Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

XVI

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2009

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave
A.

B.

Blz.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET
BEGROTINGSVOORSTEL

2

Leeswijzer

4

DE BEGROTINGSTOELICHTING
Beleidsagenda 2009
Artikel 41 Volksgezondheid
Artikel 42 Gezondheidszorg
Artikel 43 Langdurige zorg
Artikel 44 Maatschappelijke ondersteuning
Artikel 46 Sport
Artikel 47 Oorlogsgetroffenen en herinnering Wereldoorlog II
Niet-beleidsartikel 98 Algemeen
Niet-beleidsartikel 99 Nominaal en onvoorzien
Baten-lasten diensten
Bedrijfsvoeringsparagraaf
Financieel beeld zorg
Verdiepingshoofdstuk
Zbo’s en RWT’s
Moties
Toezeggingen
Afkortingenlijst
Trefwoordenregister

Persexemplaar

11
11
34
56
81
103
122
135
143
152
153
174
176
193
213
214
220
226
231

1

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSVOORSTEL
Wetsartikel 1 (begrotingsstaat ministerie)
De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting,
worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001
elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel
strekt ertoe om de begrotingsstaat van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor het jaar 2009 vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rijksbegroting voor het jaar 2009. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2009.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2009 vastgesteld. De in de begroting
opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2 (begrotingsstaat baten-lastendiensten)
Onder het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ressorteren
de volgende diensten die een baten-lastenstelsel voeren: het Agentschap
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, het Centraal Informatiepunt
Beroepen Gezondheidszorg, het Nederlands Vaccin Instituut en het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en lasten en de
kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de baten-lastendiensten het College
ter Beoordeling van Geneesmiddelen, het Centraal Informatiepunt
Beroepen Gezondheidszorg, het Nederlands Vaccin Instituut en het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu voor het jaar 2009 vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden
toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze Memorie van
Toelichting en wel in de paragraaf inzake de diensten die een batenlastenstelsel voeren.
Wetsartikel 4
Na een overleg met de Tweede Kamer aan de hand van de brief van de
Minister van Financiën van 20 december 2007 (kamerstukken, 2007–2008,
31 031, nr. 19) is besloten tot een experiment ter verbetering van de
(politieke) verantwoording aan de hand van de begrotingen en de
jaarverslagen van de ministeries van Buitenlandse Zaken, Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (inclusief de programmabegroting van Wonen, Wijken en Integratie), Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het experiment
betreft de begrotingsjaren 2007 tot en met 2009. Ten behoeve van het
experiment is het noodzakelijk voor die jaren af te wijken van een aantal
bepalingen van de Comptabiliteitswet 2001 met betrekking tot de
inrichting van de departementale begroting en het departementale
jaarverslag. Het onderhavige wetsartikel regelt die afwijking voor de
begroting 2009, inclusief voor de suppletore begrotingen 2009, van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het betreft de artikelen
5 en 14 van de Comptabiliteitswet 2001.

Persexemplaar

2

Het experiment heeft wat de begrotingen betreft inhoudelijk betrekking op
de toelichting bij de begroting. De begrotingspresentatie zal worden
toegespitst op de (politiek) belangrijkste beleidsprioriteiten van het
Kabinet. Die prioriteiten zullen in de Beleidsagenda worden opgenomen,
waarbij zal worden aangesloten bij het Beleidsprogramma van het kabinet
(kamerstukken, 2006–2007, 31 070, nr. 1). De Beleidsagenda kan worden
aangevuld met enkele andere doelstellingen die door de betrokken
minister beleidsmatig van groot belang worden geacht.
Indien bepaalde beleidsprioriteiten in de Beleidsagenda in termen van
prestaties en effecten worden toegelicht, is het daarom niet noodzakelijk
ook bij de betrokken beleidsartikelen zelf een toelichting te verstrekken.
Een korte verwijzing naar de Beleidsagenda is dan voldoende. Derhalve
zal er dus door de experimentdepartementen niet bij alle beleidsartikelen
op grond van artikel 5 van de Comptabiliteitswet 2001 begrotingsinformatie – in termen van prestaties en effecten – over het beleid worden
opgenomen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,

A. Klink

Persexemplaar

3

Leeswijzer
Voor u ligt de Begroting 2009 van het ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Deze begroting bestaat uit de volgende onderdelen:
1. de beleidsagenda;
2. de beleidsartikelen en de niet-beleidsartikelen;
3. de diensten die een baten-lastenadministratie voeren;
4. de bedrijfsvoeringsparagraaf; en
5. diverse bijlagen, waaronder het Financieel Beeld Zorg en het
verdiepingshoofdstuk.
De beleidsagenda geeft kort de beleidsprioriteiten voor 2009 weer. We
werken deze prioriteiten verder uit in de zogenoemde beleidsartikelen. De
beleidsartikelen bestaan uit:
1. een algemene beleidsdoelstelling;
2. een tabel budgettaire gevolgen van beleid;
3. de operationele doelstellingen;
4. een overzicht met het geplande onderzoek naar de doelmatigheid en
doeltreffendheid van het beleid.
Behalve beleidsartikelen bevat deze begroting ook zogenoemde nietbeleidsartikelen (artikel 98 en 99). De opbouw van deze niet-beleidsartikelen wijkt af van de hierboven genoemde beleidsartikelen. Artikel 98
bevat de uitgaven die niet specifiek aan een van de beleidsartikelen zijn
toe te rekenen. Het gaat daarbij om ministerie- en zorgbrede apparaatsuitgaven, zoals voor het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), de
adviesraden, de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en de zorgZBO’s. Daarnaast verantwoorden we in artikel 98 de uitgaven aan
internationale samenwerking en de uitgaven aan het strategisch onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het
Nederlands Vaccin Instituut (NVI).
Artikel 99 ten slotte is een technisch-administratief artikel.
De indeling van de begroting 2009 komt grotendeels overeen met die van
2008. Er zijn twee wijzigingen doorgevoerd. De tweede operationele
doelstelling van artikel 42 is geherformuleerd en op artikel 98 is de
verzameluitkering VWS verantwoord.
Experiment Verbetering en vereenvoudiging begroting en
verantwoording
Wij doen samen met LNV, BuiZa, VROM en WWI mee aan het experiment
Verbetering en vereenvoudiging begroting en verantwoording. Het
experiment is gepresenteerd door de Minister van Financiën in zijn brief
van 20 december 2007. Tijdens een Algemeen Overleg op 6 februari 2008
ging u akkoord met zijn voorstellen.
Het gevolg van deelname aan het experiment is dat met name de
beleidsagenda van deze begroting anders is opgebouwd dan voorheen.
Tevens is in de beleidsartikelen meer aandacht besteed aan het opnemen
van trendgegevens voor de prestatie-indicatoren.
In de beleidsagenda hebben de doelstellingen van het kabinet in Samen
werken samen leven een prominente plaats gekregen. De toelichting er op
omvat de inzet van de overheid, in principe toetsbare doelen, de beoogde
effecten en een onderbouwing van de belangrijkste in te zetten instrumenten. Hiermee wordt beoogd meer politieke focus aan te brengen.
Aan het einde van de beleidsagenda is tevens een overzichtstabel

Persexemplaar

4

Leeswijzer

opgenomen waarin per kabinetsdoelstelling is opgenomen bij welk
begrotingsartikel en operationele doelstelling de kabinetsdoelstelling is
terug te vinden en wat de geraamde uitgaven zijn tot en met 2011.
Verantwoordelijkheid, medebetrokkenheid en apparaatsuitgaven
Jeugd en Gezin
Verantwoordelijkheid minister voor Jeugd en Gezin:
In in artikel 42 Gezondheidszorg en artikel 43 Langdurige zorg zijn de
uitgaven opgenomen voor de geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen
(jeugd-ggz) en de zorg voor licht verstandelijk gehandicapten voor
jeugdigen (jeugd-lvg). De minister voor Jeugd en Gezin is inhoudelijk
verantwoordelijk voor deze AWBZ gefinancierde zorg.
Medebetrokkenheid minister voor Jeugd en Gezin:
In het constituerend beraad van 22 februari 2007 is vastgesteld dat de
minister voor Jeugd en Gezin medebetrokken is bij een aantal beleidsterreinen waarvoor andere bewindspersonen primair verantwoordelijk
zijn. Een en ander is vervolgens nader toegelicht (Kamerstukken 2006–
2007, 31 001, nr. 3).
Medebetrokkenheid betekent dat de minister voor Jeugd en Gezin door de
primair verantwoordelijke bewindspersonen op deze terreinen actief
geïnformeerd wordt over, en vanuit het kabinet als eerste betrokken wordt
bij beleidsonderwerpen en dossiers die raken aan de verantwoordelijkheid
van de minister van Jeugd en Gezin voor een integraal jeugd- en
gezinsbeleid.
Ook betekent het dat de minister voor Jeugd en Gezin pro-actief alle zaken
aankaart bij zijn collega-bewindspersonen, en bij bovengenoemde
onderwerpen in het bijzonder, die hij in het belang van de jeugd en het
gezin acht.
De minister voor Jeugd en Gezin is voor dit begrotingshoofdstuk
medebetrokken bij het beleid ten aanzien van de Wet Maatschappelijke
Ondersteuning (Wmo) en de AWBZ.
Apparaatsuitgaven Jeugd en Gezin:
Met ingang van het begrotingsjaar 2008 wordt een aparte programmabegroting voor Jeugd en Gezin opgesteld. Een programmabegroting
bevat geen apparaatskosten. Deze worden verantwoord op de begrotingen van de voormalige «moederdepartementen». De apparaatskosten van
de directie Jeugdzorg en die van de programmadirectie Jeugd en Gezin
worden daarom verantwoord in artikel 98 Algemeen onder de post
Personeel en materieel kernministerie. De apparaatskosten van de
Inspectie Jeugdzorg zijn onder een aparte post van datzelfde artikel
opgenomen.
Verzameluitkering VWS
Nieuw in artikel 98 Algemeen is de Verzameluitkering VWS. De verzameluitkering kent zijn wettelijke grondslag in de Financiële-verhoudingswet.
De verzameluitkering is een uitkering aan de medeoverheden. In de
verzameluitkering zijn de specifieke uitkeringen gebundeld die jaarlijks
gemiddeld minder dan € 10 miljoen beslaan. Aanleiding voor de
invoering van de verzameluitkering is de behoefte aan een wijze van
middelenverstrekking aan de medeoverheden die ruimte biedt voor lokaal
maatwerk en de administratieve lasten bij Rijk en medeoverheden
beperkt.

Persexemplaar

5

Leeswijzer

In de verzameluitkering VWS zijn voor 2009 nog geen specifieke uitkeringen opgenomen. In principe komen er twee regelingen voor in aanmerking, namelijk de breedtesport impuls en de regeling voor topsportevenementen en- accomodaties. De breedtesport impuls wordt in 2008
afgewikkeld, de regeling voor topsportevenementen en -accomodaties
betreft een algemene subsidieregeling. Incidenteel vindt er een uitkering
aan een medeoverheid plaats in het kader van deze regeling. Deze
subsidieverlening zal dan bij suppletore begroting in de verzameluitkering
worden verantwoord.
Vermindering administratieve lasten/regeldruk
Op dit moment is VWS bezig met het ontwikkelen van een actieprogramma, dat beoogt de administratieve lasten en regeldruk voor
bedrijven, burgers, instellingen en professionals substantieel te verminderen. Zodra het actieprogramma in september 2008 gereed is, zal de
Tweede Kamer hier separaat over worden geïnformeerd.
Het actieprogramma zal concrete maatregelen bevatten, die enerzijds een
bijdrage zullen leveren aan de kabinetsdoelstelling de administratieve
lasten met 25 procent te verlagen, terwijl anderzijds de beleefde lasten,
zoals deze uit diverse onderzoeken naar voren zijn gekomen, worden
aangepakt.
Daarnaast zal VWS zorgdragen dat de toekomstige verbeteringen van
kwaliteit en veiligheid in de zorg en voedselveiligheid gepaard zal gaan
met zo min mogelijk administratieve lasten en bezien hoe eventuele
additionele administratieve lasten worden gecompenseerd.
Budgetflexibiliteit
In de begroting 2009 geven wij net als vorig jaar inzicht in de budgetflexibiliteit op het niveau van de operationele doelstellingen van de
beleidsartikelen. Dit gebeurt in een aparte tabel die volgt na de tabel
budgettaire gevolgen van beleid in de tweede paragraaf van ieder artikel.
Daarbij worden de verplichtingen gekarakteriseerd aan de hand van de
categorieën «Juridisch verplicht», «Bestuurlijk gebonden» en «Niet
juridisch verplicht of niet bestuurlijk gebonden».
Onder de tabel met budgetflexibiliteit wordt per operationele doelstelling
eveneens aangegeven wat de plannen/voornemens zijn die gedekt
worden door het kopje «niet verplicht of bestuurlijk gebonden» voor zover
de budgetflexibiliteit groter dan € 500 000,– is. Daarmee wordt invulling
gegeven aan de motie Bakker (kamerstuk 30 391, nr. 3).
Onze begroting bevat een aantal grote inkomensregelingen, rijksbijdragen
en specifieke uitkeringen die – bij ongewijzigd beleid – voor meerdere
jaren vastliggen. U kunt hierbij denken aan de Zorgtoeslag. Daarnaast zijn
er instellingen die een instellingssubsidie ontvangen en zijn er bijdragen
aan baten-lastendiensten. In de begroting hebben wij deze posten als
meerjarig verplicht aangemerkt.
Afspraken en convenanten met andere overheden, met ZBO’s en RWT’s en
met private partijen zijn, evenals toezeggingen aan de Tweede Kamer en
afspraken met andere bewindslieden, als bestuurlijk gebonden opgenomen.
De budgetflexibiliteit in het niet-beleidsartikel 98 hebben wij op dezelfde
manier vormgegeven als in de begroting 2008. Dat betekent dat in artikel

Persexemplaar

6

Leeswijzer

98 de budgetflexibiliteit voor de doelstellingen «Beheer en toezicht
stelsel» en «Internationale samenwerking bevorderen» is toegelicht. Van
de overige posten op dit artikel is de budgetflexibiliteit niet toegelicht.
Gezien het karakter van de uitgaven heeft dat geen toegevoegde waarde.
Artikel 99 is een technisch administratief artikel en bevat hoofdzakelijk nog
onverdeelde posten. Het begrip budgetflexibiliteit is hierop niet van
toepassing.
Tabel geraamde uitgaven per operationele doelstelling
Sinds de begroting 2007 bevat de begroting van VWS een aantal brede
beleidsartikelen. Daarom is bij iedere operationele doelstelling in de
beleidsartikelen een meerjarige tabel opgenomen met een samenvatting
van de belangrijkste voorgenomen uitgaven.
De tabellen zijn ingedeeld naar de volgende categorieën/instrumenten:
inkomensregelingen, rijksbijdragen, specifieke uitkeringen, instellingssubsidies/structurele subsidies, projectsubsidies, opdrachten, bijdragen
aan ZBO’s en RWT’s, bijdragen aan baten-lastendiensten en bijdragen aan
andere begrotingshoofdstukken.
Per categorie/instrument worden de belangrijkste voorgenomen uitgaven
als voorbeeld genoemd. Met deze tabel per operationele doelstelling
geven wij tevens invulling aan de motie Schippers (kamerstuk 29 800,
nr. 55).
Prestatie-indicatoren in de begroting
In de begroting 2009 is een groot aantal indicatoren opgenomen. Deze zijn
deels vernieuwd ten opzichte van de begroting 2008. Voor de artikelen
41 Volksgezondheid, 42 Gezondheidszorg en 43 Langdurige zorg hebben
wij het RIVM gevraagd na te gaan of er indicatoren uit de Zorgbalans
konden worden overgenomen, en tevens om de bestaande indicatoren
van deze artikelen te analyseren en aan te geven of er trendreeksen voor
handen waren.
De motie-Douma (kamerstuk 29 949, nr. 11) spreekt uit dat de doelstellingen in de begroting zo veel mogelijk in termen van maatschappelijke
effecten (outcome) en in daarbij passende indicatoren geformuleerd
moeten worden.
In de begroting zijn daarom de algemene doelstellingen van de zes
beleidsartikelen en de operationele doelstellingen binnen die artikelen
zoveel geformuleerd in termen van maatschappelijke effecten (outcome).
Het is echter niet mogelijk gebleken om dat bij alle doelstellingen te doen.
Dat geldt ook voor de bijbehorende prestatie-indicatoren. In dat geval zijn
waar mogelijk outputindicatoren opgenomen.
De indicatoren bij de doelstellingen geven, zoals gezegd, een gewenst
maatschappelijk effect weer. Hierdoor hebben deze indicatoren een
macrokarakter en kunnen wij ze maar gedeeltelijk beïnvloeden. De
belangrijkste functie van de indicatoren is dat zij een positieve of
negatieve trend kunnen weergeven. Een negatieve trend kan de aanleiding zijn om maatregelen te treffen.
Inhoudelijk moeten de indicatoren overigens ook met enige terughoudendheid beoordeeld worden: zij geven een indicatie van de uitkomsten
van het beleid weer.
Tijdens het Wetgevingsoverleg over het jaarverslag 2007 hebben wij
toegezegd waar mogelijk de realisatie van de indicatoren over 2007 op te

Persexemplaar

7

Leeswijzer

nemen, alsmede de tussenstreefwaarde voor 2009. Wij hebben dit bij
zoveel mogelijk indicatoren gedaan, en waar mogelijk ook een historische
trend opgenomen. Soms is het echter niet mogelijk om een (historische)
trend of (toekomstige) tussenstreefwaarden op te nemen. Bijvoorbeeld
omdat het jaarlijks verzamelen van de gegevens niet opweegt tegen de te
maken kosten. In een aantal gevallen betekent dit dat de indicatoren één
keer in de twee tot vier jaar verzameld worden. Dit is bijvoorbeeld het
geval als de indicator afkomstig is uit de Zorgbalans (die om de twee jaar
verschijnt) of uit de VolksgezondheidsToekomst Verkenningen (die om de
vier jaar verschijnt). Ook een aantal rapportages van het SCP wordt niet
jaarlijks opgesteld. In deze gevallen lichten wij de frequentie waarmee de
indicator verzameld wordt apart toe.
Comply or Explain overzicht
Hieronder leggen wij per artikel kort uit waarom bij enkele doelstellingen
geen indicator geformuleerd is. Tevens is uitgelegd welke aanvullende
informatie gebruikt wordt om de resultaten van het beleid te kunnen
volgen.
Artikel 41 Volksgezondheid:
Bij artikel 41 zijn als prestatie-indicatoren de Absolute levensverwachting
en de Levensverwachting in goed ervaren gezondheid opgenomen.
Daarbij hebben we uitgelegd dat we de volksgezondheid ook monitoren
met de tweejaarlijkse Zorgbalans en de vierjaarlijkse Volksgezondheids
ToekomstVerkenningen (VTV) van het RIVM. Onze monitor is dus breder
dan de indicatoren in de begroting.
Bij de tweede en bij de zesde operationele doelstelling hebben we geen
prestatie-indicator opgenomen. De resultaten op de bijbehorende
beleidsterreinnen kunnen namelijk niet zinvol in één of enkele indicatoren
samengevat worden of zijn niet goed beïnvloedbaar. Bij de overige vier
operationele doelstellingen zijn wel indicatoren geformuleerd.
Artikel 42 Gezondheidszorg:
Bij artikel 42 is geen indicator geformuleerd bij de algemene doelstelling.
Het is namelijk niet goed mogelijk om het gehele stelsel van curatieve
zorg in Nederland in een of enkele indicatoren samen te vatten. Het stelsel
is daarvoor te omvangrijk. Wij monitoren de prestaties van het stelsel
daarom met de Zorgbalans (zie hiervoor ook www.gezondheidszorgbalans.nl).
Voor inzicht in de werking van het gezondheidszorgstelsel in den brede
wordt tevens verwezen naar de geplande evaluatie van de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wet Marktordening Gezondheidszorg (Wmg) en
de Wet op de Zorgtoeslag.
Artikel 43 Langdurige zorg:
Bij artikel 43 hebben we evenmin indicatoren opgenomen bij de algemene
doelstelling. Dit omdat ook voor het stelsel van langdurige zorg geldt dat
het te omvangrijk is om het in een of enkele indicatoren samen te vatten.
Bij de algemene doelstelling van dit artikel wordt daarom eveneens
verwezen naar de Zorgbalans en de geplande evaluatie-onderzoeken.
Artikel 44 Maatschappelijke Ondersteuning:
Dit jaar is voor het eerst een prestatie-indicator bij de algemene doelstelling opgenomen. Deze indicator, de participatie-index is ontwikkeld door
het Nivel. Omdat nog geen ervaring met deze indicator bestaat en ook de

Persexemplaar

8

Leeswijzer

Wmo nog een nieuwe wet is, is in de eerste jaren nog geen streefwaarde
geformuleerd. Ná de eerste evaluatie van de Wmo zal het formuleren van
een streefwaarde worden bezien.
Ook voor Maatschappelijke ondersteuning hebben we overigens in de
komende jaren een aantal beleidsevaluaties gepland die voor aanvullend
inzicht in de resultaten van beleid zullen zorgen.
Artikel 46 Sport:
Bij de derde operationele doelstelling van dit artikel is dit jaar voor het
eerst een indicator opgenomen voor de positie van Nederland in de
topsport landenklassering. Deze indicator is een uitwerking van de al in de
vorige begrotingen geformuleerde doelstelling.
Artikel 47 Oorlogsgetroffenen en herinnering Wereldoorlog II:
Bij de algemene doelstelling is geen prestatie-indicator opgenomen
omdat de doelstelling meerdere uiteenlopende elementen bevat die zich
moeilijk in één indicator laten weergeven.
Artikeloverstijgende budgetten
Onze begroting bevat enkele uitgaven die betrekking hebben op meerdere
artikelen, bijvoorbeeld de programma-uitgaven aan Zorgonderzoek
Nederland Medische wetenschappen (ZonMw), of het beleid ter versterking van de positie van de cliënt. Daarnaast speelt dit ook bij enkele
apparaatskosten, zoals die van de IGZ en die van de zogeheten zorgZBO’s.
We hebben de artikeloverstijgende programma-uitgaven niet over de
beleidsartikelen verdeeld, maar budgettair opgenomen onder de meest
relevante operationele doelstelling van de beleidsartikelen, zoals artikel 41
Volksgezondheid (bijvoorbeeld ZonMw) of artikel 43 Langdurige zorg
(bijvoorbeeld het beleid ter versterking van de positie van de cliënt).
De artikeloverstijgende apparaatsuitgaven van onder meer het kerndepartement, de IGZ, het SCP en de zorg-ZBO’s hebben we opgenomen in
artikel 98.
Begrotingsuitgaven en premiegefinancierde zorguitgaven
In de begroting zijn zowel begrotings- als de premiegefinancierde
uitgaven (hierna: premie-uitgaven) opgenomen. Beide uitgaven vallen
onder de zogenoemde collectieve uitgaven. Er is een belangrijk verschil
tussen beide uitgaven. Bij de begrotingsuitgaven voeren we zelf het
beheer over de middelen die bij de begroting beschikbaar gesteld zijn. Dat
wil zeggen: wij gaan alle verplichtingen aan en hebben alle uitgaven zelf
gedaan. Bij de premie-uitgaven is dat anders; hieraan liggen individuele
beslissingen ten grondslag van de partijen die bij de zorg betrokken zijn:
patiënten/cliënten, zorgaanbieders en zorgverzekeraars.
Wij zijn bij de premie-uitgaven verantwoordelijk voor de randvoorwaarden en de regelgeving en zien toe op de toegankelijkheid, betaalbaarheid
en kwaliteit van de gezondheidszorg. De Nederlandse gezondheidszorg is
in belangrijke mate een zaak van het particuliere initiatief. Daarmee
bedoelen we dat zorg verlenen de primaire verantwoordelijkheid is van
private zorgaanbieders en dat voor die zorgverlening betaald wordt
binnen privaatrechtelijke verhoudingen tussen patiënten, zorgaanbieders
en zorgverzekeraars.

Persexemplaar

9

Leeswijzer

De premie-uitgaven maken geen deel uit van het wetslichaam en de
begrotingsstaat. We hebben deze uitgaven als beleidsinformatie opgenomen in de toelichting bij de begrotingsartikelen. In de toelichting bij de
artikelen 41 tot en met 44 hebben we bij de beschrijving van het instrumentarium daarom de premiegerelateerde instrumenten herkenbaar
gemaakt door ze te coderen met een (P). De instrumenten in de overige
artikelen zijn allemaal begrotingsgerelateerd. Verder hebben we de
begrotingsuitgaven en de premie-uitgaven in aparte budgettaire tabellen
opgenomen.
De tabellen met zorguitgaven geven een beeld van de verwachte
premie-uitgaven op grond van de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) op het beleidsdomein van
het betrokken beleidsartikel. Deze premie-uitgaven hebben we uitgesplitst
naar de verschillende sectoren die binnen het beleidsartikel vallen. Voor
de verwachte groei in 2009 en volgende jaren hebben wij in de zorgartikelen de zogeheten groeiruimte opgenomen, waarmee onder andere
de verwachte demografische groei kan worden opgevangen.
Om een duidelijk beeld te krijgen van de totale uitgaven en financiering
van de zorg in Nederland vindt u in een bijlage bij deze begroting «Het
Financieel Beeld Zorg».
De belangrijkste mutaties in de begrotingsuitgaven en premiegefinancierde zorguitgaven in het afgelopen jaar hebben we opgenomen in het
verdiepingshoofdstuk.
Rijksauditdienst
In het kader van de uitvoering van het Programma Vernieuwing Rijksdienst zal op 1 oktober 2008 de Rijksauditdienst van start gaan. Deze
dienst is onderdeel van het ministerie van Financiën en vervult de interne
auditfunctie voor de ministeries van BZK, Financiën, VROM (incl. WWI) en
VWS (incl. J&G). De taken die tot op heden met betrekking tot voorliggend
begrotingshoofdstuk werden verricht door de departementale auditdienst
van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zullen per
1 oktober 2008, in overeenstemming met de minister van Financiën en na
overleg met de Algemene Rekenkamer, worden opgedragen aan de
Rijksauditdienst.

Persexemplaar

10

B. DE BEGROTINGSTOELICHTING
Beleidsagenda 2009 VWS
Inleiding
«Als je maar gezond bent!» Die veelgehoorde opmerking onderstreept
hoeveel belang we hechten aan ons lichamelijk en geestelijk welbevinden.
Gezondheid is waardevol en geen vanzelfsprekendheid. Gezondheid
draagt in belangrijke mate bij aan het welzijn van mensen en is daarmee
van groot belang voor de hele samenleving. Vandaar dat de overheid, op
basis van de Grondwet, een nadrukkelijke rol heeft bij het bevorderen van
de volksgezondheid. Het kabinet wil gezond leven stimuleren, uitgaande
van de eigen verantwoordelijkheid van mensen voor keuzen en leefstijl.
Het wil zorg dragen voor goede, veilige, toegankelijke en betaalbare zorg.
Mensen moeten zo lang mogelijk zelf grip kunnen houden op hun eigen
leven.
Mensen die niet meer voor zichzelf kunnen zorgen, hebben recht op
respectvolle verzorging en bejegening. De zorg voor kwetsbare mensen,
zoals gehandicapten en ouderen, is een graadmeter voor de kwaliteit van
de samenleving.
Onze ambitie is een gezond Nederland met een goede en solidaire zorg.
Solidariteit tussen jong en oud, gezond en ziek.
Na de invoering van het nieuwe zorgstelsel is het nu zaak meer ruimte te
creëren voor meer keuzemogelijkheden voor patiënten en te werken aan
het vergroten van kwaliteit en doelmatigheid binnen de hele zorgsector.
De toekomstige zorgvraag stelt ons voor serieuze uitdagingen. De vraag
verandert en neemt onverminderd toe. Het aantal chronisch zieken zal de
komende jaren stijgen. Dit heeft gevolgen voor het individu, de zorg en de
maatschappij.
De maatschappelijke en economische kosten van roken, overgewicht en
bovenmatig alcoholgebruik en de effecten ervan op chronische ziekten
zijn enorm.
Ziekte is minder en minder een incidentele kwaal of klacht die via een
korte behandeling is te verhelpen.
We willen de toename van het aantal chronisch zieken afremmen en
bevorderen dat mensen zo lang mogelijk gezond blijven en blijven
meedoen in de maatschappij.

Persexemplaar

11

Beleidsagenda

Toename chronische aandoeningen van 2005–2025

90
80
70
60

%

50
40
30
20
10
0
*)

es

D

ia

t
be

D

BM

ia

I(

b+

a
nf

rc

ti

H

ar

n

A

te

er

o
er

B

Mannen

)

t

V
(C

tfa

H

le

ar

lo

Co

nk

k
an

er
Lo

r
ke
an

n

gk

Bo

rs

tk

k
an

er

A

st

m

a

PD

CO

O

os

e

or
op
e
st

Vrouwen

Bron: Blokstra A, Verschuren W.M.M., Vergrijzing en toekomstige ziektelast. RIVM, 2007

VWS geeft prioriteit aan kwaliteit, transparantie, innovatie en preventie.
Het zorgstelsel moet daarvoor de structurele voorwaarden bieden. Dat
vergt de nodige inspanningen.
Door zorgaanbieders meer ruimte te geven om verschil te maken in
kwaliteit (gemeten naar uitkomsten) en prijs wordt de zorg verbeterd. Dan
blijven de premielasten en zorgkosten beheersbaar en komen er meer
mogelijkheden voor zorgverzekeraars om werk te maken van de
zorginkoop. Dan kunnen mensen gericht kiezen voor een bepaalde
zorgaanbieder. Normen voor veiligheid en bereikbaarheid van acute zorg
staan – naast patiëntenrechten – borg voor een basiskwaliteit.
De kwaliteit van zorgverlening dient voortdurend te worden verbeterd.
Zorgverleners en zorgverzekeraars worden gestimuleerd de ruimte te
gebruiken die het stelsel geeft om te innoveren. We verwachten concrete
vernieuwingen van het in 2008 opgerichte Zorginnovatieplatform.
Uitgangspunt is steeds dat de patiënt centraal staat. Een nauw sluitende
keten van vroegtijdige onderkenning van een aandoening, zelfmanagement en passende zorg is van belang. Preventie krijgt een belangrijkere
plaats en wordt beter met de curatieve zorg verbonden. Het is onze
bedoeling enkele preventieve interventies op te nemen in de basisverzekering.
De zorgsector is succesvol. Het is een sector waar meer dan één miljoen
goed opgeleide krachten dag in dag uit hun beste beentje voorzetten. Ons
staat een sector voor ogen waar mensen graag en met plezier werken.
Waar de professional trots is op zijn of haar werk en een goede relatie

Persexemplaar

12

Beleidsagenda

heeft met de cliënt. Waar ruimte is voor kleinschaligheid als cliënten daar
de voorkeur aan geven. Een dynamische sector die niet wordt geplaagd
door onnodige bureaucratie en door overbodige regelgeving.
Onder meer door de inzet van ICT en technologische ontwikkelingen zijn
zorgaanbieders in staat meer aandoeningen te behandelen en meer
patiënten te genezen. Innovaties maken het mogelijk dat er slimmer en
efficiënter kan worden gewerkt.
Het gaat om kwaliteitsverbeteringen die tot betere zorgverlening, minder
medische fouten en uiteindelijk ook tot een hogere arbeidsproductiviteit
leiden. Dat laatste is niet alleen van belang om de zorg ook in de toekomst
betaalbaar te houden, maar ook omdat de komende jaren steeds meer
mensen nodig zijn in de zorg, terwijl de arbeidsmarkt onder druk staat. En
om de werkdruk beheersbaar te houden en overbelasting te voorkomen.
Hiermee moet de zorg een aantrekkelijke sector blijven om in te werken.
Tegelijkertijd is het noodzakelijk dat mensen actief deelnemen aan de
maatschappij en dat zij meer mogelijkheden krijgen om naar eigen wens
de benodigde zorg te organiseren. Zij moeten duidelijke rechten hebben
en een derde partij kunnen vormen tegenover zorgaanbieders en
verzekeraars. Hiervoor schept VWS de randvoorwaarden.
In deze beleidsagenda presenteert VWS eerst de drie hoofdlijnen:
curatieve zorg, langdurige zorg en preventie. Vervolgens komen diverse
onderwerpen aan de orde waaraan VWS prioriteit toekent.
De inhoud is voor een deel gebaseerd op gegevens van de Zorgbalans
(2008), die de prestaties de Nederlandse gezondheidszorg meet. Kennis
die de kwaliteit van en de sturing op de zorg ten goede komt.
Curatieve Zorg
We staan de komende jaren voor belangrijke uitdagingen. Vergrijzing,
medische innovaties en de mondiger wordende patiënt doen de vraag
naar zorg voortdurend toenemen. De zorgsector moet zo worden ingericht
dat deze ontwikkelingen de kwaliteit, de toegankelijkheid en de betaalbaarheid niet in gevaar brengen. Wij zijn van mening dat mensen die in de
sector werken het beste weten hoe dat vorm moet krijgen.
Om de solidariteit in de Zorgverzekeringswet blijvend te kunnen opbrengen, is het essentieel dat iedereen zich inschrijft bij een verzekeraar én
premie betaalt. Daarom nemen we maatregelen om het aantal onverzekerden en wanbetalers te verminderen.
Aanvankelijk richtte de introductie van de Zorgverzekeringswet zich vooral
op verzekeraars. Dit kabinet geeft nu ook ziekenhuizen de ruimte om
verschil te maken, om zich te specialiseren. Ziekenhuizen en verzekeraars
krijgen meer vrijheid en verantwoordelijkheid om naar eigen inzicht
afspraken te maken over de prijs, het volume en de kwaliteit van een deel
van de zorg, het zogenoemde B-segment. Marktwerking stimuleert
partijen in te zetten op vernieuwende technieken. Innovatie moet leiden
tot kwaliteitsverbetering, maar ook tot efficiëntere werkmethoden.
Wacht- en behandeltijden kunnen op die manier korter worden.

Persexemplaar

13

Beleidsagenda

Prestatiebekostiging
Een belangrijke rol is weggelegd voor de ontwikkeling van duidelijk
omschreven zorgproducten, de zogeheten Diagnose Behandel Combinaties of DBC’s, waar tegenover transparante en integrale tarieven staan. Of:
«beloning naar prestatie».
Ziekenhuizen en zorgverzekeraars bereiden zich komend jaar verder voor
op de invoering van het verbeterde DBC-systeem. Om alvast praktische
ervaring op te doen gaat een aantal ziekenhuizen «schaduwdraaien». In
2010 wordt het verbeterde DBC-systeem ingevoerd.
Voor een derde deel van de ziekenhuiszorg gaan vrije prijzen gelden
Dat wil zeggen dat in 2009 het B-segment wordt uitgebreid tot maximaal
34 procent van de totale zorgproductie in de ziekenhuissector.
De afgelopen jaren is belangrijke voortgang gemaakt met de invoering
van beloning naar prestatie in de ziekenhuizen. Het aantal vrijgegeven
behandelingen bedroeg in 2007 amper 10 procent, in 2008 ongeveer
20 procent. In samenhang hiermee wordt stapsgewijs ook de risicodragendheid van de zorgverzekeraars vergroot, door verdere afbouw van de
ex-post compensatiemechanismen in het risicovereveningssysteem.
Met het oog op betaalbare premies volgen we ontwikkelingen rond prijs
en volume nauwlettend. Vrije prijzen moeten niet leiden tot onnodige
behandelingen en indicaties. Verschillende onderzoeken wijzen op
positieve effecten, zoals een grotere aandacht voor het verbeteren en
inzichtelijk maken van kwaliteit. De introductie van prestatiebekostiging
heeft geleid tot nieuwe toetreders op de markt van zorgaanbieders. Dat
brengt meer concurrentie én meer keuzemogelijkheden voor de consument. Ook kunnen zorgverzekeraars zich bij de zorginkoop meer gaan
profileren.
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) adviseert in 2009 of vrije
prijsvorming verder kan worden uitgebreid. Tevens zal in 2009 worden
besloten of het nodig is een instrument in te zetten om de prijzen te
beheersen. Deze beslissing zal mede worden gebaseerd op de informatie
van de NZa over ontwikkelingen in het B-segment. Parallel daaraan wordt
in 2009 een systeem uitgewerkt voor de bekostiging van zorg die (nog)
niet direct voor vrije prijsvorming in aanmerking komt. Hetzelfde geldt
voor de beschikbaarheid van acute zorg, intensive care en dure geneesmiddelen.
Pakketmaatregelen
We hebben besloten de behandeling van ernstige dyslexie (woordblindheid) op te nemen in het basispakket van de zorgverzekering. Vanaf
1 januari 2009 kunnen kinderen van zeven en acht jaar één keer aanspraak
maken op een vergoeding voor onderzoek en behandeling. Stapsgewijs
wordt in de komende jaren het recht op dyslexiezorg uitgebreid naar alle
kinderen op de basisschool, zodat zij – na indicatie – eenmaal tijdens het
basisonderwijs in aanmerking komen voor behandeling.
We beperken per 2009 de vergoeding van slaap- en kalmeringsmiddelen
(geschatte opbrengst: 70 miljoen euro). Dergelijke middelen worden vaak
te lang en te gemakkelijk gebruikt. Bovenmatig gebruik is bovendien
schadelijk voor de gezondheid. De vergoeding van cholesterolverlagers
wordt gebaseerd op de richtlijn van de beroepsgroepen, waar gelijkwaardige maar goedkopere middelen de voorkeur hebben (opbrengst 2009:
32 miljoen euro).

Persexemplaar

14

Beleidsagenda

Verder schrappen we de vergoeding van sta-op-stoelen en van allergeenvrije en stofdichte bedhoezen op advies van het College voor Zorgverzekeringen. De kosten van een sta-op-stoel ten opzichte van een
gewone stoel en de kosten van de bedhoezen zijn niet dermate hoog dat
deze hulpmiddelen hierdoor financieel ontoegankelijk worden. Deze twee
maatregelen samen leiden tot een besparing van zo’n 22 miljoen euro.
Tot slot wordt de kwaliteit van de methadonbehandeling verbeterd.
Hiervoor is vanaf 2009 15 miljoen euro beschikbaar.
Eerstelijnszorg
De eerstelijnszorg is de ruggengraat van onze gezondheidszorg. Vergrijzing en toename van chronisch zieken brengen een grotere en andere
vraag naar zorg met zich mee. Dit vereist een betere afstemming en
organisatie van de zorg rondom de patiënt. Mensen moeten zo veel en zo
lang mogelijk dicht bij huis opgevangen worden. Samenhang tussen het
werk van huisartsen en andere zorgverleners (waaronder ook de
wijkverpleegkunde) in de eerste lijn enerzijds en de zorg in ziekenhuizen
anderzijds is daarbij essentieel. Zoals in de beleidsbrief Een dynamische
eerste lijn van begin 2008 is aangekondigd moet de eerste lijn meer
ruimte krijgen om zich te versterken. Innovaties en ontwikkelingen moeten
er toe leiden dat de zorgaanbieders zorg via samenwerkingsverbanden in
de eigen omgeving van de patiënt bieden, ook specialistische zorg.
VWS gaat mogelijk maken dat de bekostiging en de risicoverevening beter
op die samenhangende en nabije zorg afgestemd wordt. Een meer
functionele bekostiging van de eerstelijnszorg ondersteunt de ontwikkeling waarbij de zorg als het ware naar de mensen toekomt. En in de
nabijheid van de patiënt wordt georganiseerd. De functionele bekostiging
moet ondernemerschap stimuleren, zowel bij de zorgaanbieder als bij de
verzekeraar, en tegelijkertijd het inzicht in de kwaliteit van de zorg voor de
cliënt vergroten. Dat stimuleert betere zorg en is het meest efficiënt.
Transparantie, kwaliteit en veiligheid zijn aspecten die ook juist in de
eerste lijn een krachtige impuls vragen. Voor de huisartsen, farmacie,
fysiotherapie, kraamzorg, mondzorg en acute zorg zijn kwaliteitsindicatoren in ontwikkeling.
De kwaliteit van de acute zorg wordt verder verbeterd door professionalisering van de beoordeling van de zorgvraag tijdens het eerste contact
(triage) en de ontwikkeling van eenduidige normen voor de (telefonische)
bereikbaarheid van huisartsenzorg. Ook worden er heldere criteria
ontwikkeld voor de minimale kwaliteit waaraan zorg in een spoedeisende
hulp van een ziekenhuis moeten voldoen. VWS stimuleert de integratie
van huisartsenposten in de afdelingen spoedeisende hulp.
Er is geld voor extra ambulances, in 2009 is hiervoor 12 miljoen euro
beschikbaar. In de daaropvolgende jaren is dat 18 miljoen euro. Het aantal
standplaatsen wordt ook uitgebreid. Dat is nodig om te zorgen dat
95 procent van de bevolking na een melding binnen 15 minuten kan
worden bereikt.
Vanaf 2009 wordt het landelijk dekkend netwerk van mobiele medische
teams verder uitgebreid met traumahelikopters die zeven dagen per week
24-uur beschikbaar zijn. Met ingang van 2009 is hiervoor structureel
5,4 miljoen euro per jaar beschikbaar.

Persexemplaar

15

Beleidsagenda

Toekomst GGZ
In de GGZ worden multidisciplinaire richtlijnen ontwikkeld en patiëntveiligheid wordt bevorderd. Denk daarbij aan een betere suïcidepreventie
of het terugdringen van het aantal separaties en andere vormen van
gedwongen zorg.
Het kabinet investeert in een nieuwe wettelijke regeling die de Wet
bijzondere opnemingen psychiatrische ziekenhuizen (bopz) moet
opvolgen. Deze wet komt naast de nieuwe Wet forensische zorg, die gaat
over alle zorg in een strafrechtelijk kader.
Langetermijnvisie farmaceutische zorg
VWS werkt verder aan de invoering van de Langetermijnvisie Farmaceutische Zorg die in juli 2008 aan de Tweede Kamer is gezonden. Ook bij de
zorg die apothekers verlenen moet kwaliteit worden beloond. In 2009
worden de regels voor de bekostiging van apotheekhoudenden aangepast. Het verplichte tariefsysteem met een algemene vergoeding
aangevuld met inkoopkortingen per uitgeschreven recept verdwijnt
gaandeweg. Bovendien worden de regels ten aanzien van de
verzekeringsvergoedingen (de GVS-limieten) aangepast.
Het is van belang dat artsen steeds vaker doelmatig voorschrijven op
basis van de beroepsrichtlijnen. Niet altijd is het dure medicijn ook het
beste medicijn. Waar dat niet het geval is, moeten geen onnodige kosten
worden gemaakt. De zorg moet immers ook in de toekomst betaalbaar
zijn. Daarom wil VWS via een regieorgaan Kwaliteit en Veiligheid betere
richtlijnontwikkeling stimuleren.
Langdurige Zorg
Zeker van zorg, nu en straks
De zorg voor kwetsbare mensen is een graadmeter voor de kwaliteit van
de samenleving. Persoonlijke bejegening en respect voor het individu zijn
de uitgangspunten. Dat geldt zeker in de langdurige zorg waar mensen
gezien hun kwetsbaarheid vaak afhankelijk zijn van anderen.
Het bieden van duidelijkheid en zekerheid over de beschikbaarheid en
kwaliteit van deze zorg, nu en in de toekomst, zijn belangrijke doelstellingen.
We hebben oog voor de positieve kracht van ouderen. Veel ouderen zijn
actief in de maatschappij, bijvoorbeeld als vrijwilliger of mantelzorger.
Mede in reactie op een advies van de Sociaal Economische Raad (SER)
hebben we onze visie op de toekomst van de AWBZ uitgebracht: Zeker
van zorg, nu en straks. Hoewel de wet zich oorspronkelijk kenmerkte door
een zekere eenvoud, is een kluwen van aanvullende regels ontstaan. De
AWBZ is de afgelopen jaren onbedoeld gegroeid en biedt nu te ruime
aanspraken.
Wij willen dat de AWBZ teruggaat naar zijn oorspronkelijke bedoeling:
solidariteit in de bekostiging van langdurige en onverzekerbare zorg.
Goede zorg moet nu en in de toekomst gegarandeerd zijn voor kwetsbare
mensen die langdurige zorg nodig hebben. Het gaat om zwaar hulpbehoevende ouderen en mensen met een ernstige geestelijke dan wel lichamelijke beperking.
Een belangrijk criterium daarbij is de kwaliteit van het bestaan en in
hoeverre mensen in staat zijn zelfstandig inhoud en vorm te geven aan
het leven.

Persexemplaar

16

Beleidsagenda

De komende periode verbeteren we het functioneren van de AWBZ
geleidelijk langs vier lijnen.
1. Versterken van de positie van de cliënt: zorgzwaartebekostiging
Instellingen krijgen voortaan geld voor de geleverde prestatie per
cliënt en niet voor de beschikbare capaciteit. Het bedrag wordt bepaald
aan de hand van de hoeveelheid zorg die een cliënt nodig heeft. De
essentie van deze zogenoemde zorgzwaartebekostiging is dat het geld
de cliënt volgt naar de instelling van zijn keuze. Zorgzwaartebekostiging is de eerste stap naar een persoonsvolgend systeem en
wordt vanaf 1 januari 2009 stapsgewijs ingevoerd voor mensen die
wonen en zorg krijgen in een instelling.
2. Keuzevrijheid en diversiteit
Het is belangrijk dat mensen in de langdurige zorg echt kunnen kiezen
hoe ze willen wonen. Wij zijn van mening dat door het financieel
scheiden van wonen en zorg de diversiteit in wonen kan toenemen.
Het voorkomt ook dat de hogere eisen die de burger in de toekomst
aan het comfort van wonen zal stellen ten laste komen van de AWBZ.
Op basis van de regeling Volledig Pakket Thuis kan de zorg die anders
in een instelling wordt geleverd ook thuis worden geboden. Zo kunnen
mensen ervoor kiezen de kosten van wonen naar eigen voorkeur zelf te
betalen. Bijvoorbeeld een kleinschalige woonvorm. Voorwaarde is wel
dat de zorg op een goede en doelmatige manier kan worden geleverd.
Voor mensen met behoefte aan Verblijf (24-uurs toezicht, beschermde
woonomgeving) wordt de regeling Volledig Pakket Thuis per 2009
uitgebreid.
Om instellingen meer vrijheid te geven om te bouwen, wordt per 2009
het bouwregime voor de langdurige zorg afgeschaft. De administratieve lasten worden hiermee verminderd. Instellingen berekenen de
kosten van bouwen door in de tarieven in 2011.
3. Bestendigen solidariteit en betaalbaarheid
We zijn solidair met de medeburgers die om welke reden dan ook
langdurig zorg nodig hebben. Die solidariteit is op te brengen zo lang
het gaat om geloofwaardige en onbetwistbare vormen van zorg. Op dit
moment is niet goed geformuleerd wie wanneer waar precies recht op
heeft. Ook is in de loop der jaren de AWBZ vaak onbedoeld uitgebreid.
Daarom worden er belangrijke verbeteringen doorgevoerd die de
AWBZ weer toekomstbestendig maken. Een deel ervan gaat op
1 januari 2009 in:
+ Ondersteunende, activerende begeleiding en behandeling worden
omgevormd tot twee functies: begeleiding en behandeling. De
aanspraak begeleiding geldt vanaf 1 januari 2009 alleen voor
mensen met ernstige beperkingen die zonder deze begeleiding niet
(langer) in staat zijn zelfstandig te blijven wonen of naar school te
gaan.
+ De grondslag psychosociaal verdwijnt uit de AWBZ. De gemeenten
worden hiervoor gecompenseerd.
+ De indicatiestelling door bureaus jeugdzorg en het Centrum
Indicatiestelling Zorg (CIZ) wordt verbeterd om ongewenste
instroom in de AWBZ en jeugdzorg tegen te gaan. Met ingang van
1 januari 2009 moet er een nieuw indicatieprotocol zijn voor deze
groep jongeren.

