse leden, te weten de Noorse directeur en zijn of
haar plaatsvervangers en de Nederlandse beheersfunctionaris en zijn
plaatsvervanger. De algemene leiding van Norgerhaven berust bij de
Noorse directeur. Dit betekent dat de Noorse directeur enerzijds verantwoordelijk is voor de tenuitvoerlegging van straffen en de bejegening van
de Noorse gedetineerden en anderzijds voor het beheer van Norgerhaven.
Hij maakt hierbij gebruik van het door Nederland beschikbaar gestelde
personeel, dat in het algemeen ook nu al werkzaam is in Norgerhaven.
Wel zal het personeel voortaan onder de leiding staan van de Noorse
directeur voor wat betreft de zorg voor de tenuitvoerlegging van straffen
en de bejegening van de gedetineerden. De beheersmatige aspecten van
het functioneren van Norgerhaven besteedt de Noorse directeur in de
praktijk uit aan de Nederlandse beheersfunctionaris, afkomstig van de
Dienst Justitiële Inrichtingen. Die ambtenaar draagt zorg voor het beheer
overeenkomstig de afspraken die in een samenwerkingsovereenkomst zijn
vastgelegd. Rechtspositionele beslissingen met betrekking tot het
personeel worden door de Nederlandse functionaris genomen, in
voorkomend geval op basis van informatie van de Noorse directeur.
Toepasselijk recht
Van de gelegenheid die de door de leden van de VVD-fractie gestelde
vragen over de verhouding tussen de toepassing van Nederlands recht en
Noors recht in Norgerhaven mij daartoe bieden, maak ik graag gebruik
om dit onderwerp nader toe te lichten.
De gevangenis Norgerhaven staat in Nederland. Dit betekent dat
Nederlandse wet- en regelgeving van toepassing is. Om deze reden is in
het verdrag uitdrukkelijk vastgelegd dat waar het gaat om het detineren
van veroordeelden door de Noorse autoriteiten en de tenuitvoerlegging
van Noorse vonnissen in Norgerhaven, de toepassing van de Nederlandse
wet- en regelgeving op dit terrein is uitgesloten. Een dergelijke uitsluiting
is noodzakelijk, omdat Nederland met dit verdrag niet de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van Noorse vonnissen op zich neemt.
Die verantwoordelijkheid blijft Noors.
Voor zover dus in Norgerhaven de tenuitvoerlegging plaatsvindt van een
Noorse straf die is opgelegd voor een in Noorwegen gepleegd strafbaar
feit, geschiedt dit volgens Noors recht en niet volgens Nederlands recht.
Voor zover een Noorse gedetineerde na aankomst in Norgerhaven een
strafbaar feit pleegt, is er sprake van het plegen van een strafbaar feit op
Nederlands grondgebied en is daarom de Nederlandse strafwet van
toepassing. Uitsluitend de Nederlandse politie en het Nederlandse
openbaar ministerie zijn bevoegd onderzoek in te stellen naar strafbare
feiten gepleegd in Norgerhaven en te beslissen over de gevolgen die
daaraan moeten worden verbonden. Daarbij is het overigens zeer wel
denkbaar dat indien de verdachte een Noorse gedetineerde is en het geen
feit betreft waardoor de Nederlandse rechtsorde is geschokt, de strafvervolging na een kort onderzoek wordt overgedragen aan de Noorse
autoriteiten.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe het strafproces van de Noorse
gedetineerde naar aanleiding van een eventueel gepleegd misdrijf in
Nederland zich verhoudt met de nog uit te zitten straf waarvoor de Noorse
gedetineerde in Nederland was en op welk moment en waar de
opgelegde straf volgens het Nederlandse recht zal worden uitgezeten.
In het geval dat in Nederland wordt overgegaan tot strafvervolging en de
Noorse gedetineerde in verband daarmee in voorlopige hechtenis wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

8

genomen (en dan zal worden overgebracht van Norgerhaven naar een
huis van bewaring in Nederland) zal de tenuitvoerlegging van de
Nederlandse straf plaatsvinden na veroordeling, zodra de straf onherroepelijk is geworden. Wanneer de straf is uitgezeten, zal betrokkene worden
uitgeleverd aan Noorwegen, alwaar hij het restant van zijn Noorse straf
verder zal moeten ondergaan.
In het geval dat in Nederland wordt overgegaan tot strafvervolging, maar
de Noorse gedetineerde niet meer in Norgerhaven verblijft, zal Nederland
aan Noorwegen om de uitlevering van betrokkene kunnen vragen.
De vraag van de leden van de PVV-fractie of het klopt dat in het geval van
klachten van Noorse gedetineerden betreffende het handelen van een
medische zorgverlener het klachtrecht zoals neergelegd in de Penitentiaire
beginselenwet van toepassing is, kan ik ontkennend beantwoorden. De
toepassing van het klachtrecht in de Penitentiaire beginselenwet is in het
verdrag uitgesloten, ook waar het het medisch klachtrecht betreft, dat
thans nog opgenomen is in de Penitentiaire maatregel. Het betreffende
klachtrecht vormt een onderdeel van het Nederlandse penitentiaire recht.
De tenuitvoerlegging van Noorse gevangenisstraffen vindt in Norgerhaven echter plaats op basis van het Noorse recht.
Op medische behandelingen in Nederland blijft wel de Wet op de
beroepen in de individuele gezondheidszorg van toepassing. Conform die
wet kan eenieder – en dus ook een Noorse gedetineerde – die een
medische behandeling heeft ondergaan en daarover een klacht heeft, zich
wenden tot de bevoegde klacht- en tuchtrechtelijke instanties, alsmede
eventueel ook de Nederlandse rechter.
De leden van de SGP-fractie vragen of er sprake kan zijn van strijdigheid
tussen het Noorse en Nederlandse recht waar het gaat om overtredingen
van het gevangenisregime door de gedetineerden.
Ik zie die strijdigheid niet. De tenuitvoerlegging van Noorse straffen in
Norgerhaven wordt beheerst door het Noorse recht. In opdracht en onder
de verantwoordelijkheid van de Noorse directeur zal het Nederlandse
personeel optreden tegen overtredingen van het gevangenisregime door
de gedetineerden, conform het Noorse recht, inclusief de mogelijkheid
van disciplinaire bestraffing. Op grond van het Nederlands recht zijn
medewerkers van de DJI reeds gewend aan het werken binnen uiteenlopende juridische kaders. Ik verwacht derhalve dat de DJI-medewerkers, na
bijscholing in het Noorse recht, in staat zullen zijn om zorg te dragen voor
de tenuitvoerlegging van Noorse vonnissen in overeenstemming met het
Noorse recht.
De rechtspositionele status van het Nederlandse personeel blijft beheerst
door het Nederlandse recht. Voor zover de Noorse directeur zou vinden
dat een Nederlandse medewerker van Norgerhaven in strijd met de
Noorse regels zou hebben gehandeld ten aanzien van een gedetineerde,
kan hij dit aan de orde stellen bij de Nederlandse beheersfunctionaris. Die
kan zo nodig rechtspositionele maatregelen treffen. Dit wijkt niet af van de
huidige situatie waarin een medewerker van Norgerhaven in strijd met de
Nederlandse regels zou hebben gehandeld.
Voorts vragen deze leden of het opleggen van (disciplinaire) straffen in
Norgerhaven wordt beheerst door het Noorse recht of dat hierbij het
Nederlandse recht wordt gehanteerd omdat er mogelijk tevens sprake is
van het begaan van strafbare feiten binnen de inrichting.
In het door deze leden aan de orde gestelde geval dat sprake is van het
plegen van een strafbaar feit door een gedetineerde is tevens sprake van
handelen dat onverenigbaar is met de orde en veiligheid in de inrichting
of met de ongestoorde tenuitvoerlegging van de vrijheidsbeneming. Op
basis daarvan kan de Noorse directeur van Norgerhaven aan de gedetineerde een disciplinaire straf opleggen, zoals bijvoorbeeld het verlies van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

