Bijlage bij brief Tweede Kamer met briefnr. 536420
Overzicht maatregelen stelselvernieuwing rechtsbijstand
De leden van de SP-fractie, van de D66-fractie en van de GroenLinksfractie hebben verzocht om een overzicht met een beschrijving van de diverse in
het ontwerpbesluit opgenomen maatregelen en het beoogde bezuinigingsbedrag per maatregel, met vermelding van de onderliggende aannames.
In onderstaand overzicht wordt schematisch inzichtelijk gemaakt welke maatregelen met de stelselvernieuwing rechtsbijstand doorgevoerd worden,
wanneer de maatregel van kracht gaat en wat de begrote besparing van de maatregel is.
NB: de begrote besparing per maatregel is gebaseerd op het gehele onderstaande pakket aan maatregelen. Veranderingen in het pakket kunnen, door
samenhang tussen verschillende maatregelen, gevolgen hebben op de verwachte besparing per maatregel.
Maatregel
Versterking eerste lijn, inclusief
verplichte selectie aan de poort en
vervallen diagnose en triage-korting

Te wijzigen
regelgeving
Wet op de
rechtsbijstand

Ingangsdatum
1 januari
2016

Begrote besparing
per 2018 (x €1 mln.)
21,5

Inhoud regeling

Uitgangspunt bij de berekening van de besparing

De eerste lijn wordt zodanig ingericht dat zij in
staat is om rechtzoekenden zo veel mogelijk te
helpen bij het oplossen van hun probleem en
geschillen zoveel mogelijk in de eerste lijn
worden afgedaan. Door de verplichte selectie
aan de poort worden alle geschillen in beginsel
in de eerste lijn getoetst. Bij met name het huuren verbintenissenrecht wordt verwacht dat de
eerste lijn daarin veel kan betekenen en
geschillen niet naar een advocaat hoeven.

Door de versterkte eerste lijn, inclusief verplichte selectie aan
de poort, zal een deel van de zaken die nu tot een toevoeging
leiden op alternatieve wijze worden afgedaan. De inschatting
is dat dit voor 10% van de zaken geldt. De verwachting is
daarnaast dat vooral zaken op het gebied verbintenissenrecht
(excl. straat- en contactverbod, onrechtmatig
overheidshandelen, gewelds-, zedenmisdrijf met ernstig letsel
en zaken m.b.t. medisch handelen) en huurrecht zich goed
lenen voor alternatieve afdoening. De verwachting is dat dit
leidt tot een afname van 90% van de toevoegingen voor
verbintenissenrecht (uitgezonderd de hierboven genoemde
categorieën). Voor huurrecht is de verwachting dat 80% op
andere wijze dan met een toevoeging kan worden afgedaan.
Zekerheidshalve wordt in de berekening uitgegaan van
percentages van 85% (verbintenissenrecht) respectievelijk
75% (huurrecht).
De besparing door het vervallen van de diagnose- en
triagekorting is bepaald door te kijken in hoeveel procent van
de overgebleven zaken nu wel een korting wordt gegeven en
straks niet meer. Op basis van cijfers van de raad voor
rechtsbijstand wordt uitgegaan van een percentage van 37%.

1

Maatregel

Te wijzigen
regelgeving
Besluit
rechtsbijstand- en
toevoegcriteria

Ingangsdatum
1 januari
2016

Begrote besparing
per 2018 (x €1 mln.)
1,8

Inhoud regeling

Uitgangspunt bij de berekening van de besparing

Met deze maatregel wordt het financieel belang
voor een toevoeging verhoogd naar € 500 voor
een lichte adviestoevoeging, € 1.000 voor een
reguliere toevoeging en € 2.000 voor een
cassatiezaak.

