Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 104

Langdurige zorg

29 538

Zorg en maatschappelijke ondersteuning

Nr. 189

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 12 juli 2017
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 19 mei 2017 inzake
het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit langdurige zorg en
het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 met betrekking tot het aanpassen van
de aftrek van vermogensbestanddelen voor het bepalen van het
vermogen (Kamerstukken 34 104 en 29 538, nr. 178).
De vragen en opmerkingen zijn op 16 juni 2017 aan de Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 11 juli
2017 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-34104-189
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 189

1

I.
II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Staatssecretaris

2
4

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit langdurige zorg en
het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 met betrekking tot het aanpassen van
de aftrek van vermogensbestanddelen voor het bepalen van het vermogen. Deze leden zijn van mening dat het belangrijk is dat de effecten van
het afschaffen van de ouderentoeslag goed in beeld zijn. Dan kunnen
waar nodig maatregelen worden getroffen om negatieve effecten aan te
pakken. De leden van de VVD-fractie vinden het belangrijk dat een oplossing in verhouding staat tot het gesignaleerde probleem. Genoemde
leden hebben over dit voorstel nog enkele vragen.
De compensatieregeling leidt tot een derving aan opbrengsten uit eigen
bijdragen die geraamd wordt op € 12 miljoen voor de Wet langdurige
zorg (Wlz) en € 5 miljoen voor de Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo) 2015. De gemeenten worden daarvoor gecompenseerd via het
Gemeentefonds. Hoe wordt die compensatie gedekt? Wat betekent dit
voor het Fonds langdurige zorg? Loopt het fonds € 12 miljoen mis?
Uit tabel 3 blijkt dat het effect op het besteedbaar inkomen in de meeste
situaties geen of een minimaal positief effect heeft op het besteedbaar
inkomen. In twee gevallen valt er een substantieel effect waar te nemen
(11% en 9%). Hier lijkt dus sprake van meer dan compensatie alleen. Wat
is hierop de reactie van de Staatssecretaris? Hoe groot is de groep
verzekerden (bij benadering) die te maken krijgt met dit grotere effect?
Dit besluit is gericht op een deel van de verzekerden die de AOW-leeftijd
hebben bereikt en door het afschaffen van de ouderentoeslag te maken
zouden kunnen krijgen met een hogere eigen bijdrage in de Wlz of Wmo
2015. Wat betekent dit voor het verschil tussen de hoogte van de eigen
bijdrage die mensen jonger dan de AOW-gerechtigde leeftijd betalen voor
de Wlz en de Wmo 2015? Hoe groot is dit verschil?
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken graag van de gelegenheid gebruik om
aanvullende en verduidelijkende vragen te stellen over het ontwerpbesluit
houdende wijziging van het Besluit langdurige zorg en het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 met betrekking tot het aanpassen van de aftrek van vermogensbestanddelen voor het bepalen van het vermogen.
Deze leden achten het zeer wenselijk dat het besluit wordt aangepast om
de ongewenste gevolgen van het afschaffen van de ouderentoeslag voor
zorgbijdragen terug te draaien. Het afschaffen van de ouderentoeslag in
box 3 had namelijk veel verschillende nadelen en pakt voor een kleine
groep belastingplichtigen, toeslaggerechtigden en zorgvragers zeer
onrechtvaardig uit. De leden van de CDA-fractie hebben zich dan ook altijd
verzet tegen het afschaffen van de ouderentoeslag. Het schrappen van de
ouderentoeslag was volgens het kabinet bedoeld als een vereenvoudigingsmaatregel. Nu blijkt dat het schrappen van de ouderentoeslag
inderdaad onredelijke gevolgen heeft, wordt het «systeem» aan de
achterkant, via de eigen bijdragen Wmo en Wlz, juist weer veel ingewikkelder gemaakt. Kan de Staatssecretaris daarop reflecteren? Was het niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 189

