Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

15
Vragen van het lid Van Kent (SP) aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het rapport «Eerder stoppen met werken voor zware
beroepen» (ingezonden 7 juli 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 20 september 2017).
Vraag 1, 2, 3
Wat is uw reactie op het rapport «eerder stoppen met werken voor zware
beroepen» opgesteld door het Economisch Instituut voor de Bouw?1
Wat vindt u van de definitie van zware beroepen die in het rapport wordt
gehanteerd? Kunt u zich vinden in de gekozen beroepen? Zo ja, waarom? Zo
nee, waarom niet? Denkt u dat er nog meer beroepen kunnen worden
gekwalificeerd als zwaar beroep? Zo ja, welke?
Wat vindt u van de voorwaarde dat men minimaal 15 jaar in een zwaar
beroep moet hebben gewerkt om in aanmerking te komen voor de regeling?
Wat voor effect heeft dit op de kosten van de regeling?
Antwoord 1, 2, 3
Met het rapport is een poging gedaan om de complexe problematiek van de
zware beroepen vanuit het perspectief van de afbouw- en natuursteenbranche
in beeld te brengen. De problematiek van de zware beroepen gaat mij aan het
hart, omdat het hier vaak gaat om mensen die al lange tijd onder moeilijke
omstandigheden hebben gewerkt. Het is een problematiek die mij ook al
sinds de eerste verkenningen over de verhoging van de AOW-leeftijd bezig
houdt. Zoals uw Kamer weet, heb ik al in 2009 een voorontwerp van wet over
deze problematiek als flankerend beleid bij de verhoging van de AOW-leeftijd
naar uw Kamer gezonden (Kamerstuk 32 163, nr. 16) en in overweging
gegeven bij sociale partners. Sociale partners kwamen toen tot de conclusie
dat een aparte zware beroepenregeling niet is uit te werken. Ter uitvoering
van de motie Voortman (Kamerstuk 34 550 XV, nr. 68) is met sociale partners
overlegd of er tot een definitie van zware beroepen gekomen kan worden.
Zoals in de Kamerbrief over langer doorwerken en zware beroepen (dd.
18 september 2017) is aangegeven, is hierbij niet het ei van Columbus
ontdekt.

1

ah-tk-20172018-15
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

http://www.eib.nl/pdf/Zware_beroepen_web.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

In het rapport van het EIB wordt gesteld dat de historische uitval door
arbeidsongeschiktheid, zoals gemeten door het UWV, een goede maatstaf is
voor een zwaar beroep. Daar kan men kanttekeningen bij plaatsen. Immers,
de instroom in arbeidsongeschiktheid hangt niet alleen samen met de
zwaarte van een beroep, maar ook met de mate waarin werkgevers preventief
beleid gevoerd hebben op het terrein van arbeidsomstandigheden en de
wijze van organisatie van de arbeid. Deze maatstaf zou ertoe leiden dat de
prikkel voor werkgevers om in te zetten op duurzame inzetbaarheid goeddeels verdwijnt, zodat de problematiek van zware beroepen in de toekomst
minder snel zal worden verminderd. Daarnaast spelen individuele omstandigheden mee bij de kans op arbeidsongeschiktheid die losstaan van het (zware)
beroep, zoals de gezondheid en de levensstijl, en de hoogte van het inkomen
van de werknemer.
Ook kunnen kanttekeningen geplaatst worden bij de verdere poging tot
juridische afbakening van de doelgroep van zware beroepen in dit onderzoek.
Het onderzoek indiceert zeven sectoren met een meer dan tweemaal
gemiddelde uitval, maar tegelijk constateren de onderzoekers dat er ook
binnen andere sectoren, zoals de bouw, beroepsgroepen zijn met een meer
dan tweemaal gemiddelde uitval. Feitelijk erkennen de onderzoekers daarmee
dat de doelgroep juridisch lastig af te bakenen is en niet beperkt kan worden
tot sectoren. Ook binnen sectoren is sprake van diversiteit in de zwaarte van
beroepen, afhankelijk van de functie die men binnen een organisatie bekleedt.
Een van de zeven geïndiceerde sectoren met zware beroepen is het taxi- en
ambulancevervoer. Het is denkbaar dat de beroepen binnen deze sector
verschillend op zwaarte beoordeeld moeten worden.
De voorwaarde dat iemand tenminste 15 jaar in één van de zware sectoren
werkzaam moet zijn geweest is daarom niet altijd een goede indicator. Nog
afgezien van het feit dat het niet voor iedereen mogelijk zal zijn om deze
arbeidshistorie te achterhalen. Ook is niet ingegaan op de vraag, hoe en door
wie beoordeeld moet worden of iemand in een individueel geval werkzaam is
geweest in een zwaar beroep. Helaas moet ik concluderen dat met dit rapport
ook het «ei van Columbus» nog niet is gevonden op dit dossier.
Vraag 4
Hoeveel kost volgens u een regeling waarbij mensen met een zwaar beroep
drie jaar eerder stoppen met werken? Kunt u reageren op de 120 miljoen
euro geraamde kosten die het rapport veronderstelt? Hoeveel opbrengsten
worden in dit scenario verwacht bij minder gebruik van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen?
Antwoord 4
In het rapport geven de onderzoekers aan dat een regeling voor zware
beroepen tussen de € 120 en € 200 mln aan extra AOW-uitgaven kost. Er is
zo goed als geen (cijfermatige) onderbouwing van dit bedrag in het rapport.
De kosten van een eventuele regeling voor zware beroepen zijn sterk
afhankelijk van de precieze vormgeving en afbakening. Daarvoor dient een
regeling eerst te worden afgebakend, wat de nodige problemen met zich
meebrengt (zie antwoorden op de vragen 1,2 en 3). Of een regeling uiteindelijk met succes zou kunnen worden afgebakend, hangt niet alleen af van de
juridische vormgeving, maar ook van de maatschappelijke discussie en de
mate waarin het gebruik van de regeling binnen de perken kan worden
gehouden. De wijze van financieren is daarbij cruciaal, zoals ook in 2009 is
gebleken toen ik het voorontwerp van de wet over deze problematiek heb
laten opstellen en in overweging heb gegeven bij sociale partners. Sociale
partners kwamen toen tot de conclusie dat een aparte zware beroepenregeling niet is uit te werken. Daarbij speelde ook de wijze van financieren van de
compensatieregeling en de verdeling van lasten een rol.
De door het EIB voorgestelde regeling zou overigens ook negatieve inkomenseffecten kunnen hebben voor betrokken werknemers. Een deel van de
betrokken werknemers zou van een inkomen ter hoogte van hun salaris of
een WIA-uitkering van 75% van het eindloon, terugvallen naar 75% middelloon. Hoe hiermee in de vormgeving van de regeling wordt omgegaan is ook
van invloed op de kosten.
In het voorstel nemen de arbeidsongeschiktheidsuitgaven af, nemen de
AOW-uitgaven toe en krijgen werkgevers kosten voor de aanvulling op de
AOW-uitkering die zij betalen. Omdat de arbeidsongeschiktheidsuitgaven uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