Vervallen administratieve
vergoeding advocatuur

Besluit
vergoedingen
rechtsbijstand
2000

1 januari
2016

3,7

Na versterking van de eerste lijn zal de verlening
van de rechtsbijstandstoevoeging ook in de
eerste lijn plaatsvinden, en niet meer op
aanvraag van de advocaat die de zaak
behandelt. Hierdoor maken advocaten niet
langer kosten voor het verkrijgen van een
toevoeging.

De besparing is berekend op basis van een inschatting van het
aantal zaken met een financieel belang tussen €500 (huidige
grens) en €1.000 (nieuwe grens). Cijfers van het WODC laten
zien dat ongeveer 40% van de civiele zaken een financieel
belang tussen €500 en €2.500 hebben. Bij een gelijke
verdeling (aanname) binnen deze categorie betekent dit dat
10% van de zaken een belang van tussen €500 en €1.000
hebben. Aanname is dat in 50% van de zaken met een
financieel belang tussen €500 en €1.000 door de maatregel
geen toevoeging meer zal worden afgegeven (voor de overige
gevallen geldt dat in de eerste lijn wordt vastgesteld of voor
het belang van de zaak of overige omstandigheden alsnog een
toevoeging moet worden afgegeven). De vermindering van
het aantal toevoegingen levert de besparing op.
Het aantal toevoegingen waarvoor nu wel en na de maatregel
geen administratieve vergoeding (€18,74, per 1 januari 2014
€18,94) wordt afgegeven, vermenigvuldigd met het bedrag
van deze vergoeding levert de ingeschatte besparing op.

Besparing uitvoeringskosten bij raad
voor rechtsbijstand en Juridisch
Loket

-

1 januari
2016

9,4

De besparing op de uitvoeringskosten van de
raad voor rechtsbijstand en het Juridisch Loket
hangt voor een deel samen met de daling van
volume aan rechtsbijstandstoevoegingen en
rolverandering als gevolg van de verschillende
maatregelen van de stelselvernieuwing. Tevens
wordt op de uitvoeringskosten voor de raad
voor rechtsbijstand en het Juridisch Loket
taakstellend bespaard.

Verhoging minimaal financieel
belang

Een deel van de besparing is bepaald door de ingeschatte
verminderde instroom van toevoegingsaanvragen (zie
hierboven) bij de raad voor rechtsbijstand te
vermenigvuldigen met de gemiddelde kosten per aanvraag
die de raad voor rechtsbijstand maakt. Het andere deel is
taakstellend.

2

Maatregel
Maatregelen ter zake van het
familierecht

Beperking ambtshalve toevoeging
verdachten

Te wijzigen
regelgeving
Wet op de
rechtsbijstand

Wetboek van
Strafvordering

Ingangsdatum
1 januari
2016

1 januari
2016

Begrote besparing
per 2018 (x €1 mln.)
14,7

4,3

Inhoud regeling

Uitgangspunt bij de berekening van de besparing

Met deze maatregelen wordt een aantal
wijzigingen doorgevoerd. Ten eerste de
maatregel scheiden op basis van gezinsinkomen.
Nu wordt bij toevoegingen voor echtscheiding
per partner gekeken of het inkomen onder de
Wrb-grens voor alleenstaanden ligt. Is dit het
geval, wordt een toevoeging afgegeven. Na de
maatregel wordt alleen een toevoeging
afgegeven als het gezinsinkomen (som van
inkomen beide partners) onder de Wrb-grens
voor gezinnen ligt. Daarnaast vallen onder dit
maatregelenpakket: scheiden op
gemeenschappelijk verzoek buiten de rechter,
vermindering van het aantal alimentatiezaken
en vermindering van familiezaken door selectie
aan de poort.

De besparing van ‘scheiden op basis van gezinsinkomen’ is
berekend m.b.v. cijfers van het CBS over de inkomenspositie
van partners in een huwelijk. Berekend is de afname van het
aantal toevoegingen voor echtscheidingsprocedures als
gevolg van de maatregel (39%). Het verschil tussen de huidige
en de toekomstige kosten voor echtscheidingstoevoegingen
bepaalt de besparing.