2

veel eenvoudiger geweest om de ouderentoeslag niet af te schaffen? Kan
de Staatssecretaris reflecteren op de vraag of de vereenvoudiging nog wel
opgaat na onderhavige wijziging van het besluit?
Toen de ouderentoeslag werd afgeschaft heeft de Staatssecretaris van
Financiën aangegeven dat het effect grotendeels eenmalig was, omdat de
vrijstelling in box 3 een jaar later voor iedereen verhoogd is. De ouderentoeslag was tussen de € 14.118 en € 28.236 en de vrijstelling in box 3 is in
twee stappen met ruim € 3.600 verhoogd. Daardoor heeft een deel van de
ouderen die de ouderentoeslag kregen, slechts één jaar geen recht op
huurtoeslag gehad. Een verhoging van € 3.600 is echter ruim onvoldoende om te compenseren voor een verlies van een vrijstelling van
maximaal € 28.236. De afschaffing van de ouderentoeslag heeft daardoor
nog steeds effect op de huurtoeslag. Kan de Staatssecretaris dat bevestigen? Het is dan merkwaardig dat die redenering kennelijk niet voor de
eigen bijdragen Wlz/Wmo geldt en dat de Staatssecretaris kiest voor een
structurele tegemoetkoming. Kan de staatsecretaris toelichten waarom
hiervoor gekozen is?
De leden van de CDA-fractie constateren dat de compensatie voor het
afschaffen van de ouderentoeslag bij de eigenbijdrageregeling net anders
uitpakt dan de ouderentoeslag zelf. Er zijn dus mensen die toch nog een
iets hogere eigen bijdrage moeten gaan betalen en er zijn mensen die
door dit besluit een (fors) lagere eigen bijdrage moeten betalen dan dat zij
moesten toen de ouderentoeslag er nog was. Kan de Staatssecretaris
toelichten waarom hiervoor is gekozen? Kan de Staatssecretaris de
verschillende financiële gevolgen van deze besluitwijziging voor verschillende inkomensgroepen van 65-plussers uiteenzetten?
Het is de leden van de CDA-fractie niet helemaal duidelijk hoe de
Staatssecretaris tot het maximum van € 2.700 is gekomen. Het Ministerie
van VWS vermenigvuldigt het heffingsvrije vermogen dat voor iedereen
geldt van € 25.000 met 10,8%. Maar zou het niet logischer zijn om het
bedrag van de verloren ouderentoeslag te vermenigvuldigen met 10,8%?
Graag ontvangen deze leden een reactie van de Staatssecretaris op dit
punt.
De Staatssecretaris stelt dat dit tot een verlies aan opbrengsten uit eigen
bijdragen leidt die geraamd wordt op € 12 miljoen voor de Wlz en € 5
miljoen voor de Wmo 2015. De leden van de CDA-fractie vragen de
Staatssecretaris hoe deze bedragen in 2018 en verdere jaren worden
gedekt.
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
De leden van de 50PLUS-fractie hebben kennisgenomen van deze
algemene maatregel van bestuur. Deze leden willen hier graag nog enkele
vragen over stellen. Is er met deze maatregel werkelijk sprake van
volledige compensatie van mogelijke negatieve inkomenseffecten voor
iedereen die het betreft? Kan de Staatssecretaris het antwoord duidelijk
motiveren?
Levert de afschaffing van de ouderenkorting evenveel op als deze
compensatiemaatregelen kosten? Met andere woorden, is er per saldo
nog steeds sprake van een bezuiniging? Kan de Staatssecretaris dit
cijfermatig onderbouwen?
De maatregel kan leiden tot een derving aan opbrengsten van € 12
miljoen in de Wlz en € 5 miljoen in de Wmo. Vindt hiervoor compensatie
plaats? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 189

