Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1900
Vragen van de leden Bontenbal en Inge van Dijk (beiden CDA) aan de
Minister van Economische Zaken en Klimaat en de Staatssecretaris van
Financiën over fossiele subsidies (ingezonden 21 februari 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rij (Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst) en van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen
16 maart 2023).
Vraag 1
Deelt u de mening dat de discussie over fossiele subsidies zich vooral zou
moeten richten op het verkleinen van het beprijzingstekort zoals het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in haar rapport «Klimaatverandering
in de prijzen?» (juli 2021) uitrekent? Deelt u de mening dat de door het PBL
gebruikte methode om de effectieve beprijzing van CO2-uitstoot te berekenen
voor de verschillende sectoren, de meest accurate methode is om inzicht te
krijgen in fossiele subsidies?
Antwoord 1
Ik deel de mening dat het bij de discussie over fossiele subsidies relevant is
om ook te kijken naar de mate waarin externe kosten van klimaatverandering
worden beprijsd. Het onderzoek van PBL is in dat kader interessant en helpt
om een meer compleet beeld te krijgen van de verschillende instrumenten en
de mate waarin deze zorgen dat de externe klimaatkosten terugkomen in de
prijs van producten. Bijvoorbeeld in de vorm van de samenloop tussen
energiebelasting, nationale CO2-heffing en de Europese ETS-prijs. Het
beprijzen van CO2-uitstoot is van belang omdat daarmee zowel de producent
als de koper van een product rekening houdt met de klimaatkosten van het
product voor de maatschappij. Inzicht in de beprijzing van externe kosten
geeft op zichzelf een completer beeld dan een geïsoleerde blik op aparte
fiscale en niet-fiscale regelingen. Dit inzicht kan bovendien handvaten bieden
om klimaatbeleid vorm te geven op terreinen waar die beprijzing tekort
schiet. Het is overigens goed mogelijk dat een hogere beprijzing gewenst is
dan de ingeschatte externe effecten. Met beprijzing poogt de overheid
bepaalde gedragsveranderingen te stimuleren, wat om een hogere beprijzing
kan vragen om de beoogde doelstelling te bereiken. Er kan bovendien sprake
zijn van aanvullende externe effecten, zoals schade aan de luchtkwaliteit, die
een hogere beprijzing rechtvaardigen. Daarnaast heeft de overheid belastinginkomsten nodig om de uitgaven te financieren wat ook een grond kan zijn
voor hogere beprijzing dan de externe kosten. In het plan van aanpak voor

ah-tk-20222023-1900
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

meer transparantie in de discussie over fossiele subsidies dat ik uw Kamer
heb toegezegd, zal ik naast de aparte regelingen aandacht besteden aan de
samenhang tussen fossiele subsidies en de beprijzing van externe kosten.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het beprijzingstekort zoals het PBL dat heeft berekend
voor 2018 inmiddels fors is teruggelopen door de hogere prijs van emissierechten in het EU-ETS en de aanpassingen in de energiebelastingen? Deelt u
de mening dat het beprijzingstekort de komende jaren verder zal teruglopen
door het EU-Klimaatpakket? Bent u bereid het PBL te vragen een actualisatie
te maken van hun rapport?
Antwoord 2
Het PBL ging in hun analyse in 2021 uit van een ETS-prijs van 16 euro/ton
CO2 voor 2018. De huidige ETS-prijs is sindsdien fors opgelopen en bedraagt
momenteel meer dan 80 euro/ton. Ik deel dan ook de verwachting dat op
grond van deze prijsontwikkeling het beprijzingstekort in de sectoren die
vallen onder het EU-ETS kleiner zal zijn geworden. Ik zal het PBL vragen om
een actualisatie van de analyse uit 2021.
Vraag 3
Onderkent u het feit dat de energiebelasting voor elektriciteit en gas voor
huishoudens een fors beprijzingsoverschot heeft? Vindt u dat in het licht van
de hoge energieprijzen rechtvaardig?
Antwoord 3
De actualisatie van het rapport van PBL zal een meer actueel beeld geven van
de invloed van de energiebelasting op de beprijzing van externe kosten bij
aardgas en elektriciteit gebruikt door huishoudens. Daarbij is het ook relevant
om te kijken naar de invloed van de belastingvermindering in de energiebelasting. Evenals het vorige kabinet heeft ook dit kabinet stappen gezet om de
tariefsverhouding in de energiebelasting te verbeteren door het tarief voor
elektriciteit in de eerste schijf te verlagen en het tarief op aardgas te
verhogen. In reactie op de gevraagde relatie met de hoge energieprijzen
verwijs ik naar de verschillende beleidsmaatregelen die het kabinet inzet om
ongewenste gevolgen van die hoge prijzen in te perken zoals bijvoorbeeld het
prijsplafond.
Vraag 4
Bent u het met het PBL eens dat de energiebelasting op elektriciteit te
ongericht is, de noodzakelijke elektrificatie bij huishoudens, in mobiliteit en in
de industrie tegenwerkt en, mede in het licht van de snelle vergroening van
de elektriciteitsmix de komende jaren, moet worden aangepast?
