Adviescommissie
toekomstbestendig stelsel
bewaken en beveiligen
Oktober 2021

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Voorwoord
‘Voorstellen doen om het stelsel bewaken en beveiligen toekomstbestendig te
maken’, dit was de opdracht die de NCTV – als stelselverantwoordelijke namens de minister van Justitie en Veiligheid – aan de
commissie meegaf. Het stelsel is de afgelopen jaren in rap tempo
geconfronteerd met diverse ontwikkelingen in de dreiging.
Bijvoorbeeld de verharding in de georganiseerde criminaliteit en
de verlaging van de drempels voor het uiten van bedreigingen en
het toepassen van geweld. Hierdoor moeten grotere én andere
groepen personen en functionarissen worden beveiligd dan
voorheen. Het stelsel in de huidige constellatie worstelt hoe hier
mee om te gaan. In dat verband heeft de ministerie van Justitie en
Veiligheid een onafhankelijke commissie gevraagd het huidige
stelsel te beoordelen.

Samenstelling van de commissie
J.G. Bos (voorzitter)
M.A. Berndsen-Jansen (lid)
J.J. van Eck (lid)
Staf van de commissie
A. Jagan (secretaris)
D.W.P. van Loon

Het huidige stelsel is bijna twintig jaar geleden opgezet en was
passend voor de dreiging in die tijd, maar is onvoldoende
toegesneden op de hierboven geschetste ontwikkelingen. Het is
belangrijk dat de doorontwikkeling van het stelsel krachtig ter
hand wordt genomen, vooral gelet op het feit dat het stelsel al
onder forse druk staat en alleszins te verwachten is dat
dit de komende jaren niet zal afnemen. In dat verband wordt
opgemerkt dat de aanbevelingen van de commissie aansluiten
bij de knelpunten die vanuit de praktijk zijn aangedragen.
De commissie wenst allen veel wijsheid toe bij deze buitengewoon
belangrijke taak.
Gertjan Bos
Voorzitter adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen

3

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

4

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Inhoudsopgave
DEEL I - Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

7

DEEL II - Context: de opdracht, het stelsel op papier en de verwachte dreigingsontwikkeling

14

Hoofdstuk 1. Aanleiding, opdracht en verantwoording

15

Hoofdstuk 2. Het stelsel

20

Hoofdstuk 3. Dreigingsontwikkeling

30

DEEL III - Het stelsel in de praktijk

36

Hoofdstuk 4. Uitgangspunten stelsel

38

Hoofdstuk 5. Inrichting en sturing

43

Hoofdstuk 6. Kwaliteit

48

Hoofdstuk 7. Informatiepositie

50

Hoofdstuk 8. Uitvoering

54

Hoofdstuk 9. Perspectief van een Te Beveiligen Persoon

57

DEEL IV - Bijlagen

60

Instellingsbesluit

61

Samenstelling commissie, staf en klankbordgroep

64

Lijst respondenten

65

Geraadpleegde bronnen

66

Lijst met afkortingen

67

Rapport dreigingsontwikkelingen Universiteit Leiden

69

5

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Deel I

6

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Samenvatting, conclusies en
aanbevelingen
Inleiding
De overheid draagt zorg voor de bescherming en beveiliging van
personen, objecten en diensten die worden bedreigd. Dit wordt
gedaan binnen het zogenoemde Stelsel Bewaken en Beveiligen,
een samenwerkingsverband van de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), het Openbaar
Ministerie (OM), de Politie, de Koninklijke Marechaussee (KMar),
de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD), de
Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) en
burgemeesters.
Achter de afgeschermde bewakings- en beveiligingstaak ligt een
omvangrijke praktijk waar impactvolle en afbreukgevoelige
afwegingen en keuzes gemaakt worden. Het is daarom cruciaal
dat periodiek op dit complexe systeem gereflecteerd wordt, om zo
te bepalen of dit nog past bij de actuele en verwachte dreigingen
en uitdagingen. De urgentie is alleen maar groter geworden door
de druk die op het stelsel is komen te staan. Het aantal personen
en objecten dat langdurig en intensief bewaakt en beveiligd wordt
is de afgelopen jaren toegenomen en zal naar verwachting niet
verminderen. De commissie is gevraagd om te reflecteren op het
stelsel en voorstellen te doen om het stelsel toekomstbestendig te
maken.

Opdracht en werkwijze
‘Om blijvend het hoofd te kunnen bieden aan huidige en
toekomstige dreigingen in een complexer geworden samenleving
laat ik een onafhankelijke commissie het stelsel bewaken en
beveiligen beoordelen en voorstellen doen om het
toekomstbestendig te maken. Ik zal uw Kamer informeren over de
uitkomsten.’1

1

Om deze brede vraag te beantwoorden, heeft de commissie
gesproken met een groot aantal functionarissen (van operationeel
tot en met strategisch niveau) en experts. Ook heeft er een brede
documentanalyse plaatsgevonden. Ten behoeve van deze analyse
hebben stelselpartners position papers aangeleverd waarin zij hun
visie op een toekomstig stelsel beschrijven. Op basis hiervan is een
aantal onderwerpen gedestilleerd die het fundament van het stelsel
vormen en waar de commissie haar advies op richt. Het gaat dan om:
• De ontwikkelingen in de dreiging en de (verwachte) uitdagingen
waar een toekomstbestendig stelsel op voorbereid moet zijn;
• De uitgangspunten, regelgeving en aannames die ten grondslag
liggen aan het stelsel;
• De wijze waarop het stelsel is ingericht en wordt aangestuurd;
• De kwaliteit van de taakuitvoering binnen (processtappen van)
het stelsel;
• De informatiepositie op basis waarvan dreigingsinschattingen
worden gemaakt om tot de juiste beveiligingsmaatregelen te
komen;
• De wijze waarop de beveiligingsmaatregelen in de praktijk
worden uitgevoerd;
• De wijze waarop het perspectief van een te beveiligen persoon
in een toekomstbestendig stelsel kan worden verwerkt.
Uit gesprekken met betrokken functionarissen en door
stelselpartners aangeleverde documentatie is gebleken dat op dit
moment de meeste – en urgente – vraagstukken zich concentreren
op het gebied van beveiliging van personen. De primaire focus van
het rapport is dan ook daarop gericht.
De commissie richt zich met name op de werkwijze en praktijk van
het stelsel. Vanuit dat perspectief dient het rapport bezien te
worden. Het stelsel vormt slechts één instrument in een breder
palet om aan dreigingen tegen personen en objecten het hoofd te
bieden. Daarnaast ligt er onder andere een belangrijke rol voor de
verschillende aanpakken gericht op de dreiger of dader. Door een
eﬃciënte inzet op de dreiger, kan de druk op het stelsel verminderd
worden.

Brief van de regering, Voortgang aanpak ondermijnende criminaliteit, 13 november 2020.

7

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Hoofdboodschap

Conclusies en aanbevelingen

Ontwikkelingen in de dreiging volgen zich in een rap tempo op,
wat grote consequenties heeft voor het stelsel. Op dit moment
staat het stelsel onder hoge (operationele) druk, waarbij het
geconfronteerd wordt met complexe en langdurige zaken. Het
stelsel krijgt hierdoor steeds vaker te maken met vraagstukken
waar het niet altijd een uniform, eﬃciënt en ﬂexibel antwoord op
heeft. Het stelsel is in de huidige constellatie niet in staat
gebleken om zichzelf door te ontwikkelen. Het stelsel is door de
urgentie van de dagelijkse operationele actualiteit steeds meer
reactief gaan werken en zoekt antwoorden en oplossingen in de
waan van de dag. Hierdoor blijft er zeer beperkte ruimte over om
ervaren knelpunten in samenhang te bezien en te werken aan
kwaliteitsverbetering en innovatie.

Dreigingsontwikkeling

De overheid draagt, in aanvulling op de eigen en werkgeversverantwoordelijkheid, een verantwoordelijkheid voor het
waarborgen van de fysieke veiligheid van burgers. Deze
verantwoordelijkheid dient zichtbaar te zijn in de manier waarop
organisaties deze taak organiseren en gezamenlijk uitvoeren. De
casuïstiek toont aan dat het proces bewaken en beveiligen niet
gezien kan worden als neventaak, maar als volwaardige hoofdtaak
moet worden opgepakt. In dit opzicht moet het stelsel een
volgende stap in de professionalisering maken. Er ligt daarnaast
een belangrijke opgave om het stelsel als geheel te versterken.
Het stelsel is in zijn algemeenheid logisch en goed onderbouwd
ingericht en de gedachten erachter zijn goed te volgen, maar is
onvoldoende toegerust om aan de huidige en toekomstige
uitdagingen het hoofd te kunnen bieden. De indeling rijksdomein
– decentraal domein heeft zijn nut bewezen en de positie van de
deelnemende partners kan in essentie dezelfde blijven. Vanuit het
huidige fundament dient nu een transitie plaats te vinden van een
reactief, vraaggericht en bestuurlijk versnipperd stelsel naar een
ﬂexibel, proactief en uniform stelsel. Hiervoor is geen grootschalige reorganisatie nodig, maar dienen gerichte versterkingen
te worden aangebracht. Dit vergt scherpe keuzes. In de kern gaat
het daarbij om een krachtige en robuuste aansturing, verscherping van een aantal (beleids)uitgangspunten, een sterkere
informatiepositie met de inzet om meer aan de voorkant van de
dreiging te komen, synergie en innovatie in de uitvoering van
beveiligingsopdrachten en kwaliteitsborging.

8

Om te kunnen adviseren over een toekomstbestendig stelsel
bewaken en beveiligen, is het noodzakelijk om inzicht te krijgen
in de dreigingsontwikkeling. In opdracht van de commissie is een
wetenschappelijke verkenning uitgevoerd naar de dreigingsontwikkeling in de afgelopen jaren en een analyse van de
verwachte ontwikkelingen de komende jaren. Het hieruit ontstane
beeld werd gecompleteerd met inzichten vanuit het werkveld. Op
basis van wat vanuit de wetenschappelijke studie en het werkveld
is aangereikt, zijn de volgende inhoudelijke opgaven gedestilleerd
waarop het stelsel een antwoord moet vinden.
Een toekomstbestendig stelsel moet de ﬂexibiliteit bevatten om
snel te kunnen inspelen op (nieuwe) dreigingsontwikkelingen.
Hiervoor is het nodig dat het stelsel qua informatiepositie en
analysevermogen zoveel mogelijk aan de voorkant komt van de
ontwikkelingen. Daarnaast is het nodig dat in het stelsel kritische
distantie en reﬂectievermogen is ingebouwd, om bedreigingen en
de noodzakelijke respons vanuit het stelsel in proportie te zien en
ontwikkelingen in hun juiste historische context te plaatsen,
zodat zowel een overreactie als een onderschatting van dreigingen
zoveel mogelijk wordt voorkomen.
Het is alleszins aannemelijk dat het aantal personen en objecten
dat langdurig bewaakt en beveiligd moeten worden, zal
toenemen. Een belangrijke oorzaak is de verharding van de
georganiseerde criminaliteit. De geweldsdrempel is verlaagd en
traditionele demarcatielijnen (qua doelwit-categorieën) lijken te
worden doorbroken. Daarnaast is de verwachting dat de komende
jaren meer grote strafprocessen zullen plaatsvinden. Dit zal een
beslag leggen op het stelsel bewaken en beveiligen. Het stelsel zal
verder meer moeten worden toegesneden op digitale dreigingen.
Daarbij gaat het met name om de digitale dreiging als opmaat
naar fysieke dreiging. Digitale activiteiten op een persoon of
object horen in dat kader expliciet als indicator in een dreigingsanalyse aan de orde te komen, zodat ze integraal kunnen worden
meegewogen. Hierdoor kan een completere dreigingsanalyse
worden opgesteld. Daartoe zullen de capaciteiten van het stelsel,
met name de expertise van analisten en uitvoerders, moeten
worden versterkt. Ten slotte is de verwachting dat de dreiging
vanuit statelijke actoren zal toenemen.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Aanbevelingen
• Ga uit van een toename van het aantal grote strafprocessen dat
gepaard gaat met grootschalige beveiligingsoperaties en richt
de capaciteit (kwalitatief en kwantitatief) daarop in.
• Versterk de capaciteiten van het stelsel zodanig dat ook de
digitale opmaat naar fysieke dreiging wordt meegenomen in
analyse en uitvoering.
• Bouw flexibiliteit in het stelsel opdat nieuwe ontwikkelingen in
het dreigingsbeeld zo snel mogelijk kunnen worden
opgevangen.

Uitgangspunten
Het huidige stelsel is voornamelijk gebouwd op de uitgangspunten
en werkafspraken die in de circulaire bewaken en beveiligen zijn
beschreven. Ofschoon de circulaire logisch is ingericht, is zij op
sommige onderdelen te globaal geformuleerd en biedt zij
onvoldoende houvast bij inhoudelijke vraagstukken. Het gaat
hierbij met name over vraagstukken die samenhangen met de
begrenzing van het stelsel, de verantwoordelijkheidsverdeling en
de reikwijdte van de zorgplicht van de overheid. Functionarissen
binnen het stelsel moeten daardoor naar eigen inzicht invulling
hieraan geven. Dit gaat ten koste van consistentie van
beveiligingsmaatregelen, waardoor er variatie en niet-uitlegbare
verschillen ontstaan. Om tot een toekomstbestendig stelsel te
komen, is het nodig dat de uitgangspunten worden gepreciseerd
en verhelderd. Hiervoor is nodig dat duidelijk keuzes gemaakt
worden.

Aanbevelingen
• Concretiseer de huidige uitgangspunten met betrekking tot de
zorgplicht van de overheid in de circulaire. Maak daarin
duidelijk:
- dat het stelsel er in beginsel is voor iedereen;
- dat het doel van het stelsel is het waarborgen van de fysieke
veiligheid voor personen, objecten en diensten;
- dat het stelsel uitgaat van een complementaire
verantwoordelijkheidsverdeling tussen de te beveiligen
persoon, de werkgever en de overheid. Neem daarin ook de
rol van de betrokken brancheorganisaties op.
- dat sprake is van risicobeheersing, niet van risico-uitsluiting.
- dat de volledige en onbelemmerde voortzetting van
particulier en zakelijk functioneren niet kan worden
gewaarborgd met dien verstande:
- dat voor een beperkt aantal functies, in ieder geval die
behoren tot de kern van de democratische rechtsorde, het
stelsel zoveel mogelijk het onbelemmerd uitoefenen van de
functie mogelijk moet maken.
• Stel, aan de hand van dreigingsniveau’s en dreigingsinschattingen, standaard (vaste) beveiligingspakketten samen
voor categorieën te beveiligen personen. Neem in die
pakketten op de criteria en de procedure voor het afbouwen en

beëindigen van de maatregelen. Hiermee wordt mede invulling
gegeven aan de zorgplicht van de overheid.
• Zorg voor afstemming tussen de stelsels bewaken en
beveiligen en getuigenbescherming. Dit dient in ieder geval te
resulteren in een nadere grensmarkering tussen de stelsels.

Sturing
Om de vraagstukken die op het stelsel afkomen eenduidig en snel
op te kunnen pakken, is het noodzakelijk om de governance van
het stelsel op landelijk niveau zo te organiseren dat wordt
voorzien in krachtige, integrale sturing. Het stelsel kent
momenteel een breed scala aan overlegstructuren, maar van
integrale sturing is nog geen sprake. Knelpunten worden in deze
overleggen geadresseerd, maar voornamelijk vanuit
monodisciplinair perspectief aangevlogen. Het ontbreekt
daarnaast aan relevante sturingsinformatie waardoor er geen
overzicht en inzicht is.

Aanbevelingen
• Richt een centrale aansturingsstructuur van het stelsel in.
Betrek daarbij de volgende elementen:
- Een Vierhoek bewaken en beveiligen voor de strategische
besluitvorming en het meerjarenbeleid. In deze vierhoek
nemen zitting: De portefeuillehouder Bewaken en Beveiligen
in het College van procureurs-generaal, de NCTV (voorzitter),
de Korpschef van de politie en de Commandant KMar.
- Een Uitvoeringsorgaan bewaken en beveiligen voor de dagelijkse
aansturing van het stelsel. Hierin nemen zitting alle
portefeuillehouders bewaken en beveiligen van de
stelselpartners, te weten OM, NCTV (voorzitter en de CBB),
Politie, KMar, AIVD en MIVD.
- Een gekwalificeerd bestuurssecretariaat dat beide gremia
inhoudelijk voorbereidt.
- Een Kenniscentrum bewaken en beveiligen dat fungeert als
expertiseplatform voor het gehele stelsel. Hieraan is tevens
een wetenschappelijk netwerk gekoppeld.
• Beleg de aanbevelingen van dit rapport in een strategische
agenda van de Vierhoek voor de komende twee jaar.
• Zorg ervoor dat alle voor de sturing benodigde informatie
geactualiseerd beschikbaar is in de vorm van een dashboard
bewaken en beveiligen. In dit dashboard worden in elk geval
opgenomen het landelijk dreigingsbeeld, een landelijk
overzicht van de casuïstiek, een overzicht van ingezette en
beschikbare capaciteit, de voortgang inzake de
kwaliteitsontwikkeling en de innovatie- en
ontwikkelingsagenda.
• Bestendig de bestaande opschalingsstructuur voor grote,
complexe, regio-overstijgende zaken. Voorzie binnen die
structuur in een coördinator uitvoering en een
informatiecoördinator van de Politie en beleg daarbij het gezag
weer bij het Openbaar Ministerie.

9

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

• Breng een scheiding aan tussen de operationele rol van de
NCTV en zijn verantwoordelijkheid voor het stelsel als geheel.
Beleg die taken bij afzonderlijke functionarissen.
• Bevorder de rolvastheid bij het Openbaar Ministerie. De
hoofdofficier van Justitie dient in zijn gezagsrol te blijven,
waarbij de politie verantwoordelijk is voor de uitvoering.
• Beleg de taak van bewaken en beveiligen op het niveau van de
eenheidsleiding van de Politie.
• Investeer in de taak van de portefeuillehouder beleid bewaken
en beveiligen van het Openbaar Ministerie en versterk zijn rol
in de kwaliteitsbewaking en bevordering van uniformiteit in de
taakuitvoering van de parketten.

Kwaliteit
Bewaken en beveiligen is bij een groot deel van betrokken
organisaties tot op heden veelal een neventaak geweest, niet alleen
op operationeel niveau, maar ook op het strategisch niveau. Mede
hierdoor is het vakgebied bewaken en beveiligen niet ten volle en
op alle niveaus tot ontwikkeling gekomen. Met de veranderende
dreiging en de toename van het volume aan (complexe) casussen,
kan een toekomstbestendig stelsel niet meer als neventaak
opgepakt worden. Alle betrokken stelselpartners moeten
investeren in hun eigen organisatie om het vakgebied verder te
ontwikkelen. Met het thans ingezette versterkingstraject is een
eerste aanzet gegeven, maar er zijn meer stappen nodig.

Aanbevelingen
• Richt bewaken en beveiligen als hoofdtaak in en borg dit binnen
de eigen organisatie
• Formuleer kwaliteitsnormen voor producten en processen
binnen het stelsel en stuur hierop.
• Richt een evaluatiefunctie in zodat structureel lerend vermogen
in het stelsel wordt opgebouwd.
• Borg de capaciteiten en middelen die vanuit het
versterkingstraject beschikbaar zijn gesteld en bewaak de
besteding van die middelen voor het bestemde doel. Maak
inzichtelijk hoe de middelen zijn besteed.

10

Informatiepositie
De informatiepositie is cruciaal binnen het stelsel. Op basis
hiervan worden de dreigingsinschattingen gemaakt en wordt
beoordeeld welke maatregelen nodig zijn. De huidige informatiepositie voldoet echter in toenemende mate niet meer aan de
behoefte van de praktijk, waarin de dreiging complexer en
ongrijpbaarder is geworden. De informatiepositie is reactief en
vraaggericht. Voor een toekomstbestendig stelsel is nodig dat de
informatiepositie een transitie doormaakt van voorstelbaarheid
naar voorspelbaarheid. De praktijk wordt daarbij geconfronteerd
met een aantal knelpunten. Zo blijkt dat de huidige wetgeving het
lastig maakt om informatie te mogen verzamelen ten behoeve van
bewaken en beveiligen. Daarnaast zijn er belemmeringen in de
informatiedeling en samenwerking tussen organisaties, en
belemmeringen in de methodieken en technieken om nieuwe
typen dreigingen te kunnen duiden. Er liggen derhalve grote
opgaves om deze informatiepositie te versterken.

Aanbevelingen
• Om meer aan de voorkant van de dreiging te kunnen komen is
het nodig dat informatieproducten, werkwijzen,
(analyse)methoden en technieken worden geïnnoveerd.
Voorstelbare dreigingen moeten voorspelbaar gemaakt
worden, zodat er meer proactief geacteerd kan worden.
• Richt een informatieplatform in waarin alle informatieonderdelen van de politie stelselrelevante informatie
uitwisselen zodat een volledig en gestapeld beeld ontstaat.
• Zorg dat bewaken en beveiligen als proces goed is aangesloten
op andere hoofdprocessen binnen de politie, zodat relevante
informatie tijdig bij de juiste functionarissen terecht komt. Voeg
bij (grootschalig) opsporingsonderzoeken die risico’s bevatten in
de sfeer van bewaken en beveiligen een analist toe aan het
opsporingsteam die meekijkt vanuit de optiek van bewaken en
beveiligen en die zorgt voor het doorgeleiden van relevante
informatie.
• Laat met hoge prioriteit een juridisch onderzoek uitvoeren naar
de vraag in hoeverre de wettelijke bevoegdheden voor
informatieverzameling ten behoeve van bewaken en beveiligen
moeten worden verruimd. Daarbij gaat het met name om:
- Stelselmatig onderzoek in open bronnen (om onder andere
trends eerder te duiden);
- Informatie die ten behoeve van bewaken en beveiligen
beschikbaar moet komen buiten en na afronding van het
opsporingsonderzoek;
- Betrek daarbij de aanbevelingen die zijn gedaan door de
commissie van de Haak uit 2002, waaronder de mogelijkheid
voor ‘protective intelligence’.
• Verhelder in de Circulaire bewaken en beveiligen, en waar nodig
in de Wet op de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten, de positie
van de AIVD en MIVD in het doorgeleiden van relevante
informatie naar de decentrale autoriteiten.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Uitvoering

Perspectief van een te beveiligen persoon

Gezien de in dit rapport geschetste ontwikkelingen, mag verwacht
worden dat de druk op het stelsel de komende jaren blijft
toenemen. Het is daarbij aannemelijk dat het stelsel zal worden
geconfronteerd met een capaciteitsprobleem waar de recent
toegekende versterking maar ten dele in voorziet. Los van dit
capaciteitsprobleem, is het in ieder geval zaak om eﬃciënt, ﬂexibel
en innovatief gebruik te maken van het bestaande potentieel.
Daarbij is aan de orde het intensiveren van de samenwerking van
de stelselpartners, het actief gebruik maken van een ﬂexibele schil
van (publiek/private) partners en meer inzet van technologische
middelen.

Het is van groot belang om het perspectief van een beveiligde
persoon te betrekken bij het eigen beveiligingsconcept. Het
ondergaan van een beveiligingsregime heeft (forse) impact op
iemands leven. Zet daarom in op psychosociale zorg en het
ondersteunen van weerbaarheid van de te beveiligen persoon. De
communicatie met de te beveiligen persoon kan worden verbeterd.
Een investering in deze elementen draagt ook bij aan het
eﬀectiever uitvoeren van het beveiligingsconcept.

Aanbevelingen
• Intensiveer de samenwerking tussen de twee uitvoerende
organisaties, politie en KMar. Die versterkte samenwerking geldt
in ieder geval voor de volgende gebieden:
- Uitvoering: ontwikkel op basis van gelijkwaardigheid en
vanuit eigen unieke kwaliteiten, gezamenlijk een breed palet
aan beveiligingsconcepten.
- Opleiding: ontwikkel zoveel mogelijk gezamenlijk opleidingen
en trainingen zodat functionarissen zoveel mogelijk inzetbaar
zijn in alle concepten.
- Innovatie: stel een gezamenlijke innovatieagenda op, waarin
de kennis en expertise van beide organisaties worden
gebundeld.
• Versterk de personele capaciteit van het stelsel door
samenwerking en inschakeling van de particuliere sector.
Ontwikkel daarvoor beveiligingsconcepten waarbij bepaalde
taken door private organisaties kunnen worden uitgevoerd. Als
voorwaarde geldt dat het geweldsmonopolie blijft berusten bij
de overheid, dat de taakuitvoering valt onder het bevoegd gezag
en onder regie van de politie en dat de particuliere inzet voldoet
aan certificerings- en opleidingseisen.
• Maak (meer) gebruik van geavanceerde digitale en nieuwe
technologische middelen bij (de ontwikkeling van)
beveiligingsconcepten.
• Maak de gezamenlijk beschikbare capaciteiten en middelen
inzichtelijk, om zo een landelijk overzicht te hebben op basis
waarvan op capaciteit kan worden gestuurd.

Aanbevelingen
• Investeer in het (preventief) weerbaarder maken van
functionarissen die te maken kunnen krijgen met bedreigingen.
• Geef de te beveiligen persoon een plaats in het
beveiligingsconcept.
• Zorg ervoor dat psychosociale (na)zorg een structureel
onderdeel is van het beveiligingspakket. Afhankelijk van de
behoefte van de beveiligde persoon kan dit nader ingevuld
worden.
• Wees zoveel mogelijk transparant in de communicatie en wijs –
naar analogie van de familierechercheur bij de politie – een vast
aanspreekpunt aan.

Tot slot
Een gezamenlijke opgave vanuit één stelselperspectief
Het stelsel staat voor grote uitdagingen en de noodzaak voor
verbetering is urgent. De commissie stelt geen grote reorganisatie
voor maar er zijn forse stappen nodig. Die kunnen worden gezet
met inachtneming van het huidige fundament van het stelsel. Om
het stelsel verder te brengen en het toekomstbestendig te maken,
is het van groot belang dat de betrokken organisaties vanuit een
gezamenlijk stelselperspectief opereren en werken aan synergie.
Organisaties dienen vanuit hun eigen kracht elkaar aan te vullen.
Met monodisciplinair domein-denken kan niet meer worden
volstaan.

Urgentiebesef en daadkracht bij implementatie
De stelselonderdelen die de commissie heeft onderzocht zijn
onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat betekent dat de
aanbevelingen ook in samenhang moeten worden uitgevoerd. Dit
leidt tot een forse opgave waarbij de uitvoering en ontwikkeling
veel aandacht en intensieve inspanning zal vergen. De
aanbevelingen moeten worden vertaald in een strategische
ontwikkelagenda voor de komende twee jaar.
Gelet op het grote belang dat hiermee gemoeid is, ziet de
commissie een verantwoordelijkheid en dragende rol voor de
Vierhoek bewaken en beveiligen, waarbij de stelselverantwoordelijke namens de minister van Justitie en Veiligheid, de
NCTV, het voortouw dient te nemen. Het doorvoeren van de
11

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

ontwikkelagenda vraagt daarnaast om een forse inspanning en
intensieve samenwerking van de leden van het Uitvoeringsorgaan.
Ten slotte is nodig om krachtige en gekwaliﬁceerde ondersteuning
te organiseren, die zich concentreert op deze doorontwikkeling.
Wat betreft het algemene kader en de uitgangspunten van het
stelsel constateert de commissie dat de huidige wet- en regelgeving
vooralsnog voldoende basis biedt. Wel ziet zij de noodzaak voor
het verstevigen van enkele beleidskaders, die thans zijn neergelegd
in de circulaire. De commissie adviseert om te onderzoeken of het
op termijn nodig is om het stelsel beter wettelijk te verankeren,
mede gelet op de impact van de maatregelen. Voor het versterken
van de informatiepositie binnen het stelsel zijn mogelijk
wetsaanpassingen nodig. Dit zal uit de aanbevolen juridisch
verkenning moeten blijken.

Afsluitend
De afgelopen jaren is een groot beroep gedaan op de professionaliteit, loyaliteit en improvisatievermogen van functionarissen
binnen het stelsel. De commissie heeft grote waardering voor de
inzet van alle functionarissen die zijn betrokken bij de voorbereiding en uitvoering van het stelsel. De kritische observaties die
in dit advies zijn gemaakt doen daar op geen enkele wijze afbreuk
aan. De conclusies die de commissie trekt zijn niet gericht op deze
functionarissen, maar op het systeem waarbinnen zij functioneren.
En dat systeem is aan een herijking toe. Met het schetsen van een
probleemanalyse, het beschrijven van verschillende oplossingsrichtingen en het formuleren van een aantal concrete
aanbevelingen, hoopt de commissie de handvatten te hebben
geboden om deze herijking vorm te geven.

12

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

13

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Deel II
Context: de opdracht,
het stelsel op papier en
de verwachte dreigingsontwikkeling

14

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Hoofdstuk 1

Aanleiding, opdracht en
verantwoording

1.1 Inleidend
“Om blijvend het hoofd te kunnen bieden aan huidige en
toekomstige dreigingen in een complexer geworden samenleving
laat ik een onafhankelijke commissie het stelsel bewaken en
beveiligen beoordelen en voorstellen doen om het
toekomstbestendig te maken. Ik zal uw Kamer informeren over de
uitkomsten.”2

De overheid draagt zorg voor de bescherming en beveiliging van
personen, objecten en diensten die worden bedreigd, voor zover ze
dat niet zelf kunnen doen. Dit wordt gedaan binnen het
zogenoemde Stelsel bewaken en beveiligen: een samenwerkingsverband van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en
Veiligheid (NCTV), het Openbaar Ministerie (OM), de Politie, de
Koninklijke Marechaussee (KMar), de Algemene Inlichtingen en
Veiligheidsdienst (AIVD), de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) en bestuurlijke organisaties. Het stelsel bewaken en
beveiligen is gebouwd op een verzameling van regelgeving en
(werk)afspraken die gaan over het voorkomen van aanslagen op
personen, objecten en diensten. In het stelsel is geregeld hoe op
basis van dreiging en risico-informatie tot beveiligingsmaatregelen
wordt besloten en wie verantwoordelijk is voor de uitvoering. De
minister van Justitie en Veiligheid (JenV) is verantwoordelijk voor
het stelsel.

Het aantal personen en objecten dat langdurig en intensief
bewaakt en beveiligd wordt, is toegenomen en zal naar
verwachting niet verminderen.3 Veranderingen in de dreiging en
maatschappelijke ontwikkelingen leiden ertoe dat het stelsel
geconfronteerd wordt met vraagstukken waar het nog niet op
voorbereid was. In zijn brief stelt de minister van JenV dat door een
aantal gebeurtenissen de druk op het stelsel alleen maar is
toegenomen. De ‘bewaken en beveiligen-zaken’ zijn de afgelopen
jaren complexer, langduriger en extremer in omvang en ernst
geworden. Zo is excessief geweld tegen de dragers van onze
democratische instituties vanuit criminele netwerken geen taboe
meer. Steeds vaker doen zich ook zaken voor waarin statelijke
actoren een dreiging voor een individu in Nederland vormen. Ten
slotte komen digitale dreigingen ook steeds vaker voor.
Het kabinet heeft zich ten doel gesteld om het Stelsel bewaken en
beveiligen te versterken. Dit wordt onder andere gedaan door
capaciteit en middelen toe te kennen aan stelselpartners
(‘versterking van de uitvoering’). Ook wordt gewerkt aan
kwaliteitsverbetering (‘versterking van het stelsel’). In dat kader
past ook de vraag of (de werkwijze in) het stelsel nog op de meest
eﬀectieve en eﬃciënte manier is georganiseerd om het hoofd te
bieden aan huidige en toekomstige dreigingen en vraagstukken.
De minister van JenV heeft daarop het ‘Adviescollege
Toekomstbestendig Stelsel Bewaken en Beveiligen’ (hierna: de
commissie) ingesteld4 en haar gevraagd te reﬂecteren op het stelsel
en voorstellen te doen om het toekomstbestendig te maken.

2 Brief van de regering, Voortgang aanpak ondermijnende criminaliteit, 13 november 2020.
3 Idem.
4 Instellingsbesluit in de bijlage.

15

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

1.2 Samenstelling college
De minister van JenV is verantwoordelijk voor het functioneren van
het stelsel bewaken en beveiligen. Hij heeft zijn bevoegdheden
gemandateerd aan de NCTV. Vanuit de rol van ‘stelselverantwoordelijke’ fungeert de NCTV, namens de minister, als
opdrachtgever voor de commissie. Conform de richtlijnen voor
adviescolleges is eerst de voorzitter van de commissie aangesteld,
die vervolgens de andere leden van de commissie heeft
aangezocht. De commissie bestaat daarmee uit:
•
•
•

J.G. Bos (voorzitter)
M.A. Berndsen-Jansen
J.J. van Eck

De staf van de commissie bestaat uit A. Jagan (secretaris) en D.W.P.
van Loon.

1.3 Opdracht
1.3.1 Verdieping en afbakening van de opdracht
Opdrachtformulering
De commissie heeft een brede opdracht gekregen: het beoordelen
van het stelsel en voorstellen doen om het toekomstbestendig te
maken. Daarbij heeft de minister geen inhoudelijke restricties
gesteld en is de commissie vrij in de concrete invulling van de
opdracht. De commissie richt zich op een toekomstbestendig
stelsel door te kijken naar de inrichting van het stelsel als lerend
geheel, dat bestand is tegen de uitdagingen in de nabije toekomst,
waarbij ﬂexibel kan worden gereageerd op nieuwe ontwikkelingen.
Daarom wordt in dit advies het fundament van een toekomstbestendig stelsel beschreven, met daarbij het uitgangspunt dat het
stelsel een continu lerende organisatie wordt, waarbij evaluatie
leidt tot bijsturing van beleid en uitvoering.
Gezien de urgentie van het onderwerp is oorspronkelijk de wens
uitgesproken uiterlijk 1 juli 2021 te rapporteren over de eerste
bevindingen. Tijdens de eerste fase van het onderzoek bleek dat het
onderzoek in verband met de breedte en complexiteit meer tijd
vergde. De commissie verzocht de opdrachtgever om de opleverdatum uit te stellen tot oktober 2021, waarin is bewilligd.
Veldconsultatie
De opdracht van de minister is besproken in de stuurgroep
bewaken en beveiligen. Dit gremium bestaat uit de strategische
leiding (directeuren en portefeuillehouders) van de stelselpartners
en staat onder voorzitterschap van de NCTV. De Stuurgroep heeft
aangegeven wat vanuit het werkveld de belangrijkste thema’s zijn
en aan welke randvoorwaarden een toekomstbestendig stelsel zou
moeten voldoen. Deze onderwerpen zijn aan de commissie
meegegeven met het verzoek ze te betrekken bij het formuleren
van haar advies:
16

• Het mogelijk maken om op basis van fenomenen of
veronderstelde dreigingen vooraf een taxatie/inschatting te
kunnen maken om op basis daarvan proactief maatregelen te
kunnen treffen / strategie te bepalen.
• Binding houden met de specifieke lokale casuïstiek en
tegelijkertijd in staat zijn om op te schalen bij complexe, gezagen territorium overstijgende casussen.
• De aansturing vereenvoudigen in geval van de hiervoor
genoemde opschaling.
• Ruimte bieden voor maatwerk in de uitvoering en tegelijkertijd
zorgen voor uniformiteit in de kwaliteit. Het mag niet uitmaken
waar een betrokkene slachtoffer is van bedreiging voor de mate
van succes waarmee risicomanagement plaatsvindt;
• Een goede informatiepositie garanderen zodat het ook mogelijk
wordt om strategisch en proactief te handelen;
• Een flexibele inzet garanderen, met een diversiteit aan
beveiligingsconcepten zodat maatwerk mogelijk is en het gezag
gerichter strategische besluiten kan nemen.
• Gebruik maken van zowel publieke als private middelen en waar
mogelijk vormen van publiek-private samenwerking
aanmoedigen.
• Voorspellend en adaptief vermogen hebben om snel in te spelen
op nieuwe dreigingen die nog niet goed in het Stelsel zijn
geborgd (zoals digitale dreiging en spionage);
• Bevordering doelmatige inzet van capaciteit en middelen door
doorontwikkeling van het stelsel.

De commissie heeft in de gesprekken met functionarissen veel
waardevolle informatie en inzichten uit het veld opgehaald.
Ook hechtte de commissie grote waarde aan het betrekken van de
stakeholders in dit traject, om de bevindingen te valideren en
inzichten te toetsen en te verrijken. Dit moet ertoe leiden dat het
advies van de commissie voortvarend opgepakt kan worden en het
stelsel op korte termijn kan worden versterkt.
Afbakening
In dit onderzoek wordt een afbakening gemaakt tussen het stelsel
bewaken en beveiligen en het stelsel van getuigenbescherming.
Hoewel er op sommige punten overlap is tussen beide stelsels, zijn
de verschillen te groot om in één onderzoek te behandelen. Het
stelsel van getuigenbescherming betreft het beveiligen van
personen (getuigen en spijtoptanten) die gevaar lopen omdat zij
medewerking verlenen aan Politie en Justitie in het kader van een
strafrechtelijk onderzoek. Dit heeft een andere dynamiek en leidt
tot andere type vraagstukken dan binnen het stelsel bewaken en
beveiligen, dat bedoeld is om iedere burger bescherming te bieden
als daar een dreiging op is.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Een andere afbakening betreft de primaire focus van het onderzoek. Het stelsel bewaken en beveiligen is een omvangrijk geheel,
met daarbinnen enkele speciﬁeke taakgebieden zoals persoonsbeveiliging, objectbeveiliging en de beveiliging van de
burgerluchtvaart. Het is de commissie – uit gesprekken met
betrokken functionarissen en door stelselpartners aangeleverde
documentatie – vooral gebleken dat op dit moment de meeste – en
urgente – vraagstukken zich concentreren op het gebied van
beveiliging van personen, derhalve ligt het accent van dit advies
met name hierop. De primaire focus van het rapport is dan ook
daarop gericht.

1.3.2 De opdracht binnen de huidige context
De commissie verrichtte haar activiteiten in een tijd waarin het
stelsel onder hoge druk staat. De moorden op de broer (2018) en
de advocaat van de kroongetuige (2019) in een groot strafproces,
hebben ertoe geleid dat acuut een groot aantal functionarissen
uit het strafproces beveiligd moet worden. Deze onvoorziene,
massieve en complexe situatie heeft een grote wissel getrokken op
de betrokken organisaties. Tijdens de werkzaamheden van de
commissie vond op 6 juli 2021 de moord plaats op Peter R. de Vries,
vertrouwenspersoon van een kroongetuige. Dit heeft opnieuw
geleid tot ongerustheid over de veiligheid van personen die op
enigerlei wijze betrokken zijn bij het strafproces in kwestie.5
De minister van JenV heeft hierop de Onderzoeksraad voor
Veiligheid gevraagd een onderzoek te starten naar aanleiding van
de beveiligingssituaties van de broer, toenmalige advocaat en
vertrouwenspersoon van de kroongetuige uit het strafproces. De
Raad zal dit onderzoek doen, vanuit zijn onafhankelijke positie
op basis van de Rijkswet Onderzoeksraad voor Veiligheid.6
Verder zijn de betrokken organisaties gestart met een grootschalig
versterkingstraject. Het kabinet heeft in de Kamerbrieven van juni
20207, november 20208 en februari 20219 beschreven op welke
wijze het stelsel op dit moment versterkt wordt. Dit traject wordt
momenteel ingezet en zit midden in de implementatie. De
commissie heeft voorgaande meegewogen in haar advies.

5 Ten tijde van het schrijven van dit rapport werd de achtergrond van de aanslag nog
onderzocht.
6 Website Onderzoeksraad voor Veiligheid, https://www.onderzoeksraad.nl/nl/page/
19377/onderzoek-naar-bewaken-en-beveiligen.
7 Brief van de regering, Uitwerking breed oﬀensief tegen georganiseerde ondermijnende
criminaliteit, 18 juni 2020.
8 Brief van de regering, Voortgang aanpak ondermijnende criminaliteit, 13 november 2020.
9 Brief van de regering, Capaciteitsversterkingen Bewaken en Beveiligen 8 februari 2021.
10 Zie lijst documenten in de bijlage.

1.3.3 Vertrekpunten en analysekader
Op basis van het voorgaande heeft de commissie haar eigen
afbakening gemaakt en een kader geformuleerd waarbinnen naar
het stelsel wordt gekeken. De commissie heeft gemeend in haar
onderzoek met name aandacht aan de volgende onderwerpen te
besteden:
• de ontwikkelingen in de dreiging en de opgaven die op het
stelsel afkomen;
• de doelstelling en uitgangspunten van het stelsel;
• de vormgeving van het stelsel: inrichting, aansturing en
rolinvulling;
• de kwaliteit en werking van het stelsel;
• de informatiepositie binnen het stelsel;
• de uitvoering van de beveiligingsconcepten en -maatregelen;
• het perspectief van een persoon die beveiligd wordt in het
stelsel.

1.4 Werkwijze en verantwoording
1.4.1 Dataverzameling
Documentenanalyse
Voor dit onderzoek is een groot aantal documenten bestudeerd.
Het gaat meer speciﬁek om de volgende stukken:
• Circulaires, instructies en richtlijnen waarin de (formele)
inrichting en werking van het stelsel zijn beschreven.
• Onderzoekrapporten waarin andere organisaties (zoals de
Commissie Van den Haak en de Inspectie Justitie en
Veiligheid10) zijn ingegaan op (onderdelen van) het stelsel.
• Interne evaluatierapporten die betrokken organisaties zelf
hebben opgesteld naar aanleiding van speciﬁeke casuïstiek.
• Programma- en projectplannen die organisaties hebben
opgesteld in het kader van het versterkingstraject. In deze
documenten hebben organisaties vanuit hun perspectief een
probleemanalyse op het stelsel gemaakt en hun gewenste
verbeterrichting geschetst.
• Position papers van de betrokken organisaties die al dan niet op
verzoek ten behoeve van de commissie zijn opgesteld.
• Verslagen van verschillende overleggremia binnen het stelsel.
• Kamerbrieven.
• Mediaberichten over het stelsel, alsmede de artikelen die
experts in vakbladen hebben gepubliceerd.
• Verdiepingsdocumenten die de betrokken organisaties (via de
stuurgroep bewaken en beveiligen) hebben aangeleverd,
waarvan zij vonden dat de commissie daar kennis van zou
moeten nemen.

17

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Interviews met stakeholders en experts
Er is met een groot aantal betrokkenen gesproken. In een eerste
gespreksronde werd met betrokkenen en experts uit het
operationele proces gesproken. Aan hen is gevraagd om de
commissie mee te nemen in de dagelijkse werkprocessen, aan te
geven waar er knelpunten zitten en hoe een toekomstbestendig
stelsel er vanuit hun perspectief uit zou moeten zien.
In een tweede gespreksronde is gesproken met de stuurgroep
bewaken en beveiligen (plenair) en met de leden van de stuurgroep
individueel. In deze ronde heeft de commissie haar bevindingen
over de knelpunten gevalideerd en mogelijke oplossingsrichtingen
verkend. In de laatste gespreksronde is gesproken met de
strategische leiding van betrokken organisaties.

verwerkt in hoofdstuk 3 - Ontwikkelingen, dreigingen en
uitdagingen stelsel. Het complete rapport is in de bijlage
opgenomen.
Internationale vergelijking
Ten slotte heeft de commissie gepoogd een internationale
vergelijking tussen stelsels uit te voeren. De relevante informatie
bleek niet of nauwelijks beschikbaar. Veelal kon die niet worden
verkregen vanwege het vertrouwelijke karakter daarvan. Een
betrouwbare studie van stelsels in vergelijkbare landen zou een
aanzienlijk tijdsbeslag vergen, met de nodige investering in
dienstreizen en individuele interviews. Dit was binnen het gegeven
tijdsbestek onhaalbaar.

1.4.2 Klankbordgroep
Behalve met functionarissen vanuit het stelsel, is ook gesproken
met experts en andere betrokkenen die buiten het directe werkveld
staan (bijvoorbeeld wetenschappers). Ten slotte hebben er enkele
gesprekken plaatsgevonden met personen die beveiligd zijn
(geweest) en de werking van het stelsel van binnenuit hebben
ervaren.
Van alle gesprekken zijn verslagen gemaakt, die voor wederhoor
zijn voorgelegd aan respondenten. Alle opmerkingen bij het
verslag zijn integraal overgenomen. Om de vertrouwelijkheid van
de gesprekken te waarborgen en zoveel mogelijk openheid te
creëren, is tevoren aangegeven dat het verslag slechts wordt
gebruikt ten behoeve van de gedachtevorming van de commissie
en dat na oplevering van het rapport de verslagen worden
vernietigd. Dat is ook gebeurd.
Uit de gesprekken met betrokkenen bij het stelsel blijkt dat er grote
overeenstemming is over de probleemanalyse. De commissie is in
de verkenning en zoektocht naar haar oordeel geen onoverbrugbare verschillen van standpunten, oplossingen en perspectieven
tegengekomen.
Wetenschappelijke reﬂectie
Om te kunnen adviseren over de toekomstbestendigheid van het
stelsel, is inzicht vergaard over trends en ontwikkelingen in het
dreigingsbeeld. Hoe ontwikkelt de dreiging zich de komende jaren
naar verwachting en wat betekent dit voor opgaves die op het
stelsel afkomen? In dit kader is aan de Universiteit Leiden gevraagd
om een wetenschappelijke reﬂectie hierop uit te voeren. Het
onderzoek is uitgevoerd door de onderzoekers Schuurman, Van
Buuren en Bakker.
Het betreft een wetenschappelijke verkenning die voornamelijk
gebaseerd is op literatuuronderzoek. In de studie wordt ingegaan
op relevante wetenschappelijke studies, openbare dreigingsbeelden, overheidsrapportages en andere publicaties. Een
expertsessie maakte deel uit van het onderzoek. Aan wetenschappers met domeinrelevante kennis werd gevraagd inzichten te
delen. De belangrijkste bevindingen uit deze rapportage zijn

18

Ten behoeve van de eigen gedachtevorming en consulatie, heeft
de commissie een klankbordgroep11 ingesteld, waarmee over
ideeën en vraagstukken gespard kon worden. De leden van de
klankbordgroep zijn op persoonlijke titel uitgenodigd en niet als
vertegenwoordiger namens een organisatie. Selectie vond plaats
op basis van ervaring met het stelsel en kennis van de materie. De
leden vervulden recent geen actieve inhoudelijke rol in het stelsel
en opereerden zonder last of ruggenspraak. Aan de groep werden
eerste beelden en gedachten voorgelegd met de vraag hierop te
reﬂecteren.
Er zijn drie bijeenkomsten met de klankbordgroep geweest. In de
eerste sessie zijn de knelpunten met de klankbordgroep besproken,
met als doel om de probleemanalyse te valideren en te verdiepen.
In de tweede sessie zijn de mogelijke oplossingsrichtingen
besproken. In de laatste sessie heeft de klankbordgroep
gereﬂecteerd op de conceptrapportage en is gespard over de
formulering van het eindadvies. Daarnaast zijn de leden van de
klankbordgroep ook individueel benaderd voor een aanvullende
verdieping op enkele thema’s.

1.4.3 Wederhoor op feitelijke onjuistheden
In het kader van validatie van de onderzoeksbevindingen, heeft de
commissie de stelselpartners gevraagd het conceptrapport te
controleren op feitelijke onjuistheden. Via de stuurgroep bewaken
en beveiligen zijn de hoofdstukken uit deel II en III voorgelegd aan
alle betrokken organisaties. De stuurgroep heeft op 30 september
2021 een geïntegreerde reactie aangeleverd. Daar waar van
toepassing zijn de teksten op feitelijke onjuistheden gecorrigeerd.'

11

De samenstelling van de klankbordgroep is opgenomen in de bijlage.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

1.5 Leeswijzer
Dit rapport bestaat uit drie delen. Deel I – hiervoor – is een
zelfstandig leesbare samenvatting met de conclusies en
aanbevelingen, in deel II en III zijn de onderzoeksbevindingen
en analyses beschreven die hieraan ten grondslag liggen. Deel II
biedt de noodzakelijke context voor dit onderzoek. Zo wordt in
hoofdstuk 1 de opdracht van de commissie nader beschreven en
wordt in hoofdstuk 2 de organisatie van het stelsel (zoals
beschreven in de Circulaire bewaken en beveiligen) op hoofdlijnen
toegelicht. Hoofdstuk 3 gaat in op de huidige en verwachte
dreigingsontwikkelingen die relevant zijn voor het stelsel. In Deel
III wordt het stelsel - op een aantal onderdelen zoals beschreven in
paragraaf 1.3.3 – nader beschouwd. Per onderdeel is een probleemanalyse gegeven en worden oplossingsrichtingen geschetst.

19

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Hoofdstuk 2

Het stelsel

2.1 Doelstelling, organisatie en wettelijk
kader
Circulaire bewaken en beveiligen
Het huidige stelsel bewaken en beveiligen is in 2002 ingericht. De
aanleiding hiervoor was de aanslag op Pim Fortuyn op 6 mei 2002
en het onderzoek dat hiernaar is verricht door de Commissie
Feitenonderzoek onder voorzitterschap van mr. H. F. van den Haak.
Bij brief van 20 juni 2003 is de voorzitter van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal geïnformeerd over het ‘nieuwe stelsel bewaken en
beveiligen’. Twee jaar na de moord op Fortuyn zijn de procedures
en de verantwoordelijkheden voor het beschermen van personen
en diensten vastgelegd in de ‘Circulaire met betrekking tot de
bewaking en beveiliging van personen, objecten en diensten’. In
dit hoofdstuk worden de voor dit onderzoek relevante onderdelen
op hoofdlijnen behandeld.
Het stelsel is een gelaagd stelsel dat gebaseerd is op (een beperkte
hoeveelheid) wet- en regelgeving en verder bestaat uit
(werk)afspraken tussen de betrokken partners. In de circulaire
worden de wet- en regelgeving, de verantwoordelijkheidsverdeling
en de werking van het stelsel beschreven. Periodiek wordt de
circulaire herzien. De huidige circulaire is op 1 juli 2019 in werking
getreden en loopt tot 30 juni 2023. Als afgeleide van de circulaire
kunnen stelselpartners hun eigen procedures vormgeven. Zo heeft
het OM in de ‘Instructie bewaken en beveiligen van personen,
objecten en diensten’ (1 mei 2016) zijn processen nader uitgewerkt
en ingevuld.
Volgens de circulaire is het doel van het stelsel “het voorkomen van
(terroristische) aanslagen op personen, objecten en diensten. Bij de beveiliging
van personen staat het voorkomen van ernstige schending van de fysieke
integriteit centraal. In het stelsel werken het OM, inlichtingen- en veiligheidsdiensten, Politie en bestuurlijke organisaties samen om zorg te dragen dat
personen, objecten en diensten, ondanks dreiging en risico, zo veilig en zo
ongestoord mogelijk kunnen functioneren.” In de circulaire worden in
artikel 2.1 de volgende algemene uitgangspunten voor het stelsel
geformuleerd. (letterlijk overgenomen uit de circulaire):

20

• Uitgangspunt van het stelsel is dat personen zelf
verantwoordelijk zijn voor hun veiligheid. Ze mogen daarbij
rekenen op de organisaties waar ze deel van uitmaken of voor
werkzaam zijn. Bedrijven en instellingen dienen maatregelen te
treffen om te voorkomen dat de veiligheid van medewerkers in
gevaar komt als gevolg van hun werkzaamheden. De overheid
kan aanvullende beveiligingsmaatregelen nemen als een
persoon of de organisatie waar zij deel van uitmaken of
waarvoor zij werken op eigen kracht geen weerstand kan bieden
tegen de dreiging en het risico. De kostenverdeling volgt de
verantwoordelijkheidsverdeling;
• Een ander uitgangspunt is dat het waken over de veiligheid
voornamelijk decentraal is belegd (decentraal, tenzij...). Dit
betekent in beginsel dat de veiligheidszorg voor alle personen,
objecten en diensten onder verantwoordelijkheid van het
decentrale gezag plaatsvindt. Het decentrale gezag wordt
gevormd door de burgemeester en de hoofdofficier van justitie
(HOvJ). Als uitzondering hierop is er sprake van een bijzondere
verantwoordelijkheid van het centrale gezag (de Rijksoverheid)
voor bepaalde (groepen) personen, objecten en diensten die
een nationaal belang vertegenwoordigen;
• Bij het nemen van beveiligingsmaatregelen is er sprake van
risicomanagement, geen risico-uitsluiting. Het al dan niet treffen
van veiligheidsmaatregelen is een uitkomst van een zorgvuldige
afweging door deskundigen, op dreiging, risico en het niveau
van maatregelen.
• Tevens geldt het uitgangspunt van proportionaliteit van de
maatregelen. De inschatting van de dreiging en het risico is
leidend voor het vaststellen van de benodigde
beveiligingsmaatregelen. Op deze wijze wordt ervoor gezorgd
dat adequate beveiligingsmaatregelen worden getroffen.
• Beveiligingsmaatregelen hebben altijd een impact op de te
beveiligen persoon, het object of de dienst en de omgeving.
Beveiliging is erop gericht om met zo min mogelijk impact
zoveel mogelijk weerstand te creëren tegen de dreiging en het
risico; door het nemen van beveiligingsmaatregelen zal er altijd
sprake zijn van een bepaalde mate van inperking van het privéen/of maatschappelijk leven.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

• Bij het beslissen over beveiligingsmaatregelen staat de
veiligheid van de persoon, het object of de dienst centraal. De
overheid biedt hierin maatwerk. Beveiligingsmaatregelen
kunnen variëren van lichte maatregelen zoals extra toezicht tot
zware maatregelen zoals persoonsbeveiliging en
objectbeveiliging.
• Welke beveiligingsmaatregelen passend zijn en of en in hoeverre
het ongestoord functioneren van een persoon gefaciliteerd kan
worden, vergt een zorgvuldige afweging waarbij veiligheid en
maatwerk leidend zijn. Om iemand in zijn professionele en/of
sociale omgeving ongestoord te kunnen laten functioneren in
een situatie van ernstige dreiging en/of risico kan er vrijwel
uitsluitend een beroep gedaan worden op zware
beveiligingsmaatregelen (zoals persoonsbeveiliging). Het
ongestoord kunnen functioneren van een persoon binnen een
situatie van dreiging en risico kan, tot op zekere hoogte,
gefaciliteerd worden wanneer zwaarwegende belangen als de
democratische rechtsorde of fundamentele waarden als vrijheid
van meningsuiting en persvrijheid hiertoe noodzaken.

Inrichting van het stelsel
Het stelsel bewaken en beveiligen bestaat uit een decentraal domein
en een rijksdomein. De veiligheid van personen, objecten en
diensten is in beginsel decentraal georganiseerd. Het lokaal
bevoegd gezag is verantwoordelijk voor het nemen van
aanvullende beveiligingsmaatregelen op basis van dreiging en
risico. Het lokale gezag wordt gevormd door de burgemeester en de
hoofdoﬃcier van justitie (HOvJ). De burgemeester is verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid. De
HOvJ is verantwoordelijk voor de strafrechtelijke handhaving van
de rechtsorde, waaronder me wordt verstaan het waken over de
veiligheid van personen.
De Rijksoverheid heeft een bijzondere verantwoordelijkheid
voor een beperkte groep personen, objecten en diensten: het
rijksdomein. Deze personen, diensten of objecten staan op de
zogenoemde limitatieve lijst vanwege het nationale belang dat met
hun veilig en ongestoord functioneren is gemoeid. Het centraal
bevoegd gezag is de minister van Justitie en Veiligheid, die zijn
bevoegdheden heeft gemandateerd aan de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Deze heeft deze taak
intern belegd bij de Coördinator Bewaken en Beveiligen (CBB).
De Politie en de Koninklijke Marechaussee (KMar) zijn de
organisaties die de beveiligingsmaatregelen uitvoeren. De
informatieorganisaties van de Politie, KMar en de twee
inlichtingen- en veiligheidsdiensten (AIVD en MIVD) leveren de
informatie- en dreigingsproducten op basis waarvan
besluitvorming over maatregelen plaatsvindt.

Hoewel het stelsel organisatorisch in twee domeinen is verdeeld, maakt dit voor
de inhoud en uitvoering van de beveiligingsmaatregelen in beginsel geen
verschil. Het lokaal bevoegd gezag kan dezelfde beveiligingsmaatregelen treﬀen
als het gezag in het rijksdomein. De uitvoering van de maatregelen
geschiedt eveneens door dezelfde organisaties. Voor de dreigingsinschatting en -analyse maakt het lokaal gezag gebruik van de
regionale informatieorganisatie (van de Politie en KMar). Het
gezag in het rijksdomein maakt gebruik van de landelijke
informatieorganisatie en inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Relevante wet- en regelgeving
Het stelsel bewaken en beveiligen volgt de inrichting van het
Nederlandse staatsbestel en de bestaande politiële en justitiële
structuren. Het stelsel is gebaseerd op wet- en regelgeving waarin
deze structuren zijn vastgelegd.
Aanwijzingsbevoegdheid minister van Justitie en Veiligheid
In Artikel 16 van de Politiewet 2012, lid 1 is bepaald dat de minister
van JenV objecten en diensten kan aanwijzen waarvan bewaking of
beveiliging door de Politie noodzakelijk is in het belang van de
veiligheid van de Staat of de betrekkingen van Nederland met
andere mogendheden, dan wel met het oog op zwaarwegende
belangen van de samenleving. Dit geldt eveneens voor personen
hetgeen is geregeld in artikel 42 en 43 van de Politiewet 2012. Deze
artikelen zijn de basis voor het rijksdomein en de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie en Veiligheid ten aanzien van
de limitatieve lijst. De minister van Justitie en Veiligheid is op basis
van deze artikelen de bevoegde autoriteit om de Politie opdracht te
geven tot persoonsbeveiliging voor personen en andere
beveiligingsmaatregelen. In het decentraal domein ligt het gezag
over persoonsbeveiliging bij de HOvJ.
Aanvullend heeft de minister van JenV op grond van artikel 15,
derde lid, van de Politiewet 2012 een aanwijzingsbevoegdheid
jegens de burgemeesters. Dit kunnen algemene en bijzondere
aanwijzingen zijn met betrekking tot de handhaving van de
openbare orde, voor zover dat noodzakelijk is in het belang van de
veiligheid van de Staat of de betrekkingen van Nederland met
andere mogendheden, dan wel met het oog op zwaarwegende
belangen van de samenleving. Een dergelijke aanwijzing van de
minister van JenV moet worden aangemerkt als een volledig
bindende aanwijzing. De burgemeester is derhalve verplicht met
inachtneming van de aanwijzing te handelen.
Op grond van artikel 127 van de wet op de rechterlijke organisatie
kan de minister van JenV algemene en bijzondere aanwijzingen
geven betreﬀende de uitoefening van de taken en bevoegdheden
van het OM.

21

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Politietaak
De taak om te bewaken en te beveiligen maakt onderdeel uit van de
Politietaak om zorg te dragen voor de daadwerkelijke handhaving
van de rechtsorde (artikel 3 van de Politiewet 2012). De handhaving
van de rechtsorde bestaat uit openbare ordehandhaving en
strafrechtelijke handhaving.
Op basis van de Gemeentewet, artikel 172, is de burgemeester
belast met de handhaving van de openbare orde. Hij bedient zich
daarbij van de onder zijn gezag staande Politie. De HOvJ is
verantwoordelijk voor de strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde. Volgens artikel 1, lid 2 van de Politiewet 2012 wordt in
deze wet en de daarop berustende bepalingen onder strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde mede verstaan het
waken voor de veiligheid van personen.

Informatie en inlichtingen
In de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV, 2017)
is het geheel aan taken vastgelegd dat door de AIVD en de MIVD
wordt verricht. De inlichtingen- en veiligheidsdiensten leveren
gevraagd en ongevraagd informatie aan de CBB van de NCTV. De
taak van de AIVD in relatie tot het stelsel bewaken en beveiligen
is vastgelegd in artikel 8, tweede lid, onderdeel e juncto artikel 9
van de WIV 2017. Voor de MIVD is de taak in relatie tot het stelsel
bewaken en beveiligen vastgelegd in artikel 10, tweede lid,
onderdeel f juncto artikel 11 van de WIV 2017. Deze artikelen
vormen de basis voor de informatieproducten in het kader van het
stelsel bewaken en beveiligen. De wet Politiegegevens regelt de
verwerking en verspreiding van Politiegegevens met het oog op de
uitvoering van de Politietaak.

De Politiewet 2012 regelt eveneens de taken van de Politie en de
KMar. Hoofdstuk 2 van de Politiewet beschrijft de algemene taak
van de Politie en de Politietaken van de KMar. In hoofdstuk 5 is
bepaald dat de Politie en de KMar bijstand kunnen leveren aan
elkaar en dat in bijzondere gevallen ook bijstand kan worden
verleend door andere delen van de krijgsmacht.

2.2 Werkwijze decentraal en rijksdomein

Politietaken KMar
In artikel 4 van de Politiewet 2012 worden, aan de Koninklijke
marechaussee de volgende Politietaken opgedragen die relevant
zijn voor het stelsel:
• het waken over de veiligheid van de leden van het koninklijk
huis, in samenwerking met andere daartoe aangewezen
organen;
• de uitvoering van de Politietaak ten behoeve van Nederlandse
en andere strijdkrachten, alsmede internationale militaire
hoofdkwartieren, en ten aanzien van tot die strijdkrachten en
hoofdkwartieren behorende personen;
• de uitvoering van de Politietaak op de luchthaven Schiphol en
op de andere door de Minister van JenV en Minister van
Defensie aangewezen luchtvaartterreinen, alsmede de
beveiliging van de burgerluchtvaart;
• de verlening van bijstand alsmede de samenwerking met de
Politie krachtens deze wet, daaronder begrepen de
assistentieverlening aan de Politie bij de bestrijding van
grensoverschrijdende criminaliteit;
• De uitvoering van de Politietaak op plaatsen onder beheer van
de Minister van Defensie op verboden plaatsen die krachtens
de Wet bescherming staatsgeheimen ten behoeve van de
landsverdediging zijn aangewezen, alsmede op het terrein van
de ambtswoning van de Minister-President.
• het in opdracht van de Minister van JenV en Minister van
Defensie verrichten van beveiligingswerkzaamheden ten
behoeve van De Nederlandsche Bank N.V.

Intake/melding
Het proces begint bij een melding. Dit kan een aangifte zijn bij een
lokaal Politiebureau, een signaal dat vanuit de informatieorganisatie en/of inlichtingen- en veiligheidsdiensten wordt
afgegeven, of signalen die via andere kanalen bij de Politie en/of het
gezag (HOvJ, burgemeester of NCTV) terechtkomen. Op grond van
deze melding wordt beoordeeld of dit een zaak is voor het stelsel. Als
dit niet zo is, dan wordt de melding door de reguliere Politiezorg
afgehandeld. Wordt het wel als zaak voor het stelsel beoordeeld, dan
wordt aan de informatieorganisatie gevraagd een informatieproduct
(bijvoorbeeld een dreigingsinschatting) te maken.

Daarnaast geldt de hierboven genoemde algemene bijstandstaak
aan de Politie. In voorkomende gevallen kan de Politie voor haar
taken op het gebied van bewaken en beveiligen bijstand vragen aan
de KMar.
22

2.2.1 Hoofdproces
In essentie is de werkwijze van het stelsel in beide domeinen gelijk.
De processtappen op hoofdlijnen zijn hetzelfde, namelijk:

Voor sommige functionarissen en objecten start de werkwijze
niet met een intake/melding, aangezien hiervoor standaard
beveiligingsmaatregelen worden getroﬀen. In deze gevallen wordt
periodiek bekeken of er aanleiding is om het werkproces te
doorlopen, te beginnen met het opvragen van
(dreigings)informatie.
Dreigingsinschatting
Op decentraal niveau maakt de Dienst Regionale Informatieorganisatie (DRIO) van de Politie de dreigingsinschatting op. Voor
het rijksdomein wordt dit gedaan door de Dienst Landelijke
Informatieorganisatie (DLIO) van de Politie, de AIVD en de MIVD.
Voor het vaststellen van het dreigingsniveau worden zowel in het
decentraal als in het rijksdomein dezelfde speciaal ontwikkelde
tabellen gehanteerd (zie ernst- en waarschijnlijkheidstabellen in de
bijlage). Aan de hand van de tabellen wordt een inschatting
gemaakt van de mate van ‘ernst’ en ‘waarschijnlijkheid’ (eﬀect en
voorstelbaarheid) van de dreiging. Deze dreigingsinschatting vormt
de basis van het maatregelenadvies.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Maatregelenadvies
Op basis van een zo compleet mogelijk beeld wordt het niveau
van de dreiging en het gewenste weerstandsniveau vastgesteld
door het lokaal bevoegd gezag of door de CBB van de NCTV voor
het rijksdomein. Het is vervolgens aan de uitvoeringsorganisatie
(Politie of KMar) om op basis van een integraal inzetconcept een
maatregelenadvies op te stellen. In het maatregelenadvies staat
beschreven welke dreiging en risico’s kunnen worden beheerst
met de maatregelen. De te treﬀen beveiligingsmaatregelen worden
vastgesteld door het bevoegd gezag. Binnen het stelsel wordt
gesproken over de ´hoe´ (uitvoering) en ´wat´ (gezag).

Uitvoering
Voor de uitvoering van beveiligingstaken maken het decentraal
domein en het rijksdomein grotendeels gebruik van dezelfde
diensten. Dat zijn de regionale eenheden van de nationale Politie,
de landelijke Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging
(DKDB) en de KMar (rijksdomein). De uitvoering vindt plaats onder
de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag.

Afwegingskaders
(Potentieel) Effect
Objecten

Samenleving

5
Zeer enstig

Groot aantal dodelijke
slachtoffers

Uitval/uitschakeling vitale
objecten

Maatschappelijke ontwrichting

4
Ernstig

Vrijheidsontneming bedreigde
en/of één of enkele dodelijke of
zwaargewonde slachtoffers

Grote schade aan vitale objecten
en/of uitval/uitschakling nietvitale objecten

Samenleving geschokt en
verstoring van de openbare orde

3
Gemiddeld

Fysiek letsel bedreigde en/of één
of enkele lichtgewonde
slachtoffers

Grote schade aan niet-vitale
objecten

Grootschalige verstoring van de
openbare orde

2
Matig

Verstoring en/of intimidatie
bedreigde of fysieke integriteit
bedreigde geschonden

Geringe schade aan vitale of
niet-vitale objecten

Kleinschalige verstoring van de
openbare orde en/of bezetting

Geen effect op personen

Geen schade aan objecten of
infrastructuur

Geen effect op de samenleving

Intentie

Potentie

Concreetheid

de mate waarin een dreiger
voornemens is een gebeurtenis te
laten plaatsvinden

de mate waarin een dreiger de
kennis en middelen heeft en in de
gelegenheid is om een gebeurtenis
te laten plaats vinden

zijn er feiten en omstandigheden
(handelingen) bekend waaruit
blijkt dat een gebeurtenis gaat
plaatsvinden

5
Zeker

Sterke intentie aanwezig

Potentie aanwezig

Concrete uitvoeringshandelingen bekend

4 Zeer
waarschijnlijk

(Sterke) Intentie aanwezig

Potentie (deels) aanwezig

Concrete voorbereidingshandelingen bekend

3
Waarschijnlijk

Intentie aanwezig

Potentie (deels) aanwezig

Geen concrete handelingen
bekend

2
Mogelijk

Latente intentie aanwezig

Potentie (deels) aanwezig

Geen concrete handelingen
bekend

1
Onwaarschijnlijk

Geen intentie aanwezig

Potentie niet aanwezig

Geen concrete handelingen
bekend

1
Niet ernstig

Classificatie

Voorstelbare dreiging

Personen

Concrete dreiging

Classificatie

23

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Het stelsel: werkproces op hoofdlijnen

Melding en intake

Dreigingsinschatting

Maatregelenadvies

Uitvoering

Processtappen

Het proces begint bij een melding. Dit kan zijn een aangifte
bij een lokaal politiebureau,
een signaal dat vanuit de
informatieorganisatie en/of
inlichtingendiensten wordt
afgegeven, of signalen die via
andere kanalen bij de politie
en/of het gezag (een OvJ of de
NCTV) terechtkomen. Deze
melding wordt afgewogen of
dit een zaak is voor het stelsel.
Als dit niet zo is, dan wordt de
melding door de reguliere
politiezorg afgehandeld.
Wordt het wel als zaak voor
het stelsel beoordeeld, dan
wordt aan de informatieorganisatie gevraagd een
informatieproduct te maken.