3

II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
1. De VVD-fractie vraagt naar de dekking van de opbrengstenderving uit
eigen bijdragen van € 12 miljoen voor de Wlz en € 5 miljoen voor de
Wmo. Hoe wordt de compensatie aan gemeenten gedekt? Wat betekent
dit voor het Fonds langdurige zorg?
Voor de derving van de compensatieregeling is dekking binnen het totaal
van het Budgettair Kader Zorg (BKZ) gevonden. De compensatie gaat in
vanaf 2018 en wordt verwerkt in de VWS-begroting 2018. Derving van de
opbrengst eigen bijdragen leidt in beginsel inderdaad tot een negatieve
bijstelling van het Fonds langdurige zorg van € 12 miljoen. Het Fonds
langdurige zorg wordt regelmatig bijgesteld en het totale effect hiervan
zal in de VWS-begroting 2018 worden bezien. Het antwoord over de
dekking van de compensatieregeling is tevens een antwoord op vraag 10
van de CDA-fractie en vraag 13 van de 50PLUS-fractie.
2. De VVD-fractie vraagt om mijn reactie op de constatering dat er bij
sommige groepen sprake is van een substantieel positief effect op het
besteedbaar inkomen en dus meer dan compensatie alleen. Hoe groot is
deze groep verzekerden?
Het klopt dat er bij een deel van de cliënten sprake is van overcompensatie. Zoals ook in de nota van toelichting aangegeven vindt deze vooral
plaats bij de hoge eigen bijdrage Wlz, die betaald wordt door cliënten die
verblijven in een Wlz-instelling. Binnen deze groep zijn er circa 11.000
cliënten die een positief inkomenseffect ervaren dat groter is dan 3%. Dit
betreft personen die voorheen de lagere ouderentoeslag ontvingen, maar
worden gecompenseerd voor de hoge ouderentoeslag. Nadat één op één
compenseren niet mogelijk bleek in de uitvoering is gezamenlijk met het
CAK gezocht naar een uitvoeringstechnisch eenvoudigere en begrijpelijkere oplossing. Deze eenvoudigere oplossing heeft als consequentie dat
hij bij een deel van de cliënten leidt tot overcompensatie.
3. De VVD-fractie vraagt wat dit besluit betekent voor het verschil tussen
de hoogte van de eigen bijdrage die mensen jonger dan de AOW-gerechtigde leeftijd betalen en mensen die de AOW-leeftijd hebben bereikt. Hoe
groot is dit verschil?
Voorheen zorgde de ouderentoeslag via de fiscaliteit indirect voor een
lagere eigen bijdrage. Met de maatregel wordt getracht het wegvallen van
dit fiscale effect voor deze groep direct via de eigen bijdragen specifiek te
compenseren. Voor niet AOW-gerechtigde mensen wijzigde er niets en
hoefde daarom ook geen specifieke compensatie te worden geboden.
Hierdoor blijft het verschil in eigen bijdragen tussen AOW-gerechtigden
en niet AOW-gerechtigden per saldo vrijwel gelijk en zorgt alleen de
overcompensatie voor een beperkte verschuiving.
Het verschil tussen AOW-gerechtigdenen en niet AOW-gerechtigden is
niet eenduidig vast te stellen, omdat dit kan afhangen van onder andere
het type eigen bijdrage, het inkomen, het vermogen, de betaalde belasting
en de huishoudsamenstelling.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
4. De CDA-fractie verzoekt om te reflecteren op de stelling dat het
vervallen van de ouderentoeslag was bedoeld als een vereenvoudigingsmaatregel, maar het systeem van eigen bijdragen juist weer veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 189

