Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI) voor het
jaar 2013

Nr. 76

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 december 2012
Tijdens het AO van 3 februari 2011 (Kamerstuk 32 500 VI, nr. 85) heb ik u
toegezegd inzicht te geven hoe vaak een beroep wordt gedaan op de
verschillende vormen van anonimiteit in het strafproces. Daartoe heb ik
het WODC opdracht gegeven onderzoek te laten uitvoeren. Bijgaand bied
ik u het eindrapport van dit onderzoek aan, getiteld Anonimiteit in het
strafproces.1 In dit onderzoek zijn regeling van art. 190 lid 3 van het
Wetboek van strafvordering (de zogeheten beperkt anonieme getuige) en
de regeling van art. 226a van het Wetboek van strafvordering (de
zogeheten bedreigde getuige) onderzocht. Andere vormen van anonimiteit in het strafproces, te weten domiciliekeuze en meld misdaad
anoniem, zijn reeds eerder onderzocht. De meest recente vorm van
anonimiteit, aangifte onder nummer, is nog niet onderzocht, omdat dit pas
per 1 oktober 2012 mogelijk is.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

kst-33400-VI-76
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De huidige mogelijkheden zijn:
• domiciliekeuze: de aangever krijgt de keuze in het proces-verbaal een
ander adres (bijv. van werkgever of politiebureau) op te laten nemen
dan het feitelijke huisadres.
• aangifte onder nummer: in plaats van naam en adres van de aangever
wordt het proces-verbaal onder nummer opgemaakt.
• beperkt anonieme getuige (art. 190 lid 3 Sv) vragen naar de identiteit
van de getuige worden niet toegestaan; oproeping ter terechtzitting
blijft mogelijk.
• bedreigde getuige (art. 226a Sv) de getuige krijgt een bijzondere
status, diens identiteit wordt verborgen gehouden en hij of zij heeft
aanspraak op niet hoeven te verschijnen ter terechtzitting.
• Meld Misdaad Anoniem: M. is de meldlijn waar mensen anoniem
informatie kunnen geven over ernstige misdaad en daarmee een
bijdrage leveren aan de veiligheid van hun eigen omgeving. M. stuurt
de anonieme meldingen door naar partners, waaronder de politie en
andere opsporingsdiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 76

1

Aangifte door de werkgever is ook een vorm die extra afscherming van
een slachtoffer of getuige kan inhouden, maar is op zichzelf geen vorm
van anonieme aangifte. Als de werkgever aangifte doet, zullen diens
gegevens in het proces-verbaal worden opgenomen. De gegevens van de
werknemer in bepaalde gevallen geanonimiseerd worden opgenomen in
het proces-verbaal, bijvoorbeeld onder domiciliekeuze of onder nummer.
De zogeheten afgeschermde getuige (art. 226n Sv) is wel een anonieme
getuige, maar hiermee wordt uitdrukkelijk gedoeld op personen die over
AIVD-informatie beschikken. Omdat deze regeling niet voor burgers
beschikbaar is, is deze niet betrokken in de evaluaties
Gebruik in de praktijk
•

•
•

•

•

domiciliekeuze: uit eerder onderzoek van de Inspectie Openbare Orde
en Veiligheid (IOOV)1 blijkt dat domiciliekeuze inmiddels tot de
standaardprocedures van de politie behoort. Bij agressie en geweld
tegen werknemers met een publieke taak is de afspraak dat de politie
altijd domiciliekeuze aanbiedt. De politie leeft deze afspraak goed na.
Uit het dossieronderzoek van de IOOV blijkt dat slachtoffers in
tweederde van de dossiers kiezen voor het werkadres als adres. Van de
mogelijkheid tot domiciliekeuze wordt dus ruim gebruik gemaakt.
aangifte onder nummer: aangifte onder nummer is pas per 1 oktober
jl. mogelijk. Evaluatie van deze regeling volgt in 2013.
beperkt anonieme getuige (art. 190 lid 3 Sv) Uit bijgaand onderzoek
blijkt dat deze regeling weinig wordt toegepast, omdat slechts weinig
situaties zich lenen voor deze regeling. Naar schatting werd de
regeling voor de beperkt anonieme getuige 83 keer toegepast in 2011.
Zodra de situatie zich leent voor deze regeling, wordt de status over
het algemeen ruimhartig toegekend, zo blijkt uit het onderzoek.
Bovendien wordt de beperkt anonieme getuige in de praktijk slechts
zelden ter zitting verhoord.
bedreigde getuige (art. 226a Sv) Uit bijgaand onderzoek blijkt dat deze
regeling weinig wordt toegepast, veelal bij gewelds- en drugsdelicten.
Naar schatting werd de regeling voor de bedreigde getuige negen keer
toegepast in 2011. De belangrijkste reden voor het niet toekennen van
deze status is dat de rechter-commissaris zich niet in staat acht de
anonimiteit te waarborgen. Vaak blijken in deze zaken andere
veiligheidsmaatregelen geschikter. De verklaring van de bedreigde
getuige heeft doorgaans weinig bewijswaarde en wordt slechts benut
voor steunbewijs. Dit komt omdat:
– de verklaringen doorgaans erg algemeen zijn (meer details zouden
de identiteit van de getuige onthullen)
– de betrouwbaarheid van de getuige niet getoetst kan worden (de
zittingsrechter doet niet zelf het verhoor)
– de verdediging geen compensatie kan worden geboden voor het
inperken van het bevragingsrecht (dit is een eis van het EHRM)
Meld Misdaad Anoniem: de meest recente halfjaarcijfers van de
Stichting M. zijn van 8 augustus jl. Daaruit blijkt dat de meldingen met
17 % zijn gestegen ten opzichte van dezelfde periode het jaar ervoor.
M. ontving 7 404 meldingen in het eerste halfjaar van 2012. In de tien
jaar van het bestaan heeft M. 119 539 behandelbare meldingen
gekregen, hetgeen ten minste heeft geresulteerd in 13 326 aanhoudingen (blijkens 30% terugkoppeling van de resultaten door de politie).

Vervolg
1
Brief van de ministers van Veiligheid en
Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 11 mei 2011 (Kamerstuk 32 500 VI,
nr. 100).

Van domiciliekeuze en Meld Misdaad Anoniem wordt ruim gebruik
gemaakt. Van de beperkt anonieme getuige en de bedreigde getuige
wordt slechts op kleine schaal gebruik gemaakt, omdat slechts weinig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 76

2

situaties zich lenen voor deze regelingen. Dit komt onder meer omdat
deze regelingen snel raken aan de beginselen van een eerlijk proces,
waarbij recht moet worden gedaan aan de rechtmatige belangen van de
verdediging, het slachtoffer en de getuige. Omdat er naar mijn mening
nog een gat zat tussen de lichtste variant van anonimiteit (domiciliekeuze)
en de zwaarste varianten van anonimiteit (de beperkt anonieme getuige
en de bedreigde getuige) heb ik per 1 oktober 2012 ook de mogelijkheid
van aangifte onder nummer in het leven geroepen. Over de vorm en
inhoud van deze regeling bent u per separate brief geïnformeerd.1 De
regeling aangifte onder nummer wordt in 2013 geëvalueerd.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

1
Brief van de Minister van Veiligheid en
Justitie van 5 september 2012 over aangifte
onder nummer (Kamerstuk 29 282, nr. 168).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 76

3