Op decentraal niveau maakt
de Dienst Regionale Informatieorganisatie (DRIO) van de
politie de dreigingsinschatting
op. Voor het rijksdomein
wordt dit gedaan door de
Dienst Landelijke Informatieorganisatie (DLIO), de AIVD en
de MIVD. Voor het vaststellen
van het dreigingsniveau worden zowel in het decentraleals in het rijksdomein dezelfde
speciaal ontwikkelde tabellen
gehanteerd. Aan de hand van
de tabellen wordt een
inschatting gemaakt van de
mate van ‘ernst’ en ‘waarschijnlijkheid’ (effect en
voorstelbaarheid) van de
dreiging. Deze dreigingsinschatting vormt de basis van
het maatregelenadvies

Op basis van een zo compleet
mogelijk beeld wordt het
niveau van de dreiging en
gewenste weerstandsniveau
vastgesteld door het lokaal
bevoegd gezag of door de
Coördinator Bewaken en
Beveiligen (CBB) voor het
rijksdomein. Het is vervolgens
aan de uitvoeringsorganisatie
(Politie of KMar) om op basis
van een integraal inzetconcept een maatregelenadvies
op te stellen. In het maatregelenadvies staat beschreven
welke dreiging en risico’s
kunnen worden beheerst met
de maatregelen. De te treffen
beveiligingsmaatregelen worden vastgesteld door het
bevoegd gezag.

Voor de uitvoering van beveiligingstaken maken het
decentraal domein en het
rijksdomein grotendeels
gebruik van dezelfde diensten. Dat zijn de regionale
eenheden van de nationale
politie, de landelijke Dienst
Koninklijke en Diplomatieke
Beveiliging (DKDB) en de
KMar. De uitvoering vindt
plaats onder de verantwoordelijkheid van het bevoegd
gezag.

Actoren

Decentraal domein
• Politiefunctionaris die de
melding opneemt en
Bureau CCB waar de melding naar toe wordt
gestuurd.
• Beleidsmedewerker bewaken, beveiligen en
crisisbeheersing (BB&C)
wan het OM. Deze zorgt
ervoor dat het besluitvormingsproces goed verloopt,
toetst de adviezen, adviseert de hoofdofficier en
onderhoudt namens de
hoofdofficier de contacten
met de portefeuillehouder
Conflict- en Crisisbeheersing
(CCB) van de politie-eenheid.

Decentraal domein
• DRIO
• Maatregelenadviseur van
Bureau CCB
• BB&C van het OM

Decentraal domein
• Maatregelenadviseur
Bureau CCB
• BB&C
• HovJ neemt het besluit

• Regionale politieorganisatie
• Landelijke Politiediensten
(DKDB)
• KMar (BSB, HRB, BOB)

Rijksdomein
• DLIO, AIVD en MIVD
• Adviseur van de NCTV die de
drie analyse weegt, een
integrale beoordeling maakt
en het gewenste
weerstandsniveau bepaalt.

Rijksdomein
• Adviseur NCTV in overleg
met de politie of Kmar die
het weerstandsniveau vertalen in een inzetconcept.
• Coördinator Bewaken en
Beveiligen (CBB) neemt
namens de NCTV het besluit
op het maatregelenadvies.
• De CBB wordt geadviseerd
door het Afstemmingsoverleg (AIVD, MIVD, DLIO en
NCTV) en het Uitvoeringsoverleg (DKDB, Kmar en
andere uitvoerende eenheden)

Rijksdomein
• Adviseur van de NCTV waar
de melding binnen komt

24

Er is geen verschil in (het
niveau van) de maatregelen
tussen beide domeinen.
Dezelfde diensten kunnen
derhalve in beide domeinen
ingezet worden.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

2.2.2 Bijzonderheden decentraal
Criteria voor het opnemen in het stelsel
In het decentraal domein spelen veelal zaken van concrete
(be)dreiging, bijvoorbeeld in de relationele of criminele sfeer die
vallen onder het gezag van de HOvJ als onderdeel van de
strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. De HOvJ
beoordeelt, op advies van de Politie, in hoeverre de persoon en/of
zijn werkgever in staat is weerstand te bieden aan de dreiging. In de
Instructie bewaken en beveiligen van personen, objecten en
diensten (mei 2016) heeft het OM deze criteria nader uitgewerkt. In
de instructie is beschreven in welke (niet-limitatief opgesomde)
gevallen deze afweging wordt gemaakt:
a) wanneer gedreigd wordt met het (mede)plegen van geweldsdelicten (met een strafmaximum van 6 jaar of meer) alsmede;
b) indien de dreiging valt onder artikel 285 van het Wetboek van
Strafrecht, waarbij tevens sprake is van:
− een dreiger/pleger met antecedenten met betrekking tot
ernstige vormen van geweldpleging; of
− een dreiger/pleger die beschikt of eenvoudig kan
beschikken over (vuur)wapens; of
− een dreiger/pleger die deel uitmaakt van een groepering
bekend met geweld; of
− een dreiger/pleger met een psychische stoornis; of
− een ernstige vorm van huiselijk geweld of eergerelateerd
geweld; of
− een dreiging tegen bestuurders, sleutelﬁguren in de
justitiële keten, personen met een publieke taak; of
− mediagevoeligheid of politieke gevoeligheid.

werking. De NCTV adviseert in dit proces over de proportionaliteit
van de maatregelen. De HOvJ beslist over de maatregelen, het
advies van de NCTV gehoord hebbende.
Indien een HOvJ wordt bedreigd dan is de HOvJ van diens
woonplaats verantwoordelijk voor het treﬀen van maatregelen.
Indien de bedreigde HOvJ in hetzelfde arrondissement woont en
werkt, draagt het college van procureurs-generaal de verantwoordelijkheid over het treﬀen van de maatregelen over aan een
andere HOvJ. Het College van Procureurs-Generaal wijst deze HOvJ
aan als waarnemer voor de behandeling van de dreiging. Verder
wordt de reguliere procedure gevolgd waarbij, evenals bij een
burgemeester of Politiechef, de CBB van de NCTV een afweging
maakt ten aanzien van de volledigheid en proportionaliteit van de
maatregelen. Het college van procureurs-generaal wordt altijd
geïnformeerd over de dreiging en de eventuele maatregelen die
worden getroﬀen voor personen die werkzaam zijn bij het OM.

2.2.3 Bijzonderheden rijksdomein
Limitatieve lijst
Het limitatieve van de lijst betekent dat alle personen, objecten en
diensten die niet op de lijst staan per deﬁnitie vallen onder het
decentraal domein. Op de limitatieve lijst staan:
•

•
Ook die zaken waarbij de situatie naar de professionele inschatting
van de Politie ernstig kan worden, dienen volgens de instructie aan
het OM te worden voorgelegd.
Adviesfunctie NCTV
De Coördinator Bewaken en Beveiligen (CBB) van de NCTV speelt
een signalerende en adviserende rol ten aanzien van het decentraal
domein. De CBB kan zowel gevraagd als ongevraagd advies
uitbrengen en daarmee het decentraal domein bij
beveiligingsvraagstukken ondersteunen. Voordat de CBB
ongevraagd advies uitbrengt treedt de CBB daartoe altijd in contact
met het bevoegd gezag in het decentraal domein.
In het bijzondere geval dat een burgemeester of een Politiechef zelf
onderwerp is van dreiging, vindt een afweging ten aanzien van de
volledigheid en proportionaliteit van de te treﬀen maatregelen
plaats door de CBB van de NCTV. Hiermee wordt voorkomen dat
deze functionarissen, door bespreking van de maatregelen in de
lokale driehoek, betrokken raken bij de besluitvorming over
beveiligingsmaatregelen die op henzelf betrekking hebben. Dit
betekent overigens niet dat de betrokkene daarmee wordt
toegevoegd aan het rijksdomein. De HOvJ van het arrondissement
van de woonplaats van de bedreigde persoon stelt de procedure in

•

personen ten aanzien van wie en objecten ten aanzien waarvan
door de aard en/of herkomst van de dreiging en de functie van
de persoon of het object in beginsel de kans aanwezig is dat de
nationale of internationale democratische rechtsorde wordt
geschaad en/of de veiligheid van de staat in het geding is;
bepaalde buitenlandse personen, objecten en internationale
instellingen in Nederland;
enkele functionarissen in dienst van de Rijksoverheid of
werkzaam in de (straf )rechtspleging.

De limitatieve lijst is onderverdeeld in twee categorieën. Categorie
I betreft de personen, objecten en diensten waarvoor de
Rijksoverheid als eerstverantwoordelijke standaard beveiligingsmaatregelen treft, dus ook in de gevallen waarin geen sprake is van
dreiging en risico. Categorie II betreft de personen, objecten en
diensten waarvoor de Rijksoverheid als eerstverantwoordelijke
beveiligingsmaatregelen treft op basis van dreiging en risico.
Criteria voor het opnemen in het rijksdomein
Tevens is er de mogelijkheid voor de Rijksoverheid om (categorieën
van) personen en objecten (tijdelijk) aan haar domein toe te
voegen indien wordt voldaan aan één van de navolgende criteria:
•

•

er is sprake van een persoon die op andere wijze een bijzondere
democratische plicht of functie heeft die hij ongestoord moet
kunnen uitvoeren of vervullen;
er is sprake van een situatie waarin een ongewenste
gebeurtenis disproportionele schade toe zou brengen aan het
vertrouwen in de continuïteit en integriteit van de openbare
sector;
25

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

•

een restcategorie waarbij de onderstaande voorwaarden in
ogenschouw worden genomen:
- er is sprake van een ernstige en serieuze dreiging;
- de bedreiging hangt samen met publieke uitingen of
optreden;
- de persoon heeft én landelijke bekendheid én beweegt zich
(regelmatig) tussen verschillende Politie eenheden (gebied
waarin een regionale eenheid de Politietaak uitvoert);
- de persoon heeft geen werkgever die kan zorgdragen voor
een adequate beveiliging.

Er kan op decentraal niveau aanleiding bestaan om bepaalde
personen, objecten of diensten voor te dragen voor (tijdelijke)
toevoeging op de limitatieve lijst. Het lokale bevoegd gezag treedt
hiertoe in overleg met de CBB. De CBB kan ook op eigen initiatief
bedreigde personen voordragen. De NCTV beslist op voorstel van
de CBB namens de minister van JenV of iemand (tijdelijk) wordt
geplaatst op de limitatieve lijst. Zolang de NCTV geen expliciet
besluit hierover heeft genomen blijft de verantwoordelijkheid
decentraal belegd.
Voor wat betreft objecten en diensten in het rijksdomein, stelt de
NCTV het dreigingsniveau vast. De uitvoering van de bewakings- en
beveiligingsmaatregelen geschiedt vervolgens onder gezag van de
burgemeester, voor zover het betreft de handhaving van de
openbare orde, of de HOvJ, voor zover het betreft de
strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde.
Nationale evenementen
De NCTV, de Politie, en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
hebben gezamenlijk een ‘werkwijze nationale evenementen’
ontwikkeld. Een nationaal evenement wordt aangewezen door de
minister van JenV. Het is een evenement dat bezocht wordt door
personen die vermeld staan op de limitatieve lijst én waarbij het
nationaal belang centraal staat én het karakter van het evenement
een speciﬁeke of verhoogde druk op de bewaking en beveiliging
geeft. De werkwijze omvat onder andere:
•
•
•

een geïntegreerd dreigingsbeeld op basis van de landelijke en
lokale dreigingsinschattingen.
een transparante en toetsbare risicoafweging aan de hand van
een landelijke lijst dreigingsscenario’s.
een integraal bewakings- en beveiligingsplan met de
maatregelen inclusief de beveiligingsringen. Dit plan bevat het
basispakket aan maatregelen en de eventuele extra gewenste
maatregelen die uit de uitgewerkte scenario’s voortvloeien.

Beveiligingsmaatregelen worden genomen onder bevoegdheid van
het lokaal bevoegd gezag. Met de burgemeester en de HOvJ
participeert de NCTV (CBB) in het gezagsoverleg met betrekking tot
het nationale evenement over de te nemen maatregelen op het
gebied van bewaken en beveiligen. De NCTV is de namens de
minister van JenV gezaghebbende over de beveiligingsmaatregelen
met betrekking tot de aanwezige personen van de limitatieve lijst.
De NCTV (CBB) geeft bij nationale evenementen altijd advies over
26

de samenhang en de afstemming tussen de betrokken partijen in
het bewaking- en beveiligingsproces, ongeacht het dreigingsniveau
en maakt deel uit van de daartoe relevante overleggen ter
voorbereiding op deze evenementen.

2.2.4 Overlap
Het decentraal- en rijksdomein zijn nauw met elkaar verbonden.
Bij advies, coördinatie of overdracht van het ene naar het andere
domein is het van belang om afstemming te zoeken en elkaar te
informeren. Indien een persoon op de limitatieve lijst
beveiligingsmaatregelen behoeft, betreft dit een palet aan
maatregelen die beide domeinen raken. De CBB zal namens de
minister van JenV opdracht verstrekken aan de uitvoerende
diensten tot het beveiligen van personen. Met betrekking tot de
woning of werkplek van de te beveiligen persoon op de limitatieve
lijst blijft het lokaal bevoegd gezag verantwoordelijk, de CBB geeft
op basis van het dreigingsbeeld een advies aan het betreﬀende
lokaal bevoegd gezag voor het treﬀen van beveiligingsmaatregelen.
Hieruit volgt dat ook voor het rijksdomein het lokaal bevoegd
gezag verantwoordelijk is voor de uitvoering van
beveiligingsmaatregelen rondom woning en werkplek.
Indien een persoon op de limitatieve lijst wordt beveiligd, betekent
dit in veel gevallen dat ook het gezin van deze persoon te maken
krijgt met beveiligingsmaatregelen. De verantwoordelijkheid voor
de veiligheid van de gezinsleden van deze persoon is een decentrale
aangelegenheid. Het is daarom van belang dat in deze gevallen het
rijksdomein in contact staat met het decentraal domein om de
beveiliging en relevante dreigingsinformatie uit te wisselen.

2.3 Actoren
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
De NCTV heeft naast de (gezag)verantwoordelijkheid voor de
limitatieve lijst, ook een bredere taak binnen het stelsel. De NCTV
is onder verantwoordelijkheid van de minister van JenV belast met
het opstellen, onderhouden en uitvoeren van het stelsel van
bewaken en beveiligen. Daarmee heeft de NCTV de volgende
formele taken:
•

•

•

besluiten tot het nemen van bewakings- en
beveiligingsmaatregelen voor personen en diensten in het
rijkdomein.
opstellen, onderhouden en uitvoeren van het stelsel bewaken
en beveiligen (in het organisatiebesluit JenV verwoord als: het
adequaat functioneren van het stelsel van bewaken en
beveiligen);
adviestaak (gevraagd en ongevraagd) omtrent casuïstiek in het
decentraal domein.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Openbaar Ministerie
De HOvJ van het arrondissementsparket van het OM heeft het gezag
in het kader van de strafrechtelijke handhaving, waaronder het
waken over de veiligheid van personen. Het overgrote deel van de
bewaken en beveiligen zaken heeft een lokaal karakter en worden
derhalve onder gezag van de HOvJ uitgevoerd. De HOvJ van het
arrondissement waar de bedreigde persoon woont, bepaalt de
maatregelen, die voorbereid worden door de adviseur Bewaken,
Beveiligen en Crisisbeheersing (BB&C). De HOvJ van één van de
arrondissementen is thans belast met de (beleid)portefeuille
bewaken en beveiligen.
Burgemeester
De uitvoering van bewakings- en beveiligingsmaatregelen van
objecten en diensten in het geschiedt onder het gezag van de
burgemeester, voor zover het betreft de handhaving van de
openbare orde. De NCTV stelt in dit geval het dreigingsniveau vast.
Politie
De Politie speelt – zoals beschreven bij het werkproces (H2.3.1) –
vanuit verschillende organisatieonderdelen een grote
(uitvoerende) rol in het stelsel. Het gaat dan om de aangiftebalie
van de reguliere Politiezorg, bureau Conﬂict- en Crisisbeheersing
(CCB), de regionale informatieorganisaties (DRIO’s in het
decentraal domein) en de landelijke informatieorganisatie (DLIO
in het rijksdomein) en de uitvoeringseenheden zoals lokale
eenheden en de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging
(DKDB).
Koninklijke Marechaussee
De KMar heeft een aantal taken vanuit de Politiewet 2012
toegewezen gekregen. De KMar beschikt hiervoor over de
onderdelen Hoog Risicobeveiliging (HRB), de Brigade Speciale
Beveiligingsopdrachten (BSB) en de brigade Objectbeveiliging
(BOB). Daarnaast levert de KMar bijstand aan de Politie bij de
uitvoering haar taken, als hierom wordt verzocht. Dat kan ook op
het gebied van bewaken en beveiligen zijn.
Ten behoeve van de eigen beveiligingstaken heeft de KMar een
eigen informatieorganisatie, die vrijwel hetzelfde is georganiseerd als de politieorganisatie. Dreigingsinschattingen en
maatregelenadviezen worden op dit moment gemaakt ter
ondersteuning van KMar-taak in het kader van de bewaken en
beveiligen van burgerluchtvaartterreinen, de Koninklijke woon- en
werkverblijven en de persoonsbeveiliging door de BSB in het
buitenland. Voor de bijstandstaak wordt gewerkt met de
dreigingsinschattingen van de Politie.
AIVD/MIVD
De inlichtingen- en veiligheidsdiensten leveren dreigingsproducten aan de NCTV. Deze organisaties mogen uitsluitend
inlichtingen en informatie verzamelen binnen het wettelijke kader
en op de onderwerpen die aan hen zijn toegewezen.

2.4 Overlegorganen en
samenwerkingsstructuren
Stuurgroep bewaken en beveiligen
Dit gremium bestaat uit de strategische leiding (directeuren en
portefeuillehouders) van de stelselpartners, namelijk; NCTV (tevens
voorzitter), OM, Politie, KMar, AIVD, MIVD en een vertegenwoordiger van het lokaal bestuur. Het gremium heeft volgens de
circulaire als doel ‘van gedachten te wisselen en sturing te geven aan
verbeteringen of ontwikkelingen die het stelsel aangaan. Ook kunnen ideeën,
opvattingen en meningen gedeeld worden ten aanzien van strategische of
politiekgevoelige vraagstukken aangaande de bewaking en beveiliging van
personen, objecten, en diensten.’
Afstemmingsoverleg en uitvoeringsoverleg rijksdomein
Het proces van het komen tot adviezen en besluiten ten aanzien
van operationele aangelegenheden (in het rijksdomein) vindt
plaats onder de verantwoordelijkheid van de NCTV. De adviezen
worden voorbereid door de adviseurs bewaken en beveiligen van
de NCTV en de besluiten worden genomen door de CBB. Deze
wordt hierin ondersteund door het Afstemmingsoverleg Bewaken
en Beveiligen (ABB) en het Uitvoeringsoverleg (UO). De cyclus van
het ABB en het UO vindt in de regel elke twee weken plaats.
Tijdens het ABB worden de verkregen dreigingsinformatie en analyses besproken. Aan dit overleg nemen vertegenwoordigers
van de opsporings-, inlichtingen- en veiligheidsdiensten deel
onder voorzitterschap van de NCTV. Dit overleg is bedoeld om de
verschillende bronnen te combineren en voor de opsporings-,
inlichtingen- en veiligheidsdiensten om nadere uitleg en/of
diﬀerentiatie aan te brengen in de informatie.
Het UO wordt voorgezeten door de NCTV en bestaat uit de
vertegenwoordigers van de DKDB en de Dienst Specialistische
Operaties (DSO) van de Landelijke Eenheid van de Politie, de BSB,
het OM en de regionale eenheden Amsterdam, Den Haag,
Rotterdam en Midden-Nederland. Ook andere regionale eenheden
kunnen in voorkomend geval deelnemen aan het UO. Het UO
beziet op welke wijze uitvoering wenselijk is en kijkt mede naar de
haalbaarheid en de eﬀectiviteit. Naast het adviseren over de
uitvoering van de maatregelen op basis van het integrale
inzetconcept verzekert de CBB zich ervan dat de geadviseerde
maatregelen op gewenst niveau worden uitgevoerd.
Capaciteitenoverleg
Het Capaciteitenoverleg heeft als taak alle betrokken partijen
periodiek te informeren over uitstaande persoonsbeveiligingsopdrachten in relatie tot de beschikbare capaciteit, eventuele
knelpunten te signaleren en in geval van schaarste te zoeken naar
(structurele) operationele oplossingen.

27

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Opschalingsstructuur grootschalig bewaken en beveiligen
Het overgrote deel van de casussen wordt lokaal binnen een
regionale eenheid/arrondissement afgehandeld. Bij grote,
complexe en regio-overstijgende casussen raken verschillende
gezagen en organisatieonderdelen elkaar. Er is dan behoefte aan
nadere afstemming en coördinatie. De circulaire kent geen
structuur voor deze situaties.
In de praktijk is hiervoor de opschalingsstructuur ‘team
grootschalig bewaken en beveiligen’ ingericht.12 Dit is voor het
eerst toegepast na de moord op advocaat van de kroongetuige in
een groot strafproces, toen een grote groep functionarissen
(verspreid over het land) tijdelijk beveiliging kreeg toegewezen.
In beginsel was deze structuur bedoeld voor interregionale
samenwerking in het decentraal domein. Omdat het OM in deze
casus echter in een meervoudige rol terechtkwam (gezag,
werkgever en deelnemer aan het strafproces), zijn verschillende te
beveiligen personen (tijdelijk) aan het rijksdomein toegevoegd.
Hiermee is een hybride opschalingsstructuur ontstaan waar zowel
de NCTV als het OM de gezagen zijn en de verschillende
arrondissementen en Politie-eenheden de maatregelen
(decentraal) uitvoeren. Deze hybride opschalingsstructuur
functioneert naast de ‘reguliere’ structuren en blijft in werking
totdat de dreiging dusdanig afneemt (bijvoorbeeld niet meer
regio-overtijgend is), dat besloten kan worden tot afschalen.
Multidisciplinair Platform Bewaken en Beveiligen
Vanuit het versterkingstraject stelsel (zie paragraaf hierna), is het
zogenoemde Multidisciplinair Platform Bewaken en Beveiligen
opgericht. Dit platform is een samenwerkingsverband van
betrokken stelselpartners en heeft als doel gericht te werken aan
kwaliteitsverbetering, innovatie en kennisborging. Het platform
geeft gevraagd en ongevraagd advies aan de stuurgroep bewaken
en beveiligen. Het platform is in juli 2020 gestart en verricht
projecten als het (op verzoek) uitvoeren van interne evaluaties, het
ontwikkelen van innovatieve beveiligingsconcepten, het uitvoeren
van wetenschappelijke verkenningen en het ontwikkelen van
methodieken voor scenariovorming en afschalen.

2.5 Ontwikkeling stelsel en ingezette
verbeteringen
De minister van JenV heeft vanaf 2019 structureel geïnvesteerd in
de versterking van de stelsels bewaken en beveiligen en
getuigenbescherming. Dat is uitgewerkt langs drie sporen:
versterking van de uitvoering, versterking van de stelsels en
versterking van de weerbaarheid.13

12 Raamregeling Team Grootschalig Bewaken & Beveiligen (TGBB).
13 Brief van de regering, Capaciteitsversterkingen Bewaken en Beveiligen 8 februari
2021.

28

1.Versterking uitvoering
Het stelsel wordt over de gehele linie versterkt, gericht op
voldoende capaciteit, middelen en kwaliteit voor alle drie
processtappen van bewaken en beveiligen.
1. Informatievoorziening: circa 30 FTE extra voor de
informatieorganisatie van Bewaken en Beveiligen bij de Politie;
2 fte per eenheid (DRIO) en 9 fte landelijk DLIO.
2. Advisering over maatregelen: circa 50 FTE extra capaciteit van
de (maatregelen)adviseurs bij de Politie, het OM en de NCTV.
3. De uitvoering van de beveiligingsmaatregelen:
a. 120 FTE extra capaciteit om in alle regionale Politieeenheden ‘Bewaken en Beveiligen-teams’ in te stellen.
Deze nieuwe teams zijn primair beschikbaar voor de
uitvoering van bewakings- en beveiligingstaken in de
eenheden, zoals die nu door de medewerkers uit
basiseenheden worden uitgevoerd.
b. capaciteit bij de Politie om 24 uur per dag cameratoezicht
te kunnen uitvoeren. De uitbreiding van de
Monitorcentrale Bewaken en Beveiligen bij de Eenheid Den
Haag met 73 FTE ten behoeve van het gehele land is
gerealiseerd.
c. uitbreiding van minder zichtbare beveiligingsmaatregelen,
zoals het onder kunnen brengen van een persoon op een
veilige plaats.
d. om meer variatie in het aanbod aan beveiligingsconcepten
te creëren, zal het eskadron Hoog Risicobeveiliging (HRB)
van de Koninklijke Marechaussee (KMar) geleidelijk en
aanvullend worden getraind. Door deze interne training zal
de HRB in staat zijn om, in grotere mate dan thans het
geval is, door middel van bijstand ook
persoonsbewakingstaken uit te kunnen uitvoeren. De
bovengenoemde concepten vormen een aanvulling op de
uitvoering van persoonsbeveiliging in het hoogste
dreigingsniveau door de Dienst Koninklijke en
Diplomatieke Beveiliging (DKDB), die deze al dan niet met
bijstand van de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten
(BSB) van de KMar uitvoert. De HRB wordt uitgebreid met
21 fte, de BSB met 12 fte en de intell-organisatie met 3 fte.
e. vanaf 2022 worden daarnaast ﬁnanciële middelen
beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling en uitvoering van
aanvullende alternatieve en innovatieve
beveiligingsconcepten ten behoeve van het creëren van
meer gradaties daarin. Hierbij wordt onder andere gekeken
naar de inzet van (slimme en innovatieve) technieken. De
periode tot aan 2022 wordt gebruikt om deze concepten
(verder) te ontwikkelen en uit te proberen in de praktijk.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

2. Versterking stelsel
Om met alle partners binnen het stelsel kennisdeling, innovatie en
kwaliteitsverbetering te realiseren is het hiervoor vermelde
multidisciplinair platform ingericht. Het platform fungeert
daarnaast ook als vraagbaak voor de operationele stelselpartners.
Voor het platform is structureel budget toegekend uit deze
versterkingsgelden, zodat projecten en trajecten voortvarend
opgepakt kunnen worden, met input vanuit de wetenschap,
particuliere sector en bestaande innovatietrajecten.

3. Versterking weerbaarheid
Er is voor 2021 € 3,5 miljoen en vanaf 2022 € 1 miljoen beschikbaar
gesteld voor maatregelen, capaciteit en initiatieven om de
weerbaarheid van rechters, oﬃcieren van justitie, advocaten en
journalisten te versterken. Inmiddels zijn door de aangetrokken
kwartiermakers onderling best practices en ervaringen gedeeld en
zijn er in 2020 verschillende initiatieven van de betrokken
beroepsgroepen geﬁnancierd om de weerbaarheid te intensiveren.
Zo zijn onder andere weerbaarheidstrainingen aangeboden en is
aan de Nederlandse Orde van Advocaten subsidie verstrekt om
scans aan advocaten te kunnen aanbieden waarmee kantoor,
woonhuis of digitale voetprint vanuit veiligheidsoogpunt
gecontroleerd kunnen worden op kwetsbaarheden.

Inrichting stelsel
Minister van Justitie en Veiligheid
1. Gezag in het rijksdomein
2. stelselverantwoordelijkheid

NCTV
Gemandateerd
stelselverantwoordelijk

Rijksdomein
HovJ
Arrondissement

Burgemeester
(openbare
orde)

NCTV

CBB

Af

BB&C
Arrondissement

gs
rin
oe leg
tv er
Ui ov

Opschalingsstructuur
beveiliging
functionarissen
strafproces

st
e
ov mm
er in
le gs
g
-

Decentraal
domein
10 arrondissementen

Informatieorganisatie
Politieeenheid

Maatregelenadviseur
Politieeenheid

Informatieorganisatie en
inlichtingendiensten

Uitvoering
Politieeenheid

Adviseurs
NCTV

Uitvoering
Politie en
KMar

Stuurgroep
Bewaken en
Beveiligen
Stuurgroep bestaat uit vertegenwoordiging van partners en staat los van de
operationele processen. Het heeft als doel om van gedachten te wisselen en
sturing te geven aan verbeteringen of ontwikkelingen die het stelsel aangaan.

29

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Hoofdstuk 3

Dreigingsontwikkeling

3.1 Inleidend
Om te kunnen adviseren over een toekomstbestendig stelsel
bewaken en beveiligen, is het noodzakelijk om inzicht te krijgen in
de ontwikkelingen in de dreiging: wat zijn de uitdagingen waar het
stelsel mee geconfronteerd kan worden? Een dreigingsbeeld
speciﬁek gericht op het domein bewaken en beveiligen is tot op
heden nooit uitgevoerd. Wel worden in andere (nationale)
dreigingsbeelden en –verkenningen trends en ontwikkelingen
geschetst die direct of indirect het stelsel van bewaken en
beveiligen raken.
De commissie heeft een wetenschappelijke verkenning laten
verrichten naar de dreigingsontwikkeling in de afgelopen jaren en
een analyse naar de verwachte ontwikkelingen de komende jaren
(paragraaf 3.2). Het hieruit ontstane beeld werd gecompleteerd met
informatie uit de gesprekken met de functionarissen uit het veld.
Zij zijn onder meer bevraagd over de ontwikkelingen die zij in de
praktijk zien en op basis van hun kennis en ervaring (paragraaf 3.3).
Op basis van deze twee bronnen heeft de commissie geschetst met
welke ontwikkelingen een toekomstbestendig stelsel te maken kan
krijgen en aan welke voorwaarden het bestel zou moeten voldoen
om het hoofd te bieden aan de uitdagingen.

3.2 Ontwikkelingen bezien vanuit de
wetenschap
3.2.1 Onderzoek dreigingsontwikkelingen stelsel
De wetenschappelijke verkenning is uitgevoerd door de
Universiteit Leiden. Dit heeft geleid tot de rapportage ‘Dreigingsontwikkelingen relevant voor het stelsel bewaken en beveiligen: een blik op
verleden en mogelijke toekomst’ (Schuurman, Van Buuren en Bakker;
2021). Deze rapportage is in de bijlage opgenomen.

In dit onderzoek is op basis van relevante wetenschappelijke
studies, overheidsrapportages (dreigingsbeelden) en andere
publicaties geschetst hoe de dreigingen waarmee het stelsel is
geconfronteerd, zich sinds de eeuwwisseling hebben ontwikkeld.
Dit feitelijke overzicht is aangevuld met de beschikbare cijfers over
(ernstige) dreigingen in Nederland. Ten slotte is een expertsessie
gehouden met wetenschappers waarin is gereﬂecteerd op de
bevindingen en waarin naar hun inschattingen over de dreigingsontwikkeling is gevraagd. Op basis van deze informatiebronnen
hebben de onderzoekers een beschouwing gegeven op de
ontwikkeling van stelselrelevante dreigingen en de vraag welke
dreigingen de komende jaren als bijzonder relevant kunnen
worden geacht.

3.2.2 Verwachte ontwikkelingen en de valkuilen van
voorspellen
Initieel had de commissie de behoefte aan een wetenschappelijk
onderbouwde voorspelling van de dreigingen die de komende
jaren op het stelsel zullen afkomen. De onderzoekers hebben
echter op voorhand meegeven dat dit niet mogelijk is. Zoals zij in
hun rapportage stellen: ‘de geschiedenis van het vooruitblikken op
toekomstige ontwikkelingen qua dreigingen is er één vol missers’. Volgens de
onderzoekers is terughoudendheid geboden, net als een mate van
acceptatie van het gegeven dat de onvoorspelbaarheid van
dreigingen betekent dat niet ieder geweldsincident kan worden
voorkomen.
De onderzoekers hebben niettemin kans gezien een voorzichtige
beschouwing te geven over de te verwachten trends en
ontwikkelingen. Daarbij is het volgens onderzoekers zaak om
zoveel mogelijk los te komen uit de tunnelvisie rond de meest
recente dreiging. Ideeën over toekomstige dreigingen vloeien in
belangrijke mate voort uit de percepties van wat op dit moment de
meest prangende dreigingen zijn. Het is dus belangrijk om breder
te kijken dan de meest recente crisis.
De onderzoekers hebben in hun rapport een aantal ontwikkelingen
genoemd die zij relevant achten voor het stelsel. Deze zijn in de
tabel op de volgende pagina weergegeven.

30

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Ontwikkeling stelselrelevante dreigingen
Ontwikkeling stelselrelevante dreigingen.
In hoeverre laten zich patronen herkennen die zicht bieden op de uitdagingen waar het stelsel zich de komende
jaren mee geconfronteerd kan zien? Hieronder wordt op deze vraag puntsgewijs ingegaan.
1. Fluctuatie en
nuancering

Dreigingen volgen geen vast patroon en fluctueren in aard en omvang. Het stelsel moet derhalve in staat zijn
om snel en flexibel te reageren op deze fluctuaties.

2. De actie-reactie
cyclus

De ernst en omvang van dreigingen tegen bepaalde groepen personen of functionarissen (met name lokale
bestuurders, officieren van justitie en journalisten) lijkt onderhevig aan een actie-reactie cyclus. Vanuit dat
gegeven is het waarschijnlijk dat, met de strijd tegen ondermijning en de lopende strafzaken tegen criminele
organisaties, deze cyclus ook de komende jaren tot bedreigingen en geweld zal leiden.

3. Verruwing en een lagere
geweldsdrempel

Voor burgers is de drempel tot het uiten van bedreigingen verlaagd. Enerzijds is het waarschijnlijk dat (lokale)
bestuurders, ambtenaren en politici in toenemende mate en vooral via sociale media bedreigd zullen worden.
Anderzijds lijkt er met name in het criminele milieu sprake van een lagere drempel om dodelijk geweld toe te
passen tegen rivalen in de onderwereld, maar ook tegen vermeende tegenstander in de bovenwereld. Het is
waarschijnlijk dat het stelsel in de nabije toekomst rekening moet blijven houden met (zeer) ernstige dreigingen
vanuit de georganiseerde misdaad.

4. Aanhoudende
terroristische dreiging

De terroristische dreiging is sterk gedreven door internationale ontwikkelingen. Het jihadisme is momenteel
nog altijd de voornaamste terroristische dreiging, maar het is voorstelbaar dat in de toekomst ook in Nederland
andere vormen van extremisme dan het jihadisme tot aanslagen zullen leiden.

5. (On)voorstelbare
dreigingen

Terroristen zijn steeds op zoek naar aanslagen die qua vorm of doelwitten opnieuw weten te shockeren. Bij het
inschatten van mogelijke toekomstige dreigingen blijft het belangrijk om niet alleen terug te blikken op
bekende bronnen van dreiging en geweld, maar vooral ook uiteenlopende en (vooralsnog) fictieve scenario’s
de revue te laten passeren.

6. Dreigers met mentale
gezondheid gerelateerde problematiek

Zowel in Nederland als daarbuiten lijken personen met problemen op het vlak van mentale gezondheid verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de geuite bedreigingen. Naar verwachting vormt de potentieel
gewelddadige eenling ook in de toekomst een dreiging.

7. Internet, complotdenken en de dreiging
van statelijke actoren

Het internet is bijzonder relevant geworden voor de ontwikkeling van stelselrelevante dreigingen. Het biedt
zeer laagdrempelige mogelijkheden om met een grote mate van anonimiteit bedreigingen te uiten. Daarnaast
geeft het toegang tot radicale en extremistische ideeën en de digitale gemeenschappen waarin deze wereldbeelden gedeeld worden. Complotdenken is in sterke mate door het internet aangewakkerd. Het internet is
ook een steeds belangrijker domein voor statelijke actoren met vijandelijke intenties. Het lijkt waarschijnlijk dat
de verspreiding van desinformatie door burgers en door staten in toenemende mate een bron van frictie en
afkalvend vertrouwen in instituties en gezaghebbers zal worden en zal bijdragen aan de vorming van nieuwe
dreigingen die onder het stelsel vallen.

8. Dreigingen van
binnenuit

Het merendeel van de behandelde literatuur ziet dreigingen richting politici, bestuurders, ambtenaren en journalisten als iets waarvan de bron buiten het directe leef- of werkveld van de slachtoffers ligt. Er bestaat echter
ook een risico op ondermijning van binnenuit. Zie de dreiging voor rechts-extremistische militairen waar in
landen als Duitsland en de VS toenemend aandacht voor is. Een directe vergelijking op deze thema’s met
Nederland gaat gelukkig niet op. Deze voorbeelden dienen vooral ter herinnering dat dreigingen uit
onverwachte hoek kunnen komen, zelfs in ogenschijnlijk stabiele staten. Het lijkt verstandig om de komende
jaren expliciet rekening te houden met zowel externe als interne dreigingen voor de Nederlandse staat en zijn
instituties en zicht te houden op buitenlandse ontwikkelingen.

9. De grote invloed van
(internationale) incidenten en ontwikkelingen

Incidenten en onvoorziene ontwikkelingen, zowel in Nederland als internationaal, hebben het stelsel regelmatig voor uitdagingen gesteld. Het kunnen inspelen op plotselinge gebeurtenissen met dreiging-verhogend
effect en over de grenzen kijken om op de invloed van internationale gebeurtenissen te anticiperen, is ook de
komende jaren van groot belang voor het stelsel.

10. Een brede groep
bedreigden

Stelselrelevante bedreigingen treffen inmiddels een brede groep individuen, functionarissen en organisaties.
Afhankelijk van een bepaald type maatschappelijke crisis kunnen andere doelgroepen dan de huidige in beeld
komen. Het stelsel moet snel kunnen schakelen tussen personen en instituties die bescherming nodig hebben.
31

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

3.2.3 Conclusies vanuit wetenschappelijk onderzoek
Op basis van het voorgaande trekken de onderzoekers conclusies
die relevant zijn voor het stelsel. Onderstaande tekst komt vrijwel
letterlijk uit het hoofdstuk conclusies uit het rapport (zie ook
bijlage).
Flexibiliteit
Uit het onderzoek komt naar voren dat er plotselinge veranderingen kunnen optreden in wie er beveiligd moet worden. Zo zijn
er de laatste jaren toenemende zorgen over bedreiging en
intimidatie van journalisten en heeft de coronacrisis opeens
wetenschappers en experts van organisaties als het RIVM
blootgesteld aan bedreiging van onder andere complotdenkers. De
moord op de scholiere Hümeyra illustreert bovendien dat zeer
ernstige dreigingen ook ‘gewone burgers’ kunnen treﬀen. Tot slot
kunnen ook statelijke actoren een dreiging vormen voor in
Nederland aanwezige diaspora gemeenschappen, zoals de
moorden op twee mannen van Iraanse komaf in 2015 en 2017
aantoonden.
De veranderlijkheid van zowel de omvang als de ernst van
stelselrelevante dreigingen en de invloed van het actie-reactie
mechanisme zullen ook de komende jaren beeldbepalend zijn.
Voor de toekomstbestendigheid van het stelsel lijkt de ﬂexibiliteit
om snel te kunnen inspelen op (een wellicht tijdelijke) toenemende vraag naar persoonsbeveiliging of objectbewaking een
belangrijke voorwaarde. Dat geldt ook voor het blijven investeren
in methoden en technieken waarmee zo goed mogelijk een
onderscheid kan worden gemaakt tussen ernstige en minder
ernstige bedreigingen om op die manier de beschikbare capaciteit
van het stelsel optimaal te benutten.
Onvermijdelijkheid van gewelddadige verrassingen
De coronacrisis is illustratief voor een andere belangrijke
conclusie, namelijk de grote invloed van onverwachte incidenten
en ontwikkelingen. De Nederlandse jihadistische beweging werd
bijvoorbeeld tussen 2005 en 2011 getekend door inactiviteit en
gebrek aan leiders. Dat veranderde haast plotsklaps toen de
Syrische burgeroorlog het land veranderde tot spil in een
heroplevende internationale jihad die in 2014 zou uitmonden in
het kalifaat van IS. Dergelijke ontwikkelingen laten zich niet of
nauwelijks voorspellen, temeer omdat ze vaak internationaal van
aard zijn. Dit probleem wordt versterkt doordat nieuwe dreigingen
vaak voorheen onvoorstelbare vormen aannemen, zoals de aanslag
op het Koninklijk Huis met een auto in 2009 en de moorden op een
onschuldige broer van een kroongetuige, op de advocaat en op de
vertrouwenspersoon door criminelen. Deze tendensen zullen ook
in de toekomst ervoor zorgen dat onze maatschappij verrast wordt
door geweldsincidenten die we in vorm of omvang nog niet
kennen. Dit is in veel opzichten onvermijdelijk en moet niet per
deﬁnitie worden gezien als het falen van het stelsel.

32

Afbakening stelsel
Het brede perspectief dat in het rapport gehanteerd is, vestigt de
aandacht op zowel directe fysieke bedreiging en intimidatie van
personen als dreigingen voor het ongestoord functioneren van
politici, bestuurders en de Nederlandse rechtsstaat in bredere zin.
De toekomstbestendigheid van het stelsel is op de eerste plaats
afhankelijk van een heldere afbakening. Wordt bijvoorbeeld ook het
bewaken en beveiligen van digitale objecten en diensten hiertoe
gerekend, dan staat het stelsel uiteraard qua capaciteit en middelen
voor een grotere uitdaging dan wanneer de nadruk op het fysieke
domein blijft liggen. Het scheppen van heldere kaders wat betreft
de reikwijdte van het stelsel lijkt dus een belangrijke voorwaarde om
überhaupt toekomstbestendig te kunnen opereren.
Kritische distantie
Op meerdere punten maant het rapport tot nuance en kritische
distantie. Niet om de reële dreigingen waarmee het stelsel te
maken heeft te bagatelliseren, maar om met gepaste
afstandelijkheid dreigingen, hun ontwikkeling qua aard en
omvang en ook de meest eﬀectieve respons in de juiste proporties
te blijven zien. Verschillende publicaties wijten toenemende
bedreigingen onder andere aan maatschappelijke verruwing. Ook
is sprake van een tendens vanuit burgers en overheid om ieder
risico te willen uitsluiten en ieder geweldsincident of terroristische
aanslag te zien als representatief voor fundamentele tekortkomingen van de het stelsel betrokken diensten als Politie en AIVD.
Totale veiligheid bestaat niet en het nastreven ervan is niet te
verenigen met een open en democratische samenleving. Dat is
geen vrijbrief om tekortkomingen van het stelsel weg te wuiven of
om betrokkenen niet ter verantwoording te roepen. Het is slechts
de nuchtere gevolgtrekking uit een recente geschiedenis waarin de
meest invloedrijke geweldsincidenten en dreigingsontwikkelingen
zich van tevoren moeilijk lieten voorspellen.
Afsluitend
De toekomst zal het stelsel voor legio uitdagingen plaatsen, van
voortdurende ondermijning door (drugs)criminaliteit tot de
invloeden van toenemende geopolitieke instabiliteit en afkalvend
vertrouwen in de overheid, experts en objectieve nieuwsvergaring.
Tegelijkertijd is er ook de noodzaak tot enige relativering. Ten
eerste blijft het belangrijk om te benadrukken dat het in de meeste
gevallen van bedreiging van personen daarbij blijft. Hoe
onsmakelijk en onwenselijk de bedreiging ook is, tot daadwerkelijk
geweld wordt nog altijd relatief zelden overgegaan. Ten tweede is
het erg moeilijk om met het heden op het netvlies de toekomst te
voorspellen; schokkende gebeurtenissen zoals de moord op
Fortuyn of op advocaat Derk Wiersum zijn niet noodzakelijkerwijs
tekenen van een nieuwe trend van soortgelijk geweldgebruik. Er
lijkt eerder sprake te zijn van contextgebonden toenames in aantal
en ernst van stelselrelevante dreigingen. De ﬂexibiliteit om hier
snel en daadkrachtig op in te kunnen spelen lijkt een belangrijke
vereiste voor de toekomst van het stelsel. Maar een breed en
kritisch perspectief op dreigingsontwikkelingen wordt in het
rapport eveneens aanbevolen om zo het stelsel op gebalanceerde
en proportionele wijze waar nodig te kunnen aanpassen.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

3.3 Ontwikkelingen bezien vanuit het
werkveld
Stelselpartners hebben in hun position papers en gesprekken met de
commissie hun visie gegeven op de uitdagingen die op het stelsel
afkomen. Op verzoek van de commissie hebben stelselpartners op
onderdelen nog aanvullende informatie aangeleverd. Op basis
daarvan worden op dit moment vier grote ontwikkelingen gezien.
Toename volume casussen voor het stelsel
Het overgrote deel van de casussen binnen het stelsel vindt
volgens respondenten plaats in het decentraal domein. Zaken als
bedreiging, stalking, eerwraak, huiselijk geweld, afpersing zijn al
jaren aanleiding om personen in het stelsel op te nemen. De
verwachting is dat deze casussen ook in de toekomst substantieel
onderdeel van het stelsel zullen blijven. Ook op centraal niveau
blijven de bekende dreigingen bestaan. Zo wordt structureel in het
Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) gesteld dat een aanslag
in Nederland is voorstelbaar is. Het aantal personen en objecten
dat langdurig en intensief bewaakt en beveiligd wordt, is
toegenomen en zal naar verwachting niet verminderen.
Verwachting toename zware rechtszaken
Nooit eerder was er de noodzaak om voor meerdere advocaten,
oﬃcieren van justitie en rechters tegelijkertijd (langdurig)
veiligheidsmaatregelen te treﬀen, zoals thans in de praktijk
inmiddels gebeurt. De verwachting van professionals is dat dit
geen incident is maar een nieuwe realiteit waar rekening mee moet
worden gehouden. Respondenten geven aan te zijn geschrokken
van de escalatie en drempelverlaging die blijkt uit recente zaken
waarin de Politie het versleutelde berichtenverkeer van criminele
samenwerkingsverbanden heeft weten te kraken. Bovendien
voorziet men dat met het verkrijgen van meer opsporingsinformatie, de komende jaren het aantal zware rechtszaken tegen
criminele samenwerkingsverbanden alleen maar zal toenemen. Dit
zal onmiskenbaar druk opleveren voor het stelsel.
Vermenging digitale en fysieke veiligheid
Alle stelselpartners hebben aandacht gevraagd voor de digitale
dreiging dat zijn weerslag heeft op het domein van bewaken en
beveiligen. Van origine is het stelsel gericht op de fysieke veiligheid
van een persoon, object of dienst. Maar in de praktijk is volgens
functionarissen een vermenging tussen digitale en fysieke
veiligheid zichtbaar. De toegenomen digitalisering van de
samenleving heeft ervoor gezorgd dat digitale dreiging in
toenemende mate van invloed is op het veilig en ongestoord
functioneren van de in het kader van het stelsel te beschermen
personen, objecten en diensten.

Digitale activiteiten vormen voornamelijk een dreiging voor de
fysieke veiligheid als daarmee de vindbaarheid en/of de
voorspelbaarheid van een persoon wordt vergroot (op welke
locaties en tijdstippen bevinden een persoon en diens naasten
zich). Dit kan doordat de dreiger de digitale systemen van een
persoon hackt en de benodigde informatie tot zich neemt, maar
kan ook doordat de persoon (en/of diens naasten) zelf gevoelige
informatie op sociale media plaatst en zich daardoor kwetsbaar
opstelt.
De AIVD duidt dat de digitale dreiging zich voordoet in twee
verschijningsvormen. Enerzijds vormen digitale activiteiten soms
een voorloper van fysiek geweld. Als wordt ‘terug-gerechercheerd’,
komen soms digitale sporen naar voren (bijvoorbeeld een hack op
systemen om informatie op te halen ter voorbereiding van een
aanslag). Anderzijds worden digitale middelen ingezet om het
functioneren van een individu of organisatie te belemmeren. Met
de inzet van digitale middelen kan het leven van een persoon
ernstig geschaad worden (bijvoorbeeld door identiteitsdiefstal),
zonder dat het (fysiek) levensbedreigend is. Volgens de AIVD heeft
een te beveiligen persoon ook een cyberidentiteit die beschermd
moet worden.
Statelijke dreigingen
De AIVD vraagt daarnaast aandacht voor de dreiging vanuit
statelijke actoren voor het veilig en ongestoord functioneren van te
beschermen personen, objecten en diensten.14 Deze dreiging
betreft zowel spionage als ongewenste beïnvloeding, zowel fysiek
als digitaal. Statelijke dreiging is op zichzelf geen nieuw
verschijnsel, maar verandert volgens de AIVD qua modus operandi.
Aanleiding voor deze evolutie zijn geopolitieke verschuivingen,
nieuwe of hernieuwde assertiviteit van gevestigde en opkomende
machten en het ontstaan van nieuwe kwetsbaarheden in de
samenleving. Tegelijkertijd nemen de (technologische)
mogelijkheden en middelen om een dreiging te vormen toe,
evenals de behendigheid van staten om daadwerkelijk een dreiging
te vormen voor speciﬁeke doelwitten. Vanwege het gebruik van
proxies (tussenpersonen) is het bovendien lastig om een dreiging
aan speciﬁeke staten toe te schrijven. Complicerende factor hierbij
is dat de kennis over statelijke dreigingen vooral bij de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten AIVD en MIVD aanwezig is.
Deze dreigingen manifesteren zich echter steeds vaker in het
decentraal domein, waar de kennis, expertise en informatielijnen
op dit gebied minder ontwikkeld zijn.

14 Jaarverslag AIVD (2020) en rapport ‘Dreigingsbeeld statelijke actoren’ (2021).
33

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

3.4 Opgaven en uitdagingen voor een
toekomstbestendig stelsel
Op basis van hetgeen vanuit de wetenschappelijke studie
(paragraaf 3.2) en het werkveld (paragraaf 3.3) is aangereikt,
destilleert de commissie de volgende inhoudelijke opgaven waarop
het stelsel een antwoord moet vinden.
Toename aantal zware beveiligingsopdrachten
De verwachting is dat het aantal personen en objecten dat langdurig
bewaakt en beveiligd moeten worden, zal toenemen. Zorgwekkend,
ook naar het oordeel van de commissie, is de verharding in de
georganiseerde criminaliteit. De geweldsdrempel is verlaagd en
traditionele demarcatielijnen (qua doelwit-categorieën) lijken te
worden doorbroken. Ook het eerste beeld dat oprijst uit de
onderzoeken die volgen uit de onderschepte versleutelde berichten
is er één van zeer ernstig te nemen verharding.
Daarnaast is de verwachting dat deze opsporingssuccessen ertoe
zullen leiden dat de komende jaren meer grote strafprocessen zullen
plaatsvinden die gepaard gaan met serieuze risico’s voor procesdeelnemers en hun omgeving. De commissie acht het derhalve
alleszins aannemelijk dat grootschalige beveiligingszaken vanwege
dreiging vanuit de georganiseerde criminaliteit geen incident zullen
zijn. De kring van beveiligde personen zal als gevolg daarvan
toenemen hetgeen een fors beslag zal leggen op het stelsel bewaken
en beveiligen. Dit leidt tot vraagstukken als ‘voorstelbare
dreigingen’15, gelijkheid van maatregelen en reikwijdte van de
zorgplicht. Zaken die nu al spelen, maar in omvang en complexiteit
zullen toenemen. Hier zal in het volgende hoofdstuk nader op
worden ingegaan.
Blijvend meebewegen nieuwe dreigingen
Een toekomstbestendig stelsel moet de ﬂexibiliteit bevatten om
snel te kunnen inspelen op (nieuwe) dreigingsontwikkelingen. Het
stelsel dient de eigenschappen te bevatten om hier adequaat op in
te spelen. Hiervoor is het nodig dat het stelsel qua informatiepositie en analysevermogen zoveel mogelijk aan de voorkant komt
van de ontwikkelingen. Proactieve dreigingsanalyses en
scenarioverkenningen kunnen daarbij behulpzaam zijn.
Dreiging in perspectief beschouwen
Daarnaast is het nodig dat in het stelsel kritische distantie en
reﬂectievermogen is ingebouwd, om bedreigingen en de
noodzakelijke respons vanuit het stelsel in proportie te zien en
ontwikkelingen in hun juiste historische context te plaatsen, zodat
zowel een overreactie als een onderschatting van dreigingen zoveel
mogelijk wordt voorkomen. Daarvoor moet worden geïnvesteerd
in (nieuwe) methoden en technieken waarmee zo goed mogelijk
een dreiging kan worden geduid. Dit maakt het ook mogelijk om
tijdig beveiligingsmaatregelen op- of af te schalen.

15 Over het begrip ‘voorstelbare dreiging’ zal later in het rapport ingegaan worden
(hoofdstuk 7).
34

Digitale dreiging als uitdaging
Het stelsel zal meer moeten worden toegesneden op digitale
dreigingen. Daarbij heeft de commissie met name de digitale
dreiging als opmaat naar fysieke dreiging voor ogen. Verdachte
digitale activiteiten gericht op een persoon of object horen in dat
kader expliciet als indicator in een dreigingsinschatting aan de
orde te komen, zodat ze integraal kunnen worden meegewogen.
Hierdoor wordt een completere dreigingsanalyse opgesteld in het
kader van bewaken en beveiligen. Daartoe zullen de capaciteiten
van het stelsel, met name de expertise van analisten en uitvoerders,
moeten worden versterkt.
Waar het gaat om digitale verstoringen van iemands particulier of
beroepsmatig functioneren ziet de commissie in de eerste plaats
een taak voor de betrokkene zelf en diens werkgever, bijvoorbeeld
door het beschikbaar stellen van systemen met adequate securitymaatregelen en gecertiﬁceerde software, met actuele updates en
technische ondersteuning en zorgvuldige (terughoudende)
uitingen op openbare bronnen als sociale media.
Ten slotte heeft de overheid in bredere zin een taak waar het gaat
om (het veilig gebruik van) het digitale netwerk. Bijvoorbeeld het
ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) via de
Telecommunicatiewet, het Nationaal Cyber Security Centrum
(NCSC) van het ministerie van JenV of de digitale recherche bij
Politie in geval van cybercrime.
Statelijke dreiging
Ten aanzien van de dreiging vanuit statelijke actoren, is het van
belang dat in een toekomstbestendig stelsel het decentrale gezag
voldoende toegerust is met kennis, handelingsperspectieven en
een goede informatievoorziening. In zeer complexe gevallen of
gevallen met een groot (internationaal) afbreukrisico kan tijdelijke
opname op limitatieve lijst worden overwogen.
Ten slotte
De hierboven geschetste uitdagingen voor het stelsel zijn direct
gerelateerd aan de speciﬁeke toekomstige ontwikkelingen en
opgaven zoals geschetst door de wetenschappers en door de
professionals in het werkveld. Daarnaast komt de commissie tot
een aantal algemene bevindingen die leiden tot de noodzaak van
vernieuwing op substantiële onderdelen.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

35

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Deel III
Het stelsel in de praktijk

36

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Inleidend
In de voorgaande hoofdstukken is ingegaan op de organisatie en
werkwijze van het stelsel (hoofdstuk 2) en op ontwikkelingen en
uitdagingen waar het stelsel mee geconfronteerd wordt (hoofdstuk
3). In de komende hoofdstukken gaat de commissie in op de
(dagelijkse) praktijk ervan. Het stelsel heeft continu te maken met
complexe en diﬀuse vraagstukken waarop, vaak onder tijdsdruk,
een antwoord gevonden dient te worden. Dit heeft zijn weerslag op
de huidige invulling van de werkwijze en uitvoering. In dit deel van
het rapport wordt bezien of de verschillende onderdelen binnen
het stelsel zo zijn ingericht dat blijvend een antwoord kan worden
gegeven op de toegenomen complexiteiten en of het stelsel als
geheel voldoende geëquipeerd is om de uitdagingen het hoofd te
bieden.
Gedeeld beeld
Op basis van documentstudie en gesprekken met een groot aantal
respondenten heeft de commissie de volgende onderwerpen
geïdentiﬁceerd, waar verschillende vraagstukken en uitdagingen
uit voortkomen:

•
•
•
•
•
•

uitgangspunten stelsel;
inrichting en aansturing;
kwaliteit;
informatiepositie;
uitvoering;
het perspectief van de te beveiligen persoon.

Per onderdeel geeft de commissie weer hoe zij de bevindingen
analyseert (rood kopje) en welke oplossingsrichtingen zij ziet om
tot een toekomstbestendig stelsel te komen (blauw kopje). Daarbij
geeft de commissie aan dat sommige onderwerpen uitgebreid zijn
beschreven en tot hele concrete oplossingsrichtingen en
aanbevelingen leiden. Andere onderwerpen behoeven vanwege
hun complexiteit echter nader onderzoek met speciﬁeke kennis en
expertises. In die gevallen heeft de commissie op een abstracter
niveau haar aanbevelingen geformuleerd.
Het algemene beeld is dat betrokkenen goeddeels op dezelfde lijn
zitten voor wat betreft probleemanalyse en mogelijke oplossingsrichtingen. Het verschil zit vooral in de nuancering van
formuleringen en/of de kwaliﬁcatie van de ernst van een knelpunt.
Om het overzicht te behouden, is hierna aangegeven welke
onderwerpen en vraagstukken in welke paragraaf worden
behandeld:

Onderwerpen deel II
Hoofdstuk 4.
Uitgangspunten (p. 45)

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan het stelsel en tot welke
complexe dilemma’s dit in de praktijk leidt. Thema’s die behandeld worden zijn: reikwijdte stelsel, verantwoordelijkheidsverdeling, zorgplicht, afzien van beveiliging en overlap met het stelsel getuigenbescherming.

Hoofdstuk 5.
Inrichting en sturing (p. 54)

Is er een effectieve structuur van waaruit flexibel en daadkrachtig complexe problematiek kan worden opgepakt? Thema’s die behandeld worden zijn: strategische sturing op het stelsel als geheel, operationele
aansturing van casussen, onderscheid rijksdomein/decentraal domein, rolinvulling van de verschillende vertegenwoordigers van het gezag.

Hoofdstuk 6.
Kwaliteit (p. 64)

In dit hoofdstuk wordt de werking van en kwaliteit binnen het stelsel beschouwd. Wat is het kwaliteitsniveau
binnen (de verschillende processtappen) het stelsel en hoe werkt de kwaliteitsborging? Thema’s die behandeld
worden zijn: kwaliteit en uniformiteit, lerend vermogen van het stelsel, het ingezette verbetertraject.

Hoofdstuk 7.
Informatiepositie (p. 66)

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de organisatie van de informatiefunctie binnen het stelsel. Hoe is de informatiepositie en voldoet deze voor huidige en verwachte dreigingen? Thema’s die behandeld worden zijn:
informatiestructuur, informatievergaring, -deling en analyse, wettelijke bevoegdheden en belemmeringen,
nieuwe analysemethoden en werkwijzen.

Hoofdstuk 8.
Uitvoering (p. 75)

In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de uitvoering van de beveiligingsopdrachten. Thema’s die behandeld
worden zijn: schaarste in capaciteit, inzet van private partijen, gebruik van technologische middelen, samenwerking uitvoerende partners (Politie en KMar).

Hoofdstuk 9.
Perspectief van een TBP
(p. 80)

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het perspectief van de te beveiligen persoon. Is er in een complexe en
dynamische praktijk voldoende oog voor de persoon waar het stelsel uiteindelijk voor is ingericht? Thema’s die
behandeld worden zijn: impact van beveiliging, weerbaarheid, informatievoorziening en communicatie.

37

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Hoofdstuk 4

Uitgangspunten stelsel

Centrale boodschap
Doordat de Circulaire op enkele cruciale punten te algemeen is
geformuleerd, ontstaat variatie en niet uitlegbare verschillen in
bewaking en beveiliging. Aanbevolen wordt om op (de
belangrijkste) punten helderheid aan te brengen.

4.1 Inleidend: complexe dilemma’s
De commissie constateert op basis van de beschrijving in de
Circulaire (hoofdstuk 2) dat het stelsel in zijn algemeenheid logisch
en goed onderbouwd is ingericht en dat de gedachten erachter
goed te volgen zijn. Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat er al vele
jaren vraagstukken spelen over de uitgangspunten die ten
grondslag liggen aan het stelsel. Het gaat hierbij met name over
vraagstukken die samenhangen met de begrenzing van het stelsel,
de verantwoordelijkheidsverdeling en de reikwijdte van de
zorgplicht van de overheid. Die onduidelijkheid leidt in de praktijk
tot complexe dilemma’s en discussies. Het ontbreken van een
heldere afbakening en richting resulteert daarnaast in variatie en
niet uitlegbare verschillen in de dagelijkse toepassing. Deze
dilemma’s worden momenteel extra zichtbaar door de toename
van het aantal casussen en de veranderende aard van de dreiging en
ontwikkelingen in de samenleving. Uit de position papers die de
commissie van stelselpartners heeft ontvangen, alsmede uit
gesprekken met functionarissen, blijkt dat er grote behoefte is aan
verduidelijking en concretisering op genoemde punten.
De commissie Van den Haak concludeerde in 2003 eveneens dat
‘het gebrek aan duidelijke criteria’ een zwak punt binnen het
toenmalige stelsel was. Het was daardoor voor burgers en voor
(particuliere) organisaties onduidelijk wat het stelsel inhield en wat
ze van het stelsel mochten verwachten. Met de aanpassing van de
Circulaire Bewaken en beveiligen is geprobeerd meer helderheid te
verschaﬀen. Dit is maar ten dele gelukt. Het is nodig om de
uitgangspunten te verduidelijken en te herijken.

38

Bij deze herijking spelen meerdere fundamentele, juridische en
staatsrechtelijke vraagstukken, die aanvullend specialistisch
onderzoek behoeven. De commissie stelt vast dat dit complexe
afwegingen zijn, waaruit vele dilemma’s en afwegingen
voortkomen, waar soms politieke besluitvorming over nodig is.
Tegelijkertijd ziet de commissie de worsteling in het werkveld en
heeft zij het signaal opgepakt om meer duidelijkheid in deze
vraagstukken te krijgen. Om die reden zal de commissie ingaan op
een aantal dilemma’s en daarbij richting schetsen. Hierna zal de
commissie ingaan op de vraagstukken reikwijdte,
verantwoordelijkheid en zorgplicht van het stelsel.

4.2 Reikwijdte, verantwoordelijkheid en
zorgplicht
Reikwijdte van de zorgplicht van de overheid
De zorgplicht wordt in de juridische literatuur gedeﬁnieerd als ‘een
plicht tot handelen of nalaten ten behoeve van één of meerdere belangen van
een persoon of object’16. De zorgplicht van de overheid in het kader van
bewaken en beveiligen vloeit voort uit artikel 2 van het Europees
Verdrag van de Rechten van de Mens17 (EVRM) waarin het recht op
leven is opgenomen. De staat heeft de positieve verplichting om dit
belang actief te beschermen. Met het inrichten van een adequaat
functionerend stelsel en het bieden van de mogelijkheid tot
bescherming aan alle burgers, wordt invulling gegeven aan die
verplichting. Die verplichting is uitgewerkt in de circulaire. Die is
echter op enkele punten abstract opgesteld en biedt in de praktijk
onvoldoende houvast. Hiermee blijft te veel onduidelijkheid
bestaan voor zowel functionarissen als de te beveiligen personen
wat verwacht mag worden van de beveiligingsmaatregelen. Deze
onduidelijk spitst zicht voornamelijk op de punten ongestoord
functioneren en de verantwoordelijkheidsverdeling.

16 Korten, M.C.P., Getuigenbescherming in Nederland, (2015).
17 Artikel 2, eerste lid EVRM: ‘Het recht van een ieder op leven wordt beschermd door
de wet. Niemand mag opzettelijk van het leven worden beroofd, behoudens voor de
tenuitvoerlegging van een gerechtelijk vonnis wegens een misdrijf waarvoor de wet
in de doodstraf voorziet.’

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Ongestoord functioneren
In de circulaire wordt als de centrale boodschap van het stelsel
gemarkeerd dat ‘[…] personen, objecten en diensten, ondanks dreiging en
risico, zo veilig en zo ongestoord mogelijk kunnen functioneren´. Bij de
actualisatie van de circulaire in 2019 is dit uitgangspunt nader
ingevuld door toevoeging van de volgende passage: ‘het ongestoord
functioneren van een persoon kan, tot op zekere hoogte, worden gefaciliteerd
wanneer zwaarwegende belangen als de democratische rechtsorde of
fundamentele waarden als vrijheid van meningsuiting en persvrijheid hiertoe
noodzaken.’ Hiervoor zijn echter geen normen, criteria en randvoorwaarden geformuleerd. Daardoor blijft in vele gevallen
onduidelijk hoe ver dit ongestoord functioneren dient te reiken en
welke personen in welke gevallen hierop aanspraak kunnen
maken.
Verantwoordelijkheidsverdeling
In de circulaire staat de gelaagde verantwoordelijkheidsverdeling
beschreven (tevens hoofdstuk 2 van dit rapport). Het begint bij de
eigen verantwoordelijkheid van de bedreigde persoon. Daarna komt
de werkgeversverantwoordelijkheid in beeld. Als deze partijen niet
in staat blijken voldoende weerstand te bieden tegen de dreiging en
het risico, dan neemt de overheid aanvullende maatregelen. Het is
echter niet uitgewerkt wat deze verantwoordelijkheden concreet
inhouden en waar de ene verantwoordelijkheid ophoudt en de
andere begint. De commissie merkt daarbij wel op dat in de
huidige invulling van de verantwoordelijkheidsverdeling er veelal
eerst naar de overheid wordt gekeken, waarmee het stelsel al snel
als beginpunt wordt gezien in plaats van als aanvulling op eigen
verantwoordelijkheden. Uit de verschillende praktijkvoorbeelden
die respondenten hebben gegeven, blijkt dat de nadere invulling
per casus kan divergeren. Dit kan gaan om fysieke beveiligingsmaatregelen die getroﬀen worden, maar ook om ﬁnanciële
maatregelen (bijvoorbeeld compensatie van verlies aan inkomen of
tegemoetkoming in gemaakte kosten). In het stelsel zijn hiervoor
geen richtlijnen opgenomen.