9

dagloon of andere verworven rechten, op grond van het Noorse recht en
kan het Nederlandse openbaar ministerie tot vervolging overgaan op
grond van het Nederlandse recht. Voor de medewerkers van Norgerhaven
lijkt mij dit een goed werkbare situatie. Ook in de huidige situatie waarin
alleen Nederlands recht van toepassing is, kan bepaald gedrag van
gedetineerden aanleiding geven tot zowel disciplinaire bestraffing op
grond van de Penitentiaire beginselenwet, als strafvervolging op grond
van het Wetboek van Strafrecht.
Detentiecapaciteit
De leden van de SP-fractie stellen enkele vragen over het aanbieden van
overblijvende gevangeniscapaciteit in relatie tot meerpersoonscelgebruik
en alternatieve straffen, zoals taakstraffen en voorwaardelijke straffen. Zij
vragen of het niet lucratief wordt om gevangeniscapaciteit te verhuren
door het niet of onvoldoende respecteren van rechten van eigen gevangenen en eigen gevangenispersoneel door steeds meer mensen op één
cel te zetten.
Bij de beantwoording van deze vraag ga ik er zonder meer van uit dat de
leden van de SP-fractie niet ter discussie stellen de inzet van de regering
gericht op het bevorderen van de toepassing van voorwaardelijke straffen,
zoals neergelegd in een wetsvoorstel dat in 2011 met algehele stemmen
door de Eerste en Tweede Kamer is aanvaard (Wet van 17 november 2011
tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met wijzigingen
van regeling van de voorwaardelijke veroordeling en de regeling van de
voorwaardelijke invrijheidstelling, Stb. 545). Zoals bij de parlementaire
behandeling van dat wetsvoorstel aan de orde is gekomen, kan met een
pakket aan bijzondere voorwaarden in combinatie met reclasseringstoezicht in daarvoor in aanmerking komende gevallen worden voorkomen
dat een onvoorwaardelijke gevangenisstraf door de rechter wordt
opgelegd. Dat er ook daardoor minder behoefte is aan detentiecapaciteit
is een consequentie die de leden van de SP-fractie toen en nu
ongetwijfeld aanvaarden.
De vraag van deze leden geeft blijk van afkeuring van meerpersoonscelgebruik. Dit standpunt deel ik in het geheel niet. Meerpersoonscelgebruik is
inmiddels algemeen aanvaard, zoals reeds in het themaonderzoek naar
meerpersoonscelgebruik van de toenmalige Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) van april 2011 is vastgesteld. Het besluit om het gebruik van
meerpersoonscellen uit te breiden, is genomen in het kader van het
Masterplan DJI 2013–2018 waarmee de Tweede Kamer heeft ingestemd.
Ten slotte is van perverse financiële prikkels voor het ter beschikking
stellen van detentiecapaciteit geen sprake. Nederland stelt Norgerhaven
tegen kostprijs ter beschikking van Noorwegen. Nederland verdient daar
niets aan. Wel is het zo dat door dit te doen werkgelegenheid in het
gevangeniswezen kan worden behouden. Daar ben ik vanzelfsprekend
verheugd over.
De leden van de CDA-fractie vragen of de dalende tendens in de vraag
naar detentiecapaciteit ook nog met andere redenen kan worden
onderbouwd dan door te verwijzen naar de veronderstelde sterk dalende
criminaliteit in Nederland.
In zijn brief van 24 juni 2014 over de voortgang van de implementatie van
het Masterplan DJI (Kamerstuk 24 587, nr. 578) heeft mijn ambtsvoorganger uitvoerig stilgestaan bij de oorzaken van de dalende tendens in de
vraag naar detentiecapaciteit. Er zijn verschillende factoren van invloed op
de bezetting van het gevangeniswezen. De belangrijkste hiervan zijn:
− de ontwikkeling in de criminaliteit;
− de mate waarin delicten ter kennis komen van de politie (door
melding, aangifte, eigen opsporing);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

10

− de mate waarin de delicten worden opgehelderd en doorgezonden
worden ter vervolging;
− de mate waarin dit leidt tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf;
− de duur van die opgelegde gevangenisstraf;
− het percentage van het aantal opgelegde onvoorwaardelijke gevangenisstraffen dat daadwerkelijk ten uitvoer wordt gelegd.
Uit de analyse die destijds is uitgevoerd bleek inderdaad dat de fluctuaties
in de vraag naar detentiecapaciteit grotendeels zijn veroorzaakt door een
daling van de door de politie geregistreerde criminaliteit met ca. 30%. De
daling van de benodigde celcapaciteit bleek niet het gevolg van substantiële veranderingen in de aangiftebereidheid of het aantal
niet-geëxecuteerde vrijheidsstraffen. Deze percentages bleven namelijk
redelijk stabiel. Fluctuaties in het ophelderingpercentage deden zich wel
voor, maar bleken minder van invloed op de vraag naar celcapaciteit. En
hoewel de gemiddelde duur van de vrijheidsstraf vanaf 2003 stelselmatig
opliep en in 2014 ca. 10% hoger lag dan in 2003, is deze stijging niet
dusdanig dat deze de daling van de criminaliteit compenseerde. Ten slotte
bleek uit de analyse dat het percentage zaken dat ten uitvoer werd gelegd
tamelijk stabiel was. Van deze factor ging dus geen corrigerende werking
uit op de daling van de celbezetting ten gevolge van daling in criminaliteit.
De leden van de SGP-fractie vragen om een nadere duiding van de
achtergrond van het verdrag. Zij vragen in dit verband of er in Noorwegen
sprake is van minder celcapaciteit per hoofd van de bevolking of dat er
sprake is van meer onveiligheid of hogere straffen.
Blijkens de cijfers in Criminaliteit en rechtshandhaving 2013 van het
WODC blijkt dat in 2012 het aantal gedetineerden per 100.000 inwoners in
Noorwegen 71 bedroeg. In Nederland was het dat jaar 68. Voor de
volledigheid geef ik hierbij de hele tabel weer op blz. 483 van het
WODC-rapport, voor zover het Nederland en Noorwegen betreft.
Aantal gedetineerden per 100.000 inwoners
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Nederland

