Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 000 J

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Deltafonds voor het jaar 2015

27 625

Waterbeleid

Nr. 25

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juni 2015
In deze brief ga ik, mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu, in op de moties en toezeggingen uit het Wetgevingsoverleg
(hierna: WGO) Water van 17 november 2014 (Kamerstuk 34 000 J, nr. 23)
en meld ik u de actuele stand van zaken van het beleid op het gebied van:
– waterveiligheid;
– waterkwaliteit/zoetwater en de waterketen en;
– water & duurzame energie.
Tevens bied ik u het advies aan van de Adviescommissie Water over
innovatie in de waterketen.
Deze brief is een aanvulling op de brief van 9 december 2014 (Kamerstuk
27 625, nr. 334), waarin ik u heb geïnformeerd over de relatie tussen
gebiedsdossiers en middelen uit het Deltafonds, de relatie tussen de
Nieuwe Waterweg en verzilting, het toezicht op de watersector en de
opzet en stand van zaken van de studie naar duurzame financiering en
bekostiging van het waterbeleid. Laatstgenoemde studie zal op korte
termijn worden afgerond en samen met een schets van de vervolgstappen
naar uw Kamer worden gestuurd.
Ik ga in deze brief, zoals toegezegd, in op de volgende moties: de motie
Jacobi c.s. (Kamerstuk 34 000 J, nr. 16), Deltaplan Zoetwater en Waterkwaliteit; de motie Dik-Faber/Hachchi (Kamerstuk 34 000 J, nr. 20), plan van
aanpak voorkoming medicijnresten in water; de motie Geurts (Kamerstuk
34 000 J, nr. 14), onderzoek naar sluizen in De Nieuwe Waterweg; en de
motie Hachchi c.s., energieneutraal werken door de waterschappen
(Kamerstuk 34 000 J, nr. 19).
De motie Smaling (Kamerstuk 34 000 J, nr. 13) over knelpunten voor de
drinkwaterwinning door bodemverontreiniging is meegenomen bij de
opstelling van het Convenant Bodem en Ondergrond. U bent hierover
door de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu separaat geïnformeerd (Kamerstuk 30 080, nr. 50).

kst-34000-J-25
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

1

WATERVEILIGHEID
Nu het meer op de risicobenadering gebaseerde waterveiligheidsbeleid
inclusief de daarbij behorende op 2050 gerichte doelen en normen is
uitgekristalliseerd, beginnen partijen als waterschappen, provincies,
Rijkswaterstaat en gemeenten zowel landelijk als regionaal en in het kader
van het Deltaprogramma met de implementatie ervan. In de overgangsfase van beleid naar uitvoering wil ik samen met de partijen ervoor
zorgen dat de uitvoering zo soepel mogelijk zal verlopen.
Wijzigingsvoorstel Waterwet in verband met nieuwe normen
De nieuwe normen voor waterveiligheid, die zijn opgenomen in de
tussentijdse herziening van het Nationaal Waterplan (Kamerstuk 31 170,
nrs. 33 en 34) worden op dit moment vastgelegd in een wijziging van de
Waterwet. In deze wijziging worden naast normen voor dijktrajecten
(a-keringen) ook normen opgenomen voor voorliggende (b)keringen,
zoals de Afsluitdijk en de Maeslantkering. Voor c-keringen biedt de
voorziene wijziging van de Waterwet ook duidelijkheid. Een deel blijft zijn
functie behouden in het primaire systeem en krijgt een norm met de
wijziging van de Waterwet. Een ander deel wordt waterkering zonder
primaire status. Die c-keringen die hun primaire status verliezen, maar
afgekeurd zijn in de derde toetsronde, zijn nog één maal subsidiabel
volgens de spelregels van het Hoogwaterbeschermingsprogramma om
aan de provinciale norm te voldoen. Van 23 april tot en met 4 juni heeft de
internet- en de bestuurlijke consultatie en de handhaafbaarheids- en
uitvoerbaarheidstoets voor de wijziging van de Waterwet plaatsgevonden.
Ik ben voornemens voor het eind van dit jaar het wetsvoorstel aan uw
Kamer aan te bieden. In de komende periode wordt de strekking van de
gewijzigde Waterwet omgezet naar het systeem van de Omgevingswet.
Daarbij moet onder andere gekeken worden hoe het systeem met een
signaleringsnorm en een daarvan afgeleide ondergrens wordt omgezet
naar een systeem met omgevingswaarden. Ik zal de bestuurlijke partners
hier nadrukkelijk bij betrekken.
Beoordeling van de veiligheid van primaire waterkeringen
Parallel aan het wettelijk verankeren van het nieuwe waterveiligheidsbeleid met de op 2050 gerichte doelstellingen, wordt nu ook de bestaande
Regeling beoordeling veiligheid primaire waterkeringen inclusief de
technische bijlagen aangepast. Met de waterschappen ontwikkelen we
een efficiënte en transparante methode, waarmee zij de veiligheid van de
bij hen in beheer zijnde primaire waterkeringen vanaf 2017 gaan beoordelen. Ik wil gedifferentieerde beoordeling mogelijk maken, eenvoudig
waar het kan en gedetailleerd waar het nodig is. Gezamenlijk met de
waterschappen en onder de vlag van de Stichting Toegepast Onderzoek
Waterbeheer (STOWA) zetten we nu een opleidingsprogramma op voor
degenen die de veiligheidsbeoordelingen gaan uitvoeren. In 2023 wordt
de tussenbalans opgemaakt waarbij de omvang en de urgentie van de
opgave duidelijk wordt. Daarbij wordt vooruit gekeken naar het jaar 2050.
Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HBWP-2)
Op dit moment wordt binnen het HWBP-2 een analyse uitgevoerd in de
bestaande programma’s waarbij gekeken wordt of de nieuwe normen
significante effecten opleveren bij bestaande projecten die zich nog in de
verkenning- of planstudiefase bevinden. Via de voortgangsrapportage
over het HWBP-2 informeer ik u als dit tot wijzigingen leidt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