4.3 Aanscherping, verduidelijking en
transparantie
Hoewel de normen niet zodanig kunnen worden uitgewerkt dat zij
tot in detail houvast bieden voor elk individueel geval, geeft de
commissie hier wel richting in. Daarbij focust de commissie op drie
aspecten: concretisering van uitgangspunten, het creëren van
uitvoeringskaders door middel van vaste beveiligingspakketten en
sturing op deze punten.

Concretisering (algemene) uitgangspunten
Om zorg te dragen voor proportionaliteit, uniformiteit en transparantie behoeft het stelsel in de eerste plaats concretisering van de
uitgangspunten. De commissie adviseert om deze concretiseringen
op te nemen in de circulaire, waardoor er meer duidelijkheid komt
wat er wel en niet van het stelsel verwacht mag worden.

Stelsel is er voor iedereen
Geadviseerd wordt om primair te expliciteren dat het stelsel voor
iedereen in Nederland beschikbaar is wanneer de dreiging en risico
daar aanleiding toe geven. Wanneer iemand door (ernstige)
dreiging bescherming behoeft, kan elke inwoner op de overheid
rekenen. Daarmee wordt in beginsel voldaan aan de minimale
zorgplicht van de overheid op het gebied van veiligheid. Het
dilemma daarbij is hoe ver de beveiligingsmaatregelen reiken.
Moet iemand die beveiligd wordt, te allen tijde ongestoord zijn
zakelijke en persoonlijke leven kunnen voortzetten?
Ongestoord functioneren
De thans in de circulaire neergelegde doelstelling ‘zo veilig en zo
ongestoord mogelijk kunnen functioneren’ bevat een onheldere norm en
wekt daardoor bepaalde verwachtingen. Beveiligingsmaatregelen
binnen het stelsel gaan altijd ten koste van de persoonlijke
vrijheid. De term ‘ongestoord’ wekt de suggestie dat de overheid
ervoor moet zorgen dat iemand zijn zakelijk en privéleven kan
voortzetten. Het is goed om expliciet te markeren dat dit niet het
geval is. Het doel van bewaken en beveiligen is het waarborgen van
de fysieke veiligheid. Daarbij kan – als nevendoelstelling en tot op
een aanvaardbaar niveau - worden gestreefd naar een “zoveel
mogelijk onbelemmerd functioneren” maar ook niet meer dan dat.
De commissie acht het daarbij noodzakelijk een expliciet onderscheid te maken tussen het zoveel mogelijk onbelemmerd
functioneren in de privésfeer en het zoveel mogelijk onbelemmerd
functioneren in de beroepssfeer (uitoefening van de functie).
In de privésfeer zal een te beveiligen persoon concessies moeten
doen. Volledige en onbelemmerde voorzetting van alle activiteiten
kan in de praktijk onmogelijk worden verlangd en gewaarborgd.
Dit zou tot een onaanvaardbare belasting van het stelsel leiden en
te veel beslag leggen op schaarse capaciteiten. Het “u vraagt, wij
draaien” kan niet als uitgangspunt gelden, met name waar het gaat
om activiteiten die niet direct behoren tot de primaire
levensbehoeften.
De commissie ziet het zoveel mogelijk onbelemmerd functioneren
in de beroepssfeer als een bredere verantwoordelijkheid waarbij,
wanneer de dreiging werkgerelateerd is, nadrukkelijk de werkgever
in beeld komt. In dat laatste geval moeten ook de brancheorganisaties hun verantwoordelijkheid nemen. Het stelsel kan een
faciliterende rol spelen door te voorzien in adviezen en handelingsperspectieven. Daarmee krijgt de verantwoordelijkheidsverdeling
een complementair in plaats van lineair karakter.
Een uitzondering op dat laatste uitgangspunt acht de commissie
gerechtvaardigd ten aanzien van functionarissen die een wezenlijke
rol vervullen in het functioneren van de democratische rechtsorde.
Het gaat hier in ieder geval – zoals de Circulaire ook omschrijft –
om ‘personen ten aanzien van wie door de aard en/of herkomst van de dreiging
en de functie van de persoon in beginsel de kans aanwezig is dat de nationale of
internationale democratische rechtsorde wordt geschaad en/of de veiligheid van
de Staat in het geding is.’ Hierbij komt de overheidsverantwoordelijkheid nadrukkelijker in beeld. De overheid heeft immers
39

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

een belangrijke rol om te waarborgen dat deze functies zoveel
mogelijk onbelemmerd uitgeoefend kunnen worden.

Beveiligingspakketten
Vaste pakketten per dreigingsniveau
De commissie meent dat er een meer uniform en helder
uitvoeringskader nodig is om zo veel mogelijk duidelijkheid en
gelijkheid te creëren voor een te beveiligen persoon. Het instellen
van standaardpakketten levert hier een belangrijke bijdrage aan.
Deze pakketten worden samengesteld aan de hand van de
beoordeling van de dreiging (ernst en waarschijnlijkheid, zie
matrix op pagina 23) én het te beschermen belang dat voortkomt
uit (bepaalde aspecten van) de functie. In deze pakketten wordt
allereerst het beveiligingsconcept en de in te zetten maatregelen
beschreven. Daarnaast acht de commissie het verstandig om in
deze pakketten ook modules op te nemen in het kader van
psychosociale zorg. Zie in dat kader ook hoofdstuk 9 waarin het
perspectief van een te beveiligen persoon wordt geschetst. Ten
slotte dient in deze pakketten – indien dat aan de orde is – te
worden ingegaan op eventuele ﬁnanciële tegemoetkoming.
Door vooraf een beperkt aantal standaardpakketten vast te leggen,
de criteria voor toebedeling van een pakket te beschrijven en de
spelregels tussen de betrokken persoon en de overheid te
expliciteren, wordt de besluitvorming (voor zowel op- als afschalen
van maatregelen) en het vervolgtraject transparant en beter
uitlegbaar. In de pakketten wordt geëxpliciteerd wat onder eigen
verantwoordelijkheid en werkgeversverantwoordelijkheid valt.
Door het vaststellen van dergelijke pakketten krijgt ook de
zorgplicht van de overheid nader vorm.
Daarnaast wordt met deze pakketten voorkomen dat het gezag in
elk concreet geval moet onderhandelen met de te beveiligen
persoon over het niveau van de beveiliging. Ook wordt hiermee
tegengegaan dat politieke en publicitaire druk wordt aangewend
om te komen tot meer of andere beveiligingsmaatregelen dan door
de dreigingsinschatting wordt onderbouwd. Pakketten zijn aan de
voorkant vastgesteld en de besluitvorming is gebaseerd op
objectieve criteria. Daarmee helpen de standaardpakketten om de
besluitvorming ten aanzien van beveiligingsmaatregelen
transparanter te maken en te depolitiseren. Ook wordt op deze
wijze de schaarse capaciteit zo doelmatig mogelijk ingezet.
Een standaardpakket betekent overigens niet dat daarbinnen
maatwerk geheel onmogelijk is. Tot op zekere hoogte en binnen een
aanvaardbare bandbreedte kan hierin worden voorzien voor zover
de speciﬁeke situatie van een te beveiligen persoon hierom vraagt.
Om het werken in standaardpakketten mogelijk te maken, is het
nodig dat de verschillende betrokken overheidspartijen hun
kennis, creativiteit en capaciteiten bijeenbrengen en gezamenlijk
een breed gediﬀerentieerd palet aan (integrale) beveiligingsconcepten ontwikkelen. De commissie adviseert de pakketten te

40

laten uitwerken onder verantwoordelijkheid van de NCTV in een
gezamenlijk project met OM, Politie en KMar en daarbij ook de
private sector te betrekken. De pakketten moeten vervolgens
formeel vastgesteld worden in het hoogste sturingsorgaan van het
stelsel. In hoofdstuk 5 van dit rapport doet de commissie een
voorstel voor een nieuwe aansturingsstructuur en introduceert het
hiervoor de zogenoemde Vierhoek bewaken en beveiligen.
Het is van belang dat afspraken voor alle partijen eenduidig en
zorgvuldig vastgelegd worden. Geadviseerd wordt de afspraken in
een document vast te leggen en dit te laten ondertekenen door de
te beveiligen persoon.
Tot slot
Overigens merkt de commissie op dat voor een aantal
functionarissen standaard maatregelen worden getroﬀen. Dit zijn
speciﬁeke functies of openbare ambten die op zichzelf een zodanig
afbreukrisico hebben dat bepaalde veiligheidsmaatregelen zonder
nadere dreigingsinschatting permanent nodig zijn. Ook voor deze
beperkte groep functionarissen gelden dezelfde basisregels ten
aanzien van de eigen verantwoordelijkheid en acceptatie van de
maatregelen.
De commissie is zich ervan bewust dat niet alles in regels en
standaardpakketten is te vangen. Er zullen altijd gevallen
overblijven waarover speciﬁeke besluitvorming nodig is. Wanneer
er keuzes gemaakt dienen te worden bij precaire zaken kan dit
vraagstuk op hoger strategisch niveau behandeld worden.
Daarnaast bestaat altijd nog de weg – indien een te beveiligen
persoon het in de praktijk niet eens is met (de invulling van) het
pakket dat hem is toegewezen – om een oordeel van de rechter te
vragen. Zo ontstaat jurisprudentie en wordt de zorgplicht ook
nader ingevuld.

4.3 Gerelateerde vraagstukken en
spanningsvelden
Risico-uitsluiting
Vrijwel alle functionarissen hebben in hun gesprekken met de
commissie gewezen op het knelpunt van risico-acceptatie. In de
circulaire is opgenomen: ‘bij het nemen van beveiligingsmaatregelen is er
sprake van risicomanagement, geen risico-uitsluiting’. Ondanks deze
heldere beschrijving, geven respondenten aan dit in de praktijk
niet zo te ervaren. Zij zien dat bij de politiek en in de samenleving
geen of een zeer beperkt niveau van risico-acceptatie is. Men
verwacht risico-uitsluiting en houdt de autoriteiten verantwoordelijk voor incidenten. Het stelsel kan echter nooit zo ingericht
worden dat volledig alle risico’s worden weggenomen. Volledige
risico-uitsluiting is gezien de draconische aard van de maatregelen
en de impact op het leven van een te beveiligen persoon, in een
open samenleving als de onze niet mogelijk.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Verwachtingenmanagement
In dit kader is het goed om bij alle betrokken partijen aan
verwachtingsmanagement te doen. Daarbij is het stelsel niet de
oplossing, maar slechts één instrument in een breder palet om
dreigingen het hoofd te bieden. Strikt beschouwd is bewaking en
beveiliging het sluitstuk van dit palet. Dreigingen moeten primair
worden weggenomen door preventie, opsporing, interventie en
vervolging. Het stelsel geldt daarbij als tijdelijke voorziening totdat
die dreiging weg is. Voor een toekomstbestendig stelsel is het
daarom cruciaal dat de veiligheidsketen in de volle breedte goed
functioneert. Hoe eerder een dreiging wordt afgewend, hoe
minder druk er op het stelsel komt.
Niet meewerken aan of afzien van beveiliging
In de circulaire is opgenomen dat ‘het niet invullen van de eigen
verantwoordelijkheid, de weigering of beperkte medewerking ertoe leidt dat de
overheid niet of minder goed haar verantwoordelijkheid (ten aanzien van de
persoon voor wie beveiligingsmaatregelen noodzakelijk zijn) kan
nemen.’ Wanneer een persoon geheel of gedeeltelijk afziet van
beveiliging die wordt aangeboden door de overheid, ontstaat een
problematische situatie. De actieve verplichting van de staat om
bescherming te bieden, is gebonden aan grondrechten. In dat
kader is bijvoorbeeld artikel 5 van het EVRM aan de orde: ‘een ieder
heeft recht op vrijheid en veiligheid van zijn persoon. Niemand mag zijn vrijheid
worden ontnomen, behalve in de navolgende gevallen en overeenkomstig
wettelijk voorgeschreven procedure.’ Het Nederlandse staatsrecht kent
eenzelfde systematiek waarin (negatief ) overheidsingrijpen alleen
wordt toegestaan bij of krachtens de formele wet. Dit betekent dat
de overheid geen beveiligingsmaatregelen dwingend kan opleggen
aan een persoon die dat niet wil. De inzet van alternatieve
methoden – zoals het plaatsen van camera’s of intensieve Politie
surveillance langs de woning – staat al snel op gespannen voet met
andere regelgeving, waaronder de privacyregels.
Mede aanleiding van de moord op Peter R. De Vries is het vraagstuk
van al dan niet meewerken aan beveiligingsmaatregelen in de
publieke discussie actueel. De commissie gaat niet in op deze
speciﬁeke casus. De minister van Justitie en Veiligheid heeft de
Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) gevraagd hier nader
onderzoek naar te doen. Wel merkt de commissie in zijn
algemeenheid het volgende op.
Los van de juridische beperkingen om beveiliging dwingend op te
leggen, deelt de commissie de mening van functionarissen dat dit
in de operationele praktijk ook niet goed uitvoerbaar is. Om
eﬀectieve beveiligingsmaatregelen te kunnen treﬀen, is het nodig
dat de te beveiligen persoon tijdig alle relevante informatie deelt
met de Politie, bijvoorbeeld zijn agenda van verplaatsingen en
activiteiten buitenhuis. Zonder dit inzicht is het niet mogelijk om
een integraal beveiligingsconcept te ontwerpen en de beproefde
werkwijzen in te zetten. Dit kan leiden tot een ineﬀectief optreden
en tot extra veiligheidsrisico’s voor de persoon, de omgeving én de
beveiligers.

Invulling overheidsverantwoordelijkheid na afzien beveiliging
In gesprekken met functionarissen is aan de orde gekomen dat zij
worstelen met het vraagstuk hoe de zorgplicht moet worden
ingevuld als een persoon afziet van beveiliging. De commissie
realiseert zich dat de Onderzoeksraad op dit onderwerp zal ingaan
en is daarom in haar rapport terughoudend hierover. Met dit
voorbehoud volstaat de commissie met de volgende opmerkingen.
Als een persoon beveiliging weigert, is er – binnen de gegeven
juridische kaders – enig handelingsperspectief. Zo is
vanzelfsprekend dat de verantwoordelijke autoriteiten
strafvorderlijk blijven acteren op de verdachte, waarmee op termijn
de bron van de dreiging onschadelijk kan worden gemaakt.
Daarnaast kunnen andere middelen (zoals bijvoorbeeld
Politiesurveillance en camera’s) op de openbare weg ingezet
worden, voor zover wettelijk toegestaan en operationeel
uitvoerbaar. Ten slotte is het zaak dat de verantwoordelijke
autoriteiten contact onderhouden met de persoon in kwestie om
deze regelmatig te informeren over (ontwikkelingen in) diens
dreigingsbeeld waarbij adviezen kunnen worden gegeven om de
eigen (en/of werkgevers) verantwoordelijkheid op dit punt in te
vullen. Daarbij moet worden bedacht dat een overheid die niet
conform haar eigen kaders vorm kan geven aan de beveiliging,
omdat de betrokkene niet meewerkt, daardoor in een kwetsbare
positie komt. Ook om deze reden is het van belang om afspraken
vast te leggen.
Grensvlak met stelsel getuigenbescherming
Uit gesprekken met betrokken functionarissen is gebleken dat zij
binnen het stelsel bewaken en beveiligen knelpunten ervaren die
voortvloeien uit het Stelsel Getuigenbescherming (GTB). Zoals in
hoofdstuk 1 staat beschreven valt het stelsel GTB buiten de
onderzoeksopdracht van de commissie. Beide stelsels hebben
namelijk hun eigen zelfstandige uitgangspunten en kennen een
eigen dynamiek. Dit vertaalt zich ook door in de vraagstukken over
reikwijdte, verantwoordelijkheidsverdeling en zorgplicht. In geval
van getuigenbescherming loopt een individu gevaar vanwege
medewerking aan een opsporingsonderzoek en strafrechtelijke
vervolging door de overheid. Dit brengt een bijzondere
verantwoordelijkheid van de overheid met zich mee voor de
veiligheid van de getuige en zijn omgeving.
In de praktijk blijkt dat het stelsel bewaken en beveiligen
geconfronteerd wordt met casussen die voortkomen uit het stelsel
GTB. Personen die onder het stelsel GTB vallen, kunnen om hun
moverende redenen besluiten om af te zien van de
getuigenbescherming. Deze personen vallen dan automatisch
onder het stelsel bewaken en beveiligen wanneer de dreiging en
het risico blijven bestaan. Het is hierbij niet duidelijk welk beleid
de overheid in dit soort casussen hanteert.

41

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Nader onderzoek afstemming stelsels
De commissie beveelt aan de stelsels bewaken en beveiligen en
GTB nader op elkaar af te stemmen. Dit dient in ieder geval te
resulteren in een nadere grensmarkering tussen de stelsels. Zoals in
hoofdstuk 3 is gesteld is de verwachting dat het aantal zware
strafzaken zal toenemen en dat de kring van personen (de
strafprocesdeelnemers en eventueel hun omgeving) die in dit kader
beveiligd moet worden, ook groter wordt. Het is alleszins
aannemelijk dat dit ook voor de kring van (kroon)getuigen (en
naasten) zal gelden.

42

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Hoofdstuk 5

Inrichting en sturing

•
Centrale boodschap
Een toekomstbestendig stelsel moet in staat zijn flexibel in te
spelen op ontwikkelingen in de dreiging en opkomende
vraagstukken. Daarvoor is nodig: wendbaarheid, krachtige
aansturing en intensieve samenwerking van ketenpartners.

•

•

5.1 Landelijke aansturing stelsel
Meer centrale sturing nodig
De commissie constateert dat de operationele aansturing van
casussen op lokaal niveau op dit moment helder is belegd. Het
stelsel sluit aan bij de bestuurlijke inrichting en de decentrale
gezagsstructuur in Nederland. De operationele aansturing van
bovenregionale casussen wordt – middels de opschalingstructuur –
thans in de praktijk ontwikkeld. Hier wordt in de volgende
paragraaf nader op ingegaan.
Het ontbreekt op dit moment echter aan sturing op het stelsel als
geheel. Er is geen landelijk overzicht en inzicht op basis waarvan
gezamenlijke beleidskaders worden geformuleerd en/of
inhoudelijke knopen worden doorgehakt. Hierdoor is er veel
ruimte voor eigen invulling bij verschillende inhoudelijke en
operationele kwesties en kunnen verschillen per regio ontstaan.
Daarbij merkt de commissie op dat eenheden veelal op zichzelf
werken zonder goede afstemming onderling, wat ten koste gaat
van de uniformiteit. Het ontbreken van landelijke sturing leidt er
tevens toe dat strategieontwikkeling en kwaliteitsverbetering
onvoldoende plaatsvindt.
Nadruk op afstemming
In de verschillende gremia die zijn ingericht (zoals genoemd in
hoofdstuk 2) worden de inhoudelijke vraagstukken en de noodzaak
tot verbetering wel geadresseerd, zo blijkt uit interviews en de
verslagen van deze overleggen. Het uiteindelijk vormgeven én
borgen van de verbeteringen stokt echter al snel. Respondenten
signaleren dit knelpunt en geven daar een aantal verklaringen voor:

veelal wisselende vertegenwoordigers vanuit organisaties,
omdat andere overleggen (op andere beleidsterreinen)
voorrang krijgen;
onvoldoende mandaat van de vertegenwoordigers in het
overleg om de gemaakte afspraken door te voeren in de eigen
organisatie;
het perspectief van de vertegenwoordigers dat zich
voornamelijk richt op de (belangen van de) eigen organisatie
en niet daarnaast ook op het stelsel als geheel.

Hierdoor wordt geen basis gelegd om te werken aan de
gezamenlijke opgaven voor het stelsel. De overleggremia richten
zich primair op adresseren en afstemmen, maar in onvoldoende
mate op inhoudelijk sturen. Dit knelt met name bij de stuurgroep
bewaken en beveiligen die – conform de circulaire – een belangrijke rol heeft in het blijven doorontwikkelen van het stelsel.
Respondenten geven aan de strategische discussies op stelselniveau in deze stuurgroep te missen. De focus is vooral gericht op
(operationele) incidenten en (politieke) actualiteiten. Dit beeld
wordt bevestigd als gekeken wordt naar de verslagen van dit overleg.
In de afgelopen jaren kwam daarbij de discussie over verdeling van
(ﬁnanciële) middelen vanuit het versterkingstraject, die veel tijd en
energie vergde. Het sturen op lange-termijn-scenario’s,
gezamenlijke capaciteiten en de kwaliteit van de verschillende
stelselonderdelen lijkt de afgelopen jaren ondergeschoven te zijn
geraakt.
Ontbreken van sturingsinformatie
Voor adequate sturing is een volledig en actueel beeld van de stand
van zaken nodig. Het ontbreekt echter op dit moment aan overzicht
van en inzicht in het aantal (lopende) casussen, de ingezette en
beschikbare capaciteit en het verloop van de ontwikkeltrajecten.
Hierdoor is het maar beperkt mogelijk om ontwikkelingen te
signaleren en knelpunten tijdig te detecteren. Naast kwantitatieve
gegevens ontbreekt het ook aan sturingsinformatie over de kwaliteit
en eﬀectiviteit van (de werkprocessen binnen) het stelsel. Hier
wordt verder in dit rapport nader op ingegaan. Door het ontbreken
van overzicht kan niet structureel getoetst worden of het stelsel
doelmatig is georganiseerd en voldoende voorbereid is op nieuwe
opgaves, of dat (bij)sturing nodig is.

43

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Invoering landelijke aansturing stelsel
De commissie ziet het als noodzakelijke stap om de governance van
het stelsel op landelijk niveau zo te organiseren dat wordt voorzien
in krachtige, integrale sturing. Hiermee wordt het mogelijk om de
knelpunten op stelselniveau – zoals beschreven in dit rapport – aan
te pakken. Daarvoor is nodig:
•

•
•

•

een orgaan dat strategische besluiten neemt ten aanzien van
het stelsel als geheel en de randvoorwaarden creëert
waarbinnen het stelsel optimaal kan functioneren.
een orgaan dat deze besluiten uitvoert en zich bezighoudt met
de dagelijkse aansturing en coördinatie van het stelsel.
beschikbaarheid van ‘dedicated’ hooggekwaliﬁceerde
ondersteuning die zich bezighoudt met de strategischinhoudelijke voorbereiding van de overleggen en de
doorontwikkeling van het stelsel (los van de dagelijkse hectiek);
ruimte en commitment van betrokken functionarissen om hun
rol volwaardig in te vullen en niet als neventaak.

Het bovenstaande helpt ook om de stelselverantwoordelijkheid
van de NCTV beter tot zijn recht te laten komen. De commissie
benadrukt dat bij de door haar voorgestelde aansturingsstructuur
de gezagsverantwoordelijkheid in de individuele casus en de
gebruikelijke beheerslijnen intact blijven. Beslissingen die
consequenties hebben voor gezagsuitoefening en beheer in de
betrokken organisaties lopen via de gebruikelijke lijnen waarbij het
collegiale oordeel van de gremia zwaar moet wegen.
De commissie stelt aldus voor om op landelijk niveau de volgende
organen in te richten:

Vierhoek bewaken en beveiligen
De Vierhoek bewaken en beveiligen is het centrale sturingsorgaan
voor besluitvorming op het hoogste niveau. In dit orgaan
participeren de hoogste leidinggevenden van vier stelselpartners:
de NCTV, de portefeuillehouder Bewaken en Beveiligen in het
college van Procureurs-Generaal, de Korpschef van de Politie en de
Commandant KMar. Hiermee zijn beide gezagen en uitvoeringsorganisaties vertegenwoordigd. De vierhoek stelt de beleidskaders
vast (meerjarenbeleid) en neemt de strategische besluiten over het
stelsel als geheel. Het voorzitterschap wordt belegd bij de NCTV (als
stelselverantwoordelijke en vertegenwoordiger van de minister van
JenV). Besluiten van dit centrale sturingsorgaan worden zoveel
mogelijk voorbereid door het in te stellen uitvoeringsorgaan (zie
hieronder).
Uitvoeringsorgaan bewaken en beveiligen 18
De dagelijkse coördinatie en aansturing van het stelsel komt te
liggen bij een orgaan waarin alle stelselpartners (NCTV, OM, Politie,
KMar, AIVD en MIVD) zijn vertegenwoordigd. Ook hier berust het
voorzitterschap bij de NCTV. Dit overleg opereert binnen de door de
vierhoek vastgestelde kaders. Op basis van actuele en volledige
informatie wordt het totaal aan activiteiten gemonitord en worden
met inachtneming van de verantwoordelijkheden van de
(de)centrale autoriteiten, acties uitgezet naar de verschillende
onderdelen binnen het stelsel. Het uitvoeringsoverleg bereidt
besluiten voor van de vierhoek en is verantwoordelijk voor het
uitvoeren van de strategische agenda. Daarnaast heeft dit overleg
als taak de operationele afstemming, de kwaliteitsborging en
doorontwikkeling van het stelsel.

Vierhoek
bewaken en beveiligen
Kenniscentrum
bewaken en beveiligen

Bestuurssecretariaat
bewaken en beveiligen

(besluitvormend orgaan)

Uitvoeringsorgaan
bewaken en beveiligen
(dagelijkse sturing, voorbereiden
en uitvoeren besluiten)

18 Ter voorkoming van misverstanden; de commissie stelt een hier nieuw orgaan
voor. Niet te verwarren met het in hoofdstuk 2 vermelde uitvoeringsoverleg.
44

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Gezien de druk op het stelsel, de uitdagingen waar het voor staat en
het grote belang van adequate sturing, is het belangrijk dat in dit
orgaan vertegenwoordigers plaatsnemen met het vereiste mandaat
en doorzettingskracht binnen de eigen organisaties en dat zij
voldoende tijd vrij maken om deze rol volwaardig in te vullen.
Het is wenselijk dat de relevante informatie beschikbaar komt in de
vorm van een dashboard waarin alle voor de aansturing en
besluitvorming noodzakelijke gegevens actueel beschikbaar zijn.
In dat dashboard horen de hierna genoemde de elementen in ieder
geval in terug te komen:
•

•

•

•

Landelijk casusoverzicht
Om (proactief ) verbanden, bijzonderheden en knelpunten te
identiﬁceren, wordt in het Uitvoeringsorgaan structureel een
actueel landelijk casusoverzicht besproken. Dit maakt het
onder andere mogelijk om vanuit landelijk en multidisciplinair
perspectief inhoudelijke en operationele
afstemmingsvraagstukken te bespreken en – waar nodig –
expertise en capaciteit (tijdelijk) te herverdelen om bij
piekmomenten of bijzondere casussen elkaar te helpen.
Landelijk dreigingsbeeld bewaken en beveiligen
Dit beeld is mede gebaseerd op de geaggregeerde
informatiebeelden uit de regio’s (zie ook paragraaf
Informatiepositie), aangevuld met wetenschappelijke
inzichten. Op basis van dit landelijke dreigingsbeeld, kan het
uitvoeringsorgaan proactief scenario’s (doen) opstellen en
ontwikkelingen agenderen. Het Uitvoeringsorgaan is daarmee
in staat zich te prepareren op nieuwe ontwikkelingen in de
dreiging – zoals in hoofdstuk 3 geschetst.
Innovatie- en doorontwikkelingsagenda
Het realiseren en implementeren van innovatie en
doorontwikkeling is een belangrijke taak van het
uitvoeringsoverleg. De werkwijze, analysemethodieken,
beveiligingsconcepten en andere producten en processen
binnen het stelsel moeten immers meebewegen met de
veranderingen in de dreigingsbeelden en ontwikkelingen in de
samenleving.
Landelijk kwaliteitsbeeld stelsel.
In het Uitvoeringsorgaan wordt structureel de kwaliteit en
eﬀectiviteit van het stelsel beoordeeld op basis van een
landelijk kwaliteitsbeeld stelsel. Hiertoe dient een
kwaliteitssysteem en een evaluatiefunctie opgezet te worden
(zie paragraaf kwaliteit).

Gekwaliﬁceerde ondersteuning
Het goed functioneren van de Vierhoek en het Uitvoeringsorgaan
vraagt om goede en zorgvuldige voorbereiding. Het is daarbij van
belang dat er hooggekwaliﬁceerde ondersteuning beschikbaar is ten
behoeve van deze overleggen. Het is wenselijk dat de NCTV – vanuit
zijn rol als stelselverantwoordelijke – de ondersteuning coördineert

en in samenwerking met stelselpartners stuurt op de totstandkoming van de sturingsinformatie in het dashboard. Alle
'stelselpartners leveren hiervoor de benodigde informatie aan.
Kenniscentrum bewaken en beveiligen
Gezien de aard van de vraagstukken, en de grote ontwikkelopgave,
is het tevens van belang om vraagstukken te kunnen adresseren bij
een groep van deskundigen. In opdracht van de overleggremia –
maar ook eigenstandig – kan deze groep voorstellen en projecten
ontwikkelen ten behoeve van kwaliteitsverbetering en
kennisborging. De commissie adviseert om hiervoor voort te
bouwen op het – in het versterkingstraject ingerichte –
Multidisciplinair Platform Bewaken en Beveiligen. Ze adviseert om
dit orgaan te verbreden naar een kenniscentrum.
Aan dit kenniscentrum kunnen inhoudelijke opdrachten worden
verstrekt en vragen worden voorgelegd op het vlak van verkenning
en analyse van nieuwe dreigingen, ontwikkeling van beveiligingsconcepten, instrumenten en methodieken, opzet en onderhoud
van een kwaliteitsstelsel, internationale kennisuitwisseling en het
uitvoeren van evaluaties om het lerend vermogen van het stelsel te
vergroten. Het is wenselijk om aan dit centrum een wetenschappelijk netwerk te koppelen, zodat tevens een blik van buiten
naar binnen wordt gehaald en er vanuit een breed perspectief naar
het stelsel wordt gekeken. Om dit kenniscentrum het gewenste –
en noodzakelijke – eﬀect te geven is het nodig om het centrum
goed te positioneren binnen het stelsel en te zorgen voor geborgde
capaciteit vanuit de verschillende stelselpartners.
Strategische ontwikkelagenda, mijlpalen en tastbare producten
Met het inrichten van een krachtige aansturingsstructuur, wordt
het mogelijk om de noodzakelijke stappen te zetten in het meer
toekomstbestendig maken van het stelsel. Om snel voortgang te
boeken, beveelt de commissie de vierhoek aan om de aanbevelingen van de commissie in een (tweejarig) strategische agenda om
te zetten, met concrete mijlpalen en deliverables, die door het
Uitvoeringsorgaan wordt uitgevoerd.

5.2 Lokale aansturing casuïstiek
Decentraal domein, rijksdomein en opschalingsstructuur
Het stelsel is ingericht volgens het uitgangspunt ‘decentraal,
tenzij’. Alle stelselpartners hebben aangegeven dat ook een
toekomstbestendig stelsel lokaal verankerd moet zijn. Het
leeuwendeel van de zaken speelt zich ook af in het decentrale
domein, de relevante informatie is lokaal aanwezig en de capaciteit
om maatregelen te treﬀen komt primair vanuit de regionale
Politie-eenheden. Ook over het bestaan van het rijksdomein is
geen discussie. Er zal altijd een groep functionarissen en objecten
zijn die vanwege de speciﬁeke belangen en karakteristieken op de
limitatieve lijst staan en waar het centrale gezag verantwoordelijkheid voor moet dragen.

45

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Steeds vaker doen zich echter casussen voor, die qua omvang en
complexiteit deze ‘klassieke’ geograﬁsche en organisatorische
grenzen overschrijden. Zo kan er bijvoorbeeld sprake zijn van een
grote groep bedreigde personen die verspreid over een aantal
arrondissementen woont. Of er kan sprake zijn van een dreiging
afkomstig van een statelijke actor, gericht op verschillende
inwoners in het decentrale domein (bijvoorbeeld politieke
tegenstanders en dissidenten) die op verschillende plekken
verblijven in het land.
Dergelijke casussen, waarbij meerdere personen moeten worden
beveiligd die in meerdere regio’s wonen en samenhang met elkaar
hebben, leiden tot sturingsvraagstukken waarop het stelsel nog
niet goed was ingericht. Er was, zoals een respondent het noemde,
een ‘ontbrekende dakpan’ in het stelsel. In dergelijke situaties zijn
meerdere gezagen en Politie-eenheden betrokken bij de
beveiliging van een groep personen inzake dezelfde dreiging. Dit
betekent dat de besluitvorming over het beveiligingsniveau, het
opbouwen van de informatiepositie en de uitvoering van de
maatregelen gecoördineerd moet verlopen.
Werkende weg is inmiddels een werkwijze voor het opschalen van
casussen ontstaan. De Politie heeft de opschalingsstructuur Team
Grootschalig Bewaken en Beveiligen (TGBB) ontwikkeld. Een TGBB
functioneert als een structuur voor de aanpak van omvangrijke
complexe en/of bovenregionale stelselzaken. Het OM hanteert
daarnaast de werkwijze dat bij interregionale casussen het College
van procureurs-generaal een coördinerend HOvJ aanwijst die het
gezag uitoefent over die casus (en waar de andere HOvJ’s zich naar
voegen).
Bestendiging opschalingsstructuur
De commissie ziet geen aanleiding om het uitgangspunt
‘decentraal, tenzij’ te wijzigen. Als op centraal niveau de
beleidskaders en kwaliteitseisen zijn vastgesteld, zijn de
randvoorwaarden gecreëerd om op lokaal niveau – binnen één
regio – de uitvoering eenduidig te laten verlopen. In de volgende
gevallen kan worden afgeweken van de decentrale structuur:
•

•

Vanwege zwaarwegende belangen wordt een persoon –
conform de huidige uitgangspunten – al dan niet tijdelijk
toegevoegd aan de limitatieve lijst. Het gezag wordt dan
uitgeoefend door de NCTV;
Een zaak speelt over verschillende regio’s waarbij er
bovenregionaal wordt opgeschaald - conform de TGBB
structuur – onder gezag van het OM.

Gegeven wat in de vorige paragraaf is beschreven, adviseert de
commissie om de opschalingsstructuur in de circulaire vast te
leggen en daarmee de ‘ontbrekende dakpan’ te formaliseren.
Daarnaast dient, gezien de ervaringen dusver, de huidige
opschalingsstructuur op enkele punten nader gespeciﬁceerd te
worden. De commissie adviseert om daarin de volgende elementen
te borgen:

46

•

•

•

één gezag vanuit het OM, zodat er geen verschillen ontstaan in
de besluitvorming over de beveiligingsmaatregelen in de
casussen (zie hieronder bij paragraaf rolinvulling van de
gezagen);
één coördinator uitvoering vanuit de Politie die
doorzettingsmacht heeft om eenheid-overstijgend zorg te
dragen voor een goede uitvoering van de
beveiligingsmaatregelen.
één informatiecoördinator vanuit de Politie die de regie heeft
bij het opzetten en onderhouden van de – voor de casus
benodigde – informatiepositie en zorg draagt voor eenduidige
dreigingsinschattingen.

De NCTV kan in een dergelijke structuur vanuit de adviesrol
aansluiten. Indien er sprake is van één of meerdere te beveiligen
personen die op de limitatieve lijst staan, dan zal de NCTV ook
vanuit zijn gezagsrol deelnemen aan de opschaling. Het is
noodzakelijk dat de informatieorganisatie ook inhoudelijk
voldoende mee kan gaan in de opschaling. In hoofdstuk
Informatiepositie wordt hierop nader ingegaan. Met de koppeling
tussen deze opschalingsstructuur en de voorgestelde landelijke
aansturingsstructuur kan het stelsel ﬂexibeler functioneren
waardoor meer focus kan worden ontwikkeld op de aard en
complexiteit van de casus en de competenties en capaciteiten die
daarvoor nodig zijn.

5.3 Rolinvulling van de gezagen
In hoofdstuk 2 is beschreven wat de taken en rollen zijn van de
actoren binnen het stelsel. De commissie constateert dat die rollen
– met name bij de beide gezagen (OM en NCTV) – niet altijd zuiver
worden ingevuld en door elkaar heen lopen. Gezag, uitvoering en
strategievorming zijn te veel vermengd geraakt. Door respondenten uit de uitvoering wordt aangegeven dat het gezag te veel op
hun stoel is komen te zitten. Vanuit het gezag wordt aangegeven
dat dit gebeurt omdat er lacunes zijn in (kwaliteit van) de
uitvoering. Om de aansturingsstructuur zoals hierboven geschetst
eﬀectief te laten werken, is het nodig dat de actoren vanuit hun
eigen rol elkaar versterken. Dit vergt om te beginnen rolvastheid
bij alle actoren.
Verschillende rollen belegd bij de NCTV
De NCTV oefent namens de minister van JenV het gezag uit op het
rijksdomein en is daarnaast verantwoordelijk voor het
onderhouden en ontwikkelen van het stelsel (‘stelselverantwoordelijk’). Het beleggen van de verschillende rollen - uitvoering
en stelselontwikkeling - bij één functionaris – de facto bij de CBB
en zijn team – is te plaatsen in een tijd waarin het volume aan
casussen, zeker in het rijksdomein, nog overzichtelijk was. De
commissie meent echter dat, met name gezien de huidige drukte
in de dagelijkse operationele uitvoering in combinatie met de
politieke, parlementaire en beleidsmatige taken die hieruit
voortvloeien, de twee taken niet meer bij één functionaris belegd

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

kunnen worden. Ook volgens de NCTV zelf komt de rol van
stelselverantwoordelijke in de verdrukking door de grote
operationele druk in de uitvoering. Die druk is nog meer
toegenomen toen op verzoek van het OM aan de NCTV in oktober
2019 (tijdelijk) de verantwoordelijkheid over de beveiliging van een
grote groep functionarissen – betrokken bij een groot strafproces –
werd overgedragen.

adequate oplossing voor het vraagstuk van de vermenging van
verantwoordelijkheden te vinden. De NCTV heeft toen op verzoek
van het OM de gezagsrol tijdelijk op zich genomen. Als tijdelijke
oplossing in een urgente situatie is dit begrijpelijk en te billijken,
maar daarmee is de NCTV in een oneigenlijke positie gekomen die
hem te veel in de dagelijkse operationele actualiteit heeft
getrokken.

Scheiding operationele rol en stelselverantwoordelijkheid
NCTV
Om beide taken – operationele uitvoering en stelselontwikkeling –
goed tot hun recht te laten komen adviseert de commissie binnen
de NCTV de rol van stelverantwoordelijke te scheiden van de
operationele werkzaamheden. De rol van de Coördinator Bewaking
en Beveiliging moet vanuit dat perspectief worden herbezien. Deze
dient belast te worden met de uitvoeringen van taken die voortvloeien uit de limitatieve lijst en het adviseren bij decentrale
casuïstiek. Een ander, af te scheiden onderdeel binnen de NCTV
dient zich bezig te houden met al hetgeen te maken heeft met de
doorontwikkeling van het stelsel.

Scheiding gezag en uitvoering OM
De commissie benadrukt in de eerste plaats rolvastheid. De BB&Cer is primair ondersteuner van de hoofdoﬃcier in diens gezagsrol.
Daarvoor moet er meer afstand komen tot de uitvoeringstaak van
de Politie. Dat kan ook in toenemende mate omdat de Politie die
taak professionaliseert.

Rolvermenging Openbaar Ministerie
Ook bij het OM constateert de commissie dat gezag en uitvoering
door elkaar lopen. De HOvJ staat doorgaans op grote afstand van de
casuïstiek en wordt grotendeels in beslag genomen door andere
(hoofd)taken. De adviseur Bewaken, Beveiligen en Crisisbeheersing
(BB&C) die hem ondersteunt, heeft daardoor veelal een verzelfstandigde en geïsoleerde positie met veel discretionaire ruimte. Hij
staat daarnaast zelfstandig in contact met de Politie en de te
beveiligen persoon. Uit de gesprekken blijkt dat er verschillen zijn
waarop de BB&C’ers hun rol invullen. Een aantal van hen blijkt in
de casussen een meer uitvoerende rol te vervullen, die eerder bij de
Politie past. Doordat bij de Politie de bewaken en beveiligen-taak
nog onvoldoende is ontwikkeld, geven sommige BB&C’ers een
sterk operationele invulling aan die functie. Door gezag en
uitvoering zo sterk te vermengen, komt de BB&C’er in een
kwetsbare positie en er ontstaat spanning met de vereiste checks
and balances in het systeem.
Een ander knelpunt is dat het OM in een toenemend aantal
casussen wordt geconfronteerd met overlappende, soms
conﬂictueuze verantwoordelijkheden. Als bijvoorbeeld een oﬃcier
van justitie wordt bedreigd, dan is het OM tegelijkertijd de
werkgever van de bedreigde functionaris, het gezag over de
beveiliging en soms ook deelnemer in de strafzaak tegen partijen
van waaruit de dreiging komt (bijvoorbeeld een crimineel
samenwerkingsverband). Daarnaast kan het OM ook verantwoordelijk zijn voor de beveiliging van de rechters en advocaten
in datzelfde strafproces.
In dat kader speelt het punt dat de gezagsrol voor de beveiliging
van een grote groep strafprocesdeelnemers tijdelijk is overgenomen door de NCTV. Na de moord op de advocaat van de
kroongetuige in een groot strafproces, was sprake van grote
politiek-maatschappelijk druk en was er weinig tijd om een

Vanwege het feit dat niet alle parketten in gelijke mate te maken
hebben met bewaken en beveiligen, ontstaan ervaringsverschillen
en kan de uitvoering van het stelsel per parket verschillen. Dit is
risicovol. Om het probleem aan te pakken is nodig dat het OM
verder investeert in het versterken van de coördinatietaak. Het is
belangrijk dat alle arrondissementen op hetzelfde kwaliteitsniveau
worden gebracht ten aanzien van de invulling van de gezagsrol.
De portefeuillehouder beleid bij het OM heeft de beschikking
over twee landelijke BB&C-ers die hem speciﬁek kunnen
ondersteunen in zijn coördinerende rol. De coördinatiefunctie
van de portefeuillehouder zal zich gaandeweg moeten ontwikkelen
tot een expertisefunctie die ten dienste staat van alle parketten.
Daarvoor is wel nodig dat ook de landelijke BB&C-ers niet de
uitvoering in worden getrokken.
Naar het oordeel van de commissie moet het OM ook in
opschalingsstructuur weer structureel de gezagsrol vervullen. Bij
arrondissement-overstijgende zaken waarbij het om andere reden
(werkgeversverantwoordelijkheid of speciﬁeke gevoeligheden)
dienstig wordt geacht dat een andere dan de reguliere HOvJ de
gezagsrol vervult, wijst het college van procureurs-generaal een
andere hoofdoﬃcier aan die tijdelijk deze taak op zich neemt. Deze
hoofdoﬃcier heeft geen rechtstreekse binding met de regio, de
casus en het betrokken personeel. Deze rol zou bij voorkeur niet
moeten worden vervuld door de hoofdoﬃcier/landelijke
portefeuillehouder bewaken en beveiligen van het OM. Deze moet
zich immers, naast zijn taken in het arrondissement, kunnen
blijven toeleggen op algemene beleidsmatige coördinatietaken.
De commissie is zich ervan bewust dat niet alle problemen worden
opgelost in dit model. Ook een hoofdoﬃcier op afstand die belast
wordt met het gezag kan door sommige procesdeelnemers worden
gezien als partijdig. Dit vloeit echter voort uit het wettelijke stelsel
waarbij het gezag is belegd bij de HOvJ. Het geschetste model is te
verkiezen boven de tijdelijke oplossing die thans (incidenteel) is
gekozen, zeker nu te verwachten is dat de opschalingsstructuur
vaker wordt geactiveerd.

47

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Hoofdstuk 6

Kwaliteit

Centrale boodschap
Vanwege de zwaarte en het belang, verdient het vakgebied
bewaken en beveiligen het om bij alle stelselpartners (NCTV, OM,
Politie, KMar en AIVD en MIVD) als hoofdtaak ingericht en
organisatorisch verankerd te worden, zodat aspecten als
uniformiteit, kwaliteit en continu verbeteren worden geborgd.

Kwaliteitsverschillen, geen uniformiteit
Bewaken en beveiligen is bij een groot deel van betrokken
organisaties tot op heden veelal een neventaak geweest, niet alleen
op operationeel niveau, maar ook op het strategisch niveau. Met
uitzondering van de KMar en de NCTV, hebben slechts kleine
onderdelen van betrokken organisaties het vakgebied bewaken en
beveiligen als hoofdtaak ingericht19. Mede door de variatie in
aanbod en werklast is het vakgebied bewaken en beveiligen
daardoor niet ten volle en op alle niveaus tot ontwikkeling
gekomen. Ook is daardoor de taak van bewaken en beveiligen niet
altijd aangesloten bij andere werkprocessen binnen de eigen
organisatie.
Respondenten geven aan dat er bijvoorbeeld grote verschillen
zitten in processtappen, zoals: de afweging om in het stelsel te
komen, het opstellen van het dreigingsproduct, de besluitvorming
om tot een maatregelenpakket te komen en de wijze waarop de
maatregelen worden uitgevoerd. Omdat er geen objectieve criteria,
kwaliteit- en prestatie-eisen zijn beschreven waaraan het stelsel
moet voldoen, is het ook moeilijk sturen op (het uniformeren en
verhogen van de) kwaliteit.
Het gevolg van de kwaliteitsverschillen en gebrek aan uniformiteit
is tweeledig. Allereerst raakt dit de burger: gelijke gevallen kunnen
verschillend opgepakt worden. Hoe een burger wordt bewaakt en
beveiligd hangt deels af van de plaats waar hij wordt bedreigd of
waar hij aangifte doet. Een ander gevolg is dat bij regio- of
domeinoverstijgende samenwerking, organisaties geconfronteerd
worden met werkwijzen en producten die niet op elkaar aansluiten
en daardoor een eﬀectieve samenwerking belemmeren.

De commissie constateert dat thans al de nodige stappen worden
gezet om hier verbeteringen in aan te brengen. Vanuit het
versterkingstraject (zoals beschreven in hoofdstuk 2) wordt ingezet
op het verhogen van het kwaliteitsniveau. Met de versterking van
capaciteit en competenties krijgt het stelsel over de gehele linie
een kwaliteitsimpuls en wordt de basis gelegd om van bewaken en
beveiligen een volwaardige taak te maken.
Tegelijkertijd constateert de commissie dat de verbeterprogramma’s veelal monodisciplinair zijn opgesteld en ook zo
worden uitgevoerd. Er is geen sprake van een integraal
verbetertraject. Politie, KMar, OM en NCTV organiseren elk, los van
elkaar, hun eigen programma’s. Daarnaast, met het uitvoeren van
deze verbeterprogramma’s alleen staat er geen toekomstbestendig
stelsel. De verbeterprogramma’s leveren (monodisciplinair) de
randvoorwaarden om de basis op orde te krijgen, maar worden
uitgevoerd binnen bestaande kaders en grondslagen van het
stelsel. Het maximale wat hiermee bereikt kan worden, is
optimalisatie van het oude stelsel.
Richt bewaken en beveiligen in als volwaardige hoofdtaak
Een toekomstbestendig stelsel dient een stevig fundament te
hebben. Het is daarom van belang om bewaken en beveiligen als
hoofdtaak in te richten en dit op het niveau van de eenheidsleiding
stevig te verankeren. In dat kader is het cruciaal om de ingezette
versterkingstrajecten – vanuit een gemeenschappelijke visie en in
multidisciplinair verband - voortvarend door te zetten en daarbij de
beschikbare ﬁnanciële middelen expliciet geoormerkt te houden
voor bewaken en beveiligen en hierover voortdurend
verantwoording af te leggen. Met het inrichten van de teams
bewaken en beveiligen bij de Politie in de eenheden en het creëren
van de functies van landelijk BB&C’er, zijn de essentiële
randvoorwaarden geschapen om de kwaliteit te uniformeren en
naar een hoger niveau te brengen. Belangrijk daarbij is dat de
verantwoordelijke functionarissen tijd vrij maken om de
noodzakelijke veranderingen door te voeren en daarin niet
opgeslokt worden door de dagelijkse operationele hectiek.

19 Zoals DLIO en DKDB bij de Politie en individuele BB&C’ers bij het OM.
48

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Verder is het van belang om kwaliteitseisen voor producten,
processen en andere activiteiten in het stelsel te formuleren, waar
vervolgens op gestuurd kan worden. Vanwege de stelselverantwoordelijkheid ligt het voor de hand dat de NCTV hier het
voortouw in neemt en erop toeziet dat overal uniforme eisen
gelden en dat de processen overeenkomstig die eisen zijn
ingericht. In dat kader adviseert de commissie om een
kwaliteitstraject op te zetten, waarin kwaliteits-, certiﬁcerings- en
opleidingsnormen worden ontwikkeld in gezamenlijk overleg met
alle partners. Door daarnaast een evaluatie- en auditfunctie in te
richten, kan structureel lerend vermogen worden opgebouwd.
Aldus opgedane kennis kan worden aangewend voor
verbeteringen. De resultaten uit dit kwaliteitstraject worden
periodiek als sturingsinformatie in het Uitvoeringsorgaan bewaken
en beveiligen geagendeerd, zodat een goed overzicht ontstaat over
(de kwaliteit van) het stelsel waarbij zo nodig kan worden
bijgestuurd.

49

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Hoofdstuk 7

Informatiepositie

Centrale boodschap
De informatiefunctie binnen het stelsel moet worden versterkt. De
huidige informatiepositie is voornamelijk reactief en vraaggericht.
Het is belangrijk om meer aan de voorkant te komen van de
dreiging. Daarmee kunnen voorstelbare dreigingen meer
voorspelbaar worden. In dat verband wordt ook geadviseerd een
nadere studie te verrichten naar verruiming van de wettelijke
grondslag voor informatie-inwinning in het kader van het stelsel.

7.1 Verbetering en doorontwikkeling
informatiepositie nodig
Het stelsel staat of valt met een optimale informatiepositie. Op
basis daarvan moet met de juiste analysemethoden en technieken
een professionele dreigingsinschatting worden gemaakt. De
huidige informatiepositie binnen het stelsel is vooral reactief en
vraaggericht. Pas als er een concrete dreigingsmelding is, wordt op
basis van de beschikbare informatie in de systemen een dreigingsinschatting gemaakt. Dit systeem functioneert afdoende in
standaardzaken. Bij complexe en meer diﬀuse dreigingsbeelden
bestaat echter de noodzaak de informatieorganisatie meer
proactief te organiseren, zodat zoveel mogelijk aan de voorkant
van de dreiging kan worden gekomen. In de huidige structuur en
werkwijze zitten echter belemmeringen voor deze wijze van
informatievergaring. Ook los van deze exercitie zijn verbeteringen
nodig in de informatie-organisatie. In de volgende paragrafen
wordt hier nader op ingegaan.

7.2 Doorontwikkeling informatiepositie en producten
Reactief en voorstelbaar
Steeds vaker wordt het stelsel geconfronteerd met complexe
situaties, waarin er geen concrete dreigingsinformatie is en in een
context van grote onzekerheid besluiten genomen moeten
worden. Bestaande instrumenten en afwegingsmatrices (zoals

50

weergegeven op pagina 23 in hoofdstuk 2), voldoen dan niet meer.
Het begrip ‘voorstelbaarheid’ is gaandeweg prominenter
geworden: hoewel er geen concrete informatie is over een dreiging
op een persoon of object, kunnen er situaties ontstaan waarin die
dreiging wel voorstelbaar is. Ook op basis van weinig informatie,
wordt dan de noodzaak gevoeld maatregelen te treﬀen omdat ook
zonder concrete indicaties aanzienlijke risico’s aanwezig worden
geacht. Het stelsel komt daarmee steeds meer onder druk. Schaarse
capaciteiten worden mogelijk onnodig ingezet en een traject om
beveiligingsmaatregelen af te bouwen ontbreekt veelal. Want als
op basis van weinig concrete informatie beveiligingsmaatregelen
zijn getroﬀen, wanneer kunnen deze maatregelen dan weer
worden afgeschaald? De voorstelbaarheid blijft immers.
Respondenten geven aan dat vooral het ontbreken van een
afbouwroute het stelsel zwaar belast. Partijen geven verder aan
dat de informatieorganisatie moet kunnen voorzien in deze
veranderde informatiebehoefte, zodat het stelsel ook bij complexe,
meer diﬀuse dreigingsbeelden zoveel mogelijk informatiegestuurd
kan functioneren.
Van reactief naar proactief, van voorstelbaarheid naar
voorspelbaarheid
Om meer aan de voorkant van de dreiging te kunnen komen is het
nodig dat informatieproducten, werkwijzen, (analyse)methoden
en technieken worden geïnnoveerd. Voorstelbare dreigingen
moeten voorspelbaar gemaakt worden, zodat er meer proactief
geacteerd kan worden. De commissie beseft tegelijkertijd dat dit
een ﬂinke opgave is. Er zullen situaties blijven die ook met
verbeterde analyseproducten niet voldoende zijn te duiden. De
informatiepositie en dreigingsanalyse zullen altijd een bepaalde
mate van ‘voorstelbaarheid’ bevatten. De opgave is om die factor
zo klein mogelijk te houden. Hiervoor is nodig dat de informatieorganisatie wordt versterkt, dat de belemmeringen die partners in
het informatieproces ervaren zoveel mogelijk worden opgeheven
en dat waar mogelijk nieuwe informatiekanalen worden geopend.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

7.3 Noodzaak versterking informatiefunctie
van de Politie
De Politie is een belangrijke informatieleverancier. De tien
regionale informatieorganisaties van de eenheden (DRIO) en de
landelijke informatieorganisatie (DLIO) zijn de primaire
leveranciers van de dreigingsinschattingen op basis waarvan op
decentraal niveau en in het rijksdomein maatregelen worden
bepaald. De informatie die deze organisaties voor de
dreigingsinschattingen vergaren, komen vanuit de hele
Politieorganisatie. In dit proces wordt een aantal knelpunten
ervaren.
Interregionale informatie-uitwisseling en landelijk overzicht
Alle functionarissen benadrukken dat de informatiepositie lokaal
verankerd moet blijven. Het overgrote deel van de casussen heeft
volgens hen namelijk een lokaal karakter of is mede afhankelijk
van lokaal aanwezige informatie. De Politie geeft aan dat het
daarom onwenselijk zou zijn om de informatiepositie weg te
trekken uit het lokale domein en dit bij een aparte centrale
organisatie te beleggen, omdat hiermee een wij-zij denken kan
ontstaan en belangrijke informatielijnen worden afgesneden.
Deze opvatting wordt gedeeld door de commissie. Lokale
verankering van informatie-inwinning en lokaal commitment is
onontbeerlijk. Tegelijkertijd constateert de commissie dat de
eenheden primair hun focus op lokale casuïstiek hebben en weinig
zicht hebben op de casussen in andere eenheden, mede als gevolg
van het ontbreken van een landelijk totaalbeeld. Zo kunnen twee
verschillende eenheden, in twee verschillende casussen te maken
hebben met een dreiging, zonder meteen op te merken dat deze
verband met elkaar (kunnen) hebben. Doordat relevante
informatie niet wordt gedeeld, kan het daarnaast zijn dat de
dreigingsinschatting in de ene casus anders uitvalt dan in de
andere casus.
Dit knelpunt wordt versterkt wanneer een te beveiligen persoon
een landelijke uitstraling heeft en voor zijn of haar werk veelvuldig
door Nederland beweegt. Meerdere regionale informatieorganisaties zijn dan betrokken en hebben informatie die relevant
is voor bewaken en beveiligen. Er ontbreekt echter een landelijk
beeld waarin de informatie gestructureerd bij elkaar komt en wordt
verrijkt.
Er is dus geen totaaloverzicht in de informatiepositie op het gebied
van bewaken en beveiligen en er wordt onvoldoende (proactief )
relevante informatie tussen eenheden (horizontaal tussen de
DRIO’s en verticaal met DLIO) gedeeld. De informatieorganisaties
worden pas in stelling gebracht als er formeel (door het gezag) om
een dreigingsanalyse wordt gevraagd. Het proactief opstellen van
dreigingsanalyses – om eerder een potentiele dreiging te
signaleren en te duiden – is op dit moment geen onderdeel van het
proces. Dit is een belangrijke lacune.

Opzetten informatiestructuur bewaken en beveiligen
Het stelsel verdient een eigen, meer op dit taakgebied toegesneden
informatiefunctie. Er is een informatiestructuur bewaken en
beveiligen nodig die zich niet losmaakt van de bestaande
informatieorganisatie, maar waarbij wel alle voor bewaken en
beveiligen relevante informatie overzichtelijk beschikbaar is voor
alle eenheden en waarin alle beschikbare informatie kan worden
ontsloten en gestapeld, zodat een compleet beeld voor het stelsel
als geheel, of speciﬁeke casus in het bijzonder, ontstaat.
Vastgesteld wordt dat vanuit het versterkingstraject de regionale
informatieorganisaties en de landelijke informatieorganisatie
worden toegerust met extra analysecapaciteit ten behoeve van
bewaken en beveiligen. De commissie benadrukt het belang van
deze investering. Vanuit deze geoormerkte versterkingscapaciteit
bij DLIO en de tien DRIO’s kan een informatieplatform ontstaan,
zoals hierboven beschreven. Een samenwerkingsverband als ware
het één informatieplatform. Het ligt in de rede dat een dergelijk
informatieplatform wordt ondersteund door DLIO.
Dit informatieplatform werkt naast het (proactief ) delen van
informatie, ook aan het (door)ontwikkelen van de discipline
‘informatieanalyse bewaken en beveiligen’ en het ontwikkelen van
nieuwe analysemethodieken en instrumenten. Daarmee wordt
uiteindelijk de kwaliteit van de informatieproducten verhoogd. Op
basis van de regionale dreigingsproducten wordt een landelijk
dreigingsbeeld opgesteld, om trends en ontwikkelingen in de
dreiging te onderkennen. Dit landelijke beeld wordt als
sturingsinformatie in de landelijke aansturingsstructuur (vierhoek
en uitvoeringsorgaan) geagendeerd.
Met een stevige informatiestructuur kunnen tevens de banden met
de KMar, AIVD en MIVD en andere informatieleveranciers worden
versterkt. Het platform is het aanspreekpunt voor andere partijen
op het gebied van bewaken en beveiligen. Er ontstaat zo een
vertrouwd, multidisciplinair en geprofessionaliseerd netwerk
waarin sneller informatie gedeeld wordt. Deze structuur kan ook
behulpzaam zijn bij casussen waarin een opschalingsstructuur
wordt opgezet waarbij in een speciﬁeke informatiefunctie moet
worden voorzien.
Noodzaak eigenstandige informatiestroom bewaken en
beveiligen
Respondenten hebben aangegeven dat de primaire focus van de
recherche-onderdelen (begrijpelijk) gericht is op de hoofdtaak
opsporing en niet op het inschatten van risico’s op basis waarvan
voor bepaalde personen beveiligingsmaatregelen dienen te worden
getroﬀen. Hierdoor kan het zijn dat relevante veiligheidsinformatie
uit de opsporingskolom niet – of niet tijdig – bij de functionarissen
verantwoordelijk voor bewaken en beveiligen terechtkomt en
daardoor relevante veiligheidsinformatie ontbreekt. Een factor die
hierbij ook meespeelt is de afscherming van precaire informatie
die bij uitlekken het opsporingsonderzoek kan bemoeilijken.

51

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Daarnaast speelt het knelpunt dat als een opsporingsonderzoek –
naar de persoon of organisatie vanwaar de dreiging komt – wordt
afgerond, ook de informatiestroom vanuit de opsporing opdroogt.
Strafvorderlijke middelen waarmee zicht wordt verkregen op
bewegingen van dreigers zijn afgebouwd en de betreﬀende
persoon zit bijvoorbeeld in detentie of is daaruit ontslagen.
Daarmee hoeft de dreiging echter niet weg te zijn, maar beschikt
de Politie niet meer over een actuele informatiepositie.
Respondenten hebben aangegeven de behoefte te hebben om na
een afgesloten zaak het lopende onderzoek (tijdelijk) voort te
zetten om informatie ten behoeve van bewaken en beveiligen te
kunnen blijven verzamelen.
Koppelen van perspectief bewaken en beveiligen aan andere
processen
Het is belangrijk dat gedurende opsporing en vervolging ook het
bewaken en beveiligen perspectief aan bod komt om tijdig
essentiële veiligheidsinformatie te detecteren en doorgeleiden.
Aanbevolen wordt om een analist aan grote opsporingsonderzoeken toe te voegen die speciﬁek de taak krijgt om vanuit
verschillende disciplines binnen de politieorganisatie de – voor
bewaken en beveiligen relevante - informatie bij elkaar te brengen
en te analyseren, om deze vervolgens beschikbaar te stellen aan de
juiste functionarissen, zonder het opsporingsonderzoek daarbij in
gevaar te brengen.
Grens van bevoegdheden bereikt
Informatieverzameling door de Politie, ook op het terrein van
bewaken en beveiligen, moet gebeuren op basis van wettelijke
bevoegdheden en heldere kaders. De Politie geeft aan dat zij in het
kader van bewaken en beveiligen al snel tegen de grenzen van haar
bevoegdheden aanloopt en dat zij daarmee belemmerd wordt om
de juiste informatie te verzamelen om proactief een dreiging te
signaleren en te duiden. Deze belemmering wordt op twee niveaus
ervaren:
•

•

als er vanuit het perspectief van de dreiger (persoon of groepering)
informatie moet worden verzameld om de concrete dreiging en
de modus operandi te detecteren;
als er vanuit het perspectief van de bedreigde persoon informatie moet
worden verzameld om de (potentiele) dreigingen te detecteren
en analyseren.

Op het moment dat de strafrechtelijke middelen ophouden is het
voor de Politie in het kader van bewaken en beveiligen van belang
om een goede informatiepositie te behouden. De mogelijkheden
daartoe zijn echter zeer beperkt. Als er geen algemene
strafrechtelijke titel is of een grondslag uit bijzondere wetten, kan
daarbij tot op heden alleen gesteund worden op de algemene
taakstelling van de Politie, zoals omschreven in artikel 3 Politiewet
(hierna: artikel 3 PW)20. Op grond van dit artikel kan en mag de
Politie publiek toegankelijke bronnen bekijken en gegevens
verzamelen ter uitvoering van haar taken. Maar daaraan zitten,
vanwege het algemene taakstellende karakter van deze bepaling
(en het ontbreken van een speciﬁeke grondslag), grenzen en
beperkingen.
De belangrijkste beperking is dat de inbreuk die gemaakt kan
worden op de persoonlijke levenssfeer nooit meer mag zijn dan
‘een geringe inbreuk’. Wordt deze grens overschreden dan kan het
zoeken en verzamelen van gegevens in openbare bronnen met het
oog op bewaken en beveiligen niet op artikel 3 PW worden
gebaseerd. De Politie wordt daarmee beperkt in haar bevoegdheden om onderzoek te doen naar dreigingen, wanneer er nog
geen verdenking van een strafbaar feit is. En als die verdenking er
wel is of het strafbare feit manifesteert (een gerichte bedreiging
bijvoorbeeld), dan zit men al in de fase waarin de dreiging
dusdanig hoog is, dat daardoor ook meteen zwaardere
beveiligingsmaatregelen moeten worden getroﬀen.
Ter concretisering geeft de Politie verder aan dat zij niet gericht en
stelselmatig in open bronnen onderzoek mag doen naar een
persoon of groep, die zich intimiderend en/of dreigend uit naar
een of meer personen, zolang er althans geen strafbare
handelingen zijn verricht of een strafvorderlijke verdenking
bestaat. De Politie is niet bevoegd om deze subjecten (structureel)
te volgen (op bijvoorbeeld social media) om te kijken hoe de
dreiging zich ontwikkelt, terwijl iedere burger privé dit wel mag
doen. Dit zet de Politie op achterstand waardoor men achter de
feiten aan loopt. Grootste zorg op dit moment is dat er concrete
dreigingen zijn op personen, objecten en diensten die met de
huidige informatiepositie niet worden opgemerkt. Early warning
signals worden dan niet of onvoldoende opgemerkt met de
daaraan verbonden risico’s.

20 Artikel 3 Politiewet 2021: ‘De Politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het
bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen
voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp
aan hen die deze behoeven.’
52

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Tot welke praktische problemen leidt dit in de praktijk?
(voorbeelden)
• Bij een te beveiligen persoon wordt een verdachte auto
opgemerkt die blijkt toe te behoren aan een leasebedrijf. De
Politie heeft geen mogelijkheid om dit leasebedrijf te gelasten
de gegevens van de leaser vrij te geven.
• Een activistische groepering richt zich op publieke personen. Op
social media doet deze groep intimiderende uitspraken en roept
op tot actie. Maar er is nog geen strafbaar feit gepleegd en er kan
geen strafvorderlijke verdenking worden onderbouwd. De
Politie mag dan niet stelselmatig deze groepering op openbare
media volgen – wat een burger wel mag doen – of in de besloten
groepen meekijken, om de dreiging op de publieke personen te
kunnen duiden.
• Potentieel gewelddadige eenlingen onttrekken zich aan het zicht
van de autoriteiten. Het is niet te voorspellen tot welke acties zij
in staat zijn en wanneer het gaat gebeuren. De Politie mag deze
personen niet structureel monitoren, waardoor deze dreiging
een black box blijft.

Noodzaak verkenning verruiming wettelijke grondslag
De commissie neemt de hierboven weergegeven signalen van de
Politie serieus en meent dat er voor het domein bewaken en
beveiligen aanzienlijke risico’s zijn verbonden aan de geschetste
informatielacunes. Er is een (gebruikelijk) spanningsveld tussen
de wens van de Politie om te beschikken over een zo ruim
mogelijk wettelijk kader voor opsporings- en beveiligingsactiviteiten enerzijds en andere te beschermen belangen
anderzijds, zoals de privacy van burgers en het recht om niet te
worden onderworpen aan vergaande inbreuken op de
persoonlijke levenssfeer zonder dat sprake is van een
strafrechtelijke verdenking. Gezien de complexiteit van het
probleem was het voor de commissie, binnen het bestek van deze
opdracht en de daarvoor beschikbare tijd, niet mogelijk dit
vraagstuk voldoende uit te diepen en te voorzien van een
onderbouwd advies. Het vraagstuk verdient echter nadere studie.

veiligheidsdiensten voor ogen. Voor bepaalde activiteiten zal
daarnaast de toestemming van de te beveiligen persoon
noodzakelijk zijn.

7.4 Belemmeringen in informatiepositie
inlichtingen- en veiligheidsdiensten
Naast de Politie leveren de inlichtingen- en veiligheidsdiensten AIVD
en MIVD dreigingsproducten aan. Deze doen dit alleen binnen het
hun toegewezen taakgebied. Ook op dit vlak doet zich een aantal
knelpunten voor.
Inlichtingen delen met decentraal domein niet formeel geregeld
De AIVD geeft aan dat er knelpunten bestaan bij het delen van
inlichtingen met het decentrale domein. De AIVD is er primair voor
het centrale domein, maar heeft regelmatig informatie die relevant
is voor het decentrale domein, bijvoorbeeld een dreiging vanuit een
statelijke actor tegen een burger die binnen het decentrale bereik
valt. De AIVD geeft aan dat zij deze informatie echter niet kan delen.
In de Circulaire bewaken en beveiligen is dit ook niet (expliciet)
geregeld.
De Circulaire Bewaken en Beveiligen maakt ten aanzien van het
aanleveren van informatie geen onderscheid tussen decentraal en
rijksdomein. De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv
2017) maakt dat onderscheid ook niet. In de Circulaire staat wel dat
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten informatie aanleveren aan de
NCTV. Dat impliceert volgens de AIVD dat de dienst in het kader van
het stelsel deze informatie uitsluitend via de tussenkomst van de
NCTV kan delen met het lokaal bevoegd gezag.
Op dit moment gebruikt de AIVD daarom de NCTV als tussenpersoon
om die informatie naar het decentrale domein te vertalen. Het
gevolg hiervan is dat functionarissen in het decentrale domein
beveiligingsmaatregelen moeten treﬀen op basis van onvolledige en
geﬁlterde informatie. Dit levert ook op dat niveau een knelpunt op,
omdat men vaak meer informatie nodig heeft om tot afgewogen
maatregelen te komen.