125

113

103

99

71

70

68

Noorwegen

68

71

71

68

75

72

71

In hoofdstuk 11 van Criminaliteit en rechtshandhaving 2013 wordt
criminaliteit in Nederland onder meer vergeleken met de criminaliteit in
een aantal Noord- en West-Europese landen (te weten: België,
Denemarken, Duitsland, Engeland en Wales, Finland, Frankrijk, Ierland,
Luxemburg, Noord-Ierland, Noorwegen, Oostenrijk, Schotland, IJsland,
Zweden en Zwitserland). Een aantal bevindingen en conclusies van deze
vergelijking noem ik hier. Voor een volledig beeld verwijs ik naar het
voornoemde rapport.
− Nederland doet mee met de dalende trend in de geregistreerde
criminaliteit in Noord- en West-Europese landen in de periode
2002–2011.
− Het aantal verdachten per geregistreerd misdrijf (vergelijkbaar met het
ophelderingspercentage) is in Nederland, in tegenstelling tot andere
Europese landen, in de periode 2001–2006 sterk gestegen, maar
daarna weer gedaald naar het gemiddelde niveau van Noord-/WestEuropa.
− Nederland kent in vergelijking met andere West- en Noord-Europese
landen een streng strafklimaat. Het aantal gevangenen per veroordeelde (als maat voor het strafklimaat) is in Nederland hoog vergeleken met andere Noord- en West-Europese landen, waarbij het verschil
sinds 1994 zelfs groter wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

11

− Bij de geregistreerde criminaliteit loopt de langetermijnontwikkeling in
Nederland vrijwel parallel aan die in Noord-/West-Europa. Zowel het
aantal geregistreerde misdrijven per 100.000 inwoners in Nederland
als de ontwikkeling daarin valt nauw samen met het (gewogen)
gemiddelde van andere landen in Noord-/West-Europa. De daling die
zich vanaf 2002 voordoet, is in Nederland iets sterker dan in de andere
landen.
Op basis van het voorgaande kan in antwoord op de vragen van de leden
van de SGP-fractie derhalve worden geconcludeerd dat er in Noorwegen
geen sprake is van minder celcapaciteit per hoofd van de bevolking en dat
er in Noorwegen geen sprake is van meer onveiligheid of hogere straffen.
Uit navraag bij het Noorse Ministerie van Justitie en Openbare Veiligheid
is mij gebleken dat in de laatste jaren wel sprake is van een toename van
georganiseerde en grensoverschrijdende criminaliteit en dat de gemiddelde duur van gevangenisstraffen aan het toenemen is.
Rechten van de mens
De leden van de SP-fractie en van de CDA-fractie vragen om in te gaan op
de aandachtspunten die het College van de Rechten van de Mens bij brief
van 3 april 2015 heeft doen toekomen aan de Tweede Kamer ten aanzien
van het onderhavige wetsvoorstel.
Op de door het College voor de Rechten van de Mens opgebrachte punten
zal ik inderdaad graag ingaan. In de eerste plaats heeft het College
geadviseerd om het monitoren van de detentieomstandigheden in
Norgerhaven door het Nederlandse Nationaal Preventief Mechanisme
(NPM), bedoeld in het Facultatief Protocol bij het VN-Verdrag tegen
foltering, te laten plaatsvinden. In Norgerhaven zal sprake zal zijn van
tenuitvoerlegging van Noorse vonnissen overeenkomstig het Noorse
recht. In de gevangenis is Noors penitentiair en executierecht van
toepassing. In het verdrag is geregeld dat Nederland niet de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging overneemt. Die verantwoordelijkheid
blijft dus uitdrukkelijk Noors. De algemene leiding van de gevangenis
berust ook bij een Noorse directeur. Onder zijn leiding en verantwoordelijkheid zal Nederlands personeel zorgdragen voor de feitelijke uitvoering
van de Noorse straffen. Uiteraard is het zo dat de tenuitvoerlegging van
Noorse strafvonnissen in Nederland slechts dan kan worden toegestaan
als gegarandeerd is dat daarbij fundamentele rechten van de mens
worden gerespecteerd en voorts dat is voorzien in toereikend toezicht op
de tenuitvoerlegging. Dat is het geval. Noorwegen is partij bij alle
relevante mensenrechtenverdragen en mensenrechten zijn in Noorwegen
ook grondwettelijk beschermd. In het toezicht op de tenuitvoerlegging van
Noorse straffen in Norgerhaven zal door Noorwegen worden voorzien.
Het Noorse NPM is bevoegd om in Norgerhaven toezicht te houden op de
wijze waarop de tenuitvoerlegging plaatsvindt. Deze bevoegdheid
garandeert ook dat eventuele adviezen en aanbevelingen van het Noorse
NPM – die uit de aard der zaak zullen zijn gericht aan de Noorse autoriteiten – door die autoriteiten zullen kunnen worden opgevolgd. Het
Nederlandse NPM is vanzelfsprekend niet bevoegd om adviezen en
aanbevelingen aan de Noorse autoriteiten te richten.
In het licht van het voorgaande zie ik geen reden om het toezicht in
Norgerhaven door het Nederlandse NPM te laten plaatsvinden. Daar is
ook geen noodzaak voor omdat in het door het Facultatief Protocol bij het
Verdrag tegen foltering voorgeschreven nationaal preventief mechanisme
wordt voorzien door Noorwegen. Na de ingebruikname van Norgerhaven
door Noorwegen vindt detentie aldaar plaats op Noorse titel en onder
Noorse verantwoordelijkheid in de zin van artikel 4 lid 1 van het Facultatief
Protocol.
Voorts heeft het College aangedrongen op gezamenlijk Nederlands-Noors
toezicht, vergelijkbaar met de Nederlandse commissie van toezicht,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

