Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 779

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 september 2021
Zoals ik heb aangekondigd in de voortgangsrapportage van de strategische I-agenda 2019–20211, kies ik voor de opvolging van de I-agenda
voor een I-strategie met een meerjarig perspectief. De I-strategie Rijk 2021
– 2025 sluit aan op de Nederlandse Digitaliseringsstrategie – de kabinetsbrede, gebundelde ambities en doelstellingen voor een succesvolle
digitale transitie in Nederland – en de Agenda Digitale Overheid (NL
DIGIbeter), die zich richt op de opgaven voor de hele overheid. De nieuwe
I-strategie geeft invulling aan de keuzes die nodig zijn voor de rijksoverheid. Deze I-strategie Rijk 2021 – 2025 bied ik u bij deze brief aan2.
Aanleiding
Digitale middelen zijn inmiddels vitaal voor het functioneren van onze
samenleving en voor de overheid. Burgers, bedrijven, instellingen en
overheid zijn bezig met de digitale transformatie; door corona is dat in een
versnelling gekomen. Innovaties zorgen voor vele kansen, maar ook voor
nieuwe bedreigingen. Nederland heeft de ambitie om samen met mede
EU-lidstaten innovaties te omarmen en bedreigingen in de kiem te
smoren, met onze democratische rechtsstaat als uitgangspunt.
In deze turbulente tijden ontstond de behoefte verder vooruit te kijken,
mede omdat ontwikkelingen steeds meer vragen om toekomstbestendige
oplossingen die een langere planningshorizon kennen. Tegelijkertijd is de
toekomst niet zeker. De I-strategie gaat daarom uit van wat we wel weten.
Jaarlijks wordt de strategie geactualiseerd op basis van behoeften uit de
samenleving, technische ontwikkelingen, financiële mogelijkheden en
politieke prioriteiten; een routekaart die meebeweegt met de actualiteit en
steeds in verbinding staat met de maatschappelijke opgaven. Deze
actualisaties worden jaarlijks voorgelegd aan uw Kamer.
1
2

kst-26643-779
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstukken 26 643 en 31 490, nr. 713
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 643, nr. 779

1

Reikwijdte
De I-strategie Rijk beschrijft de gezamenlijke richting en daaruit voortvloeiende keuzes van de CIO’s van het Rijk, en is in die zin de basis voor
de «eigen» I-strategieën en -plannen van de departementen. De I-strategie
Rijk focust zich op de gezamenlijke opgaven, de rijksbrede voorzieningen
die daarvoor nodig zijn en de onderlinge afhankelijkheden. Waar zijn
rijksbrede kaders nodig? Waar trekken we beter samen in op? Welke
Europese en interbestuurlijke ontwikkelingen krijgen een doorvertaling
naar rijksbrede acties en plannen?
Samen met de CIO’s van alle ministeries en hun grote uitvoeringsorganisaties heb ik de tien belangrijkste thema’s voor de informatievoorziening
voor de komende jaren bepaald. Met informatievoorziening bedoel ik niet
alleen de informatieverstrekking aan uw Kamer, maar het geheel van
mensen, middelen en maatregelen, gericht op de informatiebehoefte van
de rijksoverheid, ten dienste van parlement en samenleving. Dan gaat het
zowel om operationele informatie in de bedrijfsprocessen, besturingsinformatie en verantwoordingsinformatie.
Bij deze I-strategie vormen de maatschappelijke waarden van informatievoorziening het uitgangspunt. Naast efficiëntere overheidsprocessen zijn
dat bijvoorbeeld inclusieve en klantgerichte digitale dienstverlening voor
burgers en bedrijven, en meer transparantie in de verantwoording over
informatie-aspecten aan parlement en samenleving.
Voorbeelden van de tien inhoudelijke thema’s zijn «versterken van de
digitale weerbaarheid», «bestendigen van het ICT-landschap», en
«versterken van de besturing in het informatiedomein». Ook de inspanningen voor de informatiehuishouding – zoals vastgesteld in de aanpak
van «Open op Orde»3 – hebben een plek gekregen in de I-strategie Rijk,
binnen het thema «de basis op orde met informatiehuishouding». In ieder
thema worden de prioriteiten voor de komende jaren uitgewerkt in
speerpunten, praktische producten en/of projecten.
Rode draden I-strategie Rijk 2021–2025
In de I-strategie zijn vier rode draden te onderscheiden.
1. Versterken uitvoering
We willen de uitvoering en de dienstverlening aan burgers en bedrijven
verbeteren. De kwaliteit van dienstverlening is belangrijk voor het
vertrouwen dat burgers hebben in de (rijks)overheid. De overheid moet
mensen beter helpen door de burger centraal te stellen in de (digitale)
dienstverlening van de overheid. Gebruiksvriendelijk, veilig en effectief,
en met de nadrukkelijke intentie onze digitale dienstverlening voor zoveel
mogelijk mensen toegankelijk te maken.
Goede uitvoering en dienstverlening beginnen bij het begin: bij het maken
van beleid in een goede wisselwerking tussen beleid en uitvoering. Vanuit
het thema «I in het hart» (met de I van informatie) streven we daarin een
meer multidisciplinaire samenwerking na. Wanneer beleid en uitvoering
hun kennis al in het beleidsproces bundelen, komen de kansen en risico’s
van digitalisering eerder in beeld. Met moderne samenwerkingsvormen –
denk aan agile scrum en design thinking – kunnen we beter uitvoerbaar en
inclusiever beleid maken.