De minister van JenV wordt dan ook geadviseerd een juridisch
onderzoek te laten uitvoeren naar de vraag in hoeverre de
bevoegdheden ten aanzien van informatieverzameling in het kader
van bewaken en beveiligen (zowel vanuit perspectief ‘dreiger’ als
‘bedreigde’), binnen de grenzen van de rechtstaat, kunnen worden
verruimd. In dit kader heeft de commissie Van den Haak in 2002
aanbevelingen gedaan om voor enkele speciﬁeke functionarissen
het mogelijk te maken om gericht informatie te verzamelen
(protective intelligence).21 Deze aanbevelingen dienen bij het bij
het juridisch onderzoek betrokken te worden.

Aanpassing kaders voor de AIVD
De commissie onderschrijft de wens en noodzaak om de lokale
autoriteiten meer direct en ook breder te informeren over
dreigingen die in kaart zijn gebracht door de AIVD, maar meent dat
het hier geen fundamenteel knelpunt betreft. Waarschijnlijk kan
worden volstaan met een aanpassing van de circulaire. Mogelijk is
daarnaast sprake van een wettelijke lacune die kan worden
meegenomen bij een eerstvolgende aanpassing van de WiV.

Mocht het tot een verruiming komen van wettelijke
mogelijkheden, dan zouden bevoegdheden in deze sfeer
uitsluitend moeten toekomen aan ambtenaren die reeds met de
opsporing van strafbare feiten zijn belast. De commissie heeft
geen taakuitbreiding op dit vlak bij de inlichtingen- en

21 De commissie stelde toen voor om voor een kleine kring van personen die reeds
het voorwerp uitmaken van een gericht beveiligingsbeleid (uitsluitend de
limitatieve lijst) een systeem van protective intelligence op te zetten. Een dergelijk
systeem zou het mogelijk maken om – voor die selecte groep functionarissen - in
een zo vroeg mogelijk stadium al die (stukjes) beschikbare informatie bij elkaar te
brengen die wijzen op onwenselijke of onaanvaardbare acties in hun richting.

53

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Hoofdstuk 8

Uitvoering

Centrale boodschap
Gezien de in dit rapport geschetste ontwikkelingen, mag verwacht
worden dat de druk op het stelsel de komende jaren blijft
toenemen. Het is daarbij aannemelijk dat het stelsel zal worden
geconfronteerd met een capaciteitsprobleem waar de recent
toegekende versterking maar ten dele in voorziet. Los van dit
capaciteitsprobleem, is het in ieder geval zaak om efficiënt, flexibel
en innovatief gebruik te maken van het bestaande potentieel.
Daarbij is aan de orde het intensiveren van de samenwerking van
de stelselpartners, het actief gebruik maken van een flexibele schil
van (publiek/private) partners en meer inzet van technologische
middelen.

8.1 Capaciteit
Structureel capaciteitstekort in de uitvoering
Op dit moment is de druk op de capaciteit in het stelsel hoog. De
toename van het aantal casussen vraagt volgens betrokkenen veel
van de betrokken organisaties. De afgelopen jaren is daar een
aantal grootschalige en complexe casussen bijgekomen, die leiden
tot een forse belasting op de capaciteit. De Politie heeft (tijdelijk)
capaciteit vanuit wijkteams uit heel het land onttrokken om deze
casussen te kunnen bemensen en de KMar heeft taken moeten
herprioriteren. Respondenten geven aan dat deze constructie
onwenselijk is en geen duurzame borging biedt voor een
toekomstbestendig stelsel. Ook bij het OM, waarop een groot deel
van de gezagsverantwoordelijkheid rust, is de druk groot.
De versterkingsgelden die recent beschikbaar zijn gesteld, bieden
volgens respondenten in beperkte mate een oplossing. Zo worden
bij de Politie de versterkingsgelden onder andere ingezet om per
eenheid een Team Bewaken en Beveiligen in te richten (12 fte per
eenheid, 120 fte totaal). Deze teams zijn volgens de Politie in
beginsel bedoeld voor lokale zaken op het terrein van bewaken en
beveiligen waarbij sprake is van een lage dreiging, en bieden geen
uitkomst voor bemensing van de zware gevallen en voor de
opschalingsstructuur.

54

Gelet op de analyse van de dreigingsontwikkeling in hoofdstuk 2,
schat de commissie in dat de druk op de capaciteit de komende
jaren alleen maar zal toenemen. Dit is niet alleen een kwantitatief
probleem (voldoende fte en middelen) maar vormt ook een
kwalitatieve opgave (beschikbare competenties, samenwerkingsvormen en ﬂexibiliteit). Met enerzijds een toename aan (complexe
en grootschalige) casussen en anderzijds een grote uitstroom van
personeel door de vergrijzing (in de periode van 2020 tot en met
2025 verlaat ruim 14.000 fte de Politie) wordt die druk alleen maar
groter. Daarbij is men afhankelijk van de ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt waarbij het de vraag is of tijdig voldoende
gekwaliﬁceerd personeel kan worden aangetrokken en opgeleid.
Het is gezien deze ontwikkelingen aannemelijk dat het stelsel
wordt geconfronteerd met een capaciteitsprobleem waarin de
recente versterking maar ten dele voorziet. Naast uitbreiding van
capaciteit en middelen is het in ieder geval zaak om eﬃciënt,
ﬂexibel en innovatief om te gaan met het bestaande potentieel.
Daarbij is aan de orde het intensiveren van de samenwerking van
de stelselpartners, het actief gebruik maken van een ﬂexibele schil
van (publiek/private) partners en meer inzet van technologische
middelen.
Inzichtelijk maken en borgen van capaciteit
Eﬃciënte inzet van mensen en middelen vergt overzicht van de
bestaande casuïstiek en de daarvoor ingezette capaciteit. De
commissie verwijst hiervoor naar de in eerdere hoofdstukken
beschreven noodzaak tot een actueel landelijk overzicht. Door het
ontbreken van die informatie is het voor de commissie niet
inzichtelijk of de huidige inzet van capaciteit op de meest eﬀectieve
en doelmatige manier plaatsvindt en kan zij derhalve geen
onderbouwde uitspraken doen over capaciteitsvraagstukken. Een
gegeven is echter dat binnen het stelsel altijd sprake zal zijn van
schaarse capaciteit. In dat kader wijst de commissie op de
noodzaak om landelijk te denken. De (versterkings)capaciteit is
verdeeld over alle regio’s/eenheden, maar dat laat onverlet dat
capaciteit tijdelijk kan worden ingezet in een andere regio waar
extra druk bestaat. Het dashboard – zie hoofdstuk 5 – kan helpen
voor het overzicht van capaciteit.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Vervolgens is de vraag of met een andere wijze van werken en/of
inzet van andere partijen winst, synergie en schaalvoordelen
kunnen worden bereikt. Hieronder schetst de commissie
verschillende mogelijkheden daartoe.

Als voorbeeld kan de constructie op Schiphol worden genoemd
waarbij de beveiliging van de burgerluchtvaart (ongewapend) door
private bedrijven wordt uitgevoerd, onder toezicht van de KMar en
onder politieke verantwoordelijkheid van de minister van JenV.

Inzet private organisaties
Om capaciteitsproblemen beter het hoofd te kunnen bieden,
kunnen, meer dan thans het geval is, de capaciteiten van private
bedrijven worden benut. Deels kan dit structureel, deels biedt de
inzet van andere partijen de mogelijkheid ﬂuctuaties in werklast op
te vangen. Tijdens grote incidenten en op piekmomenten is soms
acuut capaciteit en/of speciﬁeke expertise nodig, die later weer
afgeschaald worden.

Inzet technologische middelen
Functionarissen geven aan dat naast inzet van private partijen er
ook veel kwaliteits- en capaciteitswinst is te halen met het gebruik
van (geavanceerde) digitale en technologische middelen. Hiermee
zijn de statische taken in een beveiligingsconcept in te vullen. Door
het inzetten van sensoren als slimme camera’s en technologieën
als artiﬁcial intelligence (AI), is het niet meer nodig om fysieke
capaciteit in te zetten op statische taken als toezicht, observaties en
het uitkijken van camerabeelden. De vrijgespeelde capaciteit kan
ingezet worden om een eﬀectieve respons op meldingen te
organiseren. Daarmee is schaarse capaciteit alleen ter plaatse
wanneer dat nodig is. De commissie beveelt daarom aan om
nieuwe beveiligingsconcepten te ontwikkelen, waarin nieuwe
technologieën zijn verwerkt en deze in pilotvorm in de praktijk te
testen. Ook kunnen private partijen worden ingeschakeld die veelal
al gebruik maken van dit soort technieken. Daarbij is het zaak
innovatiekracht te bundelen in plaats van het zelfstandig en
versnipperd ontwikkelen van trajecten door elk
organisatieonderdeel.

De commissie adviseert daarom om te werken met een ﬂexibele
schil aan (publieke en private) partners, die op hun speciﬁeke
expertise ingezet kunnen worden op bepaalde taken binnen een
beveiligingsconcept. Hiervoor kan gebruik gemaakt worden van
een ring aan bedrijven, die zijn gecertiﬁceerd aan de hand van door
de overheid vastgestelde normen. De Nederlandse veiligheidsbranche kent bijvoorbeeld een breed palet aan capaciteiten die met
name op taken als statische beveiliging, toezicht, observatie,
voorverkenningen, bemensing van wachtposten en het volgen en
uitlezen van camera-beelden ingezet kunnen worden.
De vrijgespeelde capaciteit van de Politie en/of KMar kan op andere
plekken of in een andere rol ingezet worden, waar de speciﬁeke
kwaliteit beter tot haar recht komt. Wijkagenten die thans worden
inzet in het stelsel kunnen dan weer terug naar hun eigenlijke taak.
Dit levert niet alleen maar capaciteitswinst op, maar verhoogt ook
de kwaliteit van het beveiligingsconcept. Met het betrekken van de
expertise vanuit de private sector, worden de mogelijkheden om
een breed palet aan beveiligingsconcepten te ontwikkelen ook
groter.
Hoewel functionarissen aangeven in beginsel open te staan voor
inzet van private partijen, blijkt in de praktijk sprake te zijn van
terughoudendheid. Het probleem is echter urgent en op dit punt
moeten nu de nodige stappen gezet worden.
Bij de inzet van private organisaties gelden naar opvatting van de
commissie wel drie principiële uitgangspunten:
1. het geweldsmonopolie blijft bij de overheid; de private partijen
verrichten ongewapend hun taken;
2. de uitvoering van hun taken valt te allen tijde onder het
bevoegde gezag en onder regie van de Politie of KMar;
3. de particuliere beveiliging voldoet aan certiﬁcerings- en
opleidingseisen die worden vastgesteld door het bevoegde
gezag.

8.2 Samenwerking uitvoerende partners
Noodzaak aanbrengen van meer synergie in de samenwerking
binnen het stelsel
Bewaken en beveiligen behoren tot de algemene Politietaak. De
KMar verricht, naast de in de Politiewet genoemde taken
(waaronder bewaken en beveiligen van objecten, Koningshuis en
speciale beveiligingsopdrachten) vanuit de algemene bijstandstaak
aan de Politie, werkzaamheden op het terrein van bewaken en
beveiligen. In de bijstandsconstructie opereert de KMar onder regie
en leiding van de Politie. De Politie heeft de bewaken en beveiligen
taak tot op heden grotendeels als neventaak ingericht, waarbij elke
Politie-eenheid bovendien eigen ruimte heeft gehad voor
invulling.
De Politie en KMar hebben hun eigen afzonderlijke wettelijke
taken op het gebied van bewaken en beveiligen. Beide organisaties
hebben hun eigen unieke expertises en capaciteiten. Daarmee zijn
ze complementair aan elkaar. Tegelijkertijd constateert de
commissie dat er een gebied is waarin de Politie en de KMar
vergelijkbare taken verrichten in het stelsel, maar grotendeels apart
van elkaar werken. Ook in het verbetertraject investeren beide
organisaties in de eigen informatiepositie, in eigen opleidingen, in
eigen middelen en eigen inzet. Er wordt versnipperd geïnvesteerd
in de toepassing van nieuwe technologieën, zoals slim
cameratoezicht. Ondanks bestaande vormen van samenwerking
wordt er nog veel langs elkaar heen gewerkt. Dat levert
energieverlies op, hetgeen disfunctioneel is en het stelsel onnodig

55

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

belast. Daarbij wordt het werkveld complexer en is er toenemende
schaarste aan personeel, capaciteiten en middelen. Het gescheiden
opereren van de partners wordt dan steeds problematischer en is
daarmee niet uit te leggen.
Intensieve samenwerking op basis van gelijkwaardigheid
De commissie ziet geen reden om de formele taakverdeling tussen
Politie en KMar en de wettelijke basis van de inzet van beide
Politieorganisaties te wijzigen. De bijstandsconstructie mag echter
geen barrière vormen voor het zoveel mogelijk samen optrekken
van de beide organisaties. Het vakgebied bewaken en beveiligen
moet gezamenlijk worden (door)ontwikkeld. Zeker nu de casussen
complexer worden en de bijstand van de KMar aan de Politie steeds
vaker een langdurig karakter krijgt, is de noodzaak van goede
samenwerking en afstemming evident. De commissie ziet een
versterkte samenwerking in ieder geval op de volgende gebieden:
•

samenwerking in de uitvoering
Spreek in de uitvoering duidelijk af wie waarvoor aan de lat
staat en bepaal op basis daarvan waarin gezamenlijk
opgetrokken kan worden. Inzetconcepten kunnen dan
gezamenlijk worden ontwikkeld en waar mogelijk wordt ook in
de uitvoering gewerkt in gezamenlijke teams. Hiermee moet
een breed palet aan concepten ontstaan die aansluiten bij de
pakketten per risiconiveau, zodat het stelsel ﬂexibel kan
inspelen op de uitdagingen.

•

samenwerking in de opleidingen
Opleidingen en trainingen worden zoveel mogelijk
gezamenlijk ontwikkeld en gevolgd. Dit lijdt slechts
uitzondering waar het kennis en vaardigheden betreft die zijn
gekoppeld aan een inzet die speciﬁek wordt uitgevoerd door
een van de twee organisaties. Eindtermen en certiﬁceringen
zijn gelijk of worden op elkaar afgestemd. Dit maakt dat
functionarissen moeiteloos en complementair aan elkaar in
verschillende concepten zijn in te zetten. Met aanvullende
modules en/of opleidingen kan daarbij de eigen unieke
expertise geborgd worden.

•

samenwerking op het gebied van innovatie
Bij de ontwikkeling van beveiligingsconcepten speelt inzet van
slimme technologie een belangrijke rol. Er is een
innovatieagenda bewaken en beveiligen nodig die kennis
bundelt en de slagkracht vergroot. De innovatieagenda wordt
gezamenlijk ontwikkeld, waarbij een team van Politie en KMar
de uitwerking ter hand neemt.

56

Van de leiding van beide organisaties mag worden verwacht dat zij
de noodzaak tot intensieve samenwerking actief uitdraagt en
bevordert. Niet zozeer de eigenheid van de organisatie moet
worden benadrukt maar de gezamenlijke opdracht en de opgave
om samen op te trekken op dit precaire terrein. Hier ligt een
belangrijke taak voor de leiding van de betrokken organisaties die
deel uit gaan maken van de geadviseerde Vierhoek bewaken en
beveiligen.

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Hoofdstuk 9

Perspectief van een te
beveiligen persoon
Centrale boodschap
Een toekomstbestendig stelsel stelt de beveiligde persoon meer
centraal, investeert in diens weerbaarheid en heeft oog voor de
implicaties die de maatregelen met zich meebrengen.

9.1 Inleidend
In dit rapport wordt het stelsel vanuit een sterk organisatorisch en
bestuurskundig perspectief beschreven. Daarbij moet niet uit het
oog worden verloren dat het uiteindelijk gaat om de veiligheid van
een persoon en zijn of haar omgeving. De commissie achtte het
van groot belang om het perspectief van een beveiligde persoon te
betrekken in de gedachtevorming over een toekomstbestendig
stelsel en heeft daartoe met enkele (voormalig) beveiligde
personen gesproken. Ook heeft de commissie gebruik gemaakt van
het ‘Onderzoek psychosociale eﬀecten van bedreiging en
beveiliging22’ dat in opdracht van de NCTV door het Nationaal
Psychotrauma Centrum is uitgevoerd.

9.2 Belangrijkste lessen
Impact op het dagelijkse leven
De impact van beveiligingsmaatregelen mag niet onderschat
worden. Op verschillende manieren heeft het ingrijpende gevolgen
voor het dagelijkse leven van een persoon en diens gezin. In een
zwaar beveiligingsconcept moet een persoon zijn of haar leven
zoveel mogelijk vooruit plannen en steeds een agenda aan de
autoriteiten overhandigen, zodat daarop de fysieke beveiliging
georganiseerd kan worden. Dit betekent in de praktijk dat vrijheid
en ﬂexibiliteit ingeperkt wordt. In extreme situaties kan het
voorkomen dat een persoon 24 uur per dag beveiligers om zich
heen heeft of dat deze het eigen huis moet verlaten om elders in
een safehouse te verblijven. Al deze maatregelen hebben ingrijpende
gevolgen in een situatie die toch al leidt tot stress en
onveiligheidsgevoelens.

Investeren in weerbaarheid en psychosociale (na)zorg
In een toekomstbestendig stelsel moet het welbevinden van een te
beveiligen persoon een goede plaats krijgen. Psychosociale
(na)zorg behoort een vast onderdeel te zijn van de standaardpakketten. Afhankelijk van de behoefte van de te beveiligen
persoon kan de invulling in overleg bepaald worden. Belangrijk
daarbij is de overgangsfase waarin de beveiligingsmaatregelen
worden afgebouwd en betrokkene weer naar de normale situatie
gaat.
Investeren in weerbaarheid functionarissen
Daarnaast wordt aanbevolen om te investeren in het (preventief )
weerbaarder maken van functionarissen die in de uitoefening van
hun taak te maken krijgen met ernstige dreiging, zodat zij daarmee
beter kunnen leren omgaan. En als de dreiging vervolgens zo hoog
wordt dat er (mogelijk) maatregelen moeten worden getroﬀen, dat
zij leren om te gaan met het leven met beveiligingsmaatregelen en
de onzekerheid die daarmee gepaard gaat. Hier ligt primair een
taak voor de werkgevers en de brancheorganisaties, waarbij de
NCTV als stelselverantwoordelijke een faciliterende rol kan spelen
door het delen van good practices en het in kaart brengen van
adequate trainingen en opleidingen.
Informatie, communicatie en uitvoering
Hoewel er verschillen zijn en zeker ook goede voorbeelden, geven
beveiligde personen in het onderzoek van IVP aan dat de
informatievoorziening vanuit de overheid gebrekkig is. Dit kan de
aard en herkomst van de dreiging betreﬀen, maar ook de
communicatie over de beveiligingsmaatregelen zelf laat soms te
wensen over. In een situatie waarin een persoon zich al onveilig
voelt en daardoor alerter en wantrouwender is, kan de opstelling
van de overheid die geen informatie deelt – hoe begrijpelijk dat
soms ook is – dat gevoel verergeren.

22 Rapport Onderzoek Psychosociale eﬀecten van bedreiging en beveiliging (2020),
ARQ Kenniscentrum Impact van Rampen en crisis en ARQ IVP.

57

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

In dit verband wordt het gemis ervaren van een vast aanspreekpunt. Zo kan het zijn dat een persoon contact heeft met zowel
functionarissen van het gezag (OM/NCTV) als de uitvoering
(Politie/KMar). Ook binnen de uitvoering heeft men vaak te maken
met verschillende contactpersonen. Deze onduidelijkheid wordt
mede veroorzaakt door de versnipperde inrichting van het stelsel –
zoals beschreven in hoofdstuk 5 – en de rolvermenging van
partners, waardoor het voor een persoon niet helder is wie nu waar
over gaat.
Transparantie en het gevoel van regie
Door een te beveiligen persoon het gevoel te geven ‘in control’ te
zijn, wordt diens veiligheidsgevoel vergroot en groeit het
vertrouwen in het stelsel. Dit heeft niet alleen eﬀect op de beleving
van de te beveiligen persoon maar verhoogt ook de eﬀectiviteit van
het beveiligingsconcept als geheel.
Communicatie en transparantie binnen de gegeven kaders en
beperkingen is belangrijk. De commissie beseft dat niet zonder
meer vertrouwelijke dreigingsinformatie gedeeld kan worden,
maar er is wellicht een tussenweg te vinden waarbij niet te snel
moet worden gewezen op louter juridische kaders.
Daarnaast is het belangrijk om de te beveiligen persoon te
betrekken bij de uitvoering van het beveiligingspakket, door goed
uit te leggen waarvoor bepaalde maatregelen noodzakelijk zijn en
vervolgens gezamenlijk te kijken hoe dit pragmatisch ingevuld kan
worden. Daarbij benadrukt de commissie dat deze ‘invulruimte’
sterk afhankelijk is van de dreigingsinschatting op dat moment.
Uiteindelijk gaat het bieden van bescherming (de primaire
doelstelling van het stelsel) altijd voor op het bieden van comfort.
Ten slotte adviseert de commissie aan een te beveiligen persoon
een vast contactpersoon toe te wijzen met een vaste vervanger (bij
ziekte en verlof ), bij wie deze met alle vragen terecht kan, naar
analogie van de ‘familierechercheur’ bij de politie. Deze
functionaris fungeert als het aanspreekpunt namens de overheid
en verzamelt bij betrokken organisaties de antwoorden op vragen
van de beveiligde persoon.

58

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

59

Deel IV
Bijlagen

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

STAATSCOURANT

Nr. 25135
20 mei
2021

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Regeling van de Minister van Justitie en Veiligheid van 3 mei 2021,
nr. 3291895, houdende instelling van het adviescollege toekomstbestendig
stelsel bewaken en beveiligen
De Minister van Justitie en Veiligheid en de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties;
Handelende in overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad;
Gelet op artikel 6, eerste lid, van de Kaderwet adviescolleges;
Besluiten:
Artikel 1
Er is een adviescollege toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen.
Artikel 2
Het adviescollege heeft tot taak het stelsel bewaken en beveiligen te beoordelen en voorstellen te
doen om het toekomstbestendig te maken, zodat zij het hoofd kan blijven bieden aan huidige en
toekomstige dreigingen in een steeds complexer wordende samenleving.
Artikel 3
Het adviescollege bestaat uit een voorzitter en twee andere leden.
Artikel 4
1. Het adviescollege brengt zijn advies uit voor 1 juli 2021 aan de minister van Justitie en Veiligheid.
2. Na het uitbrengen van het advies is wordt het adviescollege opgeheven.
3. De voorzitter kan tot 1 juni 2021 aan de Minister van Justitie en Veiligheid om uitstel verzoeken
voor wat betreft het uitbrengen van het eindrapport.
4. Een verzoek tot uitstel van het eindrapport is met redenen omkleed en vermeldt een nieuwe
einddatum die redelijk is ten opzichte van de in lid 1 genoemde datum.
Artikel 5
De archiefbescheiden van het adviescollege worden na zijn opheffing of, zo de omstandigheden
daartoe eerder aanleiding geven, zoveel eerder, overgebracht naar het archief van de NCTV van het
ministerie van Justitie en Veiligheid.
Artikel 6
Deze regeling treedt in werking met ingang van de dag na uitgifte van de Staatscourant waarin zij
wordt geplaatst en vervalt met ingang van het uitbrengen van het eindrapport van het adviescollege.
Artikel 7
Deze regeling wordt aangehaald als: Regeling instelling adviescollege toekomstbestendig stelsel
bewaken en beveiligen.

1

Staatscourant 2021 nr. 25135

20 mei 2021

61

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Deze regeling zal met de toelichting in de Staatscourant worden geplaatst.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Staatssecretaris van Binnenlands Zaken en Koninkrijkrelaties,
R.W. Knops

2

62

Staatscourant 2021 nr. 25135

20 mei 2021

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

TOELICHTING
Het huidige stelsel bewaken en beveiligen (hierna: stelsel) is in 2002 ingericht. Het doel van het stelsel
is het voorkomen van (terroristische) aanslagen op personen, objecten en diensten. In het stelsel is
geregeld hoe op basis van informatie over dreiging en risico tot beveiligingsmaatregelen wordt
besloten. Bij bewaken en beveiligen zijn veel partijen betrokken: politie, OM, lokale besturen,
inlichtingen- en veiligheidsdiensten, ministeries en de NCTV. De verantwoordelijkheid voor het stelsel
is namens de Minister van Justitie en Veiligheid belegd bij de NCTV.
In het kader van het brede offensief tegen ondermijnende criminaliteit investeert het kabinet de
komende jaren structureel in de versterking van het stelsel. Het goed functioneren van het stelsel
vraagt echter niet alleen om voldoende capaciteit, maar ook om kwaliteitsontwikkeling en kennisborging. Daarbij is het van belang om, in lijn met de ingezette kwaliteitsverbeteringen binnen het stelsel,
ook naar het functioneren van het stelsel als geheel en de wijze waarop deze is ingericht te kijken.
In de Kamerbrief d.d. 13 nov. 20201 heeft de Minister van Justitie en Veiligheid toegezegd een externe
commissie, vanuit een afstandelijk perspectief, naar het stelsel te laten kijken en voorstellen te laten
doen op welke wijze het stelsel toekomstbestendig gemaakt kan worden om blijvend het hoofd te
bieden aan huidige en toekomstige dreigingen.
Het is van belang dat dit door een onafhankelijk adviescollege gebeurt, om te voorkomen dat de
belangen van de bij het stelsel betrokken partners het kijken naar het functioneren van het stelsel te
veel kleurt. Om duurzame verbeteringen door te kunnen voeren is een onafhankelijke, kritische blik op
het stelsel nodig, te meer er de afgelopen jaren verschillende terugkerende knelpunten en vraagstukken zijn geconstateerd.
Het instellen van een eenmalig adviescollege is nodig, omdat dit vraagstuk niet ondergebracht kan
worden bij een reeds bestaand adviescollege. Er is geen bestaand adviescollege met expertise over
het beleidsterrein van bewaken en beveiligen.
Voor de samenstelling van het adviescollege is gekeken naar personen die kennis hebben van en/of
affiniteit hebben met het domein of de betrokken organisaties, maar deze niet representeren.
Het college is verzocht om advies uit te brengen middels een eindrapport op uiterlijk 1 juli 2021. Het
adviescollege wordt met terugwerkende kracht vanaf 10 februari 2021 ingesteld, aangezien de
collegeleden al op dat moment met hun werkzaamheden zijn begonnen. Na het uitbrengen van het
advies wordt dit adviescollege opgeheven en het instellingsbesluit worden ingetrokken.

1

3

Kst. 29911-292

Staatscourant 2021 nr. 25135

20 mei 2021

63

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Samenstelling commissie, staf en klankbordgroep
Commissie

Klankbordgroep

J.G. (Gertjan) Bos (voorzitter)
Ambtelijke loopbaan bij verschillende ministeries. Diverse
leidinggevende functies in beleid, uitvoering en toezicht.
Laatstelijk als Inspecteur-Generaal van de Inspectie Justitie en
Veiligheid.

R.G.C. (Ruud) Bik
Voormalig korpschef van het Korps Landelijke Politie Diensten en
plv. korpschef van de Nationale Politie.

M.A. (Magda) Berndsen
Toezichthouder, actief in diverse adviescommissies. Voormalig
burgemeester, korpschef en Tweede Kamerlid.
J.J. (Jacques) van Eck
Voormalig hoofdoﬃcier van Justitie. Tot 1 september 2021
staatsraad in de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State.

Prof. mr.dr. E.R. (Erwin) Muller
Hoogleraar Veiligheid en Recht, Universiteit Leiden. Decaan
Faculteit Governance and Global Aﬀairs en bestuurder van de
campus Den Haag van de Universiteit Leiden.
D. (Dick) van Putten
Luitenant-generaal b.d.. Voormalig commandant der Koninklijke
Marechaussee en Gouverneur der Residentie.

Staf

B.W.J. (Bob) Steensma
Plv. voorzitter College gerechtelijk deskundigen, actief in diverse
adviescommissies/colleges. Voormalig Hoofdoﬃcier van Justitie
en bestuurder.

A. (Anup) Jagan, Secretaris
D.W.P. (Dennis) van Loon, Plv. Secretaris

M. (Marco) Zannoni (tot 1 juli)
Directeur COT, Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement.

64

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Lijst respondenten
AIVD
• DG AIVD
• Directeur operaties
• Adviseur bewaken en beveiligen
Experts
• Voormalig directeur bewaken en beveiligen en tevens CBB
• Criminoloog en emeritus hoogleraar
• (Voormalig) te beveiligen personen
• Voorzitter en secretaris van de Nederlandse Veiligheidsbranche
KMar
• Commandant KMar
• Hoofd Bewaken en Beveiligen
• Senior adviseur bewaken en beveiligen
NCTV
• NCTV
• Directeur Nationale Crisisbeheersing en Bewaken en beveiligen
• Coördinator Bewaken en beveiligen
Openbaar ministerie
• Portefeuillehouder bewaken en beveiligen in het College van
Procureurs-Generaal
• HOvJ en tevens portefeuillehouder bewaken en beveiligen
• Landelijk BB&C
• BB&C’s Den Haag en Rotterdam
Politie
• Korpschef
• Politiechef en tevens portefeuillehouder bewaken en
beveiligen
• Sectorhoofd Dienst Regionale Operationele Samenwerking
• Voorzitter regieteam opschalingsstructuur
• Teamchef Informatieknooppunt Bewaken en beveiligen DLIO
Stuurgroep bewaken en beveiligen
• Meerdere groepsinterviews

65

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Geraadpleegde bronnen
Onderzoeksrapporten
• ARQ Kenniscentrum Impact van Rampen en crisis en ARQ IVP, Rapport Onderzoek Psychosociale eﬀecten van bedreiging en beveiliging, 2020
• Bureau Beke, Bescherming van personen: Ontwikkelingen in de dreiging vanuit de georganiseerde criminaliteit, december 2018
• Commissie Eenhoorn, Conclusies en aanbevelingen Onderzoeksrapport TweeSteden, mei 2016
• Commissie feitenonderzoek veiligheid en beveiliging Pim Fortuyn (‘Commissie Van den Haak’), ‘De veiligheid en de beveiliging van Pim
Fortuyn ‘feiten en verantwoordelijkheden’, december 2002
• De Wijk, R., Het stelsel Bewaken en Beveiligen na Pim Fortuyn, The Hague Centre for Strategic Studies, 2012
• Fijnaut, C., De herinrichting van het stelsel van speciale eenheden, mei 2004
• Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (thans Inspectie Justitie en Veiligheid), Koninginnedag 2009: Een onderzoek door de Inspectie Openbare
Orde en Veiligheid
• Inspectie Justitie en Veiligheid, Inspectieonderzoek naar de aanpak van de stalking door Bekir E., oktober 2019
• Inspectie Justitie en Veiligheid, Onderzoek naar de taakuitvoering bij de Landelijke Eenheid / DLIO, januari 2021
• Korten, M.C.P., Getuigenbescherming in Nederland, 2015
• NCTV, Evaluatie veiligheid Nuclear Security Summit 2014
Kamerstukken
• Brief van de regering, Uitwerking breed oﬀensief tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit, 18 juni 2020
• Brief van de regering, Voortgang aanpak ondermijnende criminaliteit, 13 november 2020
• Brief van de regering, Capaciteitsversterkingen Bewaken en Beveiligen 8 februari 2021
• Circulaire met betrekking tot de bewaking en beveiliging van personen, objecten en diensten 2019, geldend van 01-07-2019 t/m
heden, regeling vervalt per 30-06-2023
• Nota Nieuw stelsel van bewaken en beveiligen; Tweede Kamer der Staten-Generaal, Kamerstuk 28974 nr. 2
Overige documenten
• Politie, Raamregeling Team Grootschalig Bewaken & Beveiligen, 23 november 2018
• Politie, Programmaplan Duurzaam Bewaken & Beveiligen 2019-2023, 9 mei 2019
• Politie, Werkdocument Team Bewaken & Beveiligen, 2 juni 2020
• Politie, Programma Bewaken en Beveiligen: maatregelen 2021-2024, 1 juli 2020
• OM, Instructie bewaken en beveiligen van personen, objecten en diensten, 2016
• NCTV, Questionnaire Surveillance and Protection System, 6 august 2018
• U.S. Department of Justice Oﬃce of Justice Programs National Institute of Justice, Protective Intelligence and Threat Assessment Investigations:
A Guide for State and Local Law Enforcement Oﬃcials, 2000
Position papers
• Position paper AIVD, 18 maart 2021
• Position paper Openbaar Ministerie, 7 juni 2021
• Position paper Politie, april 2021
Verslagen
• Selectie verslagen van Stuurgroep bewaken en beveiligen periode 2014-2021
• Selectie verslagen Uitvoeringsoverleg periode 2020-2021
• Selectie verslagen Afstemmingsoverleg periode 2020-2021
• Selectie verslagen Capaciteitenoverleg periode 2019-2021
• Verslagen van het Directeurenoverleg ‘project georganiseerde criminaliteit in relatie tot bescherming van personen’ periode 2018
• Verslaglegging van het werkbezoek Italiaanse delegatie in Nederland, in het kader van het project georganiseerde criminaliteit in
relatie tot bescherming van personen, 30-07-2018
• Verslag ‘Uitkomsten juridische kennissessie inzake de zorgplicht van de overheid in relatie tot de bescherming van personen’, 30-102018
66

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Lijst met afkortingen
ABB

Afstemmingsoverleg Bewaken Beveiligen

AIVD
BB&C

Algemene inlichtingen en veiligheidsdienst
(Beleidsmedewerker) Bewaken, Beveiligen en
Crisisbeheersing van de parketten bij het Openbaar
Ministerie

BLOOS

Analysemodel bij de politie om een situatieschets te
maken: Beleidsuitgangspunten, Locatie,
Omstandigheden, Object, Daders en Slachtoﬀers.

DRIO

Dienst Regionale Informatie Organisatie van de
Regionale Eenheid van de Nationale Politie

DSO

Dienst Speciale Operaties van de Landelijke eenheid van
de Politie

DTN

Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland

HOvJ

Hoofdoﬃcier van Justitie van het Openbaar Ministerie

HRB

Hoog Risico Beveiliging van de Koninklijke
Marechaussee

IBB

Integraal Besluitvormingsberaad (onderdeel van
opschalingsstructuur bij grote casussen bewaken en
beveiligen)

BSB

Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten van de
Koninklijke Marechaussee

BVA

Beveiligingsambtenaar

CBB

Coördinator Bewaken en Beveiligen van de Nationaal
Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid

IKBB

Informatieknooppunt Bewaken en Beveiligen van de
Dienst Landelijke Informatieorganisatie.

(Portefeuillehouder) Conﬂict en Crisisbeheersing van de
regionale politie eenheid

IRS

Analysemodel bij de politie om scenario’s in kaart te
brengen en daarbij kans, risico en eﬀect te schetsen.

Circulaire Circulaire met betrekking tot de bewaking en
beveiliging van personen, objecten en diensten

JenV

Justitie en Veiligheid

DA

Dreigingsanalyse

IRD

Informatierapport dreiging

DKDB

Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging van de
Landelijke Eenheid van de Nationale Politie

KMar

Koninklijke Marechaussee

MIVD

Militaire inlichtingen en veiligheidsdienst

DI

Dreigingsinschatting
NCTV

DPG

Directie Protocol en Gastlandzaken van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken

Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en
Veiligheid

OM

Openbaar Ministerie

DLIO

Dienst Landelijke Informatie Organisatie van de
Landelijke Eenheid van de Nationale Politie

OvV

Onderzoeksraad voor Veiligheid

PBB

Programma bewaken en beveiligen (NCTV)

RA

Risicoanalyse

RCCB

(Afdeling) Regionale Conﬂict en Crisisbeheersing van de
Regionale Eenheid van de Nationale Politie

SGBO

Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden

CCB

DRIO

Dienst Regionale Informatieorganisatie van de
Nationale Politie

DLOS

Dienst Landelijke Operationele Samenwerking van de
Landelijke Eenheid van de Nationale Politie

DNB

De Nederlandsche Bank

67

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

Stelsel

Stelsel Bewaken en Beveiligen

TBP

Te Beveiligen Persoon

TGBB

Team Grootschalig Bewaken en Beveiligen
(opschalingsstructuur bij grote casussen)

UO

Uitvoeringsoverleg

VCI

Directie Veiligheid, Crisisbeheersing en Integriteit van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken

VKL/VKU Vaste kern Leidinggevenden/Vaste kern Uitvoering
(onderdeel van opschalingsstructuur bij grootschalige
casussen bewaken en beveiligen)
WIV 2017 Wet op de inlichtingen en veiligheidsdiensten 2017

68

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
!

!

!
"#$%&%'&()'*+%,,$-%'&$'!#$-$./'*!.))#!0$*!(*$-($-!1$+/,$'!
$'!1$.$%-%&$'2!$$'!1-%,!)3!.$#-$4$'!$'!5)&$-%6,$!*)$,)5(*!
!
!
!
!
!
!

!"#$%&'())#*"+,%-.//.%0"+%!))#.+%.+%1234+%!"55.#!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!

%
%
%
%
%
%
%

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

%
%
%

%
%
%

%
%
%

%
%
%

%
%
%

%
%
%

%
%
%

%
%
%

%
%
%

%
%
%

%
%

%
%
%
%
%
6&78%9"::;#$
69

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!

!"#$%$&%'(&)*$++#,$&%#&- "#,#./&)- .(("- 0#)- ')#,'#,- 1#*/+#&- #&- 1#.#$,$%#&2##&-1,$+-(3-.#",#4#&-#&-5(%#,$6+#-)(#+(5')!
#$%&!'()**%+$,-!./00/!1$,!#**%/,!/,!2345,!#$66/%!
!
7!$*8*9&*9!":";!
!
<5&!%$==>%&!59!>=8/9&/03!5,!>=3%$()&!1$,!)/&!?@315/9(>00/8/!&>/6>+9&A/9&/,358!9&/09/0!A/4$6/,!
/,! A/1/5058/,BC! D/&! (>00/8/! A/9&$$&! *5&! 3/! 0/3/,! 3/! )//%! E/%&F$,! #>9! G1>>%H5&&/%I-! +/1%>*4!
J$83$! #/%,39/,K.$,9/,! /,! 3/! )//%! .$(L*/9! 1$,! 2(6! /,! 4>%3&! >,3/%9&/*,3! 3>>%! $+A&/05F6!
9/(%/&$%59!3/!)//%!@,*=!.$8$,C!
!
!
!
!
M!":";-!'()**%+$,!N!O$,!#**%/,!N!#$66/%-!P,51/%95&/5&!Q/53/,!
!
</!$*&/*%9!A/3$,6/,!./99R!D/,3%569!/,!2%45,!J*00/%!1>>%!)*,!)*0=!A5F!)/&!&>&!9&$,3!6>+/,!
1$,!35&!%$==>%&C!
!
<5&!%$==>%&!59!>,3/%3//0!1$,!//,!%//69!*5&8/8/1/,!3>>%!)/&!S,9&5&*&/!>T!'/(*%5&R!$,3!E0>A$0!
@TT$5%9!GS'E@I!1$,!3/!P,51/%95&/5&!Q/53/,C!
!
S''U!"VW"K:WW;!
/KS''U!"VW"K:WXY!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
Z+90$8>,&4/%=[!Z9($%!Q$,80/R!!
444C>9($%0$,80/RC(>+-

!
70

"!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!

7&0(84'(3%/.#!
!"#$%&%"'($"()*+,$-'-."&( (
(
(
(
(
(
(
!
0,$#1$#-$#$2)",$(&-$%'%"'$"3(45556+$&$"( (
(
(
(
(
!
!"#$%&'()*+,***!
!
!
!
!
!
!
!
!
,**,! !
!
!
!
!
!
!
!
!
!
,**-! !
!
!
!
!
!
!
!
!
!
,**.&/&,**0! !
!
!
!
!
!
!
!
!
,**1& &
&
!
!
!
!
!
!
!
!
,**)+,**(& &
&
&
&
&
&
&
&
!
,*'*& &
&
&
&
&
&
&
&
&
!
,*''& &
&
&
&
&
&
&
&
&
!
,*',& &
&
&
&
&
&
&
&
&
!
,*'-&/&,*'.& &
&
&
&
&
&
&
&
!
,*'0& &
&
&
&
&
&
&
&
&
!
,*'1& &
&
&
&
&
&
&
&
&
!
,*')& &
&
&
&
&
&
&
&
&
!
,*'2& &
&
&
&
&
&
&
&
&
!
,*'(& &
&
&
&
&
&
&
&
&
!
,*,*& &
&
&
&
&
&
&
&
&
!
,*,'& &
&
&
&
&
&
&
&
&
!
8-$%'%"'(%"(*%9:$-1( (
(
(
(
(
(
(
(
!
3%4$#%"456%"7$&8$#9$75:;5%9& &
&
&
&
&
&
!
<",=%>>$#%"'(1,$#1$#-$#$2)",$(&-$%'%"'$"( (
(
(
(
(
'<! =7>?4>"45$&$%&%>"%?$#5%9& &
&
&
&
&
&
,<! @$&"?45$+#$"?45$&?A?7>B& &
&
&
&
&
&
-<! C$##>D5%9&$%&46$%$E$%F&9$D$7F&8"%>54&F$&9$6#9"%5B$$#F$&E5BF""F&
.<! G"%H6>F$%F$&4$##6#5B45B?H$&F#$595%9& &
&
&
&
0<! IJ%K866#B4$7L"#$&F#$595%9$%&
&
&
&
&
&
1<! @#$59$#B&E$4&E$%4"7$+9$M6%FH$5F&9$#$7"4$$#F$&N#6L7$E"45$;& &
)<! 3%4$#%$4O&?6EN764F$%;$%&$%&F$&F#$595%9&8"%&B4"4$75:;$&"?46#$%& &
2<! @#$595%9$%&8"%&L5%%$%>54&&
&
&
&
&
&
(<! @$&9#64$&5%876$F&8"%&I5%4$#%"456%"7$K&5%?5F$%4$%&$%&6%4D5;;$75%9$%&
'*<!P$%&L#$F$&9#6$N&L$F#$59F$%&
&
&
&
&
&
&
C"7;>57$%&8"%&866#>54L75;;$%& &
&
&
&
&
&
!
?."*#@1%$(
(
(
(
(
(
(
(
(
(
(
B$-))&C#$$'&$(D-.""$"( (
(
(
(
(
(
(

!

(

/(

(
!
!
!
!
!
&
&
&
&
&
&
&
&
&
&
&
&

7(
X!
X!
\!
\!
]!
]!
^!
;:!
;:!
;;!
;;!
;"!
;"!
;7!
;W!
;X!
;]!

(
&

4;(
"W!

(
&
&
&
&
&
&
&
&
&
&
&

47(
"X&
"\&
"\&
"]&
"^&
"^&
"^&
7:&
7;&
7;&
7"!

(

AA!

(

A7(

7!
71

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!

7&,#$4$&%-#&-/90)#"%"(&4Z=!;:!T/A%*$%5!":";!59!3>>%!3/!+5,59&/%%$$3!//,!$315/9(>00/8/!5,8/9&/03!>+!A5F!&/!3%$8/,!$$,!
3/! &>/6>+9&A/9&/,358)/53! 1$,! )/&! 9&/09/0! A/4$6/,! /,! A/1/5058/,C!! D/&! 9&/09/0! A/4$6/,! /,!
A/1/5058/,!G1/%3/%!?)/&!9&/09/0BI!4>%3&!1>%+8/8/1/,!3>>%!1/%9()500/,3/!>1/%)/53935/,9&/,!>=!
,$&5>,$$0!/,!0>6$$0!,51/$*!/,!>+1$&!?)/&!8/)//0!1$,!%/8/08/15,8!/,!$T9=%$6/,!35/!8$$,!>1/%!
)/&!1>>%6>+/,!1$,!$$,90$8/,!>=!=/%9>,/,-!>AF/(&/,!/,!35/,9&/,BC"!_/%,&$$6!1$,!)/&!(>00/8/!59!
>+! 1>>%9&/00/,! &/! 3>/,! &/%! 4$$%A>%85,8! 1$,! 3/! /TT/(&515&/5&! 1$,! )/&! 9&/09/0! >+! ,*! /,! 5,! 3/!
&>/6>+9&! 3/H/! A/9()/%+/,3/! &$6/,! &/! 6*,,/,! *5&1>/%/,C#! Z+! 3/H/! $3159/%/,3/! %>0! &/!
1/%1*00/,-!4/,9&!)/&!(>00/8/!>,3/%!$,3/%/!5,H5()&!&/!6%5F8/,!5,!3/!$$%3!1$,!3/!3%/585,8/,!4$$%!
)/&!9&/09/0!3/!6>+/,3/!F$%/,!+//!&/!+$6/,!6%5F8&C!<5&!)//T&!5,!+/5!":";!8/0/53!&>&!//,!1%$$8!
$$,!3/!P,51/%95&/5&!Q/53/,!>+!$$,!3/!)$,3!1$,!//,!A/6,>=&/!A/9()>*45,8!3/!&/!1/%4$()&/,!
>,&4566/05,8/,!5,!6$$%&!&/!A%/,8/,C!
!
</!P,51/%95&/5&!Q/53/,!1>>%H5/&!5,!3/H/!A/)>/T&/!3>>%!)/&!1>>%0588/,3/!%$==>%&C!Z=!A$959!1$,!
%/0/1$,&/!4/&/,9()$==/05F6/!9&*35/9-!>1/%)/539%$==>%&$8/9!/,!$,3/%/!=*A05($&5/9!9()/&9/,!3/!
1>08/,3/! =$85,$B9! )>/! 3/! 3%/585,8/,! 35/! )/&! 9&/09/0! )/AA/,! 8/(>,T%>,&//%3! H5()! 95,39! 3/!
//*44599/05,8! )/AA/,! >,&4566/03C! <5&! T/5&/05F6/! >1/%H5()&! 4>%3&! $$,8/1*03! +/&! 3/!
A/9()56A$%/! (5FT/%9! >1/%! G/%,9&58/I! A/3%/585,8/,! 1$,! >,3/%! $,3/%/! =>05&5(5-! $+A&93%$8/%9! /,!
F>*%,$059&/,! 5,! U/3/%0$,3C! Z>6! 4>%3&! 8/A%*56! 8/+$$6&! 1$,! 3/! 5,9()$&&5,8/,! 1$,!
4/&/,9()$==/%9!+/&!3>+/5,%/0/1$,&/!6/,,59!35/!5,!//,!/`=/%&9/995/!,$$%!)*,!5,H5()&/,!>1/%!
+>8/05F6/! 3%/585,89>,&4566/05,8/,! H5F,! 8/1%$$83C$! D*,! 5,H5()&/,! H5F,! 1/%4/%6&! 5,! )/&!
3/9(%5=&5/1/! 3//0! 1$,! )/&! %$==>%&C! </H/! 5,T>%+$&5/A%>,,/,! 35/,/,! 1/%1>08/,9! $09! T*,3/%5,8!
1>>%! //,! %/T0/(&5/! >=! 1>>%! )/&! 9&/09/0! %/0/1$,&/! >,&4566/05,8/,! L*$! $$%3! /,! >+1$,8! 1$,! 3/!
3%/585,8! 35/! ,$$%! 1/%4$()&5,8! >>6! 3/! 6>+/,3/! F$%/,! A//03A/=$0/,3! H*00/,! H5F,C! @T90*5&/,3!
1>08&!//,!6>%&/!A/9()>*45,8!>=!3/!1$06*50/,!1$,!1>>%*5&A0566/,!>=!3%/585,89>,&4566/05,8/,-!
>+!H>!3/!A/15,35,8/,!1$,!3/!F*59&/!,*$,(/!/,!(>,&/`&!&/!1>>%H5/,C!
!
Z1/%//,6>+9&58!+/&!3/!4/,9!1$,!)/&!$315/9(>00/8/!4>%3&!5,!35&!%$==>%&!//,!A%//3!=/%9=/(&5/T!
8/)$,&//%3! >=! 3%/585,8/,! 35/! )/&! 4/%61/03! 1$,! )/&! 9&/09/0! %$6/,C! <$$%+//! 6>+&! 35%/(&! //,!
0$9&58/!1%$$8!,$$%!1>%/,-!4$,&!3/!5,1*005,8!1$,!?9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,B!)$,8&!,$*4!9$+/,!
+/&!)>/!&/8/,!3/!%/5645F3&/!1$,!)/&!9&/09/0!4>%3&!$$,8/6/6/,C%!@09!A5F1>>%A//03!,$$9&!35%/(&/!
TR95/6/! A/3%/585,8/,! >>6! 3/! 4$$%A>%85,8! 1$,! )/&! >,8/9&>>%3! T*,(&5>,/%/,! 1$,! =>05&5(5! /,!
$+A&/,$%/,!&>&!3/!1/%$,&4>>%3/05F6)/53!1$,!9&/09/0!4>%3&!8/%/6/,3-!3$,!H>*!A/$%8*+/,&//%3!
6*,,/,!4>%3/,!3$&!>=&%/3/,!&/8/,!(RA/%9=5>,$8/!/,!3585&$0/!3/95,T>%+$&5/($+=$8,/9!3$$%!>>6!
A5F!)>>%&C&!2/,!)/03/%/!$TA$6/,5,8!1$,!3/!1/%$,&4>>%3/05F6)/3/,!/,!%/5645F3&/!1$,!)/&!9&/09/0!
05F6&!H>!35%/(&!$0!//,!A/0$,8%5F6/!1>>%4$$%3/!1>>%!/TT/(&5/T!T*,(&5>,/%/,!5,!3/!&>/6>+9&C!
!
S,! ,$1>085,8! 1$,! 3/! ?a5%(*0$5%/! A/4$65,8! /,! A/1/50585,8! ":;^B! 4>%3/,! 9&/09/0%/0/1$,&/!
3%/585,8/,!5,!//%9&/!5,9&$,&5/!8/H5/,!$09!3%/585,8/,!&/8/,!=/%9>,/,-!>AF/(&/,!/,!35/,9&/,C!#5F!
35/!//%9&/!($&/8>%5/!8$$&!)/&!3$,!+/&!,$+/!>+!3/!3%/585,8!1$,!//,!/%,9&58/!9()/,35,8!1$,!3/!
!
!

!"#$#%&'(!)*$!+,%&#&#'!'$!-'#.#/0'#12!34$%&'..#$/!)*$!0'&!*1)#'%56..'/'!&6'768%&9'%&'$1#/!%&'.%'.:;!
!<='$9**(!"#$#%&'(#'2!>6.#&#'!?'1'(.*$1!'$!?@A-2!3B*5&%0''&C!%&'.%'.!9'D*7'$!'$!9')'#.#/'$;:!
#
!?*&#6$**.!@6E(1#$*&6(!A'((6(#%8'9'%&(#F1#$/!'$!-'#.#/0'#12!3G'D*7'$!'$!9')'#.#/'$;:!
$
!H'!'I='(&%'%%#'!)6$1!1#/#&**.!=.**&%!6=!J!F,$#!KLKM;!N*$D'O#/!D*('$!P$**%&!1'!*,&',(%!)*$!1#&!(*==6(&Q!&D''!
8'1'D'(7'(%!)*$!0'&!"#$#%&'(#'!)*$!G#$$'$.*$1%'!R*7'$2!1(#'!8'1'D'(7'(%!)*$!1'!=6.#&#'2!&D''!8'1'D'(7'(%!
)*$!1'!?@A-2!''$!D'&'$%50*=='(!)'(96$1'$!**$!0'&!4@@A!'$!''$!8'1'D'(7'(!)*$!1'!S$#)'(%#&'#&!T'#1'$!1#'!
$6&,.''(1';!
%
!"'1'D'(7'(!"#$#%&'(#'!)*$!G#$$'$.*$1%'!R*7'$2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#'U!"'1'D'(7'(!>6.#&#'!K2!
G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!
&
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLKL2:!MW;!
"

!
72

V!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
TR95/6/!5,&/8%5&/5&C'!Z+!&/!6*,,/,!1>03>/,!$$,!3/!4/,9!>+!9&/09/0%/0/1$,&5/!3%/585,8/,!1$,*5&!
//,!A%//3!=/%9=/(&5/T!&/!A/65F6/,-!4>%3&!5,!35&!%$==>%&!&/,!$$,H5/,!1$,!(>,(%/&/!A/3%/585,8/,!
&/8/,!=/%9>,/,!H>4/0!8/6/6/,!,$$%!*5&5,8/,!1$,!3/!5,&/,&5/!?>+!5/+$,3-!>T!35/,9!,$$9&/,-!4$&!
$$,!3/!&>/,B!$09!)/&!+//%!$+A58*/!?5,&5+53$&5/B!4$$%A5F!)/&!1>>%$0!8$$&!>+!)/&!>=%>/=/,!1$,!
?//,! 8/1>/0! 1$,! >,1/5058)/53! A5F! 3/! 8/&%>TT/,/BC(! 2%! 4>%3&! >>6! %/6/,5,8! 8/)>*3/,! +/&!
3%/585,8/,!1>>%!)/&!T*,(&5>,/%/,!1$,!$+A&93%$8/%9-!=>05&5(5!/,!3/!%/()&99&$$&!5,!A%/3/%/!H5,C!
#>1/,35/,! 4>%3&! ,5/&! $00//,! 8/6/6/,! ,$$%! 35%/(&/! A%>,,/,! 1$,! 3%/585,8/,-! H>$09!
8/>%8$,59//%3/!+593$$3!>T!A>H/!A*%8/%9-!+$$%!>>6!,$$%!>,&4566/05,8/,!35/!$$,0/535,8!6*,,/,!
8/1/,! 1>>%! //,! 1/%$,3/%5,8! 5,! 3/! /%,9&! >T! >+1$,8! 1$,! 3%/585,8/,-! H>$09! 3/! 8%>/5! 1$,!
(>+=0>&3/,6/,C! b/1/,9! 59! )/&! A/0$,8%5F6! >+! &/! A/,$3%*66/,! 3$&! /%! //,! A%/3/! A056! >=! 3/!
A/3%/583/,!4>%3&!8/)$,&//%3c!1$,!$+A&/,$%/,!/,!=>05&5(5!&>&!F>*%,$059&/,-!+/3/4/%6/%9!1$,!)/&!
Z=/,A$$%! J5,59&/%5/! /,! 3/! =>05&5/-! =/%9>,/,! $(&5/T! A5,,/,! 3/! d/()&9=%$$6! /,! 0/3/,! 1$,!
35$9=>%$8/+//,9()$==/,C!!
!
b>&!90>&!,>8!6>%&!4$&!%5$4!$$,!A>3!6>+&C!<5&!%$==>%&!59!8//,!/1$0*$&5/!1$,!)>/!)/&!9&/09/0!3/!
$T8/0>=/,!F$%/,!)//T&!8/T*,(&5>,//%3!5,!>=/%$&5>,/0/!>T!A/0/539+$&58/!H5,C!</!>%8$,59$&5/!1$,!
)/&!9&/09/0!>T!3/!9$+/,4/%65,8!&*99/,!3/!A/&%>66/,!=$%&5F/,!6>+/,!/1/,+5,!$$,!A>3C!D/&!8$$&!
)5/%!9=/(5T5/6!>+!//,!A/9=5/8/05,8!>=!3/!>,&4566/05,8!1$,!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,!/,!3/!
1%$$8!4/06/!3/!6>+/,3/!F$%/,!$09!A5FH>,3/%!%/0/1$,&!4>%3/,!8/$()&C!
!
(
(

!
'
(

!

!3@#(5,.*#('!8'&!9'&('77#$/!&6&!1'!9'D*7#$/!'$!9')'#.#/#$/2:!=*(*/(**X!M;!
!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:!W;!

W!
73

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!

:)#,'#,"#,#./&)#-4"#$%$&%#&;-<===>0#4#&J/&!4/06/!&R=/,!3%/585,8/,!)//T&!)/&!9&/09/0!3/!$T8/0>=/,!&4//!3/(/,,5$!&/!+$6/,!8/)$3e!D/&!
1>08/,3/!()%>,>0>859()!>1/%H5()&!+$$6&!35&!5,H5()&/05F6C!f>!4>%3&!3/!A$959!8/0/83!1>>%!//,!
%/T0/(&5/!>=!3/!&%/,39!/,!>,&4566/05,8/,!35/!>>6!3/!6>+/,3/!F$%/,!%/0/1$,&!H*00/,!H5F,C!
!
!"#$%&'()*+,***&
b>&! 3/! +>>%3! >=! g5+! h>%&*R,! 5,! "::"! 4$9! /%! 5,! U/3/%0$,3! 4/5,58! A/0$,89&/005,8! 1>>%! )/&!
>=H/&&/,!1$,!//,!9R9&//+!1>>%!=/%9>>,9A/1/50585,8!4$$%!5,!=%5,(5=/!5/3/%/!/%,9&58/!A/3%/583/!
U/3/%0$,3/%!$$,9=%$$6!>=!H>*!6*,,/,!+$6/,C!</!3/9&5F39!8/03/,3/!$T9=%$6/,!/,!+$$&%/8/0/,-!
35/! 1$,$T! 3/! F$%/,! ;^\:! 4$%/,! >,&9&$$,-! 4$%/,! 1>>%$0! 8/i,&! >=! )/&! 1>>%6>+/,! 1$,!
&/%%>%59&59()/!$$,90$8/,!&/8/,!9=/(5T5/6/!>AF/(&/,!/,!=/%9>,/,-!5,!)/&!A5FH>,3/%!)/&!_>,5,605F6!
D*59-!35=0>+$&/,!/,!$,3/%/!A*5&/,0$,39/!1/%&/8/,4>>%358/%9C!U/3/%0$,39/!A*%8/%9-!+$$%!>>6!
3/!+//9&/!=>05&5(5-!A/9&**%3/%9-!$+A&/,$%/,-!+$859&%$&/,-!$31>($&/,!/,!$,3/%/!A/%>/=98%>/=/,!
4$$%A5F!A0>>&9&/005,8!$$,!A/3%/585,8/,!/,!5,&5+53$&5/!1>>%9&/0A$$%!59-!4/%3/,!5,!//%9&/!5,9&$,&5/!
>=! )*,! /58/,! 1/%$,&4>>%3/05F6)/53! 1>>%! )/&! ,/+/,! 1$,! A/1/50585,89+$$&%/8/0/,! 8/4/H/,C!
#>1/,35/,!4/%3/,!A/1/50585,89+$$&%/8/0/,!90/()&9!8/&%>TT/,!4$,,//%!/%!9=%$6/!4$9!1$,!//,!
(>,(%/&/!3%/585,8!/,!3*9!,5/&!5,!8/1$00/,!4$$%!3/!3%/585,8!90/()&9!1>>%9&/0A$$%!4$9C)!
!
O$,$T! 3/! F$%/,! ;^]:! 6%5F8&! 3/! A/9&%5F35,8! 1$,! 8/>%8$,59//%3/! +593$$3! 5,! U/3/%0$,3! +//%!
=%5>%5&/5&C! 2/,! A/0$,8%5F6/! >,&4566/05,8! 59! 3/! $$,1*005,8! 1$,! 3/! 9&%$T%/()&/05F6/! $$,=$6! +/&!
A/9&**%05F6/!+533/0/,-!4$$%3>>%!0>6$0/!>1/%)/3/,!8$$,3/4/8!3/!F$%/,!?^:!//,!8%>&/%/!%>0!8$$,!
9=/0/,!5,!+593$$3A/9&%5F35,8C!*!Z>6!4>%3/,!>TT5(5/%/,!1$,!F*9&5&5/!=%>+5,/,&/%!$T8/A//03!$09!
?#5E$& Q59H4$#B-! 4$&! )/,! 5,! 3/! >8/,! 1$,! 9>++58/! (%5+5,/0/,! //,! =/%9>>,05F6/! &/8/,9&$,3/%!
+$$6&!5,!=0$$&9!1$,!90/()&9!//,!%/=%/9/,&$,&!1$,!)/&!Z=/,A$$%!J5,59&/%5/C!J/&!,$+/!1$,*5&!3/!
8/>%8$,59//%3/! +593$$3! 4>%3&! >=! 3/H/! >,&4566/05,8/,! 8/%/$8//%3! 3>>%! &>/,/+/,3! 8/A%*56!
1$,! A/3%/585,8! /,! 5,&5+53$&5/! %5()&5,8! >=/,A$$%! A/9&**%3/%9-! +/3/4/%6/%9! 1$,! =>05&5/! /,!
F*9&5&5/-!/,!0/3/,!1$,!3/!$31>($&**%C!!!#/3%/585,8!/,!5,&5+53$&5/!05F6&!,5/&!$00//,!1$6/%!1>>%!&/!
6>+/,-! )/&! 4>%3&! >>6! >=H5()&58/%! 5,! 1/%9()5F,5,891>%+c! A5F1>>%A//03! 3>>%! 5,A%$$6! /,!
>,&1>/%5,8C!"! Z>6! =>05&5/6! 8/+>&51//%3! 8/4/03! 6>+&! 1>>%-! H>$09! $$,90$8/,! >=! 3/! a/,&%*+!
</+>(%$&/,! 5,! ;^]X! /,! 9&$$&99/(%/&$%59! @$3! _>9&>! 5,! ;^^;C!#! b>()! 4>%3&! 5,! 3/H/! =/%5>3/!
A/3%/585,8!/,!5,&5+53$&5/!5,!3/!+//9&/!8/1$00/,!8/H5/,!$09!5/&9!3$&!95+=/04/8!/%A5F!)>>%&C!$!!
!
,**,&
</!&/%%>%59&59()/!$$,90$8/,!1$,!;;!9/=&/+A/%!"::;!5,!3/!O/%/,583/!'&$&/,!8/1/,!//,!//%9&/!
5+=*09!>+!3/!$$,=$6!1$,!=/%9>>,9A/1/50585,8!/,!>AF/(&A/4$65,8!&/!)/%H5/,C!J$$%!)/&!59!3/!
+>>%3!>=!g5+!h>%&*R,!5,!"::"!35/!&>&!//,!9&%>>+1/%9,/005,8!0/53&C!U5/&!$00//,!3/!+>>%3!H/0T!
59!$$,0/535,8!>+!)/&!9&/09/0!1$,!+$$&%/8/0/,!&/!)/%>1/%4/8/,-!>>6!3/!=0>&9/05,8/!&>/,$+/!1$,!
G3>>39IA/3%/585,8/,! $$,! )/&! $3%/9! 1$,! 0$,3/05F6/! =>05&5(5-! A*%8/+//9&/%9-! %$$390/3/,! /,!
4/&)>*3/%9!5,!3/!,$90//=!1$,!3/!$$,90$8!3%$$8&!3$$%!$$,!A5FC!%!</!(>++5995/!O$,!3/,!D$$6-!
5,8/9&/03!>+!3/!+>>%3!>=!h>%&*R,!&/!>,3/%H>/6/,!+/&!9=/(5T5/6/!$$,3$()&!1>>%!3/!A/1/50585,8!
!
)

!-*$!1'$!Z**7!'&!*.;2!!"#$"%&%'("%)#"*#)"#+"$"%&%'%*'#$,*#-%.#/01234*2![\2!]W2!WW^W\2!\[2!J_^JJ2!ML_^JU!
N7'(96682!3A#'$!F**(!?'1'(.*$1%!56$&(*&'((6(#%8'9'.'#12:![J`;!
!*
!>(#$%2!3H'!9'%&,,(.#F7'!**$=*7!)*$!/'6(/*$#%''(1'!5(#8#$*.#&'#&!#$!?'1'(.*$12:!M`K^``;!
!!
!G6)'$7'(72!3G'1('#/#$/'$!#$!?'1'(.*$12:!`M2!JL^JMU!-*$!1'(!A6(('2!a#'.#$/!'$!G(,#$%8*2!3G'1('#/'$!'$!
#$&#8#1'('$!)*$!<"V!'$!=6.#&#'8'1'D'(7'(%2:!KL^KM;!
!"
!-*$!1'(!A6(('2!a#'.#$/!'$!G(,#$%8*2!3G'1('#/'$!'$!#$&#8#1'('$!)*$!<"V!'$!=6.#&#'8'1'D'(7'(%2:!KL;!
!#
!-*$!b6'%&2!-*$!1'(!N*!'$!-*$!1'(!c*.2!3G'1('#/#$/'$!'$!Xd%#'7'!**$)*..'$;:!
!$
!G6)'$7'(72!3G'1('#/#$/'$!#$!?'1'(.*$12:![\^[_2!M_W^_\;!
!%
!H'!c#F72!3Z'&!%&'.%'.!$*!>#8!B6(&,d$2:!KLU!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!
KLLK2:!\[U!G6)'$7'(72!3G'1('#/#$/'$!#$!?'1'(.*$12:!`MU!-*$!1'$!Z**7!'&!*.;2!!"#$"%&%'("%)#"*#)"#+"$"%&%'%*'#
$,*#-%.#/01234*2!\L;!

