Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3849

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 december 2023
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 1 fiche dat
werd opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling bestrijding drone dreigingen
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

kst-22112-3849
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3849

1

Fiche: Mededeling bestrijding drone dreigingen
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling over de bestrijding van mogelijke dreigingen van drones
b) Datum ontvangst Commissiedocument
18 oktober 2023
c) Nr. Commissiedocument
COM(2023) 659
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:52023DC0659
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie
Niet van toepassing
f) Behandelingstraject Raad
Raad voor Transport, Telecommunicatie en Energie (Transport)
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in nauwe samenwerking
met Ministerie van Justitie en Veiligheid
2. Essentie voorstel
De mededeling van de Europese Commissie (hierna: Commissie) aan de
Raad en het Europees parlement betreft een Europees beleidskader om de
bestrijding van potentiële dreigingen van niet- coöperatieve1 «drones»,
tegen te gaan. Deze mededeling gaat niet over de dreiging van drones
vanuit statelijke actoren en niet over buitengewone of oorlogsomstandigheden. Het maakt deel uit van een breder «counter-dronepakket» dat ook
twee handboeken omvat met praktische richtlijnen over belangrijke
technische eigenschappen van dit beleid. Het pakket is aangekondigd als
een kernmaatregel in de context van de Commissiemededeling «Een
dronestrategie 2.0 voor een slim en duurzaam ecosysteem voor
onbemande luchtvaartuigen in Europa.″2 Het parlement is reeds over dit
voorstel geïnformeerd middels een BNC-fiche3.
De voorliggende mededeling behandelt dreigingen van drones voor civiel
gebruik en is bedoeld om dreigingen van deze drones in een civiele
omgeving aan te pakken. Beoogd wordt om 1) een allesomvattend en
geharmoniseerd beleidskader te verschaffen; 2) begrip te creëren van de
toepasselijke procedures om evoluerende drone-gerelateerde bedreigingen aan te pakken, waarbij 3) rekening gehouden wordt met de snelle
technologische vooruitgang. De Commissie beoogt de veiligheid en
beveiliging te verbeteren door middel van zes kernacties, als reactie op de
opkomende dreigingen van drones.
Ten eerste, de mededeling benadrukt het belang van gemeenschapsopbouw (community) en informatie-uitwisseling. Het doel is om een
breed platform te creëren dat gericht is op het vergroten van het
bewustzijn over de risico’s en maatregelen met betrekking tot
niet-coöperatieve drone activiteiten, alsmede het bevorderen van
samenwerking en coördinatie tussen lidstaten en belanghebbenden

1

Met niet coöperatieve drones (de Commissie gebruikt in de strategie 2.0 de term drone)
worden onbemande luchtvaartuigsystemen bedoeld die niet voldoen aan wettelijke vereisten
en/of niet de vereiste toestemmingen hebben om in het luchtruim te vliegen. Deze drones
vormen bewust of onbewust een voortdurend risico voor de Luchtvaartveiligheid.
2
COM (2022) 652 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52022DC0652
&qid=1670844100165.
3
Kamerstuk 22 112, nr. 3621.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3849

2

Daarnaast wil de Commissie zich primair richten op het testen van
counter-dronesystemen. Hierbij gaat het om de ontwikkeling en evaluatie
van systemen en technologieën die dreigingen van drones kunnen
detecteren en bestrijden.
Bovendien biedt de Commissie praktische begeleiding en operationele
ondersteuning. Richtlijnen en hulp worden aangeboden aan lidstaten en
andere actoren om hen te helpen bij het opstellen van operationele
plannen en het organiseren van oefeningen. Ook is de Commissie is
voornemens om onderzoek en innovatie te stimuleren. Het doel is om
verbeteringen en ontwikkelingen op het gebied van counter-droneoplossingen aan te moedigen.
Daarnaast voorziet de mededeling in financiële steun. Financiële steun
wordt verstrekt aan thematische activiteiten van het International Security
Fund (ISF) om de bestrijding van mogelijke dreigingen van drones uit te
voeren.
Tenslotte overweegt de Commissie regelgevende maatregelen. Ze
onderzoekt, in samenwerking met deskundigen uit de lidstaten of
passende regelgeving en normen nodig zijn om het gebruik van
niet-coöperatieve drones te reguleren en ervoor te zorgen dat tegenmaatregelen effectief en veilig worden toegepast in de hele Europese Unie.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het kabinetsbeleid voor civiele onbemande luchtvaart (drones) is
opgenomen in de Luchtvaartnota 2020–2050.4 De nadere uitwerking van
dit beleid is opgenomen in het Actieplan Programma Onbemande
Luchtvaart 2023–20255 waarin beschreven staat dat de aanpak van
niet-coöperatieve drones coördinatie vergt tussen de verschillende
autoriteiten om de veiligheid in de lucht en op de grond te behartigen.
Potentieel gevaarlijke incidenten met drones komen steeds vaker voor en
het is van nationaal belang om over een weerbaar systeem te beschikken.
Het totaalsysteem van niet-coöperatieve droneactiviteiten is onder te
verdelen in onderzoek, experimenteren en kennisuitwisseling, monitoring,
handhaving en counter-droneactiviteiten.
Nederland heeft een hoogwaardig innovatieklimaat dat wordt ondersteund door een stevig netwerk van onderzoeksinstituten en dienstverleners. Het kabinet hecht veel waarde aan het faciliteren van experimenten om de kennis en de gerichte bestrijding van niet-coöperatieve
drones te verbeteren. Zowel de overheid als de sector organiseren
hiervoor onder andere kennisbijeenkomsten en demonstraties. In 2015 is
door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV)
de werkgroep Counter-UAS6 opgericht. Het NLR voert in opdracht van
NCTV een onderzoek7 uit naar het oprichten van een Nationaal C-UAS