2

Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)
U ontvangt van mij jaarlijks het Hoogwaterbeschermingsprogramma
(HWBP) als onderdeel van het Deltaprogramma. Dit programma bevat alle
keringen die op grond van de vigerende normen zijn afgekeurd en nog
niet worden aangepakt via eerder bestaande uitvoeringsprogramma’s
(zoals HWBP2). In het HWBP anticiperen waterschappen en Rijkswaterstaat structureel op de nieuwe normen. De projecten binnen het HWBP
worden op volgorde van urgentie uitgevoerd, waarbij de maatregelen zo
worden gedimensioneerd dat de waterkering ook aan de nieuwe normen
zal voldoen. Hiertoe is een voorlopige leidraad voor het ontwerpen van
keringen opgesteld. Deze wordt momenteel geactualiseerd.
Het HWBP-programma 2017–2022 (te verschijnen in september 2016) zal
de nieuwe wettelijke normen als basis hebben, waarbij de prioritering van
projecten wordt bepaald op basis van urgentie. In eerste instantie zal de
scope van het HWBP-programma hier niet mee veranderen (dijken die op
grond van de vigerende normen zijn afgekeurd), maar wel de uitvoeringsvolgorde. Daarnaast kunnen uit doelmatigheidsoverwegingen aangrenzende en/of tussengelegen stukken waterkering in (lopende en/of
geplande) projecten al worden meegenomen als te verwachten is dat deze
stukken niet aan de nieuwe normen voldoen. Ik heb de beheerders
gevraagd om aan te geven bij welke projecten een dergelijke scopeuitbreiding doelmatig is. In het HWBP-programma 2017–2022 komen deze
projecten dan terug.
Door het jaarlijks voortrollende karakter van het HWBP kunnen waterkeringen die vanaf 2017 urgent blijken te zijn gemakkelijk aan het
programma worden toegevoegd. Dit zal leiden tot een nieuwe prioriteitenvolgorde voor de uitvoering.
Samenspel van rivierverruiming en dijkversterking
De uitwerking van de voorkeurstrategie voor het rivierengebied is een
complex proces, met name voor het onderdeel rivierverruiming. Dit komt
doordat rivierverruiming over relatief grote afstanden invloed heeft op
dijkversterking, een combinatie van financieringsbronnen (o.a. besparing
op de kosten voor dijkversterking) gevonden moet worden en diverse
partijen betrokken zijn. Naar aanleiding van de discussie over VarikHeesselt werd in het Bestuurlijk Overleg (BO) van het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) 2014 afgesproken dat
Rijk en regio kijken naar de (meer)kosten van rivierverruimende maatregelen, de mogelijkheden van cofinanciering en hoe kan worden gekomen
tot transparant prioriteren. In het WGO Water van 17 november 2014 heb
ik toegezegd u hierover te informeren.
Het Bestuurlijk Platform Rijn en de Stuurgroep Maas ontwikkelen nu een
voorstel voor de nadere selectie van kansrijke rivierverruimende maatregelen tot circa 2030. In het Deltaprogramma 2017 (DP2017) wordt op
grond van de nadere uitwerking van voorkeurstrategieën, aangegeven
hoe we toewerken naar een totaal voorstel met concrete uitwerking tot
2030 en een programmatische aanpak tot 2050. Dit voorstel zal ook de
samenhang met de dijkversterkingen in het HWBP beschrijven en
mogelijk ook al startbeslissingen bevatten voor één of meer
MIRT-verkenningen naar rivierverruiming. Het gaat om één voorstel voor
de Rijntakken als geheel en één voor de Maas. Het is belangrijk dat
rivierverruimende maatregelen substantieel en effectief bijdragen aan
waterveiligheid, dat kansen om op gebiedsniveau synergie te realiseren
en draagvlak te creëren worden benut en dat cofinanciering door de regio
zal plaats vinden.
Naast de concrete projecten die op korte termijn in het BO MIRT zullen
komen, wordt met de regio gewerkt aan een langere termijn perspectief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

3

voor rivierverruiming. Zicht op die langere termijn is nodig om tijdig
helderheid te hebben over de haalbaarheid van ruimtelijke maatregelen
en de gevolgen voor het ontwerp van dijkversterkingen.
Afstemming met Duitsland
Zoals toegezegd tijdens het WGO Water van 17 november 2014 informeer
ik u over de stand van zaken van het overleg met Duitsland over grensoverschrijdende waterveiligheidsaspecten. Duidelijk is dat een doorbraak
van grensoverschrijdende dijken zowel in Duitsland als in Nederland kan
leiden tot schade en slachtoffers en dat maatregelen in Duitsland invloed
kunnen hebben op piekafvoeren die ons land bereiken. De afgelopen
maanden is samen met Nordrhein-Westfalen een plan van aanpak
opgesteld voor een gezamenlijk onderzoek naar het overstromingsrisico
in het grensgebied. Het onderzoek zal ruim twee jaar duren en heeft als
doel om gezamenlijk beter inzicht te krijgen in de overstromingsrisico’s
van het grensgebied en beter inzicht in de invloed die overstromingen die
net bovenstrooms van Lobith ontstaan, zouden kunnen hebben op het
beschermingsniveau in Nederland. Ook besteedt het onderzoek aandacht
aan de piekafvoeren die in de toekomst ons land kunnen binnenkomen.
Duitsland houdt nu rekening met piekafvoeren tot circa 15.000 m3/s,
waarbij geen rekening is gehouden met toename als gevolg van klimaatveranderingen. Nederland houdt rekening met hogere afvoeren, omdat
Nederland een hoger beschermingsniveau nastreeft. Eerste berekeningen
met een nieuw model GRADE geven aan dat bij Lobith nu piekafvoeren op
kunnen treden van 15.000 tot 17.000 m3/s en dit kan toenemen tot ca.
16.000 à 18.000 m3/s in 2050 (bij het KNMI 2006 W+ Klimaatsscenario). In
de berekeningen is rekening gehouden met het effect van overstromingen
die in Duitsland kunnen optreden en met de nieuwe normen voor het
rivierengebied. De definitieve afvoerberekeningen zullen worden
betrekken bij de methodes voor beoordelen en ontwerpen van waterkeringen.
In 2014 heeft Duitsland het «Nationales Hochwasserschutzprogramm»
vastgesteld met een lijst van maatregelen ter bescherming tegen
hoogwater. Hierin zijn maatregelen opgenomen om water vast te houden.
Belangrijk voor Nederland is dat er geen sprake is van het verhogen van
normen of dijken. Daarmee zal het overstromingsrisico in Nederland niet
toenemen. Nordrhein-Westfalen heeft extra mankracht beschikbaar
gesteld om de reeds geplande dijkversterkingen voor 2025 uit te voeren.
Nordrhein-Westfalen houdt Nederland via de Duits-Nederlandse
werkgroep Hoogwater op de hoogte.
Onderzoek sluizen in de Nieuwe Waterweg
In het WGO Water van 17 november 2014 heb ik naar aanleiding van de
motie Geurts (Kamerstuk 34 000 J, nr. 14) een onderzoek toegezegd over
het eventueel aanleggen van sluizen in de Nieuwe Waterweg. In januari
2015 is Rijkswaterstaat gestart met het onderzoek. In nauwe afstemming
met de heer Spaargaren c.s. is een plan van aanpak vastgesteld. De
Deltaprogramma regio’s Rijnmond-Drechtsteden en Zuidwestelijke Delta
zijn via een klankbordgroep hierbij betrokken. Ik verwacht u in november
2015 over de uitkomsten te kunnen informeren.
Markermeerdijken
Voor het lopende versterkingsproject Markermeerdijken heb ik besloten
om een nader onderzoek te doen naar een combinatie van dijkversterking
en pompen. Ik verwacht de resultaten uiterlijk in september 2015 en zal op
basis daarvan een beslissing nemen over dit dijkversterkingsproject.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