!
74

X!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
1$,! 3/! =>05&5(*9-! 3>/&! /5,3! "::"! 1/%9()500/,3/! $$,A/1/05,8/,! 35/! H*00/,! A5F3%$8/,! $$,! //,!
8%>,358!)/%H5/,!9&/09/0!1$,!$T9=%$6/,!/,!+$$&%/8/0/,!%>,3>+!)/&!A/1/5058/,!/,!A/4$6/,!1$,!
=/%9>,/,-!>AF/(&/,!/,!35/,9&/,C!&!
!
S,! )/&! 9&/09/0! H>$09! 3/9&5F39! $$,8/=$9&! A05FT&! /58/,! 1/%$,&4>>%3/05F6)/53! 1>>%! A/4$65,8! /,!
A/1/50585,8!//,!A/0$,8%5F6!*5&8$,89=*,&-!+$$%!3/!,$3%*6!>=!9=/(5T5/6/!G35=0>+$&5/6/I!=/%9>,/,!
/,! >AF/(&/,! 1/%345F,&C! Z>6! =/%9>,/,! 35/! 3/! 3/+>(%$&59()/! %/()&99&$$&! =/%9>,5T5i%/,-! H>$09!
+5,59&/%9-!=$%&5F1>>%H5&&/%9!/,!+$859&%$&/,-!1$00/,!,*!>,3/%!)/&!9&/09/0!A/4$6/,!/,!A/1/5058/,C!
'>++58/,!1$,!)/,-!H>$09!3/!+5,59&/%K=%/953/,&-!4>%3/,!9&$,3$$%3!1$,!A/1/50585,8!1>>%H5/,-!
$,3/%/,! $09! 3%/585,895,9()$&&5,8/,! 3$$%! %/3/,! &>/! 8/1/,C! U$$9&! //,! 8/05+5&//%3! $$,&$0!
=/%9>,/,-!>AF/(&/,!/,!35/,9&/,!3$&!>,3/%!1/%$,&4>>%3/05F6)/53!1$,!3/!%5F69>1/%)/53!1$0&!G)/&!
H>8/,$$+3/! (/,&%$0/! >T! %5F693>+/5,I-! 058&! 5,! )/&! ,*! 3/(/,&%$$0! 8/>%8$,59//%3/! 9&/09/0! 3/!
1/%$,&4>>%3/05F6)/53! 1>>%! A/4$65,8! /,! A/1/50585,8! 1$,! U/3/%0$,3/%9! /,! A*5&/,0$,3/%9! >=!
U/3/%0$,39! 8%>,38/A5/3! 5,! //%9&/! 5,9&$,&5/! A5F! %/85>,$0/! =>05&5/6>%=9/,! G,*! //,)/3/,IC! @09!
0>6$0/!$*&>%5&/5&/,!)5/%!>,1>03>/,3/!+533/0/,!1>>%!)/AA/,!6$,!3/!%5F69>1/%)/53!>+!$9959&/,&5/!
4>%3/,!8/1%$$83C!2/,!0$$&9&/!1/%$,3/%5,8!%/0/1$,&!1>>%!35&!%$==>%&-!59!3$&!)/&!$$,8/=$9&/!9&/09/0!
/`=05(5/&!8/A%*56!8$$&!+$6/,!1$,!%595(>$,$0R9/9!>+!,$$9&!(>,(%/&/!3%/585,8/,!>>6!1>>%9&/0A$%/!
3%/585,8/,!5,!6$$%&!&/!A%/,8/,C!'!!
!
,**-&
</!+>>%3!>=!h>%&*R,!A05F6&!//,!6//%=*,&!5,!H>4/0!3/!$$,=$6!$09!>,&4566/05,8!1$,!A/3%/585,8!
/,! 5,&5+53$&5/! 5,! U/3/%0$,3C! S,! "::7! &%//3&! )/&! $$,8/=$9&/! 9&/09/0! 5,! 4/%65,8! &/8/,! //,!
$()&/%8%>,3!1$,!&>/,/+/,3/!1%$$8!>+!=/%9>>,K!/,!>AF/(&A/4$65,8C!@0!9,/0!4>%3&!A/90>&/,!&>&!
//,!T>%9/!*5&A%/535,8!1$,!)/&!=/%9>,//09A/9&$,3!1$,!3/!<5/,9&!_>,5,605F6/!/,!<5=0>+$&5/6/!
#/1/50585,8! G<_<#I! /,! 35/,9! +>/3/%>%8$,59$&5/! )/&! _>%=9! Q$,3/05F6/! g>05&5/35/,9&/,!
G_Qg<IC!(!
!
,**.&/&,**0&
S,!+$$%&!"::V!=0/8/,!F5)$359&59()/!&/%%>%59&/,!$$,90$8/,!>=!15/%!&%/5,/,!5,!J$3%53C!2%!1$00/,!
A5F,$! "::! 3>3/,! /,! +//%! 3$,! ;]::! 8/4>,3/,C!)! S,! ,>1/+A/%! "::V! 4>%3&! 5,! @+9&/%3$+!
=*A05(59&!/,!T50++$6/%!b)/>!1$,!E>8)!1/%+>>%3!3>>%!//,!F5)$359&59()/!$$,90$8=0/8/%C!g>05&5(5!
@R$$,!D5%95!@05!/,!E//%&!j503/%9!4>%3/,!/%,9&58!A/3%/583C!Z=!\!F*05!"::W!15,3/,!15/%!/`=0>95/9!
=0$$&9!5,!)/&!Q>,3/,9/!>=/,A$$%!1/%1>/%C!j//%!H5F,!F5)$359&59()/!&/%%>%59&/,!1/%$,&4>>%3/05F6C!
2%! 9&/%1/,! W"! 90$()&>TT/%9! /,! +//%! 3$,! \::! +/,9/,! %$6/,! 8/4>,3C"*! S,! U/3/%0$,3! 1>08&! 5,!
>6&>A/%!+/&!3/!$%%/9&$&5/!1$,!'$+5%!@C!3/!>,&6,>=5,8!1$,!3/!?g5%$,)$B!H$$6!/,!)/&!3/T5,5&5/1/!
/5,3/!1$,!3/!D>T9&$38%>/=C!</!8/A/*%&/,599/,!>,3/%9&%/=/,!3$&!)/&!F5)$359+/!,5/&!0$,8/%!$00//,!
//,!/`&/%,/!3%/585,8!59-!1>%+8/8/1/,!3>>%!8%>/=/%5,8/,!$09!$0Kk$/3$!35/!>=/%/%/,!1$,!A*5&/,!
3/!2*%>=/9/!P,5/-!+$$%!>>6!//,!H6E$9#6D%!35+/,95/!6/,&C!</!3%/585,8!4>%3&!/%!9&//39!+//%!
//,!1$,!8/%$35($059//%3/!F>,8/!+>905+9!35/!8/A>%/,!/,!8/&>8/,!H5F,!5,!3/!0$,3/,!4$$%!H/!H5()!
0$&/%!&/8/,!6/%/,C"!!!
!
O$,!//,!&/%%>%59&59()/!3%/585,8!1$,*5&!05,69K!>T!%/()&9K/`&%/+59&59()/!8%>/=/%5,8/,!59!5,!3/H/!
=/%5>3/!5,!U/3/%0$,3!8//,!9=%$6/C!j/0!H>%8/,!5,!"::W!+/&!,$+/!$,&5T$9(59&/,!/,!&/8/,9&$,3/%9!
!
!&

!H'!c#F72!3Z'&!%&'.%'.!$*!>#8!B6(&,d$2:!_^J;!
!'
!49#1;2!_^M`2!MJU!<='$9**(!"#$#%&'(#'2!>6.#&#'!?'1'(.*$1!'$!?@A-2!3B*5&%0''&C!%&'.%'.!9'D*7'$!'$!9')'#.#/'$;:!
!(
!H'!c#F72!3Z'&!%&'.%'.!$*!>#8!B6(&,d$2:!M`;!
!)
!?'%%'(2!56&,.%62#2"1101%6.2!M[_;!
"*
!Z68'!<XX#5'2!3<XX#5#*.!*556,$&!6X!&0'!9689#$/%2:!K;!
"!
!b50,,(8*$2!7"80.%*'#,#9310:",*#(0."'10;*#<%(,)%622!M`2!W_^\];!

!

\!
75

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
1$,!)/&!1%//+3/05,8/,A/0/53!1>>%!>%3/1/%9&>%5,8/,!/,!6>+&!)/&!1>>%$0!A5F!3/+>,9&%$&5/9!&/8/,!
,/>,$H59&59()/!>==>,/,&/,!8/%/8/03!&>&!8/4/033$358)/3/,C""!
!
S,! "::W! =*A05(//%&! (%5+5,>0>>8! h%$,6! #>1/,6/%6! +/&! H5F,! (>00/8$B9! //,! 9&*35/! ,$$%!
A/3%/585,8/,! 1$,! 8/H$893%$8/%9! 5,! U/3/%0$,3C! 2l,! 1$,! 3/! (>,(0*95/9! 0*53&! 3$&! +/&! ,$+/!
>TT5(5/%/,! 1$,! F*9&5&5/-! %/()&/%9-! $31>($&/,! /,! F>*%,$059&/,! //,! &>/,$+/! 5,! )/&! $$,&$0!
A/3%/585,8/,!+/%6/,C!O/%%*45,8!1$,!>+8$,891>%+/,-!1/%+5,3/%3!%/9=/(&!1>>%!)/&!8/H$8-!/,!
3/! 0$$83%/+=/058)/53! 1$,! )/&! 5,&/%,/&! $09! +/35*+! >+! A/3%/585,8/,! &/! *5&/,-! 9=/0/,! 3$$%A5F!
A/0$,8%5F6/! %>00/,C! @09! 3%5FT1/%/,! &/6/,/,! 3/! >,3/%H>/6/%9! /`=%/995/1/! /,! 5,9&%*+/,&/0/!
+>&5/1/,!>=C!D/&!8$$&!0$,8!,5/&!$00//,!>+!A*%8/%9!35/!?90/()&9B!*5&5,8!8/1/,!$$,!)>>8>=0>=/,3/!
/+>&5/9!>T!8%5/1/,-!+$$%!>>6!>+!A/4*9&/!=>85,8/,!&>&!A/m,10>/35,8C!<$$%,$$9&!4>%3&!8/4/H/,!
>=!3/!&>/8/,>+/,!3%/585,8!1$,*5&!)/&!&/%%>%59+/!/,!3/!8/>%8$,59//%3/!+593$$3C"#!O//0!1$,!
3/H/!>,&4566/05,8/,!H*00/,!>>6!3/!)5/%>=!1>08/,3/!F$%/,!A//03A/=$0/,3!A05F1/,C!
!
,**1&
U$!3/!$%%/9&$&5/!1$,!'$+5%!@C!/,!H5F,!+/3/1/%3$()&/,!/5,3!"::W!05F6&!/%!5,!U/3/%0$,3!8//,!
1>08/,3/! 8/,/%$&5/! H6E$9#6D%! F5)$359&/,! >=! &/! 9&$$,C! </! @SO<! ,>&//%&! 5,! 5/3/%! 8/1$0! //,!
&5F3/05F6/!$T4/H58)/53!1$,!0/53/%9T58*%/,!/,!1/%H4$665,8!1$,!3/!,/&4/%6/,C"$!</!3%/585,8!1$,!
)/&!GF5)$359&59()I!&/%%>%59+/!05F6&!3*9!&/!T0*(&*/%/,C"%!</!&/%%>%59&59()/!3%/585,8!A05FT&!5,!3/H/!
=/%5>3/! 53/>0>859()! 8/H5/,! &>&! )/&! F5)$359+/! A/=/%6&C! j/0! H5/&! 3/! @SO<! //,! &>/,/+/,3/!
A/%/53)/53!1$,!05,69K/`&%/+59&/,!>+!)*,!%/()&9K/`&%/+59&59()/!&/8/,9&$,3/%9!A5F!(>,T%>,&$&5/9!
TR95/6!&/!05FT!&/!8$$,C!<5/!0$$&9&/!A/4/85,8!4>%3&!3$$%/,&/8/,!+/&!,$+/!3>>%!1/%9,5==/%5,8!
8/&R=//%3C"&!!
!
,**)+,**(&
S,!H5F,!=%>/T9()%5T&!45F9&!./00/!1$,!#**%/,!>=!//,!&>/,$+/!1$,!(>+=0>&3/,6/,!/,!?9R9&//+)$$&B!
35/!5,!3/H/!F$%/,!5,!U/3/%0$,3!=0$$&915,3&C!D/&!5,&/%,/&!9=//0&!)5/%A5F!//,!A/0$,8%5F6/!%>0!$09!
+/35*+!3$&!&>/8$,8!1/%0//,&!&>&!3/!3585&$0/!8/+//,9()$==/,!4$$%5,!3/H/!53//i,!8/3//03!/,!
$$,8/4$66/%3! 4>%3/,C! <$$%,$$9&! 6$,! )/&! >>6! $09! 105/845/0! 35/,/,! 5,! )/&! 1/%9&/%6/,! 1$,!
%/99/,&5+/,&[!A*%8/%9!)/AA/,!3>>%!)/&!5,&/%,/&!4/0594$$%!+//%!+>8/05F6)/3/,!>+!)*,!9&/+!&/!
0$&/,!)>%/,-!+$$%!3$&!A/&/6/,&!,5/&!3$&!/%!>>6!,$$%!H/!8/0*59&/%3!4>%3&-!4$&!&>&!&>/,/+/,3/!
T%*9&%$&5/!/,!3/!3%$,8!>+!,>8!)$%3/%!&/!9()%//*4/,!6$,!0/53/,C"'!
!
2/,! &4//3/! %/0/1$,&/! >,&4566/05,8! 5,! 3/H/! =/%5>3/! 59! 3/! )/%,5/*43/! $$,3$()&! 1>>%! 3/!
A/9&**%05F6/! $$,=$6! 1$,! 8/>%8$,59//%3/! +593$$3C! </! 4/&! #S#Z#! 8//T&! 95,39! "::7! 0>6$0/!
>1/%)/3/,!1/%%*5+3/!+>8/05F6)/3/,!>+!3/!8/>%8$,59//%3/!(%5+5,$05&/5&!$$,!&/!=$66/,-!>,3/%!
$,3/%/!3>>%!)/&!4/58/%/,!>T!&/%*8&%/66/,!1$,!9*A9535/9!>T!1/%8*,,5,8/,!A5F!//,!$$,&>>,A$$%!
1/%+>/3/,!3$&!3/!>,&1$,8/,3/!=$%&5F!H5()!$$,!(%5+5,//0!)$,3/0/,!9()*0358!+$$6&C!S,!"::\!8$$,!
=%>F/(&/,!1$,!9&$%&!5,!d>&&/%3$+!/,!@+9&/%3$+!35/!$09!1>>%A//03!H*00/,!35/,/,!1>>%!)>/!0>6$$0!
A/9&**%! 6$,! >=&%/3/,! &/8/,! 8/>%8$,59//%3/! (%5+5,$05&/5&-! 5,! 35&! 8/1$0! %>,3>+! 3/!
1$9&8>/34/%/03!/,!3/!=%>9&5&*&5/C!O/%8/05F6A$$%!+/&!3/!F$%/,!?^:!0/53&!3/!&>/8/,>+/,!3%*6!>=!
)/&!(%5+5,/0/!(5%(*5&!/()&/%!>>6!&>&!+//%!G/%,9&58/I!A/3%/585,8/,!%5()&5,8!0>6$0/!A/9&**%3/%9C"(!
!
""

!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLL]2:!][V]WU!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!
-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLL`2:!]\V`M;!
"#
!G6)'$7'(72!3G'1('#/#$/'$!#$!?'1'(.*$12:!M_W^JW;!
"$
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLLW2:!MJ^KL;!
"%
!H#&!D'(1!#$!1'!'I='(&%'%%#'!9'**81C!"'1'D'(7'(!?@A-!M2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!
"&
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLLW2:!`[V`_;!
"'
!-*$!G,,('$2!3H6'.D#&!H'$!Z**/e2:!K[W^[_;!
"(
!>(#$%2!3H'!9'%&,,(.#F7'!**$=*7!)*$!/'6(/*$#%''(1'!5(#8#$*.#&'#&!#$!?'1'(.*$12:!M`]^``2!MWK^W[;!

!
76

]!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
!
2%! 05F6&! 5,! 3/H/! =/%5>3/! 9=%$6/! &/! H5F,! 1$,! //,! A%/3/%/! &%/,3! L*$! A/3%/585,8/,C! S,! "::^!
%$==>%&//%&!3/!@SO<!5,!H5F,!F$$%1/%90$8!3$&!)/&!$0!/,6/0/!F$%/,!)/&!$$,&$0!A/3%/585,8/,!%5()&5,8!
=>05&5(5-!>=5,5/+$6/%9!$,3!>1/%)/5393>/045&&/,!H5/&!&>/,/+/,C!</!0$$83%/+=/058)/53!1$,!)/&!
5,&/%,/&! $09! +/35*+! >+! 3%/585,8/,! &/! *5&/,! 4>%3&! >,3/%9&%//=&C! Z>6! 3/! H>8/,$$+3/!
?9>059&59()/!3%/58/%B!35/!5,!5/3/%!8/1$0!3//09!3>>%!=/%9>>,05F6)/5399&>>%,599/,!4>%3&!8/3%/1/,-!
4>%3&!/`=05(5/&!A/,>/+3C")!!
!
j$&! /`&%/+59+/! /,! &/%%>%59+/! A/&%/T&! 05F6&! 3/! =/%5>3/! "::\K"::^! 8/6/,+/%6&! 3>>%!
1>>%&3*%/,3/!1/%3//03)/53-!5,$(&515&/5&!/,!$08/)/0/!1/%H4$665,8!1$,!3/!F5)$359&59()/!A/4/85,8!
5,! U/3/%0$,3C! #5,,/,! )/&! 05,69K/`&%/+59+/! H5/&! 3/! @SO<! 5,! 3/H/! F$%/,! //,! 1>>%&3*%/,3/!
A/%/53)/53!>+!53/>0>859()/!&/8/,9&$,3/%9!+/&!TR95/6!8/4/03!&/!05FT!&/!8$$,!/,!A05FT&!>>6!)/&!
$95/0A/0/53! 1$,! 3/! >1/%)/53! //,! A%>,! 1$,! 1/%H/&! 3$&! 9>+9! 8/=$$%3! 8$$&! +/&! 1/%,5/05,8! /,!
5,&5+53$&5/C!D/&!%/()&9K/`&%/+59&59()/!+505/*!A05FT&!3>>%!1/%9,5==/%5,8!8/6/,+/%6&C!D>/4/0!/%!
5,! "::^! 1>08/,9! 3/! 35/,9&! //,! >=0/15,8! =0$$&915,3&! 1$,! 05,69K! /,! 35/%/,%/()&/,/`&%/+59+/-!
05F6/,! 3/H/! A/4/85,8/,! +/&! ,$+/! &/! H>%8/,! 1>>%! >=/,A$%/K>%3/! =%>A0/+$&5/6! H>$09! A5F!
3/+>,9&%$&5/9!4$$%!A/4*9&!3/!(>,T%>,&$&5/!+/&!53/>0>859()/!&/8/,9&$,3/%9!4>%3&!>=8/H>()&C#*!!
&
Z=!7:!$=%50!"::^!=%>A//%!_$%9&!bC!+/&!H5F,!$*&>!>=!0/3/,!1$,!3/!_>,5,605F6!D*59!5,!&/!%5F3/,C!
D5F!90$$8&!3$$%!,5/&!5,-!+$$%!H5F,!=>85,8!6>9&!$$,!\!>+9&$,3/%9!/,!)/+H/0T!)/&!0/1/,C!2%!1$00/,!
;]!8/4>,3/,C#!!Z,3/%H>/6!&>>,&!$$,!3$&!)/&!9&/09/0!>=!A$959!1$,!3/!A/9()56A$%/!3%/585,89K!/,!
%595(>K5,T>%+$&5/!8>/3!)//T&!8/T*,(&5>,//%3C!<$&!/%!3/9>,3$,69!//,!$$,90$8!6>,!=0$$&915,3/,!
>,3/%9&%//=&! /,/%H5F39! 3/! >,+>8/05F6)/53! >+! &>&$0/! 1/5058)/53! &/! 8$%$,3/%/,! 5,! //,! >=/,!
9$+/,0/15,8!/,!$,3/%H5F39!3/!1>>%&3*%/,3/!,>>3H$$6!>+!>>6!+/&!>,4$$%9()5F,05F6/!%595(>B9-!
H>$09!5,!35&!8/1$0!//,!$$,90$8!+/&!//,!$*&>-!%/6/,5,8!&/!)>*3/,C#"!!
!
,*'*&
S,!":;:!05F6&!A/3%/585,8!1$,!G0>6$0/I!=>05&5(5!/,!A/9&**%3/%9!1/%3/%!&>/!&/!,/+/,C##!O>08/,9!3/!
@SO<!8$$&!)/&!A5F!=/%9>,/,!5,!)/&!%5F693>+/5,!1$$6!>+!H>8/,$$+3/!?9&%$$&&$$03%/58/%9Bc!A>H/!
>T!8/T%*9&%//%3/!F>,8/%/,!35/!3/!0$$83%/+=/058)/53!1$,!)/&!5,&/%,/&!8/A%*56/,!>+!)*,!A/60$8!
&/!3>/,C!O$,!//,!(>,(%//&!8/1$$%!59!A5F!35&!&R=/!3%/58/%9!H/03/,!9=%$6/C#$!2,L*n&/K>,3/%H>/6!
>,3/%!0>6$0/!A/9&**%3/%9!&>>,&!/()&/%!$$,!3$&!A/3%/585,8/,!5,!)/&!3/(/,&%$0/!3>+/5,!1//0$0!//,!
%/$(&5/!H5F,!>=!9=/(5T5/6/!A/905995,8/,!/,!3$&!+/&!,$+/!A*%8/+//9&/%9!&/!+$6/,!6%5F8/,!+/&!
3%/58/%9!35/!1/%9&>%5,8!1$,!)*,!(%5+5,/0/!$(&515&/5&/,!4500/,!1>>%6>+/,C#%!Z>6!3/!9>059&59()/!
3%/58/%!A05FT&!//,!T/,>+//,!3$&!1>08/,9!3/!@SO<!9&//39!+//%!$$,3$()&!1/%8&C#&!</!H>8/)/&/,!
?1/%4$%3/K8/T%*9&%//%3/B!3%/58/%!4>%3&!>>6!5,!//,!UabA#'!>,3/%H>/6!,$$%!=>05&5(5!35/!&*99/,!
"::W! /,! "::]! H5F,! A/3%/583! $09! //,! )>>8! %595(>! 8/H5/,-! 1/%$,&4>>%3/05F6! 1>>%! V7o! 1$,! 3/!
>,3/%H>()&/!H$6/,C#(!!
!
")

!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLLJ2:!]M;!
#*
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLL\2:![L2!]JV`[U!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!
'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLL_2:!M\2![`V[\U!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!
3+**()'(%.*/!N4-H!KLLJ2:!M[2!K]VK`;!
#!
!4$%='5&#'!<='$9*('!<(1'!'$!-'#.#/0'#12!3Y6$#$/#$$'1*/!KLLJ!N='.166($2:!M[;!
#"
!?*&#6$**.!@6E(1#$*&6(!A'((6(#%8'9'%&(#F1#$/!'$!-'#.#/0'#12!3G'D*7'$!'$!9')'#.#/'$!Y6$#$/#$$'1*/!KLLJ2:!
`^W2!_;!
##
!H'!c#F72!3Z'&!%&'.%'.!$*!>#8!B6(&,d$2:![K;!
#$
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLML2:!K[;!
#%
!"#$#%&'(#'!)*$!G#$$'$.*$1%'!R*7'$!'$!Y6$#$7(#F7%('.*&#'%2!3G'1('#/1!9'%&,,(!KLML2:!M_;!
#&
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLML2:!K[;!
#'
!-66(.6='(!)*$!1'!?@A-;!
#(
!G6(/'%#,%!'&!*.;2!34$1#)#1,'.'!9'1('#/'(%!)*$!=,9.#'7'!='(%6$'$2:!MM2!K_;!

!

^!
77

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
!
</! 3%/585,8! 1$,! )/&! H6E$9#6D%& F5)$359&59()! &/%%>%59+/! A05FT&! >>6! 35&! F$$%! 0$$8C! D/&! %/()&9K
/`&%/+59&59()/! +505/*! 59! ,>8! $0&5F3! 1/%9,5==/%3! /,! 8/6/,+/%6&! 3>>%! >,3/%05,8/! >,/,58)/53C!
<5/%/,%/()&/,$(&5159&/,!H5F,!,$!//,!>=0/15,8!5,!"::^!35&!F$$%!4//%!+5,3/%!$(&5/TC!@,&5T$9(59&/,!
A05F1/,!4/0!3/!(>,T%>,&$&5/!+/&!)*,!53/>0>859()/!&/8/,9&$,3/%9!>=H>/6/,C#)!
!
,*''&
S,!F*05!=0//8&!3/!U>>%!@,3/%9!#%/5156!$$,90$8/,!>=!Z90>!/,!P&pR$!35/!$$,!\\!+/,9/,!)/&!0/1/,!
6>9&/,C! </! @SO<! >,3/%9&%//=&! +/&! 1/%45FH5,8! ,$$%! #%/5156! >=,5/*4! )/&! =%>A0//+! 1$,! 3/!
9>059&59()/!3%/58/%9C!</!8/A/*%&/,599/,!+$6/,!>>6!3*53/05F6!3$&!)/&!&/%%>%59&59()/!8/1$$%!,5/&!
$00//,!*5&!F5)$359&59()/!)>/6!6>+&c!#%/5156!0/85&5+//%&!H5F,!+>>%3/,!>=!A$959!1$,!//,!%/()&9K
/`&%/+59&59()!4/%/03A//03C$*!
!
S,! U/3/%0$,3! H5/&! )/&! Z=/,A$$%! J5,59&/%5/! A/3%/585,8/,! 1$,! =>05&5(5! &>/,/+/,-! +/&! //,!
A/0$,8%5F6/! %>0! 1>>%! 9>(5$0/! +/35$C$!! </! %595(>B9! 35/! 0>6$0/! A/9&**%3/%9! 6*,,/,! 0>=/,! 5,! 3/!
$$,=$6!1$,!8/>%8$,59//%3/!(%5+5,$05&/5&!4>%3&!8/m00*9&%//%3!3>>%!3/!($9*9!1$,!A*%8/+//9&/%!
h>,9! .$(>A9! 1$,! D/0+>,3-! 35/! &*99/,! /5,3! ":;:! /,! +/35>! ":;;! +/&! H5F,! 8/H5,! +>/&!
>,3/%3*56/,!,$!A/3%/585,8/,C$"!b/8/05F6/%&5F3!A05F1/,!3/!?9&%$$&&$$03%/58/%9B!+/&!//,!%/0$&5/T!
0$$8!(>,(%//&!%595(>!>=!8/4/03!,>8!$0&5F3!1/%$,&4>>%3/05F6!1>>%!//,!8%>>&!3//0!1$,!3/!8/*5&/!
A/3%/585,8/,C$#!J>8/05F6/%45F9!59!//,!3//0!1$,!3/!G8/=/%(5=5//%3/I!&>/,$+/!&/!45F&/,!$$,!)/&!
?(>=R($&! /TT/(&Bc! >,3/%H>/6! *5&! ":;;! 9*88/%//%&! ,$+/05F6! 3$&! +/&! ,$+/! A/3%/585,8/,! &>&!
,$A>>&95,8!6*,,/,!0/53/,C$$!
!
</! %/0$&5/1/! 5,$(&515&/5&! A5,,/,! 3/! U/3/%0$,39/! F5)$359&59()/! A/4/85,8! 05F6&! 3>>%A%>6/,C! </!
@SO<!,>&//%&!//,!&>/,/+/,3!$$,&$0!%/59A/4/85,8/,!,$$%!(>,T05(&8/A5/3/,!H>$09!@T8)$,59&$,C!
S,!":;;!A%//6&!>>6!3/!'R%59()/!A*%8/%>>%0>8!*5&!35/!H5()!3/!6>+/,3/!F$%/,!H$0!>,&4566/0/,!&>&!
A%$,3=*,&! 1$,! 3/! 5,&/%,$&5>,$0/! F5)$3C! j$&! $,3/%/! 1>%+/,! 1$,! /`&%/+59+/! A/&%/T&! A05FT&! 3/!
3%/585,8! 1$,*5&! %/()&9K/`&%/+59&59()/! )>/6! 8/%5,8! +$$%! 59! /%! >,3/%! 05,69K/`&%/+59&59()/!
8%>/=/%5,8/,! +/&! ,$+/! L*$! )/&! 1/%H/&! &/8/,! )/&! U/3/%0$,39/! $95/0A/0/53! 9=%$6/! 1$,! //,!
5,&/,951/%5,8-!4$&!9>+9!&>&!5,&5+53$&5/9!/,!1/%,5/05,8/,!0/53&C!</!$(&515&/5&/,!1$,!$,&5T$9(59&/,!
35/! A/4*9&! *5&! H5F,! >=! (>,T%>,&$&5/9! +/&! %/()&9K/`&%/+59&/,-! 3$$%/,&/8/,-! 05F6/,! &/! H5F,!
$T8/,>+/,C$%! Z>6! A5,,/,! 3/! 05,69K/`&%/+59&59()/! A/4/85,8! 05F6&! /%! 9=%$6/! &/! H5F,! 1$,! //,!
T0*(&*/%/,3!=$&%>>,!L*$!+$&/!1$,!$(&515&/5&C!
!
,*',&
O$,*5&!U/3/%0$,3!1/%&%/6&!//,!&>/,/+/,3!$$,&$0!F5)$359&/,!>+!H5()!$$,!&/!90*5&/,!A5F!3/!9&%5F3!
&/8/,!)/&!%/85+/!1$,!@99$3!5,!'R%5iC!f5F!1>%+/,!5,!//%9&/!5,9&$,&5/!//,!A/3%/585,8!1>>%!3/!
A/1>065,8!&/%!=0$$&9/C!J$$%!)*,!8/1/()&9/%1$%5,8!/,!&%$5,5,8!1/%)>>8&!1>08/,9!3/!@SO<!>>6!
)*,!($=$(5&/5&!>+!,$!&/%*86//%!,$$%!U/3/%0$,3!&/%%>%59&59()/!$$,90$8/,!>=!&>*4!&/!H/&&/,C$&!!
!
S,!U/3/%0$,3!H/0T!A/85,&!/5,3!":;"!/`(/995/T!1**%4$=/,8/A%*56!3>>%!(%5+5,/0/!>%8$,59$&5/9!
,$3%*66/05F6/%!5,!A//03!&/!6>+/,!,$!//,!3*AA/0/!+>>%3!5,!@+9&/%3$+C!</!1>08/,3/!F$%/,!05F6&!
!
#)
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLML2:!J2!M]VMWU!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!
-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3NX7*.)'$1!X(6$&2!9.#F)'$1!9'.*1'$:;!
$*
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLMM2:![\^[_;!
$!
!3>6.#&#5#!%&''1%!)*7'(!'($%&#/!9'1('#/1;:!
$"
!b$#F1'(%2!3fZ'&!O#&!$*!F*('$!$6/!&,%%'$!1'!6('$;f:!
$#
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLMM2:![\^[_;!
$$
!G6%2!)*$!g%!'$!-*%&'(8*$2!3@6=d5*&2:!M[^MW;!
$%
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLMM2:!MM2!MWVM_2!K\;!
$&
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLMK2:!MK;!

!
78

;:!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
,5/&! $00//,! )/&! $$,&$0! 05L*53$&5/9! &>/! &/! ,/+/,-! >>6! 3/! 9&//39! F>,8/%/! 0//T&5F3! 1$,! 3$3/%9! /,!
90$()&>TT/%9-!)/&!8/A%*56!1$,!H4$$%3/%/!4$=/,9!/,!3/!1/%+5,3/%3/!H>%8/,!>+!)/&!&%/TT/,!1$,!
>+9&$,3/%9! 1$00/,! >=C$'! 2/,! &>/,$+/! 5,! 3>3/05F6! 8/4/03! &*99/,! (%5+5,/0/,! 1$0&! >>6! >=! $09!
*5&H>,3/%5,8!>=!$08/+/,/!(5FT/%9!>1/%!+>>%3!5,!U/3/%0$,3-!35/!95,39!3/!F$%/,!?^:!//,!3$0/,3/!
05F,!0$&/,!H5/,C$(!b>&!90>&[!4$&!A/3%/585,8/,!5,!$08/+/,/!H5,!A/&%/T&!45F9&!3/!@SO<!/%!>>6!35&!
F$$%!>=!3$&!3/!+//9&/!3%/58/%9!8//,!(>,(%//&!%595(>!>=!8/4/03!1>%+/,C$)!
!
,*'-&/&,*'.&
</! 8%>/5/,3/! 8%>/=! 'R%5i8$,8/%9! A05FT&! A//03A/=$0/,3! 1>>%! 3/! &/%%>%59&59()/! 3%/585,8! &/8/,!
U/3/%0$,3C! E/1/()&9/%1$%5,8! /,! )$%35,8! 3>>%! 9&%5F33//0,$+/! 4>%3/,! >,3/%! G+>8/05F6/I!
&/%*86//%3/%9!,>8!9&//39!$09!%595(>!1/%)>8/,3!8/H5/,C%*!</!$$,&%/665,896%$()&!1$,!'R%5i!>=!3/!
F5)$359&59()/!A/4/85,8!,//+&!5,!":;V!,>8!1/%3/%!&>/!$09!S90$+5&59()/!'&$$&!GS'I!1/%>1/%3/!3/0/,!
1$,! 'R%5i! /,! S%$6! &>&! ?6$05T$$&B! *5&%>/=&C%!! Z>6! 3/! 3%/585,8! 1$,! $$,90$8/,! 5,! 2*%>=$! 3>>%!
5,35153*/,!/,!8%>/=/,!8/05//%3!$$,!G>T!8/m,9=5%//%3!3>>%I!S'!>T!$0Kk$/3$!,//+&!5,!3/H/!=/%5>3/!
&>/C!<5&!A05F6&!>,3/%!$,3/%/!*5&!3/!$$,90$8!>=!)/&!.>>39!J*9/*+!5,!#%*99/0!>=!"V!+/5!":;VC!</!
3%/585,8!1$,*5&!3/!F5)$359&59()/!A/4/85,8!4>%3&!3$,!>>6!9=/(5T5/6!3>>%!3/!@SO<!A/,>/+3!5,!
%/0$&5/!&>&!)/&!9&/09/0C%"!!
!
#5,,/,! 3/! 05,69K/`&%/+59&59()/! A/4/85,8! 5,! U/3/%0$,3! A05FT&! 1/%H/&! &/8/,! )/&! $95/0K! /,!
1%//+3/05,8/,A/0/53!//,!H4$$%&/=*,&!+$$%!05F6/,!8/+$&583/!$(&5/1>/%3/%9!3/!/`&%/+59&59()/!
/0/+/,&/,!5,!&>>+!&/!)>*3/,C!Z>6!>,3/%!8%>/=/%5,8/,!35/!H5()!5,H/&&/,!1>>%!35/%/,4/0H5F,!
05F6&!3/!&>>,!+503/%C!</!%/()&9K/`&%/+59&59()/!A/4/85,8!4>%3&!3>>%!3/!@SO<!,>8!$0&5F3!$09!//,!
+$%85,$$0! T/,>+//,! 8/&R=//%3C%#! </! 3%/585,8! 1$,! &/%%>%59&59()/! $$,90$8/,! /,! $,3/%! 9/%5/*9!
=>05&5/6!8/+>&51//%3!8/4/03!05F6&!,>8!$0&5F3!1>>%$0!1$,!)/&!F5)$359+/!*5&!&/!8$$,C!!
!
Z,3/%H>/6!,$$%!A/3%/585,8/,!&/8/,!+/3/4/%6/%9!1$,!)/&!Z=/,A$$%!J5,59&/%5/!&>>,&!$$,!3$&!
(5%($!"^o!1$,!3/!3%/58/%9!+/&!+/,&$0/!8/H>,3)/539=%>A0/+$&5/6!05F6&!&/!6$+=/,C!#5,,/,!3/!
=>05&5/!4>%3&!3$&!=/%(/,&$8/!>=!V;o!8/9()$&C%$!E/%/0$&//%3!$$,!35&!>,3/%4/%=!5,T>%+//%&!3/!
%/8/%5,8!5,!":;7!3/!_$+/%!3$&!3/!&/%+!?=>&/,&5//0!8/4/033$358/!//,05,8/,B!GgE2I!8/A%*56&!
4>%3&!$09!>1/%6>/=/0/,3/!&/%+!1>>%!//,05,8/,!4$$%!//,!=>&/,&5i0/!3%/585,8!1$,*5&!8$$&C!</!
&/%+!?9>059&59()/!3%/58/%9B!4>%3&!8/%/9/%1//%3!1>>%!5,35153*/,!35/!H5()!9=/(5T5/6!%5()&/,!&/8/,!
=/%9>,/,!5,!)/&!%5F693>+/5,C%%!
!
,*'0&
S,!F$,*$%5!0*6&!)/&!b$%56!fC!3>>%!&/!3%/58/,!+/&!//,!,$+$$6K1**%4$=/,!>+!//,!UZ'K9&*35>!5,!
D501/%9*+! A5,,/,! &/! 3%5,8/,-! 4$$%! )5F! 1/%1>08/,9! 4>%3&! >1/%+//9&/%3C! fC! 4>%3&C!
8/35$8,>9&5(//%3! +/&! A>1/,8/+533/03/! ,$%(59&59()/! &%/66/,! /,! //,! >=+/%6/05F6/! +$&/! 1$,!
$()&/%3>()&58)/53C%&! D/&! 5,(53/,&! 59! /`&%$! 1/%>,&%*9&/,3! 3>>%3$&! )/&! =0$$&915,3&! &/8/,! //,!
$()&/%8%>,3!1$,!&>/,/+/,3!F5)$359&59()!8/4/03C!S,!F$,*$%5!":;W!4>%3&!g$%5F9!>=8/9()%56&!3>>%!
//,! 3>3/05F6/! $$,90$8! &/8/,! )/&! 6$,&>>%! 1$,! )/&! 9$&5%59()/! &5F39()%5T&! RH"#75$& S$LF6<%'& S,!
!
$'

!-*$!a'%&'.!'$!-'(06')'$2!3T#h,#1*&#'%!$#',D'!%&#F.2:!J;!
$(
!N*(&'$!'$!T#'82!3S$(*)'..#$/!&0'!068#5#1'!1(6=:;!
$)
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLMK2:!`L;!
%*
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLM[2:!J^ML;!
%!
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLM]2:!_^J;!
%"
!49#12![];!
%#
!49#12!K`VKW;!
%$
!-*$!1'(!A6(('2!a#'.#$/!'$!G(,#$%8*2!3G'1('#/'$!'$!#$&#8#1'('$!)*$!<"V!'$!=6.#&#'8'1'D'(7'(%2:!]_2!`K;!
%%
!<=%&'.&'$2!3Y*8'(%&,7!KJ\`]2!$(!K[[;:!
%&
!i'50&9*$7!"#11'$V?'1'(.*$12!?TCiG"?gCKLM`C]JMJ;!
%'
!G#.'X%7d!'$!H'!.*!G*,8'2!3A'((6(#%&%!%&(#7'!@0*(.#'!Z'916;:!

!

;;!
79

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
T/A%*$%5!15,3&!//,!$$,90$8!=0$$&9!&/8/,!3/!f4//39/!($%&>>,59&!Q$%9!O5069-!35/!>=!3$&!+>+/,&!
5,!_>=/,)$8/,!59C!O5069!>,&6>+&-!+$$%!/%!1$00/,!&4//!3>3/05F6/!90$()&>TT/%9C%(!</!3>3/05F69&/!
&/%%>%59&59()/!$$,90$8!5,!2*%>=$!15,3&!/()&/%!5,!,>1/+A/%!=0$$&9-!$09!$$,!S'!8/05//%3/!&/%%>%59&/,!
;7:! +/,9/,! 1/%+>>%3/,! 5,! g$%5F9C%)! U5/&! $00//,! =>05&5(5! /,! A/9&**%3/%9! A05F6/,! 64/&9A$%/!
3>/045&&/,!1>>%!3%/58/%9!/,!&/%%>%59&/,-!+$$%!>>6!F>*%,$059&/,!/,!A*%8/%9C!
!
S,!U/3/%0$,3!H/0T!6>+&!,$$9&!3/!3%/585,8!1$,!)/&!F5)$359&59()!&/%%>%59+/!>>6!A/m,10>/35,8!1$,!
)/&! 0>6$0/! A/9&**%! 3>>%! (%5+5,/0/,! 4/3/%>+! >,3/%! 3/! $$,3$()&-! +/&! ,$+/! 5,! %/0$&5/! &>&!
3%*89(%5+5,$05&/5&!5,!U>>%3K#%$A$,&C&*!Z>6!3/!10*()&/05,8/,(%5959!35/!35&!F$$%!3/!2*%>=/9/!P,5/!
&%/T&!0/53&!&>&!//,!&>/8/,>+/,!$$,&$0!A/3%/585,8/,!%5()&5,8!A*%8/+//9&/%9C&!!f>4/0!05,69K!$09!
%/()&9K/`&%/+59&59()/!8%>/=/%5,8/,!>,3/%,/+/,!$(&515&/5&/,!%>,3>+!)/&!&)/+$-!4$&!9>+9!1>>%!
8/4/03! A5F! 3/+>,9&%$&5/9! H>%8&C&"! b>&! 90>&! 4>%3&! 5,! 3/(/+A/%! ":;W! +/&! 3/! +>>%3! >=! //,!
U/3/%0$,3/%!1$,!S%$$,9/!6>+$T!)/&!%595(>!3$&!1$,!9&$&/05F6/!$(&>%/,!*5&!6$,!8$$,!>,3/%9&%//=&C!
D/&! 8$$&! 4$$%9()5F,05F6! >+! //,! 05L*53$&5/! *5&8/1>/%3! +/&! A/&%>66/,)/53! 1$,! 3/! S%$$,9/!
>1/%)/53!4$$%A5F!1/%8/035,8!1>>%!//,!A>+$$,90$8!5,!3/!F$%/,!;^]:!)/&!+>&5/T!05F6&C&#!
!
,*'1&
<>3/05F6/! $$,90$8/,! 5,! >,3/%! $,3/%/! #%*99/0! 5,! +$$%&-! U5(/! 5,! F*05! /,! #/%05F,! 5,! 3/(/+A/%!
A/,$3%*66/,! 3/! 1>>%&3*%/,3/! 3%/585,8! 1$,! )/&! F5)$359&59()! &/%%>%59+/C! D/&! 8/A%*56! 1$,!
1%$()&4$8/,9!$09!4$=/,9!5,!3/!0$$&9&/!&4//!8/1$00/,!&>>,&!A>1/,35/,!)/&!$$,=$995,891/%+>8/,!
1$,!&/%%>%59&/,C!O$,$T!(5%($!":;V!A/85,,/,!F5)$359&59()/!8%>/=/%5,8/,!)*,!1>08/%9!>=!&/!%>/=/,!
>+!$$,90$8/,!&/!=0/8/,!+/&!4$&!H/!+$$%!1>>%)$,3/,!)/AA/,-!H>$09!+/99/,!/,!1>/%&*58/,C!<5&!
+$$6&!&/%%>%59&59()!8/4/03!0$$83%/+=/058!/,!3>>%!3/!+5,5+$0/!1/%/59&/!1>>%A/%/535,8!4>%3/,!
$$,90$8=0$,,/,!A*5&/,8/4>>,!+>/505F6!1>>%&5F358!>=!&/!9=>%/,C&$!!
!
</! $$,90$8/,! A/,$3%*66/,! >>6! 3/! &%$,9,$&5>,$0/! $$%3! 1$,! 3/! &/%%>%59&59()/! 3%/585,8! /,! 3/!
,>>3H$$6! &>&! 5,&/%,$&5>,$0/! 9$+/,4/%65,8! >=! )/&! 8/A5/3! 1$,! (>,&%$&/%%>%59+/C! </!
1/%$,&4>>%3/05F6/,!1>>%!3/!A>+$$,90$8/,!5,!#%*99/0!4$%/,!>,3/%3//0!1$,!3/!?#$&$(0$,B!(/0!
35/!5,!,>1/+A/%!":;W!5,!g$%5F9!&>/90>/8C&%!</!3$3/%!1$,!3/!$$,90$8!5,!#/%05F,!459&!35%/(&!,$!
H5F,!3$$3!&/!>,&6>+/,!/,!//,!>+H4/%15,8!3>>%!+//%3/%!2PK0539&$&/,!&/!+$6/,-!4$$%>,3/%!
U/3/%0$,3-!1>>%3$&!)5F!5,!S&$05i!3>>%!3/!=>05&5/!4/%3!3>>38/9()>&/,C&&!
!
</! 3>3/05F6/! $$,90$8! >=! #%5&9! =$%0/+/,&9053! .>! a>`! 3>>%! //,! %/()&9/`&%/+59&! 5,! F*,5! 0$$&!
>=,5/*4! H5/,! 3$&! 3/! &/%%>%59&59()/! 3%/585,8! A%/3/%! 59! 3$,! )/&! F5)$359+/! $00//,C! </! +>>%3!
>,3/%9&%//=&!A>1/,35/,!3/!1>>%&3*%/,3/!3%/585,8!1$,!//,05,8/,C&'!
&
,*')&
f>8/,$$+3/!?>,3/%+5F,5,8B!1$,!)/&!G0>6$0/I!A/9&**%!&%//3&!+//%!/,!+//%!>=!3/!1>>%8%>,3!$09!
=%>A0/+$&59()/! >,&4566/05,8! 5,! U/3/%0$,3C! D/&! 8$$&! )5/%! >+! (%5+5,/0/! $(&515&/5&/,! +/&!
3*93$,58/! 9>(5$0/! /,! /(>,>+59()/! 5,10>/3! 3$&! )/&! T*,(&5>,/%/,! 1$,! 3/! %/()&99&$$&! 4>%3&!
!
%(

!@0(#%*X#%2!3@6='$0*/'$!%066&#$/!%,%='5&;:!
%)
!i,9#$2!3>*(#%C!6$'!d'*(!6$;:!
&*
!c#$&'(!'&!*.;2!3@(#8#$'.'!9'j$).6'1#$/2:!M;!
&!
!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:!\U!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!
-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLM`2:![K;!
&"
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLM`2:!K\VK_;!
&#
!N4-H2!"4-H!'$!?@A-2!3H('#/#$/%9''.1!%&*&'.#F7'!*5&6('$2:!KM^KKU!-,/&%2!34$!N.8'('!/'.#h,#1''(1'!fN.#f;:!
&$
!-'#..',IVT'=*/'2!3Z6D!*$1!D0d!)'0#5.'!(*88#$/;:!
&%
!"*%%50'.#$2!3A'((6(#%&'$!#$!G(,%%'.!'$!>*(#F%!#$!O'.X1'!$'&D'(7;:!
&&
!3N$#%!N8(#!)'(9.''X!'$7'.'!,('$!#$!N8%&'(1*8;:!
&'
!N%=1'$2!3"*7#$/!6X!*!9'1%#&!?*O#;:!

!
80

;"!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
A/3%/583C&(! D>/4/0! (%5&5(5! )/&! 8/A%/6! $$,! //,! )/03/%/! 3/T5,5&5/! /,! //,! 9>+9! 4/0! H//%! A%//3!
&>/=$995,896$3/%! ,>/+/,-! 05F6&! )/&! +/&! ,$+/! &/,! $$,H5/,! 1$,! 3/! 8/>%8$,59//%3/!
3%*89(%5+5,$05&/5&! //,! A/0$,8%5F6/! >,&4566/05,8! &/! 3*53/,C! <>>%! 3/! 8%>/5/,3/!
9()$3*4/(>,>+5/! %>,3>+! 3/! =%>3*(&5/! /,! 1/%6>>=! 1$,! 3%*89-! 6*,,/,! (%5+5,/0/,! H5()! 5,!
&>/,/+/,3/! +$&/! >>6! 5,! 3/! ?A>1/,4/%/03B! 5,6>=/,-! A5F1>>%A//03! >=! 3/! 1$9&8>/3+$%6&C!
<$$%,$$9&! 4>%3&! 8/4$$%9()*43! 3$&! 3/! 8%>&/! )>/1//0)/3/,! (%5+5,//0! 1/%6%/8/,! 8/03!
(>%%*+=/%/,3!6*,,/,!4/%6/,c!1>>%!F>,8/%/,!35/!)/&!$09!$$,&%/66/05F6/!0/1/,99&5F0!6*,,/,!H5/,-!
+$$%!>>6!1>>%!$+A&/,$%/,!/,!0>6$0/!A/9&**%3/%9C&)!
!
O>>%$09,>8! 9&/0&! 5,! ":;\! 1/%9()/,/,! >,3/%H>/6! 1$9&! 3$&! A/3%/585,8! 1$,! 0>6$0/! A/9&**%3/%9!
4/0594$$%!1//0!1>>%6>+&-!/,!>>6!5,!)/&!8/)/0/!0$,3-!+$$%!3$&!/%!8//,!9=%$6/!59!1$,!9&%*(&*%/0/!
$$,&$9&5,8!1$,!3/+>(%$&59()/!5,9&5&*&5/9C!<$&!,//+&!,5/&!4/8!3$&!/%!0>6$$0!=%>A0/+/,!H5F,!+/&!
A/3%/585,8-!>+6>=5,8!>T!G=>85,8/,!&>&I!5,T50&%$&5/!1$,!A/9&**%9>%8$,/,C'*!</!@SO<!9&/0&!>>6!
35&!F$$%!3$&!/%!9=%$6/!59!1$,!$$,)>*3/,3/!A/3%/585,8/,!%5()&5,8!=>05&5(5-!+$$%!3$&!3$$34/%6/05F6!
TR95/6!8/4/03!H/03H$$+!A05FT&C'!!
!
b4//!$,3/%/!A5,,/,0$,39/!>,&4566/05,8/,!%/0/1$,&!1>>%!)/&!9&/09/0!1$00/,!>=C!b/,!//%9&/!59!3$&!
//,!5,!":;\!1/%9()/,/,!%$==>%&!5,!>=3%$()&!1$,!3/!U/3/%0$,39/!O/%/,585,8!1$,!.>*%,$059&/,C!
</!$*&/*%9!A/&>8/,!3$&!(5%($!V7o!1$,!3/!A/%>/=98%>/=!F$$%05F69!+/&!A/3%/585,8/,!6$+=&C!D/&!
%$==>%&!8//T&!$$,!3$&!3/!/%,9&!1$,!3/!A/3%/585,8/,!59!&>/8/,>+/,C'"!b/,!&4//3/!4>%3&!/%!5,!
</,! D$$8! ,>8! //,! U/3/%0$,3/%! +/&! S%$$,9/! 4>%&/09! 8/3>>3-! 4/3/%>+! 4$$%9()5F,05F6! //,!
05L*53$&5/!5,!>=3%$()&!1$,!)/&!S%$$,9/!%/85+/C'#!
!
S,&/%,$&5>,$$0!1$0&!3/!>=6>+9&!1$,!3/!H>8/,$$+3/!"74+#59H4!A/4/85,8!5,!3/!O/%/,583/!'&$&/,!
>=C! D/&! =>&/,&5//0! 1>>%! 8/4/03! 6>+&! &5F3/,9! 3/! ?T%54$& 4H$& U59H4B! %$00R! 5,! a)$%0>&&/91500/!
3*53/05F6! ,$$%! 1>%/,! $09! //,! %/()&9K/`&%/+59&! +/&! H5F,! $*&>! >=! &/8/,3/+>,9&%$,&/,! 5,%5F3&!
4$$%,$!ll,!1$,!)/,!>1/%05F3&C'$!D/&!5,(53/,&!9*88/%//%&!A>1/,35/,!)/&!5+5&$&5/T!1/%+>8/,!1$,!
/`&%/+59&59()/!A/4/85,8/,c!$$,90$8/,!+/&!1>/%&*58/,!05F6/,!3>>%!g$0/9&5F,9/!9&%5F3/%9!&/!H5F,!
8/=>=*0$%59//%3-!1/%1>08/,9!+/&!,$+/!3>>%!F5)$359&/,!&/!H5F,!>1/%8/,>+/,!/,!+>8/05F6/%45F9!
>>6!9&//39!+//%!5,!H4$,8!&/!%$6/,!A5F!%/()&9K/`&%/+59&/,C'%!
!
S,!U/3/%0$,3!A05FT&!)/&!F5)$359+/!3/!1>>%,$$+9&/!&/%%>%59&59()/!3%/585,8C!j/0!05F6&!/%!>=!A$959!
1$,! )/&! @SO<KF$$%1/%90$8! 9=%$6/! &/! H5F,! 1$,! ,5/*4/! %/()&9K/`&%/+59&59()/! 8%>/=/%5,8/,! 35/!
H5()!,5/&!$00//,!&/8/,!5++58%$&5/!/,!A*5&/,0$,3/%9!6/%/,!+$$%!>>6!3/!>1/%)/53!9&//39!15F$,358/%!
&/8/+>/&! &%/3/,C! Z>6! 4>%3&! +/035,8! 8/+$$6&! 1$,! 9&//39! 8%5++58/%/! (>,T%>,&$&5/9! &*99/,!
%/()&9K!/,!05,69K/`&%/+59&/,-!A5F1>>%A//03!&5F3/,9!3/+>,9&%$&5/9!%>,3>+!)/&!5++58%$&5/A/0/53!
>T!)/&!'5,&/%60$$9T//9&C'&!
!
,*'2&
S,! ":;]! 4>%3/,! 5,! )/&! ?J$%/,8>B! =%>(/9! 1/%9()500/,3/! 0/3/,! 1$,! 3/! (%5+5,/0/! >%8$,59$&5/!
A/6/,3!$09!3/!J>(%>K+$TT5$!1/%1>083C!25,3!+$$%&!4>%3&!3/!A%>/%!1$,!6%>>,8/&*58/!U$A50!#C!
!
&(

!A6=%!'$!b50#.1'(%2!3"''()6,1#/'!**$=*7!)*$!6$1'(8#F$#$/2:!MK;!
!G6,&'..#'(!'&!*.;2!3g'$!'#$1'!**$!6$1'(8#F$#$/2:!]2!\2!MM^MKU!Y6(&.')'$2!3g'$!96'7F'!6='$2:!\W^\\;!
'*
!c#$&'(!'&!*.;2!3@(#8#$'.'!9'j$).6'1#$/2:![2!\^_;!
'!
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLM\2:!M\;!
'"
!<1'7'(7'$!'$!G('$$#$78'#F'(2!3g'$!1('#/'$1!7.#8**&2:![;!
'#
!N4-H2!"4-H!'$!?@A-2!3H('#/#$/%9''.1!%&*&'.#F7'!*5&6('$2:!KM^KKU!3G.67C!4(*$!O*&!*50&'(!866(1'$!#$!
?'1'(.*$1;:!
'$
!R(*#57!'$!+*569%2!3@0*(.6&&'%)#..'!*&&*57'(!=.'*1%!/,#.&d;:!
'%
!-'#..',IVT'=*/'2!3A0'!(*1#5*.!(#/0&:%!.'/#&#8#%*&#6$!6X!)'0#5.'!(*88#$/2:![L`^W;!
'&
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLM\2:!MKVM\;!
&)

!

;7!
81

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
3>>38/9()>&/,! 5,! //,! =>85,8! 3/! =%>(/98$,8! &/! A/m,10>/3/,C''! D/&! 59! 3/! //%9&/! 6//%! 3$&! 3/!
6%>>,8/&*58/,%/8/05,8! 35%/(&! &>&! //,! 05L*53$&5/! )//T&! 8/0/53-! )>/4/0! /%! 5,! 5/3/%! 8/1$0! &4//!
//%3/%/!1>>%A//03/,!H5F,!1$,!=/%9>,/,!35/!8/3>>3!4/%3/,!>+3$&!H/!>1/%4>8/,!>T!>=!)/&!=*,&!
9&>,3/,!>+!6%>>,8/&*58/!&/!4>%3/,C'(!
!
2,6/0/!+$$,3/,!0$&/%!%5F3&!//,!A/9&/0A*9F/!>=H/&&/05F6!>=!)/&!8/A>*4!1$,!3/&V$7$9#""Q!5,C!</!
$$,90$8!05F6&!1/%A$,3!&/!)>*3/,!+/&!A/%5()&8/15,8!1$,!35/!6%$,&!>1/%!)/&!J$%/,8>!=%>(/9C')!
U5/&! 1//0! //%3/%! 4>%3&! )/&! %/3$(&5/8/A>*4! 1$,! 4//6A0$3! W"%6#"E"& A/9()>&/,! +/&! //,!
$,&5&$,64$=/,C!</!3$3/%9!H5F,!1/%A>,3/,!$$,!3/!(%5+5,/0/!+>&>%(0*A!a$0>)!j$8>)C(*!#/53/!
5,(53/,&/,! /,! 3/! +>>%3! >=! 3/! A%>/%! 1$,! //,! 6%>>,8/&*58/! A/,$3%*66/,! 3$&! /%,9&58/!
A/3%/585,8/,!,5/&!$00//,!$$,!=>05&5(5!/,!A/9&**%3/%9!1>>%A/)>*3/,!H5F,C!Z>6!1>/3/,!H/!)/&!53//!
3$&!3/!3%/+=/0!&>&!)/&!*5&1>/%/,!1$,!//,!05L*53$&5/!9&//39!0$8/%!05F6&!&/!4>%3/,!/,!3$&!/%!1$,*5&!
3/! 8/>%8$,59//%3/! +593$$3! 9&//39! 8%>1/%! 8/4/03! 4>%3&! 5,8/H/&! &/8/,! //,! A%/3/%! 9($0$! $$,!
&/8/,9&$,3/%9C!D>/4/0!)/&!+>/505F6!59!>+!=%/(5/9!&/!A/=$0/,!>T!)/&!$$,&$0!3%/58/+/,&/,!1$,*5&!
3/!8/>%8$,59//%3/!+593$$3!8/9&/8/,!59-!05F6&!5,!5/3/%!8/1$0!3/!/%,9&!/%1$,!&/!H5F,!&>/8/,>+/,C(!!!
!
2/,! %$==>%&! 1$,! 3/! U/3/%0$,39/! g>05&5/A>,3! 3$&! 5,! T/A%*$%5! ":;]! 1/%9()5F,&! 9&/0&! 3$&!
>,3/%+5F,5,8!3>>%!3%*89(%5+5,/0/,!3*93$,58!59!3$&!U/3/%0$,3!//,!?,$%(>K9&$$&B!8/,>/+3!6$,!
4>%3/,C("!Z=1$00/,3!59!>>6!3$&!/%!1$,$T!":;]!//,!9&/%6/!&>/,$+/!05F6&!=0$$&9!&/!15,3/,!5,!)/&!
8/A%*56!1$,!)$,38%$,$&/,-!+/&!,$+/!&/8/,!8/A>*4/,C!D/&!05F6&!1>>%,$+/05F6!>+!5,&5+53$&5/!
&*99/,! (%5+5,/0/,! >,3/%05,8! &/! 8$$,! >+! H>! //,! 8%>&/%! 3//0! 1$,! 3/! 3%*89>+H/&! 5,! )$,3/,! &/!
6%5F8/,C(#!</!&>/,/+/,3/!8/4/039A/%/53)/53!1$,*5&!3/!8/>%8$,59//%3/!+593$$3!6>+&!5,!3/H/!
=/%5>3/!3*9!>=!1/%9()500/,3/!+$,5/%/,!,$$%!1>%/,C!
!
Z=!W!+/5!9&//6&!J$0/6!hC!3%5/!+/,9/,!,//%!5,!</,!D$$8C!D>/4/0!H5F,!8/3%$8!5,!//%9&/!5,9&$,&5/!
45F9&!>=!//,!F5)$359&59()/!>1/%&*585,8-!A05F6&!)5F!&/!05F3/,!$$,!//,!=9R()>&59()/!9&>>%,59!/,!4>%3&!
)5F!5,!":;^!A5F!H5F,!A/%/()&5,8!1>00/358!>,&>/%/6/,5,891$&A$$%!1/%60$$%3C($!S,!$*8*9&*9!)>>%&!
3/!@T8)$$,9/!10*()&/05,8!.$4/3!'C!3$&!E//%&!j503/%9!//,!($%&>>,4/39&%5F3!)//T&!*5&8/9()%/1/,!
>1/%! 3/! =%>T//&! J>)$++/3C! 'C! >,&9&//6&! 5,! 4>/3/! /,! %/59&! 1$,*5&! &5F3/05F6! >,3/%6>+/,! 5,!
<*5&90$,3! $T! ,$$%! U/3/%0$,3-! 4$$%! )5F! >=! @+9&/%3$+! aC'C! &4//! @+/%56$$,9/! &>/%59&/,!
,//%9&//6&C! 'C! 4/%6&! ,5/&! +//! $$,! =/%9>>,05F6)/539>,3/%H>/6-! 4$$%3>>%! ,5/&! 6$,! 4>%3/,!
1$9&8/9&/03!>T!)5F!,/&!$09!hC!$$,!//,!9&>>%,59!05F3&C(%!!
!
</! 3%/585,8! 1$,! )/&! F5)$359&59()! &/%%>%59+/! A05FT&! 5,! U/3/%0$,3! /,! A**%0$,3/,! 3/! A>1/,&>>,!
1>/%/,C!Z=+/%6/05F6!59!/()&/%!3$&!3/!@SO<!5,!":;]!>>6!9=/(5T5/6!>=!>,&4566/05,8/,!A5,,/,!
3/!%/()&9K/`&%/+59&59()/!A/4/85,8!5,8$$&C!2%!05F6&!9=%$6/!&/!H5F,!1$,!//,!>=0/15,8!35/!5,!":;V!
q!":;W!5,!8$,8!59!8/H/&C!k*$!8/3$()&/8>/3!)//T&!)/&!60$995/6/!,/>,$H59+/!&/%%/5,!1/%0>%/,!/,!
59!/%!+//%!,$3%*6!>=!$,&5K590$+!/,!"74+#59H4!9&%>+5,8/,!8/6>+/,C!D>/4/0!3/!8/4/0393%/585,8!
1>>%$09,>8!$09!A/=/%6&!4>%3&!8/H5/,-!45F9&!3/!35/,9&!>=!)/&!$8%/995/1/!G>,05,/I!&$$08/A%*56!/,!
3/! 6$,9! 3$&! +/&! ,$+/! 3/! +//%! ?5,&/00/(&*//0B! 1/%=$6&/! %$(59&59()/! 53//i,! 1$,! 3/! "74+#59H4!
A/4/85,8!>,3/%!//,!A%/3/%/!8%>/=!A*%8/%9!8/)>>%!15,3/,C(&!!
!
''

!A#'.'8*$2!3i'50&9*$7!.'/&!KL!F**(!5'.!6=;:!
!@(#F$%2!H,9'.**(!'$!>#&50'(2!3<)'(/'.')'(1!**$!1'!D6.)'$e2:!M`W]^W`;!
')
!3N*$%.*/!6=!0'&!A'.'/(**XV/'96,D;:!
(*
!A#'.'8*$2!3<"!'#%&!&6&!\!F**(!5'.%&(*X!)66(!**$%.*/!>*$6(*8*;:!
(!
!-*$!Z*8!'$!-*$!c#F72!3G'%50'(8#$/!)*$!='(%6$'$2:!W^_U!B#F$*,&2!3H'!866(1!6=!*1)65**&!H;!c#'(%,82:!M];!
("
!?'1'(.*$1%'!>6.#&#'96$12!3?6617(''&!('50'(50':2!\;!
(#
!T#'8!'$!Y(k%%'.8*$$2!3gI=.6%#'X!/'D'.1:U!-*$!1'$!Z',)'.!'$!-*$!c'.d2!3a6,1'$!'',D:;!
($
!i'50&9*$7!H'$!Z**/2!?TCiGHZNCKLMJC\[L_;!
(%
!Y66=%2!3N*$%.*/=.'/'(!@b!+*D'1!b;!)'(66(1''.1!&6&!9#F$*!K\!F**(!5'.;:!
(&
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3i'50&%V'I&('8#%8'!#$!?'1'(.*$12:!KM;!
'(

!
82

;V!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
!
S,! >6&>A/%! 4>%3&! 3/! '$>/359()/! F>*%,$059&! .$+$0! _)$9)>885! 1/%+>>%3! 5,! )/&! '$>/359()/!
(>,9*0$$&! 5,! S9&$,A*0-! )>>89&4$$%9()5F,05F6! 5,! >=3%$()&! 1$,! 3/! '$>/359()/! 6%>>,=%5,9!
J>)$++/3!A5,!'$0+$,C('!D>/4/0!/%!8//,!35%/(&!1/%A$,3!+/&!U/3/%0$,3!A/9&$$&-!A/1/9&58&!3/!
+>>%3! /,/%H5F39! 3/! 3%/585,8! 35/! 1$,! 9&$&/05F6/! $(&>%/,! *5&! 6$,! 8$$,! /,! $,3/%H5F39! )/&!
A*5&/,8/4>,/!%595(>!3$&!F>*%,$059&/,!6*,,/,!0>=/,C!
!
</!+>>%3!>=!3/!;XKF$%58/!9()>05/%/!Dr+/R%$!2%85,($,05!5,!3/(/+A/%!)/%5,,/%&!/%$$,!3$&!>>6!
A*%8/%9!90$()&>TT/%!6*,,/,!4>%3/,!1$,!H//%!/%,9&58/!A/3%/585,8/,C!</!9()>05/%/!3>/&!1$,$T!+/5!
+//%3/%/!+$0/,!$$,85T&/!&/8/,!)$$%!/`K1%5/,3!#/65%!2C-!>,3/%!$,3/%/!1>>%!+59)$,3/05,8!/,!
9&$065,8C!D>/4/0!2C!>,3/%!&>/H5()&!9&$$&!1$,!d/(0$99/%5,8!U/3/%0$,3-!//,!8/1$,8/,599&%$T!1$,!
X!4/6/,!4>%3&!>=8/0/83!/,!//,!(>,&$(&1/%A>3!)//T&-!4//&!)5F!&>()!&>/!&/!90$$,C!S,!H5F,!%$==>%&!
1/%45F&! 3/! S,9=/(&5/! 3$&! A/&%>66/,! =$%&5F/,! 4$$%>,3/%! =>05&5/! /,! ZJ! &/! 4/5,58! >>8! )/AA/,!
8/)$3!1>>%!3/!1/5058)/53!1$,!Dr+/R%$!/,!3$&!H/!&/6>%&!H5F,!8/9()>&/,!5,!)/&!A/>>%3/0/,!1$,!
3/!%595(>B9!35/!H/!05/=C((!
!
,*'(&
Es6+/,!bC!=0//8&!5,!+$$%&!//,!$$,90$8!>=!//,!&%$+!5,!P&%/()&!4$$%A5F!V!3>3/,!/,!+//%3/%/!
8/4>,3/,! 1$00/,C! </! $$,90$8! 05F6&! 8/+>&51//%3! 3>>%! //,! F5)$359&59()/! >1/%&*585,8! +$$%! 3/!
%/()&98$,8!+$$6&!>>6!3*53/05F6!3$&!bC!//,!=/%9>>,05F6)/5399&>>%,59!)//T&!+/&!,$%(59&59()/!/,!
$,&59>(5$0/!6/,+/%6/,C()!U$!3/!$$,90$8/,!5,!":;]!9&$$&!)/&!8/1$$%!1$,!3/!t!$0!3$,!,5/&!1/%4$%3/!
t!//,05,8!4//%!1>0>=!5,!3/!$$,3$()&C!
!
</! 8/A/*%&/,599/,! 5,! P&%/()&! 1>08/,! /,6/0/! 3$8/,! >=! //,! %/()&9K/`&%/+59&59()/! $$,90$8! 5,!
U5/*4Kf//0$,3!35/!4/%/0345F3!&>&!(>,9&/%,$&5/!0/53&C!</!@*9&%$059()/!3$3/%!+$$6&!W;!3>3/05F6/!
90$()&>TT/%9!/,!0$$&!V:!=/%9>,/,!G/%,9&58I!8/4>,3!$()&/%C)*!</!$$,90$8!1/9&58&!$$,3$()&!>=!)/&!
5,&/%,$&5>,$0/!6$%$6&/%!1$,!%/()&9K/`&%/+59&59()/!,/&4/%6/,!/,!53//i,-!)*,!8%>/5/,3/!5,10>/3!
/,!3/!+$&/!4$$%5,!&/%%>%59&/,!H>$09!@,3/%9!#%/5156!&>&!%>0+>3/00/,!4>%3/,C!Z>6!4>%3&!3/!%>0!
35/! )/&! 5,&/%,/&! 6$,! 9=/0/,! $09! 3585&$0/! 64//615F1/%! l,! $TH/&+$%6&! 1>>%! /`&%/+59+/!
>,3/%9&%//=&c!3/!3$3/%!H>,3!H5F,!$$,90$8!051/!*5&!15$!)/&!3585&$0/!+/35*+!/,!8$%$,3//%3/!H>!
1>0>=!$$,3$()&!1>>%!H5F,!?+$,5T/9&B!/,!H5F,!+>3*9!>=/%$,35C)!!</!5,10>/3!1$,!3/!a)%59&()*%()K
$$,90$8!A05F6&!$0!5,!>6&>A/%!$09!5,!)/&!<*5&9/!D$00/!//,!%/()&9K/`&%/+59&!//,!$$,90$8!=0//8&!/,!
35/!>>6!?051/B!*5&H/,3&!+/&!//,!($+/%$!>=!H5F,!)/0+C)"!</!+>>%3!>=!<*5&9!=>05&5(*9!j$0&/%!
QrA(6/! 5,! F*,5! 05F6&! 3/! 8%>/5/,3/! 3%/585,8! 1$,! %/()&9K/`&%/+59&59()! &/%%>%59+/! ,>8+$$09! &/!
>,3/%9&%/=/,C)#!</!>=0/15,8!1$,!3/H/!1>%+!1$,!/`&%/+59+/!05F6&!>>6!U/3/%0$,3!3>>%!&/!H/&&/,-!
$09!59!)/&!)5/%!1>>%,$+/05F6!//,!>,05,/!T/,>+//,C)$!
!
S,!U/3/%0$,3!H>%8&!5,!9/=&/+A/%!3/!J$%/,8>KH$$6!4/3/%>+!1>>%!//,!8%>&/!9()>6!$09!</%6!
j5/%9*+-! $31>($$&! 1$,! 6%>>,8/&*58/! U$A50! #C-! )>>89&4$$%9()5F,05F6! 5,! ,$$+! 1$,! J>(%>K
+$TT5$!6>=9&*6!d53>*$,!bC!1>>%!H5F,!4>,5,8!5,!@+9&/%3$+!4>%3&!1/%+>>%3C)%!D/&!59!3/!//%9&/!
!
('

!3Y(66$=(#$%!O*&!*50&'(!866(1!6=!F6,($*.#%&!Y0*%06//#;:!
((
!4$%='5&#'!+,%&#&#'!'$!-'#.#/0'#12!34$%='5&#'6$1'(O6'7!$**(!1'!**$=*7!)*$!1'!%&*.7#$/!166(!G'7#(!g;2:!]^_2!M]^
[`;!
()
!i'50&9*$7!"#11'$V?'1'(.*$12!?TCiG"?gCKLKLCML]W;!
)*
!i6d*.!@688#%%#6$!6X!4$h,#(d!#$&6!&0'!&'((6(#%&!*&&*57%!6$!@0(#%&50,(50!86%h,'%!6$!M`!"*(50!KLMJ2!3i'=6(&!
6X!&0'!i6d*.!@688#%%#6$!6X!4$h,#(dC!-6.,8'!M2:!]W;!
)!
!"*57.#$2!3A0'!@0(#%&50,(50!*&&*57%;:!
)"
!i*X*'.2!3?*50!H'8!N&&'$&*&;:!
)#
!Z*/'8*$$2!3"6(1X*..!Tk957';:!
)$
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLMJ2:![2!M\;!
)%
!A#'.'8*$2!3b=66(!.#h,#1*&#'!*1)65**&!H'(7!c#'(%,8!.'#1&!$**(!S&('50&;:!