Antwoord 4
Het klopt dat de belasting op elektriciteit een generieke heffing is waarbij
fysiek geen onderscheid kan worden gemaakt naar de wijze waarop deze is
opgewekt. Het belangrijkste instrument om CO2-uitstoot bij opwek te
beprijzen is het Europese emissiehandelsysteem EU-ETS. Daarnaast wordt
duurzame opwek gestimuleerd met de subsidieregeling SDE++. Het kabinet
heeft oog voor de invloed van de energiebelasting op elektrificatie. Zo zet het
kabinet verdere stappen om het tarief voor elektriciteit in de eerste schijf te
verlagen en gelijktijdig het tarief voor aardgas te verhogen. Tegelijkertijd is
energiebesparing een belangrijk element van de transitie naar een klimaatneutrale samenleving. Bespaarde energie hoeft immers niet opgewekt te
worden. Om deze reden zet de Europese Energie-Efficiency Richtlijn (EED)
lidstaten ertoe aan het energieverbruik te verminderen. Ook gericht op de
energiecrisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne, is energiebesparing nodig.
Deze gewenste energiebesparing geldt ook voor het elektriciteitsgebruik. De
energiebelasting zet aan tot minder en efficiënter elektriciteitsgebruik. Bij
elektrificatie spelen overigens meerdere aspecten een rol. Zo wordt gewerkt
aan het beschikbaar hebben van de benodigde infrastructuur en wordt
elektrificatie ook gestimuleerd met subsidieregelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 5
Hoe ziet de planning eruit om te komen tot een herziening van de Europese
Energy Tax Directive? Wat zijn de plannen van dit kabinet met de energiebelasting? Overweegt het kabinet een vlakke energiebelasting?
Antwoord 5
De onderhandelingen over de herziening van de richtlijn energiebelastingen
zijn nog gaande. Er is nog geen zicht op het moment waarop een akkoord zal
worden bereikt. Gezien de grote verschillen tussen lidstaten in zowel
welvaartsniveau als in energiesystemen blijkt het lastig om een akkoord te
bereiken over een herziening die voor alle lidstaten zowel voldoende
klimaatambitie heeft als kan rekenen op voldoende maatschappelijk en
politiek draagvlak. Nederland zet in de onderhandelingen in op minder
vrijstellingen en hogere minimumtarieven. De verhoging van de minimumtarieven zoals opgenomen in het herzieningsvoorstel is te beperkt om in
Nederland te kunnen komen tot een voldoende ambitieus vlak tarief zonder
dat sprake is van een hoog weglekrisico. Op dit moment is de steun bij
andere lidstaten voor hogere minimumtarieven helaas beperkt. De huidige
situatie op de energiemarkt helpt daarbij ook niet mee. Als er uiteindelijk een
akkoord wordt bereikt op de herziening van de richtlijn zal worden bezien
welke aanpassingen in de nationale energiebelasting zullen worden doorgevoerd. Los van dit traject zal worden verkend op welke wijze de degressieve
tariefstructuur kan worden verminderd en andere vrijstellingen kunnen
worden afgebouwd, rekening houdend met de gevolgen voor internationaal
opererende bedrijven.
Vraag 6
Wat is het doel van de energiebelasting, nu andere beprijzingsinstrumenten
zoals het EU-ETS (elektriciteit en industrie) en EU-ETS 2 (gebouwde omgeving en mobiliteit) het beprijzingstekort gaan verkleinen? Is het kabinet bereid
de energiebelasting te verlagen als deze andere beprijzingsinstrumenten hun
werk doen?
Antwoord 6
De energiebelasting heeft als doel om energiebesparing te stimuleren en om
een budgettaire opbrengst te genereren. Daarnaast levert de energiebelasting
een bijdrage aan het beprijzen van externe kosten zoals die van klimaatverandering. Het EU-ETS beprijst op dit moment de CO2-uitstoot bij grote
installaties in met name de energiesector en de industrie. Daarnaast wordt in
Europa gewerkt aan een verbreding van het EU-ETS naar de gebouwde
omgeving en de mobiliteit. Daarbij heeft het EU-ETS als doel om voor
kosteneffectieve CO2-reductie te zorgen in de EU. Als duidelijk is hoe de
verbreding en aanscherping van het EU-ETS uitpakt zal worden gekeken of dit
aanleiding geeft om het nationale beleid waaronder de energiebelasting in de
toekomst aan te passen.
Vraag 7
Hoe kijkt u aan tegen het beprijzen van het non-energetisch verbruik van
fossiele brandstoffen? Op welke wijze kan het vergroenen van producten
waarvoor nu fossiele brandstoffen als grondstof worden gebruikt en
waarvoor geldt dat de milieubelasting op een andere plek in de keten op een
later moment plaatsvindt, het beste worden gestimuleerd?
Antwoord 7
Dit onderwerp heeft de aandacht van het kabinet. Het beprijzen van deze
brandstoffen kan mogelijk een bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen.
Een beoordeling vergt nader onderzoek naar de economische- en milieueffecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3