4

ingewikkelder maakt. Was het niet veel eenvoudiger geweest om de
ouderentoeslag niet af te schaffen? Gaat de vereenvoudiging nog wel op
na onderhavige wijziging van het besluit?
Zoals in de memorie van toelichting van het Belastingplan 2015 is
toegelicht, is het afschaffen van de ouderentoeslag in box 3 van de
inkomstenbelasting onderdeel van het pakket aan maatregelen dat dient
ter dekking van het niet doorgaan van de huishoudentoeslag. Het afschaffen van de ouderentoeslag was dus niet bedoeld als een vereenvoudigingsmaatregel. Vereenvoudiging was wel één van de thema’s in het
Belastingplan 2015, maar dat had betrekking op andere maatregelen.
Overigens leidt het vervallen van de ouderentoeslag – zoals toegelicht in
het Belastingplan 2015 – vanaf 2017 wel tot een structurele besparing op
de uitvoeringskosten bij de Belastingdienst. Daar staat inderdaad tegenover dat de uitvoering van de eigen bijdagen door het CAK complexer
wordt. Dit leidt tot incidentele projectkosten bij de invoering en tot een
structurele toename van de beheerskosten bij het CAK. Deze toename
bedraagt echter veel minder dan de structurele besparing bij de Belastingdienst. Per saldo is dus sprake van structurele besparing op de uitvoering.
5. De CDA-fractie verzoekt om te bevestigen dat de afschaffing van de
ouderentoeslag nog steeds effect heeft op de huurtoeslag.
De afschaffing van de ouderentoeslag is op 1 januari 2016 in werking
getreden. Het afschaffen van de ouderentoeslag heeft vermoedelijk nog
wel effect op de huurtoeslag. Dat is echter nog onzeker, omdat dit
afhankelijk is van de vraag of er op grond van de aangifte inkomstenbelasting sprake is van een grondslag sparen en beleggen (box 3 inkomen)
bij de ouderen in kwestie. Mensen hebben in algemene zin de mogelijkheid om deze grondslag te beïnvloeden (verlagen) door bijvoorbeeld een
schenking of aankoop. De omvang van dit effect is nog niet bekend,
omdat het proces van definitief toekennen over het toeslagjaar 2016 nog
gaande is.
6. De CDA-fractie verzoekt om toe te lichten waarom bij de eigen
bijdragen is gekozen voor een structurele tegemoetkoming.
Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 4, diende het afschaffen van de
ouderentoeslag mede ter dekking van het niet doorgaan van de huishoudentoeslag. De doorwerking naar de eigen bijdragen werd niet beoogd.
Daar zijn ook geen extra inkomsten voor ingeboekt. Omdat ik doorwerking
in de eigen bijdragen Wlz en Wmo voor ouderen bovendien niet wenselijk
vind, heb ik gekozen voor structurele compensatie.
7. De CDA-fractie verzoekt om toe te lichten waarom is gekozen voor
compensatie bij de eigenbijdrageregeling die net anders uitpakt dan de
ouderentoeslag zelf.
In eerste instantie is er gekeken naar een correctie die één op één
overeenkomt met de ouderentoeslag. Uit de CAK-uitvoeringstoets bleek
echter dat die variant dusdanig complex zou zijn dat er risico’s zouden
ontstaan in de uitvoering. Bovendien achtte het CAK een nabootsing van
de ouderentoeslag in de bijdragesystematiek zo ingewikkeld, dat deze niet
meer begrijpelijk zou zijn voor cliënten. In vervolg hierop is gezamenlijk
gezocht naar een uitvoeringstechnisch eenvoudigere en begrijpelijkere
oplossing. Dit heeft geresulteerd in de voorliggende variant.
8. De CDA-fractie verzoekt om de verschillende financiële gevolgen voor
verschillende inkomensgroepen van 65-plussers uiteen te zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 189

5

Naar aanleiding van uw vragen zijn er inkomensgroepen toegevoegd aan
de tabel met inkomenseffecten zoals opgenomen in de nota van toelichting. De eerste die is toegevoegd betreft de groep met een inkomen van
AOW plus € 10.000 aanvullend pensioen. Te zien is dat voor deze groep
bij alle eigen bijdragen het inkomenseffect 0% is. Dit komt omdat er bij dit
inkomen geen recht bestaat op de vroegere fiscale ouderentoeslag én de
compensatie niet geldt voor deze groep. Hun eigen bijdrage blijft ook
ongewijzigd.
Daarnaast valt op dat bij een AOW-inkomen en € 300.000 aan vermogen
er positieve inkomenseffecten van 2% zijn bij de lage eigen bijdrage Wlz
en de maximale periode bijdrage Wmo 2015. Dit komt doordat deze
personen voorheen geen voordeel genoten van de fiscale ouderentoeslag,
maar nu wel profiteren van de correctie in de eigen bijdrage1. Voor de
groep met een hoge eigen bijdrage Wlz is het zo dat zij zowel in de oude
als de nieuwe situatie de maximale eigen bijdrage betalen. Zij ondervinden dan ook geen voor- of nadeel van de maatregel.
Zoals de leden van het CDA al opmerkten zijn er ook personen die een iets
hogere eigen bijdrage moeten betalen. De maximale verhoging van de
eigen bijdrage betreft € 39 op jaarbasis2 en komt voor bij de groep met
een lage eigen bijdrage Wlz of de maximale periode bijdrage Wmo 2015.
Dit kan voorkomen bij personen met een AOW-inkomen plus een vermogen groter of gelijk aan circa € 60.000 voor de lage eigen bijdrage Wlz
en € 70.000 bij de maximale periode bijdrage Wmo 2015.
Inkomenseffecten bij
inkomenssituatie:

en
vermogen:

hoge eigen
bijdrage Wlz
en
beschermd
wonen

lage eigen
bijdrage Wlz
en
beschermd
wonen

maximale
periode
bijdrage Wmo
2015

Aow
Aow + € 1.000
Aow + € 5.000
Aow + € 10.000
Aow
Aow
Aow
Aow
Aow

€ 50.000
€ 50.000
€ 50.000
€ 50.000
€ 100.000
€ 150.000
€ 200.000
€ 250.000
€ 300.000

1%
11%
9%
0%
1%
1%
1%
1%
0%

0%
1%
1%
0%
0%
0%
0%
0%
2%

0%
0%
1%
0%
0%
0%
0%
0%
2%

Hiermee heb ik tevens antwoord gegeven op vraag 11 van de 50PLUSfractie.
9. De CDA-fractie verzoekt om toe te lichten hoe ik tot de berekeningswijze
van de compensatie ben gekomen.
Zowel het afschaffen van de fiscale ouderentoeslag, als het verhogen van
het heffingsvrije vermogen zijn onderdeel van het Belastingplan 2015 en
grijpen beide aan op het vermogen. De verhoging van het heffingsvrije
vermogen werkt de andere kant op als het afschaffen van de ouderentoeslag. Daarmee worden huishoudens via die maatregel al deels
gecompenseerd voor het verlies van de ouderentoeslag. Om die reden is
er voor gekozen om de compensatie niet te baseren op de maximale
ouderentoeslag van circa € 28.000, maar op het bedrag dat overblijft
1

Bij de maximale periode bijdrage Wmo 2015 is het afhankelijk van het zorggebruik of dit
voordeel zich ook daadwerkelijk voordoet. Bij een kostprijs van het zorggebruik onder of gelijk
de maximale periode bijdrage is het voordeel ook lager tot nul.
2
Deze verhoging van de eigen bijdrage is dusdanig gering dat deze in de tabel uitkomt op een
inkomenseffect van 0%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 189

6

nadat rekening wordt gehouden met een bedrag van circa de verhoging
van het heffingsvrije vermogen (á € 3.000). Hierdoor wordt 10,8%
vermenigvuldigd met € 25.000.
10 .De CDA-fractie vraagt hoe het verlies aan opbrengsten in 2018 en
verdere jaren wordt gedekt.
Zie antwoord op vraag 1 van de VVD-fractie.
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
11. De 50PLUS-fractie vraagt om duidelijk te motiveren of er met deze
maatregel werkelijk sprake is van volledige compensatie van mogelijke
negatieve inkomenseffecten voor iedereen die het betreft.
Zie de antwoorden op vragen 7 en 8 van de CDA-fractie.
12. De 50PLUS-fractie verzoekt om een cijfermatige onderbouwing die laat
zien of de afschaffing van de ouderentoeslag evenveel oplevert op als
deze compensatiemaatregelen kosten. Is er per saldo nog steeds sprake
van een bezuiniging?
Het afschaffen van de ouderentoeslag leverde € 135 miljoen op3. De
compensatie voor de doorwerking in de eigen bijdragen die met dit
besluit wordt geregeld, leidt tot een derving aan opbrengsten uit eigen
bijdragen die geraamd wordt op € 12 miljoen voor de Wlz en € 5 miljoen
voor de Wmo 2015. Per saldo is dus nog steeds sprake van een bezuiniging.
13. De 50PLUS-fractie vraagt of er compensatie plaatsvindt voor de
derving aan opbrengsten.
Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord op vraag 1 van de VVD-fractie.

3

Zie Kamerstuk 34 002, nr. 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 189

7