12

waarbij direct contact bestaat met de gedetineerden, en die een laagdrempelige mogelijkheid biedt voor gedetineerden om klachten over behandeling aan de orde te stellen. In het door het College genoemde toezicht
zal door Noorwegen worden voorzien. Het inrichten van Nederlands
toezicht op de tenuitvoerlegging van Noorse straffen is niet verenigbaar
met de regeling, zoals neergelegd in het verdrag.
De algemene vraag van het College hoe Noorse gedetineerden in staat
worden gesteld om hun contacten met familie- of gezinsleden te
onderhouden kan ik goed plaatsen in het licht van de afstand tussen
Noorwegen en Nederland. Tegelijkertijd is enige relativering van die
afstand wel op zijn plaats. Nogal wat plaatsen in Noorwegen liggen, zowel
hemelsbreed als over de grond gemeten, op grotere afstand van Oslo dan
Veenhuizen. In Norgerhaven zal verder worden voorzien in ruime
mogelijkheden voor bezoek van familie- en gezinsleden. Daarbij zal ook
worden voorzien in de mogelijkheid van bezoek op meerdere, achtereenvolgende dagen. Bovendien zal Noorwegen bij de plaatsing van gedetineerden zo veel mogelijk rekening houden met de familie- en gezinssituatie. Hierboven, aan het begin van deze nota, ben ik hier al op ingegaan.
De leden van de SP-fractie stellen voorts enkele vragen over hoe wat zij
het exporteren van gevangenen noemen zich verhoudt met het recht van
een staat mensen op haar grondgebied gevangen te zetten. Zij vragen in
hoeverre de terbeschikkingstelling van de PI Tilburg niet was bedoeld als
uitzondering en of er nu een regel dreigt te ontstaan dat staten bij elkaar
gevangenen kunnen stallen. Ook vragen zij naar het risico dat het
Mensenrechtenhof in Straatsburg hierover negatief zal kunnen oordelen.
Ter beantwoording van deze vragen zou ik in de eerste plaats willen
benadrukken dat de samenwerking tussen België en Nederland in de PI
Tilburg en de beoogde samenwerking tussen Noorwegen en Nederland in
Norgerhaven voor zover mij bekend uniek zijn in de wereld. De stelling
van deze leden dat er sprake zou zijn van een regel dat staten bij elkaar
gedetineerden onderbrengen, kan ik in dit licht niet onderschrijven.
Tegelijkertijd proef ik in de door deze leden gestelde vragen een mate van
gereserveerdheid ten aanzien van de tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen buiten het eigen grondgebied van een staat, die ik niet helemaal
goed kan plaatsen. Met deze leden ben ik het graag eens dat staten
verantwoordelijk zijn voor de adequate en menswaardige tenuitvoerlegging van de in hun eigen land opgelegde gevangenisstraffen. Het
verzoek van België om de PI Tilburg te mogen gebruiken is destijds
ingegeven door de overbevolking in Belgische penitentiaire inrichtingen
die een humane opvang van gedetineerden in de weg stond. Vanuit een
oogpunt van de eerbiediging van mensenrechten moet de Belgische
strafexecutie in de PI Tilburg naar mijn oordeel dus positief worden
beoordeeld. Dit neemt uiteraard niet weg dat België ervoor moet zorgen
dat een humane tenuitvoerlegging in België mogelijk is. Daar werken de
Belgische Minister van Justitie en het Belgische gevangeniswezen ook
hard aan.
De situatie in Noorwegen ligt anders. In Noorwegen is geen sprake van
overbevolking van gevangenissen, maar is wel sprake van een tekort aan
detentiecapaciteit die (mede) wordt veroorzaakt door de noodzaak om
oude gebouwen te renoveren. Noorwegen beschikt over een relatief groot
aantal, maar relatief kleine gevangenissen. De Noorse capaciteit van
ongeveer 3900 cellen is verspreid over 43 gevangenissen op 61 locaties.
Dit maakt dat bij het renoveren van gebouwen al snel de volledige
capaciteit op die locatie wegvalt. Naast het vaker toepassen van meerpersoonscelgebruik en het bouwen van tijdelijke voorzieningen, ziet de
Noorse regering het huren van een gevangenis in Nederland als een
oplossing die kan voorkomen dat lange wachtlijsten ontstaan voor het
ondergaan van een opgelegde gevangenisstraf. Zoals ik hierboven al heb
aangegeven, verwacht de Noorse regering dat de capaciteitsproblematiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

13

in drie jaar voldoende is opgelost, zodat het gebruik van Norgerhaven
daarna niet langer nodig is. Niettemin sluit de Noorse regering een
verlenging van het gebruik niet uit, zoals ik hierboven eveneens aangaf.
De plaatsing van Noorse gedetineerden in Norgerhaven zal zo veel
mogelijk op basis van vrijwilligheid geschieden. Verder is voor de Noorse
autoriteiten een belangrijk uitgangspunt dat de overplaatsing naar
Norgerhaven geen gevolgen heeft voor de rechtspositie van gedetineerden en dat zij in Norgerhaven over dezelfde voorzieningen en
hetzelfde programma kunnen beschikken als in een Noorse gevangenis.
In het licht van het voorgaande heb ik geen aanleiding om te veronderstellen dat er tegen het verblijf van Noorse gedetineerden in Norgerhaven
belangrijke mensenrechtelijke bezwaren zijn in te brengen. Het risico dat
het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg hierover
negatief zal oordelen, schat ik dan ook laag in.
De leden van de SP-fractie vragen wat er waar is van mededelingen van
de voormalig Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie dat hij ook in
onderhandeling was met Zwitserland.
Tijdens gesprekken van mijn ambtsvoorganger met Zwitserse autoriteiten
is in verkennende zin gesproken over de plaatsing van Zwitserse
gedetineerden in een Nederlandse gevangenis. Een verzoek om hier
verder over te spreken is tot op heden uitgebleven en van onderhandelingen is dus ook geen sprake.
Vervoer en ontvluchting
De leden van de PVV-fractie stellen de vraag wie de beslissing neemt om
aan Noorse gedetineerden vrijheidsbeperkende middelen op te leggen
gedurende het vervoer.
De verantwoordelijkheid voor het vervoer van Noorse gedetineerden over
Nederlands grondgebied ligt bij Nederlandse ambtenaren, te weten de
ambtenaren van de DV&O. Op grond van de artikelen 11 lid 2 van het
verdrag en 3 lid 2 van het onderhavige wetsvoorstel hebben deze
ambtenaren een eigenstandige bevoegdheid om te beslissen over de
toepassing van vrijheidsbeperkende middelen tijdens het vervoer. Zij zijn
op dit punt dus niet afhankelijk van een beslissing van de Noorse
directeur.
Ook vragen deze leden of het klopt dat een gedetineerde die ontsnapt of
een poging daartoe doet alleen aangehouden mag worden op Nederlands
grondgebied indien er sprake is van visueel contact tussen een Nederlands personeelslid en de betreffende Noorse gedetineerde.
Medewerkers van de DJI zijn bevoegd om te voorkomen dat een Noorse
gedetineerde ontvlucht. Als een ontvluchting eenmaal is gelukt, waarmee
ik bedoel dat een Noorse gedetineerde zich aan het toezicht van de DJI
heeft onttrokken, zal dit aan de politie worden gemeld. De politie zal
vervolgens zorgdragen voor de opsporing van betrokkene en hem
aanhouden met het oog op de vrijwillige terugkeer naar Norgerhaven dan
wel de uitlevering aan Noorwegen.
In antwoord op de vraag van deze leden waarom in het verdrag niet is
voorzien in een titel om Noorse gedetineerden tegen hun wil in terug te
brengen naar Norgerhaven in geval van een ontvluchting, kan ik het
volgende opmerken. Uitgangspunt van de regeling in het verdrag is dat
bestaande internationale afspraken tussen Noorwegen en Nederland
onverminderd van kracht blijven. In artikel 18 lid 1 van het verdrag is dit
vastgelegd voor het geval dat een Noorse gedetineerden zich aan de
tenuitvoerlegging van de Noorse gevangenisstraf heeft onttrokken en
ergens in Nederland wordt aangetroffen. Een ontvluchte Noorse gedetineerde wordt voor de toepassing van de Uitleveringswet niet anders
behandeld dan ieder andere persoon die in Nederland wordt aangetroffen
en van wie de uitlevering wordt gevraagd. Hier komt nog bij dat in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