4

Kamerstukken II, 2020–21, 31 936, nr. 820.
Kamerstukken II, 2022–23, 30 806, nr. 56.
6
De activiteiten van deze werkgroep bestaan uit het duiden van dreiging, adviseren, kennisontwikkeling, testen van nieuw ontwikkelde tegenmaatregelen en het ontwikkelen van handelingsperspectief bij de operationele inzet van tegenmaatregelen.
7
De resultaten van dit onderzoek worden begin 2024 verwacht.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3849

3

expertisecentrum8. Ook is door het kabinet een nationale werkgroep
«ongewenste droneactiviteiten» (WODA) opgericht in 20239.
Op zowel nationaal als regionaal niveau houden verschillende autoriteiten
toezicht op niet-coöperatieve droneactiviteiten, zij het op beperkte schaal
en voor diverse doeleinden. Het kabinet wil deze monitoring van
droneactiviteiten zo efficiënt en effectief mogelijk te organiseren, terwijl
tegelijkertijd wordt gezorgd dat de specifieke informatiebehoeften van
elke autoriteit behouden blijven.10
Bij een overtreding ligt de verantwoordelijkheid bij de Nationale Politie of
Koninklijke Marechaussee om te handhaven. Om het aantal overtredingen
te reduceren zet het kabinet stevig in op preventie door zorgvuldige
communicatie met drone vliegers over het gebruik van drones en de
geldende vliegregels. Afhankelijk van het toenemende dreigingsniveau,
vraagt de aanpak van bewuste drone-overtreders om gespecialiseerde en
adequate handhaving die rechtmatig optreedt tegen drones. Het kabinet
gaat capaciteit vrijmaken voor de opleiding van meer professioneel
personeel ter ondersteuning van doelgerichte handhaving.
Het kabinet neemt maatregelen om te kunnen beschikken over capaciteit
om bij een (aanhoudende) dreiging de droneactiviteiten te kunnen
neutraliseren. Met de sensoren, aansturing, regie en effectoren van
counter-dronesystemen kunnen drones worden gedetecteerd, overgenomen, gevangen of geneutraliseerd. Zo heeft het kabinet in 2023
aangekondigd voor militaire doeleinden nieuwe systemen aan te schaffen
om de bescherming van eenheden en militaire vitale objecten tegen
vijandelijke drones te verbeteren. Het kabinet gaat de doorontwikkeling
van counter-dronesystemen stimuleren om te kunnen blijven beschikken
over benodigde capaciteit en onderzoekt hiervoor onder andere de
mogelijkheden voor een landelijk expertise centrum. Het Ministerie van
Economische Zaken Klimaat, is momenteel in de afrondende fase van een
vrijstellingsregeling omtrent afwijkend gebruik van frequentieruimte11.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet staat positief tegenover de mededeling over de bestrijding
van dronedreigingen. De voorgestelde maatregelen bouwen voort op de
initiatieven die sinds 2016 door de Commissie zijn voorgesteld en leveren
een belangrijke bijdrage aan het realiseren van gemeenschappelijke
doelen tegen dronedreigingen. De nationale uitwerking en implementatie
van de in de mededeling genoemde acties zullen ertoe leiden dat het
kabinet beter toegerust is om evoluerende drone-gerelateerde bedreigingen tegen te gaan of te verminderen.
Het kabinet onderstreept het belang van het uitwisselen en centraliseren
van informatie voor de aanpak van dronedreigingen in het nationale
domein. De technologie ontwikkelt zich in een razendsnel tempo en er is
ook voordeel te behalen door de kennis te bundelen in de door de
Commissie voorgestelde «deskundigengroep voor de bestrijding van
drones». Hierin zal voor het kabinet de doorontwikkeling en invloed van

