de ruimtelijke inpassing, gezien het ruimtebeslag in en na 2030 met de geplande
energieopbrengst op de Noordzee. De energiesector is zich ten volle bewust van de
complexiteit van een integrale aanpak waarin vele belangen moeten worden
gewogen. De energiesector signaleert de voortdurende vraag om het versnellen en
vergroten van de energieopbrengst op de Noordzee. In de sector bestaat de
behoefte om de verschillende scenario’s voor de verdere versnelling van de
windenergie op zee te toetsen aan de mogelijkheden van aanlanding, specifiek in
de samenhang van het Programma Noordzee en PVAWOZ.
De voedsel en visserijsector beseft dat de verschillende transities op de Noordzee
een claim doen op de beschikbare ruimte. De sector heeft begrip voor deze situatie
en vraagt meer aandacht voor medegebruik en meervoudig gebruik, inclusief
natuur, in windparken en multifunctioneel ruimtegebruik op de Noordzee. Dit met
verwijzing naar de Kamerbrief van de minister van LNV “Startnotitie voor de Visie
voedsel uit zee en grote wateren” van 7 februari 2023. De transities maken voor de
sector een te grote inbreuk op de beschikbaarheid van visgronden. De voedsel en
visserijsector doet een beroep op alle partijen om in gezamenlijkheid te bepalen
hoe de belangrijkste visgronden toegankelijk kunnen blijven.
De NGO’s vragen aandacht voor de ecologische draagkracht van de Noordzee en de
aanvullende maatregelen die nodig zijn voor natuurherstel en behoud. In
aanvulling op onderzoek vragen de NGO’s om overleg over aanvullend beleid om
de goede milieutoestand op de Noordzee te behalen en om te voldoen aan
Europese verplichtingen. Enerzijds met maatregelen om drukfactoren op het
ecosysteem te verlagen en anderzijds met maatregelen om de natuur te versterken
en te herstellen. Een bijdrage kan worden geleverd door aanwijzing van nieuwe
Vogelrichtlijngebieden en de implementatie van de bepalingen in het
Noordzeeakkoord voor beschermde gebieden. De NGO’s hechten eraan een
terugvalpositie te formuleren in het geval het onmogelijk blijkt de doelstelling van
50GW te realiseren binnen de ecologische draagkracht van de Noordzee.
Cumulatieve berekening ecologische effecten in de Partiële Herziening
In het Noordzeeoverleg is gesproken over de mogelijkheid om gebruik te maken
van een benadering volgens de Verkenning Ecologische Cumulatieve Impact (VECI)
in aanvulling op het, in het NZA aangegeven, KEC. In het Noordzeeoverleg bestaat
begrip voor het gebruik van de VECI in het begin van een planvormingstraject,
zolang op een later moment de KEC wordt uitgevoerd.
Het Noordzeeoverleg hecht aan het verkrijgen van betere kennis en inzichten in
cumulatieve effecten en vindt het van belang empirische inzichten een plek te
geven in de procedure voor de aanwijzing van windenergiegebieden. De sturing op
een goede milieutoestand en natuurversterkende en beschermende maatregelen
blijft daarbij een cruciaal criterium.
Het Noordzeeoverleg concludeert dat de VECI beschouwd kan worden als een
tussenstap om, op een pragmatische manier, van een kwalitatieve inschatting van
ecologische effecten tot een kwantitatieve berekening in de KEC te komen. De
VECI zal de KEC niet vervangen.
Slotopmerkingen
Het Noordzeeoverleg staat constructief ten opzichte van de Partiële herziening van
het Programma Noordzee 2022-2027. Voor het Noordzeeoverleg gaat het om de
balans in de energietransitie, de natuurtransitie en de voedseltransitie in samenhang
met de maritieme sector.
De Partiële herziening van het Programma Noordzee richt zich in het licht van het
kabinetsbeleid en de geopolitieke situatie primair op de ambitie voor de versnelde
uitrol van windenergie op zee en de clearways voor het scheepvaartverkeer.
2/3