4

Aardbevingsbestendigheid van primaire waterkeringen
In het kader van de aardbevingsproblematiek in Groningen is onderzocht
of en zo ja in welke mate de waterkeringen daar aardbevingsgevoelig zijn.
Uit een globale analyse is gebleken dat 40 km zeedijk aardbevingsgevoelig is. Een gedeelte daarvan is eerder op basis van de huidige
veiligheidsnormen afgekeurd, zonder rekening te houden met aardbevingen. Hiervan pakt het waterschap Noorderzijl-vest met voorrang de dijk
tussen Delfzijl en de Eemshaven aan. Bij de versterking van deze dijk van
12 km zal ook meteen de aardbevingsopgave worden meege-nomen. Het
waterschap wil de versterking in 2018 voltooien. Van de overige zeedijken
zal nog worden nagegaan wat er nodig is om deze tegen aardbevingen
bestand te maken. Tussen het waterschap Noorderzijlvest en het Rijk
worden afspraken gemaakt over de meerkosten voor het aardbevingsbestendig maken van dijken. De Minister van Economische Zaken heeft voor
het aardbevingsbestendig maken van infrastructuur 100 miljoen euro
gereserveerd (Kamerstuk 33 529, nr. 28).
Slimme combinatie van preventieve, ruimtelijke en gevolgbeperkende maatregelen
Van een zogenaamde slimme combinatie is sprake als door ruimtelijke
maatregelen (bijv. de aanleg van terpen) of gevolgbeperkende maatregelen (bijvoorbeeld eerdere evacuatie) minder preventieve maatregelen
(bijv. dijkversterking) nodig zijn. In dat geval zouden de normen voor
dijktrajecten naar beneden kunnen worden bijgesteld, zonder dat de
waterveiligheidsdoelstellingen in gevaar komen. De mogelijkheid van
slimme combinaties heb ik nog niet in de wijziging van de Waterwet
kunnen meenemen omdat ik eerst onderzoek en pilots in gang heb gezet
onder meer om te zien hoe slimme combinaties in de praktijk toegepast
kunnen worden. De evaluatie van drie MIRT onderzoeken naar slimme
combinaties door de Erasmus Universiteit en Deltares is vrijwel afgerond.
De kennis die deze evaluatie oplevert over de toepasbaarheid van slimme
combinaties zal partijen helpen om synergie te vinden tussen de
domeinen waterveiligheid, ruimtelijke ordening en rampenbeheersing. De
evaluatie helpt ook bij besluitvorming over wettelijke voorzieningen voor
slimme combinaties, die ik dan in het kader van de nieuwe Omgevingswet
kan meenemen.
Juridische gevolgen Wilnis
In 2010–2014 zijn diverse arresten gewezen in de procedure tegen het
Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht over de schade als gevolg
van de dijkverschuiving in Wilnis in 2003. Uit het arrest van de Hoge Raad
blijkt dat de bezitter van een dijk (waterkering) in beginsel op grond van
artikel 6:174 van het Burgerlijk Wetboek aansprakelijk kan worden gesteld
voor schade ten gevolge van een gebrek aan de dijk. In de afgelopen tijd
is er overleg geweest met de Unie van Waterschappen over deze
jurisprudentie. Eén van de gevolgen van de uitspraak van de Hoge Raad is
dat ook een bezitter/eigenaar die niet tevens de beheerder is, aansprakelijk
kan worden gesteld voor schade door een gebrekkige dijk, ook al is hij niet
bevoegd tot het nemen van maatregelen die gebreken zouden kunnen
voorkomen. Dit is niet wenselijk. Daarom ben ik voornemens een
wijziging van het artikel in het Burgerlijk Wetboek voor te bereiden die de
aansprakelijkheid voor gebrekkige waterkeringen beperkt tot de
beheerders, zoals dit in hetzelfde artikel ook al voor openbare wegen is
geregeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

5

Kennis
Zoals ik in mijn brief van 2 juni 2014 (Kamerstuk 33 750 J, nr. 20) heb
aangekondigd heeft Rijkswaterstaat nu sterkere verbindingen gelegd
tussen dienstonderdelen, markt en kenniswereld door met Communities
of Practice (CoP) te gaan werken. Op die manier verbetert het kennisniveau ook voor wat betreft kritieke objecten zoals stormvloedkeringen.
De CoP’s brengen regionale operationele kennis actief samen met centrale
tactische en strategische kennis. Waterschappen worden actief bij deze
CoP’s betrokken om het kennisniveau te versterken en om duidelijkheid
voor de langere termijn te verkrijgen bijvoorbeeld voor de nodige
veiligheidsmaatregelen in het rivierengebied.
Door natuurlijke uitstroom, de krappe markt om deze te compenseren en
het feit dat instroom tijdens de reorganisatie, die vorig jaar bij Rijkswaterstaat is doorgevoerd, beperkt was, is de grens van 500 medewerkers die
betrokken zijn bij het werkveld nu gepasseerd. Om dit op te vangen wordt
nu sterker op externe kennis geleund. Vacatures voor ervaren krachten
zijn na de reorganisatie weer opengesteld. Om de instroom te bevorderen
zijn de banden met de universiteiten aangehaald. Er zijn ook continu
trainees op dit werkveld actief. Om een goed evenwicht te houden tussen
in- en externe kennis organiseert Rijkswaterstaat meer allianties met
marktpartijen, kennisinstellingen en andere overheden zoals waterschappen. Daarmee versterkt ook de kennisbasis bij Rijkswaterstaat.
Daarnaast wordt ingezet op interne opleidingen.
WATERKWALITEIT/ZOETWATER EN WATERKETEN
Beleidsimpuls waterkwaliteit en zoetwater, inclusief ketenaanpak
medicijnen
Regie
Monitoringsresultaten van planten en vissen laten zien dat de waterkwaliteit de laatste jaren substantieel verbetert. Er is de afgelopen jaren hard
gewerkt door alle waterbeheerders om uitvoering te geven aan de eerste
generatie stroomgebiedbeheerplannen. Ik heb uw Kamer eerder geïnformeerd over de voortgang (bijvoorbeeld Kamerstuk 27 625, nrs. 292, 305,
318, 334). We liggen goed op schema, zelfs in deze economisch lastige
tijden. Ik hecht groot belang aan het realiseren van de doelen van de
Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Het behalen van de ecologische en
chemische waterkwaliteitsdoelen is echter nog een omvangrijke opgave,
waarvoor extra beleidsinzet nodig is. We staan in de startblokken voor de
volgende generatie stroomgebiedbeheerplannen (2016–2021).
Op de resterende opgave zal ik samen met de Staatssecretaris van
Economische Zaken en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
extra inzet plegen. Daarmee geef ik invulling aan de motie van het lid
Jacobi (Kamerstuk 34 000 J, nr. 16). Ik heb daarbij de regie en streef naar
een samenhangende aanpak. Dat doe ik in Brussel in overleg met de
andere Europese lidstaten.
De eerste helft van 2016 is Nederland voorzitter van de Europese Raad en
water staat hoog op de agenda. Samen met de trio-partners Slowakije en
Malta is afgesproken dat water een gezamenlijke prioriteit is waarvoor nu
een inhoudelijke agenda uitgewerkt wordt. We werken ook intensief
samen met buurlanden die deel uitmaken van onze stroomgebieden. Op
nationaal niveau wordt het Deltaprogramma aan de agenda van de
Stuurgroep Water toegevoegd om de samenhang waterkwaliteit en
zoetwater te versterken. Het Ministerie van Economische Zaken zit hierbij
aan tafel, omdat Economische Zaken op veel dossiers eerstverantwoordelijke is. In de rijksbegroting heb ik de middelen voor uitvoering van
inrichtingsmaatregelen in het hoofdwatersysteem ondergebracht in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