14

geval dat een Noorse gedetineerde is ontvlucht uit Norgerhaven en daar
ook niet wil terugkeren, het beter is dat betrokkene zijn straf verder in
Noorwegen uitzit. Het risico dat betrokkene opnieuw zal proberen uit
Norgerhaven te ontvluchten is immers door de eerdere ontvluchting niet
afgenomen.
De leden van de PVV-fractie vragen wat wordt verstaan onder een
vergelijkbaar niveau van bescherming van persoonsgegevens, zoals
genoemd in toelichting op artikel 5 van het verdrag. Hiermee bedoel ik dat
zowel voor Noorwegen als Nederland geldt dat zij partij zijn bij relevante
internationale verdragen op het terrein van de bescherming van
persoonsgegevens en dat er in beide landen adequate wetgeving is ter
bescherming van persoonsgegevens.
Kosten
De leden van de VVD-fractie vragen wie de kosten zal dragen die gepaard
gaan met ontvluchting van Noorse gevangenen uit Norgerhaven, zoals
bijvoorbeeld de kosten voor de opsporing.
De kosten die Nederlandse autoriteiten, zoals de politie, maken voor de
opsporing van een Noorse gedetineerde zijn voor rekening van
Nederland. Als een Noorse gedetineerde echter niet binnen een korte
periode in Nederland wordt aangetroffen, dan zal de Nederlandse politie
verder geen specifieke opsporingsactiviteiten meer ondernemen. Het is
dan aan de Noorse politie om voor de opsporing van betrokkene zorg te
dragen. In de afgelopen jaren is in Nederland slechts een zeer beperkt
aantal gedetineerden ontvlucht uit een gesloten inrichting (zie hiervoor de
publicatie Gevangeniswezen in getal 2009–2013 op de website van de DJI,
blz. 49). In Norgerhaven zijn in de afgelopen vijf jaar geen ontvluchtingen
geweest. Ik heb dus geen reden om te verwachten dat er kosten zullen zijn
voor de opsporing van ontvluchte Noorse gedetineerden. Zoals ik aan het
begin van deze nota heb opgemerkt, mag immers het ontvluchtingsgevaar van de in Norgerhaven te plaatsen Noorse gedetineerden niet
groter zijn dan van de Nederlandse gedetineerden die tot nu toe hun straf
hebben uitgezeten in Norgerhaven.
De bij de leden van de PVV-fractie levende indruk dat de Nederlandse
staat de kosten draagt voor het vliegvervoer van Noorse gedetineerden
naar Noorwegen indien zij aldaar bijvoorbeeld gehoord worden, is niet
juist. Alle kosten voor het vervoer van Noorse gedetineerden per vliegtuig
zijn voor rekening van Noorwegen.
De leden van de PVV-fractie en de SGP-fractie vragen om een toelichting
op de kostendekkendheid van het verdrag met Noorwegen.
Het bedrag dat Noorwegen betaalt is kostendekkend. Dit houdt in de
onderhouds- en instandhoudingskosten van de gevangenis, het volledige
personeel, de huur en de materiële kosten. Gedurende de looptijd van het
verdrag draagt Nederland niet bij aan de kosten van de instandhouding
van deze gevangenis.
De Noorse autoriteiten organiseren en betalen zelf de transporten van hun
gedetineerden van en naar Noorwegen, zoals ik hierboven al aangaf. Het
vervoer op Nederlands grondgebied wordt verzorgd door Nederlandse
ambtenaren, maar in rekening gebracht bij Noorwegen. Nederland maakt
dus geen kosten voor het vervoer van Noorse gedetineerden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