8

Dit centrum dient als centrale locatie waar informatie digitaal beschikbaar wordt voor alle
betrokken autoriteiten.
9
In de WODA zijn alle nationale autoriteiten vertegenwoordigd om deze kennis en ontwikkelingen op reguliere basis met elkaar uit te wisselen.
10
Kamerstukken II, 2022–23, 31 936, nr. 1052.
11
Deze regeling stelt voorwaarden waaraan overheidsdiensten moeten voldoen om afwijkend
gebruik te mogen maken van de frequentieruimte ter bestrijding van onbemande mobiele
objecten die een actuele dreiging opleveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3849

4

U-Space12 een belangrijke pijler zijn. Dit nieuwe concept voor de integratie
van bemand en onbemand luchtverkeer in het luchtruim vraagt een hele
nieuwe benadering in de aanpak van drone dreigingen. Daarvoor is het
inzichtelijk krijgen van gemelde incidenten met drones een belangrijke
databron. Onder de voorwaarde dat er geen verdubbeling van bestaande
inspanningen voor het melden plaatsvindt, geeft een Europees digitaal
platform met incidentmeldingen ook waardevolle inzichten.
Counter-dronesystemen worden door verschillende autoriteiten om
uiteenlopende redenen gebruikt. De Commissie vraagt aan de lidstaten
om mee te beslissen in de behoefte aan nieuwe counter-droneoplossingen die door Europese innovatieprogramma’s onderzocht kunnen
worden en ziet de Commissie een centrale rol in het bijeenbrengen van
ontwikkelingen voor zowel de militaire als civiele sector. Het kabinet is
voornemens een actieve bijdrage te leveren aan de benodigde counterdrone-oplossingen en ziet het bij elkaar brengen van de informatie over
counter-drone-oplossingen voor zowel militaire als civiele toepassingen
als een welkome aanvulling op de Europese kennisuitwisseling en gaat na
welke mogelijkheden er zijn om daarin te participeren. Om de vraag en
het aanbod met betrekking tot counter-dronecapaciteiten en middelen
beter op elkaar af te stemmen wordt door de Commissie een testmethode
ontwikkeld voor een counter-dronesysteem en worden vrijwillige
prestatie-eisen aan dit systeem verbonden. Het kabinet zal deze ontwikkeling volgen waarbij aandacht voor de cyberweerbaarheid van cruciaal
belang is.
De Commissie ondersteunt de lidstaten met praktische begeleiding in de
vorm van publicaties, het aanbieden van opleidingen, de afgifte van
advies voor de handhaving en het uitvoeren van EU-oefeningen. Het
kabinet is voornemens om actief betrokken te worden bij nieuwe
EU-oefeningen om nationale expertise op te bouwen.
De Commissie voert een inventarisatie uit of de harmonisatie van de
regelgeving wenselijk is ten aanzien van het kunnen en mogen bestrijden
van ongewenste droneactiviteiten. Ook gaat de Commissie de dialoog aan
met de sector en dronefabrikanten. Het kabinet verwelkomt dit en geeft
hier volledige medewerking aan.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Zowel de EU-strategie voor de veiligheidsunie13 als de EU-agenda voor
terrorismebestrijding14benadrukken dat de dreiging van niet-coöperatieve
drones een ernstig probleem vormt in Europa. In 2022 werd de bestrijding
van niet-coöperatieve drones aangekondigd als kernmaatregel in de
dronestrategie 2.0 welke positief is ontvangen door de lidstaten. De
positie van het Europees parlement is nog niet bekend.