6

Deltafonds ten behoeve van meer samenhang in de uitvoering. In
aanvulling hierop wordt bij de uitvoering van het Deltaplan Zoetwater aan
de voorkant gestuurd op meekoppelkansen, en bij de uitwerking expliciet
gemaakt hoe waterkwaliteit is meegekoppeld.
Decentraal worden de Kaderrichtlijn Water en zoetwater steeds vaker
tegelijkertijd geagendeerd in één overlegstructuur. In de regio’s waar dit
nu nog niet het geval is, zien de betrokken partijen een dergelijke
samenvoeging als logisch toekomstig perspectief. In een bestuurlijke
conferentie op 27 mei jl. over voldoende en schoon water is door de
partners in het waterdomein het belang van een samenhangende aanpak
nog eens bevestigd. In navolging daarvan zal ik samen met de partners
nagaan of het bestuurlijke overleg over waterkwaliteit tussen de regio en
het Rijk kan worden versterkt.
Hieronder ga ik in op de voortgang en de samenhangende aanpak die ik
voor sta. Voor «waterkwaliteit» ofwel «de doelstellingen van de KRW»
onderscheid ik drie onderwerpen, te weten 1) de inrichting van watersystemen, 2) bekende stoffen en 3) nieuwe stoffen.
Inrichting van watersystemen
De inrichtingsmaatregelen van de stroomgebiedbeheerplannen 2010–2015
worden uitgevoerd. In een enkel geval is een project vertraagd, maar
soms is er ook meer gedaan dan eerder aangegeven. In de ontwerpplannen 2016–2021 zijn nieuwe maatregelen opgevoerd. Ook de maatregelen van de Programmatische Aanpak Stikstof en de uitvoering van de
Natura2000-beheerplannen dragen bij aan een natuurlijke inrichting van
onze watersystemen en verbetering van de waterkwaliteit. Tot eind
oktober kunnen de maatregelen waarover bestuurlijke overeenstemming
is bereikt, nog worden opgenomen in de definitieve stroomgebiedbeheerplannen 2016–2021.
Voor het hoofdwatersysteem zijn middelen gereserveerd in het Deltafonds, om de uitvoering in het hoofdwatersysteem voort te zetten. Hoewel
er hier en daar optimalisatie van de maatregelen nodig is, lijkt de opgave
voor de inrichting op weg naar 2027 uitvoerbaar. Dat betekent dat de
vismigratieknelpunten zullen zijn opgelost en beken natuurlijker zijn
ingericht, waar dat kan zonder significante negatieve effecten aan
functies. Door hiervoor de tijd te nemen, kan worden meegekoppeld met
andere opgaven en is de opgave op een kosteneffectieve manier te
realiseren.
Het Deltaplan Zoetwater beschrijft concrete maatregelen voor het
verbeteren van een duurzame zoetwatervoorziening in Nederland voor de
periode 2015–2028.
Bij de uitwerking van de maatregelen wordt expliciet gemaakt hoe
waterkwaliteit is meegekoppeld. Bijvoorbeeld: met een goede vochtvoorziening in de landbouwgronden kan de landbouwsector het verlies aan
nutriënten tot een minimum beperken. Ook wordt gestart met het
ontwikkelen van voorzieningenniveaus, waarmee de beschikbaarheid van
zoet water beter inzichtelijk wordt gemaakt voor gebruikers. In het
opstellen van de voorzieningenniveaus wordt waar mogelijk waterkwaliteit meegekoppeld.
Bekende stoffen (nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen)
Op het gebied van de bekende stoffen ligt er nog een flinke opgave.
Ongeveer de helft van de oppervlaktewateren voldoet niet aan de norm
voor stikstof en de helft niet aan de norm voor fosfor. Dit heeft nadelige
gevolgen voor het doelbereik van planten en vissen. Regionaal zijn er
problemen met nitraat in grondwater en bij drinkwaterwinningen.
Met de uitvoering van de Richtlijn Behandeling Stedelijk Afvalwater en de
Nitraatrichtlijn is de belasting van de waterlichamen aanzienlijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