(gedifferentieerde) werkgeverspremies worden gefinancierd en deze uitgaven
hoger zouden zijn dan de uitgaven aan de aanvulling, zou dit voorstel tot
gevolg hebben dat lasten verschuiven van werkgevers (en sectoren) naar
algemene middelen en dat de prikkel voor werkgevers om in te zetten op
duurzame inzetbaarheid vermindert. De problematiek van zware beroepen
wordt hierdoor in de toekomst niet opgelost.
Dit heeft eveneens effect op de financiële gevolgen van een regeling voor
zware beroepen.
Vraag 5
Bent u het er mee eens dat mensen met een zwaar beroep die vaak laag
opgeleid zijn met een lagere levensverwachting bij een Arbeidsongeschiktheidswet (AOW) leeftijd, die gekoppeld is aan de levensverwachting, het
logisch is dat deze mensen recht hebben om eerder te stoppen met werken?
Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
In algemene zin geldt dat een lager opleidingsniveau correleert met een lager
inkomen, een slechtere gezondheid en een lagere levensverwachting. De
onderzoekers geven zelf al aan dat het (lagere) opleidingsniveau geen goed
criterium is voor een regeling voor zware beroepen omdat dit bijna 20% van
de werknemers betreft. Daar komt bij dat de AOW een volksverzekering is die
een solidaire basisvoorziening biedt voor de oude dag voor iedereen die in
Nederland woont, ongeacht of men gewerkt heeft of niet gewerkt heeft. Er is
niet gekozen voor differentiatie naar levensverwachting, beroepsgroep of
arbeidsverleden. Een flexibele ingangsdatum van de AOW is momenteel
onderdeel van de discussie.
De aanvullende pensioenen daarentegen zijn wel afhankelijk van het
arbeidsverleden en kennen bij eerder stoppen een actuariële verrekening,
waarbij de levensverwachting (per pensioenfonds) wel een rol speelt.
In het onderzoek wordt gesteld dat mensen met een zwaar beroep een lager
inkomen hebben en dat lagere inkomens beperkte mogelijkheden hebben om
hun aanvullend pensioen naar voren te halen. In het onderzoek wordt dit
onderbouwd met figuur 2.7, waaruit echter blijkt dat het gemiddeld inkomen
in deze zeven sectoren met zware beroepen rond modaal ligt. Verwacht mag
worden dat het pensioeninkomen dan ook op modaal ligt, zeker bij een lang
arbeidsverleden. Voor deze groep bestaan dus ook mogelijkheden om het
aanvullend pensioen eerder te laten ingaan.
Vraag 6
Kunt u in overleg treden met uw collega’s van andere lidstaten om te kijken
of soortgelijke regelingen of delen van regelingen in die lidstaten ook kunnen
worden doorgevoerd in Nederland?
Antwoord 6
Mij is bekend dat in andere lidstaten wel gewerkt wordt met regelingen voor
zware beroepen. Vaak zijn dit historisch gegroeide sectorale regelingen. Uit
de inventarisatie in dit EIB rapport en uit andere inventarisaties blijkt ook dat
de voorwaarden voor dergelijke regelingen en het karakter van deze
regelingen zeer divers is. Wat de meeste buitenlandse regelingen gemeen
hebben, is dat werkgevers veelal (mede) financier zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3