Dit omvat twee maatregelen:
- Niet afgeven van een ambtshalve last indien de
bewaring nadat deze is bevolen direct wordt
geschorst.
- Niet afgeven van een ambtshalve last in hoger
beroep als de verdachte op vrije voeten
verkeert.

Voor ‘scheiden op gemeenschappelijk’ verzoek is o.b.v. CBSgegevens bepaald dat 40% van de echtparen hiervoor in
aanmerking zou komen. Vervolgens is aangenomen dat 50%
van de personen die binnen de Wrb vallen van de
mogelijkheid gebruik zal maken. Dit leidt tot een verminderd
aantal toevoegingen met bijbehorende besparing.
De besparing van ‘Vermindering alimentatiezaken’ is
berekend door te bepalen hoeveel zaken m.b.t.
partneralimentatie er zijn waarvoor nu wel en na de
maatregel geen toevoeging meer wordt afgegeven. Op basis
van cijfers van de raad voor rechtsbijstand is ingeschat dat de
maatregel tot een reductie van het aantal toevoegingen voor
alimentatiezaken leidt van 30%.
Voor ‘selectie aan de poort’ m.b.t. familiezaken is
aangenomen dat een beperkt aantal toevoegingen (die niet
worden geraakt door de overige maatregelen op dit terrein)
op een andere manier dan met inschakeling van een
toegevoegde advocaat kunnen worden afgedaan. De
verwachting is dat 5% op een alternatieve wijze kan worden
afgedaan. Dit leidt tot een lager aantal afgegeven
toevoegingen en daarmee tot een besparing.
Voor beide maatregelen is o.b.v. cijfers van het WODC en de
raad voor rechtsbijstand een inschatting gemaakt om hoeveel
verdachten het jaarlijks gaat. Berekend is hoe vaak nu een
ambtshalve last voor de betreffende verdachten wordt
afgegeven (ca. 30.000 keer), hoe vaak dat na ingang van de
maatregel zal zijn (ca. 18.000 keer), en hoeveel verdachten
die geen ambtshalve last meer krijgen alsnog aanspraak
kunnen maken op een reguliere straftoevoeging (ca. 10.000).
De besparing is het verschil in kosten voor ambtshalve
straftoevoegingen in de huidige situatie en kosten voor
ambtshalve en reguliere straftoevoegingen in de nieuwe
situatie.

3

Maatregel

Te wijzigen
regelgeving
Besluit
vergoedingen
rechtsbijstand
2000

Ingangsdatum
1 januari
2015

Begrote besparing
per 2018 (x €1 mln.)
6,7

Inhoud regeling

Uitgangspunt bij de berekening van de besparing

Met deze wijzigingen wordt, met inachtneming
van de uitgangspunten van het systeem van
forfaitaire vergoedingen, recht gedaan aan de
gemiddelde tijdsbesteding door de advocatuur
aan dit type zaken.

Per toevoegingscategorie waarvoor een puntenwijziging
wordt doorgevoerd, is bepaald om hoeveel toevoegingen het
gaat en wat het verschil in kosten per toevoeging voor de
betreffende categorie is.

Verlaging vergoeding bewerkelijke
zaken strafrecht

Besluit
vergoedingen
rechtsbijstand
2000

1 januari
2015

1,4

Met deze wijziging wordt een verlaging
toegepast tussen de 4 en 5% voor de vergoeding
per gewerkt uur aan een bewerkelijke zaak op
het terrein van het strafrecht.

Herdefiniëring inkomensgroepen
(van 5 naar 3)

Besluit eigen
bijdrage
rechtsbijstand

1 januari
2016

Budgetneutraal

In het Besluit eigen bijdrage rechtsbijstand zijn
vijf inkomenscategorieën genoemd. De
inkomenscategorieën bepalen de hoogte van de
eigen bijdrage die is verschuldigd. Deze
maatregel vereenvoudigt de systematiek door
het aantal categorieën terug te brengen tot drie
met bijbehorende eigen bijdragen.