7

verminderd. De ontwerpstroomgebiedbeheerplannen 2016–2021 geven
aan dat de diffuse belasting vanuit landbouw de belangrijkste bron blijft in
Nederland. Het 5e Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2014–2017) richt zich
op het verminderen van de landbouwgerelateerde nitraatconcentratie in
grondwater. De ex ante evaluatie van het Planbureau voor de Leefomgeving1 toont aan dat dit in grote delen van het land beperkt bijdraagt aan
een verdere vermindering van de vracht naar het oppervlaktewater; in
westelijke regio’s is echter sprake van een lichte toename. De ex ante
evaluatie heeft geen inschatting gemaakt van de effecten van maatregelen
uit onder andere het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (onderdeel van het
5e Actieprogramma Nitraatrichtlijn) 2014–2017, het derde Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP3), Programmatische Aanpak Stikstof en
Natura2000-beheerplannen.
De mestwetgeving wordt in 2016 geëvalueerd. Het kabinet is voornemens
om daarbij ook rekening te houden met de effecten van de landbouw op
eutrofiëring in het oppervlaktewater. Het resultaat van deze evaluatie is
een belangrijke bouwsteen voor de daarna te starten onderhandelingen
met de Europese Commissie over het 6e Actieprogramma Nitraatrichtlijn
(2018–2021) en andere rijksdoelen zoals de KRW. Daarnaast heb ik
aandacht voor nutriënten uit andere bronnen, zoals de belasting uit het
buitenland en van waterzuiveringsinstallaties. Samen met partijen uit de
relevante topsectoren wil ik verkennen of een innovatieve coalitie
gevormd kan worden die werkt aan oplossingen voor het nutriëntenvraagstuk.
Op ongeveer de helft van de meetpunten wordt nog niet aan de normen
voor gewasbeschermingsmiddelen voldaan, vooral in de glastuinbouwgebieden in het Westland. Ook worden zowel in grondwater als oppervlaktewater dat gebruikt wordt voor drinkwaterbereiding nog normen
overschreden. Op grond van de Europese Richtlijn duurzaam gebruik van
pesticiden (2009/128/EG) is in 2012 het Nationaal Actieplan Gewasbescherming aan uw Kamer voorgelegd. Dit plan is onderdeel van de
(bredere) beleidsnota duurzame gewasbescherming 2013–2023 «Gezonde
groei, duurzame oogst» (Kamerstuk 27 858, nr. 146) die in 2013 aan uw
Kamer is aangeboden. Deze nota bevat maatregelen die de milieubelasting van gewasbeschermingsmiddelen in het milieu sterk zullen
reduceren. De uitvoering van de maatregelen in deze nota zijn voorzien
voor de periode 2013–2023 en een evaluatie van de tussenstand is
gepland in 2018.
Bij de aanpak van de diffuse belasting met nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen speelt de agrarische sector zelf een belangrijke rol. In het
Deltaplan Agrarisch Waterbeheer heeft de sector zich voorgenomen om in
2021 80% van de resterende kwaliteitsproblemen voor oppervlaktewater
opgelost te hebben en in 2027 100%. De sector is aan zet om dit waar te
maken. De Staatssecretaris van Economische Zaken heeft in POP3
expliciet middelen bestemd voor watermaatregelen door de landbouw.
Verder wordt gewerkt aan een bestuurlijk akkoord over de zuivering van
gewasbeschermingsmiddelen in de glastuinbouw. Dit akkoord bevat
acties voor de verschillende partijen om via een realistisch tijdspad te
komen tot het invoeren van zuiveringstechnieken. U wordt binnenkort
geïnformeerd over de zuivering van gewasbeschermingsmiddelen in de
glastuinbouw.
Ketenaanpak medicijnen
De aanwezigheid van nieuwe stoffen als (dier)geneesmiddelen in het
water, gekoppeld aan het toenemende gebruik van medicijnen door een
vergrijzende bevolking en antibioticaresistentie, geven reden om deze
problematiek serieuze aandacht te geven in het waterkwaliteitsbeleid. Het
1

http://www.pbl.nl/publicaties/waterkwaliteit-nu-en-in-de-toekomst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

8

kabinet werkt aan een ketenaanpak, waarin alle partijen (van de farmaceutische sector tot en met de zorg- en watersector) vanuit het eigen
handelingsperspectief bijdragen aan het verminderen van emissies.
Enerzijds bestaat deze aanpak uit het gezamenlijk opzetten van een
kennisagenda en het invullen van kennisleemten, anderzijds worden
mogelijke maatregelen voorbereid.
Op 28 april jl. is een bijeenkomst gehouden met vertegenwoordigers van
partijen uit de gehele keten. De mogelijke maatregelen zijn in beeld
gebracht en werkgroepen gaan aan de slag met het verder beoordelen
van de effectiviteit, haalbaarheid en timing hiervan. De maatregelen die
worden genomen om antibioticaresistentie tegen te gaan worden u
binnenkort gezamenlijk door de Ministeries van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport, Economische Zaken en Infrastructuur en Milieu aangeboden.
Verder is er interesse bij ziekenhuisapothekers om milieuinformatie
helderder zichtbaar te maken, zodat deze meegewogen kan worden bij de
keuze voor te gebruiken geneesmiddelen. Ook worden gesprekken
gevoerd met het Milieuplatform Zorg over de mogelijkheden om de
afbreekbaarheid van röntgencontrastmiddelen mee te nemen in het
inkoopbeleid van ziekenhuizen.
In antwoord op de motie Dik-Faber/Hachchi (Kamerstuk 34 000 J, nr. 20) is
er met de koepelorganisatie van de apothekers (KNMP), de Vereniging
Nederlandse Gemeenten, het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en de Vereniging Afvalbedrijven intensief contact over een
laagdrempelige inzameling van ongebruikte geneesmiddelen. «Bestpractices» zijn verzameld en eind 2015 worden de resultaten gedeeld met
apothekers en gemeenten, met het doel dat consumenten hun
ongebruikte medicijnen bij apotheken en gemeenten in kunnen blijven
leveren.
Daarnaast ligt er een belangrijk handelingsperspectief bij ziekenhuizen,
onder meer door middel van alternatieve afvang van urine (zoals
plaszakken), om te voorkomen dat milieuschadelijke geneesmiddelen in
het ziekenhuisafvalwater terecht komen en mogelijkheden om het
afvalwater vergaand te zuiveren. Het Pharmafilter project bij het Reinier
de Graaf ziekenhuis in Delft heeft laten zien dat dit voor nieuwbouw
kostenneutraal kan zijn. Afvalwater en antibioticaresistentie zullen
onderdeel uitmaken van de Green Deal Duurzame bedrijfsvoering Zorg
die naar verwachting voor het eind van het jaar gesloten gaat worden.
Maatregelen in de geneesmiddelenketen moeten niet beperkt worden tot
het Nederlandse speelveld. (Dier)geneesmiddelenproducenten zijn spelers
in een internationale markt. Het wettelijk EU kader voor diergeneesmiddelen wordt op dit moment herzien. Nederlandse inzet wat betreft
milieueffecten van diergeneesmiddelen is dat een correcte en eenduidige
milieubeoordeling gehandhaafd blijft en waar mogelijk ook moet
plaatsvinden in het geval van oudere en generieke diergeneesmiddelen,
waarvoor nog geen milieubeoordeling heeft plaatsgevonden.
De Europese Commissie heeft voor geneesmiddelen, mede op aandringen
van Nederland, een strategie aangekondigd. Deze zou eigenlijk september
dit jaar moeten verschijnen. Inmiddels is duidelijk dat deze minimaal een
half jaar vertraging heeft opgelopen, waardoor de strategie tijdens het
Nederlands EU voorzitterschap kan verschijnen. Nederland gaat in
gesprek met de Commissie over deze EU geneesmiddelenstrategie. Ook
de farmaceutische industrie zet stappen, met het Europees Eco-PharmacoStewardship initiatief. Onderdeel van dit initiatief is een groot onderzoeksprogramma (50% van de financiering is afkomstig van de industrie, de
andere 50% komt uit het EU 7e Kaderprogramma) naar milieueffecten van
farmaceutische stoffen. Bezien zal worden welke opgaven uit de Nederlandse kennisagenda via dit initiatief van antwoorden kunnen worden
voorzien. Op dit moment lijkt een apart (nationaal) fonds voor onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