3

Kamerstuk 29 362, nr. 291

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 643, nr. 779

2

Voor goede uitvoering en dienstverlening zijn ook investeringen aan de
achterkant nodig. Het ICT-landschap biedt daar «onder de motorkap» de
randvoorwaarden voor, zoals de wendbaarheid, de schaalbaarheid en het
verandervermogen van uitvoeringsorganisaties. De rijksoverheid moet
keuzes maken in wat ze zelf doet, samen doet en wat ze overlaat aan de
markt. Het rijk stelt daarvoor bijvoorbeeld een sourcingsbeleid en een
cloudbeleid op. Het stap voor stap opruimen van verouderde systemen –
de zogenaamde legacy – geeft weer ruimte voor verdere vernieuwing.
2. De mogelijkheden van data verantwoord benutten
Datamogelijkheden zijn geen sluitstuk meer, maar het vertrekpunt. Met
goed gebruik van data kan de rijksoverheid beter beleid maken, de
processen verbeteren en vernieuwen, en betere en innovatievere
besluiten nemen. Ook zijn we wendbaarder wanneer we door inzet van
data sneller inspelen op maatschappelijke veranderingen. De basis voor
datagedreven werken ligt in een organisatie die bewust met data omgaat;
het eigenaarschap van data goed heeft belegd, het beheer op orde heeft,
verantwoord gebruik maakt van data en bereid is tot het delen ervan. We
moeten er daarbij steeds voor waken dat we mensen buitensluiten met
nieuwe technologie; de mens moet centraal staan. Dat vraagt om
aandacht voor de impact op belangrijke grondrechten en publieke
waarden die de inzet van datatechnologie heeft. Bijvoorbeeld door ervoor
te zorgen dat data niet discrimineren. En te zorgen voor menselijke
controle op uitkomsten in de gevallen waar publieke waarden in het
geding zijn en/of beslissingen worden genomen die grote invloed hebben
op individuen.
De rijksoverheid wil de bewustwording over kansen en risico’s bij gebruik
van data en algoritmen vergroten. Dat vraagt om investeringen in
structuren die helpen om kritisch te blijven, in kennis van de juiste
waarborgen, in vakmanschap en in kennis van de ICT-markt. Maar ook
vraagt het om investeringen in de kennisontwikkeling en kennisuitwisseling van I-professionals bij het rijk.
3. Mens als sterkste schakel
Digitaal transformeren binnen de overheid vraagt óók om investering in
onze mensen, organisaties en cultuur: daar ligt een flinke veranderkundige opgave. Daarvoor zijn vernieuwingen nodig in de besturing van
de informatievoorziening, maar ook digitaal leiderschap vanuit de CIO. Zo
neemt deze laatste – als gevolg van het «Besluit CIO-stelsel Rijksdienst» –
zitting in de bestuursraad, en krijgt daardoor een meer directe rol in het
aansturen van de digitale transformatie binnen het departement of de
organisatie.
De veranderkundige opgave bevindt zich ook op het personele vlak. Het
rijk heeft meer I-professionals nodig die beschikken over actuele kennis en
vaardigheden. Dat doen we door nieuw talent aan te trekken, de samenwerking met onderwijs en wetenschap te versterken (I-Partnerschap) en
investeren in onze eigen medewerkers (I-vakmanschap). Met oog voor
cyberveiligheid en de ethische aspecten van ons werk. Maar het gaat
breder: rijksambtenaren hebben steeds meer digitale kennis en vaardigheden nodig om hun werk goed te kunnen uitvoeren; in alle functies, in
alle domeinen en op alle opleidingsniveaus. Bewustwording, aandacht en
goed aanbod van trainingen en opleidingen zijn noodzakelijk.
Rijksambtenaren werken bovendien steeds meer thuis. Dat stelt extra
eisen aan onze digitale weerbaarheid en de bewustwording daarbij.
Datzelfde geldt voor werken in de cloud. Voor het versterken van de
digitale weerbaarheid van het rijk is het bijvoorbeeld zaak om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 643, nr. 779