15

Artikelsgewijs
Artikel 3
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre conform de samenwerkingsovereenkomst Noorwegen gehouden is gebruik te maken van
Nederlandse aanbieders ten aanzien van kosten van vervoer van
gedetineerden alsmede kosten van medische zorg op Nederlands
grondgebied.
In het verdrag en de samenwerkingsovereenkomst zijn de belangrijkste
afspraken vastgelegd die Nederland en Noorwegen met elkaar hebben
gemaakt over deze bijzondere vorm van samenwerking. Als onderdeel
daarvan is afgesproken dat Noorwegen aan Nederland de kosten vergoedt
die worden gemaakt voor het vervoer van Noorse gedetineerden over
Nederlands grondgebied en voor medische zorg. Het staat derhalve
Noorwegen niet vrij om ten aanzien van deze onderwerpen andere
afspraken te maken.
Artikel 8
De leden van de CDA-fractie vragen of de Noorse gevangenen eerst enige
tijd van hun opgelegde straf moeten uitzitten in een Noorse gevangenis of
dat zij enkel enige tijd in een Noorse gevangenis moeten verblijven ter
controle van hun gezondheidstoestand. Indien dat laatste het geval is,
vragen deze leden in hoeverre er zicht is op risicovol gedrag van Noorse
gedetineerden op grond waarvan zij niet in aanmerking zou moeten
komen voor plaatsing in Norgerhaven.
Hierboven heb ik, in antwoord op een vraag van de leden van de
PVV-fractie, aangegeven dat de tijd dat een deel van de straf al in
Noorwegen is uitgezeten in ieder individueel geval zal verschillen. Er kan
sprake zijn van langdurig verblijf in een Noorse gevangenis voordat
overplaatsing naar Norgerhaven aan de orde is, maar dat verblijf kan ook
kort zijn geweest. Het verblijf zal ten minste lang genoeg moeten zijn om
een goed beeld te hebben van de gezondheidstoestand van de gedetineerde. Een kort verblijf in detentie kan op zich al informatie opleveren
over eventueel risicovol gedrag van een gedetineerde, maar zal
doorgaans geen volledig beeld geven. Bij de plaatsing van gedetineerden
zullen de Noorse autoriteiten een samenvatting sturen van het penitentiair
dossier, zodat bij aanvang van het verblijf in Norgerhaven de informatie
over het gedrag van de gedetineerde die beschikbaar is, door de
betrokken medewerkers van Norgerhaven kan worden ingezien. Mocht
tijdens het verblijf in Norgerhaven alsnog blijken van gedrag van een
gedetineerde dat onverenigbaar is met het aldaar aanwezige beveiligingsniveau of van een zorgbehoefte die de mogelijkheden van Norgerhaven
overstijgt, dan zal betrokkene zo snel mogelijk terugkeren naar een
gevangenis in Noorwegen.
Artikel 9
De leden van de CDA-fractie vragen de regering in te gaan op verlofaanvragen die betrekking hebben op een verzoek om op Nederlandse
grondgebied te mogen verblijven. Zij denken daarbij aan een Noorse
gedetineerde met zowel de Nederlandse als de Noorse nationaliteit.
Indien deze mogelijkheid tot verlof bestaat, vragen deze leden naar de
aansprakelijkheid van de Nederlandse Staat en haar ambtenaren ten
aanzien van mogelijke complicaties die kunnen optreden tijdens een
dergelijk verlof.
In artikel 9 van het verdrag is vastgelegd dat Noorse gedetineerden niet in
Nederland de gevangenis kunnen verlaten bij wijze van verlof. Als aan een
gedetineerde verlof is verleend, zal hij eerst naar Noorwegen moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

16

worden teruggebracht voordat het verlof kan ingaan. Het door deze leden
geschetste geval dat een Noorse gedetineerde ook de Nederlandse
nationaliteit heeft, kan zich niet voordoen, omdat de plaatsing in Norgerhaven van gedetineerden met de Nederlandse nationaliteit op grond van
artikel 8 lid 2 onder a van het verdrag is uitgesloten.
Artikel 10
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre adequate rechtsbijstand is
gewaarborgd bij eventuele klachten en rechtsvorderingen van gedetineerden conform het Noorse recht.
Noorse advocaten en overige rechtsbijstandsverleners zijn volledig
bevoegd om in Norgerhaven hun taken uit te oefenen. Zij kunnen dit doen
door zich naar Norgerhaven te begeven, maar van Noorse zijde is ook
aangegeven dat, naast telefonisch contact, gebruik zal kunnen worden
gemaakt van videoconferentie. Daarvoor zijn in Norgerhaven voorzieningen aanwezig.
Artikel 11
De leden van de CDA-fractie vragen de regering in te gaan op de
reikwijdte van de verantwoordelijkheid en de aansprakelijkheid ten
aanzien van Nederlandse ambtenaren van de Dienst Vervoer en Ondersteuning van de DJI bij de begeleiding van de Noorse gedetineerden.
De Nederlandse ambtenaren van de DV&O zullen het vervoer verzorgen
van de Noorse gedetineerden van de Nederlandse luchthaven naar
Norgerhaven en terug. Op de luchthaven draagt de Koninklijke
Marechaussee – zoals gebruikelijk op Nederlandse luchthavens – de
verantwoordelijkheid voor de overbrenging van de gedetineerden van het
vliegtuig naar de transportbussen van de DV&O en vice versa. Zodra de
gedetineerden zich in het (Noorse) vliegtuig bevinden, geldt de verantwoordelijkheid van de Noorse autoriteiten.
Ook vragen deze leden naar de reikwijdte van de verantwoordelijkheid en
aansprakelijkheid van de Nederlandse Staat wanneer zich tijdens de
vlucht van en naar Noorwegen calamiteiten voordoen, al niet dan niet
veroorzaakt door de Noorse gedetineerden.
Voor het vervoer van Noorse gedetineerden per vliegtuig draagt
Nederland geen verantwoordelijkheid. Die verantwoordelijkheid ligt bij
Noorwegen. Daarmee ligt ook de aansprakelijkheid voor eventuele
calamiteiten tijdens de vlucht bij Noorwegen.
Artikel 12
De leden van de SP-fractie vragen wat er met Noorse gedetineerden
gebeurt die – als het om Nederlandse gedetineerden zou zijn gegaan –
naar een PPC zouden worden overgebracht.
Het uitgangspunt is inderdaad, zoals deze leden opmerken, dat een
dergelijke gedetineerde wordt teruggebracht naar Noorwegen, als die
overbrenging medisch verantwoord is. De situatie – waar deze leden naar
verwijzen – dat overbrenging nog steeds niet medisch verantwoord is
wanneer de straf (bijna) is afgelopen, zullen Noorwegen en Nederland zo
veel mogelijk proberen te vermijden. In de samenwerking met België in de
PI Tilburg heeft een dergelijke casus zich tot nu toe niet voorgedaan.
Mocht de Noorse detentietitel verlopen, dan is er geen basis meer om
betrokkene vast te houden in Norgerhaven. In geval van ernstige
psychiatrische problematiek kan betrokkene dan in een psychiatrisch
ziekenhuis worden geplaatst in Nederland totdat de overbrenging naar
Noorwegen wel medisch verantwoord is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