Persexemplaar

17

Beleidsagenda

4. Verminderen van bureaucratie door kwaliteit en eenvoud van de
uitvoering
We gaan verder op de in 2007 ingeslagen weg om de uitvoering van de
AWBZ te vereenvoudigen en de bureaucratie te verminderen. We
willen de indicatiestelling verbeteren en vereenvoudigen en de
uitvoering door zorgkantoren verbeteren.
Goede zorg wordt in de eerste plaats vormgegeven in de relatie tussen
cliënt en zorgverlener. Regels en protocollen zijn hierbij noodzakelijk
om de rechtszekerheid van zowel de cliënt als van de professional te
waarborgen. De lasten die daarmee gemoeid zijn, nemen we – zij het
binnen grenzen – op de koop toe. Maar onnodige bureaucratie is ook
hier uit den boze.
Kabinetsdoelstelling 48: Verbeteren en versterken palliatieve zorg
We willen dat mensen in hun laatste levensfase goed worden verzorgd en
met respect worden begeleid. Mensen moeten waardig kunnen sterven.
In het voorjaar is het Plan van Aanpak Palliatieve Zorg 2008–2010 aan de
Tweede Kamer gestuurd. Voor de uitvoering is vanaf 2008 jaarlijks bijna
10 miljoen euro extra beschikbaar. Zo is de subsidieregeling Palliatieve en
Terminale Zorg met 4,2 miljoen euro verhoogd tot 15,6 miljoen euro. In
2008 is voor de tegemoetkoming in de huisvestingslasten van bijna-thuishuizen en hospices 2 miljoen euro extra uitgetrokken. Ter verdere
verbetering van de kwaliteit van de palliatieve zorg is voor
2,4 miljoen euro een opdracht verleend aan ZonMw en wordt een
platform palliatieve zorg opgezet. Dat kost 1,4 miljoen euro.
Preventie
Van nazorg naar voorzorg
In 2009 vullen we de vier lijnen in de Preventievisie verder in: Koesteren
en innoveren, Integraal gezondheidsbeleid, Verbinden van preventie en
zorg en Bestuurlijke vernieuwing
Voorkomen is beter dan genezen. De volwassen Nederlander is in de
eerste plaats zelf verantwoordelijk voor de eigen gezondheid. Leefstijl is
een zaak van mensen zelf. Het betreft keuzen waarmee de overheid zich
niet dwingend bemoeit. Dat neemt niet weg dat voorlichting van belang
is. Temeer omdat de verschillen in gezondheid tussen maatschappelijke
groepen vooral met leefstijl te maken hebben. Bovendien drijven de met
leefstijl gemoeide aandoeningen (diabetes, hartfalen) de zorgkosten
enorm op. Leefstijl is een eigen verantwoordelijkheid – een persoonlijke
keuze –, maar voor de daaruit voortvloeiende aandoeningen wordt wel
een beroep gedaan op de (financiële) solidariteit van anderen. Ook om
deze redenen wil het kabinet gezonde keuzen stimuleren.
Maatschappelijke sectoren, zoals onderwijs, werkgevers, zorgverzekeraars
en de overheid, hebben bovendien zelf ook alle baat bij gezond levende
burgers. Betere arbeidsprestaties en schoolresultaten, minder zorgkosten
etc. Die gemeenschappelijke belangen maken ons partners in preventie.
Op de lijn Koesteren en Innoveren gaat VWS in het bijzonder verder met
het verbeteren van gezondheidsbescherming en ziektepreventie. In 2009
wordt vaccinatie tegen HPV, het virus dat baarmoederhalskanker
veroorzaakt, opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma mits de prijs
van het vaccin drastisch daalt. Ook willen we met een inhaalprogramma

Persexemplaar

18

Beleidsagenda

eenmalig alle meisjes van 13 tot en met 16 jaar vaccineren. Naar
verwachting komt de Gezondheidsraad nog dit jaar met een advies over
eventuele opname van hepatitis B.
Met Integraal Gezondheidsbeleid, de tweede lijn, willen we in 2009 nauw
samenwerken met betrokken ministeries en partners, zoals scholen,
werkgevers en gemeenten. Dit kan bijvoorbeeld op het gebied van
sociaaleconomische gezondheidsverschillen of op het terrein van
letselpreventie volgend op het komende RIVM-rapport Let op letsel.
Bij Verbinden van Preventie en Zorg, de derde lijn, wil VWS de samenwerking tussen de publieke gezondheidszorg en de eerstelijnszorg verbeteren
en preventieve activiteiten in de curatieve zorg uitbreiden.
Mits de kosten opwegen tegen de baten en de uitgaven budgettair
inpasbaar zijn, behoren de «beweegkuur», «stoppen met roken»,
«depressiepreventie» en «zelfmanagement van chronisch zieken» straks
tot het basispakket. Voor proefprogramma’s is in 2009 een bedrag van
5,3 miljoen euro beschikbaar. Wanneer sprake is van medische indicatie
wordt voor deze programma’s een vergoeding gegeven aan mensen met
een chronische aandoening en soms ook voor mensen die hoge risico’s
lopen.
Zorgverzekeraars mogen gezond leven van hun verzekerden belonen. Zij
mogen (een deel van) het jaarlijks verplichte eigen risico van een
verzekerde voor hun eigen rekening nemen als die deelneemt aan een
programma dat gezondheid bevordert.
Om de toename van het aantal chronisch zieken te beperken, is de
ontwikkeling van samenhangende multidisciplinaire zorg van belang. De
programmatische aanpak die ons voor ogen staat, stelt de patiënt centraal
en voorziet in een sluitende keten van vroegtijdige onderkenning,
preventie, zelfmanagement en goede en veilige zorg.
Daartoe is onder meer het ZonMw-programma diseasemanagement van
start gegaan. Ook begint in 2009 een vierjarig Nationaal Actieprogramma
Diabetes. Met dit programma wordt de Diabetes zorgstandaard verder
ontwikkeld, onder meer door uitbreiding met preventie en zelfmanagement. De zorgstandaard beschrijft waar goede zorg voor een aandoening
minimaal aan moet voldoen uit het oogpunt van de patiënt. De ontwikkeling van kwaliteitsindicatoren is hierbij van belang. De zorg wordt zo veel
mogelijk dicht bij de patiënt verleend. In de aanpak van diabetes werkt het
al goed: de eerste lijn vervangt de tweede lijn. Het uitgangspunt moet zijn
dat de zorg die in de eerste lijn geboden kan worden, ook dáár geboden
wordt. De succesvolle programmatische diabetes-aanpak wordt uitgebreid
naar andere veel voorkomende chronische aandoeningen. Hiervoor is per
jaar 2,5 miljoen euro uitgetrokken voor de periode 2009–2012.
De vierde lijn, Bestuurlijke Vernieuwing, gaat vooral over de noodzakelijke
bestuurlijke veranderingen om de andere drie lijnen mogelijk te maken.
Zo worden de werkgebieden van de Gemeentelijke Geneeskundige
Diensten (GGD’s) en veiligheidsregio’s (GHOR) gelijkgetrokken. Dan kan
het openbaar bestuur in geval van een crisis beide diensten, op het niveau
van de veiligheidsregio, direct aansturen. Het werk van de GGD – het
bestrijden van infectieziekten, milieugezondheidszorg – kan dan beter
worden afgestemd met de hulpverlening van de GHOR – onder meer
ambulancevervoer en ziekenhuiszorg.

Persexemplaar

19

Beleidsagenda

Kwaliteit en veiligheid
Het kwaliteitsbeleid is vertaald in vier hoofdthema’s: vergroten van de
transparantie van geleverde kwaliteit, het vergroten van de veiligheid in
de zorg, cliëntgerichtheid en het vergroten van de professionaliteit van de
medewerker (Zie hierna bij werken in de zorg).
Vergroten van transparantie van de geleverde kwaliteit
Kabinetsdoelstelling 45b: burgers kunnen op kiesBeter.nl voor 80
aandoeningen zien welke kwaliteit de ziekenhuizen bieden
Kabinetsdoelstelling 45c: cliënten geven 90 procent van de zorgaanbieders in de AWBZ een voldoende voor de kwaliteit van de zorg
De prestaties van zorgaanbieders, zowel medisch inhoudelijk als in
termen van geobjectiveerde ervaringen van cliënten, moeten inzichtelijk
zijn. We beogen hiermee dat zorginstellingen zich bewuster worden van
hun kwalitatieve niveau en dat de positie van de patiënt wordt versterkt.
De patiënt krijgt meer mogelijkheden om een echte keuze te maken.
Per zorgsector worden indicatorensets ontwikkeld die zorginhoudelijke
indicatoren, cliëntervaringen (CQ-index) en etalage-informatie bevatten.
De zorginhoudelijke indicatoren zijn waar mogelijk uitkomstindicatoren,
bijvoorbeeld het percentage patiënten voor wie behandeldoelen zijn
vastgesteld. De CQ-index geeft de ervaringen weer van cliënten over de
door de zorgaanbieder geleverde zorg. De etalage-informatie is algemene
informatie over bijvoorbeeld de omvang van de praktijk, het aantal
parkeerplaatsen en de specialistische spreekuren binnen een praktijk. Die
drie elementen samen vormen een indicatorenset. Die sets zijn beschikbaar voor zowel de Inspectie, de verzekeraar als de cliënt, en worden
vervolgens op kiesBeter.nl gepubliceerd.
De ziekenhuizen zullen voor 24 van 80 aandoeningen voor de gehele set
indicatoren eind 2009 informatie op kiesBeter.nl beschikbaar hebben. De
fysiotherapeuten hebben dan indicatorensets klaar voor alle zorg die ze
leveren. Voor de verpleging, verzorging en thuiszorg is de eerste
informatie eind 2008 al op kiesBeter.nl en via het Jaardocument Maatschappelijk Verantwoording beschikbaar. In 2009 zal verbetering
plaats vinden.
Vanaf najaar 2008 komen voor de GGZ de eerste gegevens voor alle
instellingen beschikbaar via het Jaardocument Maatschappelijk Verantwoording. In 2009 vindt uitbreiding van de sets plaats. De sets voor
gehandicaptenzorg en kraamzorg moeten komend jaar door alle
instellingen in gebruik genomen worden. In 2009 worden de sets met
indicatoren voor huisartsen, farmacie, mondzorg en de openbare
gezondheidszorg opgeleverd en getest.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft in opdracht van VWS, het
programmabureau Zichtbare Zorg (voorheen ZbTK) ingericht, dat de
ontwikkeling van al deze sets kwaliteitsindicatoren in alle sectoren van de
zorg regisseert.
Indien dit past bij de persoonlijke omstandigheden van de cliënt kan deze
zijn zorg ook over de grens halen. Het is daarom belangrijk dat de kwaliteit
ook in internationaal perspectief transparanter wordt.

Persexemplaar

20

Beleidsagenda

Veiligheid in de zorg
Kabinetsdoelstelling 45a: De vermijdbare schade in de ziekenhuizen is in
2012 met 50 procent gedaald
Veiligheid bij zorgaanbieders blijft topprioriteit. Veiligheid begint met het
werken volgens de door de beroepsgroep opgestelde richtlijnen en het
structureel in kaart brengen en leren van gemaakte fouten die soms
ernstige schade voor patiënten opleveren. Het sluitstuk hierop is een
gerichte handhaving door de Inspectie. Dat tezamen moet ervoor zorgen
dat er minder fouten gemaakt worden.
In alle sectoren van de zorg zijn en worden veiligheidsprogramma’s in
gang gezet om het aantal vermijdbare incidenten en vermijdbare sterfte te
verminderen. Zo richt het programma Voorkom schade, werk veilig zich
bij het terugbrengen van vermijdbare onbedoelde schade op tien thema’s
en op het invoeren van het veiligheidsmanagementsysteem (VMS). Met
een VMS kunnen ziekenhuizen continu risico’s signaleren, verbeteringen
doorvoeren en beleid vastleggen, evalueren en aanpassen. Het komende
jaar moet dat systeem in élk ziekenhuis zijn ingevoerd. Voor het veiligheidprogramma in de ziekenhuizen is bij elkaar 9,3 miljoen euro uitgetrokken.
Dit programma is in 2008 van start gegaan en eindigt eind 2012. In dat
jaar moet de vermijdbare sterfte zijn gedaald van 1735 doden naar 867
doden.
Het toekomstige regieorgaan Kwaliteit en Veiligheid zal erop toezien dat
de ontwikkeling, verbetering en het gebruik van richtlijnen in de hele zorg
een impuls krijgt.
Ook krijgen cliënten inzicht in de richtlijnen, die nu veelal alleen beschikbaar zijn voor de professional. Op die manier raken cliënten beter
geïnformeerd over wat ze bij een behandeling mogen verwachten van een
zorgverlener.
Voor het actieprogramma Veilige Zorg is in 2009 3,45 miljoen euro extra
beschikbaar voor de eerste lijn en GGZ. Voor de landelijke campagne over
patiëntveiligheid is per jaar 2 miljoen euro uitgetrokken.
De Inspectie zal het toezicht op de door de beroepsgroepen vastgestelde
algemeen bindende normen verder verscherpen. Daar waar de beroepsgroepen niet zelf tot normstelling komen, zal de Inspectie meer druk
uitoefenen om toch te komen tot de gewenste richtlijnontwikkeling en
normstelling. Daar waar de veldpartijen alsnog falen zal de Inspectie zelf
voorstellen doen voor normen en richtlijnen.
Zorgaanbieders moeten duidelijk vastleggen welk lid van de Raad van
Bestuur verantwoordelijk én aansprakelijk is voor kwaliteit. Deze verantwoordelijkheid betreft ook het inzichtelijk maken van de kwaliteit en het
verstrekken van de juiste informatie aan de Inspectie.
Vergroting cliëntgerichtheid/versterking positie consument
Kabinetsdoelstelling 45d: de rechten en plichten van patiënten en cliënten
zijn in 2011 wettelijk vastgelegd en de informatie hierover is voor iedereen
toegankelijk
Patiënten krijgen duidelijkere rechten. Een sterke positie van de cliënt zal
zorgaanbieders en verzekeraars ertoe brengen de cliënt zoveel mogelijk
de zorg te verlenen die hij wenst en de kwaliteit continu te verbeteren. Om
de macht van de cliënt daadwerkelijk te vergroten, versterken we de

Persexemplaar

21

Beleidsagenda

rechtspositie van patiënten en cliënten. We willen bereiken dat de cliënt in
de zorg centraal staat en dat ook zo ervaart.
In de Wet cliëntenrechten zorg worden zeven rechten van de cliënt nader
uitgewerkt.
– Recht op bereikbare en beschikbare zorg
– Recht op keuze en keuze-informatie
– Recht op kwaliteit en veiligheid
– Recht op informatie, toestemming, dossiervorming en privacy
– Recht op afstemming tussen zorgverleners
– Recht op een effectieve, laagdrempelige klacht- en geschillenbehandeling
– Recht op medezeggenschap en goed bestuur
De positie van de patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties
(PGO-organisaties) wordt verstevigd door de subsidieregeling aan te
passen en samenwerking te bevorderen.
De onafhankelijke geschilbeslechting wordt verbeterd. Een cliënt kan snel
en laagdrempelig een uitspraak krijgen als een instelling een klacht niet
afdoende heeft afgehandeld. De geschillencommissie zorginstellingen
moet cliënten een schadevergoeding kunnen toekennen tot een maximum
van 25 000 euro.
Innovatie
Kabinetsdoelstelling 46: meer patiëntgerichte zorg door vernieuwing
zorgconcepten en innovatie. (De doelstelling vertoont samenhang met
arbeidsmarktbeleid.)
Iedereen moet kunnen rekenen op goede zorg of ondersteuning.
Vernieuwingen kunnen de zelfredzaamheid van mensen verhogen,
werkprocessen slimmer maken en de kwaliteit van de zorg verbeteren.
VWS geeft in de brief Innovatie in Preventie en Zorg (2008) aan dat
innovatie belangrijk is om te kunnen voldoen aan de toenemende en
veranderde vraag naar zorg, om oplossingen te bieden voor de groeiende
krapte op de arbeidsmarkt, om ICT en technologie in de zorg beter te
benutten. Een goed voorbeeld hiervan is een instelling die de capaciteit in
de nachtdienst met 50 procent heeft teruggebracht door over te gaan op
deuralarmering. Of aan een ziekenhuis dat met een betere patiëntenplanning 20 procent minder uitgaf aan dure medicatie.
Ook het ontwikkelen van nieuwe zorgconcepten en het organiseren van
zorg rond de aandoeningen van de patiënt is van belang. Vooral bij
ziektebeelden waarbij de zorgvraag verandert – soms is een huisarts
nodig, soms een (thuiszorg) verpleegkundige en soms een medisch
specialist – heeft dit grote waarde. Bij aandoeningen als diabetes,
hartfalen en COPD mag het zorgaanbod niet ophouden bij de grenzen van
de ziekenhuiszorg, thuiszorg of de eerstelijnszorg, of bij de bestaande
overgangen in bekostiging en financiering. Zorgverzekeraars en zorgkantoren moeten de zorg zodanig inkopen dat deze op de beste wijze kan
worden geleverd rondom aandoeningen van patiënten. Door de benodigde zorg voor patiënten slim te organiseren in de vorm van een
netwerk, zoals ZorgNet bijvoorbeeld doet, hoeft de fysieke traditionele
zorginstellingvorm niet meer leidend te zijn. Onderdeel hiervan is dat
patiënten in staat worden gesteld om zelf hun aandoening in de hand te
houden (medicatietrouw, metingen van bijvoorbeeld gewicht volgen).
Preventie en zorg gaan zo eveneens hand in hand.

Persexemplaar

22

Beleidsagenda

Innovatie is daarom ook één van de zes pijlers van dit kabinetsbeleid. De
overheid innoveert niet zelf. Dat is aan zorgaanbieders, verzekeraars,
bedrijfsleven en wetenschap. De overheid schept randvoorwaarden.
Voor de versterking van innovatie in preventie en zorg hebben wij het
Zorginnovatieplatform ingesteld, waarin wordt samengewerkt met
deskundigen uit de sector, het bedrijfsleven en de wetenschap. Het
platform wil een goed klimaat creëren voor het invoeren en verspreiden
van innovaties. Het richt zich onder meer op het terrein van arbeidsbesparende en medische technologie, e-health, personalized medicine en de top
zes chronische aandoeningen (kanker, COPD, diabetes, hartfalen,
depressie en dementie).
Het Zorginnovatieplatform brengt innovaties actief tot stand en werkt aan
de verspreiding ervan. Dit doet zij ondermeer door communicatie, het
aanreiken van kennis en het opheffen van mogelijke verkeerde prikkels of
onnodige belemmeringen in financiering of wet- en regelgeving.
Elektronisch patiëntendossier (EPD)
Komend jaar worden huisartsenposten, huisartsenpraktijken, apotheken
en ziekenhuizen aangesloten op het landelijk schakelpunt (LSP). Dit
schakelpunt regelt de uitwisseling van informatie over patiënten, het
elektronisch patiëntendossier (EPD), tussen de zorgverleners.
Het EPD zorgt voor goede communicatie in de zorgsector. Dit vergroot de
kwaliteit en veiligheid van de behandeling. In mei 2008 is het stappenplan
voor de invoering van het EPD aan de Tweede Kamer aangeboden.
In het kader van de invoering is op 1 juni 2009 het gebruik van het
burgerservicenummer in de zorg verplicht voor zorgaanbieders, indicatieorganen en zorgverzekeraars en is voorlichting voorbereid.
Werken in de zorg
Door demografische en technische ontwikkelingen verandert en groeit de
vraag naar zorg. De gehele zorgsector staat daarom aan de vooravond
van een grote uitdaging. Om het hoge niveau van zorg in Nederland te
laten bestaan, moeten we nieuwe zorgconcepten ontwikkelen en
maatregelen treffen om -in een krapper wordende arbeidsmarkt- te
kunnen voorzien in voldoende en gekwalificeerd zorgpersoneel.
Zorgaanbieders moeten zodanig innoveren dat de werklast voor zorgverleners vermindert. De aankomende schaarste op de arbeidsmarkt mag
niet leiden tot wachtlijsten en te hoge werkdruk door gebrek aan collega’s.
Een negatieve spiraal moet vermeden worden: meer werkdruk, meer
verloop en ziekteverzuim en een nog grotere werkdruk. VWS investeert
via het Zorginnovatieplatform in innovaties die de zorgverlening
efficiënter en kwalitatief beter maken en die bijdragen aan het verlichten
van de werkdruk.
Uiteraard is het aantrekken en behouden van voldoende personeel in
eerste instantie een verantwoordelijkheid van de zorginstellingen zelf. De
dreigende tekorten overstijgen echter de oplossingsmogelijkheden van de
individuele instellingen en op sommige punten ook die van de sociale
partners. Daarom is er een actieplan Werken aan de Zorg om samen met
werkgevers- en werknemersorganisaties en andere betrokken partijen het
dreigende personeelstekort het hoofd te bieden.
Ook investeren wij fors in stageplaatsen voor studenten in het zorgonderwijs. Er komt meer aandacht voor het werven van groepen mensen
die nu nog niet in de zorg werken. En als werknemers met een deeltijdbaan in de zorg allemaal twee uur per week extra werken, scheelt dat al

Persexemplaar

23

Beleidsagenda

tienduizenden extra arbeidsplaatsen. Wij ondersteunen regionale
samenwerkingsverbanden zodat de betrokken partijen arbeidsmarktstrategieën kunnen ontwikkelen. Ook dragen we bij aan voorlichting aan
jongeren en aan projecten voor professionalisering van medewerkers.
Participatie
Wetswijziging Wet maatschappelijke ondersteuning
We hechten groot belang aan de bescherming van de positie van de
burger in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Bij levering van
huishoudelijke verzorging blijkt die positie niet altijd goed te zijn geregeld.
Medewerkers in de thuiszorg worden soms gedwongen om als alfahulp te
werken. De burger wordt zo onbedoeld en onbewust werkgever en
aansprakelijk voor de alfahulp. De wetswijziging voorkomt dit scenario.
Het wordt mogelijk om bij huishoudelijke verzorging te kiezen tussen een
voorziening in natura, een persoonsgebonden budget of een financiële
vergoeding voor het in dienst nemen van een alfahulp. Gemeenten zijn
wettelijk verplicht de burgers voorafgaand aan die keuze begrijpelijk in te
lichten.
Tot slot verplicht het wetsvoorstel aanbieders van huishoudelijke
verzorging, als ze een opdracht van de gemeente verwerven, te overleggen met de aanbieders die tot dan toe zorg leverden. Dit in verband met
het overnemen van personeel. Streven is dat de wetswijziging in het
najaar van 2009 in werking treedt.
Vrijwilligers en mantelzorgers
Kabinetsdoelstelling 35: Substantiële uitbreiding van het aantal vrijwilligers en mantelzorgers in 2011
Mensen die er onvoldoende in slagen voor zichzelf te zorgen of te
participeren in de maatschappij, moeten gebruik kunnen maken van
ondersteuning door vrijwilligers of mantelzorgers.
In de beleidsbrief Voor Elkaar zijn de doelstellingen over vrijwilligerswerk
en mantelzorg bijgesteld. We verbeteren de kwaliteit van de ondersteuning. Ook verbeteren we de mogelijkheden om zorg en arbeid te
combineren.
We streven naar een uitbreiding van het aantal vrijwilligers, onder meer
door nieuwe doelgroepen te benaderen.
Wat mantelzorgers betreft, is het streven erop gericht het aantal mantelzorgers ten minste gelijk te houden (circa 2,4 miljoen in 2011). Mantelzorgers leveren zorg op basis van persoonlijke solidariteit, die van onschatbare waarde is. Zij verdienen daarvoor waardering en ondersteuning. Wij
stimuleren die ondersteuning, waarvoor gemeenten in de eerste plaats
verantwoordelijk zijn. Denk hierbij onder meer aan het organiseren van
respijtzorg en deskundigheidsbevordering. De overheid laat haar
waardering voor mantelzorgers verder blijken door een «mantelzorgcompliment» van 250 euro beschikbaar te stellen.
Beschermd en weerbaar (huiselijk geweld)
Geweld in afhankelijkheidsrelaties komt op veel grotere schaal voor dan
wordt gedacht. Huiselijk geweld, eergerelateerd geweld, vrouwelijke
genitale verminking en mensenhandel leiden tot grote psychische en
lichamelijke schade bij slachtoffers en hun directe omgeving. Deze
uitwassen zijn onder álle omstandigheden onaanvaardbaar. In 2009
investeert VWS verder in de opvang en hulpverlening in het kader van het

Persexemplaar

24

Beleidsagenda

actieprogramma Beschermd en Weerbaar uit 2008. Het gaat om structureel nog eens 5 miljoen euro extra voor de versterking van de Advies- en
Steunpunten Huiselijk Geweld en 2,2 miljoen euro extra voor opvangcapaciteit.
Het actieprogramma richt zich onder meer op de onmiddellijke veilige
opvang voor slachtoffers van eergerelateerd geweld. In dat kader komen
er in de vier grote steden, waarmee een convenant is gesloten, ook
40 opvangplekken voor ernstig bedreigde mannen. In 2009 wordt een
evaluatie naar de Tweede Kamer gestuurd.
Kabinetsdoelstelling 47: Betere hulp en opvang voor tienermoeders
Wanneer onbedoeld zwangere meisjes ervoor kiezen hun kind te houden,
krijgen ze soms geen steun uit hun omgeving. We hebben 1 miljoen euro
extra ter beschikking gesteld, bijvoorbeeld voor Advies- en Steunpunten
die dag en nacht bereikbaar zijn. Plekken waar zwangere meisjes en
tienermoeders terecht kunnen met hun problemen. De Centra voor Jeugd
en Gezin zijn van groot belang om meisjes met problemen zo snel
mogelijk door te geleiden naar de juiste hulpverlenende instantie. Hierbij
opereren we in nauw overleg met de minister voor Jeugd en Gezin.
Seksuele voorlichting
Informatie over seksualiteit, het voorkomen van seksueel overdraagbare
ziektes (soa’s), ongewenste zwangerschap en seksueel geweld is van
groot belang. We blijven daarom investeren in seksuele vorming, vooral
onder jongeren. Hierbij werken we nauw samen met de minister voor
Jeugd en Gezin. De deskundigheid van professionals, bijvoorbeeld op het
gebied van genitale verminking van vrouwen wordt bevorderd.
Regeling voor chronisch zieken en gehandicapten
Per 1 januari 2009 komt er een nieuwe regeling voor de tegemoetkoming
van meerkosten die chronisch zieken en gehandicapten maken voor zorg.
Vanaf die datum vervalt de huidige regeling buitengewone uitgaven.
Omdat chronisch zieken en gehandicapten extra kosten maken in
vergelijking met andere groepen vinden we inkomensondersteuning van
belang. De bestaande regeling wordt niet gebruikt door velen voor wie de
regeling wel bedoeld is en wel gebruikt door velen voor wie die niet
bedoeld is. Met de nieuwe regeling gaat het kabinet gerichter chronisch
zieken en gehandicapten compenseren voor hun meerkosten. Voor de
nieuwe regeling is 1,7 miljard euro beschikbaar, waarvan 1 miljard euro
speciaal is bedoeld voor chronisch zieken en gehandicapten.
Er komt ook een algemene inkomenscompensatie voor ouderen en
arbeidsongeschikten. Het ouderenforfait en het arbeidsongeschiktenforfait
bij de belastingopgaaf vervalt. Deze aftrekpost was bedoeld om betrokken
groepen die kans lopen op «verborgen kosten» van ziekte (zoals stookkosten) tegemoet te komen. We willen echter ongewenste inkomenseffecten zoveel mogelijk compenseren. Ouderen krijgen gemiddeld
150 euro per jaar compensatie, arbeidsongeschikten gemiddeld 225 euro.
Sport
Met de Impuls Brede Scholen, Sport en Cultuur worden combinatiefuncties gecreëerd. Iemand is dan in dienst van één werkgever, maar
oefent zijn functie uit op diverse terreinen, bijvoorbeeld bij een school én
een sportclub. In 2012 zijn er ten minste 2500 voltijds combinatiefuncties.
VWS, het ministerie van OCW, gemeenten en de sport- en cultuursector
willen op die manier sportverenigingen versterken in hun maatschappe-

Persexemplaar

25

Beleidsagenda

lijke taken en sport, cultuur en onderwijs met elkaar verbinden. Het
programma is in 2008 van start gegaan met 375 combinatiefuncties in 30
gemeenten. In 2009 betalen deze gemeenten mee en neemt het aantal
combinatiefuncties daar toe van 375 tot 475. Komend jaar zullen nog eens
ruim 90 gemeenten zich aansluiten bij het programma. Dat levert 440
combinatiefuncties extra op. In 2009 is hiermee 28,3 miljoen euro rijksgeld
gemoeid, waarvan 19,6 miljoen euro voor rekening komt van VWS.
Gemeenten vullen dit bedrag in 2009 aan met 13 miljoen euro.
Met het Nationaal Actieplan Sport en Bewegen moet 70 procent van de
volwassen Nederlanders in 2012 voldoende bewegen, zes procent meer
dan in 2007. Tegelijkertijd moet het aantal inactieve mensen omlaag.
Medio 2008 is dit actieplan van start gegaan, waarmee in twee tranches
ruim 100 gemeenten hun minder actieve burgers stimuleren meer te
bewegen en te sporten. Daarmee moeten in 2009 50 gemeenten aan de
slag zijn gegaan. In samenwerking met de minister voor Jeugd en Gezin
proberen we ook meer jongeren in beweging te krijgen. In 2012 willen we
dat de helft van alle jongeren voldoet aan de voor hen geldende –
zwaardere – beweegnorm. In 2007 voldeed 45 procent aan deze norm.
Onze talenten moeten de laatste stap naar de internationale top kunnen
maken. In 2009 investeren we hiervoor in tien extra talentcoaches, betere
onderwijsfaciliteiten en het internationale trainings- en wedstrijdprogramma. We willen dat er in 2011 twintig procent meer succesvolle
talenten zijn. De combinatie van toptraining en onderwijs wordt verbeterd
met de komst van vier of vijf Centra voor Topsport en Onderwijs.
Om meer gehandicapten te laten sporten, stimuleren we sport in het
speciaal onderwijs. Ook willen we het sportaanbod in zorgvoorzieningen
voor mensen met een verstandelijke handicap vergroten en het aanbod
van sportverenigingen voor mensen met een beperking verbeteren. Tot
slot streven we ernaar de positie van sport in het Europese
Gemeenschapsrecht op een aantal te verduidelijken, rekening houdend
met het bijzondere karakter van de sport.
Medische ethiek
De beleidsbrief Medische Ethiek van het najaar 2007 blijft uitgangspunt
voor het beleid. In 2009 nemen we verdere stappen om de kwaliteit van de
hulpverlening rond de afbreking van zwangerschap te verbeteren. Zo
worden de psychosociale gevolgen van abortus onderzocht en loopt er
onderzoek naar de redenen voor abortus. De beroepsgroep werkt, met
subsidie van VWS, aan de ontwikkeling van een richtlijn ter verbetering
van de abortushulpverlening.
Ook gaan we door met voorlichting en onderzoek op het vlak van
euthanasie. Eén van de onderzoeken betreft het kennisniveau van artsen
en burgers ten aanzien van medische beslissingen rond het levenseinde
en de problemen die zich in de praktijk voordoen.
Orgaandonatie
We streven ernaar dat het aantal donoren met 25 procent stijgt.
Wij doen een dringende oproep aan iedereen om na te denken over
orgaandonatie, en we spreken daarbij de diepe voorkeur uit dat mensen
voor donatie kiezen.
In het Masterplan Orgaandonatie staan voorstellen over de kwaliteit van
donorwerving, uitname en transplantatie. De voorlichting wordt uitge-

Persexemplaar

26

Beleidsagenda

breid en verliest het neutrale karakter. We spreken mensen voortaan aan
op hun verantwoordelijkheid en solidariteit. We hopen te bereiken dat
mensen vaker kiezen vóór donatie en dat ook aan hun naasten vertellen.
Er wordt een wijziging van de Wet op de orgaandonatie voorbereid. Er
komt, naast de vier keuzemogelijkheden van nu, een extra keuze: «Ja, ik
geef toestemming voor donatie, mits mijn nabestaanden instemmen».
Voor mensen die zich niet registreren, geldt: «Mijn nabestaanden
beslissen». Niet registreren is ook een keuze, die men altijd kan wijzigen.
Oorlogsgetroffenen
Het verhaal over de Tweede Wereldoorlog en de gevolgen daarvan blijft
belangrijk, ook voor generaties die na ons komen. Met het programma
Erfgoed van de Oorlog investeren we in het behouden, ontsluiten en
toegankelijk maken van erfgoedmateriaal. Extra aandacht is er voor het
audiovisueel vastleggen van getuigenissen. Voor het programma is tot
2010 ruim 21 miljoen euro beschikbaar. Het voorlichtingsbeleid Tweede
Wereldoorlog, dat zich tot nu vooral richt op de jeugd, wordt geëvalueerd.
Ook Nederlanders die geen persoonlijke relatie hebben met WO II moeten
goed geïnformeerd zijn over het oorlogsverleden en de gevolgen daarvan.
Financieel beleid op hoofdlijnen
Deze paragraaf beschrijft het financieel beleid op hoofdlijnen. Allereerst
worden de geraamde uitgaven behorend bij het beleidprogramma van het
kabinet Samen werken Samen leven gepresenteerd. Vervolgens wordt
een totaaloverzicht gepresenteerd van de zorguitgaven, gevolgd door een
totaaloverzicht van de begrotingsuitgaven. Hierna volgen overzichten met
de financiële consequenties van de belangrijkste onderwerpen in deze
beleidsagenda.
Doelstellingen kabinet
Het kabinet heeft in Samen werken Samen leven 74 doelstellingen voor de
kabinetsperiode geformuleerd. Vijf daarvan hebben direct betrekking op
onze beleidsterreinen. Ze zijn opgenomen in ondertaande tabel. In de
tabel is tevens opgenomen in welk artikel en onder welke operationele
doelstellingen het beleid verder is uitgewerkt.

Persexemplaar

27

Beleidsagenda

Nr.
Omschrijving
kabinetsdoelstelling

*

Nr.
Beleidsartikel/OD

Geraamde
uitgaven
2009

Geraamde
uitgaven
2010

Geraamde
uitgaven
2011

Vindplaats

35

Substantiële uitbreiding van het aantal
vrijwilligers en behoud van het aantal
mantelzorgers in 2011

44.3.2

27 800

32 700

42 800

Kamerstukken 30 169,
nr. 11

45a

De vermijdbare schade in de ziekenhuiszorg, is in 2012 gehalveerd

42.3.2
98.3.4

5 950

4 450

3 950

Kamerstukken 31 016,
nr. 8, en 28 439, nr. 18

45b

Burgers kunnen op KiesBeter.nl voor 80
aandoeningen zien welke kwaliteit de
ziekenhuizen bieden

42.3.1
43.3.1

9 422

10 422

9 422

Kamerstukken 28 439,
nr. 98

45c

Cliënten geven 90 procent van de zorgaanbieders in de AWBZ een voldoende
voor de kwaliteit van de zorg

*

*

*

*

45d

De rechten en plichten van patiënten en
cliënten zijn in 2011 wettelijk vastgelegd
en de informatie hierover is voor
iedereen toegankelijk

42.3.1
43.3.1

39 721

39 721

39 721

Kamerstukken 31 476,
nr. 1

46

Meer patiëntgerichte zorg door
vernieuwing zorgconcepten en innovatie

42.3.2
43.3.3

133 879

109 146

106 874

Innovatie in preventie en
zorg Kamerstukken
31 200 XVI, nr. 16

47

Betere hulp en opvang voor tienermoeders

44.3.4

1 000

1 000

1 000

–

48

Verbeteren en versterken palliatieve zorg

43.3.3

21 400

21 400

21 400

Actieplan Palliatieve zorg
2008–2010, Kamerstukken 29 509, nr. 19

Doelstellingen 45b en 45c worden bekostigd via het Project Zichtbare Zorg, het ontwikkelen van de CQ-index en het kwaliteitskader Verantwoorde zorg, inclusief € 4,2 miljoen per jaar voor KiesBeter.nl

Persexemplaar

28

Beleidsagenda

Totale premiegefinancierde zorguitgaven
Totale zorguitgaven onder het Budgettair Kader Zorg (bedragen x € 1 000 000)
2009
41 Volksgezondheid
Preventieve zorg (uitvoeren Rijksvaccinatieprogramma)
Volksgezondheid onverdeeld
42 Gezondheidszorg
Huisartsen en gezondheidscentra
Tandheelkunde en tandheelkundige specialistische
zorg
Paramedische hulp
Verloskunde en kraamzorg
Dieetadvisering
Extramurale zorg onverdeeld
Algemene en categorale ziekenhuizen
Academische ziekenhuizen
Medisch specialisten
Overig curatieve zorg
Ziekenhuizen, medisch specialisten en overig
curatief onverdeeld
Ambulancevervoer
Overig ziekenvervoer
Ziekenvervoer onverdeeld
Farmaceutische hulp
Hulpmiddelen
Geneeskundige GGZ door instellingen
Geneeskundige GGZ door vrijgevestigden
Geneeskundige GGZ onverdeeld
Grensoverschrijdende zorg

2009

107

43 Langdurige zorg

21 780

108
–1

Langdurige geestelijke gezondheidszorg
Gehandicaptenzorg
Verpleging en verzorging
Persoonsgebonden budgetten
Subsidies langdurige zorg

1 340
5 612
12 022
1 854
70

31 596
2 170
757
524
424
42
37
10 600
3 286
1 888
523
492
408
113
5
5 327
1 333
2 883
159
126
500

Beheerskosten / diversen AWBZ
Langdurige zorg onverdeeld

238
645

44 Maatschappelijke ondersteuning
MEE-instellingen

172
172

99 Nominaal en onvoorzien
Nominaal en onvoorzien

1 965
1 965

Overig
Wmo (gemeentefonds)
Opleidingfonds (begroting VWS)
Wtcg (begroting VWS)
Begrotingsgefinancierde BKZ-uitgaven

2 389
1 492
818
n.v.t.
79

Totaal zorguitgaven

58 010

Bron: VWS

Persexemplaar

29

Beleidsagenda

Totale begrotingsuitgaven
Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2009

41 Volksgezondheid
602 970
1 – Meer mensen kiezen voor een gezonde leefstijl
44 468
2 – Het voorkomen van gezondheidsschade door
onveilig voedsel onveilige producten
80 110
3 – Het voorkomen van gezondheidsschade door
ongevallen
4 587
4 – De vermijdbare ziektelast neemt af door een goede bescherming tegen infectie- en chronische ziekten
299 725
5 – Er is een doelmatig systeem van openbare
gezondheidszorgvoorzieningen dat bijdraagt aan
een betere volksgezondheid
150 530
6 – Het bevorderen van ethisch verantwoord
handelen in de gezondheidszorg en bij medisch
wetenschappelijk onderzoek
14 599
Personeel en materieel
8 951
42 Gezondheidszorg
1 – De positie van de burger in het zorgstelsel
wordt verstrekt
2 – Zorgaanbieders worden gestimuleerd om het
door de burger gewenste zorgaanbod te realiseren
3 – Zorgverzekeraar bieden alle burgers een
betaalbaar verzekerd pakket voor noodzakelijke
zorg aan
Personeel en materieel
43 Langdurige zorg
1 – De positie van de burger in het zorgstelsel
wordt versterkt
2 – Voor iedere cliënt is de noodzakelijke zorg
beschikbaar
3 – De zorg is effectief en veilig en wordt door de
cliënt positief ervaren (kwalitatief goede zorg)
4 – De kosten van de zorg zijn maatschappelijk
aanvaardbaar
Personeel en materieel
44 Maatschappelijke ondersteuning
1 – Burgers worden gestimuleerd actief te
participeren in maatschappelijke verbanden
2 – Burgers bieden anderen vrijwillige ondersteuning en kunnen gebruik maken van (organisaties
van) vrijwillige ondersteuning
3 – Burgers met beperkingen kunnen gebruik
maken van (algemene) voorzieningen en
professionele ondersteuning
4 – Burgers met (psycho) sociale problemen
kunnen gebruik maken van tijdelijke
ondersteuning
Personeel en materieel

7 170 217
1 382

46 Sport
137 634
1 – Mensen sporten en bewegen meer voor hun
gezondheid
24 761
2 – Via de sport ontmoeten mensen elkaar, doen
mensen mee aan maatschappelijke activiteiten
en gaan mensen respectvol met elkaar om
80 252
3 – De topsport in Nederland staat symbool voor ambitie,
is een bron van ontspanning en draagt bij aan om
ons nationale imago in binnenn-en buitenland
30 290
Personeel en materieel
47 Oorlogsgetroffenen en herinnering WO II
1 – Een kwalitatief goed en doelmatig stelsel van
materiële en immateriële hulpverlening aan
oorlogsgetroffenen WO II in een situatie van
afbouw
2 – De herinneringen aan WO II blijft levend en
veel mensen – voorral jeugdigen – zijn zich van
bewust van de betekenis van WO II
Personeel en materieel

2 331
389 961

374 036
14 497

1 428

1 234 576

5 926 202
8 057
5 408 616
61 438
146 601
164 612
5 031 785
4 180

98 Algemeen
1 – Beheer en toezicht stelsel
2 – Internationale samenwerking
3 – Verzameluitkering VWS
Personeel en materieel
– Inspectie Gezondheidszorg
– Sociaal en Cultureel Planbureau
– Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
– Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
– Gezondheidsraad
– Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek
– Strategisch onderzoek RIVM
– Strategisch onderzoek NVI
– Inspectie Jeugdzorg
– Personeel en materieel kernministerie

310 236
90 062
12 013
0
208 161
46 674
5 494
114
2 980
3 470
1 515
20 131
8 162
5 852
113 769

99 Nominaal en onvoorzien
1 – Loonbijstelling
2 – Prijsbijstelling
3 – Onvoorzien
4 – Taakstelling

– 38 805
3 874
0
2 019
– 43 948

Totaal begrotingsuitgaven

14 583 072

601 493
34 568

80 708

85 812
396 470

3 935

Persexemplaar

30

Beleidsagenda

Geraamde begrotingsuitgaven bij de belangrijkste onderwerpen
in de beleidsagenda 2009
In deze tabel zijn de begrotingsuitgaven bij de belangrijkste onderwerpen
in deze beleidsagenda opgenomen. De opbouw van de begroting 2008
naar 2009 is niet in deze beleidsagenda opgenomen. U kunt deze vinden
in het verdiepingshoofdstuk van de begroting.
Omschrijving

Nr.
Beleidsartikel/OD

Geraamde
uitgaven
2009

Geraamde
uitgaven
2010

Geraamde
uitgaven
2011

Curatieve Zorg
Vereenvoudiging DBC systematiek
Stimuleren projecten patiëntveiligheid GGZ

42.3.3
42.3.2

979
1 700

1 200
1 700

–
1 900

Langdurige zorg
Invoeren zorgzwaartebekostiging
Palliatieve zorg

43.3.3
43.3.3

4 500
21 400

–
21 400

–
21 400

41.3.4

16 200

17 400

19 000

41.3.1
41.3.4
46.3.1
41.3.4
41.3.4

400
1 900
3 000
1 200
2 500

–
3 900
500
1 100
2 500

–
–
–
1 100
2 500

42.3.1 en
43.3.1
42.3.1 en
43.3.1
42.3.1 en
43.3.1
42.3.1 en
43.3.1
42.3.2
42.3.2
42.3.2
98.3.4
43.3.3
42.3.1 en
43.3.1
43.3.1

1 500

1 500

1 500

800

800

800

4 222

4 222

4 222

1 000

2 000

1 000

2 350
1 600
3 450
2 000

1 850
600
3 100
2 000

1 350
600
2 800
2 000

39 556

39 556

39 556

165

165

165

Preventie
3e (lopend en 4e (op te starten Preventieprogramma’s ZonMw
Proefprogramma preventie in het basispakket van de Zorgverzekeringswet
– stoppen met roken
– depressiepreventie en zelfmanagement van chronisch zieken
– bewegen
ZonMw Dieseasemanagement
Nationaal Programma Diabetes
Kwaliteit en veiligheid
Ontwikkelen kwaliteitsindicatoren (Project Zichtbare zorg)
Ontwikkelen CQ-index
Portal Kiesbeter.nl
Onderhoud indicatoren (Project zichtbare zorg)
Veiligheidsprogramma ziekenhuizen
Regie orgaan kwaliteit en veiligheid
Actieprogramma veilige zorg
Landelijke campagne patiëntveiligheid
ZonMw programma Zorg voor beter
Subsidies PGO-organisaties
Geschillencommissie zorginstellingen
Innovatie
Algemeen innovatiebeleid (zorgbreed), waaronder het ZorgInnovatieplatform
ICT in de Zorg

42.3.2
42.3.2

29 000
69 782

34 000
38 830

39 000
38 830

Werken in de zorg
Actieplan Werken aan de zorg
– curatieve zorg
– langdurige zorg
– Vaccinaties

42.3.2
43.3.3
42.3.2

14 427
53 437
2 500

19 927
61 312
2 500

19 177
59 062
2 500

Participatie
Uitbreiding vrijwilligers en behoud mantelzorgers – begroting VWS Maatschappelijke stages met OCW – Gemeentefonds Mantelzorgcompliment
Actieprogramma Beschermd en weerbaar
Hulp en opvang tienermoeders
Bevorderen sexuele gezondheid
Allochtonen en sexuele gezondheid
Forfaits chronisch zieken en gehandicapten
Tegemoetkoming specifieke zorgkosten

44.3.2
44.3.2
44.3.2
44.3.4
44.3.4
41.3.4
41.3.4
43.3.4
43.3.4

9 000
14 800
65 000
24 825
1 000
12 200
1 000
–
–

9 000
19 800
65 000
27 325
1 000
12 700
1 000
340 540
40 000

9 000
29 900
65 000
29 825
1 000
12 200
1 000
349 485
40 400

Persexemplaar

31

Beleidsagenda

Omschrijving

Nr.
Beleidsartikel/OD

Geraamde
uitgaven
2009

Geraamde
uitgaven
2010

Geraamde
uitgaven
2011

46.3.2
46.3.1
46.3.3
46.3.2

19 609
15 495
9 797
2 483

23 334
17 774
9 797
2 498

23 334
18 764
9 979
2 498

41.3.6

245

215

155

41.3.6

–

–

–

42.3.2

14 666

27 447

36 339

47.3.2

7 091

2 358

–

Sport
Impuls brede scholen, sport en cultuur
Nationaal Actieplan Sport en Bewegen
Talentontwikkeling, waaronder Centra voor Topsport en Onderwijs
Werkplan gehandicaptensport in Nederland
Medische ethiek
Onderzoek naar:
– ongewenste zwangerschap (o.a. psychosociale gevolgen van abortus en
redenen voor abortus)
– kennisniveau artsen en burgers t.a.v. medische beslissingen rond het levenseinde
Masterplan orgaandonatie
Oorlogsgetroffenen
Programma Erfgoed van de Oorlog

Ontwikkeling zorguitgaven
In de tabel hieronder worden de belangrijkste mutaties van de ontwikkelingen van de premiegefinancierde zorguitgaven van de begroting 2008
tot de begroting 2009 gepresenteerd. Een toelichting op deze mutaties is
opgenomen in de bijlage Financieel Beeld Zorg van deze begroting.

Persexemplaar

32

Beleidsagenda

Mutaties in de bruto BKZ relevante uitgaven en ontvangsten sinds de ontwerpbegroting 2008 (bedragen x € 1 000 000)

Bruto BKZ-relevante uitgaven stand VWS ontwerpbegroting 2008
Mutaties
Bruto BKZ-relevante uitgaven stand Jaarverslag 2007 /
1e suppletore wet 2008
Productieontwikkeling, mee- en tegenvallers
a. Actualisatie zorguitgaven 2007 en doorwerking

2008

2009

2010

2011

2012

54 349,7

58 727,3

62 057,4

65 698,6

69 543,1

262,5

– 74,7

– 71,2

– 238,3

61,4

54 612,2

58 652,6

61 986,2

65 460,3

69 604,5

– 175,7

– 144,0

– 28,4

39,8

61,4

pm
pm

pm
pm

pm
pm

pm
pm

– 32,0
– 22,0
7,5
7,0
27,9
– 70,0

– 65,0
– 23,1
7,5
13,0
29,3
– 70,0

– 97,0
– 24,3
7,5
13,0
30,7
– 70,0

– 97,0
– 25,5
7,5
13,0
32,1
– 70,0

– 91,0

– 712,0

– 776,0

– 840,0

pm

pm
25,9
72,0
593,0
22,8

pm
37,9
72,0
835,0
33,0

pm
50,0
72,0
1 076,0
37,6

10,0
15,0
– 950,0

– 569,7
355,3
10,0
15,0
– 950,0

– 558,6
366,4
10,0
15,0
– 950,0

– 548,7
376,3
10,0
15,0
– 950,0

91,3
– 135,7
– 39,1

142,5
– 163,6
32,5

162,4
– 196,5
34,7

166,5
– 174,5
13,9

2013

Maatregelen en beleidsaanpassingen genoemd in de Beleidsagenda
Preventieve zorg
b. Toevoeging HPV-vaccin aan Rijksvaccinatieprogramma
c. Opname Hepatitis B-vaccin in Rijksvaccinatie-programma
Curatieve zorg
d. Aanscherpen vergoeding cholesterolverlagers
e. Pakketmaatregelen hulpmiddelen
f. Verbetering kwaliteit methadonbehandeling
g. Ambulances
h. Diagnostiek en behandeling dyslexie in het basispakket
i. Benzodiazepinen uit het basispakket
Langdurige zorg
j. Maatregelen Care
Overige maatregelen en beleidsaanpassingen
k. Huisartsen
l. Kosteneffectieve preventieve interventies
m. Verbetering kwaliteit gehandicaptenzorg
n. PGB’s
o. Capaciteitsplan
p. Besparingsverlies Best practices
q. Besparingsverlies OB-somatisch
r. Wtcg
wv. Forfaits chronisch zieken en gehandicapten
wv. Ophogen inkomensgrens
wv. Uitvoeringskosten
wv. Vervallen reservering Wtcg

31,0
– 35,0

42,0
388,0
12,1
40,0
200,0
– 925,0

Technische en macro-economische mutaties
s. Macro loon- en prijsbijstelling (MEV 2009)
t. IJklijnmutaties
u. Diverse mutaties
v. Financieringsschuif

– 61,8
7,3
57,4

Totaal mutaties

– 176,8

– 643,0

– 693,3

– 456,4

– 225,7

Bruto BKZ-relevante uitgaven stand VWS ontwerpbegroting 2009

54 435,4

58 009,6

61 292,9

65 003,9

69 378,8

BKZ-relevante ontvangsten stand VWS ontwerpbegroting 2008

3 028,3

3 234,3

3 376,5

3 535,2

3 674,2

6,4

15,2

15,2

9,5

8,1

3 034,7

3 249,5

3 391,7

3 544,7

3 682,3

7,6

20,0
– 40,0
– 230,0
– 6,0

20,0
87,0
– 443,0
– 9,1

20,0
96,0
– 323,0
– 11,5

20,0
105,0
– 331,0
– 4,3

Totaal mutaties
BKZ-relevante ontvangsten stand VWS ontwerpbegroting 2009

7,6
3 042,3

– 256,0
2 993,5

– 345,1
3 046,6

– 218,5
3 326,2

– 210,3
3 472,0

Netto BKZ-relevante uitgaven stand VWS ontwerpbegroting 2008

51 321,4

55 493,0

58 680,9

62 163,4

65 868,9

Netto BKZ-relevante uitgaven stand VWS ontwerpbegroting 2009

51 393,1

55 016,1

58 246,3

61 677,7

65 906,8

Mutaties
Bruto BKZ relevante uitgaven stand Jaarverslag 2007/1e suppletore wet
2008
I.
II.
III.
IV.

Beëindiging overgangsmaatregel
Eigen bijdrage OB/AB
Wtcg
Diverse mutaties

Persexemplaar

73 803,9

3 638,8

70 165,1

33

Artikel 41 Volksgezondheid
41.1 Algemene Beleidsdoelstelling
Een goede volksgezondheid, waarbij mensen gezond leven en zo min
mogelijk bloot staan aan bedreigingen van hun gezondheid.
Belangrijkste beleidsonderwerpen
2009

Belangrijkste beleidsonderwerpen 2009
Op 24 september 2007 is de kabinetsvisie op gezondheid en preventie
naar de Tweede Kamer gestuurd (kamerstuk 22 894, nr. 134). Via vier
beleidslijnen willen we de volksgezondheid verbeteren. Daarbij zijn wij op
zoek naar partners in preventie. Wij willen samenwerken met gemeenten,
het onderwijs, zorgverzekeraars, de sportsector, werkgevers en andere
partijen en sectoren die parallelle belangen hebben bij gezonde burgers.
De vier beleidslijnen zijn:
+ bestaande preventiemaatregelen (gezondheidsbescherming en
ziektepreventie) in stand houden («dijkbewaking») en innoveren. Zoals
aangegeven in de brief van 8 juli 2008 (kamerstuk 22 894, nr. 178) zal
met ingang van 2009, mits budgettair inpasbaar, het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) worden uitgebreid met de HPV-vaccinatie tegen
baarmoederhalskanker voor meisjes van 12 jaar. Voor de HPVvaccinatie zal dan in 2009 een inhaalcampagne plaatsvinden voor
meisjes van 13 tot en met 16 jaar. Bij positief advies van de
Gezondheidsraad is het onze intentie ook de vaccinatie tegen Hepatitis
B, mits budgettair inpasbaar, in te voeren;
+ met name bij andere ministeries, scholen, werkgevers en werknemers
gezond leven stimuleren en de omgeving van de burger gezonder
maken. Zo gaat het wijzigingsvoorstel Drank- en horecawet naar de
Tweede Kamer en start ZonMw de voorbereidingen voor een vierde
preventieprogramma, waarin naast kennisontwikkeling vooral
ondersteuning van de uitvoering centraal staat;
+ preventie via de zorg versterken. Met de vergrijzing neemt het aantal
mensen dat lijdt aan chronische ziekten verder toe. In mijn brief
«Programmatische aanpak van chronische ziekten» van 13 juni 2008
(kamerstukken 31 200 XVI, nr. 155) is geschetst wat de ambities op dit
gebied zijn. Belangrijk onderdeel van de aanpak gericht op het
voorkomen van/of het verder verergeren van chronische ziekten is de
curatieve zorg en preventie meer aan elkaar te verbinden. In deze lijn
passen ook de pilots die zijn gepland voor 2009 om de beweegkuur,
ondersteuning bij stoppen met roken, zelfmanagement chronische
ziekten en depressiepreventie, mits budgettair inpasbaar, uiteindelijk in
het basispakket op te nemen. Verder zal het Nationaal Actieprogramma
Diabetes worden uitgevoerd;
+ bestuurlijke vernieuwing realiseren waar dit nodig is: gebiedscongruentie tussen GGD’en en GHOR-regio’s en de VWA gaat
doelmatiger en effectiever toezicht houden.
In de verschillende operationele doelstellingen van dit artikel komen deze
lijnen terug, evenals het onderwerp seksuele gezondheid en allochtonen,
waarover op 4 juli 2008 een brief aan de Tweede Kamer is gestuurd
(kamerstuk 29 200, nr. 12).
In september 2007 heeft het kabinet u een brief met daarin de belangrijkste beleidsvoornemens op het gebied van de medische ethiek toegestuurd.
Belangrijke andere onderwerpen op het terrein van de medische ethiek
zijn:

Persexemplaar

34

Beleidsartikelen/Artikel 41

+ Verbeteren van de abortushulpverlening en -registratie;
+ Uitwerken standpunten op wetevaluaties, o.a. Embryowet en Wet op
de Medische Keuringen;
+ Medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen;
+ Uitvoeren van het onderzoeksprogramma Ethiek en Gezondheid bij
ZonMw.
Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
Wij zijn verantwoordelijk voor het:
+ bevorderen dat mensen gezonder gaan leven;
+ beschermen van consumenten tegen onveilige consumentenproducten en levensmiddelen;
+ bevorderen van veilig gedrag en een veilige omgeving ter voorkoming
van letsels door ongevallen in de privésfeer;
+ beschermen van burgers tegen (de gevolgen van) infectieziekten en
rampen;
+ effectueren van een doelmatige en effectieve openbare gezondheidszorg;
+ scheppen van de randvoorwaarden voor meer preventie via de zorg;
+ bevorderen van ethisch verantwoord handelen in de gezondheidszorg
en bij het medisch wetenschappelijk onderzoek.