9

naar effecten van geneesmiddelen, zoals verzocht in motie Dik-Faber/
Hachchi (Kamerstuk 34 000 J, nr. 20), daarom vooralsnog niet aan de orde.
Zoals ik eerder heb gemeld (Kamerstuk 27 625 nrs. 305 en 318) zal een
bronaanpak alleen niet voldoende zijn voor een volledige oplossing van
de problematiek van resten van geneesmiddelen en zullen voor een
sluitende aanpak ook maatregelen bij de rioolwaterzuiveringsinstallaties
in beschouwing moeten worden genomen. Hierbij wordt gekeken naar de
ontwikkelingen op dit gebied in andere landen, met name Zwitserland en
ook Duitsland.
In de Internationale Commissie ter Bescherming van de Rijn (ICBR) wordt
ook aan de aanpak van microverontreinigingen (inclusief geneesmiddelen) gewerkt. In de Rijnministersconferentie van 2013 is besloten dat na
2016 de ICBR moet besluiten welke gezamenlijke maatregelen genomen
kunnen worden. In Zwitserland is besloten dat voor specifieke situaties
rioolwaterzuiveringsinstallaties voorzien gaan worden van een aanvullende zuiveringsstap voor verwijdering van restanten van geneesmiddelen en andere microverontreinigingen (op ongeveer een zevende van
het totaal aantal installaties).
De kennis en ervaring uit Zwitserland en Duitsland met nageschakelde
zuiveringstechnieken wordt geëvalueerd en vertaald naar de Nederlandse
zuiveringspraktijk. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu is medeopdrachtgever van het project «Schone Maaswaterketen», waarmee de
komende twee jaren onderzoek zal worden gedaan naar een veelbelovende zuiveringstechniek (m.b.v. poederkool). Zoals de Unie van
Waterschappen en Vereniging van drinkwaterbedrijven aankondigden in
hun plan van aanpak heeft de watersector het voortouw bij maatregelen
in de waterketen. Voordat kan worden gekozen voor aanvullende
zuiveringsinspanningen is echter wel een zorgvuldige onderbouwing
nodig van de noodzaak, kosten en effectiviteit. Een eerste gedeelte van de
elementen voor een dergelijke onderbouwing komt binnenkort gereed in
de vorm van de door de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer
(STOWA) uitgevoerde hotspot-analyse, waaruit moet blijken waar
eventuele zuiveringsinspanningen het best genomen kunnen worden.
Gezien de kosten van een keuze voor aanvullend zuiveren is ook een
gesprek met de watersector en andere relevante partijen nodig over hoe
een dergelijke keuze zich verhoudt tot de afspraken in het Bestuursakkoord Water.
Concluderend kan ik stellen dat er veel goed gaat op het gebied van
waterkwaliteit en dat we al veel hebben bereikt. Maar ook dat er nog een
opgave ligt op het gebied van bekende stoffen en dat sommige
problemen hardnekkig zijn en meer tijd vergen. Er loopt op dit moment
een groot aantal activiteiten rondom nieuwe stoffen welke door het Rijk
worden gecoördineerd en waarbij alle belangrijke partijen uit de keten een
actieve rol spelen, zowel met het opzetten van een kennisagenda als met
concrete maatregelen. Binnen een termijn van twee jaar zullen deze
activiteiten leiden tot een veel beter inzicht in de werkelijke knelpunten
voor nieuwe stoffen en de meest effectieve maatregelen. Ik neem de regie
om samen met de partners in het waterdomein verder te komen, waar dit
nodig is. Rijk, regionale partijen, maatschappelijke organisaties en de
Europese Commissie zijn samen aan zet.
Gezien de ambities en complexiteit van het waterkwaliteitsbeleid heb ik de
Adviescommissie Water (hierna: commissie) verzocht om mij op dit thema
te adviseren. Op 15 juni jl. heeft de commissie mij het eerste deel van haar
advies over waterkwaliteit doen toekomen (bijgevoegd). Het advies geeft
een heldere analyse van de problematiek rondom waterkwaliteit en
schetst tevens welke oorzaken hieraan ten grondslag liggen. Het definitieve advies, dat naar verwachting aan het eind van dit jaar gereed zal zijn,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

10

zal ik gebruiken bij het nader invullen en uitvoeren van het waterkwaliteitsbeleid.
Uitkomsten stresstest zoetwatervoorziening
Zoals toegezegd in het Algemeen Overleg Waterkwantiteit van 11 juni
2014 (Kamerstuk 27 625, nr. 326) heb ik een stresstest zoetwatervoorziening laten uitvoeren waarin de cumulatieve effecten van een aantal
ontwikkelingen op de zoetwateropgave zijn onderzocht. Er zijn aanvullende berekeningen uitgevoerd voor drie fysieke ingrepen: het zout maken
van het Volkerak-Zoommeer, verdieping van de Nieuwe Waterweg tot
– 16,30 NAP en de aanleg van een nieuwe zeesluis bij IJmuiden. Tevens is
gerekend met de situatie dat het beregend landbouwareaal in 2050 twee
maal zo groot zou zijn als tot nu toe is aangenomen.
De studie2 laat zien dat de drie bovengenoemde fysieke ingrepen leiden
tot extra verziltingsdruk, maar dat het Deltaplan Zoetwater voldoende
maatregelen bevat om bij uitvoering van deze drie ingrepen de zoetwatervoorziening aan het regionale watersysteem op het huidige niveau te
houden. Daartoe zullen enkele zoetwatermaatregelen uit het adaptatiepad
wel vaker of eerder moeten worden ingezet3. Een verdubbeling van het
beregend landbouwareaal zou op lange termijn aandacht kunnen vragen,
maar geeft zeker voor de komende jaren geen aanleiding tot aanpassing
van het Deltaplan. Bij een zout Volkerak-Zoommeer is het nodig om
maatregelen uit het Deltaplan eerder in te zetten. Hier is rekening mee
gehouden bij de maatregelen van de Rijksstructuurvisie Grevelingen
Volkerak-Zoommeer om bij een zout Volkerak-Zoommeer de zoetwatervoorziening in het omliggende gebied op orde te houden. In de tweede
helft van deze eeuw zal bij extreme klimaatverandering in uitzonderlijke
situaties de zoetwatervoorziening via het Brielse Meer langdurig onder het
hoogwaardige niveau voor industrieel gebruik kunnen dalen. Door het
zout maken van het Volkerak-Zoommeer zal deze situatie zich eerder
voordoen. Het Deltaplan Zoetwater bevat maatregelen waarmee die
beschikbaarheid van hoogwaardig zoetwater behouden kan blijven.
Met de stresstest heeft het Rijk gevolg gegeven aan de zorgen bij een
aantal maatschappelijke organisaties over de robuustheid van het
Deltaplan Zoetwater. De stresstest geeft geen aanleiding tot aanpassing
van dit maatregelenpakket, hooguit tot het versneld uitvoeren van
onderdelen. Samen met andere overheden en zoetwatergebruikers blijft
het Rijk systeemkennis ontwikkelen en houdt het Rijk de vinger aan de
pols om te bepalen wanneer welke maatregel het beste kan worden
ingezet. Daarbij toetst het Rijk ook of initiatiefnemers van fysieke ingrepen
voldoende maatregelen voorbereiden om verziltingseffecten te compenseren. De resultaten van de stresstest zal ik daar bij meewegen. Bij de
besluitvorming over de volgende fase van het Deltaplan zoetwater, rond
2020, zullen actuele inzichten over klimaatontwikkeling en sociaaleconomische ontwikkelingen worden meegewogen.
Hieronder geef ik de nationale verdringingsreeks weer, zoals toegezegd in
het WGO van 17 november 2014. Bij het huidige niveau van zoetwatervoorziening is onder normale omstandigheden voldoende zoetwater
beschikbaar en kunnen in extreme situaties regionaal tekorten optreden.
Het water wordt dan verdeeld volgens de prioritering van de nationale
verdringingsreeks.