In aanvulling op en ten behoeve van de balans tussen de verschillende transities op
de Noordzee vragen maatregelen voor de natuurtransitie en de voedseltransitie in
het Noordzeeoverleg bij de behandeling van de Partiële herziening aandacht.
Voor de natuurtransitie spelen in aanvulling op het Noordzeeakkoord Europese en
internationale initiatieven om de bescherming van zeeën en oceanen op een hoger
plan te brengen. Deze initiatieven vragen om goed overleg, voorbereiding en
anticiperend optreden.
Voor de voedseltransitie verkeert de visserijsector in een complexe situatie.
Overeenkomstig het Noordzeeakkoord is het voor de voedsel en visserijsector van
het grootste belang om ook in het kader van de Partiële herziening van het
Programma Noordzee 2022-2027 meer mogelijkheden te bieden voor medegebruik
binnen windparken en meer helderheid te geven over gebieden die behouden
kunnen blijven voor de visserij. Vanuit het Noordzeeoverleg zet ik mij in om de
voedseltransitie en de ontwikkeling van een voedselvisie uit zee en grote wateren te
ondersteunen.
Met belangstelling zie ik uit naar de conclusies van het bewindslieden overleg over de
Partiële herziening Programma Noordzee 2022-2027!
Hoogachtend,

Bescherming persoonlijke levenssfeer

Sybilla M. Dekker
Voorzitter Noordzeeoverleg

3/3

verdere versnelling van de
windenergie op zee te toetsen
aan de mogelijkheden van
aanlanding, specifiek in de
samenhang van het Programma
Noordzee en pVAWOZ.
Ook de scheepvaartsector
vraagt om een duidelijke
samenhang tussen pVAWOZ en
de PH.

(pVAWOZ 2031-2040). Hierin vindt een integrale afweging over
de tracés plaats. Vanuit welke windenergiegebieden aanlanding
plaatsvindt is onderwerp van de PH. Daarbij wordt rekening
gehouden met de benodigde ruimte voor energie-infrastructuur
in de betreffende windenergiegebieden. Omdat voor het
windenergiegebied Nederwiek al drie ruimtelijke procedures
voor aanlandingen lopen en het programma VAWOZ zich richt
op de periode 2031-2040 met een doorkijk naar 2050, komen
de windenergie- en zoekgebieden voor het onderzoek in het
programma VAWOZ niet helemaal overeen met de
windenergie- en zoekgebieden die onderdeel van de PH zijn.
Met het oog op de samenhang tussen de PH en PVAWOZ vindt
regelmatig afstemming plaats.
Het Rijk herkent de zorg van de voedsel- en visserijsector. Het
herordenen van de fysieke ruimte op de Noordzee heeft impact
op het traditionele gebruik door de visserij. De belangen van de
visserij worden daarom meegewogen in de PH. Waar mogelijk
worden belangrijke visgronden ontzien. Conform punt 2 van de
BWO-notitie wordt het voor visserij belangrijke aangewezen
windenergiegebied Lagelander wanneer enigszins mogelijk
ontzien.

Voedsel en visserijsector
Meer aandacht voor
medegebruik en meervoudig
gebruik, inclusief natuur, in
windparken en
multifunctioneel ruimtegebruik
op de Noordzee.
En in gezamenlijkheid bepalen
hoe de belangrijkste visgronden
toegankelijk kunnen blijven.
NGO’s
De ecologische draagkracht is een randvoorwaarde bij de uitrol
Aandacht voor de ecologische
van windenergie op zee; dit is ook vastgelegd in het Programma
draagkracht van de Noordzee.
Noordzee 2022-2027 en het Noordzeeakkoord.
Via de PH worden windenergiegebieden binnen de vastgelegde
zoekgebieden nader beschouwd. De PH gaat niet over de
realisatie van windparken. De (cumulatieve) ecologische
effecten van de te beschouwen gebieden worden tijdens de PH
kwalitatief beoordeeld in de plaats van kwantitatief binnen een
planMER. Ook de kwalitatieve effecten op natuurgebieden
worden meegenomen in een Passende Beoordeling.
Bij vaststelling van de PH zal nog onzeker zijn in hoeverre met te
maken keuzes daadwerkelijk binnen de ecologische draagkracht
van de Noordzee kan worden gebleven. Deze ecologische
ruimte dient te zijn aangetoond voorafgaand aan de vaststelling
van kavelbesluiten. De ecologische draagkracht en de dan
geldende (Europese) milieuwetgeving zijn randvoorwaardelijk.
NGO’s
Het Rijk zet ook in op aanvullende versterkende
Aandacht voor de aanvullende
natuurmaatregelen, naast de wettelijk verplichte mitigerende
maatregelen die nodig zijn voor en compenserende maatregelen. Maatregelen voor
natuurherstel en behoud.
natuurversterking zullen worden vormgegeven in het nieuwe
Programma Natuurversterking Noordzee. Dit is geen onderdeel
van de PH. Het Rijk zal het NZO informeren over de opzet en te
ontwikkelen maatregelen binnen dit Programma.
NGO’s
De Kaderrichtlijn Mariene Strategie gaat hierop in, maar volgt
Aanvullend beleid om de goede zijn eigen ritmiek. Wel wordt parallel aan de Partiële Herziening
milieutoestand op de Noordzee gewerkt aan de nieuwe Mariene Strategie deel 1: Actualisatie
te behalen.
van huidige milieutoestand, goede milieutoestand,
milieudoelen en indicatoren.

