Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 240

Veiligheid op school

Nr. 121

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 september 2021
Op 27 september 2021 start de jaarlijkse Week Tegen Pesten, met dit jaar
als thema «Buitensluiten? Uitgesloten!». De Week Tegen Pesten is aan het
begin van het schooljaar en daarmee een belangrijk moment om aandacht
te besteden aan de norm dat pesten onacceptabel is.
Als leerlingen gepest worden, is dat een ernstige inbreuk op hun gevoel
van sociale veiligheid. Sociale veiligheid op school is een randvoorwaarde
die onmisbaar is om ervoor te zorgen dat leerlingen zich goed kunnen
ontwikkelen. Om landelijk een vinger aan de pols te houden, voert OCW
elke twee jaar de Veiligheidsmonitor uit waarin de sociale veiligheid van
leerlingen wordt gemeten. In verband met de scholensluiting in het
voorjaar van 2020 is de monitor voor dat jaar uitgesteld. Omdat de situatie
voor de leerlingen inmiddels al heel lang «ongewoon» is, heb ik de
monitor in 2021 toch door laten gaan. Juist in deze uitzonderlijke situatie
willen we zicht hebben op de ontwikkeling van de sociale veiligheid op
scholen, op landelijk niveau. De volledige veiligheidsmonitor met
uitgebreide resultaten is aan het einde van 2021 beschikbaar en zal ik vóór
het Kerstreces naar uw Kamer sturen. Vooruitlopend daarop kan ik u in
deze brief, in het kader van de Week Tegen Pesten, alvast de nieuwste
cijfers over pesten meedelen. Ook zal ik ingaan op de positie van
LHBTI-leerlingen en cyberpesten.
Medio 2021 is ook de evaluatie van de Wet veiligheid op school afgerond.
In een afzonderlijke brief informeer ik u over de uitkomsten van die
evaluatie en hoe ik vervolg zal geven aan de aanbevelingen die daaruit
naar voren zijn gekomen.
Cijfers over pesten 2021
Zoals ik al aangaf, is de tweejaarlijkse Veiligheidsmonitor ditmaal, in
verband met corona, later dan oorspronkelijk gepland afgenomen. De
monitor is dit schooljaar ook langer dan gebruikelijk opengesteld

kst-29240-121
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 240, nr. 121

1

waardoor zowel de periode van online les als de lessen op school zijn
meegenomen. De cijfers zijn daarmee een weergave van een bijzonder
schooljaar waarin scholen en leerlingen opnieuw geconfronteerd werden
met de coronacrisis. De factsheets met de pestcijfers (zie bijlagen)1 laten
zien wat de ontwikkelingen zijn ten opzichte van 2018. Het percentage
leerlingen dat aangeeft gepest te worden in zowel primair onderwijs (po)
als voortgezet onderwijs (vo) blijft relatief stabiel (in het po was dat 10
procent en is het nu 10,7 procent, in het vo was en is het 5 procent). De
situatie rondom corona lijkt hier niet direct invloed op te hebben gehad.
Het percentage leerlingen dat aangeeft gepest te worden in zowel het
primair onderwijs als het voortgezet onderwijs is daarmee gestabiliseerd
en daalt niet verder. Wat betreft het po is het opvallend dat in een jaar met
veel online onderwijs het percentage leerlingen dat online werd gepest
gedaald is ten opzichte van 2018. In het vo is het percentage leerlingen dat
aangeeft via sociale media te worden gepest vergelijkbaar met 2018 en
dus ook niet gestegen. Verbaal pesten komt nog steeds het meeste voor
en fysiek geweld het minste. Wel is er in het vo een verschuiving te zien in
de reden van pesten. Er is een stijging te zien in gepest worden vanwege
het uiterlijk, seksuele oriëntatie en genderidentiteit en de schoolprestaties
en een daling vanwege gedrag. In het po is het percentage leerlingen dat
geen melding doet van pesten gestegen.
LHBTI en cyberpesten
In het debat van 22 januari 2020 over sociale veiligheid is gesproken over
onderzoek van het CBS waaruit naar voren kwam dat LHBTI-jongeren
twee keer vaker te maken hebben met online incidenten.2 Ik heb toen
toegezegd u in de eerst volgende brief over sociale veiligheid in het
onderwijs te informeren over de uitkomsten van de bestuurlijke
gesprekken met de PO Raad en de VO-raad waarbij ik het onderwerp
pesten van LHBTI-leerlingen en cyberpesten heb geagendeerd. Ik heb de
raden daarbij gevraagd extra aandacht te hebben voor dit thema en hun
leden daar ook expliciet op aan te spreken. Daarnaast heb ik Stichting
School en Veiligheid (SSV) gevraagd het ondersteuningsaanbod op dit
punt (waar nodig) aan te vullen. Duidelijk is dat ook op scholen de
aandacht voor en het gesprek over thema’s rondom seksuele diversiteit,
genderidentiteit en mediawijsheid de afgelopen jaren is toegenomen. Dit
is een positieve ontwikkeling.
Het is zorgelijk dat de actuele pestcijfers in de factsheet laten zien dat er
sprake is van een stijging van het aantal leerlingen dat aangeeft gepest te
worden omdat zij zich identificeren als LHBTI. In 2018 gold dit voor 11
procent van de gevallen vergeleken met 15 procent in 2021. Daarnaast
werd in 2021 7 procent gepest omdat zij zich identificeren als transpersoon. Dit geldt overigens ook voor het aantal leerlingen dat zegt
gepest te worden in verband met hun gender. Ik vind deze cijfers zorgelijk.
Zeker als we daarnaast de zeer verontrustende resultaten van recent
onderzoek van de Universiteit Utrecht en de Rijksuniversiteit Groningen
zien, waaruit ook blijkt dat LHBTI-leerlingen aanzienlijk meer gepest
worden dan niet LHBTI-leerlingen. Uit het onderzoek blijkt verder dat
LHBTI-leerlingen twee keer vaker door docenten worden gepest dan
hetero-leerlingen, eveneens een zeer zorgelijk signaal.3 De toename in het
aantal leerlingen dat aangeeft gepest te worden vanwege hun seksuele
oriëntatie en/of genderidentiteit kan te maken hebben met het feit dat
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Meisjes vaker dan jongens last van online stalken of laster (cbs.nl)
3
Disparities in Perpetrators, Locations, and Reports of Victimization for Sexual and Gender
Minority Adolescents – Journal of Adolescent Health (jahonline.org)
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 240, nr. 121