Externe factoren

Externe factoren
Veel ziekte overkomt mensen. Maar ziekte is ook vaak te voorkomen. Door
burgers zelf, en via de wijken, op scholen, in de sport, op het werk en in
de zorg. Vaak is er sprake van een parallellie van belangen. Om de
beleidsdoelen te bereiken, is samenwerking van belang met andere
ministeries, gemeenten, het bedrijfsleven, scholen, werkgevers en
werknemers, zorgverzekeraars en -aanbieders (beroepsgroepen),
maatschappelijke organisaties en de sportsector.
Binnen de overheid is een aantal actoren werkzaam op het terrein van de
volksgezondheid:
+ Gemeenten staan voor de collectieve preventie op lokaal niveau. Elke
vier jaar brengen gemeenten een nota lokaal gezondheidsbeleid uit.
GGD’en voeren de wettelijke preventietaken van gemeenten grotendeels uit.
+ Het RIVM is een expertise- en regiecentrum voor de publieke gezondheid. Daartoe zijn er centra voor Infectieziektebestrijding, Bevolkingsonderzoek, Gezond Leven en Gezondheid en Milieu.
+ De Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) handhaaft de wettelijke regels
voor alcohol, tabak, eet- en drinkwaren en consumentenproducten.
+ De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) houdt onder meer toezicht
op de volksgezondheid en de openbare gezondheidszorg.
Het nationale preventiebeleid is deels afhankelijk van ontwikkelingen in
EU-verband of op mondiaal niveau.

Prestatie-indicatoren

Prestatie-indicatoren
We meten het volksgezondheidsbeleid met de indicatoren absolute
levensverwachting en levensverwachting in goed ervaren gezondheid.
Het RIVM brengt vierjaarlijks de Volksgezondheid Toekomst Verkenningen
en tweejaarlijks de Zorgbalans uit, die inzicht bieden in de toestand en de
toekomstige ontwikkeling van de volksgezondheid.

Persexemplaar

35

Beleidsartikelen/Artikel 41

Prestatie-indicatoren
Indicator

1995

2000

2005

Streefwaarde
lange termijn
(2010)

Absolute levensverwachting in jaren:
– mannen
– vrouwen

74,6
80,4

75,6
80,6

77,2
81,6

≥ 78
≥ 82

2001/2003

2004/2006

62,1
61,7

62.9
62,2

Waarvan jaren in goed ervaren gezondheid:
– mannen
– vrouwen

≥ 63,5
≥ 62,7

Bron: CBS/Doodsoorzakenstatistiek (www.statline.nl). Voor het berekenen van de levensverwachting in goede ervaren gezondheid is het aantal
«gezonde» jaren bepaald op basis van het percentage mensen dat op de vraag «Hoe is over het algemeen uw gezondheidstoestand?» «goed» of
«zeer goed» antwoordde.
Beide indicatoren worden jaarlijks geactualiseerd.
Toelichting:
Wij streven ernaar Nederland terug te brengen in de top vijf van Europese landen met de hoogste levensverwachting. Het kabinet wil er aan
bijdragen dat de burger gezonder gaat leven, maar wel met inachtneming van het gegeven dat mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun leefstijl.
Op dit moment staat Nederland voor mannen op het gemiddelde van de 15 «oude» EU-landen en voor vrouwen op het gemiddelde van de EU-25.
Wij hebben geen streefwaarden voor 2009 opgenomen, maar hebben gekozen voor een streefwaarde op langere termijn (2010 peildatum i.v.m.
uitkomen van de nieuwe Volksgezondheid Toekomst Verkenningen). De reden hiervoor is dat de effecten van het beleid pas op langere termijn
zichtbaar zullen zijn.

41.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven:
Begrotingsbedragen x € 1 000
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

584 788

599 954

585 039

629 409

617 612

616 203

616 533

Uitgaven

773 899

606 048

602 970

634 673

622 109

620 535

617 129

Programma-uitgaven
1
Meer mensen kiezen voor een
gezonde leefstijl
2
Het voorkomen van gezondheidsschade door onveilig voedsel
onveilige producten
3
Het voorkomen van gezondheidsschade door ongevallen
4
De vermijdbare ziektelast neemt af
door een goede bescherming tegen
infectie- en chronische ziekten
5
Er is een doelmatig systeem van
openbare gezondheidszorgvoorzieningen dat bijdraagt aan een
betere volksgezondheid
6
Het bevorderen van ethisch verantwoord handelen in de gezondheidszorg en bij medisch wetenschappelijk
onderzoek

765 100

596 758

594 019

626 046

614 351

612 777

609 371

29 530

48 776

44 468

44 065

39 016

39 016

39 016

79 312

81 679

80 110

77 187

71 099

71 099

71 099

5 363

5 170

4 587

4 587

4 587

4 587

4 587

270 944

292 428

299 725

343 328

342 883

345 261

347 944

366 846

153 754

150 530

142 396

142 497

139 498

133 410

13 105

14 951

14 599

14 483

14 269

13 316

13 315

Apparaatsuitgaven

8 799

9 290

8 951

8 627

7 758

7 758

7 758

Ontvangsten

9 460

13 270

21 223

20 223

15 623

15 623

15 623

Persexemplaar

36

Beleidsartikelen/Artikel 41

Budgetflexibiliteit begrotingsuitgaven:
Begrotingsbedragen x € 1 000
2009

2010

2011

2012

2013

1.
–
–
–

Meer mensen kiezen voor een gezonde leefstijl
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

44 468
43 541
0
927

44 065
40 814
0
3 251

39 016
35 622
0
3 394

39 016
33 925
0
5 091

39 016
32 228
0
6 788

2.
–
–
–

Het voorkomen van gezondheidsschade door onveilig voedsel en
onveilige producten
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

80 110
79 922
0
188

77 187
76 144
415
628

71 099
69 638
415
1 046

71 099
69 115
415
1 569

71 099
68 592
415
2 092

3.
–
–
–

Het voorkomen van gezondheidsschade door ongevallen
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

4 587
4 587
0
0

4 587
4 587
0
0

4 587
4 561
0
27

4 587
3 971
0
616

4 587
3 253
0
1 334

4.

De vermijdbare ziektelast neemt af door een goede bescherming
tegen infectie- en chronische ziekten
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

299 725
298 672
0
1 053

343 328
338 470
1 200
3 658

342 883
336 979
1 200
4 704

345 261
336 022
1 200
8 039

347 944
338 469
1 200
8 275

Er is een doelmatig systeem van openbare gezondheidszorgvoorzieningen dat bijdraagt aan een beter volksgezondheid
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

150 530
149 469
0
1 061

142 396
40 339
100 341
1 716

142 497
38 782
100 831
2 884

139 498
37 667
97 877
3 954

133 410
30 931
97 389
5 090

Het bevorderen van ethisch verantwoord handelen in de
gezondheidszorg en bij het medisch wetenschappelijk onderzoek
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

14 599
14 085
0
514

14 483
2 297
11 212
974

14 269
1 755
11 212
1 302

13 316
1 768
11 212
336

13 315
1 977
11 212
126

–
–
–
5.
–
–
–
6.
–
–
–

Toelichting:
De bedragen die als «niet verplicht of bestuurlijk gebonden» zijn opgenomen zijn beleidsmatig gereserveerd voor uitgaven op het terrein van de
volgende operationele doelstellingen:
– OD 1 Meer mensen kiezen voor een gezonde leefstijl: uitgaven naar
aanleiding van de hoofdlijnenbrief alcoholbeleid (kamerstuk 27 565,
nr. 35), beleid gericht op het voorkomen van schadelijk alcoholgebruik
met een sterke focus op het Alcoholgebruik door jongeren, preventie
van schadelijk drugsgebruik, preventie overgewicht en voeding.
– OD 4 Bescherming tegen infectie- en chronische ziekten: uitgaven naar
aanleiding van de brief Programmatische aanpak van chronische
ziekten (kamerstuk 31 200 XVI, nr. 155), uitvoeren van het Nationaal
Actieprogramma Diabetes en zelfmanagement chronische ziekten.
Daarnaast voorlichting en implementatie op het gebied van International Health Regulations.
– OD 5 Doelmatige lokale preventieve gezondheidszorg: uitgaven ter
uitvoering van de kaderbrief 2007–2011 Visie op gezondheid en
preventie (kamerstuk 22 894, nr. 134) en voorbereiding op crisis en
rampen.

Persexemplaar

37

Beleidsartikelen/Artikel 41

Premie-uitgaven:
Premie-uitgaven (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Preventieve zorg (uitvoeren Rijksvaccinatieprogramma)
Ouder- en kindzorg
Volksgezondheid onverdeeld

105,2
5,0

108,0
6,1

108,0

108,0

108,0

108,0

108,0

– 0,6

– 1,3

– 1,7

– 1,7

– 1,7

Totaal

110,2

114,1

107,4

106,7

106,3

106,3

106,3

3,5%

– 5,9%

– 0,7%

– 0,4%

0,0%

0,0%

Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar
Bron: VWS

In de tabel hierboven zijn de beschikbare middelen opgenomen voor de
premie-uitgaven op het terrein van volksgezondheid. Hierin zijn de
budgettaire consequenties van de besluitvorming rond de Eerste
suppletore wet 2008 en de Miljoenennota 2009 verwerkt. Voor 2008 is de
loon- en prijsontwikkeling al verwerkt, terwijl voor 2009 en latere jaren de
loon- en prijsontwikkeling nog moet worden toegevoegd. Het saldo van
de beschikbare middelen en maatregelen, voorzover niet aan de afzonderlijke sectoren toegedeeld, is opgenomen als onverdeeld.
+ (P) Rijksvaccinatieprogramma
Het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) heeft tot doel de vaccinatie van alle
kinderen in de leeftijdscategorie van 0 tot 9 jaar die in Nederland wonen.
De ziekten waartegen gevaccineerd wordt zijn: difterie, kinkhoest, tetanus
en polio (dktp), infectie met Haemophilus Influenzae type B (Hib), bof,
mazelen en rodehond (bmr), meningokokken C infecties (Men C), en
pneumokokken infecties. Zoals aangegeven in de brief van 8 juli 2008 zal
het RVP, mits budgettair inpasbaar, met ingang van 2009 worden
uitgebreid met de HPV-vaccinatie tegen baarmoederhalskanker voor
meisjes van 12 jaar. Voorts is het de intentie voor de HPV-vaccinatie in
2009 een inhaalcampagne te laten plaatsvinden voor meisjes van 13 tot en
met 16 jaar. Bij positief advies van de Gezondheidsraad willen we ook,
mits budgettair inpasbaar, de vaccinatie tegen Hepatitis B invoeren.
Geraamde premie-uitgaven bij de belangrijkste premiegefinancierde prioriteiten
Premiegefinancierde prioriteiten (bedragen x € 1 000 000)

Opname Hepatitis B-vaccin in Rijksvaccinatieprogramma
Toevoeging HPV-vaccin aan Rijksvaccinatieprogramma (structurele kosten)
Toevoeging HPV-vaccin aan Rijksvaccinatieprogramma (inhaalcampagne)

OD

2008

2009

2010

2011

2012

2013

41.3.4

pm

pm

pm

pm

pm

pm

41.3.4

pm

pm

pm

pm

pm

pm

41.3.4

pm

pm

pm

pm

pm

pm

Bron: VWS

Persexemplaar

38

Beleidsartikelen/Artikel 41

41.3 Operationele doelstellingen
Er zijn zes operationele doelstellingen op het gebied van volksgezondheid:
1. meer mensen kiezen voor een gezonde leefstijl;
2. het voorkomen van gezondheidsschade door onveilig voedsel en
onveilige producten;
3. het voorkomen van gezondheidsschade door ongevallen;
4. de vermijdbare ziektelast neemt af door een goede bescherming tegen
infectieziekten en chronische ziekten;
5. er is een doelmatig systeem van openbare gezondheidszorgvoorzieningen dat bijdraagt aan een betere volksgezondheid;
6. het bevorderen van ethisch verantwoord handelen in de gezondheidszorg en bij het medisch wetenschappelijk onderzoek.
41.3.1 Meer mensen kiezen voor een gezonde leefstijl
Motivering

Motivering
De burger is primair zélf verantwoordelijk voor zijn leefstijl. Gemeenten,
scholen, werkgevers, sportverenigingen, zorgverzekeraars en -aanbieders
spelen ook een belangrijke rol. De gezondheidsbevorderende instituten in
samenwerking met het Centrum Gezond Leven (CGL) bij het RIVM
ondersteunen deze partijen door voorlichting te geven en leefstijlinterventies aan te bieden. Gezond leven wil het kabinet bevorderen door het
roken te ontmoedigen, schadelijk alcoholgebruik te voorkomen, beweging
te stimuleren, drugsgebruik tegen te gaan, gezonde voeding te promoten
en overgewicht te bestrijden.
Instrumenten ten behoeve van het ontmoedigen van roken

Prestatie-indicatoren
Indicator

2005

2006

2007

Streefwaarde
2009

Percentage niet-rokers ouder dan 15 jaar stijgt

72%

72%

72%

> 72%

Bron: Stivoro, continu onderzoek rookgewoonten. Deze indicator wordt jaarlijks gemeten.
Toelichting:
Uit de meting «Stoppen met roken» van TNS NIPO blijkt dat het aantal stoppogingen als gevolg van het rookverbod in de horeca per 1 juli 2008
stijgt.

+ Uitvoeren van het Nationaal Programma Tabaksontmoediging
2006–2010 (kamerstuk 22 894, nr. 78)
Dit programma is in 2006 aan de Tweede Kamer aangeboden, mede
namens de Nederlandse Hartstichting, het Astma Fonds en KWF Kankerbestrijding. Deze partijen maken jaarlijks een actieplan, met daarin de
concrete activiteiten voor het daaropvolgende jaar. Het Actieplan 2009 zal
naar verwachting eind 2008 gereed zijn.
+ Rookvrije horeca
De handhavingscapaciteit van de VWA is uitgebreid om toe te zien op de
naleving van het op 1 juli 2008 in werking getreden rookverbod in de
horeca (€ 1,8 miljoen).

Persexemplaar

39

Beleidsartikelen/Artikel 41

+ Proefimplementatie Ondersteuning stoppen met roken
In 2009 vindt het vervolg plaats van de in 2008 gestarte proefimplementatie Ondersteuning bij stoppen met roken (€ 0,4 miljoen).
Instrumenten ter bevordering van gezonde voeding en gezond
leven
+ Voedingsnota
Op 4 juli 2008 is de voedingsnota uitgekomen. Hierin zijn de doelstellingen van gezonde voeding verder toegelicht:
– Het verbeteren van de kennis over borstvoeding. De meeste aandacht
gaat hierbij uit naar vrouwen die hun kind geen of kort borstvoeding
geven.
– Het verhogen van de consumptie van groente, fruit en volkoren
graanproducten, vooral bij personen die dit niet of nauwelijks
consumeren. Hiermee wordt tegelijkertijd de vezelinname verhoogd.
– Verder verlagen van de inname aan verzadigde vetzuren en transvetzuren.
– Het verlagen van de inname aan zout, vooral door het verlagen van het
zoutgehalte in levensmiddelen. Vanuit de industrie is aangegeven dat
een gemiddelde verlaging van 20–30 procent haalbaar is.
Het kabinet kiest daarbij voor methoden die aansluiten bij de eigen
verantwoordelijkheid van mensen en van producenten.
+ Monitoring
Uitgaande van de positieve trend naar gezondere voeding zoals beschreven in de Voedingsnota volgt de overheid de ontwikkelingen via voedselconsumptiepeilingen, statusonderzoek en monitoring van productsamenstelling (€ 2 miljoen). Deze drie instrumenten worden in samenhang met
elkaar programmatisch gepland (jaarlijks). Deze gegevens kunnen ook een
belangrijke functie hebben ten behoeve van voedselveiligheid (zie OD
41.3.2).
+ Verbeteren van productsamenstelling via zelfregulatie
Door middel van afspraken tussen bedrijfsleven onderling en tussen
bedrijfsleven en overheid wordt gewerkt aan productverbetering op het
gebied van gebruik van gezondere vetten, minder zout, meer groente in
levensmiddelen en betere beschikbaarheid van groente en fruit, bijvoorbeeld via de Taskforce Verantwoorde Vetzuursamenstelling en de
Taskforce Zoutreductie in Levensmiddelen.
+ Onderzoeksprogramma Voeding en Gezondheid
Via ZonMw worden middelen beschikbaar gesteld voor een programma
Voeding en Gezondheid (€ 0,4 miljoen).
+ Stimuleren van gezond leven
Wij willen gezond leven stimuleren via opdracht- en subsidieverlening
(€ 19 miljoen) aan:
– RIVM/Centrum Gezond Leven dat zich richt op gezondheidsbevordering en ziektepreventie.
– Subsidies verstrekken aan diverse gezondheidsbevorderende
instellingen.
– Programma Landelijke Leefstijlcampagnes uitvoeren via ZonMw.
– Schoolpreventieprogramma voorlichting «De Gezonde school en
Genotmiddelen».
– Tot slot zal in 2009 de integratie van de programma’s Smaaklessen

Persexemplaar

40

Beleidsartikelen/Artikel 41

(LNV) en Schoolgruiten plaatsvinden conform het verzoek van de
Tweede Kamer bij de begrotingsbehandeling 2007 van het ministerie
van LNV.
+ Inbreng Brusselse regelgeving
Door het voortzetten van de actieve Nederlandse inbreng op het gebied
van etikettering, claims en verrijking wordt bevorderd dat de informatie
over levensmiddelen helder is, zodat consumenten bewuster kunnen
kiezen voor gezonde en veilige (zie OD 41.3.2) levensmiddelen en de
administratieve lasten beperkt blijven (€ 0,2 miljoen).
+ Uitvoering overgewichtsbeleid
Eind 2008 zal een nota over overgewicht verschijnen (€ 1,8 miljoen).
Instrumenten ten behoeve van preventie van schadelijk alcoholgebruik
Prestatie-indicatoren
Indicator

1.
2.
3.

Het percentage mensen in algemene bevolking (12+), dat niet zwaar
drinkt, stijgt
Het percentage 12-jarigen dat nog nooit alcoholhoudende drank heeft
gedronken stijgt
Het percentage 12 t/m 15 jarigen dat nog nooit alcoholhoudende drank
heeft gedronken stijgt

Waarde 2007

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
2011

89,3%

–

91,1%

44,3%

47%

50%

25,6%

32%

38%

Bronnen:
1. Periodiek Onderzoek Leefstijl Situatie (POLS), Centraal Bureau voor de Statistiek;
2. Basiswaarde: Trimbos-instituut, Peilstation onderzoek scholieren 2007; in 2009 wordt de zogenoemde HBSC-meting gedaan, in 2010 worden deze
cijfers gepubliceerd, in 2011 wordt het Peilstation onderzoek uitgevoerd (Jeugd en riskant gedrag), in 2012 worden deze cijfers gepubliceerd.
3. Basiswaarde: Trimbos-instituut, Peilstation onderzoek scholieren 2007; in 2009 wordt de zogenoemde HBSC-meting gedaan, in 2010 worden deze
cijfers gepubliceerd; in 2011 wordt het Peilstation onderzoek uitgevoerd, in 2012 worden deze cijfers gepubliceerd.
Toelichting streefcijfer 12-jarigen:
De afgelopen 4 jaar is de prevalentie van het nooit-gebruik bij 12-jarigen met 15 procentpunten gestegen. In 2003 had maar 29% van de 12-jarigen
nooit alcohol gedronken. Dit percentage is in 2007 gestegen naar 44,3%. De komende jaren zullen – naast de al lopende opvoedingscampagne –
enkele belangrijke aanvullende beleidsmaatregelen doorgevoerd worden, zoals accijnsverhoging, reclamebeperking, intensivering handhaving en
(na 2010) strafbaarstelling van jongeren en aanscherping van diverse bepalingen van de Drank- en Horecawet. De verwachting is dat al die
maatregelen tot een stijging van circa 6 procentpunten in de prevalentie van nooit-gebruik bij 12-jarigen zullen leiden.

+ Voorbereiden wijzigingsvoorstel Drank- en Horecawet (DHW)
De nieuwe maatregelen betreffen onder meer extra verordenende
bevoegdheden voor gemeenten, wijzigingen van de verdeling van het
toezicht, de introductie van een «experimenteerartikel», «vereenvoudiging
vergunningstelsel» en strafbaarstelling van jongeren.
+ Verscherpen toezicht controle leeftijdsgrenzen Drank en Horecawet
(DHW)
In het Coalitieakkoord en bestuursakkoord met de VNG is vastgelegd dat
op langere termijn het toezicht overgaat naar gemeenten. Er is door het
ministerie van BZK een pilot gestart, waar VWS ook budget voor
beschikbaar heeft gesteld. In 2009 zal de VWA starten met een tijdelijke
intensivering van het toezicht (€ 3 miljoen).

Persexemplaar

41

Beleidsartikelen/Artikel 41

Instrumenten ter voorkoming van drugsgebruik en ten behoeve
van het laten afnemen van gezondheidsschade door drugsgebruik
Prestatie-indicatoren
Indicator

Aantal problematische drugsverslaafden per 1 000 inwoners

Waarde 2005

Streefwaarde
2011 middellange termijn

3,1

3,1

Bron: jaarbericht 2005, Nationale Drug Monitor (GGZ Nederland).
Toelichting:
Definitie problematisch druggebruik: het gebruik van een middel op zo’n manier dat hierdoor lichamelijke, psychische of sociale problemen
ontstaan, of op zo’n manier dat maatschappelijke overlast ontstaat.
Het aantal problematisch drugsverslaafden in Nederland is al jaren stabiel. Het goede bereik van de verslavingszorg onder met name heroïneverslaafden draagt hieraan bij. Het aantal zal in de loop der jaren waarschijnlijk iets dalen doordat dit een «vaste» groep verslaafden is die veroudert.

+ Drugsevaluatie
Tijdens het hoofdlijnendebat over het drugsbeleid op 6 maart 2008
(Handelingen TK 2007–2008, nr. 60, blz. 4213–4238 en 4240–4268) hebben
de ministers van VWS en Justitie toegezegd een nieuwe interdepartementale drugsnota uit te brengen. Die zal in 2010 gereed zijn. Ter voorbereiding hiervan wordt het Nederlandse drugsbeleid geëvalueerd. De
evaluatie wordt uitgevoerd door het Trimbosinstituut in samenwerking
met het WODC.
+ Continueren van het kwaliteits- en innovatieprogramma «Resultaten
Scoren»
Hiermee willen we bewezen effectieve behandeling en best practices in de
verslavingszorg doelmatig invoeren (€ 0,4 miljoen).
+ Continueren van het programma Risicogedrag en Afhankelijkheid via
ZonMw
Doel is meer zicht te krijgen op de omvang en achterliggende factoren van
risicogedrag en afhankelijkheid ten behoeve van preventie en behandeling
(€ 2 miljoen).
+ Heroïnebehandeling
Continuering van het verstrekken van subsidies aan de gemeenten voor
de behandeling met heroïne op medisch voorschrift voor therapieresistente verslaafden in een aantal steden (€ 15,2 miljoen).

Persexemplaar

42

Beleidsartikelen/Artikel 41

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Specifieke uitkeringen
Heroïnebehandeling op medisch voorschrift

15 178
15 178

15 178
15 178

15 178
15 178

15 178
15 178

15 178
15 178

Instellingssubsidies/Structurele subsidies
Onder andere:
Trimbos
Stivoro
Jellinek
Stichting informatievoorziening Zorg (IVZ)

9 995

9 995

9 995

9 995

9 995

3 881
840
1 195
1 010

3 881
840
1 195
1 010

3 881
840
1 195
1 010

3 881
840
1 195
1 010

3 881
840
1 195
1 010

9 783

10 637

6 588

6 588

6 588

540
200
1 784
350
1 066
2 616
1 769

540
200
1 553
250
0
2 438
1 789

540
200
855
250
0
2 182
1 753

540
200
780
250
0
2 108
1 752

540
200
780
250
0
2 108
1 752

557

200

200

200

200

393

0

0

0

0

Projectsubsidies
Onder andere:
Schoolpreventieprogramma voorlichting «De gezonde school en
genotmiddelen»
Inbreng Brusselse regelgeving
Uitvoering overgewichtsbeleid
Kwaliteits- en innovatieprogramma «Resultaten scoren»
Medische heroïnebehandeling
Preventie van schadelijk alcohol- en drugsgebruik
Preventie d.m.v. gezonde voeding
Opdrachten
Onder andere:
Proefimplementatie ondersteuning stoppen met roken
Bijdragen aan baten-lastendiensten (totaal)
Onder andere:
VWA: Rookvrije horeca
VWA: Verscherpen toezicht controle leeftijdsgrenzen DHW
RIVM: Monitoring Voedselconsumptiepeiling
RIVM: Centrum Gezond Leven

8 955

8 055

7 055

7 055

7 055

1 750
3 000
2 000
2 000

1 000
3 000
2 000
2 000

0
3 000
2 000
2 000

0
3 000
2 000
2 000

0
3 000
2 000
2 000

Totaal

44 468

44 065

39 016

39 016

39 016

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

41.3.2 Het voorkomen van gezondheidsschade door onveilig
voedsel en onveilige producten
Motivering

Motivering
Wij willen de consument beschermen tegen gezondheidsschade als
gevolg van onveilig voedsel en onveilige producten. Daartoe nemen we
een aantal initiatieven op het terrein van:
+ het bevorderen van voedselveiligheid;
+ het bevorderen van productveiligheid.
Burgers hebben een eigen verantwoordelijkheid om zich te beschermen
tegen risico’s die ze zelf kunnen beperken, zoals het zorg dragen voor een
goede hygiëne bij de bereiding van levensmiddelen en het gebruiken van
producten op een veilige en daartoe bestemde manier. Wij beschermen,
via uitvoering door de VWA, de consument tegen gezondheidsrisico’s
waarop hij zelf weinig of geen invloed heeft om ze te voorzien en te
voorkomen. Op het gebied van voeding en voedsel wordt op dossiers
nauw samengewerkt tussen de ministeries van LNV en VWS, zodat op de
thema’s gezondheid, voedselkwaliteit en voedselveiligheid optimale
synergie behaald kan worden. De Europese en nationale product-

Persexemplaar

43

Beleidsartikelen/Artikel 41

wetgeving bepalen dat producenten en verhandelaren primair verantwoordelijk zijn voor het produceren en in de handel brengen van
uitsluitend veilige producten en levensmiddelen.
Instrumenten ter bevordering van de voedselveiligheid
+ Vaststellen van maximum toelaatbare gehaltes residuen en verontreinigingen in Europees verband
Met Europese normstelling willen we voorkomen dat consumenten via
voedsel te veel residuen van bestrijdingsmiddelen en verontreinigingen
innemen. De inname door kwetsbare groepen, zoals kinderen, krijgt
speciale aandacht. Een van de aandachtspunten voor 2009 is de Europese
harmonisatie van regelgeving voor PCB’s in levensmiddelen.
Instrumenten ter bevordering van de productveiligheid
+ Bijdragen aan vaststelling en implementeren van de Europese Global
Hamonized System Verordening voor de indeling en etikettering van
stoffen en preparaten (EU GHS Verordening) voor bedrijfsleven en
consumenten
Onze inzet betreft het geven van voorlichting aan brancheorganisaties en
consumenten over de gewijzigde gevaarsetikettering van producten ter
bescherming van de consument tegen risico’s van chemische stoffen en
het veilig omgaan door het bedrijfsleven met de chemische risico’s van
producten (€ 0,3 miljoen).
+ Actief bijdragen aan een rijksbeleid voor nieuwe risico’s, zoals
nanotechnologie
In 2009 vindt de uitvoering plaats van het rijksbrede actieplan nanotechnologie. De doelstelling van VWS is het beschermen van de consument
tegen de eventuele risico’s van nanotechnologie in levensmiddelen en
producten (€ 0,2 miljoen).
+ Dierproeven
Met dit programma via ZonMw willen we dierproeven verminderen,
vervangen en verfijnen. Daarnaast wordt een programmeringsstudie
uitgevoerd met als doel het door de overheid gefinancieerde lopend
onderzoek in Nederland meer te kunnen stroomlijnen (€ 0,4 miljoen).
+ Europees en internationaal
Doel is het veiligheidsniveau van producten waar nodig verder te
verhogen en consumenten te beschermen tegen uiteenlopende risico’s
van producten waaraan zij kunnen worden blootgesteld (€ 0,25 miljoen).
Inzet hierbij is ook de lasten voor het bedrijfsleven te verminderen. Het
gaat in 2009 om het volgende:
– In samenwerking met het ministerie van EZ en de VWA bevorderen
van veiligheid van producten uit niet EU-landen (o.m. China).
– Bijdragen aan vaststelling van de wijziging van de Europese
Speelgoedrichtlijn. De wijziging van deze richtlijn zal het veiligheidsniveau van speelgoed verder verhogen.
– Aanpassen aan de stand van de wetenschap en waar mogelijk
vereenvoudigen van Europese productveiligheidsrichtlijnen en
backspaceverordeningen.

Persexemplaar

44

Beleidsartikelen/Artikel 41

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Instellingssubsidies
Onder andere:
Stichting Voedingscentrum

1 573

1 573

1 573

1 573

1 573

1 509

1 509

1 509

1 509

1 509

Projectsubsidies
Onder andere:
Bijdragen Europese «Global Harmonized System»-verordening
Nanotechnologie
Europees en internationaal
Consumentendatabank
Voedselinfecties/voedselveiligheid

1 876

2 095

2 092

2 092

2 092

300
200
125
220
395

800
200
125
220
395

800
200
125
220
395

800
200
125
220
395

800
200
125
220
395

Bijdragen aan baten-lastendiensten
Voedsel en Waren Autoriteit

75 946
75 946

72 804
72 804

66 719
66 719

66 719
66 719

66 719
66 719

Bijdragen aan ZBO’s

100

100

100

100

100

Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
Bijdrage College Toelating Bestrijdingsmiddelen
Centraal Justitieel Incassobureau

615
300
315

615
300
315

615
300
315

615
300
315

615
300
315

80 110

77 187

71 099

71 099

71 099

Totaal

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

41.3.3 Het voorkomen van gezondheidsschade door ongevallen
Motivering

Motivering
We willen de consument beschermen tegen gezondheidsschade als
gevolg van ongevallen. Burgers hebben een eigen verantwoordelijkheid
om zich te beschermen tegen risico’s die ze zelf kunnen beperken. Dat
neemt niet weg dat we door gerichte voorlichting en gedragsbeïnvloeding
onnodig letsel kunnen beperken.
In de periode 2001–2003 is een sterke daling opgetreden van het aantal
Spoedeisende Hulp (SEH)-behandelingen voor ongevallen in de privésfeer. Na een aantal jaren waarin het aantal SEH-behandelingen stabiel
bleef, is in 2006 echter een kentering opgetreden. Voorlopige cijfers geven
de indruk dat deze trend zich in 2007 voortzet. Het ombuigen van deze
ongunstige ontwikkeling rechtvaardigt de inspanning die op dit moment
geleverd wordt.

Persexemplaar

45

Beleidsartikelen/Artikel 41

We meten de voortgang van het beleid met de volgende indicator:
Prestatie-indicatoren
Indicator

Aantal spoedeisende hulpbehandelingen in ziekenhuizen door privéongevallen en sportblessures

2001

2005

Streefwaarde
2009

700 000

600 000

630 000

Bron: Letsel Informatie Systeem 2001–2006 (Consument en Veiligheid) en CBS
Toelichting:
Bij de streefwaarde is rekening gehouden met bevolkingsprognoses en demografische veranderingen, zoals de vergrijzing.

Instrumenten ter voorkoming van gezondheidsschade
+ Subsidie verstrekken aan de Stichting Consument en Veiligheid (C&V)
Doel is veilig gedrag van consumenten te bevorderen. Om dit te realiseren
ontwikkelt C&V maatregelen die ongevallen in de privésfeer moeten
voorkomen. Dit betreft bijvoorbeeld het voorkomen van vallen door
kinderen en ouderen door voorlichting over veiliger gedrag en het
valveiliger maken van woningen. Ook onderzoekt de stichting het effect
hiervan (€ 3,2 miljoen).
+ Voortzetten van intensivering kosteneffectief beleid en versterken
intersectorale aanpak
Doel is een daling van letsels door ongevallen, zelfverwonding en geweld.
Door middel van subsidies wordt de public health aanpak verder
geïntroduceerd in de domeinen van verkeer, arbeid en geweld en worden
intersectorale interventies ontwikkeld, bijvoorbeeld lokale fietsveiligheidsprojecten (€ 1,2 miljoen).
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Instellingssubsidies
Stichting Consument en Veiligheid

3 253
3 253

3 253
3 253

3 253
3 253

3 253
3 253

3 253
3 253

Projectsubsidies
Onder andere:
Voortzetten van intensivering kosteneffectief beleid en versterken
intersectorale aanpak

1 334

1 334

1 334

1 334

1 334

1 242

1 242

1 242

695

0

Totaal

4 587

4 587

4 587

4 587

4 587

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

41.3.4 Minder vermijdbare ziektelast door een goede bescherming tegen infectieziekten en chronische ziekten
Motivering

Motivering
We willen de gevolgen van ziekten vermijden door ziekten te voorkomen,
tijdig op te sporen en complicaties tegen te gaan. Dat doen wij door:
+ te zorgen voor een goede landelijke structuur ter bestrijding van

Persexemplaar

46

Beleidsartikelen/Artikel 41

+
+
+
+

infectieziekten, diverse activiteiten op het gebied van infectieziektenbestrijding te financieren en te zorgen voor een goede voorbereiding
op grote uitbraken van ziekten;
het inrichten van een goede organisatie van en deelname aan
vaccinatieprogramma’s;
internationaal afstemmen van voorbereidingen;
het bevorderen van een goede organisatie van en deelname aan
bevolkingsonderzoeken;
het zorgen voor een goede structuur rondom de preventie van
chronische ziekten. De aandacht ligt hierbij op (toekomstige) grote
gezondheidsproblemen die veel leed en kosten met zich meebrengen.
Met de vergrijzing neemt het aantal mensen dat lijdt aan chronische
ziekten verder toe. In het kader van het verbinden van curatieve zorg
en preventie wordt ingezet op het voorkomen of het verder verergeren
van deze chronische ziekten (kamerstukken 31 200 XVI, nr. 155).

Instrumenten voor een goede structuur voor infectieziektebestrijding
Prestatie-indicatoren
Indicator

2004

2005

2006

2007

Streefwaarde
2009

Aantal opgespoorde seksueel
overdraagbare aandoeningen
(soa’s)
a. Gonorroe
b. Chlamidia

1 656
5 105

1 623
5 988

1 757
7 085

1 827
7 801

> 1 827
> 7 801

Bron: RIVM/Centrum Infectieziektebestrijding. De indicator wordt jaarlijks geactualiseerd
Toelichting:
Een opgespoorde seksueel overdraagbare aandoening (soa) is het startpunt voor behandeling. Het aantal soa’s zal voorlopig toenemen. De reden
hiervoor is dat er meer testen worden uitgevoerd en daardoor dus meer gevallen gevonden worden. Er is (nog) geen exacte opgave te geven door
onderrapportage over de omvang van het aantal geslachtsziekten (Seksueel overdraagbare aandoeningen).

+ Opdrachtverlening aan het RIVM/Centrum voor infectieziektebestrijding
Het RIVM/Centrum voor Infectieziektebestrijding heeft de volgende taken:
– coördinatie van de uitvoering op het gebied van infectieziektebestrijding en -onderzoek (€ 30 miljoen);
– soa en hiv in Nederland aanpakken via financiering van gezondheidsbevorderende instellingen die op dit terrein werken (€ 7,8 miljoen);
– opsporing en behandeling van soa en aanvullende eerstelijns
seksualiteitshulpverlening (€ 21 miljoen).
+ Bevorderen seksuele gezondheid
Om de seksuele gezondheid te bevorderen verlenen we subsidie aan
diverse gezondheidsbevorderende instellingen (€ 7,3 miljoen) en wordt in
opdracht van VWS een vijfjarig programma Seks voor je 25e door ZonMw
uitgevoerd (€ 1 miljoen) en zal vanaf 2009 extra worden geïnvesteerd in
voorlichting over seksualiteit aan allochtone jongeren (€ 1 miljoen).

Persexemplaar

47

Beleidsartikelen/Artikel 41

Instrumenten voor een goede organisatie van en deelname aan
vaccinatieprogramma’s
Prestatie-indicatoren
Indicator

2003

2004

2005

2006

Streefwaarde
2009

Percentage deelname aan:
a. griepvaccinatieprogramma
b. rijksvaccinatieprogramma

74,6%
95,1%

74,6%
95,3%

76,9%
95,8%

74,5%
–

≥ 75%
≥ 95%

Bronnen:
a. Het Landelijk InformatieNetwerk Huisartsenzorg: Monitoring griepvaccinatiecampagne 2006
b. RIVM (Vaccinatietoestand Nederland per 1 januari 2005)
Beide indicatoren worden jaarlijks geactualiseerd.
Toelichting
a. We handhaven het streefpercentage voor het griepvaccinatieprogramma op 75%. Door de uitbreiding van de doelgroep in 2008 is het onzeker of
dit percentage gehaald wordt.

+ Nationaal Programma Grieppreventie via de subsidieregeling Publieke
Gezondheid
Doel van dit programma is om kwetsbare groepen (60+-ers en mensen
met een risico-indicatie zoals longziekten, hart- of nieraandoeningen en
diabetes mellitus) te beschermen tegen (de gevolgen van) griep (€ 49,4
miljoen).
+ (P) Rijksvaccinatieprogramma (RVP) uitvoeren
Zie paragraaf 41.2 onder premie-uitgaven.
+ Opdracht verlenen aan het Nederlands Vaccin Instituut
Op deze operationele doelstelling worden de opdrachten van VWS aan
het Nederlands Vaccin Instituut geraamd (€ 40,5 miljoen). Zie verder de
aparte paragraaf over de baten-lastendiensten van VWS.
Instrumenten voor een goede structuur rondom de preventie van
chronische ziekten
Kengetallen
Kengetal

Aantal patiënten diabetes mellitus

1994

2000

2004

verwachting
lange termijn
(2010)

306 000

414 000

609 000

> 850 000

Bron: RIVM/Volksgezondheid Toekomst Verkenningen (de indicator wordt eind 2008 geactualiseerd).
Toelichting:
Dit zijn schattingen van het aantal patiënten met diabetes type 1 en type 2 samen. Deze schattingen van de jaarprevalentie zijn gemaakt op basis
van vijf huisartsenregistraties.
Vanuit onderrapportage en toename van obesitas verwachten we de komende jaren een forse toename van het aantal patiënten.

Persexemplaar

48

Beleidsartikelen/Artikel 41

+ Nationaal Actieprogramma Diabetes (NAD)
Dit nieuwe vierjarige programma heeft tot doel een bijdrage te leveren
aan het terugdringen van de groei van het aantal diabetespatiënten en het
verminderen van de complicaties (€ 2,5 miljoen).
+ Preventieprogramma uitvoeren via ZonMw
De kern van de eerdere preventieprogramma’s was de kennis over
(kosten)effectieve preventie en de toepassing ervan te vergroten en
vernieuwende en kansrijke (kosten)effectieve preventie-mogelijkheden te
ontwikkelen. In juni 2008 is opdracht gegeven voor de ontwikkeling van
het 4e preventieprogramma. In dit programma dient ZonMw invulling te
geven aan de visie op preventie (kamerstukken 22 894, nr. 134) en een
bijdrage te leveren aan het versterken van de preventiecyclus: Dit is een
vierjarige cyclus waarmee specifieke doelstellingen en uitvoering van het
Nederlandse gezondheidsbeleid worden vastgelegd, uitgevoerd en
bijgesteld. Voor het 4e preventieprogramma is naast kennisontwikkeling,
vooral ondersteuning van de uitvoering het uitgangspunt.
+ Programma diseasemanagement chronische ziekten via ZonMw
Bij diseasemanagement wordt een sluitende keten gevormd van
diagnostiek, behandeling en begeleiding. Ook vroege opsporing en
preventie bij mensen met een verhoogd risico op chronische ziekten en
zelfmanagement maken er deel van uit. Het doel van dit programma is
kennis te verzamelen over diseasemanagement bij chronische aandoeningen en ervaring op te doen met de toepassing ervan in de praktijk. Dit
programma kent ook een praktijkdeel waarin multidisciplinaire transmurale zorggroepen ondersteund en gevolgd worden die gaan werken
volgens de diseasemanagement aanpak (€ 1,2 miljoen). Het programma
loopt tot en met 2012.
+ Interventiestrategieën chronische ziekten
Het aantal mensen met chronische ziekten zal in de komende jaren fors
toenemen. In 2009 worden daarom de volgende preventieve interventies
en proefimplementaties (verder) ontwikkeld (voor depressiepreventie en
zelfmanagement chronisch ziekten is € 1,9 miljoen beschikbaar):
– Beweegkuur. Deze interventie moet medisch noodzakelijke beweging
stimuleren (zie artikel 46, onder de eerste OD).
– Depressiepreventie. Deze interventie is bedoeld om mensen met
depressieve klachten via ICT en/of in groepsverband op een laagdrempelige manier vroegtijdig te helpen om te voorkómen dat deze mensen
in een depressie terecht komen.
– Zelfmanagement chronische ziekten. Het gaat hier om een programmatisch aanbod om chronische patiënten beter in staat te stellen hun
eigen ziekte te managen. Als effectief zelfmanagement beschikbaar is,
moet dit onderdeel worden van de zorgstandaarden. Een voorbeeld
hiervan is een zelfmanagement module voor de diabetes zorgstandaard.
Bekeken wordt of de drie hierboven genoemde interventiestrategieën,
naast ondersteuning bij stoppen met roken (OD 41.3.1), kunnen worden
opgenomen in het basispakket van de zorgverzekeraars. Voorwaarde
hiervoor is dat de kosteneffectiviteit bewezen wordt en het budgettair
inpasbaar is. Om deze reden worden de pilots de komende jaren
voortgezet.

Persexemplaar

49

Beleidsartikelen/Artikel 41

Instrumenten voor een goede organisatie van en het bevorderen
van deelname aan bevolkingsonderzoeken
Prestatie-indicatoren
Indicator

2001

2003

2006

Streefwaarde
2009

Percentage deelname aan bevolkingsonderzoeken en
screeningen:
a. bevolkingsonderzoek borstkanker
b. bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker
c. hielprik

78,7%
62,0%
–

80,8%
66,0%
99,8%

81,9%
66,0%
99,9%

≥ 80%
≥ 66%
≥ 99%

Bronnen:
1. Landelijk Evaluatie Team voor Bevolkingsonderzoek naar Borstkanker (LETB)
2. Landelijke Evaluatie van het Bevolkingsonderzoek naar Baarmoederhalskanker (LEBA): kritische kengetallen bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker 2006
3. RIVM: Zorgbalans–2008

+ Uitvoeren van bevolkingsonderzoeken en screeningsprogramma’s via
de subsidieregeling Publieke Gezondheid
Onze inzet betreft het financieren en bewaken van de kwaliteit van de
landelijke bevolkingsonderzoeken naar borst- en baarmoederhalskanker,
screening op familiaire hypercholesterolemie en pré- en postnatale
screening bij zwangeren en pasgeborenen (€ 96,2 miljoen). Het RIVM/
Centrum voor Bevolkingsonderzoek voert de bekostiging, landelijke
aansturing en coördinatie uit (€ 15,7 miljoen).
+ Verkennen van (kosten)effectiviteit voor grootschalig bevolkingsonderzoek darmkanker
Het doel is om te bezien of een bevolkingsonderzoek naar darmkanker
kosteneffectief is (kamerstukken 22 894, nr. 85).

Persexemplaar

50

Beleidsartikelen/Artikel 41

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Instellingssubsidies / Structurele subsidies
Instellingen op het terrein van de preventie van chronische ziekten
Instellingen die de seksuele gezondheid bevorderen
Dwangopname TBC-patiënten
WHO Kopenhagen: Contributie IARC

10 756
1 545
7 314
1 029
868

10 756
1 545
7 314
1 029
868

10 756
1 545
7 314
1 029
868

10 756
1 545
7 314
1 029
868

10 756
1 545
7 314
1 029
868

Projectsubsidies
Nationaal Actieprogramma Diabetes
Depressiepreventie en zelfmanagement van chronisch zieken
Preventie en bestrijding van infectieziekten
Preventie Chronische Ziekten

10 531
2 500
1 900
5 410
721

12 194
2 500
3 900
5 289
505

9 408
2 500
0
6 139
769

10 719
2 500
0
6 429
1 790

8 275
0
0
6 429
1 846

Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
ZonMw-programmering

1 200
1 200

1 200
1 200

1 200
1 200

1 200
1 200

1 200
1 200

Bijdragen aan baten-lastendiensten
Onder andere:
RIVM/Opdrachtverlening Centra:
– Centrum infectieziektebestrijding
– Centrum bevolkingsonderzoek
– Centrum Gezondheid en Milieu
RIVM/Uitvoering subsidieregeling Publieke Gezondheid;
– Bevolkingsonderzoek naar borstkanker
– Bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker
– Nationaal programma grieppreventie
– Pre- en postnatale screening bij zwangeren en pasgeborenen
– Screening op Familiaire hypercholesterolemie
– Soa-bestrijding/ Seksualiteitshulpverlening
RIVM/Ontwikkelingen technologie/demografie
RIVM/Uitvoering subsidieregeling VWS-subsidies
Nederlands Vaccin Instituut (NVI)

277 238

319 178

321 519

322 586

327 713

30 006
15 682
2 384

29 479
15 418
2 342

29 479
13 418
2 342

29 479
10 118
2 342

29 479
10 118
2 342

46 953
28 585
50 363
18 578
2 100
20 956
12 044
7 829
40 462

47 823
28 621
51 201
18 497
2 100
19 083
21 977
7 829
70 045

52 092
28 329
51 985
17 921
1 830
19 083
27 397
7 829
65 218

53 059
28 086
52 731
17 885
1 000
19 083
31 174
7 829
65 218

54 026
27 959
53 517
17 864
500
19 083
35 213
7 829
65 218

Totaal

299 725

343 328

342 883

345 261

347 944

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten-Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

41.3.5 Een doelmatig systeem van openbare gezondheidszorgvoorzieningen dat bijdraagt aan een betere volksgezondheid
Motivering

Motivering
We willen bijdragen aan een goede volksgezondheid en anticiperen op
(dreigende) volksgezondheidsproblemen door een goed systeem voor
openbare gezondheidszorg (OGZ) te creëren en in stand te houden. Een
keten van preventie en zorg die goed op elkaar aansluit is daarbij
essentieel. Wij vullen deze verantwoordelijkheid in door:
+ het bevorderen van effectieve landelijke, regionale en lokale voorzieningen van OGZ;
+ het verbeteren van de paraatheid van zorgvoorzieningen voor
grootschalig optreden bij crises en rampen.

Persexemplaar

51

Beleidsartikelen/Artikel 41

Instrumenten voor effectieve landelijke, regionale en lokale
voorzieningen van OGZ
Prestatie-Indicatoren
Indicator

Percentage gemeenten met een:
– 1e nota gezondheidsbeleid
– 2e nota gezondheidsbeleid

2004
(februari)

2005
(september)

2007

Streefwaarde
lange termijn
(2011)

59%
–

87%
–

99%
14%

–
100%

Bron: RIVM/Nationale Atlas Volksgezondheid
Toelichting:
Met het uitkomen van preventienota «Kiezen voor gezond leven» (oktober 2006) zijn de gemeenten gestart met het opstellen van hun 2e nota lokaal
gezondheidsbeleid.

+ Gemeenten staan voor de collectieve preventie op lokaal niveau
Elke vier jaar brengen gemeenten een nota lokaal gezondheidsbeleid uit.
GGD’en voeren de wettelijke preventietaken van gemeenten, zoals
opgenomen in de Wet collectieve preventie volksgezondheid/Wet Publieke
Gezondheid, grotendeels uit.
+ Versterken openbare gezondheidszorg
Er komt een nieuw vierjarig innovatieprogramma om lokale bestuurders/
gemeenten meer te betrekken bij het lokaal gezondheidsbeleid en om de
openbare gezondheidszorg te verbeteren. Het programma moet meer
samenhang brengen tussen diverse trajecten. Hierdoor kunnen de
betrokken partijen hun activiteiten meer op elkaar afstemmen, samen
optrekken waar dat nodig is en kunnen dubbele activiteiten worden
voorkomen. Dit vraagt om een meerjarige programmatische aanpak en
een actieve bijdrage van alle partijen, zowel op landelijk als lokaal niveau.
Meer coördinatie en afstemming dragen ook bij tot het optimaliseren van
de totale overheidsinzet met betrekking tot gezondheidsbevordering.
+ Actieplan Krachtwijken
Het verminderen van gezondheidsproblemen in de aandachtswijken door
samen met gemeenten, de eerstelijnszorg en de GGD’en een programmatische aanpak voor de concrete gezondheidsproblemen in de wijk te
ontwikkelen. Een aantal activiteiten wordt samen met de Minister voor
Wonen, Wijken en Integratie (WWI) uitgevoerd. In een aantal wijken komt
een experiment «Gezonde wijk». Deze experimenten worden onder meer
ingevuld op het gebied van geïntegreerde zorg, sport en bewegen en
voeding.
+ Financiering van tolk- en vertaalcentrum voor gezondheidszorg
Hiermee willen we tolken en vertalers beschikbaar kunnen stellen
wanneer dat nodig is (€ 10,8 miljoen).

Persexemplaar

52

Beleidsartikelen/Artikel 41

Instrumenten voor een verbeterde paraatheid van zorgvoorzieningen voor grootschalig optreden bij crises en rampen
Prestatie-Indicatoren
Indicator

Waarde 2007
(mei)

Streefwaarde
lange termijn
(2010)

68%

100%

Congruentie GGD’en/GHOR met veiligheidsregio’s
Bron: SGBO (de indicator wordt in 2008 geactualiseerd)
Toelichting:
Het betreft hier de congruentie van de buitengrenzen van de GGD’en met de veiligheidsregio’s.
Dit betekent dat de buitengrenzen van GGD’en gelijk zijn aan de buitengrens van één veiligheidregio.