3

deskundigheid binnen de departementen goed te benutten en uit te
zoeken wat we het beste centraal kunnen organiseren. Ook komt er een
rijksbrede aanpak voor een digitale weerbaarheidscultuur.
4. Open en transparant
Transparantie en inzicht zijn belangrijke voorwaarden voor het vertrouwen
van het parlement en de maatschappij. Het Kabinet heeft een ruime
informatieverstrekking aan het parlement toegezegd, onder meer door de
achterliggende nota’s en stukken bij besluitvorming openbaar te maken.
De I-strategie Rijk 2021–2025 focust daarnaast op de «informatievoorziening over de informatievoorziening». Zorgen dat het parlement, de
maatschappij en ook het rijk zelf voldoende vergelijkbare informatie heeft
voor inzicht in digitalisering en de sturing daarop. Door stap-voor-stap
meer inzicht te bieden in de kosten voor beheer en onderhoud van
bestaande systemen, naast de informatie over nieuwe grote projecten met
een ICT-component. Maar vooral ook in informatie over de toegevoegde
waarde van ICT: hoe draagt digitalisering bij aan onze maatschappelijke
opgaven?
Het realiseren van de I-strategie doet de rijksoverheid niet alleen en vaak
samen met medeoverheden, en met het hoger onderwijs, de wetenschap
en marktpartijen. De komende jaren is het zaak die samenwerking verder
te benutten.
Deze rijksbrede I-strategie zelf ook een voorbeeld van samenwerking: een
gezamenlijk beeld, met gezamenlijke ambities en opgaven. De CIO’s van
de ministeries en hun grote uitvoerders zijn intensief betrokken geweest
bij de totstandkoming van de strategie, alle thema’s worden getrokken
door één van de CIO’s of een duo. Met deze I-strategie Rijk pakken de
CIO’s van het rijk de handschoen op om de veranderkracht van digitalisering in te zetten voor een veilige en menselijke maatschappij. Met elkaar
en met de belanghebbenden. Op weg naar een veilige, mensgerichte,
inclusieve, transparante, effectieve digitale toekomst.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 643, nr. 779

4