!

;W!
83

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
6//%!5,!3/!U/3/%0$,39/!8/9()5/3/,59!3$&!//,!9&%$T$31>($$&!59!8/05L*53//%3!5,!)/&!6$3/%!1$,!H5F,!
4/%6C)&! </! +>>%3! 0/53&! &>&! &>/8/,>+/,! >,1/5058)/538/1>/0/,9! >,3/%! $31>($&/,C! '>++58/,!
,>/+/,! )/&! )*,! ;;! 9/=&/+A/%! /,! ,/+/,! *5&! $,89&! A/=$$03/! H$6/,! ,5/&! +//%! $$,C)'! Z>6!
A/1/5058/%9!4/%6H$$+!5,!)/&!9&/09/0!H5/,!35&!$09!//,!>+90$8=*,&c!(%5+5,/0/,!05F6/,!8//,!9()%>>+!
+//%!&/!)/AA/,!5,!)/&!8/A%*56!1$,!8/4/03!&/8/,!1/%&/8/,4>>%358/%9!1$,!3/!%/()&99&$$&C)(!@09!
%/$(&5/! >=! )/&! &>/8/,>+/,! 8/4/03! 1$,*5&! 3/! 8/>%8$,59//%3/! +593$$3! 4>%3&! )/&!
J*0&5359(5=05,$5%! S,&/%1/,&5/! b/$+! >=8/%5()&-! //,! 9$+/,4/%65,8! &*99/,! 1/%9()500/,3/!
>1/%)/53935/,9&/,!4$$%>,3/%!=>05&5/-!F*9&5&5/-!J$%/()$*99//!/,!3/!#/0$9&5,835/,9&C))!
!
O/%1>08>,3/%H>/6!,$$%!A/3%/585,8/,!&/8/,!F>*%,$059&/,!&>>,&!$$,!3$&!7\o!1$,!3/!1%>*4/05F6/!
F>*%,$059&/,!F$$%05F69!+/&!A/3%/585,8/,!8/(>,T%>,&//%3!4>%3&C!</!3%/58/+/,&/,!)/AA/,!5,!//,!
958,5T5($,&!$$,&$0!8/1$00/,!>>6!(>,9/L*/,&5/9!1>>%!3/!=/%91%5F)/53C!#5F1>>%A//03!3>>%3$&!;]o!
1$,! 3/! %/9=>,3/,&/,! ,5/&! +//%! $$,! 9>++58/! >,3/%4/%=/,! A/85,&! >T! ;Wo! A/4*9&! A/=$$03/!
5,T>%+$&5/! 4/80$$&C!**! D/&! &)/+$! A/3%/585,8! 1$,! F>*%,$059&/,! 6>+&! >>6! ,$$%! 1>%/,! 5,! //,!
%$==>%&$8/!4$$%*5&!A05F6&!3$&!%/85>,$0/!1/%90$88/1/%9!9&//39!1$6/%!6$+=/,!+/&!A/3%/585,8/,!
/,!5,&5+53$&5/C!*!!D/&!A//03!1$,!//,!%/()&99&$$&!>,3/%!3%*6!4>%3&!>>6!A*5&/,!3/!U/3/%0$,39/!
8%/,H/,!1$6/%!8/H5/,C!*"!
!
,*,*&
Z,3/%H>/6! &>>,&! $$,! 3$&! 0>6$0/! A/9&**%3/%9! 3/! $T8/0>=/,! F$%/,! 1$6/%! 4>%3/,! A/3%/583C! <5&!
8/A/*%&!+/&!,$+/!>=!9>(5$0/!+/35$C!*#!Z>6!+/3/4/%6/%9!1$,!)/&!9&/09/0!A/,$3%*66/,!3$&!/%!
+//%!/,!H4$$%3/%!8/3%/583!4>%3&!/,!3$&!(%5+5,/0/,!9,/00/%!8%>T!8/4/03!5,H/&&/,C!</!=>05&5/!
)//T&! 8%>&/! +>/5&/! >+! $3/L*$&/! A/9()/%+5,8! &/! A5/3/,! $$,! 90$()&>TT/%9! 1$,! /%,9&58/!
A/3%/585,8/,!3>>%!//,!9&/%6/!&>/,$+/!1$,!)/&!$$,&$0!H$6/,C!2%!05F6&!,5/&!$00//,!+//%!G/%,9&58I!
8/3%/583! &/! 4>%3/,-! )/&! &>/,/+/,3/! 8/A%*56! 1$,! %595(>K5,9()$&&5,8/,! A%/,8&! >>6! +//%!
=>&/,&5i0/!8/1$%/,!5,!A//03!4$$%&/8/,!>=8/&%/3/,!4>%3&C!*$!!
!
Z>6!A/3%/585,8/,!&/8/,!F>*%,$059&/,!H5F,!5,!":":!4//%!>,3/%4/%=!1$,!3/A$&C!S,!>6&>A/%!A/90*5&!
3/!UZ'!>+!)/&!0>8>!1$,!3/!>+%>/=!1$,!1>/%&*58/,!&/!1/%45F3/%/,!>+!3/!6$,9!>=!A/3%/585,8!
1$,! 4/%6,/+/%9! &/! 1/%+5,3/%/,C!*%! </! 3>>%! @+/%56$$,9! =%/953/,&! b%*+=! 1$$6! 8/A%*56&/!
$$,&5F85,8!?Q";$&%$DBB&05F6&!>>6!5,!U/3/%0$,3!8/+//,8>/3!&/!4>%3/,!/,!3/!8/0>>T4$$%358)/53!
1$,!F>*%,$059&/,!5,!5/3/%!8/1$0!5,!9>++58/!6%5,8/,!&/!>,3/%+5F,/,C!*&!!
!
</!$$,&$9&5,8!1$,!3/!8/0>>T4$$%358)/53!1$,!5,9&5&*&5/9-!/`=/%&9-!=>05&5(5!/,!A/9&**%3/%9!6>+&!
3>>%! )/&! *5&A%/6/,! 1$,! 3/! (>%>,$(%5959! 5,! //,! 9&%>>+1/%9,/005,8C! </! (%5959! A05F6&! >>6! 5,!
U/3/%0$,3! //,! %5F6/! 1>/35,89A>3/+! 1>>%! 9$+/,H4/%5,893/,6/,C! O5%>0>8/,-! =>05&5(5! /,!
$+A&/,$%/,!35/!H5()!+/&!3/!A/9&%5F35,8!1$,!)/&!15%*9!A/H58)>*3/,!4>%3/,!$0!9,/0!3>/045&!1$,!

!
)&

!-,/&%2!3g'$!('56$%&(,5&#'!)*$!1'!**$%.*/!6=!H'(7!c#'(%,8;:!
)'
!3H6%%#'(!H'(7!c#'(%,8:U!b&67'(2!3g'$!F**(!$*!1'!866(1;:!
)(
!-'(8**%2!3Z'&!D'(7!)*$!1'!GG@:'(%!)*$!0'&!<";:!
))
!H'$!Z*(&6/2!3Z6'!86'&'$!D'!0'&!6$7(,#1!D#'1'$e:;!
!**
!<1'7'(7'$!'$!H*%2!3g'$!6$)'#.#/!7.#8**&2:!M^[;!
!*!
!<6%&)''$2!3i'/#6$*.'!)'(%.*//')'(%!D6(1'$!)**7!9'1('#/1;:!
!*"
!T*,(#7%!'$!Y6(%&'$2!3b&(*&'/#%50!<8/')#$/%9''.1!LM2:!MW2!KLU!Y6(%&'$2!Z'$1(#I!'$!-*$!1'(!b.66&2!
3b&(*&'/#%50!68/')#$/%9''.1!KLKL2:!MW;!
!*#
!-*$!Z66X!'&!*.;2!3>%d506%65#*.'!'XX'5&'$!)*$!9'1('#/#$/!'$!9')'#.#/#$/2:!_^J;!
!*$
!N$1(#$/*2!3-''.!8''(!1('#/#$/'$!)*$!5(#8#$'.'$:U!-'(8**%2!3Z'&!D'(7!)*$!1'!GG@:'(%!)*$!0'&!<";:!
!*%
!H'!+*/'(2!3a'D'.1!'$!8#11'.)#$/'(%!$6='$!?<b!.6/6!&'!)'(D#F1'('$;:!
!*&
!A068*%!'$!R6$1'(6=2!3+6,($*.#%&#'7!86'&!O'.X!)'(&(6,D'$!0'(%&'..'$;:!

!
84

;X!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
3%/58/+/,&/,C!*'! </! @SO<! H5/&! $,&5K>1/%)/539$(&5159&/,! 1$6/%! //,! 3%/585,8! 1>%+/,C!*(!
#>1/,35/,! 6>+&! )/&! 9&%$T%/()&/05F6! $==$%$$&! >,3/%! 3%*6! 3>>%! 3/! (>%>,$(%5959C!*)! Z>6!
3//0,/+/%9! $$,! 3/! /`=/%&9/995/! A/,$3%*66/,! 3$&! 3/! (>%>,$(%5959! /,! )/&! >,05,/! 359(>*%9!
)5/%>+&%/,&!9>++58/!+/,9/,!)//T&!8/9&/%6&!5,!3/!>1/%&*585,8!3$&!H/!5,!>=9&$,3!+>/&/,!6>+/,C!
2%!05F6&!//,!8%>&/%!%595(>!3$&!)/&!>,05,/!3>+/5,!)/&!>TT05,/!)$,3/0/,!A/m,10>/3&C!!*!!
!
</! =%>A0/+$&5/6! %>,3>+! A/3%/585,8/,! A/=/%6&! H5()! ,5/&! &>&! //,! 60/5,/! 8%>/=! 9=/(5T5/6/!
&)/+$B9C! b>/,/+/,3/! $$,&$00/,! 3/+>,9&%$&5/9! >1/%! *5&//,0>=/,3/! >,3/%4/%=/,! H>$09! )/&!
605+$$&-!3/!(>%>,$+$$&%/8/0/,-!H4$%&/!=5/&!>T!3/!X7"?;&Y58$B&Z"44$#KA/4/85,8!3*53/,!>=!//,!
1/%35/=5,8!1$,!+$$&9()$==/05F6/!&/8/,9&/005,8/,C!Z>6!>=!9>(5$$0/(>,>+59()!8/A5/3!,//+&!3/!
>,8/05F6)/53!&>/!/,!8%>/5&!3/!8%>/=!?$()&/%A05F1/%9B!35/!//,!3$0/,3!1/%&%>*4/,!5,!3/!%/()&99&$$&!
)//T&C!!!!</!5,&/%,$&5>,$0/!=>05&5/6!05F6&!5,9&$A5/0/%!&/!4>%3/,!3>>%!//,!1/%9()*515,8!,$$%!//,!
+*0&5=>0$5%/!4/%/03>%3/!4$$%5,!>,3/%!$,3/%/!a)5,$!/,!d*90$,3!9&//39!$99/%&5/1/%!>=&%/3/,C!!"!
!
#5,,/,!3/!2P!A05F6&!3/!F5)$359&59()/!3%/585,8!A/9059&!,5/&!&/!H5F,!4/88/1$00/,!+/&!3/!&/0>>%8$,8!
1$,!)/&!TR95/6/!6$05T$$&!1$,!S'C!S,!,>1/+A/%!":":!4>%3&!j/,/,!>=8/9()%56&!3>>%!//,!$$,90$8!
1$,!//,!F5)$359&59()/!//,05,8C!!#!U5/&!1//0!//%3/%!4/%3/,!5,!h%$,6%5F6!1/%9()500/,3/!$$,90$8/,!
8/=0//83!4$$%>,3/%!>=!3>(/,&!'$+*/0!g$&R!35/!9=>&=%/,&/,!>1/%!J>)$++/3!)$3!A/9=%>6/,!
5,!H5F,!0/9C!!$!S,!3/!,$90//=!1$,!3/!+>>%3!>=!g$&R!+>/&!>>6!//,!d>&&/%3$+9/!0/%$$%!>,3/%3*56/,!
,$!3%/58/+/,&/,C!</!>=)/T!3%$$5&!>+!//,!9=>&=%/,&!>1/%!3/!RH"#75$&S$LF6&$$,90$8!5,!":;W!35/!
3/! 0/%$$%! $0! F$%/,! 5,! H5F,! 0>6$$0! )$3! )$,8/,C!!%! </! ($9*9! 500*9&%//%&! )>/! =0>&9/05,8/!
>,&4566/05,8/,!5,!)/&!A*5&/,0$,3!5,10>/3!6*,,/,!)/AA/,!>=!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,C!
!
S,&/%,$&5>,$$0!8/H5/,!3%*6&!>>6!)/&!%/()&9K/`&%/+59+/!H5F,!9&/+=/0!>=!":":C!<*5&90$,3!4>%3&!
5,!T/A%*$%5!4/3/%>+!>=8/9()%56&!3>>%!//,!%/()&9K/`&%/+59&59()/!$$,90$8-!35&+$$0!5,!D$,$*C!!&!
2/,!%//69!5,(53/,&/,!5,!3/!<*5&9/-!#%5&9/!/,!@+/%56$$,9/!6%5F89+$()&/,!1>%+&!$$,0/535,8!1>>%!
&>/,/+/,3/! A/H>%83)/53! >1/%! 5,T50&%$&5/! 3>>%! %/()&9K/`&%/+59&/,C!!'! S,! U/3/%0$,3! A05FT&! )/&!
%/()&9K/`&%/+59+/!/()&/%!1>>%$09,>8!A/=/%6&!/,!59!)/&!1//0$0!//,!>,05,/!T/,>+//,C!!(!j/0!05F6&!
+/&!,$+/!3/!"74+#59H4!1$%5$,&!//,!A%/3/%!=*A05/6!&/!A/%/56/,!3>>%!%/()&9K/`&%/+59&59()/!53//i,!
>1/%! A5F1>>%A//03! %$(59+/! /,! .>3/,! >=! //,! ?5,&/00/(&*/0/B! +$,5/%! &/! 1/%=$66/,C! j$$%! )/&!
%/()&9K/`&%/+59+/!5,!U/3/%0$,3!9&/%6/%!1>/&!$$,!3/!8%>,3!05F6&!&/!6%5F8/,!/,!K8/H5/,!$$,90$8/,!
5,! $,3/%/,! 0$,3/,K! >>6! //,! =>&/,&5/! &>&! &/%%>%59&59()/! 8/4/03! 5,! H5()! 3%$$8&-! 05F6&! )/&! 05,69K
/`&%/+59&59()/!+505/*!H5()!1//0$0!>=!A*%8/%05F6/!>,8/)>>%H$$+)/53!&/!%5()&/,!/,!+5,3/%!3$,!
1>>%)//,!>=!8/4/033$358/!(>,T%>,&$&5/9!*5&!&/!H5F,C!!)!
!
b>&!90>&!6>+/,!5,!":":!9&$&/05F6/!$(&>%/,!,$3%*66/05F6/%!,$$%!1>%/,!5,!)/&!3%/585,89A//03!1$,!
3/! @SO<-! +/&! ,$+/! &/,! >=H5()&/! 1$,! 35=0>+$&/,-! 35=0>+$&5/6/! >AF/(&/,! /,! 5,&/%,$&5>,$0/!
!
!*'

!H,!>(l2!3<)'()'(0#&!56(6$*1'9*&!(**7&!667!0'&!<"A;:!
!*(
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLKL2:!MW;!
!*)
!Y6(%&'$2!Z'$1(#I!'$!-*$!1'(!b.66&2!3b&(*&'/#%50!68/')#$/%9''.1!KLKL2:!_;!
!!*
!"'1'D'(7'(!>6.#&#'!M2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!!
!!!
!T*,(#7%!'$!Y6(%&'$2!3b&(*&'/#%50!<8/')#$/%9''.1!LM2:!MKU!Y6(%&'$2!Z'$1(#I!'$!-*$!1'(!b.66&2!3b&(*&'/#%50!
68/')#$/%9''.1!KLKL2:!MLU!N$*.#%&'$$'&D'(7!?*&#6$*.'!-'#.#/0'#12!3Z6(#O6$%5*$!KLKL2:!K`^KW;!
!!"
!?*&#6$**.!@6E(1#$*&6(!A'((6(#%8'9'%&(#F1#$/!'$!-'#.#/0'#12!3?*&#6$*.'!)'#.#/0'#1!%&(*&'/#'!KLMJ2:!MJ^KL;!
!!#
!G'$$06.12!g11d!'$!b50,'&O'2!3-#'$$*!(''.%;:!
!!$
!i'$6,&2!3B(*$%'$!8*%%**.!1'!%&(**&!6=!,#&!D6'1'!68!866(1!6=!.'(**(;:!
!!%
!Y6,D'$06)'$2!3H65'$&!1,#7&!6$1'(!68!5*(&66$!#$!7.*%;:!
!!&
!Z*%50$#72!3?','!H'&*#.%;:!
!!'
!Y6'0.'(2!3N!&0('*&!X(68!D#&0#$e:!
!!(
!N$*.#%&'$$'&D'(7!?*&#6$*.'!-'#.#/0'#12!3Z6(#O6$%5*$!KLKL2:!KM;!
!!)
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLKL2:!]2!W;!

!

;\!
85

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
>%8$,59$&5/9! H>$09! 3/! Z%8$,59$&5/! 1>>%! )/&! O/%A>3! >=! a)/+59()/! j$=/,9C!"*! 2/,! $,3/%/!
(%*(5$0/!>,&4566/05,8!>=!35&!8/A5/3!59!>,8/4/,9&/!A*5&/,0$,39/!5,+/,85,8!5,!A/%5()&8/15,8!
%>,3>+! =>05&5/6! >T! +$$&9()$==/05F6! 8/1>/058/! &)/+$B9-! H>$09! 1/%65/H5,8/,! /,! )/&! JDK;\!
&%5A*,$$0-! +/&! $09! 3>/0! )/&! $$,4$66/%/,! 1$,! =>0$%59/%5,8C! '&$&/,! $09! d*90$,3! 3>/,! 35&!
A5F1>>%A//03! 3>>%! 3/95,T>%+$&5/($+=$8,/9! 15$! 9>(5$0/! +/35$C! Z>6! 4>%3&! )/&! (RA/%3>+/5,!
8/A%*56&!1>>%!G/(>,>+59()/I!9=5>,$8/C!"!!</!@SO<!9&/0&!5,!H5F,!F$$%1/%90$8!3$&!3/H/!3585&$0/!
3%/585,8/,!>>6!>,3/%!)/&!9&/09/0!H>*3/,!+>/&/,!1$00/,C!""!
!
,*,'&
</!8%>/5/,3/!5,10>/3!1$,!3/95,T>%+$&5/($+=$8,/9!3>>%!=$%&5F358/!+/35$!/,!&>/,/+/,3/!9&/*,!
1>>%! $,&53/+>(%$&59()/! /,! %/()&9/`&%/+59&59()/! 9/,&5+/,&/,! >,3/%! H>4/0! 3/0/,! 1$,! 3/!
@+/%56$$,9/! A/1>065,8! $09! )/&! d/=*A056/5,9/! =>05&5/6/! /9&$A059)+/,&-! 6>+/,! 5,! 3/!
=%/953/,&5/0/! 1/%65/H5,8/,! 3*53/05F6! ,$$%! 1>%/,C! Z=8/H4//=&! 3>>%! H5&&/,3! =%/953/,&! b%*+=!
>+3$&!3/!1/%65/H5,8/,!?8/9&>0/,B!H>*3/,!H5F,-!35/!>=!H5F,!A/*%&!3$$%5,!8/9&/*,3!4>%3&!3>>%!
6$,$0/,!$09!=6[&\$DB-!A/9&>%+&!>=!X!F$,*$%5!//,!+/,58&/!)/&!a$=5&>>0C!"#!S,!3/!+$$,3/,!,$35/,!
A05F6&!3$&!8%>&/!3/0/,!1$,!3/!d/=*A056/5,9/!=$%&5F!>,4500/,3!H5F,!>+!3/!1$09/!$$,&5F85,8/,!1$,!
1/%65/H5,89T%$*3/! &/8/,! &/! 9=%/6/,-! ,>()! >+! 1>>%! b%*+=9! $TH/&&5,8! &/! 9&/++/,C!"$!
@,&53/+>(%$&59()/!9/,&5+/,&/,!H5F,!,5/&!$00//,!//,!/`&/%,/!A/3%/585,8!1>>%!%/()&99&$&/,-!+$$%!
6*,,/,!>>6!1$,!A5,,/,*5&!8%//=!6%5F8/,C!
!
</! >,3/%+5F,5,8! 1$,! >AF/(&5/1/! F>*%,$059&5/6! 3>>%! =>05&5(5! 15,3&! >>6! 5,! U/3/%0$,3! H5F,!
4//%60$,6C! S,! 3/! $$,0>>=! ,$$%! 3/! b4//3/! _$+/%1/%65/H5,8/,! A/9&/+=/0&! A5F1>>%A//03! //,!
05F9&&%/66/%! 3/! UZ'! $09! Q";$& %$DBC!"%! Z>6! 3/! 1>>%&3*%/,3/! (>%>,$(%5959! >,3/%8%$$T&! )/&!
1/%&%>*4/,! 5,! 5,9&5&*&5/9-! A/9&**%3/%9! /,! =>05&5(5C! U$$9&! >,8/,>/8/,! >1/%! 3/! 8/,>+/,!
+$$&%/8/0/,!59!/%!//,!8%>/5/,3/!8%>/=!(>+=0>&3/,6/%9!/,!1$((5,4/58/%$$%9!35/!H5()!$T6//%&!
1$,!3/!>1/%)/53!/,!1$,!4/&/,9()$==/05F6/!/`=/%&59/C!</95,T>%+$&5/!1/%9=%/53&!15$!)/&!5,&/%,/&!
9=//0&!)5/%A5F!//,!A/0$,8%5F6/!%>0-!H/6/%!$09!+5,K>TK+//%!A/6/,3/!U/3/%0$,3/%9!/%!//,!)$,3!5,!
)/AA/,C!</!&>/8/,>+/,!5,10>/3!1$,!(>+=0>&3/,6/,!0$$&!H5()!>>6!>=&/6/,/,!*5&!3/!8%>/5/,3/!
$$,)$,8!1>>%!3/!5,!3/!O'!>,&9&$,/!?k@,>,B!A/4/85,8C!<$$%,$$9&!H5F,!/%!>>6!5,!U/3/%0$,3!
%/()&9/`&%/+59&59()/! ?$((/0/%$&5>,59&/,B! $(&5/T! 35/! 3/! (%5959! A/4*9&! $$,8%5F=/,! >+! +533/09!
3/95,T>%+$&5/($+=$8,/9-!A5F1>>%A//03!>1/%!1$((5,9-!3/!1$0!1$,!)/&!3>>%!)*,!8/)$&/!9R9&//+!
&/!A/9=>/358/,C!"&!
!
</! 3%/585,8! 1$,! (>+=0>&3/,6/%9! /,! (>%>,$K>,&6/,,/%9! A05FT&! ,5/&! 8/)//0! 15%&*//0C! S,! +$$%&!
4>%3&!//,!(>%>,$&/9&9&%$$&!5,!#>1/,6$%9=/0!8/&%>TT/,!+/&!//,!H/0T8/+$$6&!/`=0>95/TC!</!9()$3/!
59!8/%5,8C!"'!2/,!+$$,3!0$&/%!4>%3&!//,!+$,!*5&!</,!D/03/%!$$,8/)>*3/,!>=!1/%3/,65,8!1$,!
)/&! 1>>%A/%/53/,! 1$,! //,! $$,90$8! >=! //,! 1$((5,$&5/0>($&5/! 5,! H5F,! 4>>,=0$$&9C!"(! 25,3! +/5!
1>>%6>+/,! 3/! Z>9&/,%5F69/! $*&>%5&/5&/,! //,! $$,90$8! 1$,! (>%>,$K>,&6/,,/%9! 3>>%! A/90$8! &/!
0/88/,!>=!4$=/,9!/,!+*,5&5/-!4$$%+//!3/!5,&/%,$&5>,$0/!35+/,95/!1$,!3/H/!3%/585,8!4>%3&!
$$,8/&>>,3C!")! b/8/,>1/%! 3/H/! H>%84/66/,3/! 5,(53/,&/,! 9&/00/,! 3//0,/+/%9! $$,! 3/!
!
!"*

!49#12!MW;!
!"!
!N$*.#%&'$$'&D'(7!?*&#6$*.'!-'#.#/0'#12!3Z6(#O6$%5*$!KLKL2:!KM;!
!""
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLKL2:!MW;!
!"#
!Y,#$2!3<=/'%&667&!166(!.',/'$%!'$!66(.6/%('&6(#'7;:!
!"$
!H'$!Z6$12!3i'=,9.#7'#$'$!1,.1'$!/''$!'$7'.'!7(#&#'7!8''(!6=!A(,8=;:!
!"%
!?#'9'(!'$!b86,&'(2!3<89,1%8*$!b8#&!P?><Q:;!
!"&
!b5066$06)'$2!3H66(%.**$!#$!*50&'(1650&U!?'1'(.*$1!7'$&!=6.1'()*(#*$&!)*$!mN$6$:U!-*$!G,,('$2!3H'!
$#',D'!568=.6&'56.6/#':U!3?'1'(.*$1%!&(6..'$.'/'(;:!
!"'
!3gI=.6%#'X!9#F!&'%&%&(**&!G6)'$7*(%='.;:!
!"(
!3>.*$!**$%.*/!6=!)*55#$*&#'.65*&#';:!
!")
!<,0*FF#!'$!G66$8*$2!3c*='$%!/')6$1'$!9#F!<6%&'$(#F7%'!56(6$*&'/'$%&*$1'(%;:!

!
86

;]!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
/`=/%&9/995/!3$&-!$T8/H/&!&/8/,!3/!&>/,$+/!1$,!8/*5&/!3%/58/+/,&/,-!)/&!$$,&$0!8/4/033$358/!
5,(53/,&/,!5,!%/0$&5/!&>&!3/!(>%>,$(%5959!1>>%$09,>8!A/&%/66/05F6!0$$8!59C!#*!
!
</!H>%8/,!>+!%/()&9K/`&%/+59+/!A5,,/,!)/&!6%5F89A/3%5FT!0$$5/,!5,!+/5!>=!$09!//,!#/0859()!
+505&$5%!//,!$%9/,$$0!4$=/,9!*5&!//,!6$H/%,/!9&//0&!/,!1/%1>08/,9!1/%345F,&C!</!+505&$5%!05F6&!
)/&! >=! //,! #/0859()/! 15%>0>>8! 8/+*,&! &/! )/AA/,-! 4$&! >=! //,! >1/%0$=! &*99/,!
9$+/,H4/%5,893/,6/,! %>,3>+! (>%>,$! /,! %/()&9K/`&%/+59+/! 3*53&C! </! &5/,3*5H/,3/,!
9&/*,A/&*585,8/,!1>>%!3/!+505&$5%!1$,!$,3/%/!#/08/,!45FH/,!A>1/,35/,!>=!//,!8/3$()&/8>/3!
3$&! ,5/&! 0$,8/%! $09! +$%85,$$0! &/! A/9&/+=/0/,! 59C!#!! S,! U/3/%0$,3! 59! 3/! 6%5F89+$()&! >>6!
$$,&%/66/05F6! 1>>%! %/()&9K/`&%/+59&/,! +$$%! H5F,! /%! 1>08/,9! 3/! 3/+5995>,$5%! +5,59&/%! 1$,!
3/T/,95/! ?8//,! $$,45FH5,8/,! 3$&! %/()&9K/`&%/+59+/! //,! 8/1$$%! 1>%+&! 5,! 3/! (*0&**%! 1$,!
3/T/,95/BC!#"!D>/4/0!1>>%A//03/,!1$,!%/()&9K/`&%/+59+/!>,3/%!+505&$5%/,!4/%/0345F3!1$6/%!5,!
)/&!,5/*49!6>+/,-!59!/%!,>8!>,1>03>/,3/!3$&$!>+!&/!A/>>%3/0/,!>T!/%!9=%$6/!59!1$,!//,!&%/,3C!##!
!
</!3%/585,8!1$,!9&$&/05F6/!$(&>%/,!H>$09!a)5,$-!d*90$,3!/,!S%$,!A05FT&!$(&*//0-!+/&!,$+/!&/,!
$$,H5/,!1$,!)/&!3585&$0/!3>+/5,C!#$!#/m,10>/35,89>=/%$&5/9!)/AA/,!$09!3>/0!)/&!$$,4$66/%/,!
1$,!=>0$%59$&5/!/,!)/&!>,3/%8%$1/,!1$,!3/!(>)/95/!5,!0$,3/,!$09!U/3/%0$,3!+$$%!>>6!A5,,/,!
>%8$,59$&5/9!$09!3/!2P!/,!3/!U@OZC!Z>6!/(>,>+59()/!/,!+505&$5%/!9=5>,$8/!/,!(RA/%$$,1$00/,!
1$00/,!&/!>,3/%9()/53/,C!U5/*4/!&/(),>0>85/i,!4>%3/,!1>0>=!5,8/H/&!/,!$&&%5A*&5/-!>T&/4/0!)/&!
$()&/%)$0/,!1$,!3/!8/A%*56/%-!4>%3&!9&//39!0$9&58/%C!#%!S,!H5F,!?aRA/%9/(*%5&RA//03!U/3/%0$,3B-!
4$$%9()*4&! 3/! UabO! 3$&! ,5/&! $00//,! 9&$&/05F6/! $(&>%/,! U/3/%0$,39/! A/0$,8/,! /,! ,$&5>,$0/!
1/5058)/53!6*,,/,!9()$3/,!15$!)/&!3585&$0/!3>+/5,!+$$%!3$&!>>6!/,6/0/!(RA/%(%5+5,/0/!8%>/=/,!
)5/%&>/!5,!9&$$&!H5F,C!#&!
!
Z,3/%H>/6!1$,!=#$$F6E&S6>B$!&>>,&!$$,!3$&!9&$&/05F6/!$(&>%/,!>>6!1$6/%!%/=%/995/!8/A%*56/,!
&/8/,!0/3/,!1$,!35$9=>%$!/,!10*()&/05,8/,8/+//,9()$==/,!3$,!8/3$()&C!#'!S00*9&%$&5/T!)5/%1>>%!
59! 3/! 6$=5,8! 1$,! //,! =$99$85/%9105/8&*58! 3>>%! j5&Kd*90$,3! 5,! +/5! ":";C! D/&! &>/9&/0! 59!
>,3/%4/8!1$,!@&)/,/!,$$%!O50,5*9!$09!)/&!>,3/%!1$09/!1>>%4/,39/0/,!4>%3&!8/34>,8/,!>+!&/!
0$,3/,!5,!j5&Kd*90$,3!H>3$&!3/!0>6$0/!$*&>%5&/5&/,!//,!A0>88/%!/,!F>*%,$059&!6*,,/,!$%%/9&/%/,!
35/!H5()!$0!F$%/,!6%5&59()!*5&!>1/%!)/&!%/85+/C!#(!
!
#/85,!F*05!":";!4>%3&!+593$$31/%90$88/1/%!g/&/%!dC!3/!O%5/9!5,!@+9&/%3$+!,//%8/9()>&/,!/,!
A/0$,3&!)5F!H4$$%8/4>,3!5,!)/&!H5/6/,)*59-!4$$%!)5F!>=!;W!F*05!$$,!H5F,!1/%4>,35,8/,!A/H45F6&C!
Z=! )/&! +>+/,&! 1$,! 9()%5F1/,! 59! )/&! ,>8! >,3*53/05F6! 4$&! 3/! =%/(5/H/! &>/3%$()&! 1$,! 3/!
+>>%3$$,90$8!59C!E/H5/,!H5F,!%>0!$09!1/%&%>*4/,9=/%9>>,!1$,!6%>>,8/&*58/!U$A50!#C!Q5F6&!)/&!
$$,,/+/05F6!3$&!3/!$$,90$8!1/%A$,3!)>*3&!+/&!)/&!J$%/,8>!=%>(/9!/,!3/!(%5+5,/0/!>%8$,59$&5/!
%>,3>+!d53>*$,!bC!#)!</!$$,90$8!A/1/9&58&!3/!8%>&/!3%*6!35/!3>>%!3/!8/>%8$,59//%3/!+593$$3!
!
!#*

!"'1'D'(7'(!?@A-!K2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#'U!"'1'D'(7'(!"#$#%&'(#'!)*$!G#$$'$.*$1%'!R*7'$2!
G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!
!#!
!3-66(&).,50&#/'!G'./#%50'!8#.#&*#(!76$!166(!f/(6&'!X6,&'$f!**$!D*='$%!768'$:U!"'1'D'(7'(!4@@A!M2!
G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!
!#"
!3<67!#$!?'1'(.*$1!)#$1'$!('50&%V'I&('8#%&'$!0'&!.'/'(!**$&('77'.#F7;:!
!##
!i*1#5*.#%*&#6$!ND*('$'%%!?'&D6(72!3i*1#5*.#%'1!=6.#5'2!8#.#&*(d!*$1!=(#%6$!%&*XX;:!
!#$
!Y6(%&'$2!Z'$1(#I!'$!-*$!1'(!b.66&2!3b&(*&'/#%50!68/')#$/%9''.1!KLKL2:!KLU!"'1'D'(7'(!"#$#%&'(#'!)*$!
G#$$'$.*$1%'!R*7'$2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!
!#%
!Y6(%&'$2!Z'$1(#I!'$!-*$!1'(!b.66&2!3b&(*&'/#%50!68/')#$/%9''.1!KLKL2:!M]2!KLU!N4-H2!"4-H!'$!?@A-2!
3H('#/#$/%9''.1!%&*&'.#F7'!*5&6('$2:!M\^KM;!
!#&
!?*&#6$**.!@6E(1#$*&6(!A'((6(#%8'9'%&(#F1#$/!'$!-'#.#/0'#12!3@d9'(%'5,(#&d9''.1!?'1'(.*$1!KLKM2:!J;!
!#'
!b50'$77*$!'$!T#$O'(2!3A0'!/.69*.!%5*.'!*$1!%56='!6X!&(*$%$*&#6$*.!('=('%%#6$2:!M^K;!
!#(
!3gS!'$!-b!)'(66(1'.'$!f6$/'7'$1'!7*=#$/!).#'/&,#/!166(!c#&Vi,%.*$1f;:!
!#)
!b50#.17*8=!'$!A#'.'8*$2!3"66(1**$%.*/!6=!>'&'(!i;!1'!-(#'%:;!

!

;^!
87

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
>=!3/!T*,3$+/,&/,!1$,!3/!U/3/%0$,39/!%/()&99&$$&!4>%3&!*5&8/>/T/,3C!f>$09!3/!+>>%3!>=!</%6!
j5/%9*+! >,3/%! $31>($&/,! &>&! 8%>&/! H>%8/,! 0/533/-! H>%8&! >>6! 3/! +>>%3! >=! </! O%5/9! 1>>%!
(>,9&/%,$&5/!>,3/%!+593$$31/%90$88/1/%9C!Z>6!$0!05F6&!3/H/!+>>%3!9=/(5T5/6!+/&!3/!J$%/,8>K
H$$6!1/%A$,3!&/!)>*3/,-!3/!8/1>08/,!1$,!3/!$$,90$8!)/AA/,!//,!/TT/(&!>=!3/!A/%>/=98%>/=!$09!
8/)//0C!$*!
!
!
(
(

!
!$*

!
88

!Tk17'!'$!i6F76)2!3B'*(%!86,$&!X6..6D#$/!*&&*57:;!

":!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!

!"#$%$&%-$&-9$6?#"'D/&!1>>%8$$,3/!>1/%H5()&!+$$6&!5,!8%>&/!05F,/,!5,H5()&/05F6!)>/!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,!H5()!
3/!$T8/0>=/,!&45,&58!F$$%!)/AA/,!>,&4566/03C!J$$%!>+!3/!$$%3!/,!>+1$,8!1$,!3%/585,8/,!5,!
3/H/! =/%5>3/! ,$*46/*%58! &/! 6*,,/,! A/>>%3/0/,-! 59! )/&! A/0$,8%5F6! >+! >>6! )/&! A/9()56A$%/!
(5FT/%+$&/%5$$0!3/!%/1*/!&/!0$&/,!=$99/%/,C!!
!
</!?J>,5&>%!$8%/995/!/,!8/4/03!>=/,A$$%!A/9&**%B!/,!3/!?J>,5&>%!5,&/8%5&/5&!/,!1/5058)/53B!
>+1$&&/,!1/%9()500/,3/!%$==>%&/,!35/!5,H5()&!8/1/,!5,!3/!=/%(/,&$8/9!=>05&5/6/!$+A&93%$8/%9!
5,! )/&! 0>6$$0! A/9&**%! 35/! F$$%05F69! +/&! $8%/995/-! A/3%/585,8! /,! 5,&5+53$&5/! &/! +$6/,! 6%5F8/,C!
h58**%!;!1$&!3/!A/9()56A$%/!5,T>%+$&5/!9$+/,!/,!,//+&!4$$%!+>8/05F6!>>6!)/&!3>>%!3/!+>,5&>%9!
8/)$,&//%3/!>,3/%9()/53!&*99/,!+5,3/%!/,!GH//%I!/%,9&58/!A/3%/585,8/,!>1/%C!$!!E/H5/,!1$,$T!
3/! //%9&/! +/&5,8! 5,! ":;:! 05F6&! )/&! $$,&$0! A/3%/585,8/,! &/! T0*(&*/%/,-! )>/4/0! 3/! &%/,3! 3/!
$T8/0>=/,! H/9! F$$%! 9&5F8/,3/! 59C! 2/,! A/0$,8%5F6/! 6$,&&/6/,5,8! 59! 3$&! )/&! =/%(/,&$8/!
?GH//%I/%,9&58/B!A/3%/585,8/,!+5,!>T!+//%!9&$A5/0!05F6&C!</!&>/,$+/!H5&!1>>%$0!5,!3/!$09!+5,3/%!
/%,9&58!A/9&/+=/03/!5,(53/,&/,C!
!
'!"
&#"
&!"
%#"
%!"
$#"
$!"
#"
!"
%!$!

%!$%

%!$'
*+,-./0./,12+3

%!$(

%!$)

%!%!

45../607/,12+3

B#/,,(!MC!N/('%%#'!'$!/'D'.1!&'/'$!=6.#&#'7!*89&%1(*/'(%!P1'5'$&(**.Q!$"!

!

!
!
S,!h58**%!"!59!3/!>,&4566/05,8!1$,!)/&!&R=/!$8%/995/!&/8/,!=>05&5/6!$+A&93%$8/%9!>=!3/(/,&%$$0!
,51/$*!4//%8/8/1/,C!Z>6!)5/%!1$0&!>=!3$&!/%!1$,$T!":;V!+//%!8/1$00/,!1$,!A/3%/585,8!4>%3/,!
8/%/859&%//%3!+$$%!3$&!T0*(&*$&5/!3/!=/%5>3/!5,!H5F,!8/)//0!)/&!A/9&/!9$+/,1$&C!hR95/6/!$8%/995/!
05F6&! $0! F$%/,! 9&$A5/0! >=! "oC!$#! </! +//9&/! 8%>/5! /,! 3/! 9&/%69&/! T0*(&*$&5/! H5&! 5,! 3/! ($&/8>%5/!
?1/%A$0/!$8%/995/BC!D/&!59!/()&/%!3/!1%$$8!>T!3/H/!*5&5,8/,-!)>/!>,=%/&&58!>>6!1>>%!3/!>,&1$,8/%-!
8/H5/,! )*,! +5,3/%! 9/%5/*H/! $$%3! +//8/4>8/,! +>/&/,! 4>%3/,! 5,! )/&! $08/)/0/! A//03! 1$,!
9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,C!
!
!$!

!H#&!6$1'(%50'#1!#%!$#'&!9'%50#79**(!)66(!KLML2!0#'(!D6(1&!*..''$!0'&!&6&**.!D''(/'/')'$;!
!G6,D8''%&'(!'$!TE92!3"6$#&6(!*/('%%#'!n!/'D'.1!KLM_2:!MM2!M`U!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3"6$#&6(!
#$&'/(#&'#&!'$!)'#.#/0'#1!KLKL2:!KL;!
!$#
!4$!KLML2!KLMK!'$!KLM]!D'(1'$!667!31#%5(#8#$*&#':!'$!3%'7%,'.'!#$&#8#1*&#':!*=*(&!9#F/'06,1'$;!-*$*X!KLMW!
O#F$!1'O'!)6(8'$!)*$!9'1('#/#$/!%*8'$/')6'/1!8'&!('%='5&#')'.#F7!3)'(9*.'!*/('%%#':!'$!
39'1('#/#$/o#$&#8#1*&#':;!-66(!1'!1,#1'.#F70'#1!)*$!0'&!&6&**.9''.1!#%!1#'!%*8'$)6'/#$/!0#'(!6)'(!1'!/'0'.'!.#$#'!
166(/')6'(1;!H**($**%&!O#F$!1'!5#FX'(%!)66(!KLM]!'$!KLMW!9#F!9'$*1'(#$/!681*&!O'!)#%,''.!86'%&'$!D6(1'$!
*X/'.'O'$!,#&!0'&!165,8'$&;!H'!X6,&8*(/'!O*.!066/,#&!K!&6&![!=(65'$&!9'1(*/'$!'$!0''X&!1,%!$*,D'.#F7%!#$).6'1!
6=!0'&!&6&**.9''.1;!R#'C!G6,D8''%&'(!'$!TE92!3"6$#&6(!*/('%%#'!n!/'D'.1!KLM_2:!M[;!
!$"

!

";!
89

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
!
#!"
'#"
'!"
&#"
&!"
%#"
%!"
$#"
$!"
#"
!"
%!$!

%!$%

8./9:;.0:3/.11+.

%!$'

%!$(

<.-/.+3+,3=>,2+?+-:2+.

%!$)

%!%!

@A1+.B.0:3/.11+.

B#/,,(!KC!Ad='%!*/('%%#'!'$!/'D'.1!&'/'$!=6.#&#'7!*89&%1(*/'(%!P1'5'$&(**.Q!$$!

!

!
!
2/,!+>8/05F6/!1/%60$%5,8!1>>%!3/!%/(/,&/!&>/,$+/!1$,!A/3%/585,8/,!&/8/,!0>6$0/!A/9&**%3/%9!
H>$09!35/!1>>%$0!*5&!h58**%!;!,$$%!1>%/,!6>+&-!59!3$&!A*%8/+//9&/%9!&*99/,!":;:!/,!":":!+//%!
8/A%*56!H5F,!8$$,!+$6/,!1$,!)*,!>=/,A$%/!>%3/!/,!1/5058)/539KA/1>/83)/3/,!GZZOI!5,!3/!
9&%5F3!&/8/,!+/&!,$+/!8/>%8$,59//%3/!+593$$3C!b>()!4$$%9()*4/,!>,3/%H>/6/%9!>+!//,!$0!&/!
($*9$$0!1/%A$,3!+/&!3/!&>/8/,>+/,!$$,&$00/,!3%/58/+/,&/,!&/!H5/,C!$%!O/%9()500/,3/!9&*35/9!
45FH/,!/%>=!3$&!)/&!5,&/%,/&!/,!9>(5$0/!+/35$!)/&!*5&/,!1$,!A/3%/585,8/,!)//0!0$$83%/+=/058!
)/AA/,!8/+$$6&C!Z>6!4>%3&!%/8/0+$&58!A/&>>83!3$&!3/!&>/8/,>+/,!A/3%/585,8/,!/,!3/!3//09!
/%,9&58/%/!1>%+!35/!H/!$$,,/+/,-!//,!4//%9=5/8/05,8!H5F,!1$,!+$$&9()$==/05F6/!1/%)$%35,8!/,!
$TA%>66/0/,3!1/%&%>*4/,!5,!8/H$893%$8/%9C!$&!
!
b>()! H5/,! _0/5,! _%$,/,A*%8! /,! (>00/8$B9! 4/0! //,! %/0$&5/! &*99/,! 3/! 5,H/&! 1$,! ZZOK
A/1>/83)/3/,!/,!A/3%/585,8/,!&/8/,!3/(/,&%$$0!A/9&**%3/%9-!$0!)$,8&!3$&!4/0!$T!1$,!)>/!/,!
&/8/,!45/!35/!+533/0/,!4>%3/,!8/A%*56&C!S,!)/&!$08/+//,!6$,!4>%3/,!8/9&/03!3$&!?,$$%+$&/!
//,! A/1>/83)/53! 35/=/%! 5,8%5F=&! 5,! )/&! =/%9>>,05F6/! 0/1/,! >T! 5/+$,3! )$%3/%! &%/T&! 5,! 35/,9!
G(%5+5,/0/I!$(&515&/5&/,-!3/!T5,$,(5i,!>T!$,3/%/!A/0$,8/,-!)/&!%595(>!>=!A/3%/585,8!>T!5,&5+53$&5/!
1>>%!3/!A*%8/+//9&/%!8%>&/%!4>%3&BC!$'!
!!
U$!3/!+>>%3/,!>=!h>%&*R,!G"::"I!/,!O$,!E>8)!G"::VI!59!5,!"::W!A5,,/,!3/!=>05&5/!)/&!b/$+!
#/3%/583/! g>05&5(5! Gb#gI! >=8/%5()&C! D/&! &/$+! )>*3&! 95,3935/,! (5FT/%9! A5F! 1$,! 3/! $$,&$00/,!
A/3%/585,8/,! %5()&5,8! =/%9>,/,! 5,! )/&! %5F693>+/5,! $09>>6! 0>6$0/! A/9&**%3/%9! 35/! >,3/%! 3/!
!
!$$

!-*$!1'$!A#..**(&!'&!*.;2!3"6$#&6(!*/('%%#'!'$!/'D'.1!KLMK2:!JU!G6,D8''%&'(!'$!TE92!3"6$#&6(!*/('%%#'!n!
/'D'.1!KLM_2:!M[U!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3"6$#&6(!#$&'/(#&'#&!'$!)'#.#/0'#1!KLKL2:!];!
!$%
!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:!MM;!
!$&
!G6(/'%#,%!'&!*.;2!34$1#)#1,'.'!9'1('#/'(%!)*$!=,9.#'7'!='(%6$'$2:!\WU!H'!c#F72!3Z'&!%&'.%'.!$*!>#8!B6(&,d$2:!
[`U!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:!]W2!`\^`_U!-*$!a'%&'.!'$!
-'(06')'$2!3T#h,#1*&#'%!$#',D'!%&#F.2:!JU!N$1(#$/*2!3-''.!8''(!1('#/#$/'$!)*$!5(#8#$'.'$:U!-*$!Z*8!'$!-*$!
c#F72!3G'%50'(8#$/!)*$!='(%6$'$2:!]U!c#$&'(!'&!*.;2!3@(#8#$'.'!9'j$).6'1#$/2:!KKU!<1'7'(7'$!'$!
G('$$#$78'#F'(2!3g'$!1('#/'$1!7.#8**&2:!M];!H#&!&0'8*!D'(1!667!166(!8''(1'('!1''.$'8'(%!**$!1'!'I='(&%'%%#'!
9'$*1(,7&;!
!$'
!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:!W_;!

!
90

""!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
=>05&5/K//,)/53!</,!D$$8!1$00/,C!$(!S,!h58**%!7!59!3/!5,!>=/,!A%>,,/,!A/9()56A$%/!5,T>%+$&5/!
4//%8/8/1/,! >1/%! 3/! )>/1//0)/53! +/035,8/,! 1$,! A/3%/585,8! /,! 5,&5+53$&5/! /,! )/&! $$,&$0!
4$$%1$,! 3$$34/%6/05F6! $$,85T&/! 59! 8/3$$,! >+3$&! H/! $09! 9&%$TA$$%! T/5&! H5F,! A/>>%3//03C!
O/%8/05F6A$$%! +/&! $+A&93%$8/%9! >=! 3/(/,&%$$0! ,51/$*! &>>,&! )/&! $$,&$0! A/3%/585,8/,! &/8/,!
=/%9>,/,! 5,! )/&! %5F693>+/5,! >>6! //,! T0*(&*/%/,3! =$&%>>,! >1/%! 3/! =/%5>3/! 4$$%5,! 8/8/1/,9!
A/9()56A$$%!H5F,C!Z>6!)5/%!59!1$,$T!>,8/1//%!":;W!//,!&>/,$+/!+/%6A$$%!35/!/()&/%!1//0!9&/%6/%!
05F6&!&/!9&5F8/,!3$,!>=!)/&!3/(/,&%$0/!,51/$*C!$)!2/,!A/0$,8%5F6/!6$,&&/6/,5,8!59!3$&!+/&!,$+/!
>,3/%!3/!A/3%/583/!=>05&5(5!//,!60/5,/!8%>/=!3/!+//%3/%)/53!1$,!3/!3%/58/+/,&/,!>,&1$,8&C!%*!
@08/+//,! 8/9&/03! 05F6&! 3/! +$&/! 1$,! H5()&A$$%)/53! 5,! 3/A$&&/,! >1/%! +$$&9()$==/05F6!
(>,&%>1/%95i0/!>,3/%4/%=/,!1$,!5,10>/3!>=!3/!6$,9!3$&!=>05&5(5!A/3%/583!4>%3/,C!%!!
!
C!!
(!!
#!!
'!!
&!!
%!!
$!!
!
%!!# %!!( %!!C %!!) %!!D %!$! %!$$ %!$% %!$& %!$' %!$# %!$( %!$C %!$) %!$D %!%!
*.;-+,3.,

E:,3+F2.,

B#/,,(![C!G'1('#/#$/'$!/'('/#%&(''(1!166(!0'&!AG>!%"!

!

!
!
a5FT/%9!>1/%!A/3%/585,8/,!&/8/,!+/3/4/%6/%9!1$,!3/!=>05&5/!/,!)/&!Z=/,A$$%!J5,59&/%5/!H5F,!
)/0$$9!1//0!+5,3/%!(>+=0//&C!h58**%!V!8//T&!3/!*5&6>+9&/,!1$,!1/%9()500/,3/!>,3/%H>/6/,!>=!
35&!8/A5/3!4//%C!</!%/9*0&$&/,!H5F,!,5/&!$0&5F3!35%/(&!+/&!/06$$%!&/!1/%8/05F6/,!/,!1>>%!1//0!F$%/,!
59!8//,!5,T>%+$&5/!A/9()56A$$%c!)/&!8$$&!)5/%!3*9!/`=05(5/&!>+!//,!%*4/!9()/&9C!D/&!=/%(/,&$8/!
=>05&5/K!/,!ZJK+/3/4/%6/%9!3$&!=/%!F$$%!+/&!A/3%/585,8/,!&/!+$6/,!6%5F8&!05F6&!>>6!)5/%!&/!
T0*(&*/%/,C! <$$%,$$9&! 59! >=+/%6/05F6! 3$&! 9=/(5T5/6/! 8%>/=/,! +/3/4/%6/%9! A5,,/,! A/53/!
>%8$,59$&5/9!A/3*53/,3!1$6/%!/,!9>+9!/%,9&58/%!4>%3/,!A/3%/583c!+/&!,$+/!=>05&5/=/%9>,//0!
+/&!A*%8/%(>,&$(&!/,!>TT5(5/%/,!1$,!F*9&5&5/C!%#!
!
!
!$(

!3A'*8!G'1('#/1'!>6.#&#5#;:!
!$)
!Z'&!**$&*.!**$/#X&'$!#$!KLKL!D*%!6=!0'&!868'$&!)*$!%50(#F)'$!$6/!$#'&!9'%50#79**(;!
!%*
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLL\2:!\L;!
!%!
!GFp(/6!'$!b#.76%'&2!3A0('*&%!*$1!&0('*&'$#$/!*==(6*50'%!&6!=6.#&#5#*$%2:!KM^KK;!
!%"
!3>6.#&#5#!D'(1'$!MKM!7''(!9'1('#/1:U!3N*$/#X&'!9'1('#/1'!=6.#&#5#!$''8&!).,50&:U!3"#$#%&'(!'$!Y*8'(.#1!
D6(1'$!)*7'(!9'1('#/1:U!3>6.#&#5#!]K]!7''(!9'1('#/1:U!34'&%!8''(!=6.#&#5#!9'1('#/1!#$!KLML:U!3"#$1'(!=6.#&#5#!
9'1('#/1!#$!KLMM:U!3B6(%'!%&#F/#$/!9'1('#/1'!=6.#&#5#:U!3>6.#&#5#!)6(#/!F**(!MM[!7''(!9'1('#/12:!MM[U!-*$!Z*'$'$2!
3B*5'9667V1('#/'(!)#$1&!O#50O'.X!$,!''$!'O'.:U!3"#$1'(!%&(*X9*('!9'1('#/#$/'$!&'/'$!=6.#&#5#:U!3b&#F/#$/!%&(*X9*('!
9'1('#/#$/'$!&'/'$!=6.#&#5#:U!3i,#8!&D''06$1'(1!%&(*X9*('!9'1('#/#$/'$!&'/'$!=6.#&#5#!#$!KLMJ:U!3>6.#&#5#!)*7'(!
'$!'($%&#/'(!9'1('#/12!O'.X%!166(!7#$1'('$!6$1'(!1'!MK!F**(;:!
!%#
!-*$!1'(!A6(('2!a#'.#$/!'$!G(,#$%8*2!3G'1('#/'$!'$!#$&#8#1'('$!)*$!<"V!'$!=6.#&#'8'1'D'(7'(%2:!MW2!MJ2!`K;!

!

"7!
91

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
(!
#!
'!
&!
%!
$!
!
%!!$ %!!% %!!& %!!' %!!# %!!( %!!C %!!) %!!D %!$! %!$$ %!$% %!$&
GH;+2+.

I*

B#/,,(!]C!b50'&%!)*$!9'1('#/#$/'$!&'/'$!8'1'D'(7'(%!=6.#&#'!'$!<"!%$!

!

!
!
b>&! 90>&! 0$$&! h58**%! W! 3/! >,&4566/05,8! 1$,! 3/! 3%/585,8! >=! //,! &/%%>%59&59()/! $$,90$8! 5,!
U/3/%0$,3! H5/,C! <5&! 3%/585,89,51/$*! 4>%3&! 95,39! "::W! 3>>%! 3/! UabO! G&>/,! ,>8! UabAI!
1$9&8/9&/03!5,!)/&!=/%5>35/6!1/%9()5F,/,3/!?<%/585,89A//03!b/%%>%59+/!U/3/%0$,3BC!O$,$T!F*05!
":;X! 59! )/&! $$,&$0! ,51/$*9! 1$,! V! ,$$%! W! *5&8/A%/53! 4$$%3>>%! ,51/$*! 7! =$9! %/(/,&! &>&! 3/!
+>8/05F6)/3/,!59!8$$,!)>%/,C!j$&!1>>%$0!>=1$0&!59!3/!%/8/0+$&58/!T0*(&*$&5/c!3/!3%/585,8!1$,!
//,!$$,90$8!59!+//%3/%/!6/%/,!1$,!?9*A9&$,&5//0B!,$$%!?A/=/%6&B!/,!>+8/6//%3!8/8$$,-!1>>%3$&!
)/&! 5,! 3/(/+A/%! ":;^! >=! )/&! ,5/*4/! &*99/,0588/,3/! ,51/$*! ?$$,H5/,05F6B! 59! 8/9&/03C!
S,&/%,$&5>,$0/!>,&4566/05,8/,!H>$09!5,!)/&!F$$%>1/%H5()&!)5/%A>1/,!1$$6!8/,>/+3!G>>%0>8!5,!
'R%5i-!>=)/T!>1/%!($%&>>,9-!>=0/15,8!%/()&9K/`&%/+59+/I!05F6/,!//,!9&/%6/!5,10>/3!&/!)/AA/,!>=!
3/!&/%%>%59&59()/!3%/585,8!5,!U/3/%0$,3C!!
!
#
'
&
%

!

?.+0%!!#
-.J.?9./0%!!#
KL,+0%!!(
-.J.?9./0%!!(
KL,+0%!!C
,HM.?9./0%!!C
KL,+0%!!)
-.J.?9./0%!!)
KL,+0%!!D
-.J.?9./0%!!D
KL,+0%!$!
-.J.?9./0%!$!
KL,+0%!$$
-.J.?9./0%!$$
KL,+0%!$%
-.J.?9./0%!$%
KL;+0%!$&
F.9/L:/+0%!$'
,HM.?9./0%!$'
KL,+0%!$#
?::/20%!$(
,HM.?9./0%!$(
KL,+0%!$C
?::/20%!$)
F.9/L:/+0%!$D
-.J.?9./0%!$D
HB2H9./0%!%!

$

B#/,,(!`C!H('#/#$/%$#)'*,!&'((6(#%&#%50'!**$%.*/!#$!?'1'(.*$1!%%!

!

!
!%$

!49#1;2!W2!MW2!M_^MJ2!]`2!]J;!
!%%
!a'9*%''(1!6=!HA?!M!&o8!`MC!?*&#6$**.!@6E(1#$*&6(!A'((6(#%8'9'%&(#F1#$/!'$!-'#.#/0'#12!3H('#/#$/%9''.1!
&'((6(#%8'!?'1'(.*$1;:!

!
92

"V!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
(
(
D>/4/0!/%!3/!0$$&9&/!F$%/,!//,!3*53/05F6/!9&5F85,8!59!5,!)/&!$$,&$0!8/%/859&%//%3/!A/3%/585,8/,!
>=!H>4/0!(/,&%$$0!$09!3/(/,&%$$0!,51/$*-!9*88/%/%/,!3/!0$,8/%/!&/%+5F,!(5FT/%9!3$&!)/&!>+!//,!
T0*(&*/%/,3!=$&%>>,!8$$&C!D/&!59!3*9!,5/&!8/H/83!3$&!3/H/!9&5F85,8!H5()!>>6!3/!6>+/,3/!F$%/,!
>,1/%+5,3/%3!3>>%H/&C!<$&!+$$6&!3/!%/(/,&/!&>/,$+/!,5/&!+5,3/%!/%,9&58-!+$$%!>,3/%9&%//=&!
4/0! 3$&! 3/! )*5358/! 95&*$&5/! ,5/&! H>,3/%+//%! //,! $((*%$$&! A//03! 1$,! 3/! &>/6>+9&! 9()/&9&C!
Z=1$00/,3!59!3$&!3/!%/(/,&/!9&5F85,8!5,!)/&!$$,&$0!A/3%/585,8/,!+/&!,$+/!=/%9>,/,!A5,,/,!)/&!
%5F693>+/5,! &%/T&c! /%! 59! 8//,! *,5T>%+! ?A/3%/585,89,51/$*B! 5,! U/3/%0$,3! +$$%! /%! +>/&!
>,3/%9()/53!8/+$$6&!4>%3/,!,$$%!&R=/!=>05&5(*9!>T!A/9&**%3/%C!<$&!A05F6&!>>6!*5&!(5FT/%9!>1/%!
3/!""#F!1$,!3/!A/3%/585,8/,c!5,9&%*+/,&/0/!+>&5/1/,!6>+/,!+/&!,$+/!A5F!A*%8/+//9&/%9!/,!
4/&)>*3/%9!1>>%C!%&!#*%8/+//9&/%9!6%5F8/,!>>6!1$6/%!&/!+$6/,!+/&!3%/58/+/,&/,!1$,*5&!3/!
8/>%8$,59//%3/!+593$$3C!%'!<5&!59!3//09!&/!45F&/,!$$,!3/!&>/8/,>+/,!%>0!1$,!)/&!0>6$$0!A/9&**%!
5,!3/!9&%5F3!&/8/,!8/>%8$,59//%3/!+593$$3-!+$$%!)>*3&!>>6!1/%A$,3!+/&!3/!0$$83%/+=/058)/53!
1$,! )/&! 5,&/%,/&! $09! +/35*+! >+! A/3%/585,8/,! &/! *5&/,-! +$$&9()$==/05F6/! 1/%)$%35,8! /,!
$T8/,>+/,!1/%&%>*4/,!5,!8/H$893%$8/%9C!
(
3%4$#%"456%"7$&8$#9$75:;5%9&
#/3%/585,8/,!$$,!)/&!$3%/9!1$,!=>05&5(5-!$+A&/,$%/,-!0>6$0/!A/9&**%3/%9!/,!F>*%,$059&/,!H5F,!
8//,!*,5/6!U/3/%0$,39!T/,>+//,C!Z>6!5,&/%,$&5>,$$0!4>%9&/0/,!,$&5>,$0/!/,!0>6$0/!>1/%)/3/,!
+/&!35&!&R=/!*5&3$85,8/,C!f>!9&/0&!>,3/%H>/6!*5&!":;W!3$&!7:!q!^7o!1$,!3/!A/1%$$83/!=>05&5(5!
5,!a$,$3$-!)/&!O/%/,583!_>,56%5F6-!@*9&%$05i-!f4/3/,!/,!U5/*4Kf//0$,3!>>5&!&/!+$6/,!)//T&!
8/)$3!+/&!9&$065,8-!A/3%/585,8!>T!8/4/03C!%(!2/,!$,3/%/!9&*35/!*5&!":;W!0$$&!H5/,!3$&!WWo!1$,!
3/!%/9=>,3/,&/,!>,3/%!0/3/,!1$,!)/&!#%5&9/!=$%0/+/,&!5,!//,!F$$%!&5F3!//,!1>%+!1$,!A/3%/585,8!
>T! $8%/995/T! 8/3%$8! )//T&! +//8/+$$6&C!%)! Z>6! 5,! U>>%4/8/,! /,! )/&! O/%/,583! _>,5,6%5F6!
(>,9&$&/%/,!>,3/%H>/6/%9!&>/,/+/,3/!$$,&$00/,!A/3%/585,8/,!1$,!=>05&5(5!35/!15$!9>(5$0/!+/35$!
4>%3/,! 8/*5&C!&*! U/&! $09! 5,! U/3/%0$,3! 4>%3&! 5,&/%,$&5>,$$0! >>6! >=8/+/%6&! 3$&! 3%/58/%9! /,!
8/4/03=0/8/%9!&/8/,!=>05&5(5!>=1$00/,3!1$$6!6$+=/,!+/&!+/,&$0/!8/H>,3)/539=%>A0/+$&5/6C!&!!
!
(
(

!
!%&

!"#$#%&'(#'!)*$!G#$$'$.*$1%'!R*7'$!'$!Y6$#$7(#F7%('.*&#'%2!3G'1('#/1!9'%&,,(!KLML2:!M_U!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!
'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:!`K;!
!%'
!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3"6$#&6(!#$&'/(#&'#&!'$!)'#.#/0'#1!KLKL2:!K\U!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!
'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:!`K2!``U!c#$&'(!'&!*.;2!3@(#8#$'.'!9'j$).6'1#$/2:![;!
!%(
!g)'(dV>*.8'(2!G*((dVc*.%0!'$!>*&0l2!3Z*(*%%8'$&2!%&*.7#$/2!&0('*&%!*$1!*&&*57%;:!
!%)
!+*8'%!'&!*.;2!3N//('%%#)'o#$&(,%#)'!9'0*)#6,(%;:!
!&*
!GFp(/6!'$!b#.76%'&2!3A0('*&%!*$1!&0('*&'$#$/!*==(6*50'%!&6!=6.#&#5#*$%2:!`2!MKU!N70&*(!'$!"6((#%6$2!3A0'!
=(')*.'$5'!*$1!#8=*5&!6X!6$.#$'!&(6..#$/;:!
!&!
!>*&0l!'&!*.;2!3>,9.#5!X#/,('!X#I*&#6$:U!i#'%%2!a6$O*.'O!'$!Y6('$#%2!3"*$*/'8'$&!6X!=*&#'$&%!D06!8*7'!&0('*&%!
*/*#$%&!'.'5&'1!6XX#5#*.%:U!+*8'%!'&!*.;2!3A0'!(6.'!6X!8'$&*.!1#%6(1'(!#$!*&&*57%!6$!g,(6='*$!=6.#&#5#*$%;:!

!

"W!
93

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!