+ De Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR)
De GHOR opereert ten behoeve van het bestuur van de veiligheidsregio
teneinde een doelmatige en gecoördineerde geneeskundige hulpverlening
bij zware ongevallen, rampen en crisis te bewerkstelligen. De GHOR slaat
de brug tussen de veiligheidsorganisaties en de zorgketen. In de uitvoering is de GHOR onderdeel van de openbare gezondheidszorg. Ook wordt
gewerkt aan kwaliteitsverbetering en borging van de GHOR.
+ CBRN weerstandsverhoging
Doel is het nemen van weerstandsverhogende maatregelen gericht op het
verminderen of voorkomen van de kans dat personen of groeperingen
zich ongewenst toegang verschaffen tot chemische, biologische,
radioactieve en/of nucleaire agentia (€ 11,3 miljoen).
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Instellingssubsidies
Onder andere:
Stichting Pharos

3 394

3 394

3 394

3 394

3 394

3 004

3 004

3 004

3 004

3 004

Projectsubsidies
Algemeen en strategisch gezondheidsbeleid
Preventie en zorg voor Specifieke doelgroepen
Voorbereid zijn op crisis en rampen

6 403
2 123
829
3 451

5 169
1 088
630
3 451

5 090
511
1 128
3 451

5 090
511
1 128
3 451

5 090
511
1 128
3 451

Opdrachten
Financiering tolk- en vertaalcentrum gezondheidszorg

10 750
10 750

10 750
10 750

10 750
10 750

10 750
10 750

10 750
10 750

Bijdragen aan baten-lastendiensten
RIVM: Opdrachtverlening programma’s volksgezondheid
RIVM/NVI: CBRN Weerstandsverhoging

22 641
11 341
11 300

22 742
11 442
11 300

22 432
11 132
11 300

22 387
11 087
11 300

16 787
11 087
5 700

Bijdragen aan ZBO’s
ZonMw: Programmering
ZonMw: Overhead

107 342
105 619
1 723

100 341
98 618
1 723

100 831
99 108
1 723

97 877
96 154
1 723

97 389
95 666
1 723

Totaal

150 530

142 396

142 497

139 498

133 410

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Persexemplaar

53

Beleidsartikelen/Artikel 41

41.3.6 Het bevorderen van ethisch verantwoord handelen in de
gezondheidszorg en bij het medisch wetenschappelijk onderzoek
Motivering

Motivering
We willen patiënten/cliënten en proefpersonen beschermen bij de
voortschrijding van ontwikkelingen in de gezondheidszorg. De beleidsbrief Ethiek van 7 september 2007 bevat de beleidsuitgangspunten en
activiteiten van ethiek in de komende periode (kamerstuk 30 800 XVI, nr.
183).
Instrumenten
+ Verbeteren van de abortushulpverlening en -registratie
Doel is het verbeteren van de hulpverlening aan vrouwen die ongewenst
zwanger zijn door onder meer het verbeteren van de opleiding van
hulpverleners, het ondersteunen van de richtlijnontwikkeling voor
abortusartsen en een onderzoeksprogramma bij ZonMw (€ 1 miljoen).
+ Medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen
Doel is het vergroten van kennis op het terrein van medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen, en in het bijzonder met minderjarigen, naar
aanleiding van vragen uit de praktijk.
+ Uitvoeren van het onderzoeksprogramma Ethiek en Gezondheid via
ZonMw
Het doel is het vergroten van nieuwe en belangwekkende kennis en
inzichten in ethiek in de (gezondheids)zorg en de zorgverlening (€ 0,8
miljoen).
+ Bijdrage aan de baten-lastendienst Centraal Informatiepunt Beroepen
Gezondheidszorg (CIBG)
Deze bijdrage is nodig voor het beheer van regionale toetsingscommissies Euthanasie en de centrale deskundigheidscommissie Late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen. Ook fungeert het
CIBG als aanspreekpunt voor k.i.d.-kinderen (kunstmatige inseminatie met
donorzaad), ouders en artsen, indien zij vragen hebben over het register
donorgegevens kunstmatige bevruchting (€ 1,3 miljoen).
+ Rijksbijdrage aan het CVZ (€ 11,2 miljoen)
Hiermee leveren we een bijdrage aan de financiering van abortusklinieken.

Persexemplaar

54

Beleidsartikelen/Artikel 41

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Projectsubsidies
Verbeteren van de abortushulpverlening en -registratie
Beleid Medische Ethiek

2 067
1 000
1 067

1 951
1 000
951

1 737
1 000
737

784
0
784

783
0
783

Bijdragen aan baten-lastendiensten
CIBG: Uitvoeringstaken Medische Ethiek

1 320
1 320

1 320
1 320

1 320
1 320

1 320
1 320

1 320
1 320

Bijdragen aan ZBO’s
CVZ: Rijksbijdrage financiering abortusklinieken

11 212
11 212

11 212
11 212

11 212
11 212

11 212
11 212

11 212
11 212

Totaal

14 599

14 483

14 269

13 316

13 315

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

41.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid
Overzicht beleidsonderzoeken
Onderzoek onderwerp

Nummer AD of
OD

A Start
B Afgerond

Beleidsdoorlichting

Beleidsdoorlichting Voedselveiligheid

41.3.2

Effectonderzoek ex post

Effectmetingen van interventies m.b.t. overgewicht

41.3.1

Overig evaluatieonderzoek

Monitoren van alcoholbeleid

41.3.1

Centrum Infectieziektebestrijding

41.3.4

Aanvullende curatieve soa-bestrijding

41.3.4

Nederlands Vaccin Instituut

41.3.4

Tolk- en vertaalcentrum voor gezondheidszorg

41.3.5

Wetsevaluaties ethische wetgeving: o.a. Embryowet en Wet
op de Medische Keuringen

41.3.6

A 2008
B 2009
A 2006
B 2010
A 2009
B 2010
A 2008
B 2009
A 2008
B 2009
A 2008
B 2009
A 2008
B 2009
A 2008
B 2011

Persexemplaar

55

Artikel 42 Gezondheidszorg
42.1 Algemene beleidsdoelstelling
Een goed werkend en innoverend zorgstelsel gericht op een optimale
combinatie van kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid voor de
burger.
Belangrijkste beleidsonderwerpen
2009

Belangrijkste beleidsonderwerpen in 2009
In dit artikel wordt het beleid inzake de curatieve zorg verwoord. Om de
algemene doelstelling te realiseren zal het kabinet zich in 2009, in lijn met
de kabinetsdoelstellingen in het Beleidsprogramma «Samen werken,
samen leven 2008–2011», sterk maken om de volgende doelstellingen te
realiseren:
+ het vergroten van zorgbrede transparantie, waaronder het mogelijk
maken dat burgers op www.kiesbeter.nl voor 80 aandoeningen zien
welke kwaliteit de ziekenhuizen bieden (Kabinetsdoelstelling 45b);
+ het wettelijk vastleggen van de positie van de cliënt (Kabinetsdoelstelling 45d);
+ het uitvoeren van het veiligheidsprogramma «voorkom schade, werk
veilig» om de vermijdbare schade, inclusief vermijdbare sterfte, in de
ziekenhuizen te laten dalen met 50% in 2012. (Kabinetsdoelstelling 45a)
en het in gang zetten van veiligheidsprogramma’s in de eerstelijns
gezondheidszorg en de curatieve GGZ;
+ het stimuleren van innovatie in de zorg (Kabinetsdoelstelling 46).
Kwaliteit en veiligheid van de zorg zijn, naast bovengenoemde kabinetsdoelstellingen, belangrijke aandachtspunten in het beleid van VWS. Het
stimuleren hiervan wordt breed opgepakt, onder andere door:
+ de ontwikkeling van richtlijnen en zorgstandaarden voor beroepsgroepen en het oprichten van een regieorgaan dat de richtlijnontwikkeling
zal stimuleren (OD 42.3.2);
+ het bevorderen van de transparantie door ontwikkelen van kwaliteitsindicatoren en de consumer quality index (OD 42.3.1 en OD 43.3.1);
+ het verbeteren van het functioneren van het zorgstelsel door de
verdere implementatie van prestatiebekostiging van ziekenhuizen (OD
42.3.2); het zogenoemde B-segment wordt uitgebreid tot circa
eenderde deel van de productie; ziekenhuizen krijgen hierdoor meer
vrijheid voor een doelmatige bedrijfsvoering en verzekeraars kunnen
beter concurreren op doelmatigheid en kwaliteit;
+ het opnemen van preventieve interventiestrategieën in het basispakket
wanneer deze kosteneffectief en budgettair inpasbaar zijn (OD 42.3.3);
+ de implementatie van de Langetermijnvisie Geneesmiddelenvoorziening (OD 42.3.3);
+ de implementatie van het Masterplan Orgaandonatie. Het Masterplan
Orgaandonatie bevat voorstellen voor de kwaliteit van donorwerving,
uitname van organen en transplantatie. Het is de bedoeling dat het
aantal donoren met 25 procent omhoog gaat (OD 42.3.2).
Verbeteren van kwaliteit en veiligheid in de zorg zal gepaard gaan met zo
min mogelijk administratieve lasten voor zorginstellingen en -professionals. Onduidelijk is op dit moment nog wat de gevolgen van het beleid
exact zullen zijn voor administratieve lasten voor zorginstellingen en
-professionals. Voor zover de invoering van het beleid additionele
administratieve lasten met zich meebrengt, zal VWS bezien in hoeverre
deze extra regeldruk zo beperkt mogelijk kan worden gehouden en naar
compensatie zoeken voor de extra administratieve lasten.

Persexemplaar

56

Beleidsartikelen/Artikel 42

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
Wij zijn verantwoordelijk voor:
+ het scheppen van randvoorwaarden om de kwaliteit, de toegankelijkheid, de veiligheid en de betaalbaarheid van de curatieve zorg te
waarborgen voor de burger;
+ het versterken van de positie van de patiënt, zodat deze in staat is om
zijn rol als zorgconsument te vervullen;
+ het scheppen van randvoorwaarden om het innoverend vermogen van
de gezondheidszorg te waarborgen;
+ een goed werkend stelsel, waarin zorgverzekeraars in staat worden
gesteld een betaalbaar verzekerd pakket aan te bieden.

Externe factoren

Externe factoren
Het behalen van de algemene doelstelling van dit artikel hangt af van een
goed samenspel van veel actoren: zorgprofessionals, cliënten, zorginstellingen, zorgverzekeraars en toezichthouders.
Wij stimuleren hen deze rol in te vullen onder meer door het zorgstelsel te
moderniseren, zodanig dat het prikkelt tot kwaliteitsverbetering, innovatie
en doelmatigheid. Verder stimuleren wij hen door het verlenen van
subsidies, het verspreiden van goede voorbeelden, het verrichten van
onderzoek en het leveren van bijdragen (in middelen en door medewerking) aan projecten in de zorg. De prikkels en programma’s versterken
elkaar.

Prestatie-indicatoren

Prestatie-indicatoren
Wij monitoren de prestaties van het stelsel met de Zorgbalans (zie
hiervoor www.rivm.nl). De Zorgbalans schetst aan de hand van ongeveer
honderd indicatoren een beeld van de kwaliteit, de toegankelijkheid en de
betaalbaarheid van de Nederlandse gezondheidszorg. Ook geven de
volgende evaluaties inzicht in de werking van het gezondheidszorgstelsel:
evaluatie Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wet marktordening gezondheidszorg (WMG) en de Wet op de Zorgtoeslag.
42.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven:

Begrotingsbedragen x € 1 000
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

5 851 877

7 069 276

7 169 887

7 726 340

8 141 103

8 514 657

8 994 060

Uitgaven

5 713 082

6 794 680

7 170 217

7 725 789

8 138 415

8 514 657

8 994 060

Programma-uitgaven
1. De positie van de burger in het
zorgstelsel wordt versterkt
2. Zorgaanbieders worden gestimuleerd
om het door de burger gewenste
zorgaanbod te realiseren
3. Zorgverzekeraars bieden alle burgers
een betaalbaar verzekerd pakket voor
noodzakelijke zorg aan

5 705 269

6 786 310

7 162 160

7 717 787

8 130 826

8 507 068

8 986 471

0

1 446

1 382

1 312

1 620

930

930

898 231

1 202 471

1 234 576

1 256 993

1 268 514

1 240 829

1 231 113

4 807 038

5 582 393

5 926 202

6 459 482

6 860 692

7 265 309

7 754 428

7 813

8 370

8 057

8 002

7 589

7 589

7 589

187 103

44 062

32 942

40 784

26 859

6 806

6 806

Apparaatsuitgaven
Ontvangsten

Persexemplaar

57

Beleidsartikelen/Artikel 42

Budgetflexibiliteit begrotingsuitgaven:
Begrotingsbedragen x € 1 000
2009

2010

2011

2012

2013

1 382
1 051
0
331

1 312
912
0
400

1 620
920
0
700

930
930
0
0

930
930
0
0

1.
–
–
–

De positie van de burger in het zorgstelsel wordt versterkt
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

2.

Zorgaanbieders worden gestimuleerd om het door de burgers
gewenste zorgaanbod te realiseren
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

1 234 576
1 191 357
39 551
3 668

1 256 993
1 166 412
75 238
15 343

1 268 514
1 156 464
97 292
14 758

1 240 829
1 095 474
124 879
20 476

1 231 113
1 094 103
115 923
21 087

Zorgverzekeraars bieden alle burgers een betaalbaar verzekerd
pakket van noodzakelijke zorg aan
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

5 926 202
5 920 772
1 407
4 023

6 459 482
6 453 946
888
4 648

6 860 692
6 854 996
838
4 858

7 265 309
7 260 349
813
4 147

7 754 428
7 749 468
813
4 147

–
–
–
3.
–
–
–

Toelichting
De bedragen die als «niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden» zijn
opgenomen zijn beleidsmatig gereserveerd voor uitgaven op het terrein
van de volgende operationele doelstellingen.
Operationele doelstelling 2:
+ Voor de instandhouding en beheer van de data Psychiatrische Casus
Registers (PCRs) is een budget gereserveerd. PCRs zijn registers,
verbonden aan universiteiten, die data bevatten en analyses geven
over het ggz-zorgverbruik van individuele patiënten uit de Zvw en de
AWBZ in een bepaalde regio. Op termijn zal deze informatie uit het DIS
beschikbaar moeten komen, maar tot die tijd zijn de PCR’s van belang.
+ Wet BOPZ: er is budget gereserveerd voor opstarten van pilots voor
het uittesten van verschillende varianten van de commissie zorg en
dwang. Deze commissie wordt een belangrijke actor in de nieuwe
wettelijke regeling die de huidige wet BOPZ moet vervangen.
+ Kwaliteit, Innovatie en Patiënten GGZ: in 2008 is gestart met een plan
van aanpak voor een versnellingsprogramma kwaliteit, veiligheid en
innovatie. Doel is om door middel van best practices en het delen van
kennis en ervaringen, de transparantie in de GGZ te vergroten en
structurele verbeteringen te bevorderen op de thema’s patiëntveiligheid, logistiek en klantgerichtheid.
+ Voor de uitvoering van de motie Voordewind (Kamerstuk 31 200 XVII,
nr. 22a) is het Actieplan preventie zelfdoding ontwikkeld dat in 2009
verder zal worden uitgevoerd.
+ Voor het genereren, verzamelen, verspreiden en toepassen van kennis
op het gebied van geestelijke gezondheid en verslaving is een
Masterplan ontwikkeld door het Trimbos Instituut. Concrete producten
zijn bijvoorbeeld drie monitors, preventiemateriaal en protocollen voor
behandeling.
Operationele doelstelling 3:
+ Het niet verplichte deel of bestuurlijk gebonden bedrag van operationele doelstelling 3 is gereserveerd voornamelijk voor activiteiten ten
behoeve van de verbetering van de kwaliteit van de DBC’s, communicatie, monitoring en ondersteuning bij de verdere invoering van de

Persexemplaar

58

Beleidsartikelen/Artikel 42

DBC’s. Deze activiteiten maken onderdeel uit van de brief «Waardering
II» (Kamerstukken 2007–2008, 29 248, nr. 47).
Premie-uitgaven:
Premie-uitgaven (bedragen x € 1 000 000)

Extramurale zorg
Huisartsen en gezondheidscentra
Tandheelkunde en tandheelkundige
specialistische zorg
Paramedische hulp
Verloskunde en kraamzorg
Dieetadvisering
Extramurale zorg onverdeeld
Ziekenhuizen, medisch specialisten en
overig curatief
Algemene en categorale ziekenhuizen
Academische ziekenhuizen
Medisch specialisten
Overig curatieve zorg
Ziekenhuizen, medisch specialisten en
overig curatief onverdeeld

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

3 626,0
2 086,8

3 862,3
2 144,1

3 953,7
2 170,2

4 000,6
2 179,8

4 047,4
2 186,2

4 049,6
2 186,2

4 052,1
2 186,2

640,4
494,2
364,6
40,0

754,7
496,1
421,5
41,6
4,3

757,0
524,0
424,0
41,6
36,9

757,0
525,4
425,0
41,6
71,8

757,0
526,8
425,7
41,6
110,1

757,0
528,2
425,3
41,6
111,3

757,0
529,6
426,4
41,6
111,3

15 619,6
10 053,4
3 096,2
1 984,2
485,8

16 233,2
10 558,4
3 260,9
1 891,3
522,6

16 787,8
10 599,9
3 285,5
1 888,2
522,6

17 346,9
10 662,4
3 304,9
1 888,4
522,9

17 918,0
10 756,6
3 324,7
1 888,6
522,9

17 953,8
10 759,5
3 344,8
1 888,6
522,9

17 979,1
10 763,0
3 365,5
1 888,6
522,9

491,6

968,3

1 425,2

1 438,0

1 439,1

Ziekenvervoer
Ambulancevervoer
Overig ziekenvervoer
Ziekenvervoer onverdeeld

475,7
367,2
108,5

541,1
428,1
113,0

526,3
408,1
113,1
5,1

537,7
414,1
113,1
10,5

543,5
414,1
113,1
16,3

543,7
414,1
113,1
16,5

543,7
414,1
113,1
16,5

Genees- en hulpmiddelen
Farmaceutische hulp
Hulpmiddelen

6 240,6
5 053,7
1 186,9

6 510,3
5 216,2
1 294,1

6 660,0
5 327,2
1 332,8

7 076,4
5 666,6
1 409,8

7 520,2
6 057,1
1 463,1

7 531,1
6 068,2
1 462,9

7 529,8
6 068,2
1 461,6

3 074,6
2 885,0
159,4
30,2

3 168,4
2 883,0
159,4
126,0

3 303,5
2 911,6
159,4
232,5

3 428,6
2 922,2
159,4
347,0

3 444,2
2 933,8
159,4
351,0

3 456,4
2 946,0
159,4
351,0

448,3
29,7

481,3
20,0

499,7

519,2

540,6

541,2

541,2

26 439,9

30 722,8

31 595,9

32 784,3

33 998,3

34 063,6

34 102,3

16,2%

2,8%

3,8%

3,7%

0,2%

0,1%

Geneeskundige geestelijke gezondheidszorg
Geneeskundige GGZ door instellingen
Geneeskundige GGZ door vrijgevestigden
Geneeskundige GGZ onverdeeld
Grensoverschrijdende zorg
Subsidies gezondheidszorg
Totaal
Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar
Bron: VWS

In de tabel hierboven zijn de beschikbare middelen opgenomen voor de
premie-uitgaven op het terrein van gezondheidszorg. Hierin zijn de
budgettaire consequenties van de besluitvorming rond de Eerste
suppletore wet 2008 en de miljoenennota 2009 verwerkt. Voor 2008 is de
loon- en prijsontwikkeling al verwerkt, terwijl voor 2009 en latere jaren de
loon- en prijsontwikkeling nog moet worden toegevoegd.
Op dit artikel is vanaf 2008 de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg
(GGZ) opgenomen, deze is overgeheveld van artikel 43 Langdurige zorg in

Persexemplaar

59

Beleidsartikelen/Artikel 42

verband met het onderbrengen van de geneeskundige ggz onder de Zvw.
De jeugd-GGZ valt onder de inhoudelijke verantwoordelijkheid van de
minister voor Jeugd & Gezin.
Geraamde premie-uitgaven bij de belangrijkste beleidsprioriteiten
Premiegefinancierde prioriteiten (bedragen x € 1 000 000)
OD
Mobiel medisch team
Ambulances
Bereikbaarheid huisartsenzorg en acute zorg
Preventieve interventies in het basispakket
Diagnostiek en behandeling dyslexie in het basispakket
Geneeskundige GGZ in de Zvw
Benzodiazepinen uit het basispakket
Pakketmaatregelen hulpmiddelen
Aanscherpen vergoeding cholesterolverlagers
Aanspraak geneesmiddelen en hulpmiddelen
Bekostiging apotheekhoudenden
Prestatiebekostiging ziekenhuizen
Huisartsen
Verbetering kwaliteit methadonbehandeling

42.2.2
42.2.2
42.3.2
42.3.3
42.3.3
42.3.3
42.3.3
42.3.3
42.3.3
42.3.3
42.3.3
42.3.3
42.3.3
42.3.3

2008

2009

2010

2011

2012

2013

7,5

5,4
12,0
2,7
–
27,9
–
– 70,0
– 22,0
– 32,0
–
pm
n.v.t.1
pm
15,0

5,4
18,0
2,7
25,9
29,3
–
– 70,0
– 23,1
– 65,0
pm
pm
n.v.t.
pm
15,0

5,4
18,0
2,7
37,9
30,7
–
– 70,0
– 24,3
– 97,0
pm
pm
n.v.t.
pm
15,0

5,4
18,0
2,7
50,0
32,1
–
– 70,0
– 25,5
– 97,0
pm
pm
n.v.t.
pm
15,0

5,4
18,0
2,7
50,0
33,5
–
– 70,0
– 26,8
– 97,0
pm
pm
n.v.t.
pm
15,0

2,5

2,6

2,7

2,9

3,1

ontvangsten
Verplicht eigen risico (uitbreiding compensatieregeling)
Bron: VWS
1
Met dit beleidsvoornemen zijn geen intensiveringen en extensiveringen gemoeid.

42.3 Operationele doelstellingen
Er zijn drie operationele doelstellingen op het gebied van de gezondheidszorg:
1. de positie van de burger in het zorgstelsel wordt versterkt;
2. zorgaanbieders worden gestimuleerd om het door de burger gewenste
zorgaanbod te realiseren;
3. zorgverzekeraars bieden alle burgers een betaalbaar verzekerd pakket
van noodzakelijke zorg aan.
42.3.1 De positie van de burger in het zorgstelsel wordt versterkt
Motivering

Motivering
We willen de burger door transparante informatievoorziening, wetgeving
en versterking van patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties in
staat stellen de keuze van de zorgaanbieder en de zorgverzekeraar te
baseren op de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid. Dit prikkelt de
zorgaanbieders en de zorgverzekeraars veilige, effectieve en klantgerichte
zorg te leveren c.q. in te kopen. Wij realiseren dit door:
+ transparante informatievoorziening voor burgers;
+ verbeteren van de rechtspositie van burgers in het zorgstelsel.

Persexemplaar

60

Beleidsartikelen/Artikel 42

Instrumenten voor een transparante informatievoorziening
Prestatie-indicatoren
Indicator

Ultimo 2007

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
2010

Streefwaarde
2011

6

24

48

80

Voor 80 aandoeningen kunnen burgers op www.kiesbeter.nl zien welke kwaliteit ziekenhuizen bieden
Bron: IGZ, bureau Zichtbare Zorg, Het resultaat telt (jaarlijkse meting)

Toelichting:
In het beleidsverslag VWS 2007 was per abuis een verkeerd aantal opgenomen, namelijk 16 i.p.v. 6. Dit is hier gecorrigeerd.

+ Zorgbrede Transparantie (Kabinetsdoelstelling 45b)
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) heeft het projectbureau
Zichtbare Zorg, voorheen Zorgbrede Transparantie van Kwaliteit (ZbTK),
opgericht dat samenwerkingsverbanden van veldpartijen (stuurgroepen)
in iedere sector inhoudelijk ondersteunt en zorgt voor regie bij het
ontwikkelen van kwaliteitsindicatoren. Hiervoor is een website ingericht
(www.zichtbarezorg.nl) waarop de actuele ontwikkelingen op het terrein
van transparantie worden getoond. Vanaf 1 januari 2009 is het voor alle
ziekenhuizen mogelijk om voor 24 aandoeningen de zorginhoudelijke
indicatoren te gaan meten en registreren. Naar verwachting kunnen
burgers deze informatie eind 2009 raadplegen op www.kiesbeter.nl. Dit
betreft zorgbreed beleid. Voor een verdere toelichting en de geraamde
middelen, zie artikel 43, onder OD 1.
+ Maatschappelijke Verantwoording
Via het Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording leggen zorginstellingen jaarlijks verantwoording af over het voorgaande jaar. Dit
betreft zorgbreed beleid. Voor een verdere toelichting en geraamde
middelen, zie artikel 43 onder OD 1.
Instrumenten ter verbetering van de rechtspositie van de burger
+ Rechten van cliënten en patiënten (Kabinetsdoelstelling 45d)
Deze kabinetsperiode worden de rechten en plichten van cliënten en
zorgaanbieders wettelijk vastgelegd. Dit betreft zorgbreed beleid. Voor
een verdere toelichting, zie artikel 43 onder OD 1.
+ Versterken rechtspositie van cliënten en patiënten door toepassing
geschilbeslechting
Het kabinet hecht aan een snelle en effectieve behandeling van signalen,
klachten en geschillen binnen de zorginstelling. Dit betreft zorgbreed
beleid. Voor een verdere toelichting en geraamde middelen, zie artikel 43
onder OD 1.
+ Patiëntenorganisaties versterken
We willen de positie van patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties versterken. Voor een verdere toelichting en geraamde
middelen, zie artikel 43 onder OD 1.

Persexemplaar

61

Beleidsartikelen/Artikel 42

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Projectsubsidies
Consumentenbond Transparantie huisartsenzorg
Ned. Huisartsen Genootschap Basisset Ind. Huisartsen
Projecten transparantie Curatieve zorg

400
8
61
331

400
0
0
400

700
0
0
700

0
0
0
0

0
0
0
0

Opdrachten
RIVM Registratie Perinatale Audit

982
982

912
912

920
920

930
930

930
930

1 382

1 312

1 620

930

930

Totaal

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

42.3.2 Zorgaanbieders worden gestimuleerd om het door de
burger gewenste zorgaanbod te realiseren
Motivering

Motivering
Om te zorgen dat de burger de zorg krijgt waar hij conform het verzekerde
pakket recht op heeft, bevat het zorgstelsel prikkels die zorgaanbieders
moeten aanzetten tot het leveren van een kwalitatief hoogwaardige
gezondheidszorg. Een kwalitatief hoogwaardige zorg is veilig en toegankelijk. Om het zorgaanbod, ook op de langere termijn, aan te laten sluiten
op de behoefte van de burger en op de demografische en technologische
ontwikkelingen, vinden wij het beschikbaar krijgen van nieuwe en het
verbeteren van bestaande medische producten en processen via innovatie
noodzakelijk. Daarnaast kan innovatie van zorg leiden tot een verbetering
van de arbeidsproductiviteit, waardoor werknemers in de zorg meer tijd
kunnen besteden aan de patiënt en zelf minder belast worden.
Hiervoor zetten wij in op:
+ de kwaliteit en veiligheid van het zorgaanbod;
+ de toegankelijkheid van het zorgaanbod;
+ de innovatie van de zorg.

Persexemplaar

62

Beleidsartikelen/Artikel 42

Instrumenten ten behoeve van kwaliteit en veiligheid van het
zorgaanbod
Prestatie-indicat oren
Indicator

Waarde

Peildatum

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
Lange termijn

1.

30 000

2004

28 500

15 000 (2012)

1 735

2004

1 648

867 (2012)

–

– 100%

–

–

100% (v.a.
ultimo 2009)
Nulmeting

100% (2012)

69

2006

80 (2008)

100% (2012)

19 000

2006

–

< 13 300 (2011)

100% (2011)
100% (2011)
100% (2011)

2.
3.
4.

5.
6.
7.
–
–
–
8.
–
–
–
9.
–
–
–
–

Vermijdbare incidenten in ziekenhuizen (kabinetsdoelstelling 45a)
Vermijdbare sterfte in ziekenhuizen (meting bij
huidige stand technologie)
Percentage ziekenhuizen dat werkt met een
veiligheids-management-systeem (VMS)
het aantal ziekenhuizen dat op de thema’s van het
programma ’voorkom schade, werk veilig’
participeert of aantoonbaar vergelijkbare
initiatieven ontplooit
het aantal ziekenhuizen dat deelneemt aan de
HSMR (Hospital Standardised Mortality Rate)
Aantal gevallen van vermijdbare ziekenhuisopname t.g.v. medicijngebruik
Percentage instellingen dat CQ-index meet:
Ziekenhuizen
Huisartsen
GGZ
Score op indicator bejegening door patiënten:
Ziekenhuizen
Huisartsen
GGZ

–
–
–

–
–
–

Start meting
Pilotjaar
50%

–
–
–

–
–
–

Nulmeting
Pilotjaar
Doorontwikkeling

Ontwikkeling indicatoren voor ketenzorg voor vier
ziektebeelden
Dementie
Diabetes mellitus
Hart- en vaatziekten
COPD

–
–
–
–

–
–
–
–

Pilotjaar
Pilotjaar
Ontwikkeld
Ontwikkeld

Nulmeting

Invoering
Invoering
Pilotjaar
Pilotjaar

Bronnen:
1. en 2.
De basiswaarden zijn gemeten door het Nivel in 2004. De waarden over 2009 komen beschikbaar in de loop van 2010. De meting betreft
circa 1/3 van het aantal dossiers dat in de nulmeting van 2004 betrokken was.
3.
IGZ, eind 2008 controleert de IGZ of alle ziekenhuizen een VMS geïmplementeerd hebben.
4. en 5.
VWS
6.
Eindrapport Hospital Admissions Related to Medication (Harm), Universiteit Utrecht (nieuwe meting 2011).
7.
tot en met 9. VWS

+ Patiëntveiligheid ziekenhuizen, Voorkom schade, werk veilig (kabinetsdoelstelling 45a)
Het veiligheidsprogramma «Voorkom schade, werk veilig» heeft tot doel
om in de jaren 2008–2012 de onbedoelde vermijdbare schade in ziekenhuizen met 50% te reduceren. Dit plan bestaat uit twee pijlers: het
reduceren van vermijdbare sterfte en schade op tien inhoudelijke thema’s
én het implementeren van het veiligheidsmanagement systeem (VMS) in
alle ziekenhuizen. Op de eerste vier inhoudelijke thema’s worden dit
najaar conferenties gehouden, waarbij «good practices» beschikbaar
worden gemaakt en kennis wordt gedeeld. Op alle tien thema’s moet dit
voor 1 juli 2009 gereed zijn. Hierbij worden ook proces- en vooral
uitkomstindicatoren ontwikkeld, waarmee de voortgang gemeten kan
worden. Wij ondersteunen deze activiteiten door middel van een subsidie
(€ 2,3 miljoen).

Persexemplaar

63

Beleidsartikelen/Artikel 42

Om de kwaliteit van de spoedeisende hulpverlening in ziekenhuizen te
verbeteren en te kunnen handhaven is het veld gevraagd een set landelijk
toepasbare objectieve kwaliteitscriteria te ontwikkelen voor Spoedeisende
Hulp-afdelingen (SEH).
+ Actieprogramma veilige zorg/Patiëntveiligheid eerstelijnszorg
Ook in de eerstelijnszorg wordt gericht gewerkt aan de verbetering van de
patiëntveiligheid. Van de sector wordt verwacht dat zij zich verantwoordelijk opstelt ten aanzien van de veiligheid van de zorg. Eind 2009 zal een
nulmeting, uitgevoerd door een gecombineerd onderzoek van de
Radboud Universiteit en het iBMG, naar de stand van zaken van incidenten en schade in de brede eerstelijnszorg afgerond zijn om zo tot haalbare
doelstellingen te komen. Deze nulmeting zal circa anderhalf jaar duren en
is een onderzoek dat niet alleen meet, maar dat door middel van het
inventariseren van bestaande overlegvormen binnen de eerste lijn ook
een hulpmiddel en stimulans is bij het realiseren van een VMS in de
eerstelijnszorg. Focus ligt op de plannen van de beroepsgroepen met
concrete acties op het terrein van bewustwording (incidenten op het
terrein van diagnostiek, tijdig handelen, communicatie, behandeling,
procedureel en documentatie) en de aanbevelingen uit het Harm
Wrestling onderzoek (medicatieveiligheid). Daarnaast wordt er in 2008
door het Netwerk Eerstelijns Organisaties gestart met het ontwikkelen van
een Toolkit Patiëntveiligheid voor de brede eerstelijnszorg, waarbij het
opzetten van een meldsysteem ter ondersteuning van de veiligheid van
zorg prioriteit heeft en er aandacht is voor de samenwerking en
overdrachtsmomenten tussen de verschillende beroepsgroepen. Het
kabinet ondersteunt deze activiteiten (€ 1,7 miljoen).
+ Actieprogramma veilige zorg/Patiëntveiligheid GGZ
Het Trimbos instituut zal eind 2008 een nulmeting uitvoeren om tot
haalbare doelstellingen voor vermijdbare schade in de GGZ te komen. De
huidige speerpunten van het plan van aanpak van GGZ Nederland zijn
medicatie-onveiligheid, suïcidepreventie, risico’s bij dwang en drang,
agressie in de zorg en comorbiditeit van psychische en somatische
klachten. Al deze thema’s worden in het Veilig Melden Systeem van de
instellingen centraal gesteld (€ 1,7 miljoen).
+ Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte
De Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte gaat zich richten op het
verbeteren van de organisatie en bereikbaarheid van verloskundige zorg
en kraamzorg en het verbeteren van de inhoudelijke kwaliteit en transparantie. Bijzondere aandacht wordt besteed aan de wijze waarop verloskundige zorg en kraamzorg gericht op hoogrisicogroepen verleend moet
worden (€ 0,4 miljoen).
+ Therapietrouw
We willen de therapietrouw bij het medicijngebruik bevorderen. In mei
2008 hebben partijen, waaronder belanghebbenden-organisaties van
artsen, apothekers en patiënten, afspraken gemaakt om gezamenlijk het
probleem van therapieontrouw aan te pakken. Op enkele onderdelen (o.a.
vergroten kennis, ondersteunen implementatie) zal in 2009 ondersteuning
worden geboden om zo de implementatie van de afspraken te bevorderen. De ondersteuning houdt in een vergroting van kennis van adequate
interventies ter bevordering van de therapietrouw, en pilot projecten.

Persexemplaar

64

Beleidsartikelen/Artikel 42

+ Evaluatie onderdeel Geneesmiddelen en reclame uit de
Geneesmiddelenwet
In 2008 is de evaluatie van de opzet en werking van het Reclamebesluit
Geneesmiddelen ontvangen. Zonder vooruit te lopen op de conclusies uit
die evaluatie, bestaat de mogelijkheid dat de evaluatie zal leiden tot extra
activiteiten dan wel wijzigingen in regelgeving, in beleid en in toezicht.
Ook zal in 2009 wellicht nader onderzoek gedaan moeten worden naar
verschillende in de evaluatie genoemde onderwerpen.
+ Medicatieveiligheid
In het verlengde van de brief Koers op kwaliteit (Kamerstukken II, 29 439,
nr 18) zal het plan van aanpak om de medicatieveiligheid te verbeteren,
worden uitgevoerd. Focus in dit plan ligt op de oudere patiënt die niet
zelfstandig woont. Het gaat met name om onnodige polyfarmacie, de
aanbevelingen van de commissie De Smet (rapport Harmwrestling) en
risico’s van het verkrijgen van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen via het Internet (€ 0,6 miljoen).
+ Regieorgaan kwaliteit en veiligheid
Om de kwaliteit en veiligheid van zorg te verbeteren wordt nadere actie
ondernomen op een aantal aspecten van kwaliteit. Dit betreft met name
intensivering van de regie op de ontwikkeling en de implementatie van
richtlijnen waarin veiligheid en doelmatigheid centraal staan, maar ook de
structurele verankering van onderhoudstaken van kwaliteitsindicatoren en
het beleggen van een informatiefunctie over kwaliteit richting patiënten/
cliënten, aanbieders en verzekeraars. Om partijen in het zorgveld te
stimuleren wordt een Regieorgaan opgezet dat tevens als taak krijgt de
onderlinge afstemming tussen de genoemde kwaliteitsaspecten te
borgen. Voor het oprichten van een regieorgaan is in 2009 een bedrag
gereserveerd van € 1,6 miljoen.
+ Internationale samenwerking op het gebied van geneesmiddelen en
hulpmiddelen
In het kader van internationale samenwerking zullen wij ons in 2009 onder
andere richten op:
– het terugdringen van vervalsing van geneesmiddelen en medische
hulpmiddelen;
– het optimaal laten aansluiten van Nederlandse kennisinstellingen en
bedrijven, waaronder het Top Instituut Pharma, bij ontwikkelingen
binnen de EU ten aanzien van innovatie van medicijnen;
– het prominenter agenderen van het gesignaleerde probleem in het
rapport Priority Medicines van ons bedreigende antibioticaresistentie
samen met Europese en mondiale partners, ook vanuit het bedrijfsleven;
– de productveiligheid van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen.

Persexemplaar

65

Beleidsartikelen/Artikel 42

Instrumenten voor een toegankelijk aanbod
Prestatie-indicatoren
Indicator

2005

2006

2007

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
Lange termijn

1.

217

200

257

>250

280 (2015 ev)*

–

91%

–

≥ 95%

≥ 95%

98%

99,4%

–

≥ 98,8%

≥ 98,8%

78,2%

82%

80,3%

80%

80%

77%

74%

71%

80%

80 %

–

171 per 1000
patiënten
–

–

171 per 1000
patiënten
1 700

171 per 1000
patiënten
2 300

2.

3.

4.

5.

6.
7.

Aantal donoren (exclusief
levende nierdonoren)
Percentage ambulances dat
binnen 15 minuten ter plaatse
is bij spoed/
levensbedreigende situaties
Percentage bevolking dat
binnen 30 minuten een SEH
afdeling met de auto kan
bereiken
Percentage burgers dat
binnen drie weken een
afspraak heeft bij het
ziekenhuis**
Percentage burgers dat
binnen 4 weken een afspraak
heeft voor aanmelding bij een
tweedelijns ggz-aanbieder
Aantal verwijzingen van
huisarts naar de tweedelijn
Toename van aantal
multidisciplinaire samenwerkingsverbanden in de
eerstelijn

–

1 674

*

Indien de Wet op de orgaandonatie wordt aangepast (verwachting plaatsing in het Staatsblad in 2010), is de doelstelling om 25% meer
transplantaties te realiseren in een tijdsperiode van vijf jaar (2010–2015).
**
Dit betreft de verwachte wachttijd zoals opgegeven door ziekenhuizen. Bezien wordt of op termijn gerealiseerde wachttijden uit DBCinformatie gedestilleerd kunnen worden. Zie verder kamerstukken 25 170, nr. 42.
Bronnen:
1.
Nederlandse Transplantatie Stichting (jaarlijkse meting)
2.
RIVM, Zorgbalans (jaarlijkse meting)
3.
RIVM, Zorgbalans (op aanvraag)
4.
RIVM, Zorgbalans (jaarlijkse meting)
5.
GGZ Nederland, wachttijden in de GGZ-instellingen (jaarlijkse meting)
6.
NIVEL, linh (jaarlijkse meting)
7.
NIVEL, linh (jaarlijkse meting)

+ Orgaandonatie
Het tekort aan donororganen vraagt om een intensivering van het beleid,
waarbij centraal staat dat niemand zich meer afzijdig kan houden. De
voorstellen voor verbetering op het vlak van voorlichting, de praktijk in
ziekenhuizen en donatie bij leven die door de Coördinatiegroep Orgaandonatie in het Masterplan Orgaandonatie zijn gedaan, nemen wij over.
Om de doelstelling van 25% meer transplantaties (ten opzichte van het
driejaarlijks-gemiddelde 2005–2007) in een periode van vijf jaar te kunnen
realiseren, stellen wij daarnaast een wijziging van de Wet op de orgaandonatie voor. Van het toevoegen van een extra keuzemogelijkheid die een
voorkeur weergeeft voor donatie maar die ook ruimte geeft aan nabestaanden en het vastleggen van een keuze van alle inwoners van 18 jaar
en ouder verwachten wij een stimulerende werking op het bespreken van
individuele wensen rond orgaandonatie en daarmee op het aantal
transplantaties (€ 14,6 miljoen in 2009). Voor de aanpassingen in het
beslissysteem is na 2009 een eenmalige investering nodig van € 35
miljoen.

Persexemplaar

66

Beleidsartikelen/Artikel 42

+ Arbeidsmarktbeleid
Een actief en consequent arbeidsmarktbeleid draagt bij aan dat er nu en in
de toekomst voldoende gekwalificeerd personeel beschikbaar is voor de
zorgsector. In de Arbeidsmarktbrief 2007 «Werken aan de zorg» (kamerstuk 29 282, nr. 46) is een actieplan opgesteld. Het zorgbrede
arbeidsmarktbeleid wordt op artikel 43 nader toegelicht en bevat drie
sporen:
– innovatie van zorgprocessen; dit betreft beleid dat is gericht op
innovaties die én de kwaliteit van zorg én de efficiënte inzet van
personeel bevorderen (toegelicht onder het instrument innovatie in
artikel 42 en 43);
– investeren in behoud van personeel, bijvoorbeeld door een goed
leeftijdsbewust personeelsbeleid;
– het vergroten van de instroom van nieuw personeel. Dit betreft onder
meer het stagefonds, waarmee wij in de cure en de care beogen de
instroom én doorstroom van personeel te vergroten.
+ Opleidingsfonds
Een ruim voldoende aanbod van zorgverleners is een vereiste voor een
vraaggeoriënteerde zorg waarin de patiënt centraal staat. Uitgaande van
een zeker overschot bij de jaarlijkse instroom van artsassistenten in
opleiding is het streven bij de bekostiging van de verschillende zorgopleidingen erop gericht om daar op te leiden waar de kwalitatief beste
opleiding wordt geboden tegen een redelijke prijs. Met het «opleidingsfonds» wordt de bekostiging van onder meer de opleidingen tot huisarts
(€ 110 miljoen), tot medisch specialist (€ 690 miljoen) en tot andere
medische beroepen (€ 120 miljoen) geregeld.
Om de gewenste capaciteit te bereiken sturen we op de instroom. In 2009
is de toegestane instroomcapaciteit bepaald op 598 plaatsen bij de
huisartsenopleiding en 1 059 plaatsen bij de medisch specialistische
vervolgopleidingen.
Naast het innoveren van de opleidingen- en beroepenstructuur zijn
centrale thema’s bij het opleidingsfonds: goede ramingen, bruikbare
kwaliteitsindicatoren en redelijke kostprijzen. Het College voor Beroepen
en Opleidingen in de Gezondheidszorg vervult in dit verband een
brugfunctie tussen het veld en de overheid.
Kengetallen
Kengetal
1.
2.

Instroom huisartsen in opleiding
Instroom in opleidingsplaatsen medisch specialisten

Waarde 2005

Waarde 2006

Waarde 2007

531
975

524
1 003

515
1 007

Bron: SBOH /MSRC, Capaciteitsorgaan
1
Aantal personen dat in het betreffende jaar is ingestroomd in het eerste jaar van de opleiding
2
Aantal personen dat is ingestroomd in het eerste jaar van opleiding van de opleidingen vallend onder de subsidieregeling zorgopleidingen
eerste tranche (erkende medisch specialismen, exclusief psychiatrie, inclusief de erkende bèta beroepen ziekenhuisapotheker, klinisch fysicus
en klinisch chemicus)

+ Taakherschikking/Aanpassing Wet Beroepen in de Individuele
Gezondheidszorg (BIG)
Taakherschikking leidt tot kwaliteitsverbetering door een bijdrage te
leveren aan veilige, effectieve, patiëntgerichte en toegankelijke zorg. We
willen bevorderen dat er meer anders opgeleide beroepsbeoefenaren in
de zorg gaan werken en daarbij streven we naar de juiste persoon op de
juiste plaats. In een nieuw artikel van de Wet BIG wordt de mogelijkheid

Persexemplaar

67

Beleidsartikelen/Artikel 42

van taakherschikking verankerd, door een zelfstandige bevoegdheid tot
het verrichten van voorbehouden handelingen (als bedoeld in artikel 36
van de Wet BIG) toe te kennen aan categorieën van beroepsbeoefenaren
(nieuwe beroepen).
Physician assistants en nurse practitioners zijn de eerste beroepen die
hieronder gaan vallen. De arbeidsmarkt voor deze beroepen ontwikkelt
zich gunstig. Met het belang dat we hechten aan taakherschikking hebben
we besloten om vanaf 1 september 2008 structureel meer financiële
middelen te reserveren voor een verhoging van de jaarlijkse instroom van
325 naar 400 eerstejaarsstudenten in de opleidingen physician assistant
en advanced nursing practice (in totaal € 19,1 miljoen voor 400 plaatsen).
+ (P) Bereikbaarheid huisartsenzorg en acute zorg
Ter verbetering van de bereikbaarheid van de acute huisartsenzorg en
verloskundige zorg, vragen we partijen om eenduidige minimumnormen
te ontwikkelen voor de bereikbaarheid van acute huisartsenzorg en
verloskundige zorg, inclusief normen voor de telefonische bereikbaarheid.
Verloskundigen werkzaam in achterstandswijken kunnen met ingang van
1 januari 2009 een tarief declareren dat rekening houdt met de extra
werkdruk en aanvullende maatregelen voor de persoonlijke veiligheid.
Om cliënten met name bij spoedoproepen snel te kunnen helpen, gaan we
in gesprek met de LHV, de VHN en de KNOV over een efficiëntere
inrichting van Voice Response Systemen, zodat zo min mogelijk wordt
doorverwezen naar andere nummers.
+ Functionele integratie spoedeisende hulp en huisartsenposten
Om het probleem van «zelfverwijzers» op te lossen en de keten van acute
zorg te verbeteren is het de ambitie om spoedeisende hulpafdelingen van
ziekenhuizen binnen drie jaar functioneel te integreren met een
huisartsenpost uit de regio van de betreffende ziekenhuizen. Om de
bereikbaarheid van acute zorg te borgen zullen in aanvulling hierop, en
waar nodig, kleinschalige organisaties van acute eerstelijnszorg worden
gefaciliteerd.
+ (P) Mobiel medisch team
De komende twee jaar zal er een landelijk dekkend Mobiel Medisch
Team-netwerk (inclusief traumahelikopters) komen, als extra schakel in de
keten van acute zorg (€ 5,4 miljoen structureel).
+ (P) Ambulances
In 2008 is het Landelijk referentiekader spreiding en beschikbaarheid
herijkt. Naar aanleiding van de herijking stelt het kabinet in 2009 middelen
beschikbaar om de ambulancecapaciteit en de spreiding van ambulances
uit te breiden (€ 12 miljoen in 2009, vanaf 2010 € 18 miljoen). Concreet
komt dit neer op een uitbreiding van het aantal ambulances met 47 en het
aantal standplaatsen te laten groeien van 195 naar 206. VWS werkt tevens
aan een nieuw bekostigingssysteem voor de ambulancesector uit in
overleg met het veld, zorgverzekeraars en de NZa.
+ Heroriëntatie hulpmiddelen
In 2009 zal er meer duidelijkheid zijn over de vormgeving van een
gemoderniseerd hulpmiddelenbeleid (€ 0,4 miljoen). Er wordt gestart met
de implementatie daarvan. Het doel is het stroomlijnen en mogelijk
vereenvoudigen van de verschillende regelingen waaruit de burger een
hulpmiddel kan krijgen (Zvw, AWBZ, Wmo, WIA). De toegankelijkheid,
bezien vanuit het cliëntperspectief, staat hierin centraal. Bij de implementatie zal veel aandacht besteed worden aan informatievoorziening.

Persexemplaar

68

Beleidsartikelen/Artikel 42

+ Compensatie zorgkosten illegalen
In april 2008 is door de Tweede Kamer het wetsvoorstel aangenomen dat
regelt dat zorgaanbieders ingeval zij medisch noodzakelijke zorg hebben
verleend aan in betalingsonmacht verkerende illegalen, in aanmerking
kunnen komen voor compensatie uit collectieve middelen. (Kamerstukken
II, 2007–2008, 31 249). Er wordt naar gestreefd de nieuwe regeling op
1 januari 2009 in werking te laten treden, waarna € 45,7 miljoen beschikbaar wordt gesteld voor de compensatie aan de zorgaanbieders. Dit
bedrag is opgebouwd uit de bedragen die tot de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel beschikbaar waren voor vergoeding van aan illegalen
verleende zorg door eerstelijnszorgaanbieders (€ 7,2 miljoen), ziekenhuizen (€ 23 miljoen) en AWBZ-instellingen (€ 15,5 miljoen).
Instrumenten voor innovatie
Prestatie-indicatoren
Indicator

Percentage aangesloten op Landelijk Schakelpunt
(LSP):
– huisartsenposten
– huisartsenpraktijken
– ziekenhuizen
– apothekers

Waarde

Peildatum

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
Lange termijn

5
22
1
30

27 juni 2008
27 juni 2008
27 juni 2008
27 juni 2008

100%
100%
100%
100%

100%
100%
100%
100%

Bron: Voortgangsrapportage ICT inzake de invoering van het Elektronisch Patiënten Dossier (EPD)

+ ICT in de zorg
Doel is de kwaliteit in de zorg te verbeteren. In 2009 richt het ICT-beleid
zich op de landelijke invoering van het elektronisch patiëntendossier (EPD)
(zie het stappenplan invoering EPD (kamerstuk 27 529, nr. 38). Wanneer in
2009 de Wet op het EPD in werking treedt, worden alle zorgaanbieders
verplicht om aan te sluiten op het landelijk schakelpunt (LSP).
Daarnaast wordt verder gewerkt aan nieuwe toepassingen, bijvoorbeeld
informatie over contra-indicaties, het dossier spoedeisende hulp en het
diabetesdossier. Voor ICT in de zorg is in 2009 een bedrag van circa € 70
miljoen geraamd.

1

Deze agenda is opgesteld in het kader van
het kabinetsproject Nederland Ondernemend
Innovatieland. Hiervoor is in 2009 € 14 miljoen
beschikbaar gesteld.

+ Algemeen Innovatiebeleid
In de brief aan de Kamer van 7 februari 2008 (Innovatie in preventie en
zorg, (31 200 XVI, nr. 116) zijn de visie op en de plannen voor het
innovatiebeleid gepresenteerd. In aanvulling daarop is op 4 juli 2008 de
Maatschappelijke Innovatie Agenda Gezondheid opgesteld, waarin de
interdepartementale dimensie van het zorginnovatiebeleid wordt
uitgewerkt.1 Innovatie is een belangrijke weg om de uitdagingen voor de
toekomst van de zorgsector aan te kunnen. Drie uitdagingen zijn in deze
brief aangegeven: de veranderende zorgvraag door een toename van het
aantal chronische zieken en kwetsbare ouderen, de dreigende toekomstige tekorten op de arbeidsmarkt en een betere benutting van ICT en
technologie (e-health).
Vanuit deze drie opgaven maakt een zorgbreed innovatieprogramma (€ 29
miljoen voor het jaar 2009) het beleid concreet door:
– meer ruimte te bieden voor experimenten;
– een impuls te geven aan (arbeidsbesparende) ICT en technologie;

Persexemplaar

69

Beleidsartikelen/Artikel 42

–
–
–

het wegnemen van belemmeringen en invoeren van prikkels;
het bevorderen van interdepartementale en intersectorale samenwerking;
het oprichten/ instellen van het ZorgInnovatiePlatform.