2
3

Het rapport is beschikbaar op www.rijksoverheid.nl/stresstest-zoetwatervoorziening
De adaptatiepaden met deze maatregelen staan in hoofdstuk 3 van Deltaprogramma 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

11

Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM) en bodembescherming
Noordzee
In de Beleidsnota Noordzee en het KRM-Programma van maatregelen zijn
bestaande, in voorbereiding zijnde en aanvullende maatregelen
opgenomen om de goede milieutoestand te bereiken. Aanvullende
maatregelen betreffen gebiedsbescherming op het Friese Front en de
Centrale Oestergronden, het terugdringen van zwerfvuil op zee, mede
door het uitvoeren van Green Deals, en het terugdringen van microplastics.
De doelstelling van gebiedsbescherming op grond van de KRM is te
komen tot een samenhangend en representatief netwerk van beschermde
gebieden (artikel 13.4 KRM). Het huidige beleid voor Natura 2000 draagt
hier in belangrijke mate aan bij. Voor een aantal Natura2000-gebieden zijn
maatregelen in voorbereiding of in uitvoering. De Staatssecretaris van
Economische Zaken informeert u hierover. Aanvullend bereid ik samen
met de Staatssecretaris maatregelen voor ter bescherming van de bodem
van het Friese Front en de Centrale Oestergronden. De uitgangspunten
hiervoor vindt u in de Beleidsnota Noordzee en het KRM-Programma van
Maatregelen. Ik bereid die maatregelen voor in overleg met visserijorganisaties, vissers en natuurorganisaties. Mijn streven is om te komen tot een
voorstel voor maatregelen dat kan rekenen op draagvlak bij de stakeholders. Ook dient te worden afgestemd met het visserijbelang van de
buurlanden. Ik heb de Tweede Kamer reeds eerder toegezegd het voorstel
eerst aan de Kamer voor te leggen alvorens aan de Europese Commissie
toe te sturen. De Europese Commissie is uiteindelijk de instantie die
visserijmaatregelen kan nemen in het kader van het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid.
Op het gebied van het terugdringen van microplastics in het mariene
milieu verkent de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu het
draagvlak voor een gemeenschappelijke aanpak binnen Europa, waarbij
Europese regelgeving een van de elementen is waarnaar gekeken moet
worden. In dit verband was Nederland medeorganisator van een
conferentie over microplastics die Oostenrijk heeft geïnitieerd. Aan het
einde van dit jaar organiseert Nederland in samenwerking met OSPAR
een tweede conferentie. Het doel is om tijdens het Nederlands voorzitterschap het terugdringen van de risico’s van microplastics in zee verder te
brengen.
Adviescommissie Water: Innovatie in de Waterketen
In het Bestuursakkoord Water uit 2011 (hierna: BAW) is de uitdaging
neergelegd om verhoging van de duurzaamheid te koppelen aan het
verhogen van de doelmatigheid in de waterketen. Op het gebied van de
financiële doelmatigheid in de waterketen is door de Visitatiecommissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

12

Waterketen onder leiding van mevrouw Peijs in december 2014 geconcludeerd dat de afgesproken besparingsdoelen met enige extra inspanning
door de sector haalbaar zijn.
In het BAW is eveneens afgesproken dat partijen ruimte creëren voor de
ontwikkeling en verkenning van innovatieve oplossingen. De Adviescommissie Water (hierna: commissie) heeft op mijn verzoek de meest recente
ontwikkelingen op het gebied van innovatie in de waterketen in kaart
gebracht en doet aanbevelingen om het innovatieklimaat te verbeteren.
Omdat in de waterketen veel partijen zijn betrokken, richt de commissie
zich ook op deze partijen en doet de aanbeveling om hierover met elkaar
in gesprek te gaan. Het advies van de commissie is als bijlage bijgevoegd4. De commissie doet de volgende aanbevelingen:
– Nederland heeft een goed functionerend waterketensysteem dat tegen
relatief lage kosten zeer hoge prestaties levert. Klimaatverandering,
grondstofschaarste en het energievraagstuk zetten dit systeem onder
druk. Daarnaast komen steeds meer initiatieven vanuit samenleving
voor zelfvoorzienende en circulaire systemen. Er is volgens de
commissie geen sprake van een acuut probleem, maar zij ziet wel
urgentie om de waterketen verder te verduurzamen en betaalbaar te
houden. Overheden moeten hier op anticiperen.
– Er zijn nog weinig innovaties die over de grenzen van de eigen sector
heen gaan. Er zijn interessante kansen voor «cross-overs» tussen
waterketen en logistiek, gezondheid en energie. Dit leidt tot een meer
hybride waterketensysteem. De commissie adviseert om nieuwe
initiatieven de ruimte te geven en om een gezamenlijk toekomstbeeld
op te stellen. Niet als blauwdruk, maar eerder als een set scenario’s.
Dit inspireert en lokt initiatieven uit.
– De commissie adviseert om belemmeringen weg te nemen. Dit kan
door initiatieven onder te brengen in een experimenteerruimte.
Onderzoek naar aanpassing van de BTW regelgeving moet met
voorrang plaatsvinden, zodat bepaalde vormen van samenwerking
aantrekkelijker worden gemaakt. Ook adviseert de commissie de
mogelijkheden voor integrale financiering te onderzoeken.
– Nederland moet worden neergezet als een «sustainable urban delta»,
waarin niet alleen onze deltatechnologie wordt geëtaleerd, maar ook
aandacht is voor de watertechnologie.
– Nieuwe afspraken over innovatie zouden moeten worden vastgelegd
in een verlengd BAW.
De analyse en aanbevelingen van de commissie beschouw ik als een
waardevolle ondersteuning én nieuwe impuls aan de richting die ik met
de watersector in het BAW ben ingeslagen. De commissie constateert
terecht dat er in de waterketen volop initiatieven plaatsvinden die inspelen
op toekomstige ontwikkelingen en veranderende eisen vanuit de
samenleving. Voorts vindt steeds meer samenwerking plaats tussen
drinkwaterbedrijven en de afvalwaterketen. Ook dit leidt tot nieuwe ideeën
en innovaties.
De constatering dat er kansen liggen voor samenwerking en innovaties
met andere sectoren («cross-overs») vind ik zeer interessant, mede gezien
de kansen die de commissie ziet voor duurzaamheid, doelmatigheid en
export. Ik wil het innoverend vermogen in de watersector ook vanuit dat
oogpunt graag faciliteren en bevorderen. Ten aanzien van de door de
commissie genoemde belemmeringen voor innovatie en samenwerking
zal ik, waar dat voor het Rijk mogelijk is, bijdragen aan een oplossing,
bijvoorbeeld met behulp van de Crisis- en Herstelwet en het sluiten van
Green Deals.
Het advies van de commissie om Nederland internationaal als «sustainable urban delta» te positioneren en daarbij meer nadruk te leggen op
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