@&)*$++#,$&%-')#,'#,"#,#./&)#-4"#$%$&%#&</! &/%*8A056! >=! 9&/09/0%/0/1$,&/! 3%/585,8/,! )//T&! //,! 1//01>*3! $$,! 5,(53/,&/,! /,!
>,&4566/05,8/,! $$,! )/&! 05()&! 8/A%$()&C! S,! )>/1/%%/! 0$&/,! H5()! =$&%>,/,! )/%6/,,/,! 35/! H5()&!
A5/3/,!>=!3/!*5&3$85,8/,!4$$%!)/&!9&/09/0!H5()!3/!6>+/,3/!F$%/,!+//!8/(>,T%>,&//%3!6$,!H5/,e!
D5/%>,3/%!4>%3&!>=!3/H/!1%$$8!=*,&98/45F9!5,8/8$$,C!
!
'<! =7>?4>"45$&$%&%>"%?$#5%9&
.>*%,$059&/,-!>,3/%H>/6/%9!/,!A/0/539+$6/%9!)/AA/,!A/8%5F=/05F6/%45F9!1//0!$$,3$()&!1>>%!3/!
,5/*49&/!>,&4566/05,8/,!$09!)/&!>=!3%/585,8/,!$$,6>+&C!b>()!A05FT&!)/&!1$,!A/0$,8!>+!%/(/,&/!
>,&4566/05,8/,! 5,! //,! A%/3/%/! G)59&>%59()/I! (>,&/`&! &/! =0$$&9/,! >+! )*,! %/0/1$,&5/! 1>>%! )/&!
3%/585,89A//03! +/&! ,*$,(/! &/! 6*,,/,! A/>>%3/0/,C! <%/585,8/,! &/8/,! /,! H/0T9! $$,90$8/,! >=!
)>>84$$%358)/539A/60/3/%9! H5F,! 1$,! $00/! &5F3/,C!&"! #/3%/585,8/,! 1$,*5&! 3/! 8/>%8$,59//%3/!
+593$$3!%5()&5,8!0>6$0/!A/9&**%3/%9-!>TT5(5/%/,!1$,!F*9&5&5/!/,!$31>($&/,!H5F,!$0!95,39!3/!F$%/,!
;^]:! //,! %/8/0+$&58! &/%*86/%/,3! >,3/%4/%=! 1$,! 3/A$&C!&#! <5/! (>,&5,*m&/5&! 8/03&! >>6! 1>>%!
05L*53$&5/9! >,3/%! (%5+5,/0/,-! 3%/58/+/,&/,! $$,! )/&! $3%/9! 1$,! F>*%,$059&/,-! &/%%>%59+/! /,! 5,!
H/6/%/!H5,!H/0T9!1>>%!3/!3%/585,8!1$,!9&$&/05F6/!$(&>%/,C!&$!a5FT/%9!>1/%!A/3%/585,8/,!%5()&5,8!
0>6$0/!A/9&**%3/%9!/,!=>05&5(5!35/!>,3/%!)/&!%5F693>+/5,!1$00/,-!0$&/,!A>1/,35/,!H5/,!3$&!%/(/,&/!
&>/,$+/9!5,!A%/3/%!=/%9=/(&5/T!>,3/%3//0!05F6/,!&/!H5F,!1$,!//,!T0*(&*/%/,3!=$&%>>,C!&%!<$&!8/03&!
>>6!1>>%!3/!3%/585,8!1$,!&/%%>%59+/!H>$09!3>>%!3/!UabO!1$9&8/9&/03C!
!
2/,! &4//3/! =*,&! 3$&! 1$,! A/0$,8! 59! A5F! )/&! 5,&/%=%/&/%/,! 1$,! +/&! ,$+/! 3/! 64$,&5&$&5/1/!
5,T>%+$&5/!>1/%!3/!>,&4566/05,8!1$,!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,-!59!3$&!//,!+//%3/%)/53!1$,!3/!
8/*5&/! A/3%/585,8/,! 8//,! 3$$34/%6/05F6! %595(>! >=! //,! 8/4/0393$$3! 1>%+&C!&&! O/%%/4/8! 3/!
+//9&/! 3%/58/%9! 6>+/,! ,5/&! 1/%3/%! 3$,! )/&! *5&/,! 1$,! 8%5/1/,! /,! 1>>%! //,! 8%>>&! 3//0! 59! 3$&!
95+=/04/8! )/&! 3>/0C!&'! Z=! A$959! 1$,! 3/! )5/%A>1/,! 4//%8/8/1/,! (5FT/%9! /,! A/15,35,8/,! 1$,!
>,3/%H>/6/%9!*5&!A5,,/,K!/,!A*5&/,0$,3-!05F6&!/%!1>>%$0!1//0!8%>/5!&/!H5&&/,!5,!3/!/`=%/995/1/!
A/3%/585,8/,! 35/! 15$! 5,&/%,/&! /,! 9>(5$0/! +/35$! 4>%3/,! 8/*5&C! #/3%/585,8/,! 35/! +/&! TR95/6!
8/4/03! 8/=$$%3! 8$$,-! 3$$%/,&/8/,-! 05F6/,! A5F1>>%A//03! >=! A$959! 1$,! 3/! (5FT/%9! >1/%! 0>6$0/!
$+A&93%$8/%9!9&$A5/0!>=!//,!%/0$&5/T!0$$8!,51/$*C!2/,!&>/,/+/,3!$$,&$0!A/3%/585,8/,!A/&/6/,&!
3*9!,5/&!H>,3/%+//%!3$&!/%!>>6!//,!8%>&/%/!,>>3H$$6!59!&>&!3$$34/%6/05F6/!=/%9>>,9A/1/50585,8C!
<5&!8/03&!3/9!&/!+//%!1>>%!3/!$09!+5,3/%!/%,9&58!5,8/9()$&&/!?1/%A$0/!$8%/995/BC!!
!
</H/!>A9/%1$&5/9!H5F,!,5/&!A$8$&/0059/%/,3!A/3>/03C!2%!05F6&!3/!0$$&9&/!F$%/,!5,3/%3$$3!9=%$6/!
1$,! &>/,/+/,3/! $$,&$00/,! A/3%/585,8/,-! +/&! ,$+/! %5()&5,8! =>05&5(5! 5,! )/&! %5F693>+/5,C! Z>6!
3>3/05F6! 8/4/03! >,3/%! (%5+5,/0/,! 1$0&! 9&//39! +//%! >=-! +/&! &>/,/+/,3/! %595(>B9! 1>>%!
>+9&$,3/%9C!&(!#>1/,35/,!6*,,/,!>>6!%/0$&5/T!+5,3/%!/%,9&58/!A/3%/585,8/,!8%>&/!,/8$&5/1/!
8/1>08/,!)/AA/,!1>>%!3/!=/%9>>,05F6/!0/1/,99T//%!1$,!3/!8/&%>TT/,/,C!</!+>>%3/,!>=!h>%&*R,!
/,!O$,!E>8)!H5F,!3$$%,$$9&!&/6/,/,3!1>>%!3/!8%>&/!5,10>/3!35/!>>6!//,!/,6/0/!8/4/0393$$3!
6$,!)/AA/,C!</!A/9()56A$%/!(5FT/%9!3%*66/,!>>6!+$$%!&/,!3/0/!*5&!3$&!3/!$#%B4!1$,!3/!3%/585,8/,!
5,! %/(/,&/! F$%/,! 05F6&! &/! H5F,! &>/8/,>+/,-! H>$09! 3/! +>>%3/,! >=! $31>($$&! </%6! j5/%9*+! /,!
!
!&"

!H'!c#F72!3Z'&!%&'.%'.!$*!>#8!B6(&,d$2:!WU!>*&0l2!3b&*.7#$/!=,9.#5!X#/,('%2:!KJ`U!Y,#='(2!3Z'&!D66(1!'$!1'!
1**12:!M[;!
!&#
!G,(,8*2!3<$1'(8#F$#$/!'$!1'!)''(7(*50&!)*$!1'!('50&%%&**&:U!G6)'$7'(72!3G'1('#/#$/'$!#$!?'1'(.*$12:!JL^
JM;!
!&$
!N4-H2!"4-H!'$!?@A-2!3H('#/#$/%9''.1!%&*&'.#F7'!*5&6('$2:!_U!-*$!Z*8!'$!-*$!c#F72!3G'%50'(8#$/!)*$!
='(%6$'$2:!]U!-*$!a'%&'.!'$!-'(06')'$2!3T#h,#1*&#'%!$#',D'!%&#F.2:!M`;!
!&%
!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:!\;!
!&&
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLML2:!K[U!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!
-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLMM2:![\;!
!&'
!G6(/'%#,%!'&!*.;2!34$1#)#1,'.'!9'1('#/'(%!)*$!=,9.#'7'!='(%6$'$2:!ML^MM;!
!&(
!N*(&'$!'$!T#'82!3S$(*)'..#$/!&0'!068#5#1'!1(6=:U!-*$!a'%&'.!'$!-'(06')'$2!3T#h,#1*&#'%!$#',D'!%&#F.2:!J;!

!
94

"X!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
F>*%,$059&!g/&/%!dC!3/!O%5/9!500*9&%/%/,C!j$$%!(5FT/%9!1>>%$0!>=!45FH/,!59!3$&!)/&!)5/%K/,K,*!8//,!
A5FH>,3/%! $((*%$&/! 8%$$3+/&/%! 59! 1>>%! 3/! 0$,8/%/! &/%+5F,! >,&4566/05,8! 1$,! 9&/09/0%/0/1$,&/!
3%/585,8/,!/,!3$&!>+1$,8!/,!/%,9&!,5/&!,>>3H$6/05F6/%45F9!$$,!/06$$%!1/%A>,3/,!H5F,C!&
!
O>>%*5&A0566/,3! 05F6/,! >=! 35&! =*,&! 3%5/! H$6/,! 1$,! A/0$,8C! @00/%//%9&-! 3$&! )/&! 9&/09/0! 5,!
=%$6&59()/!H5,!5,!9&$$&!59!>+!9,/0!/,!T0/`5A/0!&/!%/$8/%/,!>=!&>/,$+/9!5,!)/&!$$,&$0!G/%,9&58/I!
A/3%/585,8/,! /,! 1>03>/,3/! ($=$(5&/5&! )//T&! >+! $0K3$,K,5/&! &5F3/05F6/! =5/6/,! 5,! )/&! $$,&$0! &/!
A/1/5058/,!=/%9>,/,-!0>($&5/9!>T!5,9&5&*&5/9!>=!&/!6*,,/,!1$,8/,C!b/,!&4//3/-!3$&!+/&)>3/,!>+!
/%,9&58/!/,!+5,3/%K/%,9&58/!3%/585,8/,!1$,!/06$$%!&/!6*,,/,!9()/53/,!1$,!&>/,/+/,3!A/0$,8!
05F6/,!&/!H5F,C!f>!6$,!3/!A/9()56A$%/!($=$(5&/5&!H>!/TT/(&5/T!+>8/05F6!4>%3/,!5,8/H/&C!b>&!90>&-!
3$&! //,! =%>=>%&5>,/0/! %/9=>,9! >=! ,5/*4/! >,&4566/05,8/,! 5,! 3/! >+1$,8! >T! /%,9&! 1$,!
9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,!A$$&!6$,!)/AA/,!A5F!//,!H/6/%/!+$&/!1$,!359&$,&5/!/,!)/&!=0$$&9/,!
1$,!35/!>,&4566/05,8/,!5,!)*,!%/(/,&/!)59&>%59()/!(>,&/`&C!
!
,<! @$&"?45$+#$"?45$&?A?7>B&
</!/%,9&!/,!>+1$,8!1$,!A/3%/585,8/,!&/8/,!+/&!,$+/!0>6$0/!A/9&**%3/%9-!+$$%!>>6!>TT5(5/%/,!
1$,! F*9&5&5/-! $31>($&/,! /,! F>*%,$059&/,-! 05F6&! >,3/%)/158! $$,! //,! $(&5/K%/$(&5/! (R(0*9C! J//%!
$$,3$()&!1>>%!3/!0>6$0/!$$,=$6!1$,!(%5+5,$05&/5&-!)/&!5,!3/!+/35$!=>%&%/&&/%/,!1$,!>TT5(5/%/,!
1$,!F*9&5&5/!$09!?#5E$&Q59H4$#B-!1/%1>085,8!1$,!//,!+$()&58/!(%5+5,/0/!>%8$,59$&5/!3>>%!5,H/&!
1$,!6%>>,8/&*58/,-!35/=8%$1/,3/!%$==>%&$8/9!>1/%!3%*89(%5+5,/0/,c!)/&!0/53&!5,!1//0!8/1$00/,!
&>&!G/%,9&58/I!A/3%/585,8/,!/,!H/0T9!+>>%3$$,90$8/,!1$,*5&!(%5+5,/0/!,/&4/%6/,!35/!H5()!5,!)/&!
,$*4! 8/3%/1/,! 1>/0/,C!&)! O>>%$0! 5,9&%*+/,&/0/! A/3%/585,8/,! 05F6/,! 9&/%6! (>,&/`&8/A>,3/,C!
d/(/,&/!*5&A%/535,8/,!1$,!3/!4/&&/05F6/!A/1>/83)/3/,!1>>%!0>6$0/!A/9&**%3/%9!>+!>=!&/!&%/3/,!
5,! )/&! 6$3/%! 1$,! 3/! >=/,A$%/! >%3/! /,! 1/5058)/53-! /,! //,! &>/8/,>+/,! A/%/53)/53! >+! 3/H/!
+533/0/,! 5,! &/! H/&&/,-! 3%$8/,! A5F! $$,! 3/H/! 4599/04/%65,8C!'*! </! &>/,/+/,3/! H>%8/,! 1>>%!
>,3/%+5F,5,8!1$,!G0>6$0/I!>1/%)/5399&%*(&*%/,!3>>%!+/&!,$+/!5,10>/3%5F6/!3%*89(%5+5,/0/,!/,!
0>=/,3/!%/()&9H$6/,!&/8/,!+$()&58/!(%5+5,/0/!>%8$,59$&5/9-!+$$6&!)/&!4$$%9()5F,05F6!3$&!3/H/!
(R(0*9!>>6!3/!6>+/,3/!F$%/,!&>&!A/3%/585,8/,!/,!3>3/05F6!8/4/03!H$0!0/53/,C!'!!!
!
-<! C$##>D5%9&$%&46$%$E$%F&9$D$7F&8"%>54&F$&9$6#9"%5B$$#F$&E5BF""F&
#/,$3%*66/,! 3$&! 1//0! 9&/09/0%/0/1$,&/! 3%/585,8/,! +//%F$%58/! (>,&5,*m&/5&! 1/%&>,/,! +$8! ,5/&!
1/%)*00/,!3$&!/%!4/0!3/8/05F6!1/%$,3/%5,8/,!5,!$$%3!/,!/%,9&!05F6/,!&/!H5F,C!b4//!A/0$,8%5F6/!
+//%F$%58/!&%/,39!5,!35&!6$3/%!H5F,!+$$&9()$==/05F6/!1/%%*45,8-!4$$%!4/&/,9()$==/%9!$0!95,39!
3/! +>>%3! >=! h>%&*R,! >=! 45FH/,-! /,! +/&! ,$+/! 3/! &>/8/,>+/,! 8/4/03A/%/53)/53! 1$,*5&! 3/!
8/>%8$,59//%3/! (%5+5,$05&/5&C! O/%%*45,8! 1$,! >+8$,891>%+/,! /,! $T,/+/,3! %/9=/(&! 1>>%!
8/H$893%$8/%9! /,! A/9&**%3/%9! )/AA/,! 1>>%! 1//0! A*%8/%9! 3/! 3%/+=/0! &>&! )/&! *5&/,! 1$,!
A/3%/585,8/,!1/%0$$83C!</!>=6>+9&!1$,!)/&!5,&/%,/&!/,!9>(5$0/!+/35$!)/AA/,!)/&!A>1/,35/,!
H//%!//,1>*358!8/+$$6&!>+!1$,*5&!%/0$&5/1/!$,>,5+5&/5&!&/!3%/58/,!/,!5,&5+53/%/,C!f>$09!>=!
+//%3/%/! =*,&/,! 5,! 35&! %$==>%&! 59! $$,8/8/1/,-! 8$$&! 1$,! 3/! +//%3/%)/53! 1$,! 35&! 9>>%&!
A/3%/585,8/,!//,!60/5,!%595(>!>=!3$$34/%6/05F6!8/4/03!*5&C!
!
j$&!3/!8/4/039A/%/53)/53!1$,*5&!3/!8/>%8$,59//%3/!(%5+5,$05&/5&!A/&%/T&-!1$0&!>=!3$&!(%5+5,/0/,!
9,/00/%!&>&!05L*53$&5/9!>1/%8$$,-!3$&!3$3/%9!9&//39!F>,8/%!4>%3/,!/,!3$&!8%>T!1**%4$=/,8/4/03!

!
!&)

!-*$!1'(!A6(('2!a#'.#$/!'$!G(,#$%8*2!3G'1('#/'$!'$!#$&#8#1'('$!)*$!<"V!'$!=6.#&#'8'1'D'(7'(%2:!KMU!Y.'#$!
Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:!W_;!
!'*
!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:![L;!
!'!
!R6(/'$!6)'(!6$1'(8#F$#$/!D'(1'$!#$!1'!'I='(&%'%%#'!166(!)'(%50#..'$1'!1''.$'8'(%!9'**81C!"'1'D'(7'(!
>6.#&#'!K2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#'U!"'1'D'(7'(!?@A-!M2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!

!

"\!
95

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
3/!,>%+!4>%3&-!+/&!8%>&/!%595(>B9!1>>%!>+9&$,3/%9C!'"!Z>6!05F6/,!/%!9&//39!+5,3/%!8%/,H/,!$$,!
45/!/%!3>/045&!1$,!//,!05L*53$&5/!4>%3&C!f>$09!3/!+>>%3!>=!$31>($$&!</%6!j5/%9*+-!3/!+>>%3!
>=!3/!A%>/%!1$,!6%>>,8/&*58/!U$A50!#C!/,!>,0$,89!3/!+>>%3!>=!F>*%,$059&!g/&/%!dC!3/!O%5/9!
$$,&>,/,-!59!8/4/03!1$,*5&!)/&!(%5+5,/0/!+505/*!$00/9A/)$01/!//,!5,&/%,/!$$,8/0/8/,)/53!35/!
$$,!>,3/%05,8/!(>+=/&5&5/!>,&9=%5,8&C!'&//39!1$6/%!05F6/,!%/=%/9/,&$,&/,!1$,!3/!%/()&99&$$&!)/&!
3>/045&C!</!$$,90$8/,!35/!1$,*5&!)/&!,/&4/%6!%>,3>+!d53>*$,!bC!H5F,!*5&8/1>/%3!9()$6/0/,!
,5/&! $00//,! H5F,! 35%/(&/! &/8/,9&$,3/%9! *5&! +$$%! )/AA/,! A/3>/03! >T! >,A/3>/03! >>6! //,! 8%>&/!
,/8$&5/1/! 5,10>/3! >=! )/&! 4/%6! 1$,! $31>($&/,-! F>*%,$059&/,! /,! =%>T/995>,$09! 5,! $$,=$0/,3/!
1/03/,!5,!A%/3/%/!H5,C!
!
f>! 05F6/,! /%! &4//! &/,3/,9/,! &/! H5F,! 35/! ,$$%! 1/%4$()&5,8! >>6! 3/! 6>+/,3/! F$%/,! 5,10>/3%5F6!
H*00/,!A05F1/,C!2,/%H5F39!59!)/&!4$$%9()5F,05F6!3$&!G0>6$0/I!A/9&**%3/%9-!$+A&/,$%/,!/,!=>05&5(5!
5,!&>/,/+/,3/!+$&/!/,!1>>%$0!15$!9>(5$0/!+/35$!A/3%/583!H*00/,!4>%3/,C!f>,3/%!3/!8/1>08/,!
>=! =/%9>>,05F6! ,51/$*! &/! 4500/,! A$8$&/0059/%/,! 8$$&! )/&! )5/%! /()&/%! 1//0$0! >+! /`=%/995/1/!
3%/58/+/,&/,! +/&! //,! 0$$8! (>,(%//&! %595(>! >=! 8/4/03C! @,3/%H5F39! 05F6&! /%! +/&! ,$+/! 5,! )/&!
(%5+5,/0/!+505/*!9=%$6/!1$,!//,!0$8/%/!3%/+=/0!>+!3>3/05F6!8/4/03!&>/!&/!=$99/,!&/8/,!%51$0/,!
5,! 3/! >,3/%4/%/03! +$$%! >>6-! H>$09! 3/! J$%/,8>KH$$6! $$,&>>,&-! 5,! &>/,/+/,3/! +$&/! &/8/,!
1/%+//,3/!&/8/,9&$,3/%9!5,!3/!A>1/,4/%/03C!E/6>==/03!$$,!3/!$0!F$%/,!8%>/5/,3/!H>%8/,!>1/%!
(%5+5,/0/! >,3/%+5F,5,8! 1$,! G0>6$0/I! >1/%)/5399&%*(&*%/,! /,! 3/! )5/%A>1/,! 8/,>/+3/! $(&5/K
%/$(&5/!(R(0*9-!59!)/&!4$$%9()5F,05F6!3$&!)/&!9&/09/0!5,!3/!,$A5F/!&>/6>+9&!5,8/%5()&!+>/&!H5F,!/,!
A05F1/,!>=!GH//%I!/%,9&58/!3%/585,8/,!1$,*5&!3/!8/>%8$,59//%3/!+593$$3C!
!
.<! G"%H6>F$%F$&4$##6#5B45B?H$&F#$595%9&
</!3%/585,8!1$,!&/%%>%59&59()!8/4/03!5,!U/3/%0$,3!/,!3/!2P!59!3/(/,,5$!>*3!/,!H$0!$$,)>*3/,C!
Z=! 35&! +>+/,&! 1/%&/8/,4>>%358&! )/&! F5)$359+/! ,>8! $0&5F3! 3/! 8%>>&9&/! 3%/585,8! L*$!
&/%%>%59&59()/! $$,90$8/,! 5,! 3/! U/3/%0$,39/! (>,&/`&C! </! >=6>+9&! 1$,! +/&! ,$+/! %/()&9K
/`&%/+59&59()!&/%%>%59+/!5,!0$,3/,!$09!<*5&90$,3-!U>>%4/8/,!/,!3/!O'-!>T!3/!1/%9=%/535,8!1$,!
%/()&9K/`&%/+59&59()/!53//i,!>,3/%!A5F1>>%A//03!+505&$5%/,-!59!&>&!>=!)/3/,!,>8!+$$%!5,!8/%5,8/!
+$&/!4//%9=5/8/03!5,!)/&!U/3/%0$,39/!3%/585,89A//03C!2()&/%-!3/!&/%%>%59&59()/!3%/585,8!59!9&/%6!
8/3%/1/,!3>>%!5,&/%,$&5>,$0/!>,&4566/05,8/,!/,!)/&!59!3*9!1>>%9&/0A$$%!3$&!>>6!5,!U/3/%0$,3!
$,3/%/!1>%+/,!1$,!/`&%/+59+/!3$,!)/&!F5)$359+/!&>&!$$,90$8/,!H*00/,!0/53/,C!</!UabO!,>/+&!
5,!3/H/!(>,&/`&!9=/(5T5/6!%/()&9K-!53/,&5&$5%K!/,!$,&5K>1/%)/539/`&%/+59+/C!'#!!
!
<$&!3/!&/%%>%59&59()/!3%/585,8!1>>%$09,>8!+/&!,$+/!*5&!F5)$359&59()/!)>/6!6>+&-!,//+&!>>6!,5/&!
4/8!3$&!/%!4/0!3/8/05F6!G&5F3/05F6/I!>=0/15,8/,!1$,!$,3/%/!1>%+/,!1$,!/`&%/+59+/!1>>%9&/0A$$%!
H5F,C! f>! H$8! 3/! @SO<! A5F1>>%A//03! 5,! "::^! )/&! 05,69K! /,! 35/%/,%/()&/,/`&%/+59+/! =0>&9!
&>/,/+/,C!'$! d/(/,&/05F6! 05F6&! 3/! %/()&9K/`&%/+59&59()/! A/4/85,8! ,5/*4! /0$,! &/! )/AA/,!
8/6%/8/,!/,-!+/&!,$+/!3>>%!)/&!9*A&5/0/%!1/%=$66/,!1$,!)/&!8/3$()&/8>/3-!//,!8%>&/%!=*A05/6!
&/! A/%/56/,! +/&! %$(59&59()/! 53//i,! /,! (>+=0>&&)/>%5/i,C! Z>6! 3/! 1>%+! 35/! 3/! &/%%>%59&59()/!
3%/585,8!,//+&!59!$$,!1/%$,3/%5,8!>,3/%)/158c!4$9!)/&!F5)$359+/!>+9&%//69!;;!9/=&/+A/%!"::;!
1>>%$0! //,! 3%/585,8! 1$,! A*5&/,$T-! H>! +$$6&/,! 3/! $$,90$8/,! 5,! J$3%53! G"::VI-! @+9&/%3$+!
G"::VI! /,! Q>,3/,! G"::WI! 3*53/05F6! 3$&! /%! //,! H6E$9#6D%! 35+/,95/! $$,! 3/! 3%/585,8! 4$9!
&>/8/1>/83C! O$,$T! (5%($! ":;;! 59! A>1/,35/,! 3/! 3%/585,8! 1$,! F5)$359&59()/! /,!

!
!'"

!-*$!a'%&'.!'$!-'(06')'$2!3T#h,#1*&#'%!$#',D'!%&#F.2:!J2!KL^KMU!-*$!Z*8!'$!-*$!c#F72!3G'%50'(8#$/!)*$!
='(%6$'$2:!W^\;!
!'#
!?*&#6$**.!@6E(1#$*&6(!A'((6(#%8'9'%&(#F1#$/!'$!-'#.#/0'#12!3?*&#6$*.'!)'#.#/0'#1!%&(*&'/#'!KLMJ2:!KWU!
"'1'D'(7'(!?@A-!K2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!!
!'$
!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLLJ2:!K]^K`;!

!
96

"]!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
%/()&9/`&%/+59&59()/!//,05,8/,!&>/8/,>+/,C!'%!_>%&>+-!>>6!$0!A05FT&!)/&!F5)$359+/!1>>%0>=58!
3/!1>>%!U/3/%0$,3!1>>%,$$+9&/!&/%%>%59&59()/!3%/585,8-!3/!1>%+!1$,!3/H/!3%/585,8!H$0!A05F1/,!
1/%$,3/%/,! /,! +/&! ,$+/! 1$,*5&! %/()&9K/`&%/+59&59()/! )>/6! 05F6&! &/%%>%59&59()! 8/4/03! >>6!
1>>%9&/0A$$%C!
!
0<! IJ%K866#B4$7L"#$&F#$595%9$%&
b/%%>%59&59()/! $$,90$8/,! 8/,/%/%/,! $$,3$()&! +$$%! 0/53/,! >>6! 1%5F! 9,/0! &>&! //,! 1>%+! 1$,!
8/4/,,5,8C!b/%%>%59&/,!H5F,!3$$%3>>%!9&//39!>=H>/6!,$$%!$$,90$8/,!35/!L*$!1>%+!>T!3>/045&&/,!
>=,5/*4!4/&/,!&/!9)>(6/%/,C!</%8/05F6/!&$(&59()/!5,,>1$&5/!4/%6&!$$,9&/6/05F6c!3/!$$,90$8/,!
+/&!1>/%&*58/,!5,!#/%05F,!/,!U5(/!)/AA/,!$,3/%/!F5)$359&/,!&>&!,$A>>&95,8!$$,8/H/&!/,!05F6/,!
>>6!5,!%/()&9K/`&%/+59&59()/!6%5,8/,!$09!0/85&5/+!8/4/039+533/0!&/!4>%3/,!8/H5/,C!D/&!A05FT&!
3*9!/99/,&5//0!>+!,$$9&!8/6/,3/!>>6!866#B4$7L"#$!$$,90$8/,!5,!%595(>$,$0R9/9!+//!&/!,/+/,!
/,!>+!3$$%A5F!1>>%$0!>>6!,$$%!>,&4566/05,8/,!A*5&/,!U/3/%0$,3!&/!65F6/,C!#>1/,35/,!8/1/,!
+/&!,$+/!3/!+>>%3!>=!$31>($$&!j5/%9*+!5,!":;^!/,!3/!+>>%3!>=!F>*%,$059&!g/&/%!dC!3/!O%5/9!
5,!":";!$$,!3$&!1>>%)//,!>,4$$%9()5F,05F6/!>T!>,1>>%9&/0A$%/!1>%+/,!1$,!8/4/03!,5/&!$00//,!
$$,! &/%%>%59&/,! H5F,! 1>>%A/)>*3/,! +$$%! >>6! 6*,,/,! 1>>%&6>+/,! *5&! A5F1>>%A//03! 3/!
8/>%8$,59//%3/!+593$$3C!!
!
#5F!)/&!5,9()$&&/,!1$,!+>8/05F6/!&>/6>+9&58/!3%/585,8/,!A05FT&!)/&!3*9!A/0$,8%5F6!>+!,5/&!$00//,!
&/%*8!&/!A0566/,!>=!A/6/,3/!A%>,,/,!1$,!3%/585,8!/,!8/4/03-!+$$%!1>>%$0!>>6!+/&!T$,&$95/!
*5&//,0>=/,3/!/,!H/0T9!1>>%$09,>8!T5(&5/1/!9(/,$%5>B9!3/!%/1*/!&/!0$&/,!=$99/%/,C!D/&!,$*48/H/&!
1>08/,! 1$,! 5,&/%,$&5>,$0/! >,&4566/05,8/,! >=! )/&! 8/A5/3! 1$,! 3%/585,8/,! 6$,! )5/%A5F! )/0=/,C!
b/8/05F6/%&5F3! 3%5,8&! F*59&! 3/! >,1>>%9=/0A$$%)/53! 1$,! 3%/585,8/,-! +$$%! >>6! 3/! (>,&5,*/!
$$,=$995,8!1$,!3/!+>3*9!>=/%$,35!1$,!>==>,/,&/,!H>$09!&/%%>%59&/,!/,!9&$&/05F6/!$(&>%/,!$$,!
)//%9/,3/! 1/5058)/539+$$&%/8/0/,-! //,! >,8/+$66/05F6/! (>,(0*95/! >=C! D/&! 59! 95+=/04/8! ,5/&!
+>8/05F6!>+!$00/!3%/585,8/,!1%>/8&5F358!&/!>,3/%6/,,/,!/,!,/*&%$059/%/,C!Z>6!5,!3/!&>/6>+9&!
H$0!>,H/!+$$&9()$==5F!+/&!/,58/!%/8/0+$$&!8/9()>6&!8$$,!4>%3/,!3>>%!,5/*4/!$$,90$8/,-!,>8!
/`(/995/1/%!8/4/038/A%*56!/,!1/%3/%/!1/%%*45,8C!<5&!A/&/6/,&!,5/&!,>>3H$6/05F6/%45F9!3$&!)/&!
9&/09/0!8/T$$03!)//T&C!2/,!%595(>0>H/!9$+/,0/15,8!59!95+=/04/8!,5/&!)$$0A$$%!/,!A>1/,35/,!5,!
1//0!>=H5()&/,!>>6!,5/&!4/,9/05F6C!
!
1<! @#$59$#B&E$4&E$%4"7$+9$M6%FH$5F&9$#$7"4$$#F$&N#6L7$E"45$;&
f>4/0!5,!U/3/%0$,3!$09!3$$%A*5&/,!05F6/,!=/%9>,/,!+/&!=%>A0/+/,!>=!)/&!10$6!1$,!3/!+/,&$0/!
8/H>,3)/53!1/%$,&4>>%3/05F6!1>>%!//,!$$,H5/,05F6!3//0!1$,!3/!8/*5&/!A/3%/585,8/,C!'&!Z>6!A5F!
%/(/,&/! G&/%%>%59&59()/I! $$,90$8/,! 5,! U/3/%0$,3! 59! 3/! 5,10>/3! 1$,! 3/H/! A%/3/! ($&/8>%5/!
9&>>%,599/,! /,! =%>A0/+/,! H5()&A$$%! GJ$0/6! hC! /,! Es6+/,! bCIC! </! &>/,/+/,3/! 5,10>/3! 1$,!
(>+=0>&3/,6/,! /,! 3/95,T>%+$&5/! 1/%9=%/53! 15$! )/&! 5,&/%,/&! H>*! 9=/(5T5/6! >=! 3/H/! 8%>/=!
=/%9>,/,! //,! +>A5059/%/,3! /TT/(&! 6*,,/,! )/AA/,C! U$$%! 1/%4$()&5,8! H$0! 3/! =>&/,&5//0!
8/4/033$358/! //,05,8-! 4$$%A5F! 5,! 1//0! 8/1$00/,! //,! +/,&$0/! 8/H>,3)/539(>+=>,/,&! //,! %>0!
9=//0&-!>>6!5,!3/!&>/6>+9&!//,!3%/585,8!1>%+/,C!
!
)<! 3%4$#%$4O&?6EN764F$%;$%&$%&F$&F#$595%9&8"%&B4"4$75:;$&"?46#$%&
D/&! 5,&/%,/&! 59! A5FH>,3/%! %/0/1$,&! 8/4>%3/,! 1>>%! 3/! >,&4566/05,8! 1$,! 9&/09/0%/0/1$,&/!
3%/585,8/,C!Z=!3/!//%9&/!=0$$&9!A5/3&!)/&!5,&/%,/&!H//%!0$$83%/+=/058/!+>8/05F6)/3/,!>+!+/&!
//,!+$&/!1$,!$,>,5+5&/5&!A/3%/585,8/,!&/!*5&/,!/,!35&!6>+&!3$,!>>6!9&//39!1$6/%!1>>%C!Z=!3/!
&4//3/! =0$$&9! 8//T&! )/&! &>/8$,8! &>&! %$35($0/! /,! /`&%/+59&59()/! 53//i,! /,! 3/! 3585&$0/!
8/+//,9()$==/,!4$$%A5,,/,!3/H/!4/%/03A//03/,!8/=%>=$8//%3!4>%3/,C!a>+=0>&3/,6/,!59!5,!
!
!'%

!H'!PF#0*1#%&#%50'Q!''$.#$/!D'(1!667!'I=.#5#'&!9'$6'81!*.%!**$06,1'$1'!1('#/#$/!#$!1'!'I='(&%'%%#'C!
"'1'D'(7'(!?@A-!M2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!
!'&
!-*$!1'(!A6(('2!a#'.#$/!'$!G(,#$%8*2!3G'1('#/'$!'$!#$&#8#1'('$!)*$!<"V!'$!=6.#&#'8'1'D'(7'(%2:!`[;!

!

"^!
97

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
9&/%6/! +$&/! 3>>%! )/&! 5,&/%,/&! $$,8/4$66/%3! /,! )//T&! 8/0/53! &>&! 3/! 1/%9=%/535,8! 1$,! $00/%0/5!
3/95,T>%+$&5/!>1/%!A5F1>>%A//03!3/!4/%65,8!1$,!1$((5,9-!3/!(>%>,$(%5959!/,!3/!@+/%56$$,9/!
1/%65/H5,8/,C!<5&!)//T&!,5/&!$00//,!=>&/,&5//0!9()$3/05F6/!8/1>08/,!1>>%!3/!1>0698/H>,3)/53!/,!
1>>%! 1/%&%>*4/,! 5,! 3/! >1/%)/53! /,! 4/&/,9()$=C! D>/4/0! 3/! +//9&/! (>+=0>&3/,6/%9! /,!
9R9&//+)$&/%9!,5/&!1/%3/%!8$$,!3$,!>,05,/!)*,!>,8/,>/8/,!*5&/,-!H5F,!/%!3/!$T8/0>=/,!+$$,3/,!
5,! U/3/%0$,3! /,! 3$$%A*5&/,! >>6! =>85,8/,! 8/4//9&! >+! $$,90$8/,! &/! =0/8/,! >=! 5,9&5&*&5/9! /,!
=/%9>,/,!A/&%>66/,!A5F!3/!A/9&%5F35,8!1$,!)/&!a>153K;^!15%*9C!''!!
!
D/&! 5,&/%,/&! 59! >>6! //,! 9&//39! A/0$,8%5F6/%! 3>+/5,! 1>>%! 9&$&/05F6/! $(&>%/,! +/&! 15F$,3/05F6/!
5,&/,&5/9C! aRA/%9=5>,$8/! A/3>/03! >+! 4$$%3/1>00/! /(>,>+59()/-! 4/&/,9()$==/05F6/! /,!
+505&$5%/!5,T>%+$&5/!&/!9&/0/,!/,!=>85,8/,!>+!15$!)/&!5,&/%,/&!9$A>&$8/$(&5/9!3>>%!&/!1>/%/,!
>,3/%9&%/=/,! )/&! &>/,/+/,3/! A/0$,8! 1$,! 3/! +>,5&>%5,8! /,! A/9()/%+5,8! 1$,! SabK
5,T%$9&%*(&**%C!Z>6!9>++58/!(RA/%(%5+5,/0/,!)/AA/,!3/!($=$(5&/5&!>+!3/!U/3/%0$,39/!3585&$0/!
5,T%$9&%*(&**%!&/!>,&4%5()&/,C!2/,!&)/+$!3$&!9&$&/05F6/!/,!,>,K9&$&/05F6/!$(&>%/,!8/+//,!)/AA/,!
59!3/!3585&$0/!1/%9=%/535,8!1$,!3/95,T>%+$&5/!>+!+$$&9()$==/05F6!1/%&%>*4/,!5,!>,3/%!$,3/%/!
>AF/(&5/1/!F>*%,$059&5/6-!)/&!=>05&5/6/!9R9&//+!/,!4/&/,9()$==/05F6/!/`=/%&59/!&/!>,3/%8%$1/,C!
S,!//,!8/H$+/,05F6/!=*A05($&5/!A/,$3%*66/,!3/!@SO<-!JSO<!/,!UabO!3$&!)/&!+>/505F6!1$9&!
&/!9&/00/,!59!>T!3585&$0/!5,05()&5,8/,K!/,!A/m,10>/35,89$(&515&/5&/,!3/!0$$&9&/!F$%/,!H5F,!&>/K!>T!
$T8/,>+/,C!'(! D/&! 05F6&! /()&/%! H//%! 4$$%9()5F,05F6! 3$&! +/&! ,$+/! 3/! 1/%9=%/535,8! 1$,!
3/95,T>%+$&5/-!H>4/0!3>>%!A*%8/%9!$09!3>>%!9&$&/,-!5,!&>/,/+/,3/!+$&/!//,!A%>,!1$,!T%5(&5/!/,!
$T6$01/,3!1/%&%>*4/,!5,!5,9&5&*&5/9!/,!8/H$8)/AA/%9!H$0!4>%3/,!/,!3$&!)/&!H>!H$0!A5F3%$8/,!$$,!
3/!1>%+5,8!1$,!,5/*4/!3%/585,8/,!35/!>,3/%!3/!1/%$,&4>>%3/05F6)/53!1$,!)/&!9&/09/0!H*00/,!
1$00/,C!')!E/H5/,!3/!8%/,H/,0>>9)/53!1$,!)/&!5,&/%,/&!59!)/&!)5/%!5,!)/&!A5FH>,3/%!$$,!&/!A/1/0/,!
>+!>>8!&/!)>*3/,!1>>%!3/!/%1$%5,8/,!1$,!A>,38/,>&/,!H>$09!3/!O'-!)/&!O_!/,!$,3/%/!2PK
0539&$&/,!>=!35&!8/A5/3!>+!H>!1>>%!U/3/%0$,3!%/0/1$,&/!>,&4566/05,8/,!&5F358!&/!>,3/%6/,,/,C!
!
2<! @#$595%9$%&8"%&L5%%$%>54&
D/&! +/%/,3//0! 1$,! 3/! A/)$,3/03/! 05&/%$&**%! H5/&! 3%/585,8/,! %5()&5,8! =>05&5(5-! A/9&**%3/%9-!
$+A&/,$%/,!/,!F>*%,$059&/,!$09!5/&9!4$$%1$,!3/!A%>,!A*5&/,!)/&!35%/(&/!0//TK!>T!4/%61/03!1$,!3/!
90$()&>TT/%9! 058&C! D/&! H5F,! A>H/! A*%8/%9-! 8/T%*9&%//%3/! //,05,8/,! >T! (%5+5,/0/,! 35/! )*,!
5,6>+9&/,A%>,! =%>A/%/,! 1/5058! &/! 9&/00/,C! </! %>0! 35/! 1>>%+$058! =%/953/,&! b%*+=! )$3! 5,! )/&!
$$,H/&&/,! &>&! 3/! A/9&>%+5,8! 1$,! )/&! a$=5&>>0! /,! 3/! 4/58/%5,8! 1$,! 8%>&/! 3/0/,! 1$,! 3/!
d/=*A056/5,9/! =$%&5F! >+! )/+! %/6/,9()$=! &/! 0$&/,! $T0/88/,! 1>>%! )/&! >,3/%8%$1/,! 1$,! //,!
/99/,&5//0!3/+>(%$&59()!A/85,9/0!$09!1%5F/!1/%65/H5,8/,-!9*88/%/%/,!3$&!3/+>(%$&59()/!9&$&/,!
>>6!64/&9A$$%!H5F,!1>>%!8%>/5/,3!/`&%/+59+/!A5,,/,!3/!/58/,!5,9&5&*&5/9C!!
!
Z=!60/5,/%/!/,!4/005()&!(>,(%/&/%/!9()$$0!8/03&!)/&!%595(>!>=!>,3/%+5F,5,8!1$,!A5,,/,*5&!>>6!
1>>%! %/()&9K/`&%/+59&59()/! +505&$5%/,! 4$$%! 5,! 0$,3/,! $09! <*5&90$,3! /,! 3/! O'! &>/,/+/,3!
$$,3$()&!1>>%!59C!2/,!35%/(&/!1/%8/05F65,8!>=!3/H/!&)/+$B9!+/&!U/3/%0$,3!8$$&!8/0*6658!,5/&!
>=-!)>/4/0!//,!=>05&5(*9!35/!&5F3/,9!3/!0$$&9&/!1/%65/H5,8/,!3/!UZ'!$T3>/&!$09!Q";$&%$DB!H>%8/,!
A$$%&C!</H/!1>>%A//03/,!35/,/,!1>>%$0!&/%!)/%5,,/%5,8!3$&!3%/585,8/,!*5&!>,1/%4$()&/!)>/6!
6*,,/,!6>+/,-!H/0T9!5,!>8/,9()5F,05F6!9&$A5/0/!9&$&/,C!D/&!05F6&!1/%9&$,358!>+!3/!6>+/,3/!F$%/,!
/`=05(5/&! %/6/,5,8! &/! )>*3/,! +/&! H>4/0! /`&/%,/! $09! 5,&/%,/! 3%/585,8/,! 1>>%! 3/! U/3/%0$,39/!
9&$$&! /,! H5F,! 5,9&5&*&5/9! /,! H5()&! &/! )>*3/,! >=! 3/! )5/%! A/9()%/1/,! A*5&/,0$,39/!
>,&4566/05,8/,C!(*!
&
!
!''

!-*$!G,,('$2!3H6'.D#&!H'$!Z**/e2:!K]L^]W;!
!N4-H2!"4-H!'$!?@A-2!3H('#/#$/%9''.1!%&*&'.#F7'!*5&6('$2:!KL;!
!')
!>#*OO*2!3B*7'!$'D%:;!
!(*
!"'1'D'(7'(!4@@A!M2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!
!'(

!
98

7:!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
(<! @$&9#64$&5%876$F&I5%4$#%"456%"7$K&5%?5F$%4$%&$%&6%4D5;;$75%9$%&
<$&! 3/! >,&4566/05,8! 1$,! 9&/09/0%/0/1$,&/! 3%/585,8/,! H5()! 0$9&58! 0$$&! 1>>%9=/00/,! 59! 5,!
A/0$,8%5F6/!+$&/!&/!45F&/,!$$,!3/!5,10>/3!1$,!5,(53/,&/,!>T!>,1>>%H5/,/!>,&4566/05,8/,C!</9!
+//%! >+3$&! 3/H/! H5()! 1$$6! 5,! )/&! A*5&/,0$,3! 1>>%3>/,! >+! 1/%1>08/,9! >>6! 5,! U/3/%0$,3!
5,10>/3! *5&! &/! >/T/,/,C!(!! f>! &/6/,/,! @SO<KF$$%1/%90$8/,! &*99/,! "::W! /,! ":;;! //,!
U/3/%0$,39/! F5)$359&59()/! A/4/85,8! 35/! 0/&)$%859()! /,! 9&**%0>>9! 05F6&C! D/&! *5&A%/6/,! 1$,! 3/!
'R%59()/!A*%8/%>>%0>8!5,!":;;!/,!1>>%$0!)/&!*5&%>/=/,!1$,!)/&!S'K6$05T$$&!5,!":;V!A%/,8/,!//,!
>++/6//%!&/4//8!/,!8%>&/!8/&$0/,!U/3/%0$,39/!F5)$359&/,!%/5H/,!*5&!,$$%!)/&!9&%5F38/A5/3C!Z>6!
>=! 60/5,/%/! 9()$$0! 6*,,/,! 5,(53/,&/,! >T! 6>%&9&>,358/! 8/A/*%&/,599/,! //,! &>/,$+/! 1$,!
9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,!A/&/6/,/,C!#5F1>>%A//03!//,!8%>>&!5,&/%,$&5>,$$0!>1/%0/8-!H>$09!3/!
\>?7$"#&]$?>#54A&]>EE54!35/!U/3/%0$,3!5,!":;V!>%8$,59//%3/!>T!3/!10*()&/05,8/,(%5959!35/!3/!
2P!5,!":;W!&%>TC!("!!
!
_*,,/,! 5,9=/0/,! >=! =0>&9/05,8/! 8/A/*%&/,599/,! +/&! 3%/585,8K1/%)>8/,3! /TT/(&! /,! >1/%! 3/!
8%/,H/,!65F6/,!>+!3/!+>8/05F6/!5,10>/3!1$,!5,&/%,$&5>,$0/!8/A/*%&/,599/,!&/!$,&5(5=/%/,-!H$0!
>>6! 3/! 6>+/,3/! F$%/,! 1$,! 8%>>&! A/0$,8! A05F1/,C! U$$9&! 3/H/! $0/%&)/53! +>/&! /()&/%! 8/4$$6&!
4>%3/,!>+!,5/&!5,!5/3/%!>=H5/,A$%/,3!8/4/033$358!5,(53/,&!3/!$$,6>,3585,8!1$,!//,!,5/*4/!
&%/,3!&/!H5/,C!</!+>>%3/,!>=!h>%&*R,!G"::"I!/,!O$,!E>8)!G"::VI!)/AA/,!A5F1>>%A//03!,5/&!
8/0/53! &>&! //,! 8>0T! 1$,! $$,90$8/,! /,! =>05&5/6/! +>>%3/,-! >,3$,69! )*,! 8%>&/! 5,10>/3! >=! 3/!
U/3/%0$,39/! 9$+/,0/15,8C! #>1/,35/,! H5F,! 1//0! 3%/585,8K1/%)>8/,3/! 8/A/*%&/,599/,! 1$,!
G%/0$&5/TI!6>%&/!3**%c!,*!A5F1>>%A//03!)/&!/5,3/!1$,!(>%>,$(%5959!5,!H5()&!05F6&!&/!6>+/,-!59!&/!
1/%4$()&/,! 3$&! )/&! $$,&$0! )5/%$$,! 8/%/0$&//%3/! A/3%/585,8/,! >>6! H$0! $T,/+/,C!(#! 2,58/!
6%5&59()/!359&$,&5/!6$,!)/0=/,!>+!A/3%/585,8/,!/,!3/!,>>3H$6/05F6/!%/9=>,9!1$,*5&!)/&!9&/09/0!
5,!=%>=>%&5/!&/!H5/,-!)>/4/0!35&!*5&/%$$%3!5,!(%59/9+>+/,&/,!*5&/%+$&/!+>/505F6!59C!!
&
'*<!P$%&L#$F$&9#6$N&L$F#$59F$%&
'&/09/0%/0/1$,&/! 3%/585,8/,! &%/TT/,! ,5/&! $00//,! A/9&**%3/%9-! =>05&5(5! /,! $+A&/,$%/,C! f>$09! 3/!
8/A/*%&/,599/,!%>,3>+!)/&!J$%/,8>K=%>(/9!)/AA/,!0$&/,!H5/,-!/,!H>$09!5,!A%/3/%/!H5,!3/!*5&!
8/%$$3=0//83/!A%>,,/,!,$$%!1>%/,!6>+&-!H5F,!>>6!$31>($&/,!/,!F>*%,$059&/,!A/%>/=98%>/=/,!
35/! +/&! GH//%I! /%,9&58/! A/3%/585,8/,! /,! G3>3/05F6I! 8/4/03! &/! +$6/,! )/AA/,C! @00/! &4//! H5F,!
>,>,&A//%05F6!5,!//,!%/()&99&$$&!/,!)/&!35/,&!3/!$$,A/1/05,8!3$&!)/&!9&/09/0!H5()!5,!3/!&>/6>+9&!
A%//3!A05FT&!>%5i,&/%/,!>=!=/%9>,/,!/,!5,9&5&*&5/9!35/!4/005()&!$$,1*00/,3/!A/9()/%+5,8!,>358!
)/AA/,C!</!+>>%3!>=!_)$9)>885!/,!3/!%/(/,&/!6$=5,8!1$,!//,!=$99$85/%9105/8&*58!3>>%!j5&K
d*90$,3! >+! //,! F>*%,$059&! &/! 6*,,/,! $%%/9&/%/,-! 500*9&%/%/,! 3$&! +/&! ,$+/! F>*%,$059&/,! >>6!
5,&/%,$&5>,$$0! 3>/045&! 6*,,/,! 4>%3/,! 1$,! $8%/995/T! >=&%/3/,3/! 9&$&/05F6/! $(&>%/,C! </! &4//!
+>>%3/,!>=!S%$$,9/!U/3/%0$,3/%9!5,!":;W!/,!":;\!A%/,8/,!A>1/,35/,!5,!)/%5,,/%5,8!3$&!>>6!
=>05&5/6/!359953/,&/,!/,!A%/3/%/!35$9=>%$!8/+//,9()$==/,!35/!5,!U/3/%0$,3!4>,/,!)/&!3>/045&!
6*,,/,!4>%3/,!1$,!15F$,358!>=/%/%/,3/!9&$&/,C!b>&!90>&!>,3/%9&%//=&!3/!+>>%3!>=!9()>05/%/!
Dr+/R%$! 5,! ":;]! 3$&! >>6! ?8/4>,/! A*%8/%9B! 90$()&>TT/%! 6*,,/,! 4>%3/,! 1$,! H//%! /%,9&58/!
3%/585,8/,!35/!5,!3>3/05F6!8/4/03!*5&+>,3/,C!($!
!
!
!(!

!"'1'D'(7'(!"#$#%&'(#'!)*$!G#$$'$.*$1%'!R*7'$2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!
!("
!H'!c#F72!3Z'&!%&'.%'.!$*!>#8!B6(&,d$2:![[^[`U!G#$$'$.*$1%'!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!G#$$'$.*$1%'!
-'#.#/0'#1%1#'$%&!KLLL2:!MWU!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLL\2:!\LU!
N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLML2:!K[^K]U!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!
-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!N4-H!KLMK2:!`LU!N./'8'$'!4$.#50&#$/'$V!'$!-'#.#/0'#1%1#'$%&2!3+**()'(%.*/!
N4-H!KLM[2:!K\U!Y.'#$!Y(*$'$9,(/!'&!*.;2!3G'1('#/#$/'$!'$!#$&#8#1*&#'%!)*$!9,(/'8''%&'(%2:!\;!
!(#
!"'1'D'(7'(!?@A-!K2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!
!($
!"'1'D'(7'(!>6.#&#'!K2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!

!

7;!
99

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
<5&!0/53&!&>&!//,!=0/53>>5!1>>%!T0/`5A505&/5&!&/,!$$,H5/,!1$,!3/!5,35153*/,!/,!5,9&$,&5/9!35/!5,!)/&!
6$3/%! 1$,! )/&! 9&/09/0! A/9()/%+5,8! ,>358! 6*,,/,! )/AA/,C! <>>%! 3/! (>%>,$(%5959! H5F,! >=! 35&!
+>+/,&! A5F1>>%A//03! 4/&/,9()$==/%9! 1$,! )/&! dSOJ! /,! )/&! J>4L#$";& Z"%"9$E$%4& V$"E!
GZJbI!&$+/05F6!H4$$%!A/3%/583C!@T)$,6/05F6!1$,!3/!+$$&9()$==/05F6/!(%5959!>T!>,%*9&!6*,,/,!
>>6! $,3/%/! =/%9>,/,! 5,! )/&! 15H5/%! 6>+/,! 1$,! 3%/58/%9C!(%! d/(/,&/! 1>>%A//03/,! H5F,! >,3/%!
$,3/%/! A>H/! A>/%/,! 35/! =>05&5(5! &)*59! A/H>()&/,! /,! 45,3+>0/,A/9&%5F3/%9! 35/! A/9&**%3/%9!
A/3%/583/,C!(&! 2/,! 3//0,/+/%! $$,! 3/! /`=/%&9/995/! 9=%$6! 5,! 3/H/! (>,&/`&! >1/%! 3/!
?3/+>(%$&59/%5,8!1$,!A/3%/585,8/,BC!('!O>>%*5&A0566/,!A05FT&!*5&/%+$&/!0$9&58-!+$$%!,$$%!$00/!
4$$%9()5F,05F6)/53!H*00/,!/%!>>6!5,!3/!G,$A5F/I!&>/6>+9&!,5/*4/!1>%+/,!1$,!>,%*9&!>,&9&$$,!
35/! $$,0/535,8! 1>%+/,! 1>>%! A/3%/585,8/,-! A5F1>>%A//03! 5,! 1/%A$,3! +/&! //,! 5,8%5F=/,3/!
/,/%85/&%$,95&5/-!3/!+>8/05F6/!/(>,>+59()/!8/1>08/,!1$,!3/!(>%>,$(%5959!>T!//,!0$,80>=/,3/!
9&%$TH$$6!&/8/,!8%>/=/,!/,!=/%9>,/,!35/!A/%/53!H5F,!>+!8/4/03!&/!8/A%*56/,!5,!//,!=>85,8!>+!
3/! %/()&98$,8! &/! >,3/%+5F,/,C! f>4/0! >=! (/,&%$$0! $09! 3/(/,&%$$0! ,51/$*! H$0! )/&! 1>>%! 3/!
/TT/(&515&/5&!1$,!)/&!9&/09/0!/99/,&5//0!H5F,!>+!9,/0!&/!6*,,/,!9()$6/0/,!&*99/,!3/!=/%9>,/,!>T!
5,9&5&*&5/9!35/!A/9()/%+5,8!,>358!)/AA/,C!
(
C"7;>57$%&8"%&866#>54L75;;$%&
</!8/9()5/3/,59!1$,!)/&!1>>%*5&A0566/,!>=!&>/6>+9&58/!>,&4566/05,8/,!L*$!3%/585,8/,!59!/%!
ll,!1>0!+599/%9C!</!1$0!1$,!3/!'>1F/&!P,5/!/,!)/&!/5,3/!1$,!3/!_>*3/!Z>%0>8-!A5F1>>%A//03-!
64$+!1>>%!1//0!/`=/%&9!$09!//,!1/%$995,8C!((!S,!3/!F$%/,!1>>%$T8$$,3!$$,!3/!$$,90$8/,!1$,!;;!
9/=&/+A/%! 4$%/,! /%! $+=/%! &/%%>%59+/>,3/%H>/6/%9! 35/! H5()! +/&! )/&! '>/,,5&59()! F5)$359+/!
A/H58)5/03/,C!()!Z1/%!3/!&>/6>+9&!1$,!>>%0>8!9&/0&!a>05,!E%$R!3$&!4/!$00//,!+/&!H/6/%)/53!
6*,,/,!H/88/,!3u&!(>,T05(&/,!H*00/,!A05F1/,!=0$$&915,3/,-!,5/&!=%/(5/9!5,!4/06/!1>%+-!4$,,//%-!
4$$%!>T!45/!/%A5F!A/&%>66/,!H$0!H5F,C!)*!b/%*8)>*3/,3)/53!59!3*9!8/A>3/,-!,/&!$09!//,!+$&/!1$,!
$((/=&$&5/!1>>%!)/&!8/8/1/,!3$&!3/!>,1>>%9=/0A$$%)/53!1$,!3%/585,8/,!A/&/6/,&!3$&!,5/&!5/3/%!
8/4/0395,(53/,&!1>>%6>+/,!6$,!4>%3/,C!!
!
U$$9&!3/H/!1>>%A/)>*3/,!6>+&!*5&!3/!05&/%$&**%!>>6!//,!3*53/05F6/!$$,A/1/05,8!,$$%!1>%/,!$09!
)/&!8$$&!>+!)/&!5,9()$&&/,!1$,!&>/6>+9&58/!3%/585,8/,C!U$+/05F6-!>+!H>1//0!+>8/05F6!0>9!&/!
6>+/,! *5&! 3/! &*,,/01595/! >=! 3/! +//9&! %/(/,&/! 3%/585,8C! D/&! 59! >,1/%+5F3/05F6! /,! >>6!
,>>3H$6/05F6!3$&!>,&4566/05,8/,!>=!3%/585,898/A5/3!>=!3/!1>/&!8/1>083!4>%3/,C!b/8/05F6/%&5F3!
A/&>8/,!>,3/%H>/6/%9!$09!J$%5/6/!3/!E>/3/!3$&!>,H/!53//i,!>1/%!&>/6>+9&58/!3%/585,8/,!5,!
A/0$,8%5F6/!+$&/!1>>%&10>/5/,!*5&!>,H/!=/%(/=&5/9!1$,!4$&!6N&F54&E6E$%4!3/!+//9&!=%$,8/,3/!
3%/585,8/,!H5F,C!)!!P5&!)/&!)5/%K/,K,*!0>96>+/,!/,!A%/3/%!65F6/,!3$,!3/!+//9&!%/(/,&/!(%5959!
05F6&!3*9!/99/,&5//0!>+!&>/6>+9&58/!>,&4566/05,8/,!H>!8>/3!/,!64$$3!$09!)/&!6$,!5,!6$$%&!&/!
A%/,8/,C!Z,&4566/05,8/,!5,!3/!0$,3/,!>+!>,9!)//,!A5/3/,!3$$%&>/!//,!+>8/05F6)/53-!,/&!$09!
G%/(/,&I! )59&>%59()! >,3/%H>/6! >+! 3/! $(&*$05&/5&! 5,! =/%9=/(&5/T! &/! =0$$&9/,C! j/005()&! ,>8!
/TT/(&5/1/%!59!>+!9=/(5T5/6!&/!%$3/!&/!8$$,!A5F!3/!=%>T/995>,$09!35/!)/&!9&/09/0!1>%+8/1/,C!j$&!
H5F,!>,&4566/05,8/,!>T!3%/585,8/,!35/!1>08/,9!)/,!5,!3/!4$$,!1$,!3/!3$8!9>+9!*5&!)/&!>>8!
1/%0>%/,!4>%3/,e!@$,8/1*03!+/&!/`&/%,/!/`=/%&9!H>$09!4/&/,9()$==/%9!H>*!35&!3/!A$959!1>>%!
//,!1%*()&A$%/!35$0>>8!6*,,/,!1>%+/,C!!
!
(
(
!
!(%

!"'1'D'(7'(!>6.#&#'![2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#'U!"'1'D'(7'(!4@@A!M2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!!
!(&
!i,&&'$2!3A0,#%9'O6'7!96'('$!**$!+'&&'$!6$*55'=&*9'.:U!G6,8*2!3Z'&!/'O#50&!)*$!)'(O'&!&'/'$!D#$186.'$%;:!
!('
!"'1'D'(7'(!4@@A!M2!G#F1(*/'!**$!1'!'I='(&%'%%#';!
!((
!B(''18*$2!=("#>3231"#0>#;,12!I#)^I#I2!K_W^_\;!
!()
!b50,,(8*$2!3A6=#5%!#$!&'((6(#%8!('%'*(502:!]W`;!
!)*
!a(*d2!=("#>3231"#0>#621,2"'42!ML\^_;!
!)!
!H'!a6'1'2!3G'd6$1!(#%7;:!

!
100

7"!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!

A(&9,8'$#</!$T8/0>=/,!&45,&58!F$$%!)/AA/,!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,!//,!$$,&$0!6/,+/%6/,!1/%&>>,3!
35/!,$$%!1/%4$()&5,8!>>6!A//03A/=$0/,3!H*00/,!H5F,!5,!3/!,$A5F/!&>/6>+9&C!f>!05F6&!3/!>+1$,8!
1$,! 8/*5&/! A/3%/585,8/,-! H>$09! &/8/,! =>05&5(5! /,! G0>6$0/I! A/9&**%3/%9-! >=! 3/! 0$,8/%/! &/%+5F,!
//%3/%!&/!T0*(&*/%/,!3$,!F$$%!,$!F$$%!&>/!&/!,/+/,C!<$&!8/03&!>>6!4$&!A/&%/T&!3/!3%/585,8!1$,!//,!
&/%%>%59&59()/!$$,90$8C!D/&!59!3*9!,5/&!H/6/%!3$&!3/!&>/,$+/!5,!)/&!$$,&$0!A/3%/585,8/,!35/!H5()!
3/! 0$$&9&/! F$%/,! $T&/6/,&! >>6! H$0! 3>>%H/&&/,C! #>1/,35/,! 1$0&! >=! 3$&! %/0$&5/T! +5,3/%! /%,9&58/!
A/3%/585,8/,!/,!1/%A$0/!$8%/995/!1/%$,&4>>%3/05F6!H5F,!1>>%!)/&!0//*4/,3//0!1$,!3/H/!%/(/,&/!
8%>/5C!D/&!$$,&$0!8/1$00/,!4$$%5,!3%/58/%9!>1/%8$$,!&>&!3$$34/%6/05F6!8/4/03!05F6&!$0!F$%/,!1%5F!
9&$A5/0!>=!//,!%/0$&5/T!0$$8!=/%(/,&$8/!&/!A05F1/,C!!
!
S,!&/8/,9&/005,8!&>&!3/!1/%$,3/%05F6/!>+1$,8!1$,!)/&!$$,&$0!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,-!05F6&!/%!
4$&! A/&%/T&! )*,! /%,9&! 4/0! 9=%$6/! &/! H5F,! 1$,! //,! 3*53/05F6/%/! &%/,3C! </! 0$$&9&/! F$%/,! H5F,! /%!
&>/,/+/,3/!H>%8/,!>1/%!8%>/5/,3/!+$()&!1$,!3%*89(%5+5,/0/,!/,!3/!>,3/%+5F,5,8!1$,!G0>6$0/I!
A/9&**%9>%8$,/,!3>>%!+/&!,$+/!3%*898/%/0$&//%3/!(%5+5,$05&/5&C!Z>6!1$0&!3/!0$8/%/!3%/+=/0!&>&!
/`(/995/T! 8/4/03! 1$,*5&! (%5+5,/0/! ,/&4/%6/,! >=C! Q5L*53$&5/9! H5F,! 8//,! ,5/*4! T/,>+//,! 5,!
U/3/%0$,3-!+$$%!)/&!8/A%*56!1$,!H4$%/!1**%4$=/,9!/,!3/!>,1/%9()50058)/53!>1/%!+>8/05F6/!
90$()&>TT/%9! >,3/%! >+9&$,3/%9! &/6/,/,! H5()! $TC! </! +>>%3! >=! //,! T$+505/053! 1$,! //,!
6%>>,8/&*58/! /,! >=! //,! $31>($$&! 5,! )/&! 6$3/%! 1$,! )/&! J$%/,8>K=%>(/9! H5F,! H>,3/%+//%!
8%/,9>1/%9()%5F3/,3!&/!,>/+/,!/,!H/&&/,!3/!U/3/%0$,39/!%/()&99&$$&!>,3/%!3%*6C!D>/4/0!>=!
)/&!+>+/,&!1$,!9()%5F1/,!)/&!,>8!,5/&!H/6/%!59!>T!3/!$$,90$8!>=!g/&/%!dC!3/!O%5/9!>>6!1>>%&6>+&!
*5&!)/&!,/&4/%6!%>,3>+!3/!J$%/,8>K1/%3$()&/,-!05F6&!35&!4/0!$$,,/+/05F6C!D/&!59!5,!/06!8/1$0!
//,!1/%3/%/!$$,&$9&5,8!1$,!3/!%/()&99&$$&!3>>%!3/!8/>%8$,59//%3/!+593$$3C!
!
g0>&9/05,8/!&>/,$+/9!5,!/%,9&!>T!>+1$,8!1$,!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,!05F6/,!5,!A/0$,8%5F6/!
+$&/!&/!45F&/,!$$,!//,!$(&5/K%/$(&5/!3R,$+5/6C!@0!1$,$T!3/!F$%/,!?^:!0/53&!+//%!$$,3$()&!1>>%!
3/!0>6$0/!A/9&%5F35,8!1$,!(%5+5,$05&/5&!&>&!+//%!/,!/%,9&58/%/!A/3%/585,8/,!&/8/,!A5F1>>%A//03!
A*%8/+//9&/%9!/,!>TT5(5/%/,!1$,!F*9&5&5/C!D/&!J$%/,8>K=%>(/9!0$$&!H5/,!3$&!35&!,/&!H>!8>/3!8/03&!
1>>%!3/!$$,=$6!1$,!+$()&58/!(%5+5,/0/!,/&4/%6/,!>=!0$,3/05F6!,51/$*C!</!(>%>,$(%5959-!+$$%!
>>6! A5F1>>%A//03! 3/! $$,=$6! 1$,! )/&! 9&569&>T=%>A0//+-! &>,/,! A>1/,35/,! 3$&!
>1/%)/539+$$&%/8/0/,! >+! (%59/9! &/! A/9&%5F3/,! 1>>%! 9>++58/! A*%8/%9! H>! 5+=>=*0$5%! >T!
(>,&%>1/%95//0!H5F,!3$&!H/!//,!$(*&/!&>/,$+/!1$,!A/3%/585,8/,!/,!5,&5+53$&5/9!1/%>>%H$6/,C!!
!
P5&!)/&!%$==>%&!6>+&!>>6!,$$%!1>%/,!3$&!/%!=0>&9/05,8/!1/%$,3/%5,8/,!6*,,/,!>=&%/3/,!5,!45/!
/%!A/1/50583!+>/&!4>%3/,C!f>!H5F,!/%!3/!0$$&9&/!F$%/,!&>/,/+/,3/!H>%8/,!>1/%!A/3%/585,8!/,!
5,&5+53$&5/! 1$,! F>*%,$059&/,! /,! )//T&! 3/! (>%>,$(%5959! >=//,9! 4/&/,9()$==/%9! /,! /`=/%&9! 1$,!
>%8$,59$&5/9!$09!)/&!dSOJ!A0>>&8/9&/03!$$,!A/3%/585,8!1$,!>,3/%!$,3/%/!(>+=0>&3/,6/%9C!</!
+>>%3!>=!3/!9()>05/%/!Dr+/R%$!500*9&%//%&!A>1/,35/,!3$&!H//%!/%,9&58/!3%/585,8/,!>>6!?8/4>,/!
A*%8/%9B!6*,,/,!&%/TT/,C!b>&!90>&!6*,,/,!>>6!9&$&/05F6/!$(&>%/,!//,!3%/585,8!1>%+/,!1>>%!5,!
U/3/%0$,3! $$,4/H58/! 35$9=>%$! 8/+//,9()$==/,-! H>$09! 3/! +>>%3/,! >=! &4//! +$,,/,! 1$,!
S%$$,9/!6>+$T!5,!":;W!/,!":;\!$$,&>>,3/,C!
!
</!1/%$,3/%05F6)/53!1$,!H>4/0!3/!>+1$,8!$09!3/!/%,9&!1$,!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,!/,!3/!
5,10>/3! 1$,! )/&! $(&5/K%/$(&5/! +/()$,59+/! H*00/,! >>6! 3/! 6>+/,3/! F$%/,! A//03A/=$0/,3! H5F,C!
O>>%!3/!&>/6>+9&A/9&/,358)/53!1$,!)/&!9&/09/0!05F6&!3/!T0/`5A505&/5&!>+!9,/0!&/!6*,,/,!5,9=/0/,!
>=!G//,!4/005()&!&5F3/05F6/I!&>/,/+/,3/!1%$$8!,$$%!=/%9>>,9A/1/50585,8!>T!>AF/(&A/4$65,8!//,!
A/0$,8%5F6/!1>>%4$$%3/C!<$&!8/03&!>>6!1>>%!)/&!A05F1/,!5,1/9&/%/,!5,!+/&)>3/,!/,!&/(),5/6/,!
4$$%+//!H>!8>/3!+>8/05F6!//,!>,3/%9()/53!6$,!4>%3/,!8/+$$6&!&*99/,!/%,9&58/!/,!+5,3/%K
/%,9&58/!A/3%/585,8/,!>+!>=!35/!+$,5/%!3/!A/9()56A$%/!($=$(5&/5&!1$,!)/&!9&/09/0!>=&5+$$0!&/!
A/,*&&/,C!