Het ZorgInnovatiePlatform zal, naar analogie van het Innovatieplatform,
aan de slag gaan om het innovatieklimaat in de Nederlandse zorg – cure,
care en preventie en alles daartussen in – te verbeteren. Dit door het
belang van een sterk innovatieklimaat te agenderen, de innovatiekracht
van de zorg te analyseren op succes- en faalfactoren en gerichte actie en
interventie voor te stellen om innovatie in de Nederlandse zorg te
versnellen. Uitwerking van het zorgbrede innovatieprogramma vindt
plaats in samenhang met de uitwerking van de Maatschappelijke
Innovatie Agenda Gezondheid (kamerstukken 27 406, nr. 120).
+ Zorginnovatiepunt
Het CVZ, de NZa en ZonMw hebben naar aanleiding van de motie
Schippers (kamerstuk 30 800, nr. 92) een gezamenlijk loket ingericht om
aan zorginnovatoren voorlichting te geven over bestaande regelingen
zodat zorginnovaties sneller tot stand komen. De ervaringen met het loket
moeten uitwijzen of en waar de bestaande regelingen hiaten vertonen
waardoor zorginnovaties onvoldoende van de grond komen of vroegtijdig
sneuvelen.
Vanuit de ontwikkelaars (zoals de wetenschap en het bedrijfsleven) wordt
soms aangegeven dat de toelating tot het zorgsysteem niet eenvoudig is.
Daarbij kan gedacht worden aan de eisen die worden gesteld aan
toelating tot het pakket en bekostiging. Het ZorgInnovatiePlatform heeft
tot taak om innovatie in preventie en zorg te versterken. Daarbij behoort
ook de brede toepassing van innovaties bevorderen. Door het ZorgInnovatiePlatform zal worden nagegaan of en op welke wijze innovaties
eenvoudiger toegelaten kunnen worden.
+ Priority medical devices (hulpmiddelen)
Begin 2009 worden de resultaten verwacht van een onderzoek dat de
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) uitvoert in opdracht van VWS naar
«priority medical devices». Het onderzoek beoogt – op vergelijkbare wijze
als dat gedaan is bij «Priority Medicines» – in kaart te brengen wat «witte
vlekken» zijn in het hulpmiddelenaanbod: welke hulpmiddelen zijn vanuit
volksgezondheidsoogpunt gewenst? De antwoorden op deze vraagstelling
zijn van belang voor het stimuleren van onderzoeks- en
innovatieprogramma’s.
+ Priority medicines
In 2009 word gestart met de uitvoering van de ZonMW programma’s
«Priority Medicines Ouderen» en «Priority Medicines Antimicrobiële
resistentie». Deze twee programma’s komen voort uit het tijdens het
EU-voorzitterschap van Nederland opgestelde rapport Priority Medicines
for Europe and the World. Dit rapport signaleert een tekort aan geneesmiddelen voor een aantal aandoeningen. Het is dringend noodzakelijk dat
op dit gebied innovaties tot stand worden gebracht (€ 1,7 miljoen in
2009).
+ Innovatie medische producten
Met FES-gelden heeft de overheid de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in
de life sciences en gezondheid en in het bijzonder in de ontwikkeling van
nieuwe medische producten. Zo zal het Topinstituut Pharma verder gaan
met de uitvoering van zijn strategische programma ten behoeve van een

Persexemplaar

70

Beleidsartikelen/Artikel 42

efficiëntere ontwikkeling van geneesmiddelen door middel van translationeel onderzoek en onderwijs (€ 29,3 miljoen). In 2009 zal VWS samen met
andere departementen, industrie en wetenschap werken aan een
toekomstbestendige visie op het kennis- en innovatiesysteem op dit
gebied.
+ Nanotechnologie
VWS levert een bijdrage aan de verdere ontwikkeling en uitvoering van
kabinetsbeleid over nanotechnologie (€ 0,4 miljoen). In 2009 zal het
kabinet een beslissing nemen over een onderzoeksagenda nanotechnologie waarin zowel de kansen als de risico’s op evenwichtige wijze aandacht
krijgen.
+ Sociale innovatie
Sociale Innovatie staat voor het dynamisch organiseren van de organisatie en dit kan het rendement van Research & Development verhogen. In
de sector van medische producten heeft wetenschappelijk onderzoek van
de Rotterdam School of Management in 2008 aangetoond dat het succes
van innovatie voor circa 30% wordt bepaald door R&D en voor 70% door
sociale innovatie. De resultaten van innovatieve bedrijven in de sector van
medische producten blijken tot 25% hoger te liggen dan die van niet
innovatieve bedrijven. Voor verbetering van het succes van innovatie zijn
vooral visionair leiderschap en een professioneel middenkader van
essentieel belang. Meer en betere samenwerking binnen bedrijven en met
externe partners blijkt cruciaal voor bevordering van innovatie. Aan
managers de taak om de voorwaarden te scheppen dat dit tot stand komt.
VWS zal de uitkomsten van het onderzoek gebruiken bij het honoreren
van verzoeken om bijdragen (tijd en geld) aan innovatieve projecten. Het
onderzoek heeft ook de mate van sociale innovatie van de branche van
medische producten in kaart gebracht. VWS zal samen met de branche
een plan van aanpak opstellen om gezamenlijk tot verbetering van de
sociale innovatie in de sector van medische producten te komen. Sociale
innovatie krijgt ook specifieke aandacht van het ZorgInnovatiePlatform in
het kader van de cultuur en organisatie van de zorgsector.
+ Kwaliteit en innovatie in de GGZ
In 2009 wordt, in samenwerking met veldpartijen, verder gewerkt aan
kwaliteit en innovatie in de tweedelijns GGZ. Daarbij wordt aandacht
besteed aan structurele inbedding van kwaliteitszorg in het stelsel, zodat
sprake is van blijvende vernieuwing in de sector. Meer concreet leidt dit
onder andere tot het zichtbaar maken, verspreiden, implementeren en
borgen van best practices. Daarnaast wordt het beleidsplan suïcidepreventie uitgevoerd en worden de nieuwe zorgvormen zoals e-mental
health en de implementatie van richtlijnen gestimuleerd (€ 0,8 miljoen).

Persexemplaar

71

Beleidsartikelen/Artikel 42

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x €1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

960 761

984 444

996 626

998 664

1 003 024

1 745
3 317
2 274
13 400
811 555
109 826
2 500
1 335
1 112
12 460

1 745
3 317
2 274
13 400
829 526
115 538
2 500
1 335
1 112
12 460

1 745
3 317
2 274
13 400
836 054
121 192
2 500
1 335
1 112
12 460

1 745
3 317
2 274
13 400
840 592
121 192
0
1 335
1 112
12 460

1 745
3 317
2 274
13 400
844 952
121 192
0
1 335
1 112
12 460

Projectsubsidies
Onder andere:
Topinstituut Pharma
Besluit Subsidies Investeringen Kennisinfrastructuur (Bsik-projecten)
Nanotechnologie
Medicatieveiligheid
Heroriëntatie hulpmiddelen
Cardiovasculair risicomanagement (CVRM)
Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS)
Priority medical Devices en beoordeling hulpmiddelen
Uitvoering Amendement Heideheuvel
Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg (CBO): Meerjaren
programma Kwaliteit en Kennis
Voorkom schade, werk veilig
Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte
Kwaliteitsprojecten Orde van Medisch Specialisten
Actieprogramma Veilige Zorg / Patiëntveiligheid eerstelijns zorg
Actieprogramma Veilige zorg / Patiëntveiligheid GGZ
Actieplan preventie zelfdoding (uitvoering Motie Voordewind)
Trimbos Instituut Masterplan
Kwaliteit en innovatie GGZ
Arbeidsmarktbeleid
Innovatiebeleid en ICT in de zorg
Stimuleringsregeling Landelijk Schakel Punt (LSP)
Opleiding physician assistant en advanced nursing practice
Regieorgaan

182 635

169 916

153 701

143 926

130 820

29 283
0
431
420
400
528
1 350
300
2 000

31 989
6 617
456
500
250
302
550
0
2 000

24 733
0
115
500
250
0
100
0
0

0
4 680
0
500
250
0
0
0
0

0
0
0
500
250
0
0
0
0

2 000
2 350
400
10 000
1 725
1 725
250
343
820
14 427
40 615
30 000
19 163
1 000

200
1 850
200
10 000
1 750
1 350
0
343
820
19 927
44 056
0
20 738
0

0
1 350
0
10 000
1 895
905
0
343
250
19 177
48 306
0
21 000
0

0
426
0
10 000
175
550
0
343
0
24 301
52 556
0
21 000
0

0
924
0
10 000
0
0
0
343
0
24 301
40 656
0
21 000
0

Opdrachten
Onder andere:
Actieprogramma Veilige Zorg/Patiëntveiligheid eerstelijns zorg en GGZ
Optimalisatie Wet BOPZ
Programma Versterking 1e lijn
Programma «De Nieuwe Praktijk»
Innovatiebeleid en ICT in de zorg
Medicatieveiligheid
Regieorgaan

24 599

26 768

25 819

27 741

27 081

1 725
400
500
400
7 167
180
600

1 350
300
500
400
7 775
0
600

900
300
500
400
8 525
0
600

550
300
0
400
9 275
0
600

0
300
0
400
7 175
0
600

Bijdragen aan baten-lastendiensten
Bijdrage aan het Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg
(o.a. donorregister, Farmatec)

19 173

26 637

41 440

18 940

18 940

19 173

26 637

41 440

18 940

18 940

47 408

49 228

50 928

51 558

51 248

45 708
1 700

45 708
3 520

45 708
5 220

45 708
5 850

45 708
5 540

1 234 576

1 256 993

1 268 514

1 240 829

1 231 113

Instellingssubsidies/structurele subsidies
Onder andere:
Donorvoorlichting
Donorwerving
NIVM/ Gezonde Scepsis
Nederlands Kanker Instituut
Opleidingsfonds
Huisartsenopleiding (SBOH)
Arbeidsmarktbeleid vaccinatie
College voor beroepen en opleidingen in de gezondheidszorg
Ramingen Capaciteitsorgaan
Nationaal ICT instituut in de zorg (Nictiz)

Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
College voor zorgverzekeringen (CVZ)/compensatie zorgkosten
illegalen
ZonMw: Programma priority medicines
Totaal

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten-Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Persexemplaar

72

Beleidsartikelen/Artikel 42

42.3.3 Zorgverzekeraars bieden alle burgers een betaalbaar
verzekerd pakket van noodzakelijke zorg aan
Motivering

Motivering
Zorgverzekeraars concurreren om de gunst van de verzekerden door
polissen aan te bieden met een goede prijs-kwaliteitverhouding. Dit
realiseren zij door scherp en prestatiegericht zorg in te kopen bij zorgaanbieders.
Ons beleid is gericht op:
+ een goed werkend stelsel;
+ een pakket van verzekerde aanspraken;
+ een op het stelsel aansluitend bekostigingssysteem.
Instrumenten voor een goede werking van het stelsel

Prestatie-indicatoren
Indicator

2006

2007

2008

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
2011

1.

1 030

1 103

1 047

1 074

nvt

25,7 miljard

26,4 miljard

30,7 miljard

31,6 miljard

34,0 miljard

241 000

231 000

< 231 000

< 231 000

< 231 000

190 000

240 000

240 000
(= verwachting)

200 000

190 000

2.
3.
4.

Beheerste ontwikkeling
gemiddelde nominale premie
Zvw in euro’s
Beheerste ontwikkeling bruto
schadelast
Aantal onverzekerden (op 1
mei van een jaar)
Aantal wanbetalers (aan het
einde van een jaar)

Bronnen:
1
VWS. De daling van de nominale premie van 2007 op 2008 is deels vertekend door de afschaffing van de no-claim en de invoering van het
verplicht eigen risico.
2
VWS.
3
CBS.
4
CBS. Als sluitstuk van de structurele wanbetalersaanpak zal met ingang van 2009 bij wanbetalers tijdelijke inning van een bestuursrechtelijke
premie (bronheffing) plaatsvinden.

+ Monitoren Zorgverzekeringswet
In juli 2008 heeft de NZa voor de derde maal de Monitor Zorgverzekeringsmarkt uitgebracht. De NZa is ook in 2008 positief over de positie van de
consument op de zorgverzekeringsmarkt. De NZa constateert weliswaar
een verminderde prijsconcurrentie, maar de premie ligt evenals in
voorgaande jaren onder de inschatting van de overheid. De mobiliteit van
verzekerden is ten opzichte van 2007 iets gedaald (3,5% is overgestapt).
De kwaliteit van de dienstverlening van zorgverzekeraars is echter
tevredenstellend en bovendien verbeterd. De NZa heeft geen aandachtspunten geconstateerd bij de afhandeling van het overstappen door
zorgverzekeraars in de overstapperiode 2007–2008. De basisverzekering
blijft in 2008 toegankelijk en afgemeten aan het aantal verzekerden met
een aanvullende verzekering is de toegankelijkheid van de aanvullende
verzekering ook niet veranderd. Wel hanteren enkele zorgverzekeraars een
meer restrictief beleid voor de aanvullende verzekeringen. Bij brief van 18
juli 2008 is de monitor met daarop een reactie aan de Tweede Kamer
aangeboden. De NZa gaat in de monitor specifiek in op het belang van
een goede aansluiting tussen de cycli van zorginkoop en polisaanbod. De
door de NZa gedane aanbeveling, om wijzigingen in wet- en regelgeving
voor 1 juli bekend te maken, worden ter harte genomen. Aan de markt-

Persexemplaar

73

Beleidsartikelen/Artikel 42

partijen (verzekeraars, aanbieders) beveelt de NZa onder andere aan meer
te experimenteren met meerjarige contracten en digitaal onderhandelen.
Daarnaast heeft de NZa het vernieuwde richtsnoer informatieverstrekking
gepubliceerd waarin nadere eisen worden gesteld aan de transparantie
over het gecontracteerde zorgaanbod. Dit richtsnoer zal separaat aan de
Tweede Kamer worden aangeboden.
+ Actieve opsporing onverzekerden
Het aantal onverzekerden is volgens schatting van het CBS licht gedaald
tot 231 000 personen. Om het aantal onverzekerden verder terug te
dringen zal doelgroepgerichte voorlichting worden gegeven. Voor deze
doelgroepgerichte voorlichting in 2009 is € 1,6 miljoen begroot.
Daarnaast wordt een wetsvoorstel voorbereid om vanaf 2010 onverzekerde verzekeringsplichtigen actief op te sporen. Die opsporing vindt
plaats door het CVZ door middel van vergelijking van een door de Sociale
Verzekeringsbank (SVB) te bouwen bestand van alle verzekeringsplichtigen (AWBZ-verzekerden) en het bestand dat de Zvw-verzekerden bevat.
Hiervoor is in 2009 € 6,4 miljoen begroot.
+ Terugdringen aantal wanbetalers
Op basis van opgaven van de zorgverzekeraars schat het CBS het aantal
wanbetalers op 240 000 (stand 31 december 2007). Het gaat om mensen
met een (basis)zorgverzekering met een betalingsachterstand van meer
dan zes maandpremies. Hun aantal is toegenomen met 50 000. Deze
ontwikkeling onderbouwt de noodzaak van een aanvullende maatregel.
Een wetsvoorstel, waarin de inning van een bestuursrechtelijke premie bij
wanbetaling (bronheffing) wordt uitgewerkt en waarbij ook de zorgtoeslag
wordt betrokken, wordt aan de Tweede Kamer aangeboden. De uitvoeringskosten bij het CVZ zijn begroot op € 7,2 miljoen. De bestuursrechtelijke
premie wordt geïnd door het CVZ op basis van door de zorgverzekeraar
verstrekte informatie.
+ Uitvoeren zorgtoeslag
De Belastingdienst betaalt als tegemoetkoming in de kosten van de
nominale premie Zvw de zorgtoeslag uit aan alle burgers die daar recht
op hebben (€ 3,5 miljard). Daardoor betaalt niemand een groter dan
aanvaardbaar deel van zijn inkomen aan Zvw-premie. Het hierboven
genoemde wetsvoorstel voor het terugdringen van het aantal wanbetalers
regelt dat bij verzekerden met een premie-achterstand van zes maandpremies of meer, de zorgtoeslag zonodig wordt ingezet ter voldoening van
de bronheffing.
Kengetallen
Kengetal
Gemiddelde zorgtoeslag (bedragen in euro’s)
Aantal ontvangers zorgtoeslag
Netto uitgaven Zorgtoeslag

Toeslagjaar 2006

Toeslagjaar 2007

449
5 584 000
2 505 miljoen

471
5 600 000
2 637 miljoen

Bron: Belastingdienst (jaarlijkse meting)
Toelichting:
De cijfers betreffen de tussenstand van 30 juni 2008. Deze bedragen wijken af van de in de
jaarverslagen VWS over 2006 en 2007 opgenomen bedragen. De afwijkingen worden veroorzaakt
doordat na afloop van een jaar de definitieve toeslagen nog vastgesteld moeten worden.
Daardoor kan het definitieve bedrag aan toegekende toeslagen zowel hoger als lager uitvallen
dan de in het jaar verstrekte voorschotten (die opgenomen worden in de jaarverslagen VWS).

Persexemplaar

74

Beleidsartikelen/Artikel 42

+ Operationele risicoverevening
Het systeem van risicoverevening moet jaarlijks worden aangepast aan de
gewijzigde omstandigheden in de zorg, daarnaast worden er jaarlijks
verbeteringen aangebracht. De mate van risicodragendheid voor
verzekeraars zal in de komende jaren vergroot worden door een geleidelijke afbouw van de ex post compensatie mechanismen. De werking van
het risicovereveningssysteem wordt geëvalueerd door internationale
experts.
Instrumenten op het terrein van het verzekerd pakket
+ (P) Verplicht eigen risico
Bepaalde groepen verzekerden worden gecompenseerd voor het verplicht
eigen risico. De groep te compenseren verzekerden wordt in 2009
uitgebreid met verzekerden die in het systeem van risicoverevening in een
zogenoemde DKG (diagnose kostengroep) zijn ingedeeld.
Het maximum van het verplicht eigen risico van € 150 wordt in 2009
geïndexeerd aan de hand van de ontwikkeling van de zorgkosten en zal in
2009 € 155 bedragen.
Met ingang van 2009 wordt het voor zorgverzekeraars mogelijk om
bepaalde kosten geheel of gedeeltelijk buiten het eigen risico te houden.
Concreet betekent dit dat een zorgverzekeraar met zorgaanbieders
afspraken kan maken over doelmatige en kwalitatief goede zorgverlening.
Doordat de kosten van die afgesproken doelmatige zorg dan niet of niet
geheel meetellen voor het verplicht eigen risico, worden verzekerden
gestimuleerd van die kwalitatief hoogwaardige en doelmatige zorg
gebruik te maken. Hiermee kan een impuls worden gegeven aan de
vergroting van de kwaliteit van de zorg en het terugdringen van de kosten.
+ (P) Preventieve interventies in het basispakket
Voortvloeiend uit de brief Preventiebeleid voor de volksgezondheid
(kamerstuk 22 894, nr 134) zijn voor deze kabinetsperiode vijf interventiestrategieën benoemd waarmee de Zorgverzekeringswet meer ondersteuning geeft aan het preventiebeleid.
De bij het vorige punt genoemde maatregel inzake de mogelijkheid kosten
(deels) buiten het verplichte eigen risico te houden, is ook van belang
voor preventie. Als verzekerden een door de zorgverzekeraar te bepalen
preventieprogramma volgen gericht op het voorkomen of verlichten van
diabetes, hartfalen, depressie, overgewicht en chronische longziekte
(COPD) kan daar als stimulans een (gedeeltelijke) kwijtschelding van het
verplicht eigen risico tegenover worden gesteld.
Voor latere jaren staan vormen van preventieve zorg op de nominatie om
opgenomen te worden in de dekking van de Zorgverzekeringswet. Het
gaat om achtereenvolgens: ondersteuning bij het stoppen met roken,
vroegtijdige en laagdrempelige interventie ter voorkoming van depressie,
het volgen van een beweegkuur en zelfmanagement – als onderdeel van
een zorgstandaard bij chronische ziekte. Om de definitieve beslissingen
hierover te kunnen nemen worden met behulp van pilots de kosteneffectiviteit en praktische uitvoerbaarheid onderzocht. Daarnaast brengt
het CVZ dit jaar een aantal speciale pakketrapportages over deze
onderwerpen uit.
+ (P) Diagnostiek en behandeling dyslexie in het basispakket
In juli 2007 heeft het CVZ geadviseerd om de diagnostiek en de behandeling van (ernstige) dyslexie voor kinderen uit groep vier van het basisonderwijs in het basispakket op te nemen. Naar aanleiding van dit advies en
in overleg met de Tweede Kamer hebben wij besloten dat op termijn alle

Persexemplaar

75

Beleidsartikelen/Artikel 42

kinderen met ernstige dyslexie die basisonderwijs volgen één keer vanaf
hun zevende jaar recht hebben op dyslexiezorg. Om de meerkosten
beperkt te houden, hebben wij voor een ingroeimodel gekozen. Dit model
houdt in dat het recht op dyslexiezorg stapsgewijs wordt uitgebreid,
beginnend met kinderen van zeven en acht jaar op 1 januari 2009. Vanaf
2010 komen daar de kinderen van negen jaar bij, in 2011 van tien jaar,
enzovoorts. Dit besluit leidt tot meerkosten van € 27,9 miljoen in 2009,
oplopend naar € 33,5 miljoen in 2013. De maatregel wordt in 2011
geëvalueerd.
+ (P) Geneeskundige GGZ in de Zvw
Voor de tweedelijns GGZ zal 2009 in het teken staan van de voorbereiding
van vrije prijsvorming op basis van stabiele DBC’s. De NZa zal hiervoor
een uitvoeringstoets verrichten. Met ingang van 1 januari 2009 laat het
kabinet de eigen bijdrage voor psychotherapie vervallen. Middels een
generieke tariefmaatregel in de tweedelijns curatieve GGZ wordt het
vervallen van de eigen bijdrage gecompenseerd. De wijze van bekostiging
van de eerstelijns psychologische zorg zal niet wijzigen (kamerstukken
25 424, nr. 73).
+ (P) Beperking vergoeding benzodiazepinen
Op basis van een advies van het CVZ is besloten om benzodiazepinen –
slaap- en kalmeringsmiddelen – uit te sluiten van vergoeding met
uitzondering van enkele specifieke indicaties. Vanwege de uitvoerbaarheid
van de maatregel wordt ook het kortdurend medisch noodzakelijk gebruik
van vergoeding uitgesloten. De kosten die hierdoor voor eigen rekening
van de patiënt komen zijn beperkt. Met deze maatregel willen wij het
ongewenste omvangrijke chronische gebruik en de verslavende werking
van deze middelen terugdringen en in de toekomst voorkómen. De
netto-opbrengst van de maatregel is circa € 70 miljoen.
+ (P) Pakketmaatregelen hulpmiddelen
Op basis van adviezen uit het Pakketadvies 2008 van het College voor
zorgverzekeringen hebben wij besloten dat enkele hulpmiddelen met
ingang van 1 januari 2009 geen deel meer uitmaken van het verzekerd
pakket. Het gaat dan om faxapparatuur voor auditief gehandicapten,
allergeenvrije/stofdichte hoezen en sta-opstoelen met uitsluitend een
sta-opfunctie. Met deze maatregel wordt een besparing gerealiseerd van
circa € 22 miljoen.
+ (P) Aanscherpen vergoeding cholesterolverlagers
Het CVZ heeft in het Pakketadvies 2008 voorgesteld de nadere voorwaarden voor vergoeding van cholesterolverlagers aan te passen. Het voorstel
is de voorwaarden zo te actualiseren dat behandeling met andere
cholesterolverlagende geneesmiddelen dan simvastatine uitsluitend
wordt vergoed als behandeling met simvastatine onvoldoende effectief is
gebleken of om medische redenen ongewenst is. Wij hebben besloten het
advies van het CVZ niet integraal over te nemen, maar de aanspraak te
baseren op de richtlijn van de beroepsgroep. Dit sluit beter aan bij onze
langetermijnvisie geneesmiddelenbeleid. Hiervoor zal met ingang van
1 januari 2009 bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering zodanig worden
gewijzigd dat hierin wordt verwezen naar de richtlijn van de beroepsgroep. Met deze maatregel wordt een besparing bereikt van € 32 miljoen
in 2009, oplopend naar € 65 miljoen in 2010 en vanaf 2011 structureel
€ 97 miljoen.

Persexemplaar

76

Beleidsartikelen/Artikel 42

+ (P) Verbetering kwaliteit methadonbehandeling
De kwaliteit van de methadonbehandeling zal worden verbeterd. Het
kabinet stelt vanaf 2009 structureel middelen beschikbaar voor het
aantrekken van extra medisch personeel binnen de verslavingszorg, zodat
de meest zorgbehoevende methadonpatiënten de benodigde zorg kunnen
krijgen (€ 15 miljoen per paar). Het gaat immers om een groep ernstig
verslaafden met veel lichamelijke en geestelijke gezondheidsklachten. Aan
het beschikbaar stellen van deze middelen wordt wel de voorwaarde
gesteld dat de instellingen voor verslavingszorg de Landelijke Centrale
Middelenregistratie invoeren.
+ (P) Aanspraak geneesmiddelen en hulpmiddelen
De Langetermijnvisie Geneesmiddelenvoorziening (LTVG) is in januari
2008 aan de Tweede Kamer gestuurd samen met een stappenplan ter
uitvoering daarvan. In juli 2008 is een nadere concretisering van de LTVG
aan de Tweede Kamer gestuurd. De LTVG heeft één centraal doel en dat is
een structuur inrichten die de kwaliteit van de farmaceutische zorg borgt
en een impuls geeft. De patiënt staat daarbij centraal. In de LTVG is
aangegeven dat het de intentie van VWS is om de verzekerde prestatie op
meer algemene wijze te omschrijven (op basis van stand der wetenschap
en praktijk, functiegericht in plaats van productgericht) en een meer
leidende rol aan richtlijnen toe te kennen bij de nadere invulling van de
aanspraak. In dit systeem zullen richtlijnen van de voorschrijvers een
belangrijke rol spelen in de rechten van verzekerden op zorg. VWS start in
2009 met het wijzigen van de aanspraak op geneesmiddelen naar
bovengenoemde systematiek.
+ Functiegerichte aanspraak hulpmiddelen
De systematiek van aanspraak op hulpmiddelen wordt gewijzigd in een
aanspraak gebaseerd op functiebeperking in plaats van een aanspraak op
basis van het productaanbod. De inflexibiliteit van een – op productniveau
georiënteerde – limitatieve lijst wordt daarmee losgelaten.
Instrumenten voor de bekostiging/het bekostigingssysteem
+ (P) Bekostiging apotheekhoudenden
In het kader van de implementatie van de LTVG worden de regels voor de
bekostiging van apotheekhoudenden vanaf 2009 stapsgewijs aangepast.
Dit houdt in dat wordt afgestapt van het verplichte tariefsysteem met een
receptregelvergoeding en op termijn vrije tarieven voor zowel het
doorberekenen van de inkoopkosten als voor het in rekening brengen van
de kosten voor de dienstverlening van apotheekhoudenden toegestaan
zijn. Door middel van vrije tarieven worden alle schakels in de farmaceutische zorg gestimuleerd om maximale toegevoegde waarde te leveren
voor de patiënt en verzekerde om wier gunst zorgaanbieders en zorgverzekeraars dingen. Vrije tarieven bevorderen eveneens specialisatie en
differentiatie van dienstverlening. Met ingang van 1 januari 2009 is het
mogelijk om een all-in tarief per patiënt/verzekerde of groep van
patiënten/verzekerden overeen te komen, inclusief de kosten van de af te
leveren geneesmiddelen. Hierdoor wordt de flexibiliteit van de tariefsystematiek vergroot en kunnen partijen die dat willen meer op hun
wensen en eisen toegesneden tarieven hanteren.
+ Rijksbijdrage zorgverzekeringsfonds
Met de rijksbijdrage voorkomen we dat huishoudens met kinderen jonger
dan achttien jaar te hoge zorglasten hebben (€ 2,2 miljard). Kinderen tot

Persexemplaar

77

Beleidsartikelen/Artikel 42

achttien jaar betalen geen nominale premie. De rijksbijdrage voorziet in de
financiering van de premie van deze kinderen.
+ (P) Prestatiebekostiging ziekenhuizen
In de brief «Waardering II» (kamerstuk 29 248, nr. 47) zijn de beleidsvoornemens voor de ziekenhuisbekostiging uiteengezet. In 2009 wordt
opnieuw een belangrijke stap gezet richting volledige prestatiebekostiging. Op basis van positieve ontwikkelingen in het huidige B-segment,
wordt dit vrije deel verder uitgebreid naar ongeveer een derde deel van de
ziekenhuiszorg. Zorginstellingen en verzekeraars beschikken hiermee over
een substantieel B-segment, waarmee ze kunnen aantonen goede
afspraken te kunnen maken over prijs, volume en kwaliteit van zorg. In
2009 wordt bezien of het B-segment verder kan worden uitgebreid, dan
wel of in het totale B-segment vanwege negatieve prijs- en/of volumeontwikkelingen, een maatstaf-/prijsbeheersingsinstrument moet worden
ingevoerd per 2010.
+ Verbeterplan DBC’s
Voorwaarde voor verdere stappen richting volledige prestatiebekostiging
op basis van DBC’s is de invoering van het DBC-verbeterplan. Een
belangrijk onderdeel van de verbeteringen is de nieuwe productstructuur.
In deze nieuwe ordening wordt het aantal zorgproducten teruggebracht
van 40 000 naar ongeveer 3 000. In 2009 wordt de invoering van het DBC
verbeterplan verder voorbereid. Zo gaat een aantal ziekenhuizen
schaduwdraaien met het nieuwe systeem, om praktische ervaring op te
doen. In 2010 wordt het verbeterde DBC-systeem ingevoerd (€ 1 miljoen).
+ (P) Huisartsen
Met betrekking tot de bekostiging van huisartsenzorg, zijn wij in gesprek
met de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en Zorgverzekeraars
Nederland (ZN) over hoe de uitgaven aan huisartsenzorg met ingang van
2009 beheerst kunnen worden.

Persexemplaar

78

Beleidsartikelen/Artikel 42

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Rijksbijdragen
Rijksbijdrage 18-

2 080 700
2 080 700

2 187 000
2 187 000

2 289 500
2 289 500

2 369 500
2 369 500

2 509 600
2 509 600

Inkomensregelingen
Zorgtoeslag

3 803 583
3 803 583

4 231 250
4 231 250

4 536 069
4 536 069

4 862 847
4 862 847

5 213 166
5 213 166

Instellingssubsidies/structurele subsidies
Stichting DBC onderhoud
Stichting DBC onderhoud Releaseontwikkeling DIS+onderhoud

8 559
5 109
3 450

8 559
5 109
3 450

8 559
5 109
3 450

8 559
5 109
3 450

8 559
5 109
3 450

Projectsubsidies
Stichting instituut Ambulance zorg ICT2008
OTO GHOR projecten
Stichting DBC Onderhoud DBC Verbeterplan
Onderzoek NZA (DBC)

1 698
19
200
979
500

1 700
0
0
1 200
500

500
0
0
0
500

500
0
0
0
500

500
0
0
0
500

Opdrachten
Onder andere:
KLPD Centrale meldkamer (LMAZ)
Logica Nederland Applicatiebheer DIS
Logica Nederland Operationeel beheer DIS
Logica Nederland DIS klein onderhoud
Stichting DBC Onderhoud Eenvoudig Beter
Stichting DBC Onderhoud bouw Grouper
DBC zorg activiteiten (o.a communicatie)
DBC GGZ activiteiten
Risicoverevening
Stelselherziening
Voorlichting onverzekerden

9 532

7 143

8 034

7 273

7 273

1 981
90
447
36
172
48
340
1 408
1 203
1 610
1 600

2000
79
264
76
0
0
340
1 408
1 203
573
0

2000
0
0
0
0
0
340
908
1 103
573
0

2000
0
0
0
0
0
340
908
1 103
522
0

2000
0
0
0
0
0
340
908
1 103
522
0

Bijdrage aan andere Hoofdstukken
Bijdrage C2000 (MIN. BZK)
CJIB (onverzekerden)

8 530
8 530
0

12 030
8 530
3 500

8 630
8 530
100

8 630
8 530
100

8 630
8 530
100

Bijdrage aan ZBO’s
CVZ (onverzekerden)
SVB (onverzekerden)
CVZ (wanbetalers)

13 600
300
6 100
7 200

11 800
1 400
4 000
6 400

9 400
100
4 000
5 300

8 000
100
4 000
3 900

6 700
100
4 000
2 600

5 926 202

6 459 482

6 860 692

7 265 309

7 754 428

Totaal

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten-Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Persexemplaar

79

Beleidsartikelen/Artikel 42

42.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid
Overzicht beleidsonderzoeken
Overzicht beleidsonderzoeken
Onderzoek onderwerp

Nummer AD of
OD

A Start
B Afgerond

Effectonderzoek ex post

Doelmatiger geneesmiddelengebruik

42.3.2

A 2008
B 2009

Overig evaluatieonderzoek

Beleidsrapportages GGZ

42.3.2

Monitor zorgverzekeringsmarkt
Monitor overheveling GGZ en invoering DBC’s

42.3.3
42.3.3

Evaluatie risicoverevening door internationale experts

42.3.3

Wetsevaluatie Zorgverzekeringswet (Zvw) 2006

42.3.3

Wetsevaluatie Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg)

42.3.3

A 2007
B 2010
Jaarlijks
A 2008
B 2009
A 2008
B 2009
A 2007
B 2009
A 2007
B 2009

Persexemplaar

80

Artikel 43 Langdurige zorg
43.1 Algemene beleidsdoelstelling
Zorgen dat voor mensen met een langdurige of chronische aandoening
van lichamelijke, verstandelijke of psychische aard zorg van goede
kwaliteit beschikbaar is en dat deze zorg tegen voor de samenleving
aanvaardbare maatschappelijke kosten wordt geleverd.
Belangrijkste beleidsonderwerpen
2009

Belangrijkste beleidsonderwerpen 2009
In de beleidsagenda is op hoofdlijnen ingegaan op onze toekomstvisie
voor de AWBZ: Zeker van zorg, nu en straks. In deze visie staat centraal
dat wij duidelijkheid en zekerheid willen garanderen ten aanzien van de
beschikbaarheid en kwaliteit van zorg nu en in de toekomst voor
kwetsbare mensen die langdurige zorg nodig hebben. Onze uitgangspunten bij het realiseren van een toekomstbestendige AWBZ zijn verwerkt in
dit beleidsartikel:
1. versterken van de positie van de cliënt.
2. keuzevrijheid en diversiteit in wonen.
3. bestendigen van solidariteit en betaalbaarheid.
4. verminderen van bureaucratie door kwaliteit en eenvoud van de
uitvoering.
Bij de operationele doelstellingen zijn de maatregelen beschreven die wij
nemen (en hebben genomen) om invulling te geven aan deze uitgangspunten.
Cliënten moeten tevreden zijn en blijven over de kwaliteit van de zorg die
zij ontvangen. Het meten en verbeteren van deze kwaliteit van zorg,
bevorderen en ondersteunen wij (kabinetsdoelstelling 45c).
Belangrijk aandachtspunt is een actief en consequent arbeidsmarktbeleid
om ervoor te zorgen dat nu en in de toekomst voldoende gekwalificeerd
personeel beschikbaar is voor de zorgsector. De zorginstellingen en de
sociale partners, die hiervoor primair verantwoordelijk zijn, ondersteunen
wij.
Aandacht van zorgaanbieders voor patiëntgerichte zorg blijft uiterst
noodzakelijk. Vernieuwing van zorgconcepten en innovatie door zorgaanbieders spelen daarbij een belangrijke rol (kabinetsdoelstelling 46). Ons
innovatiebeleid is in 2009 mede daarop gericht.
Wij vinden het belangrijk de palliatieve zorg te verbeteren en te versterken, zodat mensen in hun laatste levensfase goed worden verzorgd en
met respect worden begeleid (kabinetsdoelstelling 48).

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
Wij zijn verantwoordelijk voor een goed werkend zorgstelsel voor de
langdurige zorg door:
+ het scheppen van randvoorwaarden voor de toegankelijkheid, de
kwaliteit, de veiligheid en de betaalbaarheid van de zorg voor mensen
met een langdurige of chronische beperking van lichamelijke,
verstandelijke of psychische aard;
+ het versterken van de positie van de burger en in het bijzonder van
cliënten en/of hun vertegenwoordigers met een langdurige of
chronische aandoening of beperking;
+ het stimuleren en versterken van het innoverend vermogen.

Persexemplaar

81

Beleidsartikelen/Artikel 43

Externe factoren

Externe factoren
Mensen met een langdurige of chronische aandoening of beperking
hebben recht op toegankelijke zorg van goede kwaliteit. Dit vergt een
samenspel van professionals, patiënten en cliënten, zorgaanbieders en
zorgkantoren. De volgende partijen zijn daarnaast van groot belang voor
een toegankelijke en kwalitatief goede zorg:
+ Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) voert onafhankelijk de
indicatiestelling van de AWBZ uit op een wijze die voor cliënten helder
en begrijpelijk is.
+ De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) is belast met markttoezicht,
marktontwikkeling en tarief- en prestatieregulering op het terrein van
de gezondheidszorg. Daarnaast houdt zij toezicht op de rechtmatige en
doelmatige uitvoering van de AWBZ.
+ De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) handhaaft normen voor
verantwoorde zorg zoals deze door de sectoren zijn vastgesteld.
+ Het College voor zorgverzekeringen (CVZ) handhaaft een doelmatige
inrichting van het systeem van prikkels en verantwoordelijkheden,
adviseert over AWBZ-aanspraken en de toepassing daarvan, en
beheert de AWBZ brede zorgregistratie (AZR).

Prestatie-indicatoren

Prestatie-indicatoren
Bij de algemene doelstelling ten aanzien van de langdurige zorg is geen
prestatie-indicator opgenomen. Het is namelijk niet mogelijk om de
werking van het gehele stelsel van langdurige zorg in Nederland in een of
enkele indicatoren samen te vatten. Het stelsel is daarvoor te veelzijdig. In
april 2008 heeft de SER haar rapport over de houdbaarheid en kwaliteit
van de AWBZ op de lange termijn opgeleverd. Het kabinetsstandpunt ten
aanzien van dit rapport is richtinggevend voor de visie op de AWBZ en de
maatregelen die noodzakelijk worden geacht.
In het Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording legt de hele sector
verpleging, verzorging en thuiszorg door middel van het kwaliteitskader
verantwoorde zorg verantwoording af over de activiteiten in het kader van
de langdurige zorg. De prestaties van het totale gezondheidszorgstelsel
monitoren wij met de Zorgbalans, het document dat eens per twee jaar
verschijnt en waarmee inzicht wordt verkregen in de ontwikkeling van de
toegankelijkheid, betaalbaarheid en de kwaliteit van het Nederlandse
zorgstelsel. In dit document zijn ook indicatoren met betrekking tot de
langdurige zorg opgenomen.

Persexemplaar

82

Beleidsartikelen/Artikel 43

43.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven:
Begrotingsbedragen x € 1 000
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

4 968 230

5 344 342

5 383 635

5 823 752

5 869 242

5 863 802

5 923 196

Uitgaven

4 966 473

5 319 441

5 408 616

5 825 953

5 869 707

5 863 802

5 923 196

Programma-uitgaven
1
De positie van de burger in het
zorgstelsel wordt versterkt
2
Voor iedere cliënt is de noodzakelijke
zorg beschikbaar
3
De zorg is effectief en veilig en wordt
door de cliënt positief ervaren
(kwalitatief goede zorg)
4
De kosten van de zorg zijn maatschappelijk aanvaardbaar

4 962 629

5 314 999

5 404 436

5 822 079

5 866 444

5 860 539

5 919 933

52 885

66 599

61 438

60 919

59 714

59 530

59 530

163 574

179 881

146 601

134 692

113 651

128 534

128 533

36 917

142 619

164 612

188 443

186 109

56 858

56 858

4 709 253

4 925 900

5 031 785

5 438 025

5 506 970

5 615 617

5 675 012

Apparaatsuitgaven

3 844

4 442

4 180

3 874

3 263

3 263

3 263

Ontvangsten

1 908

0

0

0

0

0

0

2009

2010

2011

2012

2013

1. De positie van de burger in het zorgstelsel wordt versterkt
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of niet-bestuurlijk gebonden

61 438
60 202
0
1 236

60 919
58 079
1 650
1 190

59 714
57 020
1 650
1 044

59 530
57 020
1 650
860

59 530
57 020
1 650
860

2. Voor iedere cliënt is de noodzakelijke zorg beschikbaar
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of niet-bestuurlijk gebonden

146 601
140 669
5 738
194

134 692
125 631
4 894
4 167

113 651
106 844
3 744
3 063

128 534
100 529
3 744
24 261

128 533
103 577
3 744
21 212

3. De zorg is effectief en veilig en wordt door de cliënt positief ervaren
(kwalitatief goede zorg)
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of niet-bestuurlijk gebonden

164 612
121 598
41 600
1 414

188 443
135 301
48 936
4 206

186 109
123 651
48 336
14 122

56 858
32 589
12 336
11 933

56 858
29 689
10 836
16 333

5 031 785
5 030 761
768
256

5 438 025
5 437 001
768
256

5 506 970
5 505 946
768
256

5 615 617
5 614 542
806
269

5 675 012
5 673 939
805
268

Budgetflexibiliteit begrotingsuitgaven:
Begrotingsbedragen x € 1 000
Budgetflexibiliteit

4. De kosten van de zorg zijn maatschappelijk aanvaardbaar
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of niet-bestuurlijk gebonden

Persexemplaar

83

Beleidsartikelen/Artikel 43

Toelichting:
Het niet-verplicht of niet-bestuurlijk gebonden bedrag voor operationele
doelstelling 1 is onder andere geraamd voor het realiseren van één
hoofdstroom van gegevens van het veld naar de overheid.
Het niet-verplicht of niet-bestuurlijk gebonden bedrag voor operationele
doelstelling 3 is onder andere bedoeld voor verdere invulling van het
veiligheidsbeleid in verband met de ontwikkeling van indicatoren
verantwoorde zorg.
Premie-uitgaven (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Langdurige geestelijke gezondheidszorg
Vrijgevestigde psychiaters en psychotherapeuten
Gehandicaptenzorg
Verpleging en verzorging
Persoonsgebonden budgetten
Subsidies langdurige zorg
Beheerskosten/diversen AWBZ
Langdurige zorg onverdeeld

4 083,7

1 308,3

1 340,0

1 408,0

1 432,0

1 449,4

1 467,7

86,5
5 260,9
11 343,8
1 333,0
77,1
214,8
42,3

5 545,8
11 951,5
1 669,3
82,2
226,7
75,2

5 612,4
12 021,6
1 853,8
69,9
237,7
645,1

5 677,1
12 035,0
2 058,8
69,9
239,4
261,2

5 709,2
12 043,2
2 300,8
69,9
239,7
751,5

5 754,0
12 094,0
2 541,8
69,9
239,7
681,3

5 787,5
12 162,3
2 541,8
69,9
239,8
635,8

Totaal

22 442,1

20 859,0

21 780,5

21 749,4

22 546,3

22 830,1

22 904,8

– 7,1%

4,3%

– 0,1%

3,7%

1,3%

0,3%

Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar
Bron: VWS

In de tabel hierboven zijn de beschikbare middelen opgenomen voor de
premie-uitgaven op het terrein van langdurige zorg. In deze beschikbare
middelen zijn de budgettaire consequenties van de besluitvorming rond
de Eerste suppletore wet 2008 en de miljoenennota 2009 verwerkt. Voor
2008 is de loon- en prijsontwikkeling al verwerkt, terwijl voor 2009 en
latere jaren de loon- en prijsontwikkeling nog moet worden toegevoegd.
De middelen die betrekking hebben op de geneeskundige geestelijke
gezondheidszorg (GGZ) zijn met ingang van 2008 naar artikel 42 Gezondheidszorg verplaatst. Onder artikel 43 blijft de langdurige geestelijke
gezondheidszorg verantwoord. De vrijgevestigde psychiaters en psychotherapeuten zijn vanaf 2008 op artikel 42 terug te vinden als Geneeskundige GGZ door vrijgevestigden.
De minister voor Jeugd & Gezin draagt de inhoudelijke verantwoordelijkheid voor de jeugd-ggz en de jeugdige licht verstandelijke gehandicapten
(jeugd-lvg) artikel 3 Zorg en bescherming van de begroting van Jeugd &
Gezin.
In de premie-uitgaven voor gehandicaptenzorg is circa 5% toewijsbaar
aan de zorg voor jeugd-lvg. In de premie-uitgaven voor geestelijke
gezondheidszorg is in de jaren 2006 en 2007 circa 10% toewijsbaar aan de
zorg voor kinderen en jeugdigen (jeugd-ggz). Vanaf 2008 valt de kortdurende jeugd-GGZ onder de Geneeskundige geestelijke gezondheidszorg.

Persexemplaar

84

Beleidsartikelen/Artikel 43

Geraamde premie-uitgaven bij de belangrijkste premiegefinancierde prioriteiten
Premiegefinancierde prioriteiten (bedragen x € 1 000 000)
OD
Uitvoering door zorgkantoren verbeteren
Persoonsgebonden budget
Verbeteren kwaliteit gehandicaptenzorg
Volledig pakket thuis
Meer vrijheid door scheiden van wonen en zorg
Bouwprogramma 2008 (waaronder kamers zorghuizen)
Afspraken zorgaanbieders AWBZ
Maatregelen care
Ruimte voor wensen van de cliënt
Overheveling reactiveringszorg

2008

43.3.2
43.3.2
43.3.3
43.3.3
43.3.3
43.3.3
43.3.4
43.3.4
43.3.4
43.3.4

2009

2010

2011

2012

2013

pm
388,0
42,0
10,0
–
88,0
n.v.t.
– 91,0
pm
–

pm
593,0
72,0
10,0
–
97,0
n.v.t.
– 712,0
pm
400,0

pm
835,0
72,0
10,0
–
494,0
n.v.t.
– 776,0
pm
–

pm
1 076,0
72,0
10,0
–
636,0
n.v.t.
– 840,0
pm
–

pm
1 076,0
72,0
10,0
–
713,0
n.v.t.
– 840,0
pm
–

Bron: VWS

43.3 Operationele doelstellingen
Er zijn 4 operationele doelstellingen op het terrein van langdurige zorg:
1. De positie van de burger in het zorgstelsel wordt versterkt;
2. Voor iedere cliënt is de noodzakelijke zorg beschikbaar;
3. De zorg is effectief en veilig en wordt door de cliënt positief ervaren
(kwalitatief goede zorg);
4. De kosten van de zorg zijn maatschappelijk aanvaardbaar.
43.3.1 De positie van de burger in het zorgstelsel wordt versterkt
Motivering

Motivering
Door informatie over zorgaanbieders toegankelijk en vergelijkbaar te
maken, kan de cliënt bewust kiezen tussen zorgaanbieders. De zeggenschap van burgers/cliënten wordt op die manier vergroot. Zorgaanbieders
worden daardoor gestimuleerd zich te onderscheiden op kwaliteit en prijs.
Wij realiseren dit door instrumenten in te zetten die leiden tot:
+ meer transparante informatievoorziening over de zorg;
+ het verbeteren van de rechtspositie van burgers in het zorgstelsel.
We meten de voortgang van het beleid met de volgende indicator:

Prestatie-indicatoren
Indicator

2007

2008

Streefwaarde
2009

Voor de sectoren Verpleging, verzorging en thuiszorg is voor alle
instellingen inzicht in aanbod en kwaliteit beschikbaar op www.kiesbeter.nl
– Verpleging en verzorging
– Thuiszorg

15%
55%

49%
–

100%
100%

Bron:
Kwaliteitskader verantwoorde zorg
Toelichting:
– Naast deze doelstelling voor de sectoren Verpleging, Verzorging en Thuiszorg bevordert het kabinet ook dat in 2010 voor alle zorgsectoren in de
AWBZ de kwaliteitsinformatie op www.kiesbeter.nl verschijnt.
– Doelstelling nr. 45d «De rechten en plichten van patiënten en cliënten zijn in 2011 wettelijk vastgelegd en de informatie hierover is voor iedereen
toegankelijk» is uitgewerkt onder het kopje Instrumenten voor het verbeteren van de rechtspositie van burgers in het zorgstelsel.

Persexemplaar

85

Beleidsartikelen/Artikel 43

Instrumenten voor een transparante informatievoorziening
+ Maatschappelijke Verantwoording
Via het Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording leggen zorginstellingen jaarlijks verantwoording af over het voorgaande jaar. Door de
bundeling van de verplichte jaarlijkse gegevensstromen zoals het
jaarverslag, de jaarrekening, het kwaliteitsjaarverslag, het klachtjaarverslag en het sociaal jaarverslag is de afgelopen jaren een vermindering in administratieve lasten gerealiseerd van 59% voor participerende
instellingen (Research voor Beleid, Evaluatie van het Jaardocument
Maatschappelijke Verantwoording Zorg 2006, 12 oktober 2007). In 2008
komt voor het eerst een volledig ingevulde database (DigiMV) beschikbaar
met de prestaties van zorginstellingen. DigiMV en de achterliggende
bestanden bieden informatie voor overheid, verzekeraars, brancheorganisaties, cliënten en patiënten ter verbetering en beheersing van de
zorg in Nederland. In 2009 wordt de gebruiksvriendelijkheid voor de
gegevensinvoerende partijen verder ontwikkeld (€ 0,8 miljoen).
+ Betere informatie voor oordeelsvorming van cliënten en patiënten over
kwaliteit
Zorgaanbieders bieden betrouwbare en vergelijkbare kwaliteitsinformatie
over de zorgverlening en geven daarbij ook inzicht in de ervaringen van
de cliënt zelf (CQ-index). Er worden bruikbare producten ontwikkeld die de
consument in de praktijk in staat stellen om beter te kiezen en meer
invloed uit te oefenen op de zorgverlening (€ 3,3 miljoen). De informatie
over instellingen zal voor de sector Verpleging en Verzorging en thuiszorg
in september 2008 openbaar worden gemaakt via www.kiesbeter.nl (totale
kosten van het portal € 4,2 miljoen). De overige sectoren volgen later (zie
ook bovenstaande prestatie-indicator). Daarnaast wordt gezocht naar
wegen om het proces van meten van kwaliteit tot going concern van de
instelling te maken.
Instrumenten ter verbetering van de rechtspositie van burger
+ Rechten van cliënten en patiënten
Deze kabinetsperiode worden de rechten en plichten van cliënten en
zorgaanbieders wettelijk vastgelegd, conform de beleidsvoornemens in
het programma «Zeven rechten voor de cliënt in de zorg: Investeren in de
zorgrelatie» (kamerstuk 31 476, nr.1). In het voorjaar van 2009 zal het
kabinet een voorstel voor wetgeving om de positie van de cliënt in de zorg
te versterken indienen bij de Tweede Kamer (kabinetsdoelstelling 45d).
+ Versterking rechtspositie cliënten en patiënten door toepassing
geschilbeslechting
Het kabinet hecht aan een snelle en effectieve behandeling van signalen,
klachten en geschillen binnen zorginstellingen. Dit is noodzakelijk voor de
verdere verbetering van kwaliteit. Daarnaast moet de cliënt, wanneer dat
nodig is om zijn rechten te handhaven, zijn klacht of geschil op een
eenvoudige manier kunnen voorleggen aan een onpartijdige instantie
buiten de instelling.
De in 2008 door organisaties van cliënten en zorgaanbieders ingestelde
geschillencommissie zorginstellingen wordt ook in 2009 ondersteund. De
inzet daarbij is zoveel mogelijk voor te sorteren op de verplichte inrichting
van de externe behandeling van klachten en geschillen, zoals aangekondigd in het programma «Zeven rechten voor de cliënt in de zorg:
Investeren in de zorgrelatie» (kamerstuk 31 476, nr. 1) (€ 0,2 miljoen).