12

Uitvoeringsverordening (EU) 2021/664 van de Commissie van 22 april 2021 inzake een
regelgevingskader voor U-space https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:32021R0664.
13
COM(2020) 605 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?qid=1596452256370
&uri=CELEX%3A52020DC0605.
14
COM(2020) 795 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0795.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3849

5

4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen voor regeldruk,
concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet over de mededeling is positief De
mededeling van de Commissie heeft primair betrekking op het tegengaan
van mogelijke dreigingen van niet-coöperatieve drones Op het terrein van
vervoer heeft de EU een met de lidstaten gedeelde bevoegdheid (artikel 4,
lid 2, sub g, VWEU). De Commissie is zodoende bevoegd deze mededeling
uit te vaardigen.
b) Subsidiariteit
De grondhouding van het kabinet is positief. De mededeling van de
Commissie heeft primair betrekking op het tegengaan van mogelijke
dreigingen van niet-coöperatieve drones. Het kabinet is positief over
optreden op EU-niveau om verschillende redenen.
Allereerst kunnen drones gemakkelijk nationale grenzen overschrijden en
een potentieel gevaar vormen voor de veiligheid en privacy van mensen
en objecten in meerdere lidstaten. Een gecoördineerde EU-aanpak is in dit
geval wenselijk om grensoverschrijdende problemen effectiever aan te
pakken. Daarnaast bevordert een uniforme regelgeving op EU-niveau een
gelijk speelveld voor bedrijven die actief zijn in de (counter-)droneindustrie. Dit helpt belemmeringen op de interne markt weg te nemen en
bevordert innovatie en concurrentie. Bovendien biedt EU-optreden
efficiëntie in het ontwikkelen van technische standaarden, het delen van
informatie en expertise, en het coördineren van onderzoek en ontwikkeling op EU-niveau bij het aanpakken van dreigingen veroorzaakt door
drones.
c) Proportionaliteit
De grondhouding van het kabinet is positief. De mededeling van de
Commissie heeft primair betrekking op het tegengaan van mogelijke
dreigingen van niet-coöperatieve drones. Het voorgestelde optreden is
geschikt om deze doelstelling te bereiken, omdat het voorziet in maatregelen om mogelijke dreigingen van drones te identificeren, evalueren en
aan te pakken.
Deze maatregelen omvatten onder andere de coördinatie van nationale
inspanningen, het opstellen van standaardprocedures en het bevorderen
van technologische innovaties voor detectie en interventie. Bovendien
gaat het voorgestelde optreden niet verder dan noodzakelijk, omdat de
voorgestelde maatregelen proportioneel zijn ten opzichte van de
potentiële dreigingen en de behoefte aan Europese samenwerking op dit
gebied. De mededeling voorziet in een passend kader voor actie, zonder
onnodige inmenging in nationale bevoegdheden en respecteert de
belangen van lidstaten.
d) Financiële gevolgen
De mededeling heeft geen directe financiële gevolgen. Het kabinet is van
mening dat eventueel benodigde EU-middelen gevonden dienen te
worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van de
EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de jaarbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3849

6

De Commissie zal financiële steun verstrekken voor relevante activiteiten
gericht tegen drones uitsluitend vanuit het bestaande instrument voor ISF,
maar ook via het programma voor financiële steun voor grensbeheer en
visumbeleid (BMVI), evenals het Horizon Europe-programma voor
activiteiten op het gebied van onderzoek en innovatie.
Eventuele budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting van het
beleidsverantwoordelijk departement, conform de regels van de budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
De Commissie overweegt regelgevende maatregelen. Het is onduidelijk
welke invloed dit gaat hebben op de regeldruk. Daar wordt verder
onderzoek naar gedaan.
De concurrentiepositie van de EU wordt door het stimuleren van de
Europese markt voor (counter-)dronesystemen verstevigd. De EU kan haar
positie op het wereldtoneel versterken door een gemeenschappelijk beleid
te ontwikkelen met betrekking tot het tegengaan van mogelijke dreigingen
van drones, wat kan bijdragen aan een coherente benadering ten opzichte
van derde landen.
De mededeling heeft verschillende geopolitieke implicaties. Ten eerste
raakt dit voorstel aan de capaciteit van de EU om haar mondiale positie te
versterken, aangezien drones steeds vaker worden ingezet voor zowel
civiele als militaire doeleinden, en de regulering ervan invloed kan hebben
op de internationale veiligheid.
Tenslotte zijn er publieke belangen in het geding, met name op het gebied
van veiligheid, privacy, het frequentiespectrum en technologische
ontwikkeling. Het voorstel heeft de potentie om deze belangen te
waarborgen en de weerbaarheid van de EU en Nederland te vergroten,
vooral wat betreft technologische afhankelijkheden en beveiliging tegen
mogelijke dreigingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3849

7