!

77!
101

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
!
</!(>%>,$(%5959!59!500*9&%$&5/T!1>>%!//,!$,3/%/!A/0$,8%5F6/!(>,(0*95/-!,$+/05F6!3/!8%>&/!5,10>/3!
1$,!>,1/%4$()&/!5,(53/,&/,!/,!>,&4566/05,8/,C!</!U/3/%0$,39/!F5)$359&59()/!A/4/85,8!4$9!
A5F1>>%A//03! &*99/,! "::W! /,! ":;;! 8/&/6/,3! 3>>%! 5,$(&515&/5&! /,! 8/A%/6! $$,! 0/53/%9C! <$&!
1/%$,3/%3/!)$$9&!=0>&960$=9!&>/,!3/!'R%59()/!A*%8/%>>%0>8!)/&!0$,3!1/%$,3/%3/!&>&!9=50!5,!//,!
)/%>=0/1/,3/!5,&/%,$&5>,$0/!F5)$3!35/!5,!":;V!H>*!*5&+>,3/,!5,!)/&!6$05T$$&!1$,!S'C!</%8/05F6/!
>,&4566/05,8/,!0$&/,!H5()!,5/&!>T!,$*4/05F69!1>>%9=/00/,-!&/+//%!>+3$&!H/!1$$6!5,&/%,$&5>,$$0!
1$,! $$%3! H5F,C! <5&! =%>A0//+! 4>%3&! 1/%9&/%6&! 3>>%3$&! ,5/*4/! 3%/585,8/,! 1$$6! 1>>%)//,!
>,1>>%9&/0A$%/!1>%+/,!$$,,/+/,-!H>$09!3/!$$,90$8!>=!)/&!_>,5,605F6!D*59!+/&!//,!$*&>!5,!
"::^-! 3/! +>>%3! >=! $31>($$&! </%6! j5/%9*+! 5,! ":;^! /,! 3/! %/(/,&/! 3>3/05F6/! $$,90$8! >=!
F>*%,$059&!g/&/%!dC!3/!O%5/9C!</H/!&/,3/,9/,!H*00/,!>>6!5,!3/!&>/6>+9&!/%1>>%!H>%8/,!3$&!>,H/!
+$$&9()$==5F!1/%%$9&!4>%3&!3>>%!8/4/0395,(53/,&/,!35/!4/!5,!1>%+!>T!>+1$,8!,>8!,5/&!6/,,/,C!
<5&!59!5,!1//0!>=H5()&/,!>,1/%+5F3/05F6!/,!+>/&!,5/&!=/%!3/T5,5&5/!4>%3/,!8/H5/,!$09!)/&!T$0/,!
1$,!)/&!9&/09/0C!
!
</! &/%%>%59&59()/! 3%/585,8! 5,! U/3/%0$,3! 59! 3/! $T8/0>=/,! &4//! 3/(/,,5$! 1>>%,$+/05F6!
F5)$359&59()! 1$,! $$%3! 8/4//9&C! D/&! (>,(%/&/! %595(>! >=! //,! $$,90$8-! $T8/0/H/,! $$,! )/&!
3%/585,89A//03! 1$,! 3/! UabO-! 1/%&>>,&! ,/&! $09! $,3/%/! 1>%+/,! 1$,! 3%/585,8! //,! T0*(&*/%/,3!
=$&%>>,C!U$$%!1/%4$()&5,8!H$0!H>4/0!)/&!F5)$359+/!$09!35&!=$&%>>,!1>>%0>=58!A//03A/=$0/,3!
A05F1/,-! )>/4/0! 3/! &/%%>%59&59()/! 3%/585,8! /%! A5F! *5&9&/6! ll,! 59! 35/! 3>>%! =0>&9/05,8/!
>,&4566/05,8/,-!,5/*4/!$$,90$8/,!>T!//,!$$,8/=$9&/!+>3*9!>=/%$,35!4>%3&!8/&R=//%3C!j/0!
05F6&! /%! //,! 8%>&/%/! 351/%95&/5&! &/! >,&9&$$,! L*$! /`&%/+59&59()/! 9&%>+5,8/,! 35/! 8%>/=/,! >T!
5,35153*/,!3/!+>&51$&5/!/,!%/()&1$$%3585,8!1>>%!&/%%>%59&59()!8/4/03!6*,,/,!A5/3/,C!d/()&9K
/`&%/+59&59()! &/%%>%59+/! 59! 5,! 0$,3/,! $09! 3/! O'! /,! <*5&90$,3! 5,! >=6>+9&! /,! 3/! (>%>,$(%5959!
)//T&! >>6! &>&! //,! &>/,$+/! 5,! )/&! (>+=0>&3/,6/,! /,! $,&5K>1/%)/539/`&%/+59+/! 8/0/53C!
b/%%>%59+/!59!+//%!3$,!$0&5F3!//,!8%/,9>1/%9()%5F3/,3!T/,>+//,!/,!)/&!1/%35/,&!3$,!>>6!3/!
$$,A/1/05,8!>+!>,&4566/05,8/,!5,!$,3/%/!0$,3/,!>=!3/!1>/&!&/!1>08/,!>+!+>8/05F6/!,5/*4/!
3%/585,891>%+/,!35/!>>6!U/3/%0$,3!6*,,/,!&%/TT/,!H>!8>/3!+>8/05F6!1>>%!&/!H5F,C!!
!
f>4/0!A5,,/,!3/!&/%%>%59&59()/!3%/585,8!$09!5,!)/&!A%/3/%/!=$0/&!$$,!3%/58/%9!,//+&!3/!//,05,8!
//,! A5FH>,3/%/! =0$$&9! 5,C! O$,$T! "::^! 4>%3&! /%! 5,! U/3/%0$,3! 5,! &>/,/+/,3/! +$&/! 1>>%! 3/!
?9>059&59()/! 3%/58/%B! /,! 0$&/%! ?=>&/,&5//0! 8/4/033$358/! //,05,8B! 8/4$$%9()*43C! Z>6!
5,&/%,$&5>,$$0!9=%5,8/,!//,05,8/,!/%*5&-!A5F1>>%A//03!3>>%!3/!$$,90$8!1$,!@,3/%9!#%/5156!5,!
":;;!/,!3/!+>>%3!>=!#%5&9!=$%0/+/,&9053!.>!a>`!5,!":;XC!</!>,1>>%9=/0A$$%)/53!1$,!3/H/!
A%/3/!($&/8>%5/!3%/58/%9!H5&!,5/&!$00//,!5,!)/&!9>059&59()/!>=/%/%/,-!+$$%!>>6!5,!3/!T%/L*/,&/!
$$,4/H58)/53!1$,!//,!1>%+!1$,!+/,&$0/!8/H>,3)/539=%>A0/+$&5/6C!f/6/%!8/H5/,!3/!8%>/5/,3/!
5,10>/3! 1$,! 15$! )/&! 5,&/%,/&! 1/%9=%/53/! 9$+/,H4/%5,89&)/>%5/i,-! 35/! 1>>%$0! >=! 3/H/! 8%>/=!
+/,9/,!1$,!5,10>/3!6$,!H5F,-!H$0!3/!gE2K=%>A0/+$&5/6!>>6!5,!3/!&>/6>+9&!)/&!9&/09/0!1>>%!
*5&3$85,8/,!A05F1/,!9&/00/,C!
!
2/,! $,3/%/! >,&4566/05,8! 35/! *5&! 3/! 1>>%8$$,3/! =$85,$B9! 3*53/05F6! ,$$%! 1>%/,! 6>+&! 59! 3/!
8%>/5/,3/!%>0!35/!)/&!5,&/%,/&!9=//0&!A5F!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,C!S,!3/!//%9&/!=0$$&9!3>>%3$&!
)/&!//,!H//%!0$$83%/+=/058!/,!%/0$&5/T!$,>,5/+!+533/0!59!>+!A/3%/585,8/,!&/!*5&/,C!</!%>0!1$,!
+/&!,$+/!9>(5$0/!+/35$!4>%3&!5,!35&!>=H5()&!1//01*0358!$$,8/)$$03!5,!H>4/0!3/!U/3/%0$,39/!
$09! 3/! 5,&/%,$&5>,$0/! (>,&/`&C! Z=! 3/! &4//3/! =0$$&9-! /,! 35&! 59! 8/3*%/,3/! 3/! (>%>,$(%5959! ,>8!
3*53/05F6/%! 8/4>%3/,-! A5/3&! )/&! 5,&/%,/&! &>/8$,8! &>&! *5&//,0>=/,3/! /`&%/+59&59()/! 53//i,! /,!
9$+/,H4/%5,89&)/>%5/i,!$09>>6!3/!3585&$0/!8/+//,9()$==/,!35/!3/H/!>=1$&&5,8/,!*5&3%$8/,C!
b/,!3/%3/!05F6&!)/&!5,&/%,/&!1$6/%!3>>%!15F$,3/05F6/!9&$&/05F6/!$(&>%/,!8/A%*56&!&/!4>%3/,!>+!&/!
9=5>,/%/,-! 9$A>&/%/,! /,! >+! 3>>%! +533/0! 1$,! ,/=,5/*49! )/&! 1/%&%>*4/,! 5,! 3/+>(%$&59()/!

!
102

7V!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
5,9&5&*&5/9!/,!=%>(/99/,!H>$09!3/!=/%9!/,!1/%65/H5,8/,!&/!>,3/%+5F,/,C!J/&!,$+/!3/H/!0$$&9&/!
$(&515&/5&!6$,!5,!3/!&>/6>+9&!//,!&>/,$+/!1$,!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,!1/%>>%H$6/,C!!
!
D/&!%$==>%&!%>/=&!>>6!>=!>+!%/6/,5,8!&/!)>*3/,!+/&!=>&/,&5/0/!3%/585,8/,!1>>%!5,9&5&*&5/9!35/!
1$,!A5,,/,*5&!=0$$&915,3/,C!</!%/(/,&/!=%/953/,&91/%65/H5,8/,!5,!3/!O/%/,583/!'&$&/,!)/AA/,!
0$&/,! H5/,! 3$&! >>6! //*4/,>*3/! 3/+>(%$&5/i,! 64/&9A$$%! H5F,! 1>>%! $$,&5F85,8/,! 1$,!
1/%65/H5,89T%$*3/!/,!$,3/%!Q";$&%$DB-!H/6/%!$09!35/!3>>%!+$()&)/AA/%9!4>%3/,!1/%9=%/53C!Z=!
60/5,/%/!9()$$0!59!/%!3/!0$$&9&/!F$%/,!5,!0$,3/,!$09!<*5&90$,3!/,!3/!O'!&>/,/+/,3/!A/H>%83)/53!
>1/%! %/()&9K/`&%/+59+/! >,3/%! +505&$5%/,C! E/0*6658! &%/TT/,! A/53/! >,&4566/05,8/,! U/3/%0$,3!
,5/&!35%/(&-!+$$%!+/&!)/&!>>8!>=!3/!,/585,8!1$,!3%/585,8/,!>+!*5&!1>>%)//,!>,1>>%9&/0A$%/!
)>/6/,!&/!6>+/,-!59!4$$6H$$+)/53!8/A>3/,C!
!
D/&! A%/3/! =/%9=/(&5/T! 3$&! )5/%! 8/)$,&//%3! 59! 1/9&58&! 3/! $$,3$()&! >=! H>4/0! 35%/(&/! TR95/6/!
A/3%/585,8!/,!5,&5+53$&5/!1$,!=/%9>,/,!$09!3%/585,8/,!1>>%!)/&!>,8/9&>>%3!T*,(&5>,/%/,!1$,!
=>05&5(5-!A/9&**%3/%9!/,!3/!U/3/%0$,39/!%/()&99&$$&!5,!A%/3/%/!H5,C!f>$09!5,!3/!5,0/535,8!$0!4/%3!
8/9&/03-!59!3/!&>/6>+9&A/9&/,358)/53!1$,!)/&!9&/09/0!>=!3/!//%9&/!=0$$&9&!$T)$,6/05F6!1$,!//,!
)/03/%/!$TA$6/,5,8C!j>%3&!A5F1>>%A//03!>>6!)/&!A/4$6/,!/,!A/1/5058/,!1$,!F5954"7$!>AF/(&/,!
/,!35/,9&/,!)5/%&>/!8/%/6/,3-!3$,!9&$$&!)/&!9&/09/0!*5&/%$$%3!L*$!($=$(5&/5&!/,!+533/0/,!1>>%!
//,!8%>&/%/!*5&3$85,8!3$,!4$,,//%!3/!,$3%*6!+//%!>=!)/&!TR95/6/!3>+/5,!A05FT&!0588/,C!D/&!
9()/==/,!1$,!)/03/%/!6$3/%9!4$&!A/&%/T&!3/!%/5645F3&/!1$,!)/&!9&/09/0!05F6&!3*9!//,!A/0$,8%5F6/!
1>>%4$$%3/!>+!rA/%)$*=&!&>/6>+9&A/9&/,358!&/!6*,,/,!>=/%/%/,C!
!
Z=!+//%3/%/!=*,&/,!5,!35&!%$==>%&!+$,/,!3/!$*&/*%9!&>&!,*$,(/!/,!6%5&59()/!359&$,&5/C!U5/&!>+!
3/!%/i0/!3%/585,8/,!4$$%+//!)/&!9&/09/0!&/!+$6/,!)//T&!&/!A$8$&/0059/%/,-!+$$%!>+!+/&!8/=$9&/!
$T9&$,3/05F6)/53!3%/585,8/,-!)*,!>,&4566/05,8!L*$!$$%3!/,!>+1$,8!/,!>>6!3/!+//9&!/TT/(&5/1/!
%/9=>,9! 5,! 3/! F*59&/! =%>=>%&5/9! &/! A05F1/,! H5/,C! O/%9()500/,3/! =*A05($&5/9! 45F&/,! &>/,/+/,3/!
A/3%/585,8/,!>,3/%!$,3/%/!$$,!+$$&9()$==/05F6/!1/%%*45,8C!U/&!H>!8>/3! 05F6&!/%!/()&/%!//,!
&/,3/,9!1$,*5&!A*%8/%9!/,!>1/%)/53!>+!5/3/%!%595(>!&/!4500/,!*5&90*5&/,!/,!5/3/%!8/4/0395,(53/,&!
>T!&/%%>%59&59()/!$$,90$8!&/!H5/,!$09!%/=%/9/,&$&5/T!1>>%!T*,3$+/,&/0/!&/6>%&6>+5,8/,!A5F!$$,!
)/&! 9&/09/0! A/&%>66/,! 35/,9&/,! $09! =>05&5/! /,! @SO<C! b>&$0/! 1/5058)/53! A/9&$$&! ,5/&! /,! )/&!
,$9&%/1/,!/%1$,!59!,5/&!&/!1/%/,58/,!+/&!//,!>=/,!/,!3/+>(%$&59()/!9$+/,0/15,8C!a%*!8/9&/03!
)>>%&!)/&!/%!,>*!//,+$$0!A5F!3$&!)/&!9>+9!+598$$&C!<$&!59!8//,!1%5FA%5/T!>+!&/6>%&6>+5,8/,!
1$,! )/&! 9&/09/0! 4/8! &/! 4*51/,! >T! >+! A/&%>66/,/,! ,5/&! &/%! 1/%$,&4>>%35,8! &/! %>/=/,C! D/&! 59!
90/()&9!3/!,*()&/%/!8/1>08&%/665,8!*5&!//,!%/(/,&/!8/9()5/3/,59!4$$%5,!3/!+//9&!5,10>/3%5F6/!
8/4/0395,(53/,&/,!/,!3%/585,89>,&4566/05,8/,!H5()!1$,!&/1>%/,!+>/505F6!05/&/,!1>>%9=/00/,C!!
!
</!&>/6>+9&!H$0!)/&!9&/09/0!1>>%!0/85>!*5&3$85,8/,!=0$$&9/,-!1$,!1>>%&3*%/,3/!>,3/%+5F,5,8!
3>>%! G3%*89I(%5+5,$05&/5&! &>&! 3/! 5,10>/3/,! 1$,! &>/,/+/,3/! 8/>=>05&5/6/! 5,9&$A505&/5&! /,!
$T6$01/,3!1/%&%>*4/,!5,!3/!>1/%)/53-!/`=/%&9!/,!>AF/(&5/1/!,5/*491/%8$%5,8C!b/8/05F6/%&5F3!59!
/%!>>6!3/!,>>3H$$6!&>&!/,58/!%/0$&51/%5,8C!b/,!//%9&/!A05FT&!)/&!A/0$,8%5F6!>+!&/!A/,$3%*66/,!
3$&!)/&!5,!3/!+//9&/!8/1$00/,!1$,!A/3%/585,8!1$,!=/%9>,/,!3$$%A5F!A05FT&C!D>/!>,9+$6/05F6!/,!
>,4/,9/05F6!35&!>>6!59-!&>&!3$$34/%6/05F6!8/4/03!4>%3&!,>8!$0&5F3!%/0$&5/T!H/03/,!>1/%8/8$$,C!
b/,!&4//3/!59!)/&!/%8!+>/505F6!>+!+/&!)/&!)/3/,!>=!)/&!,/&105/9!3/!&>/6>+9&!&/!1>>%9=/00/,c!
9()>66/,3/!8/A/*%&/,599/,!H>$09!3/!+>>%3!>=!h>%&*R,!>T!>=!$31>($$&!</%6!j5/%9*+!H5F,!,5/&!
,>>3H$6/05F6/%45F9!&/6/,/,!1$,!//,!,5/*4/!&%/,3!1$,!9>>%&8/05F6!8/4/038/A%*56C!2%!05F6&!//%3/%!
9=%$6/!&/!H5F,!1$,!(>,&/`&8/A>,3/,!&>/,$+/9!5,!$$,&$0!/,!/%,9&!1$,!9&/09/0%/0/1$,&/!3%/585,8/,C!
</!T0/`5A505&/5&!>+!)5/%!9,/0!/,!3$$36%$()&58!>=!5,!&/!6*,,/,!9=/0/,!05F6&!//,!A/0$,8%5F6/!1/%/59&/!
1>>%! 3/! &>/6>+9&! 1$,! )/&! 9&/09/0C! J$$%! //,! A%//3! /,! 6%5&59()! =/%9=/(&5/T! >=!
3%/585,89>,&4566/05,8/,! 9&%/6&! /1/,//,9! &>&! 3/! $$,A/1/05,8/,! >+! H>! )/&! 9&/09/0! >=!
8/A$0$,(//%3/!/,!=%>=>%&5>,/0/!45FH/!4$$%!,>358!&/!6*,,/,!$$,=$99/,C!

!

7W!
103

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!

B#"//43,##%4#-1"(&&#&-

!
?@$,85T&/!A/3%/583/!=>05&5(5!,//+&!10*()&B-!V#6>D!G;]!F*05!"::]IC!
@$%&/,-!g$*05,/!ECJC-!/,!J$%5/6/!aC@C!Q5/+-!?P,%$1/005,8!&)/!)>+5(53/!3%>=[!359$88%/8$&5,8!
$!"WKR/$%!)>+5(53/!&%/,3!5,!&)/!U/&)/%0$,39B-!P>#6N$"%&!6>#%"7&6%&R#5E5%"7&W675?A&
"%F&U$B$"#?H!G":";IC!
@SO<-! JSO<! /,! UabO-! ?<%/585,89A//03! 9&$&/05F6/! $(&>%/,B-! G</,! D$$8[! @SO<-! JSO<! v!
UabO!":";IC!!
@6/%A>>+-! 2C'CJC-! ?b5/,! F$$%! U/3/%0$,39! (>,&%$&/%%>%59+/A/0/53B-! Z5754"5#$& ]N$?4"46#! ;]:!
G":;;I!7]\t7^\C!
@6)&$%-!')$H5$-!/,!a$&%5>,$!JC!J>%%59>,-!?b)/!=%/1$0/,(/!$,3!5+=$(&!>T!>,05,/!&%>005,8!>T!P_!
+/+A/%9!>T!=$%05$+/,&B-!R6EN>4$#B&5%&S>E"%&X$H"856#!^^!G":;^I!7""t7"\C!
@08/+/,/! S,05()&5,8/,K! /,! O/5058)/53935/,9&-! ?@T6$01/,3! T%>,&-! A05F1/,3! A/0$3/,[!
/`&%//+%/()&9! /,! %/()&9K/`&%/+59+/! 5,! U/3/%0$,3B-! G</,! D$$8[! @08/+/,/!
S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":;:IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!"::"B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!"::7IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!"::WB-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!"::XIC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!"::XB-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!"::\IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!"::\B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!"::]IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!"::]B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!"::^IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!"::^B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":;:IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!":;:B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":;;IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!":;;B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":;"IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!":;"B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":;7IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!":;7B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":;VIC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!":;VB-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":;WIC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!":;WB-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":;XIC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!":;\B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":;]IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!":;^B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":":IC!
KKK-!?.$$%1/%90$8!@SO<!":":B-!G</,!D$$8[!@08/+/,/!S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":";IC!
KKK-! ?d/()&9K/`&%/+59+/! 5,! U/3/%0$,3[! //,! T/,>+//,! 5,! A/4/85,8B-! G</,! D$$8[! @08/+/,/!
S,05()&5,8/,K!/,!O/5058)/53935/,9&!":;]IC!
?@+/%56$$,9!%$==>%&[!'$>/359()/!6%>>,=%5,9!H$&!$()&/%!+>>%3!>=!F>*%,$059&!_)$9)>885B-!@$&
C67;B;#"%4!G"X!T/A%*$%5!":";IC!
@,$059&/,,/&4/%6!U$&5>,$0/!O/5058)/53-!?D>%5H>,9($,!,$&5>,$0/!1/5058)/53!":":B-!G#50&)>1/,[!
dSOJ!":":IC!
@,3%5,8$-!d/+(>-!?O//0!+//%!3%/585,8/,!1$,!(%5+5,/0/,[!=>05&5/!6$,!A/1/50585,8!,$*4/05F69!
,>8!$$,B-!\J]!G"7!T/A%*$%5!":":IC!
?@,59!@+%5!1/%A0//T!/,6/0/!*%/,!5,!@+9&/%3$+B-!S$4&W"#667!GV!F$,*$%5!":;\IC!
@9=3/,-!_/9&/%-!?b)/!+$65,8!>T!$!A/395&!U$H5[!4)>!4$9!&)/!+$,!4)>!6500/3!.>!a>`eB-!VH$&
^>"#F5"%!GX!3/(/+A/%!":;^IC!
#/,,)>03-!_$&%5,-!J/0599$!233R!/,!a)%59&>=)/%!hC!'()*/&H/-!?O5/,,$!%//09!T%>+!$!%$%/!&/%%>%59&!
$&&$(6B-!VH$&\$D&_6#;&V5E$B!G7!,>1/+A/%!":":IC!
#50/T96R-! <$,-! /,! J$m$! 3/! 0$! #$*+/-! ?b/%%>%59&9! 9&%56/! a)$%05/! D/A3>! ,/49=$=/%! 5,! g$%59-!
0/$15,8!;"!3/$3B-!VH$&\$D&_6#;&V5E$B!G\!F$,*$%5!":;WIC!
#5,,/,0$,39/! O/5058)/53935/,9&-! ?.$$%1/%90$8! #5,,/,0$,39/! O/5058)/53935/,9&! ":::B-! G</,!
D$$8[!#5,,/,0$,39/!O/5058)/53935/,9&!"::;IC!
#Fp%8>-!b>%/-!/,!2+505/!'506>9/&-!?b)%/$&9!$,3!&)%/$&/,5,8!$==%>$()/9!&>!=>05&5(5$,9[!@!9*%1/R!
>T!U>%4/85$,!=$%05$+/,&$%5$,9!$,3!($A5,/&!+5,59&/%9B-!GZ90>[!g>05&5)p896>0/,!":;]IC!
?#0>6[!S%$,!H$&!$()&/%!+>>%3/,!5,!U/3/%0$,3B-!S$4&W"#667!G]!F$,*$%5!":;^IC!

!
104

7X!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
#>%8/95*9-! 209-! /C$C-! ?S,35153*/0/! A/3%/58/%9! 1$,! =*A05/6/! =/%9>,/,! 5,! U/3/%0$,3[!
T/,>+//,$,$0R9/! /,! //,! A/0/5391/%6/,,5,8B-! G</,! D$$8[! U$&5>,$$0! a>s%35,$&>%!
b/%%>%59+/A/9&%5F35,8!GUabAI!":;:IC!
#>9-!.CECDC-!@CJC<C!1$,!29!/,!gC!O$9&/%+$,-!?a>=R($&[!//,!T/,>+//,>,3/%H>/6B-!G</,!D$$8[!
aZb!S,9&5&**&!1>>%!O/5058)/539K!/,!a%5959+$,$8/+/,&!":;;IC!
#>*+$-! .>>=-! ?D/&! 8/H5()&! 1$,! 1/%H/&! &/8/,! 45,3+>0/,9! 4/%3! 8/$%%/9&//%3[! ?@09>T! 56! H/9!
+>>%3/,!)$3!8/=0//83BB-!V#6>D!G;V!$*8*9&*9!":;^IC!
#>*&/005/%-!D$,9-!/C$C-!?2/,!/5,3/!$$,!>,3/%+5F,5,8B-!V5:FB?H#5Q4&866#&C$5759H$5F!;^!G":":I!7t
;XC!
#>*4+//9&/%-! .$$=-! /,! U>%$! QsA-! ?J>,5&>%! $8%/995/! v! 8/4/03! ":;][! 3/(/,&%$$0! A/9&**%B-!
G@+9&/%3$+!N!2,9()/3/[!SvZ!d/9/$%()!":;]IC!
#>1/,6/%6-! h%$,6-! ?#/3%/585,8/,! 5,! U/3/%0$,3[! 1/%6/,,5,8! 5,! >=3%$()&! 1$,! g>05&5/! /,!
j/&/,9()$=B-!GP&%/()&[!P,51/%95&/5&!P&%/()&!"::WIC!
#*%*+$-!wA>-!?Z,3/%+5F,5,8!/,!3/!1//%6%$()&!1$,!3/!%/()&99&$$&B-!\$F$#7"%FB&!>#5B4$%L7"F!
G":;^I!
x)&&=9[NN444C,FAC,0NA0>89N>,3/%+5F,5,8K/,K3/K1//%6%$()&K1$,K3/K
%/()&99&$$&Ny!z8/%$$3=0//83!;^!+/5!":";{C!
a)%59$T59-! @,8/05L*/-! ?a>=/,)$8/,! 9)>>&5,8! 9*9=/(&! Z+$%! /0KD*99/5,! t! $! =$9&! T*00! >T!
(>,&%$35(&5>,9B-!VH$&^>"#F5"%!G;X!T/A%*$%5!":;WIC!
?a5%(*0$5%/!+/&!A/&%/665,8!&>&!3/!A/4$65,8!/,!A/1/50585,8!1$,!=/%9>,/,-!>AF/(&/,!/,!35/,9&/,!
":;^B! G;! F*05! ":;^I! x)&&=9[NN4/&&/,C>1/%)/53C,0N#j#d::V"V7\N":;^K:\K:;y!
z8/%$$3=0//83!"]!F*,5!":";{C!
a%5F,9-!.$,-!J$%5/6/!<*A/0$$%!/,!_/00R!g5&()/%-!?Z1/%8/0/1/%3!$$,!3/!4>01/,e!</!&>/6>+9&!
1$,!3/!6%>>,8/&*58/!5,!)/&!U/3/%0$,39/!9&%$T=%>(/9B-!\$F$#7"%FB&!>#5B4$%L7"F!G":;]I!
;WXVt;W\;C!
</! E>/3/-! J$%5/6/-! ?#/R>,3! %596[! =%/+/35$&5>,! $,3! &)/! =>9&K^N;;! 9/(*%5&R! 5+$85,$&5>,B-!
]$?>#54A&@5"769>$!7^!G"::]I!;WWt;\XC!
</!.$8/%-!U5(6-!?E/4/03!/,!+533/015,8/%9!,>=/,!UZ'!0>8>!&/!1/%45F3/%/,!1$,!9&%$$04$8/,9B-!
@$&C67;B;#"%4!G;W!>6&>A/%!":":IC!
</!j5F6-!d>A-!?D/&!9&/09/0!A/4$6/,!/,!A/1/5058/,!,$!g5+!h>%&*R,B-!G</,!D$$8[!b)/!D$8*/!
a/,&%/!T>%!'&%$&/85(!'&*35/9!":;"IC!
</,!D$%&>8-!b>A5$9-!?D>/!+>/&/,!4/!)/&!>,6%*53!45/3/,eB-!G79$E$$%&@"9L7"F!G]!F*05!":";IC!
</,!D>,3-!#$9-!?d/=*A056/5,/,!3*03/,!8//,!/,6/0/!6%5&5/6!+//%!>=!b%*+=B-!V#6>D!G;"!+/5!
":";IC!
?<>995/%!
</%6!
j5/%9*+B-!
GF86?"4$%L7"F!
G":";I!
x)&&=9[NN444C$31>($&/,A0$3C,0N3>995/%9N3/%6K45/%9*+Ny!z8/%$$3=0//83!;^!+/5!":";{C!
<*!g%l-!d$>*0-!?Z1/%1/%)5&!(>%>,$3/A$&!%$$6&!>>6!)/&!ZJb[!4/&/,9()$==/%9!4>%3/,!/%,9&58!
A/3%/583B-!@$&C67;B;#"%4!GV!3/(/+A/%!":":IC!
?2P!/,!O'!1/%>>%3/0/,!|>,8/6/,3/!6$=5,8!105/8&*58!3>>%!j5&Kd*90$,3|B-!\J]!G"7!+/5!":";I!
x)&&=9[NN,>9C,0N$%&56/0N"7]":W;K/*K/,K19K1/%>>%3/0/,K>,8/6/,3/K6$=5,8K105/8&*58K
3>>%K45&K%*90$,3y!z8/%$$3=0//83!"X!+/5!":";{C!
21/%RKg$0+/%-!'*9$,,$-!.*9&5,!#$%%RKj$09)!/,!J5()/0/!g$&)l-!?D$%$99+/,&-!9&$065,8-!&)%/$&9!
$,3!$&&$(69!&$%8/&5,8!U/4!f/$0$,3!=>05&5(5$,9[!@!+/,&$0!)/$0&)!599*/B-!G>B4#"75"%&/&
\$D&`$"7"%F&!6>#%"7&6Q&WBA?H5"4#A!V^!G":;WI!X7VtXV;C!
h5F,$*&-!aC.CaChC-!?U$$%!$$,0/535,8!1$,!3/!+>>%3!>=!$31>($$&!<C!j5/%9*+[!3/!9/5,/,!9&$$,!$0!
F$%/,!>=!%>>3B!;\-!]4#"QL7"F!G":;^I!;Vt;XC!
?h>%9/!
9&5F85,8!
A/3%/583/!
=>05&5(5B-!
UVY&
\5$>DB!
G":;VI!
x)&&=9[NN444C%&0,5/*49C,0N,>3/N;WW]]^;y!z8/%$$3=0//83!"X!+/5!":";{C!
h%//3+$,-!Q$4%/,(/-!VH$&Q>4>#$&6Q&D"#a&"&H5B46#A!GQ>,3/,[!@00/,!Q$,/!":;\IC!
E%$R-!a>05,!'C-!VH$&Q>4>#$&6Q&B4#"4$9A!Ga$+A%538/!N!J$03/,[!g>05&R!":;WIC!

!

7\!
105

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
D$8/+$,,-! h0>%5$,-! ?J>%3T$00! QrA(6/[! <$9! Q/A/,! 3/9! '&/=)$,! 2%,9&B-! S\G<F$! G":":I!
x)&&=9[NN444C),$C3/N6$99/0N0*/A(6/K=%>H/99K+>%3K0/A/,K9&/=)$,K/%,9&K9&%$T&$&/,K
6$99/0K^::^;^7]C)&+0y!z8/%$$3=0//83!;\!T/A%*$%5!":";{C!
D$9(),56-!E%/8>%-!?D$,$*[!d$9959&59()/%!@&&/,&}&/%!4>00&/!,>()!+/)%!J/,9()/,!&s&/,!t!U/*/!
</&$509!/,&)r00&B-!=#"%;Q>#4$#&U>%FB?H">!G;"!T/A%*$%5!":";IC!
D>+/!ZTT5(/-!?d/=>%&!>T!&)/!>TT5(5$0!$((>*,&!>T!&)/!A>+A5,89!5,!Q>,3>,!>,!\&)!.*0R!"::WB-!
GQ>,3/,[!b)/!'&$&5>,$%R!ZTT5(/!"::XIC!
?S/&9!+//%!=>05&5(5!A/3%/583!5,!":;:B-!V#6>D!G""!+$$%&!":;;IC!
S,9=/(&5/!.*9&5&5/!/,!O/5058)/53-!?S,9=/(&5/>,3/%H>/6!,$$%!3/!$$,=$6!1$,!3/!9&$065,8!3>>%!#/65%!
2<bO!G</,!D$$8[!J5,59&/%5/!1$,!.*9&5&5/!/,!O/5058)/53!":;^IC!
S,9=/(&5/!Z=/,A$%/!Z%3/!/,!O/5058)/53-!?_>,5,85,,/3$8!"::^!@=/03>>%,[!2/,!>,3/%H>/6!3>>%!
3/!S,9=/(&5/!Z=/,A$%/!Z%3/!/,!O/5058)/53B-!G</,!D$$8[!J5,59&/%5/!1$,!#5,,/,0$,39/!
f$6/,!/,!_>,5,6%5F69%/0$&5/9!"::^IC!
.$+/9-!<C!OC-!/C$C-!?b)/!%>0/!>T!+/,&$0!359>%3/%!5,!$&&$(69!>,!2*%>=/$,!=>05&5(5$,9!;^^:t"::VB-!
G?4"&WBA?H5"4#5?"&]?"%F5%"85?"!;;X!G"::\I!77Vt7VVC!
.$+/9-!<C!OC-!/C$C-!?@88%/9951/N5,&%*951/!A/)$15>*%9-!)$%$99+/,&!$,3!9&$065,8!>T!+/+A/%9!>T!
&)/!P,5&/3!_5,83>+!=$%05$+/,&[!$!=%/1$0/,(/!9&*3R!$,3!(%>99K,$&5>,$0!(>+=$%59>,B-!
VH$&!6>#%"7&6Q&=6#$%B5?&WBA?H5"4#A&/&WBA?H6769A!"\!G":;XI!;\\t;^\C!
_0/5,!_%$,/,A*%8-!Q$*%/,9-!/C$C-!?#/3%/585,8/,!/,!5,&5+53$&5/9!1$,!A*%8/+//9&/%9!5,!%/0$&5/!&>&!
3/!A/9&**%05F6/!$$,=$6B-!G2,9()/3/[!SvZ!d/9/$%()!":":IC!
KKK-!?J>,5&>%!S,&/8%5&/5&!/,!O/5058)/53!":":B-!G@+9&/%3$+[!SvZ!d/9/$%()!":":IC!
_>/)0/%-!<$,5/0-!?@!&)%/$&!T%>+!45&)5,e!2`=0>%5,8!&)/!05,6!A/&4//,!&)/!/`&%/+/!%58)&!$,3!&)/!
+505&$%RB-!G</,!D$$8[!S,&/%,$&5>,$0!a/,&%/!T>%!a>*,&/%Kb/%%>%59+!":;^IC!
_>>=9-!d*A/,-!?@$,90$8=0/8/%!a'!.$4/3!'C!1/%>>%3//03!&>&!A5F,$!"\!F$$%!(/0B-!S$4&W"#667!G;V!
>6&>A/%!":;^IC!
_>%9&/,-! j50%5/6/-! d>+R! D/,3%5`! /,! <$15/,! 1$,! 3/%! '0>>&-! ?'&%$&/859()! >+8/15,89A//03!
":":B-!G</,!D$$8[!J5,59&/%5/!1$,!.*9&5&5/!/,!O/5058)/53!":";IC!
_>%&0/1/,-!j500/+K.$,-!?2/,!A>/6F/!>=/,!>1/%!>,3/%+5F,5,8B-!V5:FB?H#5Q4&866#&C$5759H$5F!;^!
G":":I!X^t]"C!
_>*4/,)>1/,-! @,3%/$9-! ?<>(/,&! 3*56&! >,3/%! >+! ($%&>>,! 5,! 60$9B-! \UR& S"%F$7BL7"F! GW!
,>1/+A/%!":":IC!
_*5,-! h%$,6-! ?Z=8/9&>>6&! 3>>%! 0/*8/,9! /,! >>%0>89%/&>%5/6[! A/9&>%+5,8! a$=5&>>0! 4$9!
$00/9A/)$01/!9=>,&$$,B-!\UR&S"%F$7BL7"F!GW!T/A%*$%5!":";IC!
_*5=/%-!J$%8$%/&-!D/&!4>>%3!/,!3/!3$$3[!6/,+/%6/,!1$,!3%/58A%5/1/,!/,!3/!5,&/,&5/9!4$$%+//!
H/!8/9()%/1/,!4>%3/,!Gg%>/T9()%5T&!P,51/%95&/5&!Q/53/,-!Q/53/,!":;]IC!
Q$*%569-!J$%6-!/,!j50%5/6/!_>%9&/,-!?'&%$&/859()!>+8/15,89A//03!:;[!":;^N":":B-!G</,!D$$8[!
J5,59&/%5/!1$,!.*9&5&5/!/,!O/5058)/53!":;^IC!
Q5/+-!J$%5/6/!/,!_$&)$%5,$!_%r99/0+$,,-!?2`=0>95/T!8/4/03B-!S$4&V5:FB?H#5Q4&866#&F$&W67545$!
G;X!9/=&/+A/%!":;^IC!
Qr36/-! '&/TT/,! /,! @0/`$,3%$! d>F6>1-! ?h/$%9! +>*,&! T>00>45,8! $&&$(6! >,! <*&()! F>*%,$059&B-!
]N5$9$7&3%4$#%"456%"7!G^!F*05!":";IC!
J$(605,-!E%$)$+-!?b)/!a)%59&()*%()!$&&$(69[!051/9&%/$+!&/%%>%!5,!&)/!15%$0!153/>!$8/B-!RVR&
]$%45%$7!;"!G":;^I!;]t"^C!
J$99()/05,-!.>9l-!?b/%%>%59&/,!5,!#%*99/0!/,!g$%5F9!5,!H/0T3/!,/&4/%6B-!G79$E$$%&@"9L7"F!G"V!
+$$%&!":;XIC!
J/3/4/%6/%!Saab-!?#5F3%$8/!$$,!3/!/`=/%&9/995/!9&/09/0!A/4$6/,!v!A/1/5058/,B!G^!F*,5!":";IC!
J/3/4/%6/%! J5,59&/%5/! 1$,! #5,,/,0$,39/! f$6/,-! ?#5F3%$8/! $$,! 3/! /`=/%&9/995/! 9&/09/0!
A/4$6/,!v!A/1/5058/,B!G^!F*,5!":";IC!
J/3/4/%6/%! UabO! ;-! ?#5F3%$8/! $$,! 3/! /`=/%&9/995/! 9&/09/0! A/4$6/,! v! A/1/5058/,B! G^! F*,5!
":";IC!

!
106

7]!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
J/3/4/%6/%! UabO! "-! ?#5F3%$8/! $$,! 3/! /`=/%&9/995/! 9&/09/0! A/4$6/,! v! A/1/5058/,B! G^! F*,5!
":";IC!
J/3/4/%6/%! g>05&5/! ;-! ?#5F3%$8/! $$,! 3/! /`=/%&9/995/! 9&/09/0! A/4$6/,! v! A/1/5058/,B! G^! F*,5!
":";IC!
J/3/4/%6/%! g>05&5/! "-! ?#5F3%$8/! $$,! 3/! /`=/%&9/995/! 9&/09/0! A/4$6/,! v! A/1/5058/,B! G^! F*,5!
":";IC!
J/3/4/%6/%! g>05&5/! 7-! ?#5F3%$8/! $$,! 3/! /`=/%&9/995/! 9&/09/0! A/4$6/,! v! A/1/5058/,B! G^! F*,5!
":";IC!
?J5,3/%!=>05&5(5!A/3%/583!5,!":;;B-!S$4&W"#667!G":!+$$%&!":;"IC!
?J5,3/%! 9&%$TA$%/! A/3%/585,8/,! &/8/,! =>05&5(5B-! JN$%L""#& Z5%5B4$#5$! G":;\I!
x)&&=9[NN444C>+C,0N>,3/%4/%=/,NA/3%/583/K=>05&5(5N,5/*49N":;\N:7N":N+5,3/%K
9&%$TA$%/KA/3%/585,8/,K&/8/,K=>05&5(5y!z8/%$$3=0//83!"X!+/5!":";{C!
?J5,59&/%!/,!_$+/%053!4>%3/,!1$6/%!A/3%/583B-!S$4&W"#667!G;]!F*05!"::]IC!
J5,59&/%!1$,!.*9&5&5/!/,!O/5058)/53-!?d/8/05,8!1$,!3/!J5,59&/%!1$,!.*9&5&5/!/,!O/5058)/53!1$,!
7!+/5!":";-!,%C!7"^;]^W-!)>*3/,3/!5,9&/005,8!1$,!)/&!$315/9(>00/8/!&>/6>+9&A/9&/,358!
9&/09/0! A/4$6/,! /,! A/1/5058/,B-! ]4""4B?6>#"%4& 8"%& H$4& c6%5%;#5:;& F$#& \$F$#7"%F$%!
"W;7W!G":!+/5!":";IC!
J5,59&/%5/!1$,!#5,,/,0$,39/!f$6/,!/,!_>,5,6%5F69%/0$&5/9-!?#/3%/583!A/9&**%!":;:[!@8%/995/!
/,!8/4/03!&/8/,!=>05&5/6/!$+A&93%$8/%9!A5F!8/+//,&/,-!=%>15,(5/9!/,!4$&/%9()$==/,B-!
G</,!D$$8[!J5,59&/%5/!1$,!#5,,/,0$,39/!f$6/,!/,!_>,5,6%5F69%/0$&5/9!":;:IC!
U$&5>,$$0!a>s%35,$&>%!b/%%>%59+/A/9&%5F35,8!/,!O/5058)/53-!?#/4$6/,!/,!A/1/5058/,B-!%?48<%7!
G>,A/6/,3I!
x)&&=9[NN444C,(&1C,0N>,3/%4/%=/,NA/4$6/,K/,KA/1/5058/,y!
z8/%$$3=0//83!;]!+/5!":";{C!
KKK-! ?aRA/%9/(*%5&RA//03! U/3/%0$,3[! a'#U! ":";B-! G</,! D$$8[! U$&5>,$$0! a>s%35,$&>%!
b/%%>%59+/A/9&%5F35,8!/,!O/5058)/53!":";IC!
KKK-!
?<%/585,89A//03!
b/%%>%59+/!
U/3/%0$,3B-!
%?48<%7!
G":;^I!
x)&&=9[NN444C,(&1C,0N>,3/%4/%=/,N3&,y!z8/%$$3=0//83!"\!+/5!":";{C!
KKK-!?U$&5>,$0/!1/5058)/53!9&%$&/85/!":;^B-!G</,!D$$8[!J5,59&/%5/!1$,!.*9&5&5/!/,!O/5058)/53!\!
F*,5! ":;^I! x)&&=9[NN444C,(&1C,0N$(&*//0N,5/*49N":;^N:XN:\N,$&5>,$0/K1/5058)/53K
9&%$&/85/K":;^K8/=*A05(//%3y!z8/%$$3=0//83!;^!+/5!":";{C!
KKK-! ?Z,3/%H>/6! T*,(&5>,/%/,! '&/09/0! #/4$6/,! /,! #/1/5058/,! _>,5,85,,/3$8! "::^B-! G</,!
D$$8[!U$&5>,$$0!a>s%35,$&>%!b/%%>%59+/A/9&%5F35,8!GUabAI!"::^IC!
U/3/%0$,39/! g>05&5/A>,3-! ?U>>36%//&! %/()/%()/[! 4$$%! A05FT&! >,H/! 1/%9&/%65,8eB-! G#$$%,[!
U/3/%0$,39/!g>05&5/A>,3!":;]IC!
?U/3/%0$,39!&%>00/,0/8/%!1/%9=%/53&!/,!(>s%35,//%&!3/95,T>%+$&5/!>1/%!1$((5,B-!W65%4$#!GUgZ"!
":! +/5! ":";I! x)&&=9[NN=>5,&/%C6%>K,(%1C,0N,/3/%0$,39K&%>00/,0/8/%K1/%9=%/53&K/,K
(>>%35,//%&K3/95,T>%+$&5/K>1/%K1$((5,y!z8/%$$3=0//83!":!+/5!":";{C!
U/99/%-!g/&&/%-!3B7"E5B4&4$##6#5BE&5%&P>#6N$a&"&H5B46#A!GQ>,3/,[!D*%9&!":;WIC!
U5/A/%-!Q5,/6/!/,!_$%/0!'+>*&/%-!~Z+A*39+$,!'+5&!GUgZI[!|S6!6$,!,5/&!+/&!//,!6$,>,!,$$%!
D501/%9*+|~-!\UR&S"%F$7BL7"F!G"]!F*,5!":";IC!!
Z3/6/%6/,-! JCjC@C-! /,! @ChCJC! #%/,,5,6+/5F/%-! ?2/,! 3%/58/,3! 605+$$&[! 1/%90$8! 1$,! )/&!
>,3/%H>/6! |#/3%/585,8/,! 1$,! U/3/%0$,39/! F>*%,$059&/,|~-! GP&%/()&[! U/3/%0$,39/!
O/%/,585,8!1$,!.>*%,$059&/,!":;\IC!
KKK-!/,!QC@C!<$9-!?2/,!>,1/5058!605+$$&[!>,3/%H>/6!A/3%/585,8/,!1$,!1%>*4/05F6/!F>*%,$059&/,B-!
GP&%/()&[!U/3/%0$,39/!O/%/,585,8!1$,!.>*%,$059&/,!":;^IC!
?Z>6! 5,! U/3/%0$,3! 15,3/,! %/()&9K/`&%/+59&/,! )/&! 0/8/%! $$,&%/66/05F6B-! \J]! G;^! +/5! ":";I!
x)&&=9[NN$+=C,>9C,0N$%&56/0N"7];VWXK>>6K5,K,/3/%0$,3K15,3/,K%/()&9K/`&%/+59&/,K)/&K
0/8/%K$$,&%/66/05F6C)&+0e&45&&/%5+=%/995>,Ä&%*/y!z8/%$$3=0//83!;^!+/5!":";{C!
Z>9&1//,-!J$%8%5/&-!?d/85>,$0/!1/%90$88/1/%9!4>%3/,!1$$6!A/3%/583!/,!4/5,58!A/9()/%+3B-!
@$&C67;B;#"%4!G;]!+$$%&!":;^IC!

!

7^!
107

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
Z=/,A$$%!J5,59&/%5/-!g>05&5/!U/3/%0$,3!/,!UabO-!?h$(&9)//&[!9&/09/0!A/4$6/,!/,!A/1/5058/,B-!
G":;XI!
x)&&=9[NN444CA*%8/+//9&/%9C,0N95&/9N444CA*%8/+//9&/%9C,0NT50/9Nh50/NT$(&9)//&K
9&/09/0KA/4$6/,K/,KA/1/5058/,K:\K:7K":;XC=3Ty!z8/%$$3=0//83!;]!+/5!":";{C!
Z=9&/0&/,-! SCjC-! _$+/%9&*6! "^\WV! &/%%>%59+/A/9&%5F35,8-! ,%! "77[! A%5/T! 1$,! 3/! J5,59&/%! 1$,!
O/5058)/53!/,!.*9&5&5/!G":;7IC!
Z*)$FF5-!J$F3$-!/,!O/%$!#>>,+$,-!?j$=/,9!8/1>,3/,!A5F!Z>9&/,%5F69/!(>%>,$&/8/,9&$,3/%9B-!
\UR&S"%F$7BL7"F!G":!+/5!":";IC!
g$&)l-!J5()/0/-!?'&$065,8!=*A05(!T58*%/9B-!5,[!j$R,/!g/&)/%5(6!/,!E%$,&!'5,,$+>,!G%/3CI-!VH$&
NBA?H6769A&6Q&?#5E5%"7&"%F&"%45B6?5"7&L$H"856#!G209/15/%!":;\I!"^Wt7":C!
g$&)l-! J5()/0/! bC-! /C$C-! ?g*A05(! T58*%/! T5`$&5>,[! ($*&5>,$%R! T5,35,89! T>%! +/,&$0! )/$0&)!
=%$(&5&5>,/%9[!=*A05(!T58*%/!T5`$&5>,[!($*&5>,$%R!T5,35,89B-!X$H"856#"7&]?5$%?$B&/&4H$&
Y"D!7V!G":;XI!X];tX^"C!
g5$HH$-! .$+/9! @C-! ?h$6/! ,/49[! &)/! /TT/(&9! >T! 9>(5$0! +/35$! 3595,T>%+$&5>,! >,! 3>+/9&5(!
&/%%>%59+B-!@A%"E5?B&6Q&GBAEE$4#5?&R6%Q75?4!G":";IC!
?g>05&5(5!V"V!6//%!A/3%/583B-!S$4&W"#667!G;"!+$$%&!"::^IC!
?g>05&5(5!9&//39!1$6/%!/%,9&58!A/3%/583B-!X#"L"%4B&@"9L7"F!G"7!+$$%&!":;;IC!
?g>05&5(5!1$6/%!/,!/%,9&58/%!A/3%/583-!H/0T9!3>>%!65,3/%/,!>,3/%!3/!;"!F$$%B-!UVY&\5$>DB!G":":I!
x)&&=9[NN444C%&0,5/*49C,0N,5/*49N=>05&5/6N$%&56/0NW;^X\^"N=>05&5(5K1$6/%K/,K
/%,9&58/%KA/3%/583K3$3/%9K4>%3/,K>>6K9&//39y!z8/%$$3=0//83!"X!+/5!":";{C!
?g>05&5(5!1>%58!F$$%!;;7!6//%!A/3%/583B-!\J]!G"]!+$$%&!":;7I!x)&&=9[NN,>9C,0N$%&56/0NV]^WX7K
=>05&5(5K1>%58KF$$%K;;7K6//%KA/3%/583y!z8/%$$3=0//83!"X!+/5!":";{C!
?g>05&5(5!4/%3/,!;";!6//%!A/3%/583B-!S$4&W"#667!G"^!+$$%&!"::XIC!
?g>05&5/!>1/%!/`=0>95/T!A5F!&/9&9&%$$&!#>1/,6$%9=/0[!?f/0T!8/T$A%5(//%3!1>>%4/%=BB-!G79$E$$%&
@"9L7"F!G7!+$$%&!":";IC!
g%5,9-!d*&)-!?</!A/9&**%05F6/!$$,=$6!1$,!8/>%8$,59//%3/!(%5+5,$05&/5&!5,!U/3/%0$,3[!D>/!)/&!
0>6$0/! A/9&**%! //,! =$%&,/%! 4/%3! 5,! 3/! 8/H$+/,05F6/! 9&%5F3! &/8/,! 8/>%8$,59//%3/!
(%5+5,$05&/5&B-!R"H5$#B&W67545$B4>F5$B!G":;XI!;W;t;XWC!
d$35($059$&5>,! @4$%/,/99! U/&4>%6-! ?d$35($059/3! =>05(/-! +505&$%R! $,3! =%59>,! 9&$TTB-!
a>,(0*95>,9!g$=/%!G#%*99/0[!2*%>=/9/!a>++5995/!":";IC!
d$T$/0-!'5+>,/-!?U$()!3/+!@&&/,&$&!1>,!D$00/[!35/!#>$%39!3/%!d/()&9&/%%>%59&59()/,!@&&/,&}&/%!
$09!
S,&/%,$&5>,$0/!
_$3/%9()+5/3/B-!
X$7746D$#!
G;]!
>6&>A/%!
":;^I!
x)&&=9[NN444CA/00&>4/%C,/49N,$()K3/+K$&&/,&$&K1>,K)$00/K35/KA>$%39K3/%K
%/()&9&/%%>%59&59()/,K$&&/,&$/&/%K$09K5,&/%,$&5>,$0/K6$3/%9()+5/3/K^";:7Ny!
z8/%$$3=0//83!^!9/=&/+A/%!":":{C!
d/()&A$,6!</,!D$$8-!UQ[d#<D@[":;^[\7:]!G":;^IC!
d/()&A$,6!J533/,KU/3/%0$,3-!UQ[d#JU2[":;W[V^;^!G":;WIC!
KKK-!UQ[d#JU2[":":[;:VX!G":":IC!
d/,>*&-! h%$,6-! ?h%$,9/,! +$99$$0! 3/! 9&%$$&! >=! *5&! 4>/3/! >+! +>>%3! >=! 0/%$$%B-! G79$E$$%&
@"9L7"F!G;^!>6&>A/%!":":IC!
d5/99-! g$*05,$-! Q*59$! E>,H$0/H! /,! g$,$85>&$! _>%/,59-! ?J$,$8/+/,&! >T! =$&5/,&9! 4)>! +$6/!
&)%/$&9!$8$5,9&!/0/(&/3!>TT5(5$09[!$!($9/!%/=>%&B-!=#6%45$#B&5%&WBA?H5"4#A!^!G":;]I!;K7C!
d>R$0!a>++5995>,!>T!S,L*5%R!5,&>!&)/!&/%%>%59&!$&&$(69!>,!a)%59&()*%()!+>9L*/9!>,!;W!J$%()!
":;^-!?_>!&Å!&Ç&>*!6Ç5,8$!&É,/5[!%/=>%&!>T!&)/!d>R$0!a>++5995>,!>T!S,L*5%R!5,&>!&)/!
&/%%>%59&!$&&$(6!>,!a)%59&()*%()!+$9F53$5,!>,!;W!J$%()!":;^!K!O>0*+/!;[!=$%&9!;K7B-!
Gd>R$0!a>++5995>,!":":I!;t;X;C!
d*A5,-!@0599$!.C-!?g$%59[!>,/!R/$%!>,B-!VH$&\$D&_6#;&V5E$B!G;"!,>1/+A/%!":;XIC!
?d*5+!&4//)>,3/%3!9&%$TA$%/!A/3%/585,8/,!&/8/,!=>05&5(5!5,!":;^B-!JN$%L""#&Z5%5B4$#5$!G":":I!
x)&&=9[NN444C>+C,0N>,3/%4/%=/,NA/3%/583/K=>05&5(5N,5/*49N":":N;:N"\N%*5+K

!
108

V:!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
&4//)>,3/%3K9&%$TA$%/KA/3%/585,8/,K&/8/,K=>05&5(5K5,K":;^y! z8/%$$3=0//83! "X! +/5!
":";{C!
d*&&/,-!2%5(!d/5F,/,-!?_$+/%1>>%H5&&/%!15,3&!)*59A/H>/6!A>/%/,!$$,!./&&/,!>,$((/=&$A/0[!?<$,!
8$!F/!//,!8%/,9!>1/%BB-!G79$E$$%&@"9L7"F!G"]!>6&>A/%!":":IC!
'()/,66$,-!U$&/-!/,!S9$A/0!Q5,H/%-!?Z*&!>T!958)&-!,>&!>*&!>T!%/$()[!&)/!80>A$0!9($0/!$,3!9(>=/!
>T!&%$,9,$&5>,$0!%/=%/995>,B-!Gj$9)5,8&>,-!<Ca[!h%//3>+!D>*9/!":";IC!
'()5036$+=-!O5(&>%!/,!w/00/!b5/0/+$,-!?J>>%3$$,90$8!>=!g/&/%!dC!3/!O%5/9B-!@$&^$7F$#7"%F$#!
G\!F*05!":";IC!
'()>>,)>1/,-!'501$,-!?<>>%90$$,!5,!$()&/%3>()&c!U/3/%0$,3!6/,&!=>03/%1$%5$,&!1$,!k@,>,B-!
@$&V$7$9#""Q!G^!F$,*$%5!":";IC!
'()**%+$,-! #$%&-! X$?6E5%9& "& P>#6N$"%& H6E$9#6D%& :5H"F5B4a& "& E>7457$8$7& "%"7AB5B& 6Q&
5%8678$E$%4& 5%& 4H$& @>4?H& S6QB4"F9#6>NO& ,**,+,**0! G@+9&/%3$+[! @+9&/%3$+!
P,51/%95&R!g%/99!":;]IC!
KKK-!?b>=5(9!5,!&/%%>%59+!%/9/$%()[!%/15/45,8!&%/,39!$,3!8$=9-!"::\K":;XB-!R#545?"7&]4>F5$B&6%&
V$##6#5BE!;"!G":;^I!VX7tV]:C!
',5F3/%9-!b5+!S8>%-!??D/&!H5&!,$!F$%/,!,>8!&*99/,!3/!>%/,BB-!@$&C67;B;#"%4!G;7!>6&>A/%!":;]IC!
?'&5F85,8! 9&%$TA$%/! A/3%/585,8/,! &/8/,! =>05&5(5B-! JN$%L""#& Z5%5B4$#5$! G":;^I!
x)&&=9[NN444C>+C,0N>,3/%4/%=/,NA/3%/583/K=>05&5(5N,5/*49N":;^N:XN;^N9&5F85,8K
9&%$TA$%/KA/3%/585,8/,K&/8/,K=>05&5(5y!z8/%$$3=0//83!"X!+/5!":";{C!
'&>6/%-!209A/&)-!?2/,!F$$%!,$!3/!+>>%3!>=!</%6!j5/%9*+[!?U>8!9&//39!65F6/,!$31>($&/,!1$6/%!
>1/%!)*,!9()>*3/%BB-!@$&C67;B;#"%4!G;]!9/=&/+A/%!":":IC!
?b/$+! #/3%/583/! g>05&5(5! 1/%%$9&! +/&! b/$+! @4$%3! j2gB-! W67545$<%7! GV! T/A%*$%5! ":":I!
x)&&=9[NN444C=>05&5/C,0N,5/*49N":":NT/A%*$%5NVN:XK&/$+KA/3%/583/K=>05&5(5K1/%%$9&K
+/&K&/$+K$4$%3K4/=C)&+0y!z8/%$$3=0//83!"X!+/5!":";{C!
b)>+$9-!a$9=/%-!/,!w1>,,/!f>,3/%>=-!?.>*%,$059&5/6!+>/&!H/0T!1/%&%>*4/,!)/%9&/00/,B-!\UR&
S"%F$7BL7"F!G]!3/(/+A/%!":":IC!
b5/0/+$,-!w/00/-!?ZJ!/59&!&>&!\!F$$%!(/09&%$T!1>>%!$$,90$8!g$,>%$+$B-!G79$E$$%&@"9L7"F!G":!
+/5!":;^IC!
KKK-!?d/()&A$,6!0/8&!":!F$$%!(/0!>=!$$,!+>>%3/,$$%!A%>/%!6%>>,8/&*58/!U$A50!#CB-!G79$E$$%&
@"9L7"F!G;:!F$,*$%5!":;^IC!
KKK-! ?'=>>%! 05L*53$&5/! $31>($$&! </%6! j5/%9*+! 0/53&! ,$$%! P&%/()&B-! S$4& W"#667! G";! >6&>A/%!
":":IC!
b>=9-! g5/&/%-! /,! D/,,R! '()503/%9-! ?U$$%! //,! +//%1>*358/! $$,=$6! 1$,! >,3/%+5F,5,8B! \]-!
V5:FB?H#5Q4&866#&F$&W67545$!G":;XI!;"t;WC!
?b4$$0T!1/%3$()&/,!>=8/=$6&!5,!1/%A$,3!+/&!3/!$$,90$8!>=!)/&!b/0/8%$$TK8/A>*4B-!V#6>D!G]!
$=%50!":;^IC!
O$,!#**%/,-!./00/-!?</!,5/*4/!(>+=0>&/(>0>85/B-!@$&^#6$%$&GEB4$#F"EE$#!G"X!$=%50!":":IC!
KKK-! <>/045&! </,! D$$8e! a>+=0>&(>,9&%*(&5/9! /,! 9R9&//+)$$&! 5,! U/3/%0$,3! ":::K":;V!
Gg%>/T9()%5T&!P,51/%95&/5&!Q/53/,-!</,!D$$8!":;XIC!
O$,! 3/,! D$$6-! DChC-! /C$C-! @$& 8$5759H$5F& $%& F$& L$8$57595%9& 8"%& W5E& =6#4>A%a& Q$54$%& $%&
8$#"%4D66#F$75:;H$F$%!G</,!D$$8[!'3*!P5&8/1/%9!"::"IC!
O$,!3/,!D/*1/0-!.>),!/,!J5(6!1$,!j/0R-!~E>*3/,!//*4!1>>%!@+9&/%3$+9/!3%*89=/,>H/~-!@$&
V$7$9#""Q!G"]!$*8*9&*9!":;^IC!
O$,! 3/,! b500$$%&-! .>>9&-! /C$C-! ?J>,5&>%! $8%/995/! /,! 8/4/03! >=/,A$$%! A/9&**%[! +/&5,8! ":;"B-!
G@+9&/%3$+[!d/85>=0$,!":;"IC!
O$,!3/%!b>%%/-!2C.C-!JC!E5/05,8!/,!JCwC!#%*5,9+$-!?#/3%/58/,!/,!5,&5+53/%/,!1$,!ZJK!/,!
=>05&5/+/3/4/%6/%9[!//,!>,3/%H>/6!,$$%!T%/L*/,&5/-!$$%3-!8/1>08/,!/,!$$,=$6B-!G</,!
D$$8[!j/&/,9()$==/05F6!Z,3/%H>/6K!/,!<>(*+/,&$&5/(/,&%*+!":;7IC!
O$,!E/9&/0-!#C-!/,!JC@C!O/%)>/1/,-!?Q5L*53$&5/9!,5/*4/!9&5F0[!1/%%*45,8!/,!=%>T/995>,$059/%5,8!
A5F!05L*53$&5/9!5,!U/3/%0$,3B-!!>B4545d7$&8$#;$%%5%9$%!V7!G":;\I!^t"]C!

!

V;!
109

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

!
O$,! D$/,/,-! J$%(/0-! ?h$(/A>>6K3%/58/%! 15,3&! H5()H/0T! ,*! //,! /H/0B-! \UR& S"%F$7BL7"F! G"^!
$=%50!":;XIC!
O$,! D$+-! b>+-! /,! @,&>,! O$,! j5F6-! ?#/9()/%+5,8! 1$,! =/%9>,/,[! >,&4566/05,8/,! 5,! 3/!
3%/585,8!1$,*5&!3/!8/>%8$,59//%3/!(%5+5,$05&/5&B-!G@%,)/+[!#*%/$*!#/6/!":;]IC!
O$,! D>>T-! j/%$-! /C$C-! ?Z,3/%H>/6! =9R()>9>(5$0/! /TT/(&/,! 1$,! A/3%/585,8! /,! A/1/50585,8B-!
G<5/+/,[!@dk!U$&5>,$$0!g9R()>&%$*+$!a/,&%*+!":":IC!
O$,!'>/9&-!D$,9-!2345,!O$,!3/%!@$!/,!a$%0$!O$,!3/%!j$0-!?#/3%/585,8/,!/,!TR95/6/!$$,1$00/,[!
1/%9()500/,3/!=>05&5(5!+56=*,&!1$,!$8%/995/B-!G79$E$$%&@"9L7"F!G^!9/=&/+A/%!":":IC!
O/500/*`KQ/=$8/-!w$,,5(6-!?D>4!$,3!4)R!1/)5(0/!%$++5,8!A/($+/!&)/!$&&$(6!>T!()>5(/!T>%!
&/%%>%59&9B-!VH$&R6%8$#B"456%!G"^!+$$%&!":;\I!x)&&=9[NN&)/(>,1/%9$&5>,C(>+N)>4K$,3K
4)RK1/)5(0/K%$++5,8KA/($+/K&)/K$&&$(6K>TK()>5(/KT>%K&/%%>%59&9K\W"7Xy!
z8/%$$3=0//83!"W!+/5!":";{C!
KKK-! ?b)/! %$35($0! %58)&B9! 0/85&5+59$&5>,! >T! 1/)5(0/! %$++5,8B-! 5,[! j5005$+! @00()>%,! G%/3CI-!
V#"?;5%9&4H$&#5B$&6Q&4H$&#"F5?"7&#59H4&976L"77A!G'&*&&8$%&[!SA53/+!O/%0$8!":;^I!7:Wt7:]C!
?O/%3$()&/!1$9&!1>>%!=0$,!$$,90$8!>=!1$((5,$&5/0>($&5/!</,!D/03/%B-!S$4&W"#667!G]!$=%50!":";IC!
O/%+$$9-!g5/&/%-!?D/&!4/%6!1$,!3/!##aB/%9!1$,!)/&!ZJB-!JNN6#4>>%!G3/(/+A/%!":":IC!
?O>>%&10*()&58/!#/0859()/!+505&$5%!6>,!3>>%!?8%>&/!T>*&/,B!$$,!4$=/,9!6>+/,B-!\J]!G"W!+/5!
":";I!
x)&&=9[NN,>9C,0N$%&56/0N"7]""7WK1>>%&10*()&58/KA/0859()/K+505&$5%K6>,K3>>%K
8%>&/KT>*&/,K$$,K4$=/,9K6>+/,y!z8/%$$3=0//83!"X!+/5!":";{C!
O*8&9-! g$*0-! ?2/,! %/(>,9&%*(&5/! 1$,! 3/! $$,90$8! >=! </%6! j5/%9*+[! ,5/+$,3! H$8! )/&! >,)/50!
,$3/%/,B-!S$4&W"#667!G;"!9/=&/+A/%!":":IC!
KKK-!?S,!@0+/%/!8/05L*53//%3/!?@05B!$()&/%!A/%*()&9&/!$$,90$8!S%$,B-!S$4&W"#667!G+/5!":;]IC!
j5,&/%-!D/5,%5()-!/C$C-!?a%5+5,/0/!A/m,10>/35,8!1$,!)/&!0>6$0/!>=/,A$$%!A/9&**%B!GE%>,5,8/,[!
g%>!h$(&>!N!d5F69*,51/%95&/5&!E%>,5,8/,!":;\IC!
f%$5(6-! _$%/,-! /,! .*05$! .$(>A9-! ?a)$%0>&&/91500/! $&&$(6/%! =0/$39! 8*50&R! &>! T/3/%$0! )$&/! (%5+/!
()$%8/9B-!VH$&\$D&_6#;&V5E$B!G"\!+$$%&!":;^IC!
!
!

!
110

V"!

Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen - Oktober 2021

111

Oktober 2021