Persexemplaar

86

Beleidsartikelen/Artikel 43

+ Patiëntenorganisaties versterken
We willen de organisaties van patiënten, gehandicapten en ouderen (PGO)
versterken zodat zij in de nieuwe stelsels van zorg en maatschappelijke
ondersteuning volwaardige gesprekspartners kunnen zijn van zorgverzekeraars, zorgaanbieders en andere maatschappelijke organisaties
(€ 39,6 miljoen). Per 1 januari 2009 wordt een nieuwe subsidiesystematiek
geïntroduceerd om de circa 220 PGO-organisaties te versterken en
samenwerking te stimuleren. De PGO-organisaties worden uitgenodigd
vierjarenplannen in te dienen. Deze plannen vormen de basis voor de
subsidieverlening waardoor PGO-organisaties meerjarige zekerheid
krijgen.
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

5 766

5 769

5 769

5 769

5 769

4 683
868

4 686
868

4 686
868

4 686
868

4 686
868

135

59

0

0

0

Opdrachten
Uitgaven voor onder andere het vergroten van transparantie in de zorg
en het realiseren van één hoofdstroom van gegevens van het veld naar
de overheid.

3 736

4 690

3 544

3 360

3 360

Bijdragen aan baten-lastendiensten
Onder andere
CIBG: verstrekken van subsidies aan PGO-organisaties
RIVM: www.kiesbeter.nl en Zorgbalans
CIBG: DigiMV

50 251

48 751

48 751

48 751

48 751

39 556
4 922
815

39 556
4 922
815

39 556
4 922
815

39 556
4 922
815

39 556
4 922
815

Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Dit betreft middelen die via ZonMw worden ingezet voor patiëntveiligheid en het meten van patiëntenervaringen.

1 550

1 650

1 650

1 650

1 650

Totaal

61 438

60 919

59 714

59 530

59 530

Instellingssubsidies
Onder andere
NIVEL
Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector
Projectsubsidies

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

43.3.2 Voor iedere cliënt is de noodzakelijke zorg beschikbaar
Motivering

Motivering
Wij zijn verantwoordelijk voor de toegang tot de zorg. Zorg is toegankelijk
als:
+ De cliënt snel weet waar hij of zij aan toe is.
+ De cliënt kan kiezen voor zorg in natura of voor een persoonsgebonden budget.
+ De cliënt binnen een redelijke termijn de noodzakelijke zorg ontvangt.
Om de toegankelijkheid van de zorg te verbeteren worden instrumenten
ingezet die gericht zijn op de kwaliteit, de organisatie en de uitvoeringspraktijk van de indicatiestelling. Of en in welke mate de toegankelijkheid
daadwerkelijk verbetert meten we aan de hand van indicatoren die
betrekking hebben op de cliënttevredenheid.

Persexemplaar

87

Beleidsartikelen/Artikel 43

Prestatie-indicatoren
Indicator

1.
2.
3.

cliënttevredenheid over
indicatiestelling CIZ
% cliënten dat binnen de
Treeknormen zorg ontvangt
% indicatie-aanvragen dat is
afgedaan binnen de wettelijke
termijn (0 tot 6 weken)

2005

2006

2007

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
Lange termijn

–

7,5

–

8,0

8,5

–

89%

86%

90%

95%

–

89%

88%

90%

95%

Bronnen:
1. Jaarverslag CIZ
2. AZR
3. Jaarverslag CVZ en CIZ
Toelichting:
1. De cliënttevredenheid bij de indicatiestelling wordt gemeten aan de hand van vragen over de bekendheid met het CIZ, de behandeltermijnen en
de begrijpelijkheid van de indicatie. In 2007 heeft geen meting plaatsgevonden. Het CIZ heeft het streven vanaf 2009 de klanttevredenheid
jaarlijks te meten.
2. Bij het percentage cliënten dat wordt geholpen binnen de Treeknorm worden de cijfers geschoond van cliënten die kiezen voor een PGB of kiezen
voor wachten op een specifieke aanbieder van voorkeur.
3. De genoemde termijn vloeit voort uit de wettelijke termijn van maximaal 6 weken waarbinnen het CIZ op grond van de Awb een besluit moet
nemen.

Instrumenten voor toegankelijke zorg
+ Indicatiestelling
Het centraal indicatieorgaan zorg (CIZ) verzorgt de onafhankelijke
indicatiestelling voor de AWBZ en wordt op basis van een activiteitenplan
gesubsidieerd. Voor het jaar 2008 is een instellingssubsidie van € 153,5
miljoen verleend. Als uitvloeisel van het Coalitieakkoord is een taakstelling overeengekomen voor de periode 2007–2011. Om die taakstelling aan
het einde van 2011 te kunnen halen, is aan het CIZ € 10,6 miljoen voor
investeringen in efficiency beschikbaar gesteld. Voor 2009 zal het CIZ, bij
een gelijkblijvend aantal van 950 000 indicatieaanvragen, een instellingssubsidie van € 140,6 miljoen aanvragen. De hoogte van de instellingssubsidie zal de komende jaren als gevolg van vereenvoudigingen in de
uitvoering en de beoogde efficiencyverbetering verder dalen.
In 2009 wordt verder gewerkt aan de beleidsdoorlichting van de indicatiestelling.
De uitvoering van de indicatiestelling moet nog verder verbeteren.
Daartoe worden de vereenvoudigingsvoorstellen in pilots uitgetest. Bij
brieven van 29 mei en 12 oktober 2007 en van 7 juli 2008 is de Tweede
Kamer daarover geïnformeerd. Deze verbeteringen staan in het licht van
enerzijds de vereenvoudiging van het proces van indicatiestelling AWBZ
(motie Van der Veen c.s. (kamerstuk 30 800 XVI, nr. 73) en anderzijds in die
van de taakstelling, zoals die vanuit het Coalitieakkoord aan het CIZ is
opgelegd.
+ (P) Uitvoering door zorgkantoren verbeteren
De uitvoering van de AWBZ verloopt via zorgkantoren die worden
aangestuurd door een aantal zorgverzekeraars, de zogenaamde concessiehouders. Eind 2008 eindigt de huidige concessieperiode. Voor de periode
2009–2011 wordt de concessie verlengd en zal de regionale zorgkantoorstructuur in stand blijven. Wel zal de uitvoeringsopdracht strakker worden
geformuleerd binnen de beleidsuitgangspunten die in het kader van de
beleidsvisie Langdurige Zorg zijn gesteld. Dit zal, onder andere, leiden tot

Persexemplaar

88

Beleidsartikelen/Artikel 43

een uniformering op het gebied van kwaliteitsvereisten aan zorgaanbieders, initiatieven waarbij de cliënt centraal staat (onder meer actuele
informatie over beschikbaar zorgaanbod en aandacht voor ketenzorg),
vermindering van administratieve belasting en aandacht voor doelmatigheid. Om een en ander te faciliteren zal de NZa haar toezicht inrichten op
basis van de beleidsuitgangspunten, de verdelingssystematiek van de
contracteerruimte vernieuwen, en aandacht besteden aan de bovenregionale contractering.
+ (P) Persoonsgebonden budget
Mensen met een indicatie voor AWBZ-zorg kunnen kiezen tussen zorg in
natura of een persoonsgebonden budget (PGB). De belangstelling voor
een pgb is de laatste jaren flink toegenomen. Het budgettaire beslag van
de pgb-regeling stijgt fors.
Om te voorkomen dat voor zorgvraag in natura, die ook stijgt, te weinig
middelen resteren nemen wij AWBZ brede maatregelen. De maatregelen
zijn erop gericht strak te omschrijven wie, wanneer, waar precies recht op
heeft teneinde de betaalbaarheid en solidariteit ook in de toekomst te
waarborgen. De PGB-regeling zal in lijn met het herijken van het pakket
van verzekerde aanspraken worden aangepast.
Naar aanleiding van de motie-Van Miltenburg van 3 juni jl. c.s. over
concrete voorstellen om de subsidieregeling pgb op te heffen (30 597,
nr. 21) geldt dat samen met betrokken organisaties zal worden nagegaan
welke stappen hiervoor nodig zijn. Er komt een plan van aanpak dat in
grote lijnen aan zal geven welke keuzes gemaakt moeten worden en wat
er concreet moet gebeuren om het PGB wettelijk te verankeren. Van
belang voor dit plan van aanpak is de aan de NZa gevraagde uitvoeringstoets inzake de mogelijkheid tot het invoeren van één financiële ruimte in
de AWBZ voor zorg in natura en PGB’s gezamenlijk. Deze uitvoeringstoets
wordt verwacht in 2009.
+ Participatiebudget (bedrag)
Op 1 januari 2008 is de pilot participatiebudget Werk en Zorg van start
gegaan in de regio’s Groningen, Twente, Arnhem, Nijmegen en Noord- en
Midden-Limburg. Het participatiebudget Werk en Zorg is een vorm van
een persoonsgebonden budget dat vrijelijk te besteden is aan AWBZ-zorg
en WIA-werkvoorzieningen. Cliënten kunnen met dit participatiebudget
zelf beslissen of ze wat meer zorg en wat minder werkvoorzieningen of
ondersteuning inkopen of juist omgekeerd.
In de pilot wordt onderzocht of er door een participatiebudget verbetering
optreedt in keuzemogelijkheden en kwaliteit en vermindering in administratieve lasten voor de deelnemers. Ook moet de pilot duidelijk maken
wat het invoeren van een participatiebudget betekent voor de uitvoeringsorganisaties. Het participatiebudget kan tot 1 januari 2009 worden
aangevraagd en tot 1 januari 2010 worden besteed.
Het aantal deelnemers aan de pilot is laag. Dit wordt waarschijnlijk mede
veroorzaakt door de smalle invulling van de pilot, waardoor het aantal
potentiële deelnemers, d.w.z. personen met zowel een indicatie voor
AWBZ-zorg als een indicatie voor een WIA-werkvoorziening, beperkt is.
Daarnaast is gebleken dat met name de ontschotting van budgetten en
het verschil aan doelstellingen die aan de verstrekking van zorg en
werkvoorzieningen ten grondslag liggen het inrichten van een participatiebudget complex maken. Om meer cliënten in aanmerking te laten komen
wordt bezien of verlenging dan wel uitbreiding van de pilot met meer
regelingen mogelijk is (€ 0,2 miljoen).

Persexemplaar

89

Beleidsartikelen/Artikel 43

+ Stroomlijning Indicatieprocessen
Het programma stroomlijning indicatiestelling (€ 1,3 miljoen) in zorg en
sociale zekerheid is in 2006 gestart vanuit het programma administratieve
lastenverlichting. Door middel van het programma wordt beter zicht
verkregen op de mogelijkheden om de indicatiestelling voor meervoudige
gevallen zo te organiseren dat de cliënten minder administratieve lasten
beleven en efficiënt en effectief geholpen worden. Binnen drie projecten
wordt onderzocht:
+ Hoe de cliënt betere informatie krijgt en makkelijker door het aanvraagproces komt (project Regelhulp).
+ Hoe de interactie tussen de professionals en cliënt met minder
administratieve lasten voor de cliënt én de professionals kan verlopen,
en hoe de samenwerking tussen de diverse betrokken instanties
efficiënter vorm kan krijgen (pilots gezamenlijk indiceren).
+ Hoe bestaande informatiebronnen daarbij beter gebruikt en hergebruikt kunnen worden (project indicatiedossier).
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)

Instellingssubsidies/Structurele subsidies
Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
Uitvoering TOG-regeling
Projectsubsidies
Programma innovatie indicatiestelling
Opdrachten
Onder andere
Ontwikkeling en evaluatie PGB
Beleidsevaluatie indicatiestelling
Programma Stroomlijning Indicatieprocessen
Programma Participatiebudget
Totaal

2009

2010

2011

2012

2013

143 750
140 613
3 137

128 712
125 575
3 137

109 925
106 788
3 137

103 610
100 473
3 137

106 658
103 521
3 137

550
550

0
0

0
0

0
0

0
0

2 301

5 980

3 726

24 924

21 875

250
450
1 300
200

250
450
1 000
0

0
0
550
0

0
0
550
0

0
0
550
0

146 601

134 692

113 651

128 534

128 533

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

43.3.3 De zorg is effectief en veilig en wordt door de cliënt
positief ervaren (kwalitatief goede zorg)
Motivering

Motivering
Cliënten – meestal kwetsbaar – moeten er op kunnen rekenen dat de zorg
goed is. Wij vinden kwaliteit in orde als:
+ De (keten van) zorg naar professionele maatstaven effectief is, wat zich
onder meer uit in minder prevalentie van decubitus en ondervoeding;
+ De (keten van) zorg en de omgeving waarin deze geleverd wordt naar
professionele maatstaven veilig zijn;
+ De cliënt de (keten van) zorg en de omgeving waarin deze geleverd
wordt positief ervaart;
+ De cliënt uit voldoende verschillende aanbieders kan kiezen;
+ De cliënt gelet op zijn omstandigheden voldoende privacy behoudt.
Om de kwaliteit van zorg te verbeteren worden instrumenten ingezet die
gericht zijn op de effectiviteit en de veiligheid in de langdurige zorg. Of en

Persexemplaar

90

Beleidsartikelen/Artikel 43

in welke mate de kwaliteit van zorg daadwerkelijk verbetert, meten we aan
de hand van de onderstaande indicatoren.
Prestatie-indicatoren
Indicatoren

1.
–
–
–
–
2.
–
–
–
–
3.
–
–
–
–
–
–
4.

–
–
–
5.

–
–
–
–
6.

–
–
–
7.

Prevalentie decubitus
Verzorgingshuizen
Verpleeghuizen
Thuiszorg
Verpleeghuizen,verzorgingshuizen en thuiszorg
Prevalentie voedingstoestand
Verzorgingshuizen
Verpleeghuizen
Thuiszorg
Verpleeghuizen,verzorgingshuizen en thuiszorg
Percentage instellingen dat
CQ-index meet
Verzorgingshuizen
Verpleeghuizen
Thuiszorg
Verpleeghuizen,verzorgingshuizen en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Geestelijke gezondheidszorg
Score op de indicator
bejegening van cliënten/
bewoners
Verpleeghuizen, verzorgingshuizen en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Geestelijke Gezondheidszorg
Ontwikkeling indicatoren voor
ketenzorg voor vier ziektebeelden:
Dementie
Diabetes mellitus
Hart- en vaatziekten
COPD
Percentage instellingen dat
werkt met een veiligheidsmanagement-systeem (VMS)
Verpleeg- en verzorgingshuizen
Thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Aantal plaatsen in kamers
voor meer dan twee personen

Waarde 2006

Waarde 2007

Waarde 2008

–
–
–
–

2,5%
5,5%
–
–

–
3,6%
–
–

–
–
–
2,8%

–
–
–
2%

–
–
–
–

4%
7,5%
–
–

–
–
–
3,2%

–
–
–
3,2%

–
–
–
2,5%

–
–
–
–

15%
15%
55%
–

–
–
–
49%

–
–
–
100%

–
–
–
100%

–
–

55%
–

45%
–

100%
50%

100%
100%

–

2,87

3,4

3,4

3,6

–
–

80,9
–

81
–

–
–
–
–

–
–
–
–

Ontwikkeld
Ontwikkeld
–
–

Pilotjaar
Pilotjaar
Ontwikkeld
Ontwikkeld

Invoering
Invoering
Pilotjaar
Pilotjaar

–

10%

50%

100%

–
–
14 153

10%
30%
–

50%
60%
–

100%
100%
0

16 200

Streefwaarde
2009

84
Doorontwikkeling

Streefwaarde
Lange termijn
(2011)

86

Bronnen:
1 tot en met 4: Kwaliteitskader Verantwoorde Zorg
5 tot en met 7: VWS
Toelichting:
Algemeen:
De sector verpleging & verzorging meet in 2007–2008 voor het eerst het Kwaliteitskader verantwoorde zorg in alle instellingen. Dit betekent dat er in
deze begroting nieuwe cijfers kunnen worden gepresenteerd over de gemeten kwaliteit van zorg. De cijfers zoals in de voorgaande jaren gepresenteerd in de begroting van VWS kwamen voort in de Landelijke prevalentiemeting Zorgproblemen (LPZ). In het schema hierboven zijn de cijfers over
2007 afkomstig van de resultaten van de LPZ meting van april 2007. De cijfers over 2008 zijn resultaten uit de meting van het Kwaliteitskader
verantwoorde zorg, zoals gepresenteerd in september 2008. Zie hiervoor ook de brief die september 2008 aan de kamer is verzonden.

Persexemplaar

91

Beleidsartikelen/Artikel 43

1. Prevalentiecijfer decubitus is hier bedoeld als: decubitus exclusief graad 1, dus graad 2 tot en met 4, in de instelling ontstaan. De waarde over
2007 is de LPZ meting, de waarde over 2008 is de meting Kwaliteitskader verantwoorde zorg. De zorginhoudelijke indicatoren worden gemeten
op een schaal van 0% tot 100%.
2. Voedingstoestand is hier bedoeld als: een onbedoelde en niet binnen het afgesproken behandelbeleid passende gewichtsafname van meer dan
3 kg in de laatste maand, of meer dan 6 kg in de afgelopen 6 maanden.
3. Met ingang van 2007 is het meten van cliëntervaring middels de Consumers quality index (CQ index) ingevoerd. De afspraak is dat zorginstellingen éénmaal per twee jaar deze CQ index meten. Dit verklaart dat er in 2008 voor de helft van de zorginstellingen gemeten is in de
langdurige zorg. In 2009 zal de andere helft van de zorginstellingen meten.
4. De CQ indicatoren kennen een schaal van 1 tot 4 (1: minst positieve ervaringen, 4: meest positieve ervaringen) waarin we de uitkomsten
weergeven.
De gehandicaptenzorg start in 2009 met het meten van het kwaliteitskader verantwoorde zorg. De nieuwe versie zal waarschijnlijk de
ClientErvarings-index (CE-index) gaan heten. Deze CE-index is naar verwachting in het eerste kwartaal van 2009 gereed voor VG- en LVGcliënten. De daarop volgende maanden wordt het instrument doorontwikkeld voor de overige doelgroepen binnen de gehandicaptensector. De
inzet is om in de zomer van 2009 voor de gehele gehandicaptensector een CE-index te hebben, zodat hier in het najaar van 2009 mee gewerkt
kan worden. De CE-index hanteert een schaal van 1 tot 100.
7. Medio 2008 moeten nog circa 3 100 kamers in bestaande bouw worden gerenoveerd en circa 3 100 kamers door (kleinschalige) nieuwbouw
worden vervangen.

Belangrijkste instrumenten voor kwalitatief goede zorg
+ (P) Verbetering kwaliteit gehandicaptenzorg
Naar aanleiding van het rapport «Gehandicapten onder druk»van de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) wordt in 2009 wordt € 42
miljoen oplopend tot € 72 in 2010 uitgetrokken om de kwaliteit van de
zorg te verbeteren voor gehandicapten met een hoge zorgzwaarte.
+ Innovatiebeleid
In het brede innovatiebeleid van VWS (brief aan de TK, 7 februari 2008,
MEVA/AEB-2830484) past een aantal reeds eerder ingezette instrumenten
om innovaties in de AWBZ te stimuleren:
– Het ZorgvoorBeter-programma «Invoeren van Innovaties in de care»
dat loopt tot en met 2009 spoort bestaande, succesvolle innovaties op
die bijdragen aan duurzame zorg en stimuleert de verspreiding ervan
(€ 1,4 miljoen).
– De deelname van VWS aan het Europese programma Ambiënt
Assisted Living (AAL) is er op gericht ouderen in staat te stellen zo lang
mogelijk zelfstandig te wonen en te leven, ook als ze last krijgen van
lichamelijke en/of geestelijke beperkingen. Deelname aan dit programma biedt het zorgveld en de industrie de gelegenheid om de
ontwikkeling en innovatiekracht op Europees niveau te bundelen.
Behoeften en wensen van de ouderen (en hun mantelzorgers) vormen
het uitgangspunt. Dit programma loopt tot en met 2013 (€ 0,5 miljoen).
– Het Transitieprogramma in de Langdurige Zorg (TPLZ) biedt een kader
om samen te werken aan aanpassingen in structuur, cultuur en
werkwijze voor een groter innovatievermogen in de langdurige zorg.
Het programma is vooral gericht op houdbaarheid van de langdurige
zorg maar ook op patiëntgerichtheid en maatwerk. Het programma
stelt experimenteerruimte en -middelen beschikbaar en brengt
uitwisseling van (praktijk)kennis op gang tussen experimenterende
instellingen en een vernieuwingsnetwerk (Transitiearena). Het
programma loopt tot en met 2011 (€ 2 miljoen).
– (P) In 2009 krijgen zorginstellingen en zorgkantoren budgettaire ruimte
voor kortdurende kleinschalige experimenten met zorginnovaties in
het kader van de NZa-beleidsregel «Innovatie ten behoeve van nieuwe
zorgprestaties». In de aanwijzing contracteerruimte AWBZ wordt
landelijke budgetruimte voor deze experimenten vastgesteld. Een deel

Persexemplaar

92

Beleidsartikelen/Artikel 43

–

van deze ruimte zal gericht moeten zijn op relevante prioriteiten uit de
«Agenda voor de langdurige zorg», zoals de zorg voor dementerende
ouderen.
In 2009 wordt uitvoering gegeven aan het plan «Zorg voor mensen
met dementie» dat op 17 juni 2008 aan de TK is aangeboden. De
ervaringen die worden opgedaan met het bieden van ketenzorg
dementie, geven inzicht in de vraag of ketenzorg in de gehele
langdurige zorg praktijk kan worden (€ 0,5 miljoen).

+ Arbeidsmarktbeleid
Gegeven de toenemende vraag naar zorgpersoneel en de nog beperkt
groeiende beroepsbevolking, dient een actief en consequent
arbeidsmarktbeleid ervoor te zorgen dat nu en in de toekomst voldoende
gekwalificeerd personeel beschikbaar is voor de zorgsector. De primaire
verantwoordelijkheid ligt daarvoor allereerst bij de zorginstellingen en de
sociale partners. De overheid heeft met name een ondersteunende rol.
Op basis van overleg met sociale partners, en rekening houdend met de
verantwoordelijkheid van het kabinet voor het algemene arbeidsmarkt- en
onderwijsbeleid, is in de Arbeidsmarktbrief 2007 «Werken aan de zorg»
(kamerstukken 29 282, nr. 46) een actieplan opgesteld. Op verzoek van de
Tweede Kamer wordt nog een nadere uitwerking van de verschillende
arbeidsmarktactiviteiten, zowel van de overheid als van de sociale
partners naar de Tweede Kamer gestuurd. In 2009 gaan wij verder op de
ingeslagen weg. Dat betekent dat langs drie sporen activiteiten ontwikkeld
worden: innovatie van zorgprocessen (toegelicht onder het instrument
innovatie in artikel 42 en 43); investeren in behoud van personeel en
vergroten van de instroom van nieuw personeel.
In 2009 wordt het stagefonds niet alleen voortgezet, maar wordt ook het
bijbehorende budget verhoogd tot € 55 miljoen. Tevens worden de
bestaande beleidsregels voor stageplaatsen van BBL-ers overgeheveld
naar het stagefonds. Door de overheid wordt hierbij extra geïnvesteerd
om dit ook voor de jeugdzorg, de thuiszorg en de V&V sector mogelijk te
maken.
Voor allerlei ondersteunende maatregelen is daar bovenop in 2009 € 17
miljoen beschikbaar. Deze middelen zullen met name ingezet worden:
– voor een verdere uitrol van de regionale pilots en de pilots gericht op
werving van allochtone vrouwen;
– voor het stimuleren van de instroom van jongeren in zorgopleidingen
(gerichte imagocampagnes op scholen, subsidieregeling voor
vaccinatie tegen Hepatitis B);
– voor een betere aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt
(platforms voor werken en leren, implementatie nieuwe opleiding
maatschappelijk zorg voor de gehandicaptenzorg);
– voor het stimuleren van het behoud van personeel (vervolg op project
ergocoaches, stimuleringsregeling leeftijdsbewust personeelsbeleid);
– voor versterking van de regionale samenwerking tussen zorginstellingen op het terrein van de arbeidsmarkt.
+ Zorgzwaartebekostiging en persoonsvolgende bekostiging
In reactie op onder andere het SER-advies heeft het kabinet aangegeven
in de toekomst persoonsvolgende bekostiging verder door te willen
voeren in de AWBZ. Een persoonsvolgend bekostigingssysteem draagt bij
aan de cliëntgerichtheid van de zorg. Stapsgewijs wordt toegewerkt naar
een meer persoonsvolgende wijze van bekostiging. Dit gebeurt vooralsnog binnen de besturingsstructuur van de AWBZ. De invoering van

Persexemplaar

93

Beleidsartikelen/Artikel 43

zorgzwaartebekostiging voor verblijfszorg is een eerste stap. Vanaf
1 januari 2009 heeft de zorgzwaartebekostiging financiële gevolgen voor
alle intramurele zorgaanbieders. De reeds gestarte ontwikkeling van een
overzichtelijke reeks van zorgzwaartepakketten voor extramurale zorg
wordt in 2009 voortgezet (€ 4,5 miljoen).
+ (P) Volledig pakket («Integrale zorg thuis»)
Per 1 januari 2009 wordt de regeling volledig pakket verder uitgebreid. Het
volledig pakket mag alleen door intramurale aanbieders worden geleverd.
De beperking in de huidige regeling dat de levering dient te gebeuren
binnen de toegelaten capaciteit, komt te vervallen. Extramurale aanbieders kunnen het volledig pakket alleen leveren als zij daarvoor door
een intramurale aanbieder worden ingeschakeld. De intramurale
aanbieder blijft eindverantwoordelijk. De inkoop van het volledig pakket
vindt plaats binnen de geldende contracteerruimte waarmee de mogelijk
aanzuigende werking wordt begrensd tot de beschikbare financiële
kaders.
Voor cliënten betekent deze uitbreiding meer keuzevrijheid. De cliënt
maakt zelf uit waar hij wil gaan wonen: thuis, een geclusterde woonvorm
of een intramurale instelling. Dit binnen de randvoorwaarde dat de
zorgaanbieder de zorg ook daadwerkelijk kan leveren.
De regeling is ook een belangrijke stap om het scheiden van wonen en
zorg verder te stimuleren. Dit sluit goed aan bij de kabinetsreactie op het
SER-advies over de toekomst van de AWBZ. De SER spreekt zich daarin
namelijk uit over een vergaande scheiding van wonen en zorg in de
AWBZ.
+ (P) Meer vrijheid door scheiden van wonen en zorg
In het licht van de noodzaak en wenselijkheid verder in te spelen op de
toenemende diversiteit van woon- en zorgbehoeften, met name bij
ouderen, wil het kabinet voor mensen met somatische beperkingen en
lichamelijk en zintuiglijke gehandicapten het financieel scheiden van
wonen en zorg verder bevorderen. Mensen moeten in de regel de zorg
kunnen ontvangen op een plaats waar zij graag willen wonen. Het extra
wooncomfort dat mensen verlangen kan veel beter in de volkshuisvesting
worden gerealiseerd dan in de AWBZ. In 2008 is samen met de minister
van WWI en partijen in het veld het actieplan «Beter thuis in de buurt»
uitgewerkt. Met de uitvoering van het programma wordt toename en
variatie van woonvormen voor mensen met een zorgvraag gestimuleerd.
Onderdeel van het plan is het totstand komen van wijkservicepunten voor
zorg en wonen. Met verdere invoering van het volledig pakket thuis zal het
eenvoudiger worden om ook zwaardere zorg op basis van scheiden van
wonen en zorg te blijven ontvangen. Naar verwachting zal dit corporaties
en zorginstellingen aanmoedigen hoogwaardige woon-zorg combinaties
te ontwikkelen.
+ Palliatieve zorg
Het kabinet hecht sterk aan het verder ontwikkelen en verbeteren van
palliatieve zorg. Dit is in het Coalitieakkoord opgenomen. Het kabinet wil
dat mensen in hun laatste levensfase goed worden verzorgd en met
respect worden begeleid. Mensen waardig te laten sterven is een
belangrijk doel van palliatieve zorg. Daarbij is zowel een belangrijke rol
weggelegd voor professionele zorgverleners als voor vrijwilligers. De
palliatieve zorg op het niveau van de wijk, dicht bij de mensen thuis,
wordt versterkt. Daarom doet dit kabinet een forse investering door vanaf
2008 jaarlijks bijna € 10 miljoen extra beschikbaar te stellen; € 4,2 miljoen
voor ophoging van de Subsidieregeling Palliatieve Terminale Zorg (totaal

Persexemplaar

94

Beleidsartikelen/Artikel 43

vanaf 2008 € 15,6 miljoen), € 2 miljoen tegemoetkoming in de huisvestingslasten van bijna-thuishuizen en high care hospices. Daarnaast is € 3,8
miljoen beschikbaar voor resterende actiepunten uit het actieplan
«Palliatieve Zorg 2008–2010» dat op 15 april 2008 aan de kamer is
verzonden (kamerstuk 29 509, nr. 19).
+ Rechtsbescherming cliënten bij dwang
Met het wetsvoorstel «Zorg en dwang» wordt een uniforme regeling
voorgesteld voor onvrijwillige zorg, die is toegespitst op het bijzondere
karakter van de zorg voor psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten, ongeacht de plaats waar zij verblijven. In de regeling wordt
aangegeven welke bevoegdheden een zorgverlener heeft en welke
rechten daar tegenover staan voor de cliënt. Daarnaast wordt een
duidelijk afwegingskader geboden aan zorgverleners. Kwetsbare groepen
wordt betere rechtsbescherming geboden. Als gevolg van het wetsvoorstel zal de Wet bopz, met uitzondering van de procedure voor gedwongen
opneming, niet meer van toepassing zijn op de genoemde groepen.
Vooruitlopend op de inwerkingtreding van het wetsvoorstel, is in het
kader van het programma «Zorg voor Beter» begonnen met het terugdringen van het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen in de zorg. Een
richtinggevend kader voor het toepassen van dergelijke maatregelen, dat
in de huidige situatie ook al door zorgaanbieders onder de Wet bopz kan
worden gebruikt, is reeds aan de Kamer aangeboden.
+ Zorgplan
Als cliënten langdurig van zorg gebruik maken is het essentieel dat de
afspraken over de behandeling, verzorging, verpleging en begeleiding
tussen cliënt en zorgaanbieder in een zorgplan worden vastgelegd. Dit zal,
vooruitlopend op wettelijke verankering, nader worden uitgewerkt in een
algemene maatregel van bestuur die in 2009 in werking treedt. Daarin
wordt aan zorgaanbieders de verplichting opgelegd om het zorgplan in
samenspraak met de cliënt vast te stellen. De mogelijkheid vooraf mee te
praten versterkt de positie van cliënten. De maatregel geeft hen bovendien een waarborg voor het geval een zorgplan niet tot stand mocht
komen.
+ Implementatie kwaliteitskader verantwoorde zorg
De implementatie van het Kwaliteitskader verantwoorde zorg in elke
sector is van groot belang om verdere stappen in de verbetering van
kwaliteit te zetten. In 2009 gaan we verder met het implementeren van de
cyclus meten, verbeteren en borgen van kwaliteit. In 2009 zal de hele
sector van verpleging, verzorging en thuiszorg opnieuw verslag doen van
de stand van de kwaliteit via het Jaardocument «Maatschappelijke
Verantwoording». In de gehandicaptensector kan vanaf 2009 een
landelijke uitrol van de indicatoren plaatsvinden. De uitkomsten hiervan
zullen dan in 2010 worden gepresenteerd. Daarnaast zoeken we naar
wegen om het proces van meten van kwaliteit tot going concern van de
instelling te maken. Om de administratieve lasten te verminderen zullen
we verbindingen leggen met andere processen zoals de zorgzwaartebekostiging. Vooralsnog is deze informatie nog onvoldoende om als basis
voor financiering te gebruiken. De beoogde beloning van best practices
zal daarom in 2009 nog niet worden toegepast (€ 1,9 miljoen).
+ Ouderenprogramma (geriatrische zorg)
Van de ouderen boven de 65 jaar wordt 62% geconfronteerd met
meervoudige problematiek. Naar schatting is daarvan 20% kwetsbaar
voor verstoringen van een wankel evenwicht met als gevolg functie-

Persexemplaar

95

Beleidsartikelen/Artikel 43

verlies, verlies van zelfredzaamheid en minder welbevinden. Het
ouderenprogramma is erop gericht voor deze groep in een zo vroeg
mogelijk stadium meerwaarde te scheppen in de behandeling van deze
gevolgen. Dit wordt bereikt door het onderzoek naar brede geriatrische
kennis te stimuleren, door experimenten te doen met slimme combinaties
van interventies die worden geëvalueerd op meerwaarde. De eerste lijn
speelt hierbij een belangrijke rol. Maar ook kennis uit de (acute)
ziekenhuiszorg, de verpleeghuiszorg en het gemeentelijk domein spelen
hierin een rol. In mijn brief aan uw kamer, d.d. 12 november 2007 met
kenmerk 2806455, kondigden wij u dit programma aan. Het programma is
in 2008 gestart, in 2009 is voor dit programma € 18 miljoen beschikbaar.
+ Kwaliteit meten, verbeteren en borgen/Zorg voor Beter
Het beleid om kwaliteit te verbeteren richt zich op het meten van de
kwaliteit van zorg, het verbeteren van deze zorg en het borgen van deze
verbetering. Het meten van de kwaliteit van zorg gebeurt via de Kwaliteitskaders verantwoorde zorg. Het verbeteren van de zorg doen we onder
andere door het programma Zorg voor Beter, door het werken aan
ketenzorg en aandacht voor veiligheid en cliëntgerichtheid in de zorg.
Voor 2009 staat de verdere ontwikkeling van instrumenten om de kwaliteit
te borgen op de agenda. Ontwikkeling van de Zorg voor Beter academie
en de verbetertrajecten plus – per verbetertraject 50 instellingen tegelijkertijd begeleiden – zijn hierin belangrijke instrumenten. Voor de genoemde
onderwerpen is in 2009 € 7,5 miljoen beschikbaar.
+ (P) Bouwprogramma 2008 (waaronder kamers zorghuizen)
Het is mijn beleid dat cliënten eind 2010 niet meer in meerpersoonskamers hoeven te wonen. Door middel van een uitvoerings- en monitorprogramma van de daartoe noodzakelijke maatregelen wordt er op
toegezien dat ultimo 2010 alle kamers voor meer dan 2 personen zijn of
worden afgeschaft. Bij brief van 14 februari 2008 is de kamer op de hoogte
gesteld van de stand van zaken.
+ Ondersteuning van de zorgprofessional
Meerdere initiatieven worden ontplooid om de zorgprofessional zijn
positie als deskundige terug te geven. De professionalisering van
verpleegkundigen en verzorgenden wordt onder andere gestimuleerd
door projecten gericht op het verbeteren van de dialoog binnen het
zorgteam en de contacten tussen het zorgteam en cliënten. Plannen
hiervoor zijn aangekondigd in de brief «Zorg voor Ouderen; om de
kwaliteit van het bestaan». Vilans continueert in 2009 het programma «Het
goede gesprek» in samenwerking met Actiz en Sting. Voor het programma ondersteuning van de zorgprofessional is in 2009 € 2,5 miljoen
beschikbaar.
+ Ondersteuning van cliënten en patiënten in verpleeg- en verzorgingshuizen
Cliënten en patiënten moeten in staat worden gesteld om hun wensen en
keuzes kenbaar te maken in hun contacten met zorgprofessionals in de
zorginstellingen; zeker in het vooruitzicht van de zorgzwaartebekostiging.
De middelen worden ingezet voor projecten gericht op het ontwikkelen
van vormen van begeleiding, informatievoorziening en versterking van de
ondersteuningsstructuren (€ 10 miljoen).
+ Centra voor Consultatie en Expertise (CCE)
Wij continueren de ondersteuning voor de Centra voor Consultatie en
Expertise. Via de CCE’s kan specifieke kennis en behandel- en ondersteu-

Persexemplaar

96

Beleidsartikelen/Artikel 43

ningsmethoden ingezet worden bij cliënten met complexe aandoeningen
waar de eigen hulpverleners vastlopen in behandel- en ondersteuningsmogelijkheden (€ 13,1 miljoen).
+ AWBZ-brede zorgregistratie (AZR) verder ontwikkelen (€ 2 miljoen)
De AZR is een uniforme systematiek waarmee (66) indicatieorganen, (32)
zorgkantoren en (3 000) zorgaanbieders elektronisch informatie over
cliënten kunnen uitwisselen. Daarmee wordt inzicht verkregen in
ontwikkelingen in de zorgvraag en het zorgaanbod en eventuele fricties
daartussen (wachtlijsten). In 2008 heeft een inhoudelijke verbetering van
de kwaliteit van de gegevens in de AZR plaatsgevonden, zijn de intramurale non-indicaties weggewerkt en is het burgerservicenummer (BSN)
ingevoerd in de AZR. Eveneens wordt de AZR nu gebruikt voor het heffen
van de eigen bijdrage voor de AWBZ-verblijfszorg. In 2008 zijn de
specificaties voor de intramurale zorgzwaartebekostiging (zzp) en het
declareren van geleverde zorg opgesteld (release 3). In de eerste helft van
2009 worden alle systemen aangepast en vindt er een ketentest plaats. In
het tweede halfjaar van 2009 wordt release 3 van de AZR in gebruik
genomen bij de ketenpartners. Zie ook Modernisering AWBZ, (kamerstuk
26 631, nr. 181).
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Instellingssubsidies/Structurele subsidies
Hersenletselteams
Landelijk Centrum CCE
Subsidieregeling palliatieve zorg

29 185
485
13 100
15 600

29 185
485
13 100
15 600

29 185
485
13 100
15 600

29 185
485
13 100
15 600

29 185
485
13 100
15 600

Projectsubsidies
Onder andere:
Project Zorgzwaartebekostiging
Kwaliteitsverbetering palliatieve zorg
Mentorschapsprojecten
Kleinschalig wonen, Domotica
ZonMW programma Ouderenzorg
Programma ondersteuning cliënten
Ondersteuning van de zorgprofessional
Arbeidsmarktbeleid langdurige zorg
Ouderenonderzoek LASA

117 852

143 204

139 666

17 309

21 609

4 500
5 800
3 000
20 000
18 000
10 000
2 500
53 437
615

2 500
5 800
3 000
30 000
28 000
0
2 500
61 312
615

0
5 800
3 000
30 000
28 000
0
2 500
59 062
615

0
5 800
3 000
0
0
0
0
0
615

0
5 800
3 000
0
0
0
0
0
615

Opdrachten
Onder andere:
Zorg voor beter
Zorg voor beter academie
Programma «Invoeren van Innovaties in de Care»
Transitieprogramma in de langdurige zorg
Dementieprogramma
Programma Ambiant Assisted Livving (AAL)
Indicatorentrajecten
Deltaplan GZ en GGZ
Opdrachtgeverschap WTZi

15 575

14 054

15 258

10 364

6 064

4 200
1 200
1 400
2000
500
507
1 900
1 000
2 036

3 800
1 200
0
2000

3 800
1 200
0
2000

0
2 300
0
0

0
0
0
0

1 059
1 900
1 000
2 036

1 661
1 900
1 000
2 036

1 964
600
1 500
2 036

2 014
0
0
2 036

Bijdragen aan Zbo’s/RWT’s
Beheer AZR door CVZ

2 000
2 000

2 000
2 000

2 000
2 000

2 000
2 000

2 000
2 000

164 612

188 443

186 109

56 858

56 858

Totaal

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Persexemplaar

97

Beleidsartikelen/Artikel 43

43.3.4 De kosten van de zorg zijn maatschappelijk aanvaardbaar
Motivering

Motivering
De maatschappelijke aanvaardbaarheid van de kosten voor de langdurige
zorg bepaalt de mate waarin de samenleving duurzaan bereid is solidariteit op te brengen voor voldoende zorg van goede kwaliteit. Door de
vergrijzing neemt de druk op deze solidariteit flink toe. Wij vinden de
maatschappelijke kosten aanvaardbaar als:
+ De premie niet te hoog is in relatie tot kwaliteit en capaciteit.
+ Het beroep op de arbeidsmarkt in overeenstemming is met de
mogelijkheden gelet op de concurrentie met andere sectoren in de
economie;
+ Mantelzorgers niet overmatig worden belast.
+ De uitvoering van de AWBZ doelmatig is.

Prestatie-indicatoren
Indicator

2006

2007

2008

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
Lange termijn
(2011)

1.

22,7

22,4

20,9

21,8

22,5

Beheerste ontwikkeling
AWBZ-uitgaven langdurige
zorg (€ miljard), prijspeil
2008

Bron:
1. VWS

Herijken van het pakket van verzekerde aanspraken
+ (P) Afspraken zorgaanbieders AWBZ
In 2007 is in overleg met de branches van zorgaanbieders, de cliëntorganisaties en de verzekeraars de toekomstagenda AWBZ opgesteld
waarin voor de periode 2007–2011 de belangrijkste aandachtsvelden zijn
opgenomen. De kabinetsvisie op de toekomst van de AWBZ die op 13 juni
2008 is verschenen geeft een nadere inkleuring van deze toekomstagenda.
De activiteiten die uit deze beleidsvisie voortvloeien, zullen ook in 2009
gezamenlijk met de genoemde partijen worden opgepakt.
+ (P) Maatregelen care
Vanaf 2005 is sprake van een sterke toename van het aantal AWBZcliënten dat gebruik maakt van de functie ondersteunende begeleiding. In
2008 is daarom een aantal maatregelen doorgevoerd om de groei te
beperken. Een tweetal maatregelen die in de begroting 2008 zijn op
genomen (invoering weektarieven en best practices) kunnen om
uitvoeringstechnische redenen niet in 2009 worden ingevoerd. Invoering
van de best practices wordt nu voorzien in 2010. In het kabinetsstandpunt
«Zeker van zorg: nu en straks» (kamerstuknummer 30 597, nr. 15) zijn
maatregelen aangekondigd om de houdbaarheid van de langdurige zorg
te waarborgen, in aanvulling op het reeds in 2008 ingezette beleid.

Persexemplaar

98

Beleidsartikelen/Artikel 43

In 2009 worden de volgende nieuwe maatregelen ingevoerd:
+ Pakketmaatregel functie begeleiding
Met ingang van 1 januari 2009 zullen de drie AWBZ-zorgfuncties –
ondersteunende begeleiding, activerende begeleiding en behandeling –
worden vervangen door twee zorgfuncties: begeleiding en behandeling.
De nieuwe functie begeleiding richt zich uitsluitend op zelfredzaamheid.
De aanspraak begeleiding geldt vanaf 2009 alleen voor mensen met
ernstig regieverlies dan wel ernstige invaliderende aandoeningen, die zich
zonder AWBZ-begeleiding niet zelfstandig zouden kunnen handhaven. De
met ingang van 2008 genomen pakketmaatregel die alle mensen met een
somatische grondslag uitsluit van begeleiding in uren, zal worden
geïntegreerd in de nieuwe maatregel. Er zal een overgangsrecht van 1 jaar
gelden. Naar verwachting zal door deze maatregel het beroep op andere
beleidsdomeinen, zoals de Wmo en de Wet op de Jeugdzorg, gaan
toenemen. Er is een bedrag van € 150 miljoen gereserveerd voor
uitzondering, met name binnen de AWBZ en voor het beroep op andere
domeinen als gevolg van deze maatregel. Verdeling van de reserve vindt
plaats bij Voorjaarsbesluitvorming 2009 op basis van onderbouwde
voorstellen. Het gaat hierbij om het beroep dat bij andere domeinen
ontstaat als gevolg van het wijzigen van aanspraken in de AWBZ die
overlappen met bestaande aanspraken en dat om zorginhoudelijke
redenen noodzakelijk wordt geacht en tot de publieke verantwoordelijkheid wordt gerekend.
+ Psychosociale grondslag.
Per 2008 is er al geen ondersteunende begeleiding in uren meer mogelijk
voor deze grondslag, per 2009 geldt dit ook voor de dagopvang en de
persoonlijke verzorging. Per 2009 bestaat er dus geen aanspraak meer op
AWBZ-zorg op basis van de grondslag psychosociaal. De gemeenten
zullen deze taak overnemen. Gemeenten worden hiervoor gecompenseerd zodat ze de opvang en reïntegratie van onder meer dak- en
thuislozen voortvarend kunnen blijven aanpakken. Ook voor deze groep
geldt een overgangstermijn van een jaar zodat de overgang naar
gemeenten geleidelijk zal plaatsvinden. Om bovengenoemde aanscherping van afbakening van zorgaanspraken mogelijk te maken zal het
Besluit Zorgaanspraken worden aangepast.
De Bureau’s Jeugdzorg moeten vanaf 1 januari 2009 voor AWBZ zorg
indiceren volgens de systematiek van het Centrum Indicatiestelling Zorg
(CIZ). Tevens zal de afbakening tussen de jeugdzorg en de AWBZ worden
verhelderd. De uitwerking en implementatie hiervan zal worden aangestuurd door een Taskforce.
+ Eigen bijdrage begeleiding
Voor de intramurale AWBZ-zorg alsmede voor de extramurale verpleging
en persoonlijke verzorging geldt een eigen bijdrage. Een eigen bijdrage
geldt niet voor de zorgfunctie «begeleiding». In het kabinetsstandpunt
«Zeker van zorg, nu en straks» is aangekondigd dat voor deze zorgfunctie
per 1 januari 2010 in beginsel ook een eigen bijdrage ingevoerd wordt om
zo al te lichtvaardig gebruik tegen te gaan. Van belang is dat mensen die
van de functie «begeleiding» gebruik maken daarvoor, net als bij de
andere extramurale functies, een eigen bijdrage betalen. Er zal in kaart
worden gebracht welke inkomensconsequenties dit heeft voor de cliënten,
wat de opbrengsten zijn en welke (uitvoerings-)kosten hiermee gepaard
gaan.

Persexemplaar

99

Beleidsartikelen/Artikel 43

+ Forfaits chronisch zieken en gehandicapten
In het kader van de Wtcg ontvangen chronisch zieken en gehandicapten
een forfaitaire tegemoetkoming. Of iemand deze tegemoetkoming
ontvangt (en hoe hoog die is) wordt bepaald aan de hand van zorggebruik
(gebruik van bepaalde medicijnen, hulpmiddelen, dbc’s, indicatie
awbz-zorg en/of wmo-zorg). De hoogte is ook afhankelijk van leeftijd.
+ Tegemoetkoming Specifieke zorgkosten
In het kader van de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) wordt een nieuwe fiscale regeling voor uitgaven voor
specifieke zorgkosten in de belastingwetgeving opgenomen. De nieuwe
regeling sluit voor een deel aan bij de in het jaar 2008 geldende regeling
voor buitengewone uitgaven. In de nieuwe regeling is ervoor gekozen de
regeling scherper te richten op de doelgroep van chronisch zieken en
gehandicapten. Daardoor zijn in vergelijking met de huidige buitengewone uitgavenregeling de algemene uitgaven, zoals uitgaven voor
aanvullende verzekering, adoptie, overlijden en bevalling, niet meer
aftrekbaar. Naast de nieuwe fiscale regeling voor specifieke zorgkosten
komt er een -niet-fiscale- zogenoemde tegemoetkomingsregeling voor de
verzilveringsproblematiek. Die regeling is bedoeld voor mensen met een
laag inkomen die teruggave van inkomstenbelasting-premie volksverzekeringen voor de aftrek van ziektekosten mislopen doordat zij geen of weinig
belasting betalen (verzilveringsproblematiek). Het hebben van een
verzilveringsprobleem zal pas duidelijk worden in 2010 nadat de aangifte
over 2009 is ingediend en afgehandeld. Eerst dan is er behoefte aan een
bijzondere regeling die aan deze verzilveringsproblematiek tegemoet
komt.
Instrumenten voor een goed werkend stelsel
+ (P) Ruimte voor wensen van de cliënt (afschaffen bouwregime,
integraal tarief)
Zorgaanbieders krijgen met ingang van 1 januari 2009 meer ruimte om de
zorg die de cliënt vraagt te leveren en – als het om verblijfszorg gaat – die
snel en zonder omhaal aan te laten sluiten op wensen van cliënten. Het
bouwregime zoals dat in de Wet toelating zorginstellingen is vastgelegd
wordt op 1 januari 2009 afgeschaft. Dat betekent dat voor het uitbreiden
van de capaciteit en voor renovaties niet langer voorafgaande toestemming nodig is.
In 2008 is voor de komende jaren een zeer uitgebreid bouwprogramma
vastgesteld. Al degenen die op basis van dit kader een toelating met bouw
hebben ontvangen, mogen zonder verdere inmenging uitvoering geven
aan die initiatieven. De op het meest recente bouwprogramma voorkomende plannen, en ook alle eerdere plannen waarvoor op enig moment
een financiële reservering is gedaan, kunnen na gereedkomen van de
bouw voor een tarief naar de NZa. Voor deze «oude» initiatieven blijft de
nacalculatie vooralsnog in stand.
Het voornemen om de kosten die verband houden met investeringsbeslissingen vanaf 1 januari 2009 voor eigen rekening en risico van de
intramurale AWBZ-instellingen en ggz-instellingen te laten komen, wordt
uitgesteld. De belangrijkste reden daarvoor is het voorkomen van een
stapeling van beleidswijzigingen die alle voor instellingen herverdelingseffecten zouden kunnen hebben. Het streven is om in 2011 over te gaan
naar integrale tarieven, waarin zowel de vergoeding voor de zorg als voor
het vastgoed is inbegrepen.