Het aantal gedeclareerde uren in bewerkelijke zaken, voor
zover die de forfaitaire vergoeding overschrijden, op het
terrein van het strafrecht is bepaald. Vervolgens is bepaald
welke verlaging nodig is om een besparing van 1,4 miljoen te
bewerkstelligen.
Op basis van cijfers van de raad voor rechtsbijstand is per
inkomenscategorie bepaald wat in de huidige situatie in totaal
gedeclareerd wordt voor toevoegingen waar een eigen
bijdrage voor moet worden betaald. De eigen bijdrage voor
de drie nieuwe inkomenscategorieën is vervolgens zo bepaald
dat deze maatregel budgetneutraal wordt.

Clawback

Wet op de
rechtsbijstand

1 januari
2016

Nog in onderzoek

Op grond van clawback dient de rechtzoekende
een met gesubsidieerde rechtsbijstand behaald
financieel resultaat eerst te gebruiken om de
door de overheid gemaakte kosten aan
gesubsidieerde rechtsbijstand te compenseren.

PM

Generieke verlaging uurtarief, eerste
tranche

Besluit
vergoedingen
rechtsbijstand
2000

1 januari
2015

1,1

De verlaging van het uurtarief vindt in twee
tranches plaats. Dit betreft de eerste tranche.
Vanaf 2015 wordt het generieke puntentarief
voor de advocatuur met € 0,35 verlaagd.

Op basis van cijfers van de raad voor rechtsbijstand is
berekend hoeveel punten jaarlijks in totaal zullen worden
gedeclareerd na ingang van de overige maatregelen uit de
stelselvernieuwing. Vervolgens is bepaald wat de verwachte
besparing is met een verlaging van €0,35.

Herijking enkele strafrechtelijke
forfaitaire vergoedingen, waaronder
supersnelrecht

4

Maatregel
Generieke verlaging uurtarief,
tweede tranche

Tijdelijke uitschakeling indexeringen

Te wijzigen
regelgeving
Besluit
vergoedingen
rechtsbijstand
2000

Ingangsdatum
1 januari
2016

Begrote besparing
per 2018 (x €1 mln.)
PM

Inhoud regeling

Uitgangspunt bij de berekening van de besparing

De verlaging van het uurtarief vindt in twee
tranches plaats. Voor verlaging in twee tranches
is gekozen, omdat nog niet is vastgesteld wat
bepaalde voorstellen – voorstellen die niet zijn
verwerkt in de eerste amvb in het kader van de
stelselvernieuwing rechtsbijstand - van de
stelselvernieuwing in financiële zin zullen
opleveren. Deze verlaging vormt de eerste
tranche. In de algemene maatregel van bestuur
die – samen met het wetsvoorstel – de overige
onderdelen van de stelselvernieuwing vorm gaat
geven, zal de tweede tranche worden
neergelegd. De tweede tranche wordt ingevoerd
in 2016.

PM

Besluit eigen
bijdrage
rechtsbijstand

1 januari
2015

16,9

De hoogte van de vergoedingen aan advocaten,
de hoogte van de eigen bijdragen en de
inkomensgrenzen worden ieder jaar
geïndexeerd. Met deze maatregel worden de
indexering van de vergoedingen en de eigen
bijdragen tijdelijk t/m 2018 uitgeschakeld.

Eerst is bepaald wat de totale jaarlijkse kosten voor
toevoegingen en overige declaraties zijn (kosten van het
stelsel minus de apparaatskosten). Vervolgens is berekend
hoe deze kosten t/m 2018 zouden toenemen als wel
geïndexeerd zou worden. Er is gerekend met een indexering
van gemiddeld 1,1% per jaar (gebaseerd op de indexering van
2014). De ingeschatte besparing is het verschil tussen de
kosten met, en de kosten zonder indexatie.

5