17

Ook willen deze leden weten of een zieke gedetineerde die uiteindelijk is
overgebracht, bij genezing niet alsnog teruggestuurd kan worden naar
Norgerhaven wegens plaatsgebrek in Noorwegen.
Met deze leden ben ik het graag eens dat teveel verhuisbewegingen
zoveel mogelijk moeten worden voorkomen. Dat is ook een Noors belang.
Het ligt niet erg voor de hand dat de door deze leden genoemde gedetineerde opnieuw in Norgerhaven wordt geplaatst. Het verdrag sluit dit
echter niet uit. Wel is het zo dat Nederland op basis van artikel 8 lid 4 van
het verdrag met het oog op het medische verleden van betrokkene, de
(hernieuwde) plaatsing zou kunnen weigeren.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de reikwijdte van de aansprakelijkheid van (Nederlandse) medische centra die Noorse gedetineerden
noodgedwongen dienen te behandelen. Zij vragen of Noorse gedetineerden zich tot de Nederlandse rechter kunnen wenden of uitsluitend
naar Noors recht een klachtenprocedure/rechtsgang starten, indien deze
gedetineerden menen onheus te zijn behandeld en/of complicaties te
hebben opgelopen waaruit aansprakelijkheid voortvloeit.
Ten aanzien van de behandeling in een Nederlands medisch centrum is
Nederlands recht van toepassing. Daar verandert het eventuele verblijf
van een Noorse gedetineerde in dat centrum niets aan. Op de medische
behandeling blijft dus de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg en de overige relevante Nederlandse regelgeving van
toepassing. Conform die regelgeving kan eenieder – en dus ook een
Noorse gedetineerde – die een medische behandeling heeft ondergaan en
daarover een klacht heeft, zich wenden tot de bevoegde instanties,
waaronder eventueel ook de Nederlandse rechter.
Deze leden vragen ook naar de situatie dat medische centra juridische
stappen willen ondernemen tegen de Noorse gedetineerden die zich
tijdens het verblijf in een Nederlands medisch centrum misdragen. Voor
eventueel aangerichte schade kan de Noorse gedetineerde aansprakelijk
worden gesteld. Het verdient echter de voorkeur dat de DJI eventueel
door de gedetineerde veroorzaakte schade in rekening brengt bij het
Noorse gevangeniswezen. Het Noorse gevangeniswezen kan dan de
schade van het medische centrum vergoeden en vervolgens deze kosten
op de gedetineerde proberen te verhalen.
Artikel 13
De leden van de CDA-fractie stellen enkele vragen over de signalering
door de Noorse autoriteiten in het Schengen-informatiesysteem in
verband met het plegen van strafbare feiten in Nederland.
Ter voorkoming van misverstanden zou ik willen verduidelijken dat in het
geval dat een Noorse gedetineerde is ontsnapt en in Nederland een of
meer strafbare feiten heeft gepleegd, er uiteraard een bevoegdheid is
voor Nederland om betrokkene aan te houden en in preventieve hechtenis
te nemen met het oog op strafvervolging. In het geval dat een Noorse
gedetineerde is ontsnapt, maar geen strafbare feiten in Nederland heeft
gepleegd, en op Nederlands grondgebied wordt aangetroffen, zal hij
worden uitgeleverd aan Noorwegen. Met Noorwegen is afgesproken dat
in geval van ontsnapping zo snel mogelijk een signalering plaatsvindt in
het Schengen-informatiesysteem en dat, als betrokkene is gevonden, om
de uitlevering zal worden verzocht. Op basis van de signalering in het
Schengen-informatiesysteem kunnen Nederlandse autoriteiten betrokkene
aanhouden. In het onderhavige verdrag met Noorwegen is daarnaast nog
geregeld dat betrokkene kan worden aangehouden in afwachting van die
signalering. Mocht zich derhalve de situatie voordoen dat een Noorse
gedetineerde binnen enkele uren na zijn ontsnapping in Nederland wordt
aangetroffen en Noorwegen betrokkene nog niet heeft gesignaleerd in het
Schengen-informatiesysteem, dan kan betrokkene niettemin op basis van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

18

artikel 18 lid 2 van het verdrag worden aangehouden en vastgehouden. Ik
deel de mening van deze leden dat snelheid hierbij is geboden en meen
dat met de aanvullende regeling van artikel 18 is voorzien in de door deze
leden genoemde mogelijkheid voor de Nederlandse politie om de
gedetineerde vast te houden tot aan het moment van signalering. Die
signalering vormt vervolgens, zoals ik hierboven al aangaf, de vereiste
grondslag voor de verdere detentie, in afwachting van de uitkomst van de
uitleveringsprocedure.
Deze leden vragen voorts welke verplichting voor de Nederlandse
overheid bestaat om bij aanhouding van een Noorse gedetineerde te
voorzien in rechtsbijstand middels een raadsman.
Voor eenieder die in Nederland wordt aangehouden als verdachte of ter
fine van uitlevering geldt dat hij of zij in aanmerking komt voor
toevoeging van een raadsman, indien hij of zij niet reeds over een
raadsman beschikt. Dit geldt dus ook voor een Noorse gedetineerde die in
Nederland wordt aangehouden.
Artikel 21
Op de vraag van de leden van de SP-fractie naar toegang tot Norgerhaven
van de Noorse inspectie, ben ik hierboven al ingegaan bij de beantwoording van de vraag om te reageren op de brief van het College voor
de Rechten van de Mens.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de regel geldt dat
Nederlandse inspecties en autoriteiten niet bevoegd zijn het terrein van
Norgerhaven te betreden en daar werkzaamheden uit te voeren in geval
weliswaar geen sprake is van calamiteiten, maar wel sterke aanwijzingen
plaatsvinden dat (al dan niet met medeweten van de directie) ongeoorloofde activiteiten plaatsvinden, zoals bijvoorbeeld handel in wapens en
drugsgebruik.
Graag ga ik op de door deze leden aan de orde gestelde toegang tot het
terrein van Norgerhaven in. De in artikel 21 van het verdrag vastgelegde
onschendbaarheid van het terrein van Norgerhaven vloeit voort uit het
gegeven dat Nederland binnen de kaders van het verdrag Noorwegen
toestaat om in Norgerhaven een publieke taak uit te voeren, namelijk de
tenuitvoerlegging van Noorse strafvonnissen en de daarmee gepaard
gaande vrijheidsbeneming van Noorse veroordeelden op basis van het
Noorse recht. Het logische gevolg hiervan is dat voor de toegang tot
Norgerhaven de toestemming van de Noorse directeur nodig is. In het
derde lid van artikel 21 is bepaald dat de betrokken Nederlandse en
Noorse autoriteiten afspraken maken over het toelaten van vertegenwoordigers van (Nederlandse) publieke diensten en inspecties tot Norgerhaven. In de memorie van toelichting zijn in dit verband het energiebedrijf
dat toegang moet hebben om onderhoud te verrichten, de brandweer ten
behoeve van de controle op de brandveiligheid en de inspectie volksgezondheid genoemd. Nederlandse inspecties die bevoegd zijn op het
terrein van de tenuitvoerlegging van straffen zullen in de regel geen
toegang hebben tot Norgerhaven, omdat de tenuitvoerlegging van
straffen op grond van het verdrag een Noorse aangelegenheid is en wordt
beheerst door het Noorse recht.
Tegen handel in wapens en drugsgebruik – waar deze leden naar vragen –
zal vanzelfsprekend worden opgetreden. Dat is in een Nederlandse
gevangenis zo en dat is in een Noorse gevangenis niet anders. Het is in
Nederland gebruikelijk om periodiek, maar onaangekondigd in gevangenissen controles te houden op de aanwezigheid van verboden
voorwerpen, zoals wapens, telefoons en drugs. Daarbij wordt gebruik
gemaakt van de (Nederlandse) Landelijke Bijzondere Bijstandseenheid.
Met Noorwegen is afgesproken dat dit niet anders zal zijn als Norgerhaven eenmaal door Noorwegen in gebruik is genomen. In overleg tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