NGO’s
Voldoen aan Europese
verplichtingen.

NGO’s
Bijdrage door aanwijzing van
nieuwe Vogelrichtlijngebieden
en de implementatie van de
bepalingen in het
Noordzeeakkoord voor
beschermde gebieden.
NGO’s
Dat een terugvalpositie wordt
geformuleerd in het geval het
onmogelijk blijkt de doelstelling
van 50GW te realiseren binnen
de ecologische draagkracht van
de Noordzee.
Algemeen besproken in NZOoverleg.
Begrip dat cumulatieve effecten
tijdens PH kwalitatief bepaald
worden, zekerheid dat
cumulatieve berekeningen wel
plaats gaan vinden.
Algemeen besproken in NZOoverleg.
Aandacht voor de samenhang
tussen de voedsel-, natuur- en
energietransitie

Conform punt 8 van de BWO-notitie wordt deze MS1 indien
nodig opgenomen als bijlage bij de PH.
Uiteraard wordt te allen tijde voldaan aan de Europese
verplichtingen.
Wel zijn op Europees niveau diverse processen gaande
waarover nog geen besluitvorming is. Denk hierbij aan onder
andere de Europese Biodiversiteitsstrategie, de
Natuurherstelwet en de REPowerEU. De uitkomsten van de
besluitvorming en de gevolgen ervan zijn nu onvoldoende in te
schatten. Hier wordt door het Rijk wel al aan gewerkt. Zo is er
bijvoorbeeld het ‘interdepartementale beleidsonderzoek (IBO)
biodiversiteit’ waarin onderzoeken plaatsvinden naar mogelijke
scenario’s voor nieuwe doelstellingen die in Europa
geformuleerd worden (Europese Biodiversiteitstrategie,
natuurherstelverordening), en worden daarin beleidsopties
geformuleerd om invulling te geven aan deze scenario’s.
Ook werkt het Rijk parallel aan de PH aan de afspraken uit het
NZA over beschermde gebieden en zullen kwalificerende
Vogelrichtlijngebieden op zee aangewezen worden.

De PH reserveert ruimte voor nieuwe windparken door de
aanwijzing van windenergiegebieden. Of daarbinnen
daadwerkelijk alle ruimte gebruikt kan worden voor de
realisatie van windparken hangt af van meerdere factoren. Een
terugvaloptie is daarom niet nodig. Conform agendapunt 1 van
de BWO-notitie ligt juist besluitvorming voor over de ambitie
voor windenergie op zee als 23-26 GW.
De cumulatieve ecologische effecten worden kwalitatief
bepaald tijdens de PH (methodiek Verkenning Ecologische
Cumulatieve Impact = VECI). In het vervolgtraject worden de
cumulatieve ecologische effecten kwantitatief bepaald.

Punt 11 van de BWO-notitie benoemt aspecten die worden
betrokken bij de besluitvorming ten einde de integraliteit te
waarborgen. Punt 8 beschrijft bovendien de additionele
opgaven die niet kunnen wachten tot een volgend Programma
Noordzee en daarom worden meegenomen.