13

onze watertechnologie ondersteun ik van harte. Nederlandse zuiveringstechnieken op het gebied van zowel drinkwater als afvalwater kunnen in
toenemende mate rekenen op belangstelling vanuit het buitenland.
Vanzelfsprekend zet de watergezant zich hier ook voor in.
Ik zal met de BAW-partners bespreken hoe we de lopende activiteiten
kunnen aanscherpen en aanvullen, en of andere financieringsvormen en
een nieuw toekomstbeeld daarvoor noodzakelijk zijn. In combinatie met
de ontwikkeling van de doelmatigheid, zal ik bezien wat dit betekent voor
het BAW.
Saba
Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu ondersteunt Saba financieel
met het op orde brengen van de drinkwatervoorziening. Hierbij is
onderscheid gemaakt in de kwantiteit en de kwaliteit.
Betreffende de waterkwantiteit zijn samen met het eilandbestuur locaties
gezocht voor de bouw van extra watertanks. In Windwardside wordt een
watertank onder de nieuw aan te leggen parkeerplaats aangelegd die in
de tweede helft van 2015 gereed is. Daarnaast wordt in Sint John’s de
bestaande watertank vergroot. Deze is eind 2015 gereed. Verder wordt
samen met Saba verkend of het mogelijk is een extra grote watertank op
de luchthaven van Saba te bouwen.
De kwaliteit van het drinkwater op Saba voldoet niet altijd aan de gestelde
drinkwatereisen. In nauwe samenwerking met Saba wordt onderzocht
welke maatregelen haalbaar en betaalbaar zijn om de drinkwaterkwaliteit
te verbeteren.
Wijziging besluit hygiëne en veiligheid badinrichtingen en
zwemgelegenheden
De regelgeving voor zwembaden en andere zogeheten badinrichtingen
dateert uit 1984 en is sindsdien nauwelijks gewijzigd. Het Besluit hygiëne
en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden bevat tal van
middelvoorschriften over bijvoorbeeld de benodigde pompcapaciteit, de
frequentie van de filterspoeling en de hoeveelheid water die per zwemmer
moet worden toegevoegd. Ook waren veel van de parameters voor de
waterkwaliteit achterhaald. Daarom is de afgelopen tijd, samen met de
betrokken belangenorganisaties, gewerkt aan een wijziging van het
besluit.
Centraal in de nieuwe regelgeving staat een zorgplicht voor de exploitant
om de gezondheid en veiligheid van zijn bezoekers te waarborgen. Hij
geeft hieraan invulling door voor zijn badinrichting een risicoanalyse uit te
voeren, te bedenken welke maatregelen hij neemt om de gevonden
risico’s te beheersen en die maatregelen vervolgens uit te voeren.
Vergeleken met de huidige situatie krijgt de exploitant daarmee een grote
vrijheid in de bedrijfsvoering, met kansen voor besparing op water,
energie, chemicaliën en personeel, en mogelijkheden voor innovatie. Om
te bewaken dat de genomen maatregelen het gewenste effect hebben,
moet de exploitant het water (en in sommige gevallen ook de lucht)
periodiek laten toetsen aan een geheel gemoderniseerde set van
kwaliteitsparameters.
Het wijzigingsbesluit wordt op dit moment voorbereid met als doel op
1 januari 2016 in werking te treden.
Drinkwater als nationaal belang
Bij het overleg over Waterkwaliteit van juni 2014 heeft uw Kamer via de
motie Jacobi en Van Veldhoven (Kamerstuk 27 625, nr. 319) verzocht de
drinkwatervoorziening te benoemen als nationaal belang en dit te
formaliseren in de Structuurvisie Ondergrond. In de concept Notitie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

14

Reikwijdte en Detailniveau voor het plan MER voor de Structuurvisie
Ondergrond, die ik op 9 februari 2015 aan uw Kamer heb aangeboden,
komt dit nationaal belang tot uitdrukking. Tevens heeft de Kamer via de
motie Smaling (Kamerstuk 27 625, nr. 321) verzocht om een juridische
verankering van de bescherming van drinkwaterbronnen. Voor dit
onderwerp verwijs ik naar de parlementaire behandeling van de
Omgevingswet (Kamerstuk 33 962, nr. 23, blz. 152 en 157).
WATER EN DUURZAME ENERGIE
Inventarisatie energieneutrale waterschappen
De Ministeries van Economische Zaken, Infrastructuur en Milieu en de
Unie van Waterschappen streven ernaar om in de tweede helft van 2015
een Green Deal af te sluiten over duurzame energie. De bestaande Green
Deal «Energiefabrieken» zal in deze Green Deal worden opgenomen en
worden verbreed naar de uitvoering van exemplarische projecten op het
gebied van duurzame energie (zoals windenergie, zonne-energie,
blue-energy).
Met de Green Deal wordt bijgedragen aan de doelen van het Energieakkoord. Hierin hebben de waterschappen zich ten doel gesteld 40% van
hun energiebehoefte duurzaam op te wekken in 2020. Met de nieuwe af te
sluiten Green Deal wordt eveneens invulling gegeven aan de motie
Hachchi c.s. (Kamerstuk 34 000 J, nr. 19): er zal een inventarisatie worden
uitgevoerd naar wat er nodig is om alle waterschappen in 2025 energieneutraal te laten zijn.
Waterkrachtcentrales
Op 24 juni 2014 is de motie Jacobi en Van Veldhoven (Kamerstuk 27 625,
nr. 325) aangenomen inzake experimenten bij de waterkrachtcentrales van
Linne en Lith om vissterfte te reduceren. Op 2 december 2014 heb ik de
beleidsregel «watervergunningverlening waterkrachtcentrales in
rijkswateren» vastgesteld. Deze beleidsregel schetst de randvoorwaarden
die van toepassing zijn bij vergunningverlening en maakt het mogelijk om
experimenten uit te voeren. Daarnaast zijn door Rijkswaterstaat
gesprekken gevoerd met de sector (exploitanten en turbineleveranciers)
over de toepassing van visvriendelijke technieken bij deze centrales. In
opdracht van Rijkswaterstaat en Essent heeft de Technische Universiteit
Eindhoven aanvullend onderzoek uitgevoerd naar de effectiviteit van
verschillende visvriendelijke turbines. Op dit moment wordt in overleg
met de exploitant van WKC Linne (Essent) overleg gevoerd over welke
mogelijkheden het meest geschikt zijn gelet op kosten en effectiviteit.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 J, nr. 25

15