Persexemplaar

100

Beleidsartikelen/Artikel 43

+ Stimuleringsregeling Kleinschalig wonen
Om de keuzemogelijkheden in woonvormen en de spreiding van
capaciteit voor zware zorg te vergroten komt er een stimuleringsprogramma «Kleinschalig wonen». Vooral in de zorg voor dementerenden
is grote behoefte aan deze vorm van wonen. Aan de NZa zal worden
gevraagd om een subsidieregeling te ontwerpen voor AWBZ gefinancierde instellingen voor het stimuleren van kleinschalige woonvormen
(€ 20 miljoen).
+ (P) Overheveling van de reactiveringszorg naar de Zvw per 2010
In 2008 en 2009 worden de voorbereidingen van overheveling van de
reactiveringszorg naar de Zvw gestart. De reactivering in verpleeghuizen
duurt gemiddeld twee maanden en de extramurale reactiverende zorg is
vaak nog korter. Bij de reactiveringszorg gaat het om een bedrag dat
waarschijnlijk maximaal € 400 miljoen zal bedragen.
+ Bijdrage in kosten van kortingen (BIKK)
Doel is om de lagere premie-opbrengst als gevolg van de grondslagverkleining van de AWBZ bij de invoering van het nieuwe belastingstelsel
van 2001 te compenseren (€ 4,9 miljard).
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Instellingssubsidies/Structurele subsidies
Landelijke kennisinstituten
Bejaardenpensions

5 161
5 124
37

5 161
5 124
37

5 161
5 124
37

5 161
5 124
37

5 161
5 124
37

Projectsubsidies

1 024

1 024

1 024

1 074

1 073

4 878 000
4 878 000

4 928 000
4 928 000

5 065 100
5 065 100

5 205 500
5 205 500

5 259 900
5 259 900

147 600
147 600
0
0

503 840
123 300
340 540
40 000

435 685
45 800
349 485
40 400

403 882
9 000
354 078
40 804

408 878
9 000
358 666
41 212

5 031 785

5 438 025

5 506 970

5 615 617

5 675 012

Rijksbijdragen
Bijdrage in kosten van kortingen (BIKK)
Inkomensregelingen
Tegemoetkoming Buitengewone Uitgaven (TBU)
Forfaits chronisch zieken en gehandicapten
Tegemoetkoming specifieke zorgkosten (Wtcg)
Totaal

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Persexemplaar

101

Beleidsartikelen/Artikel 43

43.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid
Overzicht beleidsonderzoeken
Onderzoek onderwerp

Nummer AD of
OD

A Start
B Afgerond

Effectonderzoek ex post

Verbetertrajecten in het kader van Zorg voor beter

43.3.3

A 2008
B 2009

Overig evaluatieonderzoek

Patientenwetgeving

43.3.1

Indicatiestelling

43.3.2

WTZi

43.3.3

Wetsevaluatie Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg)

43.3.4 en 42.3.3

A 2007
B 2010
A 2008
B 2010
A 2007
B 2010
A 2007
B 2009

Persexemplaar

102

Artikel 44 Maatschappelijke ondersteuning
44.1 Algemene beleidsdoelstelling
Alle burgers participeren in de samenleving
Belangrijkste beleidsonderwerpen
2009

Belangrijkste beleidsonderwerpen 2009
Het Coalitieakkoord, in het bijzonder de pijler «Sociale samenhang», en
het beleidsprogramma «Samen werken, samen leven» benadrukken het
belang van zelfredzaamheid, participatie, wederkerigheid en sociale
samenhang. Dit zijn ook belangrijke elementen in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Wet gelijke behandeling op grond van
handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz).
Voor 2009 richten wij ons, mede in het licht van het Coalitieakkoord en het
beleidsprogramma, op het behalen van concrete resultaten op onderstaande thema’s.
Actieve participatie van burgers in maatschappelijke verbanden (44.3.1.):
+ wetswijziging Wmo 2009;
+ vernieuwingsprogramma «Beter in Meedoen»;
+ beleidsevaluatie/doorlichting Wmo bij jaarverslag 2009.
Optimale benutting en inzet van vrijwilligers en mantelzorgers (44.3.2):
+ vergroten van het aantal vrijwilligers (kabinetsdoelstelling 35);
+ behoud van het aantal mantelzorgers (kabinetsdoelstelling 35).
Verbeteren van de beschikbaarheid en toegankelijkheid van (algemene)
voorzieningen en professionele ondersteuning (44.3.3):
+ uitbreiding Wet gelijke behandeling op grond van handicap of
chronische ziekte (Wgbh/cz);
+ voorbereiding goedkeurings- en uitvoeringswet VN-verdrag over de
rechten van personen met een handicap;
+ vergroten keuzemogelijkheden op terrein van wonen, zorg en
ondersteuning.
Verbeteren tijdelijke ondersteuning (44.3.4) :
+ uitwerken Beschermd & Weerbaar (o.a. tienermoeders; kabinetsdoelstelling 47);
+ uitwerken Stedelijke Kompassen Maatschappelijke Opvang;
+ versterken aanpak zwerfjongeren;
+ nieuwe verdeelsleutel middelen maatschappelijke opvang.

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
Wij zijn verantwoordelijk voor de randvoorwaarden waarbinnen een
kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare maatschappelijke ondersteuning kan worden gerealiseerd, zowel voor als door burgers.

Externe factoren

Externe factoren
Het realiseren van een kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare
maatschappelijke ondersteuning vergt een samenspel van gemeenten,
burgers en anderen, zoals zorgleveranciers, woningcoöperaties, kennisinstituten, organisaties voor vrijwilligers, mantelzorgers, en mensen met
beperkingen of (psycho)sociale problemen.

Persexemplaar

103

Beleidsartikelen/Artikel 44

Prestatie-indicatoren

Prestatie-indicatoren
Het Nivel heeft een participatie-indexcijfer ontwikkeld als algemene
indicator voor de maatschappelijke participatie van burgers. Als eerste is
voor mensen met een chronische ziekte en/of een beperking een index
voor hun participatie, voor de domeinen sociale contacten, wonen, werk,
vrijetijdsbesteding, vervoer en opleiding ontwikkeld. Hiermee willen wij
de ontwikkeling in de participatie van deze groep jaarlijks volgen. Deze
index is gebaseerd op de participatiegegevens van een representatief
panel. Dit is de eerste participatie-index met als basiswaarde 100 voor het
jaar 2006. Hiervoor hebben wij nog geen streefwaarde ontwikkeld omdat
nog geen ervaring met de index is opgedaan. Tevens hebben we in de
komende jaren enkele beleidsevaluaties gepland die aanvullend inzicht in
de resultaten van het gevoerde beleid zullen geven. Dit betreft bijvoorbeeld de beleidsevaluatie Wmo die u bij het jaarverslag 2009 ontvangt.

Kengetallen
Het participatie-indexcijfer voor mensen met een motorische beperking, gebaseerd op gegevens over de feitelijke
participatie binnen de verschillende domeinen.

Totale groep
Motorische beperking
Leeftijd
15 – 39 jaar
40 – 64 jaar
65 jaar en ouder

2007

2006

102

100

122
105
91

109
102
94

87
117
144

86
116
142

133
108
68

134
106
65

Opleidingsniveau
Laag
Midden
Hoog
Ernst van de beperking
Licht
Matig
Ernstig
(Basisjaar 2006 = 100)
Bron: Nivel, Participatiemonitor 2007
Toelichting:
De gemiddelde participatie van de mensen met een motorische beperking is voor het jaar 2006 op 100 gesteld. Ten opzichte van die gemiddelde
participatie geldt dan dat bijvoorbeeld de participatie van de mensen in de leeftijd 15–39 jaar in 2006 9% hoger was dan de gehele groep.

Persexemplaar

104

Beleidsartikelen/Artikel 44

44.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven:
Begrotingsbedragen x € 1 000
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

545 733

609 841

601 358

601 280

597 657

595 628

595 628

Uitgaven

485 981

601 395

601 493

600 890

597 217

595 628

595 628

Programma-uitgaven
1.
Burgers worden gestimuleerd actief te
participeren in maatschappelijke
verbanden
2.
Burgers bieden anderen vrijwillige
ondersteuning en kunnen gebruik
maken van (organisaties van)
vrijwillige ondersteuning
3.
Burgers met beperkingen kunnen
gebruik maken van (algemene)
voorzieningen en professionele
ondersteuning
4.
Burgers met (psycho) sociale
problemen kunnen gebruik maken van
tijdelijke ondersteuning

481 888

597 324

597 558

597 116

593 834

592 245

592 245

54 805

64 861

34 568

35 176

35 176

35 176

35 176

28 122

80 222

80 708

80 994

80 894

80 794

80 794

76 552

86 930

85 812

85 491

84 491

84 491

84 491

322 409

365 311

396 470

395 455

393 273

391 784

391 784

Apparaatsuitgaven

4 093

4 071

3 935

3 774

3 383

3 383

3 383

Ontvangsten

4 138

0

0

0

0

0

0

2009

2010

2011

2012

2013

Budgetflexibiliteit begrotingsuitgaven:
Begrotingsbedragen x € 1 000

1.
–
–
–

Actieve participatie in maatschappelijke verbanden
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet verplicht/bestuurlijk gebonden

34 568
9 594
24 474
500

35 176
9 594
24 882
700

35 176
9 594
24 482
1 100

35 176
9 594
24 482
1 100

35 176
9 594
24 482
1 100

2.
–
–
–

Beschikbaarheid vrijwillige ondersteuning
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet verplicht/bestuurlijk gebonden

80 708
69 253
11 255
200

80 994
69 253
11 441
300

80 894
69 253
11 341
300

80 794
69 253
11 241
300

80 794
69 253
11 241
300

3.
–
–
–

Voorzieningen en ondersteuning voor burgers met beperkingen
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet verplicht/bestuurlijk gebonden

85 812
83 358
1 654
800

85 491
83 292
1 399
800

84 491
83 243
748
500

84 491
83 243
748
500

84 491
83 243
748
500

4.

Tijdelijke ondersteuning van burgers met (psycho) sociale
problemen
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet verplicht/bestuurlijk gebonden

396 470
394 020
1 750
700

395 455
393 005
1 750
700

393 273
390 823
1 750
700

391 784
389 334
1 750
700

391 784
389 334
1 750
700

–
–
–

Persexemplaar

105

Beleidsartikelen/Artikel 44

Premie-uitgaven
Premie-uitgaven (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

MEE-instellingen

166,1

172,2

172,3

172,5

172,6

172,8

172,8

Totaal

166,1

172,2

172,3

172,5

172,6

172,8

172,8

3,7%

0,1%

0,1%

0,1%

0,1%

0,0%

Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar
Bron: VWS

In de tabel hierboven zijn de beschikbare middelen opgenomen voor de
premie-uitgaven op het terrein van de maatschappelijke ondersteuning. In
deze beschikbare middelen zijn de budgettaire consequenties van de
besluitvorming rond de eerste suppletore wet 2008 en de Miljoenennota
2009 verwerkt. Voor 2008 is de loon- en prijsontwikkeling al verwerkt,
terwijl voor 2009 en latere jaren de loon- en prijsontwikkeling nog moet
worden toegevoegd.
Geraamde premie-uitgaven bij de belangrijkste premiegefinancierde prioriteiten
Premiegefinancierde prioriteiten (bedragen x € 1 000 000)

Cliëntondersteuning mensen met
beperking

OD

2008

2009

2010

2011

2012

2013

44.3.3

172,3

173,2

172,5

172,6

172,8

172,8

Bron: VWS

44.3 Operationele doelstellingen
Er zijn vier operationele doelstellingen op het gebied van maatschappelijke ondersteuning:
1. Burgers worden gestimuleerd actief te participeren in maatschappelijke verbanden.
2. Burgers bieden anderen vrijwillige ondersteuning en kunnen gebruik
maken van (organisaties van) vrijwillige ondersteuning.
3. Burgers met beperkingen kunnen gebruik maken van (algemene)
voorzieningen en professionele ondersteuning.
4. Burgers met (psycho)sociale problemen kunnen gebruik maken van
tijdelijke ondersteuning.
44.3.1 Burgers worden gestimuleerd actief te participeren in
maatschappelijke verbanden
Motivering

Motivering
Wij hebben als primair doel om er, samen met gemeenten, voor zorg te
dragen dat de participatie van burgers in de samenleving wordt gestimuleerd. Burgers gaan verbindingen met elkaar aan en er ontstaan sociale

Persexemplaar

106

Beleidsartikelen/Artikel 44

verbanden. Gemeenten worden ondersteund om op vernieuwende wijze
integraal beleid te ontwikkelen en uit te voeren, waarbij verbindingen
gelegd worden tussen verschillende onderdelen van de Wmo en met
aanpalende beleidsvelden.
In 2008 heeft het accent vooral gelegen op het ondersteunen van het
gemeentelijk beleid gericht op de verschillende prestatievelden van de
Wmo, zoals het vrijwilligersbeleid, het mantelzorgbeleid en het beleid
gericht op geweld in afhankelijkheidsrelaties. In 2009 concentreren wij ons
op het verbeteren van de positie van de cliënt in de Wmo en het ondersteunen van gemeenten en instellingen om van de Wmo een echte
participatiewet te maken.
Hiertoe zetten we een aantal instrumenten in ten behoeve van het
ondersteunen en stimuleren van gemeentelijk Wmo beleid.
Prestatie-indicatoren

Indicator
1.
2.
3.

% gemeenten waar één of meerdere Wmo
beleidsplannen zijn vastgesteld
Aantal krachtwijken waarin specifiek gewerkt
wordt aan het versterken van de welzijnssector
% Wmo-cliënten dat aangeeft dat de Wmo
ondersteuning bijdraagt aan zelfstandig wonen en
meedoen in de samenleving

Streefwaarde
Lange termijn
(2011)

2007

2008

Streefwaarde
2009

–

94%

100%

100%

–

–

10

20

–

93%

94%

100%

Bronnen:
1. Onderzoek Sociaal Cultureel Planbureau in kader van monitoring en evaluatie Wmo.(Deze indicator is geherformuleerd naar een percentage)
2. Wijkactieplannen Krachtwijken
3. Rapportage benchmark cliënten Wmo SGBO 2008 juni 2008

Instrumenten voor actieve participatie
+ Wetswijziging Wmo invoering financiële vergoeding
In de tussenrapportage Wmo d.d. 18 februari 2008 en de 3e voortgangsrapportage d.d. 2 juni 2008 is de Kamer geïnformeerd over de door het
kabinet voorgenomen wetswijziging van de Wmo. Op 4 juli is dit voorstel
naar de Raad van State gezonden. Wij hopen het voorstel begin september ter behandeling aan de Kamer aan te bieden.
De wetswijziging is onder meer ter introductie van de financiële vergoeding voor alfahulpen om de positie van de burger te verbeteren (kamerstukken 2007–2008, 29 538, nr. 70). De invoering van de voorgenomen
wetswijziging Wmo willen wij vanuit het gezamenlijke implementatiebureau van VNG en VWS nadrukkelijk ondersteunen. Het is om die reden dat
wij voorlichting gaan geven over de wetswijziging en de voorbereiding
van de invoering van de wetswijziging ter hand zullen nemen. De
ondersteuning van gemeenten en aanbieders zal vorm krijgen door de
website www.invoeringwmo.nl, een helpdesk, regionale voorlichtingsbijeenkomsten, handreikingen, modelbepalingen en voorbeeldteksten,
waarmee gemeenten direct aan de slag kunnen (€ 0,5 miljoen)
+ Vernieuwingsprogramma «Beter in Meedoen»
Om gemeenten en uitvoerende instellingen te ondersteunen bij de
vernieuwing en kwaliteitsverbetering van het Wmo-beleid worden diverse
activiteiten ontwikkeld. Ten eerste worden voor relevante thema’s (o.a.

Persexemplaar

107

Beleidsartikelen/Artikel 44

geweld in afhankelijkheidsrelaties) trends en ontwikkelingen onderzocht.
Tevens worden nieuwe aanpakken op inhoudelijke (sociale samenhang,
wonen, welzijn, zorg) en bestuurlijke thema’s (interactief beleid, sturing)
ontwikkeld die bruikbaar zijn voor het beleid gericht op maatschappelijke
participatie. Verder laten wij op diverse thema’s, sociale interventies
wetenschappelijk toetsen op effectiviteit rondom vrijwillige inzet en
mantelzorg, sociale samenhang en leefbaarheid en de activering van
kwetsbare burgers. Gemeenten hebben daarmee een instrument in
handen om de kwaliteit van de uitvoerder en de voorgenomen interventies te toetsen. Ten slotte worden kwaliteitsstandaarden ontwikkeld voor
de wijze waarop veel voorkomende maatschappelijke vraagstukken het
meest succesvol kunnen worden aangepakt. Om ervoor te zorgen dat die
effectieve interventies en kwaliteitsstandaarden ook daadwerkelijk worden
toegepast gaan wij ervoor zorgen dat ze worden opgenomen in de
opleidingsprogramma’s van onderwijsinstellingen en worden gebruikt bij
de deskundigheidsbevordering van professionals. Voor het vernieuwingsprogramma geven we in 2009 subsidie aan het Verwey Jonkerinstituut en
Movisie (€ 2,8 miljoen).
+ Vernieuwing van het welzijnsbeleid
In samenhang met het programma «Beter in Meedoen» geven wij een
extra impuls aan het proces van vernieuwing van het welzijnsbeleid, in
het kader van de Wmo met € 0,5 miljoen. Hierbij is de relatie tussen
burger en overheid alsmede de relatie tussen gemeente en instelling het
aangrijpingspunt. Het implementatiebureau Wmo dat werkt onder de
gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de VNG en VWS, werkt
mee de vernieuwing handen en voeten te geven.
+ Evaluatie Wmo bij het jaarverslag 2009
De Wet maatschappelijke ondersteuning bepaalt dat gemeenten jaarlijks
gegevens verzamelen over de resultaten van het gevoerde beleid en de
tevredenheid van hun burgers. Eind 2009 zullen wij deze prestaties van
gemeenten landelijk publiceren. Eind 2009 zal ook de eerste evaluatie van
de Wmo die door het SCP zal worden uitgevoerd (€ 1,5 miljoen) beschikbaar komen. Ook worden als onderdeel van deze evaluatie in 2009 de
beleidsontwikkelingen bij gemeenten periodiek gemonitord. Tevens wordt
informatie verzameld over de maatschappelijke participatie van burgers
door onderzoek te doen onder diverse doelgroepen van het Wmo-beleid
en via landelijke cliëntenpanels.
+ Verspreiden kennis Wmo
Movisie ontvangt een subsidie (€ 8,1 miljoen) voor het verzamelen,
verrijken, valideren en verspreiden van kennis op het terrein van de Wmo
en aanpalende terreinen. Movisie doet dit in zeven programma’s: kennis,
internet en onderzoek, leefbaarheid en sociale samenhang, versterking
vrijwillige inzet, informele zorg, hulpverlening en activering, aanpak
huiselijk en seksueel geweld, en kwaliteit van interventies, organisaties en
beleid.
+ Behoud van thuiszorgmedewerkers voor de zorg
Wij zetten de beschikbare middelen in (Motie van Geel € 10 miljoen) om
gezamenlijk met werkgevers, werknemers en gemeenten ervoor te zorgen
dat medewerkers behouden blijven voor de thuiszorg.

Persexemplaar

108

Beleidsartikelen/Artikel 44

+ Compensatiebeginsel Wmo
Wij ondersteunen met € 0,5 miljoen het initiatief van de Chronisch ziekenen Gehandicapten-raad (CG-Raad), Centrale Samenwerkende Ouderenorganisaties (CSO) en de VNG om in de discussie over de nieuwe
modelverordening voor de Wmo te komen tot een vraaggerichte invulling
van het compensatiebeginsel.
+ Leefbaarheid en sociale samenhang
Wij subsidiëren een aantal programma’s over leefbaarheid en sociale
samenhang, zoals de Wmo-wijkenaanpak waarin negen wijken op de voet
worden gevolgd in hun aanpak én projecten ter stimulering van nieuwe
samenwerkingsverbanden op lokaal niveau, bijvoorbeeld met kerken en
moskeeën. We gaan gemeenten op basis van de opgedane ervaringen
ondersteunen bij hun aanpak op leefbaarheid en sociale samenhang,
uiteraard in afstemming met de op te richten consultatieteams voor
vernieuwend welzijn (€ 0,5 miljoen).
Daarnaast werken wij samen met het programmaministerie voor WWI aan
het versterken van de welzijnsfunctie binnen de krachtwijken in de vorm
van de pilot vernieuwend welzijn (€ 0,3 miljoen).
+ Lokale cliëntenparticipatie
Via het fonds PGO lopen van 2006 tot en met 2008 twee tijdelijke
programma’s die zijn gericht op het verbeteren van de lokale inspraak van
(kwetsbare) burgers in het gemeentelijke Wmo-beleid; namelijk Lokaal
Centraal en Lokale Versterking GGZ. Beide programma’s hebben er mede
toe bijgedragen dat de cliëntparticipatie in gemeenten sinds de invoering
van de Wmo een grote vlucht genomen heeft. Hierover is tijdens het AO
Wmo van 11 juni 2008 en het AO over de PGO-organisaties van 19 juni
2008 met de Kamer van gedachten gewisseld. De resultaten van het
programma Lokaal Centraal zullen vanaf 2009 op lokaal niveau verder
worden opgepakt. Daar ligt uit hoofde van de Wmo immers ten principale
de primaire verantwoordelijkheid voor de cliëntparticipatie. Wij reserveren
in 2009 € 0,5 miljoen voor het borgen van de in het programma «Lokaal
Centraal» opgedane kennis en ervaring alsmede voor de overdracht
daarvan naar gemeenten en andere relevante organisaties. In overleg met
alle betrokkenen wordt daartoe dit vroege najaar een plan van aanpak
opgesteld.
Vanwege eerdere onderbesteding wordt het programma «Lokale
Versterking GGZ» verlengd tot medio 2009 (daarmee is circa € 1 miljoen
gemoeid). Na dat jaar zal ook dat programma geborgd worden. In 2010 is
daarvoor € 0,5 miljoen gereserveerd.
Naast het ter beschikking stellen van extra middelen voor het borgen en
overdragen van de in de programma’s opgedane kennis en ervaring,
zullen wij gemeenten nadrukkelijk aanspreken op en volgen bij hun
verantwoordelijkheid op dit vlak. Ook daarvoor reserveren wij in voorliggende begroting structureel € 0,1 miljoen.

Persexemplaar

109

Beleidsartikelen/Artikel 44

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

9 594

9 594

9 594

9 594

9 594

8 140
881

8 140
881

8 140
881

8 140
881

8 140
881

Projectsubsidies
Onder andere:
Wetswijziging Wmo invoering financiële vergoeding
Vernieuwingsprogramma «Beter in Meedoen»
Vernieuwing van het welzijnsbeleid
Compensatiebeginsel Wmo
Behoud van thuiszorgmedewerkers voor de zorg
Programma’s over leefbaarheid en sociale samenhang Leefbaarheid
Lokale cliëntenparticipatie

17 634

18 242

18 242

18 242

18 242

500
2 800
500
500
10 000
800
600

500
2 800
500
500
10 000
600
600

500
2 800
500
500
10 000
0
100

500
2 800
500
500
10 000
0
100

500
2 800
500
500
10 000
0
100

Opdrachten
Evaluatie Wmo
Monitoring Wmo

2 300
1 500
800

2 300
1 500
800

2 300
1 500
800

2 300
1 500
800

2 300
1 500
800

Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
Naar BVK (gezond in de stad + kenniscentrum GSB)

5 040
5 040

5 040
5 040

5 040
5 040

5 040
5 040

5 040
5 040

Totaal

34 568

35 176

35 176

35 176

35 176

Instellingssubsidies
Onder andere:
Movisie
Stimulansz

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

44.3.2. Burgers bieden anderen vrijwillige ondersteuning en
kunnen gebruik maken van (organisaties van) vrijwillige ondersteuning
Motivering

Motivering
Mensen die er niet voldoende in slagen om voor zichzelf te zorgen of te
participeren, moeten gebruik kunnen maken van ondersteuning door
vrijwilligers of mantelzorgers. Op basis van de Wmo is de ondersteuning
van vrijwilligers of mantelzorgers primair de taak van gemeenten.
Voor een toekomstbestendig rijksbeleid op het terrein van mantelzorg en
vrijwilligerswerk voor de komende jaren is het SCP gevraagd twee
toekomstverkenningen uit te voeren. Uit deze verkenningen blijkt dat het
aantal vrijwilligers en mantelzorgers in Nederland zeer groot is, maar dat
dit de komende periode mogelijk onder druk komt te staan. Op basis van
deze toekomstverkenningen is in de beleidsbrief «Voor elkaar» van
9 oktober 2007 een meerjarenaanpak vrijwilligerswerk en mantelzorg
geformuleerd.
Doel hiervan is het vergroten van het aantal vrijwilligers en het behoud
van het aantal mantelzorgers. In het Coalitieakkoord werd uitgegaan van
een groei van het aantal mantelzorgers. In de beleidsbrief «Voor elkaar»
van 9 oktober 2007 is deze ambitie bijgesteld en veranderd in «behoud
van het aantal mantelzorgers». Hieraan liggen de volgende overwegingen
ten grondslag. In de eerste plaats is mantelzorg (vaak intensief en
langdurend en kan leiden tot overbelasting van degenen die deze zorg
bieden) iets wat iemand «overkomt». Het is veelal geen keuze. In de
tweede plaats constateert het SCP dat in de toekomst de groep van het
aanbod in macro-termen gezien sterker toeneemt dan het gebruik van
mantelzorg. De verhouding tussen vraag en aanbod is echter nogal

Persexemplaar

110

Beleidsartikelen/Artikel 44

diffuus, omdat bij de raming van het gebruik vooral is uitgegaan aan de
onvervulde behoefte van deze zorg en aan een aantal moeilijk in te
schatten demografische en sociaal-economische ontwikkelingen. Dit
maakt het werken met streefwaarden hypothetisch.
Het overheidsbeleid is er in de kern op gericht de mantelzorger te
ondersteunen en vraag en aanbod in balans te houden.
Het vergroten van het aantal vrijwilligers en het behoud van het aantal
mantelzorgers doen wij via twee wegen:
+ verspreiden van kennis over mantelzorg en vrijwilligerswerk;
+ versterken lokale ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers(organisaties).
Als primaire bron voor het monitoren van het vrijwilligersbeleid wordt
gebruik gemaakt van langer lopend periodiek onderzoek dat door het CBS
wordt gedaan. Het jaar 2002 wordt als 0-meting aangehouden. Voor 2008
en 2010 zijn vervolgmetingen voorzien. Daarbij worden ook vele gegevens
gegenereerd over de achtergrondkenmerken van vrijwilligers en het soort
vrijwilligerswerk dat wordt verricht. Voor mantelzorg bestaat een dergelijk
periodiek onderzoekstraject nog niet. Wij zullen de ontwikkeling van de
mantelzorg op vergelijkbare wijze monitoren, zowel in kwantitatieve zin
als wat betreft achtergrondkenmerken van mantelzorgers en het soort
mantelzorg dat wordt verricht. Daarnaast worden gegevens die uit andere
relevante onderzoekstrajecten komen in de analyse betrokken, zoals het
reguliere tijdsbestedingsonderzoek. Tenslotte wordt in 2011 de huidige
Beleidsbrief «Voor Elkaar» kwantitatief en kwalitatief geëvalueerd.
Prestatie-indicatoren
Indicator (kabinetsdoelstelling 35)

1.

Aantal mantelzorgers

2.

Deelname aan vrijwillige inzet

0-meting 2002

42%

Streefwaarde
2008

Streefwaarde
2010

Streefwaarde
lange termijn

2,4 miljoen

2,4 miljoen

>42%

>42%

2,4 miljoen
(2011)
>42%(2012)

Bronnen:
1. en 2. P. Dekker e.a. – Toekomstverkenningen Vrijwillige Inzet 2015, SCP; Den Haag, 2007 (juni);
A. den Boer en J. Timmermans – Blijvend in Balans; een Toekomstverkenning van Informele Zorg, SCP; Den Haag, 2007 (juni).

Instrumenten voor mantelzorg en vrijwillige ondersteuning
+ Verspreiden van kennis over mantelzorg en vrijwilligerswerk
Wij verstrekken subsidie aan Movisie/NOV (zie 44.3.1), het Expertisecentrum Mantelzorg (EM) en Mezzo met als doel informatie te verzamelen
en goede voorbeelden te verspreiden om het aantal mantelzorgers en
vrijwilligers te vergroten. Het EM en Mezzo geven gemeenten advies en
stellen handreikingen op voor gemeenten. Bijvoorbeeld voor het
verbeteren en verminderen van wet- en regelgeving voor mantelzorgers,
voor de wijze van het aanboren van nieuwe groepen, voor het vergroten
van de mogelijkheden van het combineren van arbeid, voor mantelzorg/
vrijwilligersbeleid en voor het vergroten van de bekendheid van respijtzorg.

Persexemplaar

111

Beleidsartikelen/Artikel 44

Mezzo ontvangt tevens subsidie voor het ondersteunen van netwerken
van mantelzorgers (€ 3,2 miljoen). In 2009 zal in een beleidsbrief worden
ingegaan op de relatie tussen vrijwilligers, mantelzorgers en de zorgsector.
+ Regeling deskundigheidsbevordering vrijwilligers
In 2009 treedt een nieuwe regeling voor deskundigheidsbevordering van
vrijwilligers in werking. In het kader van deze regeling kunnen landelijke
vrijwilligersorganisaties – als wordt voldaan aan bepaalde criteria –
subsidie aanvragen voor training van hun vrijwilligers. Hiervoor is een
bedrag van € 5 miljoen beschikbaar.
+ Versterken lokale ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers(organisaties)
We zetten in de periode 2009 tot en met 2011 jaarlijks € 4 miljoen in om
de lokale ondersteuning van mantelzorgers en van vrijwilligers te
versterken. Dit geld is onder meer bedoeld voor activiteiten die erop zijn
gericht de kwaliteit van de ondersteuning te verhogen, voor activiteiten
die zijn bedoeld om de combinatie van arbeid en zorg te faciliteren, voor
het versterken van het vrijwilligerswerk in zorginstellingen. Op dit
moment vindt overleg plaats met enkele bedrijven om vorm en inhoud te
geven aan samenwerking op dit terrein. Daartoe zullen we verbindingen
leggen met andere overheden (BZK) en bedrijven (Achmea en Fortis). In
2009 tot en met 2011 wordt met de gemeenten een adviestraject ingezet
om de geformuleerde basisfuncties voor de ondersteuning van vrijwilligers en mantelzorgers in te passen. Tevens zullen gemeenten worden
ondersteund bij de implementatie van deze functies. Het is de bedoeling
dat de basisfuncties in 75% van de gemeentelijke plannen voor de tweede
Wmo-cyclus zijn opgenomen.
+ Makelaarsfunctie vrijwilligerswerk en maatschappelijke stage
Gemeenten krijgen vanaf 2008 extra middelen om bij te dragen aan het
ontstaan van een effectieve bemiddelingsstructuur voor maatschappelijke
stage en vrijwilligerswerk, de zogeheten makelaarsfunctie.
De middelen zijn bedoeld voor de verdere ontwikkeling van een
makelaarsfunctie voor maatschappelijke stage, en voor stimulering van
vrijwilligerswerk. Aangezien voor beide aspecten gebruik gemaakt kan
worden van dezelfde infrastructuur en bemiddelingsfunctie bij gemeenten
is door OCW en VWS gekozen voor een gezamenlijke inzet van de
beschikbare middelen.
Over de inzet van de beschikbare budgetten bij OCW en VWS hebben,
OCW, VWS en de VNG overeenstemming bereikt. De afspraken zijn
vastgelegd in een convenant. De uitvoering van het convenant zal worden
gemonitord. In 2009 vindt een tussenmeting plaats waarbij de ervaringen
van de vrijwilligersorganisaties, zorginstellingen en sportorganisaties
worden betrokken. De uitvoering van het convenant gaat gepaard met een
landelijk ondersteuningsprogramma. Hiervoor is € 0,2 miljoen in 2009,
€ 0,2 miljoen in 2010 en € 0,1 miljoen in 2011 beschikbaar. Het bedrag dat
voor de makelaarsfunctie vrijwilligerswerk en maatschappelijke stage in
totaliteit beschikbaar is, loopt op volgens de volgende reeks: € 4,7 miljoen
in 2008, € 14,8 miljoen in 2009, € 19,8 miljoen in 2010, € 29,9 miljoen in
2011, en vanaf 2012 € 30 miljoen. De oploop van deze middelen is vanaf
2010 gereserveerd op de aanvullende post in de Miljoenennota. De
bedragen vanaf 2010 zijn dus nog indicatief. Besluitvorming vindt jaarlijks
bij Voorjaarsnota plaats.

Persexemplaar

112

Beleidsartikelen/Artikel 44

+ Er heeft een evaluatie plaatsgevonden van het mantelzorgcompliment
(kamerstuk 2007–2008, 30 169, nr.17 d.d. 8 juli 2008). In deze brief is
ingegaan op de resultaten van de evaluatie en op een aantal meer
inhoudelijke aspecten die op korte termijn de aandacht verdienen.
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Instellingssubsidies
Rode Kruis en Zonnebloem
Mezzo

4 253
1 053
3 200

4 253
1 053
3 200

4 253
1 053
3 200

4 253
1 053
3 200

4 253
1 053
3 200

Stimuleringsregeling Mantelzorgers
Vergoeding aan mantelzorgers

65 000
65 000

65 000
65 000

65 000
65 000

65 000
65 000

65 000
65 000

Projectsubsidies
Onder andere:
Kennisverwerken/verspreiden m.b.t. mantelzorg
Deskundigheidsbevordering vrijwillige inzet
Versterken lokale ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers
Ondersteuning makelaarsfunctie MaS en vrijwilligers

11 455

11 741

11 641

11 541

11 541

600
5 000
4 000
200

600
5 000
4 000
200

600
5 000
4 000
100

600
5 000
4 000
0

600
5 000
4 000
0

Totaal

80 708

80 994

80 894

80 794

80 794

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

44.3.3 Burgers met beperkingen kunnen gebruik maken van
(algemene) voorzieningen en professionele ondersteuning
Motivering

Motivering
Participatie voor iedereen staat hoog op onze agenda. Mensen met een
beperking die er niet in slagen om voor zichzelf te zorgen of op eigen
kracht te participeren, al dan niet met behulp van vrijwillige inzet, moeten
kunnen rekenen op voldoende zorg en ondersteuning. Algemene
voorzieningen, de beschikbaarheid van professionele ondersteuning en
waar nodig specifieke voorzieningen versterken de positie van mensen
met beperkingen. Mensen met een beperking moeten op voet van
gelijkheid gebruik kunnen maken van algemene voorzieningen.
Om de positie van mensen met een beperking te verbeteren richten wij
ons op:
+ het bevorderen van gelijke behandeling door het wegnemen van
drempels (fysiek en sociaal) en het bevorderen van gelijke behandeling
door het verbeteren van de individuele rechtsbescherming;
+ specifieke voorzieningen daar waar algemene voorzieningen niet
toegankelijk zijn;
+ het verbeteren van de lokale belangenbehartiging en inspraak van
(kwetsbare) burgers.

Persexemplaar

113

Beleidsartikelen/Artikel 44

Prestatie-indicatoren
Indicator

2005

2006

2007

Streefwaarde
2008

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
lange termijn

1.
2.

8,1
60%

8,3
64,2%

7,1
63,5%

> 8,1
70%

> 8,1
70%

> 8,1
> 70%

92,5%
nvt

92,7%
nvt

92,9%
nvt

> 92,9%
> 50%

> 92,9%
> 90%

> 92,9%
100%

3.
4.

Klanttevredenheid over Valys
Aantal Valyspashouders dat
daadwerkelijk reist
% 65+ dat extramuraal woont
Aantal gemeenten dat samenwerking aangaat met MEE

Bronnen:
1. Jaarlijks tevredenheidsonderzoek
2. Managementinformatie Valys.
3. CBS/CTG, NZa
4. CvZ

Instrumenten voor de bevordering van gelijke behandeling
+ Uitbreiding Wet gelijke behandeling op grond van handicap of
chronische ziekte (Wgbh/cz)
In 2009 bereiden we het kabinetsstandpunt voor over uitbreiding van de
Wgbh/cz met het terrein van het openbaar vervoer en het terrein van het
aanbieden van goederen en diensten. Daarnaast zal na instemming van
de Tweede en Eerste Kamer met het wetsvoorstel in 2009 de wet met
primair en voortgezet onderwijs en met wonen worden uitgebreid. Over
de gevolgen van deze wetsuitbreiding zal voorlichting gegeven worden.
Op het terrein van goederen en diensten is gestart met een praktijkspoor
dat in 2009 en 2010 doorloopt. Wij faciliteren dit praktijkspoor waarin
diverse branches samen met cliëntenorganisaties plannen ontwikkelen
om de toegang tot goederen en diensten voor mensen met een beperking
te verbeteren. Tevens dragen we bij aan een effectieve kennisverspreiding
rond het praktijkspoor en versterken we een landelijke kennisfunctie over
gelijke behandeling van handicap en chronische ziekte binnen bestaande
kennisstructuren (€ 1,1 miljoen).
+ Het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap
Nederland zet zich actief in voor het ratificeren van het Verdrag over de
rechten van personen met een handicap. Voordat tot ratificatie kan
worden overgegaan, moeten de consequenties van het Verdrag voor de
Nederlandse wetgeving in beeld worden gebracht. De reikwijdte van het
Verdrag is zo breed, dat het in meerdere of mindere mate elk departement
raakt en een analyse vraagt van alle wetgeving die de positie van mensen
met een handicap kan beïnvloeden.
Wij hebben hierbij een coördinerende rol en om dit proces te stimuleren
hebben we een interdepartementale werkgroep in het leven geroepen.
Het streven is er op gericht om het Verdrag nog deze kabinetsperiode te
ratificeren (€ 0,2 miljoen).
Beschikbaarheid specifieke voorzieningen
+ Wonen met zorg en ondersteuning
Wij voeren samen met de minister voor WWI en partijen in het veld het
actieplan «Beter (t)huis in de buurt; Samenwerken aan wonen, welzijn en
zorg 2007–2011» uit. Hierin zijn maatregelen opgenomen om de variatie in

Persexemplaar

114

Beleidsartikelen/Artikel 44

woonvormen voor mensen met een zorgvraag, de totstandkoming van
voldoende geschikte woningen, zorg en ondersteuning op maat, een
adequate inrichting van wijken en een integrale aanpak te stimuleren. Het
gaat onder meer om de uitbreiding van het volledig pakket thuis per
1 januari 2009, het verspreiden van de resultaten van een onderzoek naar
wijkservicepunten en om een ondersteuningsprogramma waarmee de
lokale samenwerking op het gebied van wonen, zorg en ondersteuning
wordt gestimuleerd. Veldpartijen voeren belangrijke activiteiten uit op dit
gebied. Deze zullen we waar wenselijk en mogelijk ondersteunen (€ 0,9
miljoen). Verder staat 2009 in het teken van de voorbereiding van het
invoeren van het financieel scheiden van wonen en zorg voor mensen met
somatische beperkingen en de lichamelijk en zintuigelijk gehandicapten,
waarvoor in de brief van 13 juni 2008 (kamerstukken 2007–2008, 30 597,
nr. 15) over de toekomst van de AWBZ als streefdatum 1 januari 2010 is
genoemd. In een in het najaar van 2008 te versturen brief zal nader
worden ingegaan op de resultaten van een analyse van de financiële en
andere consequenties van het scheiden van wonen en zorg, en aan de
hand daarvan op de verdere invulling van het doorvoeren van deze
scheiding en de daarvoor verder te nemen stappen.
+ Bovenregionaal vervoer gehandicapten (Valys)
Valys is bedoeld om bovenregionaal vervoer per (deel)taxi te bieden aan
mensen met een mobiliteitsbeperking. Dit is een aanvulling op het
(minder toegankelijke) openbaar vervoer en het gemeentelijke Wmovervoer. In 2009 blijven we bijzondere aandacht geven aan de kwaliteit
van het vervoer en de beheersbaarheid van de uitgaven (€ 58 miljoen).
Kengetallen
Aantallen pashouders persoonlijke kilometer budgetten (pkb) Valys
Aantal pashouders
Laag PKB
Hoog PKB
Totaal

2005

2006

2007

70 061
3 579
73 640

120 433
5 210
125 643

168 876
6 588
175 464

Bron:
Kengetallen over Valys worden maandelijks opgenomen in de facturen van de vervoerder. Het aantal pashouders neemt toe. De stand ultimo mei
2008 is 193 863 pashouders. 96% van de pashouders heeft een standaard pkb en 4% een hoog pkb. Dit betekent dat steeds meer mensen met een
mobiliteitsbeperking van het Valys-vervoer gebruik maken.

+ Doelgroepenvervoer
Doel is te komen tot één loket, een eenvoudiger en klantvriendelijker
indicatiestelling en een doelmatiger organisatie en uitvoering van het
doelgroepenvervoer. Binnen het bestaande systeem stimuleren we
betrokken partijen (o.a. gemeenten, stadsregio’s en provincies) tot
samenwerking. Daartoe worden de ervaringen van de lopende pilots (die
vooral gaan over samenwerking doelgroepenvervoer en OV) breed
verspreid en wordt gericht een beperkt aantal nieuwe pilots gestart en
door VWS ondersteund. Hierbij ligt het accent op bundeling van indicatiestelling en samenwerking tussen gemeentelijk vervoer en andere vormen
van doelgroepenvervoer (€ 0,2 miljoen).

Persexemplaar

115

Beleidsartikelen/Artikel 44

Instrumenten om de lokale belangenbehartiging en inspraak van
(kwetsbare) burgers te verbeteren
+ (P) Cliëntondersteuning mensen met beperking
MEE-organisaties bieden cliëntondersteuning aan mensen met een
beperking. Daarvoor ontvangen zij subsidie van het College voor
Zorgverzekeringen op basis van de AWBZ (€ 172,3 miljoen). Vanaf 2008 is
in de subsidievoorwaarden opgenomen dat MEE-organisaties moeten
samenwerken met gemeenten. In 2008 wordt een analyse uitgevoerd over
deze samenwerkingsafspraken. De resultaten hiervan worden betrokken
bij het opstellen van de subsidieregeling voor 2009. Verder wordt eind
2008 een conferentie over de samenwerkingsafspraken tussen MEEorganisaties en gemeenten georganiseerd en verschijnt begin 2009
hierover een handreiking voor gemeenten.
Kengetallen
MEE-organisaties
Aantal cliënten
Aantal diensten
Aantal MEE-organisaties2

2005

2006

2007

20081

82 531
122 417
26

91 183
163 675
25

100 546
185 976
23

110 601
204 611
23

Bron: Monitor van Mee-Nederland (2007)
Toelichting:
1
Schatting voor 2008 door MEE-organisaties.
2
Het aantal MEE organisaties is gedaald a.g.v. fusies.

+ De Taakgroep Handicap en Lokale Samenleving
De Taakgroep faciliteert de communicatie tussen de gemeentebesturen en
de (lokale organisaties van) burgers met een beperking. Bij de gemeenten
worden de vragen en behoeften van burgers met een beperking onder de
aandacht gebracht. Met voorbereidende trainingen en begeleiding vanuit
de Taakgroep worden de betrokken burgers in de gelegenheid gesteld zich
te bekwamen in een effectieve communicatie richting het gemeentebestuur. De debatten moeten leiden tot het versterken van het inclusief
beleid van gemeenten en betere afstemming van het beleid op de
behoeften van mensen met een beperking (€ 0,3 miljoen).

Persexemplaar

116

Beleidsartikelen/Artikel 44

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Projectsubsidies
Onder andere:
Doelgroepenvervoer
VN-verdrag
Woningaanpassingen
Wet gelijke behandeling gehandicapten en chronisch zieken
Wonen met zorg en ondersteuning
Taakgroep Handicap en Lokale Samenleving

27 762

27 341

26 241

26 241

26 241

200
150
24 993
1 100
939
315

100
200
24 993
700
939
149

0
200
24 993
500
539
0

0
200
24 993
500
539
0

0
200
24 993
500
539
0

Opdrachten
Bovenregionaal vervoer (Valys)

58 050
58 050

58 150
58 150

58 250
58 250

58 250
58 250

58 250
58 250

Totaal

85 812

85 491

84 491

84 491

84 491

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.
Toelichting:
De middelen voor woningaanpassingen maken sinds 1 januari 2007 onderdeel uit van het Wmo budget. VWS moet lopende declaraties nog
afhandelen. Daarom is nog budget gereserveerd. Overblijvende middelen zullen zo spoedig mogelijk naar het gemeentefonds worden overgeheveld.

44.3.4 Burgers met (psycho)sociale problemen kunnen gebruik
maken van tijdelijke ondersteuning
Motivering

Motivering
Het doel van de maatschappelijke opvang en vrouwenopvang is mensen,
die daar hun toevlucht hebben gezocht perspectief te bieden om daarna
weer mee te kunnen doen in de samenleving. Daarvoor is een samenhangend (lokaal) beleid nodig op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, veiligheid, wonen en zorg, inkomen en dagbesteding.
Bij de uitvoering van dit beleid werken we samen met diverse departementen, waaronder Justitie.
Voor de doelgroep van de maatschappelijke opvang heeft het plan van
aanpak van de G4 aan dat beleid een enorme impuls gegeven. Het plan
berust op twee centrale pijlers:
+ een persoonsgerichte benadering met behulp van individuele
trajectplannen en aan de individuele personen gekoppelde cliëntmanagers;
+ een 100% sluitende samenwerking tussen alle betrokken partijen en
instellingen.
In 2008 hebben vrijwel alle andere centrumgemeenten zich daarbij
aangesloten met een eigen Stedelijk Kompas maatschappelijke opvang.
Voor slachtoffers van huiselijk geweld, eergerelateerd geweld, vrouwelijke
genitale verminking (VGV) en mensenhandel gaan we in deze kabinetsperiode extra investeren om te komen tot een toekomstbestendig stelsel
van opvang en hulpverlening. In «Beschermd en weerbaar» staat welke
maatregelen we daarvoor (gaan) treffen. We hebben op 18 juni 2008 met
de VNG/centrumgemeenten, de Federatie Opvang, de MOgroep en GGD
Nederland een actieverklaring ondertekend om vanuit ieders verantwoordelijkheid een extra inspanning te leveren aan de totstandkoming van dit

Persexemplaar

117

Beleidsartikelen/Artikel 44

stelsel. In een actieprogramma zijn deze afspraken vertaald naar concrete
acties. Daarin zijn ook de structurele middelen € 1 miljoen voor tienermoeders opgenomen.
Prestatie-indicatoren
Indicator

1.

2.

3.

Uitbreiding van het aantal
opvangplaatsen in de
vrouwenopvang (alle
doelgroepen)
Opvangplaatsen voor
mannelijke slachtoffers van
ernstige dreiging van geweld
in afhankelijkheidsrelatie
Aantal daklozen met
trajectplan

2005

2006

2007

105

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
lange termijn
2011

+ 100

500

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

40

40

n.v.t.

n.v.t.

3 000

5 000

10 000

Bronnen:
1. Voortgangsrapportage Maatschappelijke Opvang, 29 325, nr. 25
2. Het bedrag van € 0,8 miljoen hiervoor is overgeboekt naar het Gemeentefonds.
3. Monitor Plan van aanpak maatschappelijke opvang, Rapportage 2007, Amsterdam, Rotterdam, den Haag en Utrecht

Kengetallen Capaciteit
(aantal plaatsen) in de opvang, naar voorzieningensoort
Maatschappelijke opvang

2005

2006

Nachtopvang
MO 24 uurs woonvoorziening
MO 24 uurs meerzorg
MO 24 uurs (crisis)opvang
Dagopvang
Totaal

1 393
3 570
709
784
2 616
9 072

1 403
3 461
802
718
2 701
9 085

822
950
277
43
86
2 178

923
916
270
43
131
2 283

3 837

3 908

Vrouwenopvang
VO 24 uurs woon partieel
VO 24 uurs woonvoorziening (met 24-uurs begeleiding)
VO 24 uur (crisis)opvang
Nachtopvang
Dagopvang
Totaal
Maatschappelijke opvang/Vrouwenopvang
MO/VO begeleid wonen

Bovenstaande tabel laat de capaciteit naar voorzieningensoort in 2005 en 2006 zien. De capaciteit is onderverdeeld in drie categorieën: maatschappelijke opvang, vrouwenopvang en een combinatie van beiden. De toename van het aantal plaatsen begeleid wonen past in het beleid om de
doorstroom van de laagdrempelige opvang naar woonvoorzieningen te bevorderen.

Persexemplaar

118

Beleidsartikelen/Artikel 44

Instrumenten ten behoeve van het uitvoeren van het plan van
aanpak Maatschappelijke Opvang Rijk-G4 en Stedelijke Kompassen van de overige centrumgemeenten.
+ Plan van aanpak Maatschappelijke opvang en Stedelijke Kompassen.
We monitoren de uitvoering van het plan van aanpak Maatschappelijke
Opvang Rijk-G4 en de Stedelijke Kompassen van de overige centrumgemeenten. Doelstelling van het plan en de Kompassen is om alle
daklozen te voorzien van een trajectplan waarin zij worden voorzien van
een aanbod voor huisvesting, zorg, inkomen en dagbesteding. Daartoe:
– Wordt het besluit uitgevoerd over de verdeelsleutel voor de maatschappelijke opvang.
– Worden met ingang van 1 januari 2009 de middelen voor maatschappelijke opvang en vrouwenopvang opgehoogd met € 36 miljoen (€ 30
miljoen maatschappelijke opvang en € 6 miljoen vrouwenopvang).
Deze middelen worden overgeheveld uit de AWBZ naar de centrumgemeenten. Dit gebeurt om gemeenten tegemoet te komen om de
gevolgen op te vangen van het schrappen per 1 januari 2008 van de
grondslag psychosociaal voor de functie ondersteunende begeleiding
algemeen.
– Starten we een longitudinaal onderzoek met de vraag «wat werkt voor
wie?» in de maatschappelijke opvang. Dit onderzoek duurt tot eind
2012. De focus van het onderzoek ligt bij het perspectief van de dakloze
zelf. Op korte termijn levert het onderzoek inzicht in de behoeften en
wensen van daklozen in relatie tot hun problemen en hun achtergrond.
Op lange termijn geeft het onderzoek inzicht in de effectiviteit van de
persoonsgerichte aanpak van dakloosheid op langere termijn.
Instrumenten Beschermd en Weerbaar
+ Tienermoeders (kabinetsdoelstelling 47)
Wanneer onbedoeld zwangere meisjes ervoor kiezen om het kind te
houden krijgen ze soms geen steun uit hun omgeving. Deze meisjes
hebben dan specifieke hulp en opvang nodig om zich voor te bereiden op
een zelfstandig bestaan met kind (en eventueel partner). Voor opvangcapaciteit is € 1 miljoen structureel beschikbaar gesteld. Deze middelen
worden toegevoegd aan de middelen die extra beschikbaar zijn in het
kader van Beschermd en Weerbaar.
+ Gegarandeerde opvang
In 2009 breiden wij het aantal opvangplaatsen voor slachtoffers (vrouwen
en kinderen, zowel meer- als minderjarig) van eergerelateerd geweld,
huiselijk geweld en mensenhandel uit (€ 3,9 miljoen). Het gaat om 100
plaatsen per jaar. In 2012 gaat het dus om structureel 500 extra plaatsen.
+ Lokaal beleid huiselijk geweld
Om te komen tot een goede lokale/regionale infrastructuur versterken we
de Advies- en Steunpunten Huiselijk Geweld (ASHG’s). De ASHG’s gaan
hun toegankelijkheid, (24 uurs-)bereikbaarheid, hun preventie- en
laagdrempelig hulpverleningsaanbod, hun coördinerende rol in de
(veiligheids- en hulpverlenings)keten verbeteren en verbreden (€ 10
miljoen). In verband met de Wet tijdelijk huisverbod gaat het ook om de
inzet en versterking van crisisinterventie, de opvang van daders (uithuisgeplaatsten) en versterking van de hulpverlening (vanwege de verwachte
toegenomen vraag om hulpverlening van zowel slachtoffers als daders ná
het opleggen van het huisverbod).