2

steeds meer leerlingen open zijn over die oriëntatie of identiteit. Dit maakt
dat LHBTI-leerlingen wellicht zichtbaarder zijn en dat kan ook leiden tot
negatieve reacties. Het is dan ook voor scholen (maar eigenlijk breder,
voor iedereen om jongeren heen) extra belangrijk om deze negatieve
reacties te ondervangen en duidelijk te maken dat pesten onacceptabel is.
Immers, alle leerlingen, ook LHBTI-leerlingen, moeten zich veilig voelen
om te kunnen zijn wie ze willen zijn op school. In de beleidsreactie op de
veiligheidsmonitor 2021 zal ik nader op ingaan deze ontwikkeling en de
cijfers. Daarnaast zal ik de komende tijd verder onderzoek uitzetten om te
duiden wat hier precies aan de hand is en wat we eraan zouden kunnen
doen.
Vervolg en aandachtspunten
Over het geheel genomen blijkt dat het percentage gepeste kinderen
stabiel is gebleven, gezien de bijzondere situatie in het funderend
onderwijs van het afgelopen schooljaar is dat relatief positief. Maar elk
gepest kind is er één te veel. Zoals hierboven omschreven zien we in de
factsheets dat de reden waarom leerlingen gepest worden is verschoven
en ook het melden van pesten vraagt om extra aandacht. Het feit dat
LHBTI-leerlingen vaker het slachtoffer zijn, is zeer zorgelijk. Om pesten op
scholen aan te pakken is het onder meer van belang dat op scholen het
gesprek wordt gevoerd over complexe thema’s om wederzijds begrip voor
elkaar te vergroten. Dit is ook één van de doelen van de wet voor
burgerschapsonderwijs die afgelopen juni is aangenomen en scholen
duidelijkheid geeft over wat van hen wordt verwacht. Daarbij wil ik graag
de rol van SSV benadrukken die scholen ondersteuning kan bieden in het
bespreken van thema’s zoals discriminatie en seksuele oriëntatie.
In mijn beleidsreactie op de evaluatie Wet veiligheid op school zal ik
verder ingaan op de acties die ik onderneem om scholen veiliger te maken
en het pesten verder tegen te gaan.
Tot slot
Een effectieve aanpak van pesten maakt het verschil in de levens van
kinderen. De afgelopen jaren is het pesten in het algemeen afgenomen,
dankzij de inzet van alle scholen. Het is nu de opdracht aan ons allen deze
aandacht vast te houden. We zijn nog niet klaar, want ik zie nog zorgelijke
ontwikkelingen. Daarom moeten we alert in blijven zetten op het
verminderen van pesten.
Mede namens de Minister voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 240, nr. 121

3