19

de Noorse directeur en de Nederlandse beheersfunctionaris zal worden
afgesproken wanneer een dergelijke controle aan de orde is.
De vraag van deze leden of het de Nederlandse pers alsmede andere
belangstellenden vrij staat contact op te nemen met de directie van
Norgerhaven om informatie op te vragen dan wel een bezoek en/of
rondleidingen overeen te komen, kan ik bevestigend beantwoorden. Het is
aan de Noorse directeur om op dit soort verzoeken te beslissen. Uiteraard
staat het de Noorse directeur en het Nederlandse personeel niet vrij om
vertrouwelijke informatie met de pers of anderen delen.
Ook vragen deze leden naar bereidheid van de Noorse regering om
transparant te communiceren over het reilen en zeilen binnen de
inrichting. Van Noorse zijde is mij bevestigd dat de Noorse regering
hiertoe vanzelfsprekend bereid is. Ik hecht er in dit verband wel aan te
benadrukken dat de Noorse directeur verantwoording schuldig is aan de
bevoegde Noorse autoriteiten en niet aan Nederlandse autoriteiten. Een
vermeende inbreuk op de onschendbaarheid van het terrein – waar deze
leden naar vragen – zal de Noorse directeur in de eerste plaats aan de
orde kunnen stellen in zijn overleg met de Nederlandse beheersfunctionaris. Mocht dat niet tot een bevredigende oplossing leiden, dan kan het
overleg op een hoger niveau worden voortgezet. Mocht ook dat niet tot
een oplossing leiden, dan zal de vermeende schending op grond van
artikel 33 lid 2 van het verdrag aan de Ministers van Justitie van beide
landen worden voorgelegd met het oog op het vinden van een bevredigende oplossing.
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie of de Noorse directeur
gehouden zal zijn richting de Noorse regering een jaarverslag uit te
brengen, op de wijze waarop men verslaggeving over penitentiaire
inrichtingen gebruikelijk is vorm te geven.
In Noorwegen zijn gevangenissen verplicht een jaarverslag in te zenden
aan het Directoraat van het Noorse gevangeniswezen (de Noorse DJI). Het
Directoraat van het Noorse gevangeniswezen publiceert op basis daarvan
een jaarverslag dat het gehele Noorse gevangeniswezen omvat.
Artikelen 26 tot en met 29
De leden van de SP-fractie willen weten waarom Nederland zelf de kosten
moet betalen van de externe beveiliging van de inrichting en wat daarvan
de geschatte kosten zijn.
De kosten voor externe beveiliging van Norgerhaven zijn de kosten die
voortvloeien uit de reguliere taakuitoefening van de politie in het kader
van de handhaving van de openbare orde en de strafrechtelijke
handhaving. Artikel 15 van het verdrag verplicht Nederland de maatregelen te nemen die noodzakelijk zijn voor het ongestoord kunnen
functioneren van Norgerhaven en zo nodig maatregelen te nemen om
verstoring van de openbare orde in de omgeving van Norgerhaven te
voorkomen. Kosten voor de politie vloeien alleen uit dit artikel voort
indien er bijvoorbeeld aanwijzingen zijn van externe bedreigingen aan het
adres van de inrichting of personeelsleden of indien in de omgeving van
de inrichting een verstoring van de openbare orde dreigt. Een schatting
van de kosten kan ik niet geven omdat dit afhankelijk is van de aard en
omvang van de politie-inzet die in dergelijke gevallen nodig zou zijn.
Voorts vragen deze leden of zij het goed begrijpen dat Noorwegen zelf
betaalt voor de transporten van hun gedetineerden van en naar
Noorwegen. Dat is inderdaad het geval, zoals ik hierboven heb aangegeven. Het vervoer van Noorse gedetineerden over Nederlands grondgebied wordt door Nederlandse ambtenaren verzorgd, maar de kosten
daarvoor worden bij Noorwegen in rekening gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

20

Artikel 36
De leden van de CDA-fractie vragen de regering naar de mogelijkheid om
ingeval van veronderstelde grove schending van gemaakte afspraken,
bijvoorbeeld over de wijze waarop de inrichting wordt geleid en/of andere
onvoorziene situaties die de samenwerking onherstelbaar beschadigen,
het verdrag eenzijdig en per onmiddellijke ingang op te zeggen en de
maatregelen te nemen ten aanzien van Norgerhaven die de regering
daartoe noodzakelijk acht.
In het onderhavige verdrag is geen regeling getroffen voor opzegging of
beëindiging van het verdrag door een partij. Wanneer de door deze leden
geschetste situatie zich zou voordoen – waar ik uiteraard niet van uitga,
omdat de Nederlandse relatie met Noorwegen daar geen enkele
aanleiding toe geeft – zal er sprake zijn van een materiële schending.
Volkenrechtelijk heeft Nederland vervolgens het recht om deze schending
aan te voeren als grond voor het beëindigen van het verdrag (artikel 60,
lid 1, van het Weens Verdragenverdrag). Hiervoor gelden wel enige
procedurele vereisten zoals beschreven in de artikelen 60 tot en met 68
van het Weens Verdragenverdrag, zoals bijvoorbeeld een kennisgeving
waarin aangegeven wordt welke maatregel tegen het verdrag wordt
beoogd en de redenen daarvoor. Als echter Noorwegen hiertegen
bezwaar maakt dan dienen de partijen een oplossing te zoeken met
behulp van andere middelen. In dit verband biedt het onderhavige
verdrag de mogelijkheid van een geschillenbeslechtingsprocedure op
grond van artikel 33 van het verdrag, of op grond van artikel 34 de
mogelijkheid om het verdrag te wijzigen met wederzijdse instemming.
Voor de volledigheid, volkenrechtelijk is opzegging van
een verdrag alleen mogelijk overeenkomstig de bepalingen van het
verdrag zelf of bij overeenstemming tussen alle partijen (artikelen 54 en
56 van het Weens verdragenverdrag). Dat wil zeggen dat als een verdrag
niet voorziet in opzegging het alleen kan worden opgezegd met
instemming van de partijen. De Grondwet bepaalt dat verdragen niet (met
enkele uitzonderingen) mogen worden opgezegd zonder voorafgaande
goedkeuring van de Staten-Generaal.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 178, nr. 5

21