Persexemplaar

119

Beleidsartikelen/Artikel 44

+ Kwaliteit opvang en hulp
Leidraad in de vrouwenopvang is «passende, goede en snelle» hulp die
aansluit bij de vraag. Om deze kwaliteitsslag te maken, investeren we in
het Verbeterplan Vrouwenopvang (€ 0,5 miljoen), dat de Federatie
Opvang in samenspraak met de VNG heeft opgesteld.
+ Duurzame en krachtige aanpak van vrouwelijke genitale verminking
(vgv)
De aanpak van vgv wordt in 2009 verder doorgepakt. De nadruk zal komen
te liggen op het structureel maken van de intensieve aanpak in zes pilot
regio’s, het vergroten van de meldingsbereidheid en de Europese en
Internationale agendering van vgv (€ 0,8 miljoen).
+ Opvangplaatsen voor mannelijke slachtoffers van ernstig geweld in
afhankelijkheidsrelaties
In 2009 gaan we samen met de vier grote gemeenten; Amsterdam, Den
Haag, Rotterdam en Utrecht 40 plekken realiseren voor mannelijke
slachtoffers van ernstige dreiging van geweld in afhankelijkheidsrelaties
(€ 0,8 miljoen). Dit bedrag is overgeboekt naar het Gemeentefonds.
+ Zwerfjongeren
De komende jaren zullen we langs verschillende wegen stimuleren dat
gemeenten zwerfjongerenbeleid (verder gaan) ontwikkelen. Hiermee is
een bedrag gemoeid van € 0,5 miljoen voor 2009. In ieder geval subsidiëren we daarvan het project Take Off met als doel het creëren van
randvoorwaarden voor de re-integratie van (zwerf)jongeren via kleinschalige woonvormen. Over andere maatregelen beslissen wij na raadpleging
van de VNG en de Federatie Opvang.

Persexemplaar

120

Beleidsartikelen/Artikel 44

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

878

878

878

878

878

646
222

646
222

646
222

646
222

646
222

5 750
500
750
500
4 000

5 750
500
750
500
4 000

5 750
500
750
500
4 000

5 750
500
750
500
4 000

5 750
500
750
500
4 000

700

700

700

700

700

300
250

300
250

300
250

300
250

300
250

Specifieke Uitkeringen
Tienermoeders
MO/VO GSB en overige steden
Verdeelsleutel MO
Grondslag psychosociaal functie ondersteunende begeleiding
Algemeen

364 317
1 000
314 317
13 000

360 802
1 000
314 802
9 000

356 120
1 000
315 120
4 000

352 131
1 000
315 131
0

352 131
1 000
315 131
0

36 000

36 000

36 000

36 000

36 000

Beschermd en weerbaar
Onder andere naar de specifieke uitkering VO:
Opvang capaciteit
Versterken ASHG’s
Wet Huisverbod
Interventieteams/daderopvang

24 825

27 325

29 825

32 325

32 325

3 900
10 000
2 600
6 000

7 000
10 000
2 600
6 000

9 600
10 000
2 600
6 000

12 100
10 000
2 600
6 000

12 100
10 000
2 600
6 000

Totaal

396 470

395 455

393 273

391 784

391 784

Instellingssubsidies
Onder andere:
Stg.Korrelatie
SOS telefonische Hulpdiensten
Projecten
Zwerfjongeren
Vrouwelijke Genitale Verminkingen
Kwaliteit opvang en hulp – Verbeterplan Vrouwen Opvang
Geweld in afhankelijkheidsrelaties
Opdrachten
Onder andere:
Longitudinaal onderzoek dak en thuislozen
Versterking kwaliteit MO/VO/OGGZ

44.4 Overzicht beleidsonderzoeken
Beleidsonderzoeken
Onderzoek
Onderwerp

Nummer AD of
OD

A Start
B Afgerond

Evaluatie Kennisbeleid

44.3.1

Evaluatie deskundigheidsbevordering vrijwilligers

44.3.2

Evaluatie Wgbh/cz

44.3.3

Evaluatie Beleidsbrief Voor Elkaar (ex post)

44.3.2

A. 2007
B. 2010
A. 2008
B. 2008
A. 2008
B. 2008
A. 2010
B. 2011

Beleidsevaluatie

Evaluatie Wmo

Alle doelstellingen

A. 2007
B. 2009

Overig evaluatieonderzoek

Tijdsbestedingsonderzoek TBO (Monitor vrijwilligerswerk
SCP)1
Deelname aan vrijwilligersWerk, POLS (CBS)2

44.3.2

A. 2006
B. 2009
A. 2007
B. 2008

Effectonderzoek ex post

1
2

44.3.2

De trendstudie Tijdsbestedingsonderzoek TBO (monitorvrijwilligerswerk SCP) wordt opnieuw gestart in 2011 en afgerond in 2013.
De trendstudie Deelname aan vrijwilligersWerk, POLS (CBS) wordt in 2008 (afgerond 2009) en 2010 (afgerond 2011) herhaald.

Persexemplaar

121

Artikel 46 Sport
46.1 Algemene beleidsdoelstelling
Een sportieve samenleving waarin zowel veel aan sport wordt gedaan als
van sport wordt genoten.
Belangrijkste beleidsonderwerpen
2009

Belangrijkste beleidsonderwerpen 2009
Het Kabinet ziet sport als een bindende factor in de samenleving, omdat
sport bijdraagt aan belangrijke doelen op het terrein van gezondheid,
veiligheid, ontwikkeling van wederzijds respect, integratie en maatschappelijke binding. We willen de grote maatschappelijke waarde van de sport
nog beter benutten. Sport heeft bovenal een belangrijke intrinsieke
waarde: het is leuk om te doen en om bij betrokken te zijn als vrijwilliger
of supporter. Investeren in de sport achten we daarom van essentieel
belang.
In het beleidsprogramma Samen werken samen leven (kamerstuk 31 070,
nr. 1) en in de brief Samen zorgen voor beter, proloog VWS-beleid
2007–2010 (kamerstukken 30 800 XVI, nr. 138) lichten we de belangrijke
positie van de sport(verenigingen) toe. De beleidsvoornemens op het
gebied van sport zijn uitgewerkt in de beleidsbrief De kracht van sport
(kamerstuk 30 234, nr. 13). De plannen op het terrein van Sport en
Ontwikkelingssamenwerking zijn opgenomen in de gezamenlijke
beleidsnotitie Een kans voor open doel. De kracht van sport in ontwikkelingssamenwerking (kamerstukken 31 250 en 30 234, nr. 7).
In het najaar verschijnt, in samenwerking met het ministerie van OCW, het
beleidsprogramma School en Sport. Dit beleidsprogramma is het vervolg
op de Alliantie School en Sport en wordt met name gericht op het
middelbaar beroepsonderwijs en op het verminderen van schooluitval
door middel van sport.
De belangrijkste beleidsonderwerpen in 2009 zijn:
+ Stimuleren van beweging en tegengaan van inactiviteit, met speciale
aandacht voor de jeugd (46.3.1).
+ Versterken van sportverenigingen met het oog op hun maatschappelijke functie, onder meer door de Impuls Brede Scholen, Sport en
Cultuur (46.3.2).
+ Stimuleren dat gehandicapten meer sporten en bewegen (46.3.2).
+ Bevorderen van sportiviteit en respect door middel van sport (46.3.2).
+ Benutten van de sport om bij te dragen aan armoedebestrijding,
welzijn en vredesopbouw in ontwikkelingslanden (46.3.2).
+ Mogelijk maken dat talenten kunnen excelleren op internationaal
niveau (46.3.3).

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
Wij zijn verantwoordelijk voor:
+ het bevorderen van een actieve en daarmee gezonde leefstijl van de
burger door voorlichting te geven en kennis te verspreiden;
+ het aanzetten van partijen in verschillende sectoren van de maatschappij tot het ontwikkelen van activiteiten die ertoe leiden dat mensen
(meer) gaan sporten en bewegen en dat minder mensen inactief zijn;
+ het ontwikkelen van programma’s en het stimuleren van activiteiten
die ertoe leiden dat mensen door middel van sport meedoen aan
maatschappelijke activiteiten en zich daarbij sportief gedragen;

Persexemplaar

122

Beleidsartikelen/Artikel 46

+ het scheppen van voorwaarden voor topsporters in Nederland
waardoor zij op verantwoorde en professionele wijze aan topsport
kunnen doen.
Externe factoren

Externe factoren
Voor een succesvolle uitvoering van het beleid is de inzet van veel
verschillende partijen essentieel. Met deze partijen werken we dan ook
intensief samen op de verschillende beleidsdoelstellingen. De sportsector
zelf bestaat uit een wijd vertakt netwerk van zeer diverse organisaties,
opgericht en in stand gehouden door burgers zelf. De sportbeoefening,
zowel in de top als op recreatief niveau, wordt voor een belangrijk deel
mogelijk gemaakt door deze private organisaties. Een belangrijke positie
wordt tevens ingenomen door de gemeenten. Zij zijn verantwoordelijk
voor het lokale sportbeleid, waaronder het accommodatiebeleid. Een
steeds belangrijker rol is weggelegd voor scholen en organisaties in de
naschoolse opvang. Ook maken we gebruik van kennisinstituten en
onderzoeksinstellingen bij de uitvoering van het beleid. Tevens werken we
bij de uitvoering van het beleid samen met andere departementen. Tot
slot hebben Nederland en Frankrijk in een gezamenlijk memorandum over
het Witboek sport de Europese Commissie opgeroepen om de positie van
sport in het gemeenschapsrecht op een aantal terreinen te verduidelijken.

Prestatie-indicator

Prestatie-indicator
We meten de voortgang van het beleid met de volgende indicator:

Prestatie-indicatoren

Trendgegevens

Streefwaarde
lange termijn

Indicator

2003

2007

2011

Percentage van de Nederlandse bevolking dat minimaal twaalf keer per
jaar aan sport doet

60%

n.n.b.

65%

Toelichting
Deze indicator geeft aan hoe sportief de Nederlandse samenleving is.
De bron van deze indicator is het Aanvullend Voorzieningengebruik Onderzoek, dat eens in de vier jaar door het Sociaal Cultureel Planbureau wordt
uitgevoerd. De resultaten voor 2007 komen in het najaar van 2008 beschikbaar.

De meeste indicatoren in dit artikel kennen een lange termijn streefwaarde
voor 2010 of 2011. In de beleidsbrief De kracht van sport (kamerstuk
30 234, nr. 13) zijn de streefwaarden op het gebied van stimuleren van
beweging en tegengaan van inactiviteit aangescherpt en is de periode
verlengd tot 2012 (46.3.1). De effecten van het beleid zijn pas op langere
termijn zichtbaar, daarom zijn geen tussenwaardes opgenomen.

Persexemplaar

123

Beleidsartikelen/Artikel 46

46.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven
Begrotingsbedragen x € 1 000
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

94 107

74 806

92 833

94 677

121 480

127 427

127 633

Uitgaven

99 209

109 500

137 634

136 444

129 209

128 327

128 326

Programma-uitgaven
1.
Mensen sporten en bewegen meer
voor hun gezondheid
2.
Via de sport ontmoeten mensen
elkaar, doen mensen mee aan
maatschappelijke activiteiten en gaan
mensen respectvol met elkaar om
3.
De topsport in Nederland staat
symbool voor ambitie, is een bron van
ontspanning en draagt bij aan ons
nationale imago in binnen- en
buitenland

96 867

106 933

135 303

134 221

127 201

126 469

126 468

8 596

14 480

24 761

24 487

25 280

25 500

25 500

68 885

64 664

80 252

79 445

71 683

73 154

73 154

19 386

27 789

30 290

30 289

30 238

27 815

27 814

Apparaatsuitgaven

2 342

2 567

2 331

2 223

2 008

1 858

1 858

830

1 025

870

870

870

870

870

2009

2010

2011

2012

2013

24 761
23 236
0
1 525

24 487
12 250
9 500
2 737

25 280
11 050
10 000
4 230

25 500
3 800
5 000
16 700

25 500
3 750
0
21 750

80 252
77 614
0
2 638

79 445
51 324
23 334
4 787

71 683
23 130
23 334
25 219

73 154
15 672
28 334
29 148

73 154
15 172
28 334
30 648

30 290
28 181
0
2 109

30 289
23 455
0
6 834

30 238
18 037
0
12 201

27 815
14 531
0
13 284

27 814
7 531
0
20 283

Ontvangsten

Budgetflexibiliteit:
Begrotingsbedragen x € 1 000

1
–
–
–
2

–
–
–
3

–
–
–

Mensen sporten en bewegen meer voor hun gezondheid
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden
Via de sport ontmoeten mensen elkaar, doen mensen mee aan
maatschappelijke activiteiten en gaan mensen respectvol met
elkaar om
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden
De topsport in Nederland staat symbool voor ambitie, is een
bron van ontspanning en draagt bij aan ons nationale imago in
binnen- en buitenland
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

Toelichting
De bedragen opgenomen op de regels «Niet-verplicht of bestuurlijk
gebonden» zijn beleidsmatig gereserveerd:
+ Binnen OD 1 Mensen sporten en bewegen meer voor hun gezondheid:
uitgaven op het terrein van het Nationaal Actieplan Sport en Bewegen,
de sportgeneeskunde en het vergroten van kennis en informatie over
gezonde sportbeoefening.
+ Binnen OD 2 Via sport ontmoeten mensen elkaar, doen mensen mee

Persexemplaar

124

Beleidsartikelen/Artikel 46

aan maatschappelijke activiteiten en gaan mensen respectvol met
elkaar om: uitgaven op het terrein van het beleidsprogramma school
en sport, de bevordering van sportdeelname van gehandicapten, de
vernieuwing van het lokaal sportaanbod, meedoen allochtone
jongeren door sport, sportkader en sportiviteit en respect.
+ Binnen OD 3 De topsport in Nederland staat symbool voor ambitie, is
een bron van ontspanning en draagt bij aan ons nationale imago in
binnen- en buitenland: uitgaven op het terrein van topsportevenementen, talentontwikkeling en dopingbestrijding.
46.3 Operationele doelstellingen
Er zijn drie operationele doelstellingen voor sport:
1. Mensen sporten en bewegen meer voor hun gezondheid.
2. Via de sport ontmoeten mensen elkaar, doen mensen mee aan
maatschappelijke activiteiten en gaan mensen respectvol met elkaar
om.
3. De topsport in Nederland staat symbool voor ambitie, is een bron van
ontspanning en draagt bij aan ons nationale imago in binnen- en
buitenland.
46.3.1 Mensen sporten en bewegen meer voor hun gezondheid
Motivering

Motivering
In het gewone dagelijkse leven zijn flinke lichamelijke inspanningen
vrijwel verdwenen. Bewegingsarmoede en verkeerde voedingspatronen
leiden tot gezondheidsproblemen. Sport en beweging dragen bij aan een
actieve en gezonde leefstijl van het individu en zijn daardoor in het belang
van een gezonde samenleving waaraan mensen zo lang mogelijk actief
blijven meedoen.
Om burgers op grote schaal tot een actieve leefstijl te verleiden, is een
omslag nodig: dagelijks bewegen wordt de norm. Het Nationaal Actieplan
Sport en Bewegen (NASB) geeft daaraan een grote impuls. Partijen in
verschillende sectoren van de maatschappij worden ertoe aangezet
activiteiten te ontwikkelen waardoor mensen meer gaan sporten en
bewegen en minder mensen inactief zijn.
We willen bereiken dat:
+ Mensen meer sporten en bewegen en minder mensen inactief zijn; en
+ Mensen op een gezonde en verantwoorde manier aan sport doen.

Persexemplaar

125

Beleidsartikelen/Artikel 46

We meten de voortgang van het beleid met de volgende indicatoren:
Prestatie-indicatoren

Trendgegevens

Streefwaarde
lange termijn

Indicator

2004

2005

2006

2007

2012

Percentage van de Nederlandse
bevolking (vanaf 18 jaar) dat
voldoet aan de beweegnorm
Percentage jeugdigen (4–17 jaar)
dat voldoet aan de beweegnorm
Percentage van de Nederlandse
bevolking (vanaf 18 jaar) dat
inactief is

60 %

63 %

68 %

64 %

70 %

45 %

50 %

5,2 %

5,0 %

8,2 %

5,8 %

5,3 %

Toelichting
Deze indicatoren geven aan hoeveel Nederlanders voldoende bewegen voor hun gezondheid. Dit geeft een indicatie van de behaalde gezondheidswinst door sport. De gegevens maken onderdeel uit van het standaardonderzoek Ongevallen en Bewegen in Nederland (OBiN), uitgevoerd door
onder meer TNO.
Als beweegnorm wordt de zogenaamde «combinorm» gehanteerd. Aan die norm wordt voldaan als men voldoet aan de Nederlandse Norm
Gezond Bewegen (NNGB) en/of de Fitnorm. De NNBG vereist minimaal 30 minuten matig intensief bewegen op minstens 5 dagen per week. Voor
de jeugd tot 18 jaar is dit 60 minuten op zeven dagen per week. De Fitnorm vereist minimaal 20 minuten intensief bewegen (sport of fitness) op
minstens 3 dagen per week.
De realisatie van deze indicatoren wordt jaarlijks gemeten.

Instrumenten ten behoeve van het stimuleren van lichaamsbeweging en het tegengaan van inactiviteit
+ Nationaal Actieplan Sport en Bewegen
Deze subsidies en bijdragen zijn onder meer bedoeld om samen met
andere departementen gezonde lichaamsbeweging te stimuleren en
inactiviteit tegen te gaan bij verschillende specifieke doelgroepen, waarbij
bijzondere aandacht wordt geschonken aan de jeugd. Wij richten ons met
deze subsidies en bijdragen op alle relevante aandachtsgebieden van het
Nationaal Actieplan Sport en Bewegen: wijk, school, werk, zorg en sport
(€ 15,5 miljoen).
Op 3 april 2008 is een overeenkomst gesloten met de VNG en NOC*NSF
over de Impuls NASB. Via deze impuls worden de te weinig actieve
burgers in ruim 100 gemeenten, die zijn geselecteerd op basis van de lage
sociaal-economische status, gestimuleerd meer te gaan bewegen. Daartoe
wordt gebruik gemaakt van succesvol gebleken sport- en beweegaanbod
in de eigen woonomgeving. Het Kabinet investeert de komende jaren € 38
miljoen in deze Impuls. Met de VNG is afgesproken dat de gemeenten, die
deze sport- en beweegactiviteiten gaan opzetten, eenzelfde bedrag
investeren. In totaal wordt daardoor tot en met 2014 € 76 miljoen
geïnvesteerd.
Daarnaast wordt fors ingezet op het terugdringen van de bewegingsarmoede bij jeugdigen, aangezien het merendeel van de jongeren de
geadviseerde norm niet haalt. Het RIVM ontwikkelt momenteel een
richtlijn om bewegen onderdeel te laten uitmaken van de jeugdgezondheidszorg. Deze richtlijn zal in 2009 ontwikkeld worden in
samenspraak met de Centra voor Jeugd en Gezin.

Persexemplaar

126

Beleidsartikelen/Artikel 46

+ Beweegkuur
In het kader van de Beweegkuur wordt verdere ervaring opgedaan met
proefimplementaties van beweeginterventies om zo informatie beschikbaar te krijgen over voldoende effectiviteit voor opname in het basisverzekeringspakket (€ 3 miljoen). In zeven proefregio’s worden patiënten
met Diabetes type II (of een verhoogd risico op het krijgen daarvan) door
de huisarts doorverwezen naar een leefstijladviseur. De leefstijladviseur
selecteert voor de patiënt een passend beweegprogramma, waarbij de
patiënt maximaal één jaar wordt begeleid.
+ Gezonde sportbeoefening
Daarnaast zijn subsidies beschikbaar voor de sportmedische begeleiding
van topsporters (€ 1 miljoen), om projecten uit te voeren die gericht zijn
op blessurepreventie (€ 0,8 miljoen), om de kwaliteit van de sportgeneeskunde verder te verbeteren (€ 3 miljoen) en om de kennis van en
informatie over sport en bewegen te vergroten
(€ 1,4 miljoen).
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2012

450
450

450
450

450
450

450
450

450
450

Decentralisatie-uitkering
Nationaal Actieplan Sport en Bewegen

9 000
9 000

9 500
9 500

10 000
10 000

5 000
5 000

0
0

Projectsubsidies/Opdrachten
Nationaal Actieplan Sport en Bewegen
Beweegkuur
Gezonde sportbeoefening

15 311
6 495
3 000
5 816

14 537
8 274
500
5 763

14 830
8 764
0
6 066

20 050
13 881
0
6 169

25 050
18 881
0
6 169

Totaal

24 761

24 487

25 280

25 500

25 500

Instellingssubsidies/Structurele subsidies
Gezonde sportbeoefening

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

46.3.2 Via de sport ontmoeten mensen elkaar, doen mensen mee
aan maatschappelijke activiteiten en gaan mensen respectvol met
elkaar om
Motivering

Motivering
Sport is van grote maatschappelijke betekenis. Sport is een bindende
factor in de samenleving. In het Coalitieakkoord onderschrijven we dat in
(breedte)sport aspecten als gezondheid, veiligheid, ontwikkelen van
wederzijds respect, integratie en maatschappelijke binding bijeen komen.
De sport levert dan ook een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen en
pijlers van het kabinetsbeleid, waaronder:
+ onderwijs / jeugd: betere schoolprestaties, minder schooluitval, beter
school- en leerklimaat, ontwikkeling van wederzijds respect;
+ wijkaanpak: positieve bijdrage aan integratie, leefbaarheid, sociale
samenhang, waarden en normen.
Om dit te kunnen blijven realiseren dient de sport wel in voldoende mate
te zijn toegerust om die maatschappelijke taken goed te kunnen vervullen.
Investeren in de sport(vereniging) is daartoe van essentieel belang. In het

Persexemplaar

127

Beleidsartikelen/Artikel 46

kader van de Impuls Brede Scholen, Sport en Cultuur wordt daarom
geïnvesteerd in combinatiefuncties. Daardoor worden ook sportverenigingen versterkt.
We willen bereiken dat:
+ Mensen meedoen aan sportactiviteiten op lokaal niveau (in de wijk, op
en om de school en bij de vereniging), waarbij extra aandacht is voor
jongeren;
+ Verenigingen aantrekkelijk zijn voor grote groepen sporters en
vrijwilligers en hun maatschappelijke taken kunnen uitoefenen;
+ Allochtone jongeren meedoen in de samenleving door middel van
sport;
+ Mensen zich sportief gedragen en (spel)regels respecteren;
+ Sport benut wordt om bij te dragen aan armoedebestrijding, welzijn en
vredesopbouw in ontwikkelingslanden.
We meten de voortgang van het beleid met de volgende indicatoren:
Prestatie-indicatoren

Trendgegevens

Streefwaarde
lange termijn

Indicator

1995

1999

2003

2007

2011

Percentage van de Nederlandse
bevolking dat lid is van een
sportvereniging
Percentage van de Nederlandse
bevolking dat als vrijwilliger in de
sport actief is

36%

34%

36%

n.n.b.

38%

13%

8% (2000)

11%

n.n.b.

13%

Toelichting
Ad 1. Deze indicator geeft aan hoeveel Nederlanders lid zijn van een sportvereniging. Dat is een indicatie van «meedoen in de maatschappij».
Ad 2. Deze indicator geeft aan hoeveel Nederlanders als vrijwilliger actief zijn binnen de sport. Dat is een indicatie van «meedoen in de maatschappij».
De bron van deze beide indicatoren is het Aanvullend Voorzieningengebruik Onderzoek, dat eens in de vier jaar door het Sociaal Cultureel Planbureau wordt uitgevoerd. De resultaten voor 2007 komen in het najaar van 2008 beschikbaar.

Instrumenten ter bevordering van deelname aan sportactiviteiten
op lokaal niveau
+ Impuls Brede Scholen, Sport en Cultuur
Via de Impuls Brede Scholen, Sport en Cultuur verstrekken wij, in
samenwerking met OCW, via het Gemeentefonds decentralisatieuitkeringen aan gemeenten voor het aanstellen van professionals in
combinatiefuncties, die werkzaam zijn op minimaal twee van de drie
werkterreinen binnen de Impuls (€ 19,6 miljoen). Hiermee wordt voor een
belangrijk deel invulling gegeven aan de Intensivering Sport uit het
Coalitieakkoord, wordt meer sportaanbod gecreëerd op en rond (brede)
scholen in het primair en voortgezet onderwijs en worden sportverenigingen versterkt met het oog op hun maatschappelijke functie.
Met de VNG zijn afspraken gemaakt over de uitvoering van de Impuls
door de gemeenten. In 2008 wordt gestart met 375 combinatiefuncties in
30 gemeenten uit de G31. In 2009 zullen deze gemeenten een deel van de
financiering op zich nemen en het aantal combinatiefuncties uitbreiden
naar 475. Daarnaast zullen in 2009, in de tweede tranche, ruim 90
gemeenten aanhaken met nog eens 440 combinatiefuncties.

Persexemplaar

128

Beleidsartikelen/Artikel 46

+ Sport en onderwijs
Halverwege 2008 is volgens planning de Alliantie School en Sport
afgerond. In het vervolg op de Alliantie brengen we, samen met het
ministerie van OCW, in het najaar van 2008 een Beleidsprogramma Sport
en Onderwijs uit. Dit beleidsprogramma bouwt voort op de resultaten van
de Alliantie en sluit aan op de Impuls Brede Scholen, Sport en Cultuur. In
het beleidsprogramma zal prioriteit worden gegeven aan het middelbaar
beroepsonderwijs, dat niet van de Impuls profiteert, en aan het verminderen van schooluitval door sport (€ 1,5 miljoen).
+ BOS/BSI
Deze uitkeringen zijn onder meer bedoeld voor het stimuleren van het
sportaanbod en de sportdeelname op lokaal niveau. De BOS-regeling richt
zich op samenwerking tussen buurt, onderwijs en sport (BOS) om door
middel van sport achterstanden van jeugdigen op het gebied van
gezondheid, sport, onderwijs en participatie tegen te gaan (€ 13,7
miljoen). De Breedtesportimpuls (BSI) is bedoeld om het lokale sportaanbod structureel te verbeteren (€ 0,9 miljoen). Bezien wordt of de
Breedtesportimpuls in 2008 afgewikkeld kan worden.
Instrumenten ten behoeve van het aantrekkelijk maken van
verenigingen voor grote groepen sporters en vrijwilligers
+ Vernieuwing lokaal sportaanbod
Subsidies voor activiteiten om het sportaanbod en de sportverenigingen
te vernieuwen. Dat gebeurt via een gericht programma met 15 proefprojecten waarin 70 verenigingen participeren in 40 takken van sport
(€ 3,8 miljoen).
Door de proeftuinen krijgen sportverenigingen een impuls hun aanbod op
nieuwe doelgroepen te richten als de ongeorganiseerde duursporter,
senioren, mensen met een beperking of in te haken op de nieuwe
behoeften van sporters (gezondheidssport, outdoor experiences). Ook de
relatie met de naschoolse opvang en de school staat centraal in verschillende proeftuinen. De proeftuinen dienen als voorbeeld en inspiratiebron
voor andere sportverenigingen en lokale partners.
+ Gehandicaptensport
Subsidies verlenen aan landelijke sportorganisaties om de sportdeelname
van gehandicapten te bevorderen (€ 2,5 miljoen).
De sportdeelname van mensen met een handicap blijft achter in vergelijking met anderen. Om de sportparticipatie van gehandicapten te
bevorderen richten we ons op het stimuleren van sport in het speciaal
onderwijs en op het vergroten van het sportaanbod in zorgvoorzieningen
voor mensen met een verstandelijke handicap. In 2009 zullen
Gehandicaptensport Nederland en NOC*NSF hiertoe aan de slag gaan op
basis van een gezamenlijk werkplan.
+ Kennis en informatie
Subsidies aan landelijke sportorganisaties en instelling om kennis van en
informatie over de sport te vergroten (€ 4,6 miljoen).
+ Compensatie «ecotax»
Bijdragen verstrekken aan sportorganisaties om de kosten van sportverenigingen als gevolg van de regulerende energieheffing, de «ecotax»,
gedeeltelijk te compenseren (€ 9,3 miljoen).

Persexemplaar

129

Beleidsartikelen/Artikel 46

+ Meedoen allochtone jongeren door sport en zorgtrajecten
Subsidies aan (sport)organisaties (€ 12,2 miljoen) en bijdragen aan
andere overheden (€ 2,5 miljoen) om de sportdeelname van allochtone
jongeren te bevorderen en om met sport extra begeleiding en zorgtrajecten voor jongeren uit te voeren.
Bij 500 sportverenigingen, binnen de 9 deelnemende sportbonden, zijn
begeleidingsprojecten opgestart binnen de 11 geselecteerde gemeenten.
Bij 50 van deze verenigingen zijn ook zorgtrajecten in uitvoering.
Instrument ten behoeve van het sportieve gedrag van mensen en
het respecteren van de (spel)regels
+ Sportkader
Subsidies aan landelijke (sport)organisaties om het bestand aan goed
opgeleide trainers en coaches uit te breiden, om opleidingstrajecten te
moderniseren en om innovatie en ontwikkeling van opleidingen,
bijscholingen en kennisuitwisseling mogelijk te maken (€ 2,5 miljoen).
+ Sportiviteit en respect
Subsidies voor ondersteuning van de sportsector bij de ontwikkeling en
uitvoering van het beleid ter bevordering van sportiviteit en respect (€ 2,8
miljoen).
Onderdeel van dit beleid is de uitvoering van het «Masterplan Arbitrage».
In aanvang heeft VWS bijgedragen aan het programma van 9 bonden
voor contactsporten in teamverband. In overleg met NOC*NSF wordt de
ondersteuning nu uitgebreid naar 16 bonden.
Instrument ten behoeve van het benutten van sport voor internationale samenwerking
+ Sport en ontwikkelingssamenwerking
Subsidies aan sport- en ontwikkelingsorganisaties om sportprojecten op
te zetten in tien landen (€ 1,5 miljoen HGIS-middelen).
Ook voor mensen in ontwikkelingslanden is sport een belangrijk middel
bij het vergroten van sociale samenhang, leefbaarheid, wederzijds
respect, een gezonde leefstijl en het zelfvertrouwen. In 2009 zal geïnvesteerd worden in sportprojecten in een tiental landen, op basis van een
plan van aanpak dat door NOC*NSF in 2008 wordt opgesteld. Daarbij
wordt gebruik gemaakt van de kennis en ervaring ter plaatste van diverse
Nederlandse instellingen op het terrein van ontwikkelingssamenwerking.
+ Koninkrijksband en internationale samenwerking
Subsidies om de Koninkrijksband en de internationale samenwerking te
versterken (€ 0,8 miljoen).

Persexemplaar

130

Beleidsartikelen/Artikel 46

Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Instellingssubsidies/Structurele subsidies
Sportdeelname gehandicapten
Kennis en informatie
Sportkader

5 530
980
3 550
1 000

5 530
980
3 550
1 000

5 530
980
3 550
1 000

5 530
980
3 550
1 000

5 530
980
3 550
1 000

Specifieke uitkeringen
BOS-regeling
Breedtesportimpuls*

14 626
13 750
876

12 809
12 809
0

2 323
2 323
0

265
265
0

257
257
0

Decentralisatie-uitkering
Impuls Brede Scholen, Sport en Cultuur

19 609
19 609

23 334
23 334

23 334
23 334

28 334
23 334

28 334
23 334

Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
Meedoen allochtone jongeren door sport

2 520
2 520

0
0

0
0

0
0

0
0

Projectsubsidies/Opdrachten
Sport en onderwijs
Vernieuwen lokaal sportaanbod
Sportdeelname gehandicapten
Kennis en informatie
Compensatie Ecotax
Meedoen allochtone jongeren door sport
Sportkader
Sportiviteit en respect
Sport en ontwikkelingssamenwerking
Koninkrijksband en Internationale Samenwerking
Diversen

37 967
1 500
3 823
1 503
1 052
9 357
12 234
1 544
2 848
1 500
850
1 756

37 772
1 500
3 823
1 518
1 053
9 357
12 178
1 582
2 849
1 500
850
1 562

40 496
1 500
3 823
1 518
1 119
9 357
14 711
1 582
2 849
1 500
850
1 687

39 025
1 500
3 823
1 618
1 219
9 357
13 811
1 682
2 849
0
1 350
1 816

39 033
1 500
3 823
1 618
1 219
9 357
13 811
1 682
2 849
0
1 350
1 824

Totaal

80 252

79 445

71 683

73 154

73 154

*

Bezien wordt of de Breedtesportimpuls in 2008 kan worden afgewikkeld.

46.3.3 De topsport in Nederland staat symbool voor ambitie, is
een bron van ontspanning en draagt bij aan ons nationale imago
in binnen- en buitenland
Motivering

Motivering
Het kabinet ondersteunt de ambitie van de sport om Nederland een plaats
te laten behouden in de internationale top tien landenklassering. Daarvoor
moeten Nederlandse sporters goed presteren op Wereldkampioenschappen en op de Olympische en Paralympische Spelen. Om in de top tien te
blijven, maakt de overheid duidelijke keuzes. De rijksoverheid investeert
niet langer in alle topsportprogramma’s, maar concentreert de beschikbare middelen op die topsportonderdelen waarbij Nederlandse sporters
nu of in de (nabije) toekomst goed presteren.
Om te kunnen concurreren met en te presteren binnen de internationale
top zijn internationaal kwalitatief hoogwaardige sporttechnische
programma’s essentieel voor het succes van onze sporters. Sporters
moeten in staat gesteld worden om voltijds met hun sport bezig te zijn en
moeten hierin goed begeleid worden. De rijksoverheid mag hierbij de
maatschappelijke carrière van de sporter niet uit het oog verliezen maar
beseft dat de ontwikkelingen in de internationale arena niet stil staan. Uit

Persexemplaar

131

Beleidsartikelen/Artikel 46

internationaal vergelijkend onderzoek en gesprekken met onderzoekers en
NOC*NSF blijkt dat voor Nederland kansen liggen op het terrein van
talentontwikkeling.
De Olympische Spelen en vooral ook het EK Voetbal hebben opnieuw
aangetoond dat sport een feest kan zijn voor iedereen, een bindende
factor is in onze maatschappij en een unieke bijdrage levert aan het imago
van Nederland in het buitenland. Onbetaalbare Holland Promotie, die
zeker heeft bijgedragen aan het vergroten van de kansen van Nederland
op het verkrijgen van de organisatie van het WK Voetbal 2018 en de
Olympische Spelen 2028.
We meten de voortgang van het beleid met de volgende indicator:
Prestatie-indicatoren
Indicator

Waarde

Peildatum

Streefwaarde
lange termijn

Positie van Nederland in de topsport landenklassering

9e plaats

1-1-2008

Positie bij de
eerste tien (2010)

Toelichting
Deze nieuw ontwikkelde prestatie-indicator geeft aan in hoeverre Nederland erin slaagt om zich te scharen bij de top tien van topsportlanden.
De bron is de World Sports Nations Index van NOC*NSF. In deze index zijn de uitslagen verwerkt van alle medaille-evenementen van de laatst
gehouden Wereldkampioenschappen of de Olympische Spelen.

Instrumenten ter bevordering van de topsport
+ Talentontwikkeling
Het doel van deze subsidies is om het ontwikkelen van talenten te
verbeteren en om talenten ook de laatste stap te laten zetten: het
excelleren in internationale wedstrijden en competities. Dat gebeurt door
projectplannen door de sportbonden uit te laten voeren, door meer
specifieke talentcoaches in te zetten, door facilitaire ondersteuning door
Olympische netwerken, door de combinatie van toptraining en onderwijs
te verbeteren, door Centra voor Topsport en Onderwijs (CTO’s) op te
zetten en door een bijdrage te leveren aan hoogwaardige internationale
trainings- en wedstrijdprogramma’s in voorbereiding op de Olympische
Spelen. Met het beschikbaar komen van de tweede tranche van de
Intensivering Sport uit het Coalitieakkoord wordt het budget met € 2,5
miljoen verhoogd tot € 9,8 miljoen.
In 2009 investeren we in extra talentcoaches die bij meerdere sportbonden in dienst zijn. De investering in een betere combinatie van toptraining
en onderwijs zal concreet vorm krijgen in, evenredig over het land
verspreide, Centra voor Topsport en Onderwijs (CTO’s). Daarnaast leveren
we een bijdrage aan hoogwaardige internationale trainings- en wedstrijdprogramma’s in voorbereiding op de Olympische Spelen van 2010 in
Vancouver en 2012 in Londen.
+ Coaches aan de top
Bijdrage verstrekken aan het programma Coaches aan de top van de
sportsector. Het doel is topcoaches vrij te maken voor hun trainerscarrière

Persexemplaar

132

Beleidsartikelen/Artikel 46

en te kunnen behouden voor de Nederlandse topsport (€ 4,6 miljoen).
Gemiddeld kunnen in de projectperiode 75 full time coaches per jaar
gefinancierd worden.
+ Fonds voor de Topsporter
Bijdrage verstrekken aan het Fonds voor de Topsporter. Deze bijdrage is
bedoeld voor het uitkeren van 375 stipendia aan A-topsporters en
nationale toptalenten met een inkomen dat lager is dan het minimumloon,
zodat zij zich vrij kunnen maken voor hun sportcarrière (€ 5,4 miljoen).
+ Topsportevenementen
Subsidies verlenen aan (sport)organisaties voor de organisatie van
topsportevenementen in Nederland (€ 4,8 miljoen).
In november 2008 wordt het onderzoek over de haalbaarheid van en het
draagvlak voor het Olympisch Plan 2028 afgesloten. Dan wordt ook
besloten of Nederland in principe bereid is de Spelen te organiseren. Bij
een positief besluit zal in 2009 gestart worden met de opbouwfase, waarin
het op Olympisch niveau brengen van de infrastructuur en de verankering
van de sport in de samenleving voorop staan. De Programmamanager
Rijksoverheid van het Olympisch Plan 2028 coördineert daartoe de
inbreng van de diverse departementen.
+ Tegengaan van dopinggebruik
Subsidies verlenen aan (inter)nationale antidopingorganisaties om het
dopinggebruik tegen te gaan (€ 2,1 miljoen).
Dopinggebruik is een grote bedreiging voor de sport. Het tast het
grondbeginsel van fair play aan en leidt bovendien tot gezondheidsrisico’s
voor de sporters. Het krachtig tegengaan van dopinggebruik wordt
daarom onverminderd voortgezet.
+ Kennis en innovatie topsport
Bijdrage verstrekken voor de ontwikkeling voor grensverleggende
innovatieve toepassingen voor de sport, waaronder aan de Stichting
InnoSportNL (€ 3,6 miljoen)
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

Instellingssubsidies / Structurele subsidies
Stipendiumregeling
Dopingbestrijding

6 831
5 431
1 400

6 831
5 431
1 400

6 831
5 431
1 400

6 831
5 431
1 400

6 831
5 431
1 400

Projectsubsidies / Opdrachten
Talentontwikkeling
Coaches aan de top
Topsportevenementen
Dopingbestrijding
Kennis en Innovatie

23 459
9 797
4 584
4 808
670
3 600

23 458
9 797
4 584
4 787
670
3 620

23 407
9 797
4 584
4 756
620
3 650

20 984
9 797
4 584
4 833
620
1 150

20 983
9 797
4 584
4 832
620
1 150

Totaal

30 290

30 289

30 238

27 815

27 814

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Persexemplaar

133

Beleidsartikelen/Artikel 46

46.4 Overzicht beleidsonderzoeken
Overzicht beleidsonderzoeken
Onderzoek
Onderwerp

Nummer AD of
OD

A Start
B Afgerond

Beleidsdoorlichting

Beleidsdoorlichting uitvoering sportbeleid

46.1

A. 09-2010
B. 03-2011

Effectonderzoek ex post

Tussenevaluatie uitvoering sportbeleid

46.1

A. 03-2008
B. 10-2008

Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek naar de sportparticipatie van mensen met een
beperking
Vervolg-onderzoek sportiviteit en respect

46.3.2

Onderzoek Ongevallen en Bewegen in Nederland (OBiN)
Topsportklimaat onderzoek

46.3.1
46.3.3

A. 06-2007
B. 10-2008
A. 11-2007
B. 09-2008
Doorlopend
Doorlopend

Persexemplaar

46.3.2

134

Artikel 47 Oorlogsgetroffenen en Herinnering Wereldoorlog II
47.1 Algemene beleidsdoelstelling
De erfenis van WO II is afgewikkeld en mensen beseffen, mede op basis
van de gebeurtenissen uit WO II, wat het betekent om in vrijheid te
kunnen leven.
Belangrijkste beleidsonderwerpen
2009

Belangrijkste beleidsonderwerpen 2009
Op dit beleidsterrein is continuïteit belangrijk. Het blijven vertellen van het
verhaal van WO II aan nieuwe generaties en aansluiten bij actuele thema’s
die mensen nu bezighouden, is essentieel om het verhaal betekenis te
laten houden voor vandaag.
Voor 2009 ligt de nadruk op de volgende beleidsimpulsen:
+ Vereenvoudiging van de oorlogswetten (47.3.1)
De uitgangspunten van deze vereenvoudiging zijn uiteengezet in mijn
brief aan de Tweede Kamer van 26 maart 2007. De vereenvoudiging zal de
administratieve lastendruk voor de cliënten van de Pensioen- en
uitkeringsraad (PUR) verminderen.
+ Voortzetting van het programma Erfgoed van de oorlog (47.3.2)
Dit programma, dat loopt van 2007 t/m 2009, is gericht op het behoud, de
toegankelijkheid en de publieksgerichte toepassing van bijzonder of
kwetsbaar erfgoedmateriaal dat betrekking heeft op de Tweede Wereldoorlog. In juni 2007 is het beleidskader voor subsidiëring van het
programma Erfgoed van de oorlog bekend gemaakt. In de periode tot en
met 2009 zullen subsidieaanvragen op het terrein van Erfgoed aan dit
kader getoetst worden.
+ Voorbereiding overheveling per 2011 van het cliëntbeheer van de PUR
naar de Sociale Verzekeringsbank (SVB) (47.3.1)
Bij brieven van 30 juli 2007 en 17 juni 2008 heb ik de Tweede Kamer
geïnformeerd over de wijzigingen in het uitvoeringsbestel met ingang van
2011.

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
We zijn verantwoordelijk voor:
+ het actueel houden van de wet- en regelgeving voor oorlogsgetroffenen. Wijzigingen zijn nodig in verband met de vereenvoudiging van de uitvoering van de wetten en in verband met wijziging van
wetgeving op andere terreinen;
+ het toezicht op vier zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s): de PUR, de
Commissie Algemene Oorlogsongevallenregeling Indonesië (CAOR),
de Stichting Het Gebaar (voor de Indische gemeenschap) en de
Stichting Rechtsherstel Sinti en Roma;
+ de (financiering van de) infrastructuur die het mogelijk maakt de
herinnering van WO II in stand te houden.

Externe factoren

Externe factoren
Om de erfenis van WO II af te wikkelen, dat wil zeggen, de materiële en
immateriële hulpverlening bij een dalend aantal oorlogsgetroffenen goed
te laten verlopen, is het nodig dat uitvoeringsorganen zoals de Pensioenen Uitkeringsraad (PUR) in de laatste fase doelmatig en effectief blijven
functioneren.

Persexemplaar

135

Beleidsartikelen/Artikel 47

Bewustwording van de betekenis van het woord «vrijheid» wordt
ondersteund door WO II als referentiepunt te nemen. Daarvoor is het
belangrijk de herinnering aan WO II levend te houden door:
+ het instandhouden van herinneringscentra;
+ het conserveren, het ontsluiten en het stimuleren van gebruik van
waardevol erfgoedmateriaal;
+ het vertalen van gebeurtenissen tijdens WO II naar deze tijd (jeugdvoorlichting).
Werken aan bewustwording van (met name) de jeugd over de betekenis
van vrijheid in relatie tot WOII is een complexe aangelegenheid. Het
resultaat is onder meer afhankelijk van actuele maatschappelijke
ontwikkelingen en kan niet direct door ons beïnvloed worden.
Prestatie-indicatoren

Prestatie-indicatoren
Bij de algemene doelstelling is geen prestatie-indicator opgenomen
omdat de doelstelling meerdere, uiteenlopende elementen bevat die zich
moeilijk in één indicator laten weergeven.
47.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven:

Begrotingsbedragen x € 1 000
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

407 646

412 150

388 599

370 326

353 459

340 149

327 506

Uitgaven

403 429

412 655

389 961

370 326

353 459

340 149

327 506

Programma-uitgaven
1.
Een kwalitatief goed en doelmatig
stelsel van materiële en immateriële
hulpverlening aan oorlogsgetroffenen
WO II in een situatie van afbouw
2.
De herinneringen aan WO II blijft
levend en veel mensen – voorral
jeugdigen – zijn zich van bewust van
de betekenis van WO II

402 040

411 244

388 533

369 446

352 736

339 426

326 783

392 620

394 977

374 036

359 612

345 260

331 950

319 307

9 420

16 267

14 497

9 834

7 476

7 476

7 476

Apparaatsuitgaven

1 389

1 411

1 428

880

723

723

723

Ontvangsten

3 047

0

0

0

0

0

0

2009

2010

2011

2012

2013

Budgetflexibiliteit begrotingsuitgaven:
Begrotingsbedragen x € 1 000

1.
–
–
–

Wetten, regelingen en rechtsherstel WO II
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

374 036
372 212
1 824
0

359 612
330 027
29 585
0

345 260
317 038
28 222
0

331 950
303 728
28 222
0

319 307
291 085
28 222
0

2.
–
–
–

Herinnering en bewustzijn WO II
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet-verplicht of bestuurlijk gebonden

14 497
4 882
9 615
0

9 834
4 889
4 945
0

7 476
4 888
2 588
0

7 476
4 888
2 588
0

7 476
4 888
2 588
0

Persexemplaar

136

Beleidsartikelen/Artikel 47

47.3 Operationele doelstellingen
Er zijn twee operationele doelstellingen voor dit beleidsterrein:
1. een kwalitatief goed en doelmatig stelsel van materiële en immateriële
hulpverlening aan oorlogsgetroffenen WO II in een situatie van
afbouw;
2. de herinnering aan WO II blijft levend en veel mensen – vooral
jeugdigen – zijn zich bewust van de betekenis van WO II.
47.3.1 Een kwalitatief goed en doelmatig stelsel van materiële en
immateriële hulpverlening aan oorlogsgetroffenen WO II in een
situatie van afbouw
Motivering

Motivering
Het aantal oorlogsgetroffenen neemt om demografische redenen
geleidelijk af. De kerncijfers van de PUR (www.pur.nl onder algemeen/
organisatie) laten zien dat het aantal uitkeringen ingevolge de oorlogswetten daalt van 34 680 in 2007 naar 29 902 in 2012. Gezien deze ontwikkeling
zullen ook de organisaties die de materiële en immateriële hulpverlening
verzorgen, geleidelijk moeten afbouwen. Het is belangrijk dat dit op een
verantwoorde manier gebeurt, zodat de ondersteuning kwantitatief en
kwalitatief op peil blijft. Wij begeleiden en faciliteren deze afbouw. Dat
gebeurt bijvoorbeeld door samenwerking te stimuleren tussen de
instellingen waar het draagvlak van de afzonderlijke instellingen te smal
dreigt te worden. In dat kader zal het cliëntbeheer van de PUR (het
berekenen en betalen van de pensioenen en uitkeringen en de verstrekking van bijzondere voorzieningen aan bestaande cliënten) per 1 januari
2011 worden overgedragen aan SVB.
Onderstaande prestatie-indicatoren hebben betrekking op de doelmatigheid (indicator 1) en de kwaliteit van dienstverlening (indicatoren 2 en 3)
van de PUR.
Indicator 1 laat de apparaatskosten van de PUR zien in verhouding tot de
uitgaven voor pensioenen en uitkeringen. Dit verhoudingspercentage
geeft een globale indicatie van de doelmatigheid van de PUR. Directe
sturing op dit percentage is niet goed mogelijk, mede door de afbouwfase
waarin de PUR zich bevindt. Het streven is erop gericht een (sterke)
stijging van dit percentage zoveel mogelijk te voorkomen.
De indicatoren 2 en 3 tonen de percentages eerste aanvragen en
vervolgaanvragen (om een uitkering of voorziening) die binnen de
wettelijke termijn zijn afgehandeld. Dit is een belangrijke indicator voor de
kwaliteit van dienstverlening van de PUR. Het percentage schommelde in
2007 rond de 92%. Gestreefd wordt in 2009 dit percentage te handhaven.

Persexemplaar

137

Beleidsartikelen/Artikel 47

Prestatie-indicatoren
Indicator

2005

2006

2007

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
2012

1.

5,3%

5,0%

4,8%

4,8%

4,8%

89%

89%

91%

92%

92%

90%

88%

93%

92%

92%

2.

3.

Percentage apparaatskosten
PUR in verhouding tot de
uitgaven voor pensioenen en
uitkeringen
Percentage eerste aanvragen
die door de PUR binnen de
(verlengde) wettelijke termijn
zijn afgehandeld
Percentage vervolgaanvragen
die door de PUR binnen de
(verlengde) wettelijke termijn
zijn afgehandeld

Bron: Jaarverslag PUR 2007
Toelichting:
Prestatie-indicatoren 2 en 3: de basiswaarden en de streefwaarden voor de afhandeling van eerste aanvragen en vervolgaanvragen betreffen een
gewogen gemiddelde van de Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers 1940–1945 (WUV), de Wet uitkeringen burgeroorlogsslachtoffers 1940–1945
(WUBO) en de Wetten buitengewoon pensioen (WBP). Deze prestatie-indicatoren worden jaarlijks gepubliceerd in het jaarverslag van de PUR.

Instrumenten
+ Wetten en regelingen
Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal uitkeringen/
pensioenen en de daarmee gemoeide totale uitgaven van de wetten en
regelingen voor oorlogsgetroffenen over de periode 2005–2007.
Kengetallen
Kerngegevens wetten en regelingen voor oorlogsgetroffenen* (bedragen x € 1 miljoen)

Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers
Gemiddeld aantal betaalbare uitkeringen (incl. uitkeringen art. 21b)
Uitgaven Wuv totaal
Wet uitkeringen burgeroorlogsslachtoffers
Gemiddeld aantal betaalbare uitkeringen (incl. toeslag art. 19)
Uitgaven Wubo totaal
Wetten buitengewoon pensioen
Gemiddeld aantal betaalbare pensioenen
Uitgaven Wbp totaal
Algemene oorlogsongevallenregeling
Gemiddeld aantal uitkeringen
Uitgaven AOR totaal

2005

2006

2007

19 251
€ 194,9

18 358
€ 187,2

17 486
€ 187,3

13 475
€ 64,1

13 298
€ 63,8

13 265
€ 67,0

5 047
€ 93,1

4 735
€ 92,4

4 389
€ 91,3

1 001
€ 4,8

1 390
€ 5,5

1 665
€ 5,8

Bron: PUR, SAIP januari 2008

+ Bijdragen verlenen aan ZBO’s (PUR, CAOR, Stichting Rechtsherstel
Sinti en Roma, Stichting Het Gebaar)
Het doel van deze bijdragen is materiële hulp te kunnen verlenen aan
oorlogsgetroffenen. Hiertoe stellen we in 2009 bijdragen ter beschikking
aan de ZBO’s (€ 28,5 miljoen). De liquidaties van de Stichting Rechtsherstel Sinti en Roma en de Stichting Het Gebaar waren voorzien per
1 januari 2008. Aangezien de werkzaamheden van de Stichting Rechtsher-

Persexemplaar

138

Beleidsartikelen/Artikel 47

stel nog niet zijn afgerond is het liquidatietijdstip verschoven naar 2010.
Stichting Het Gebaar zal per medio 2009 zijn geliquideerd.
+ Subsidies immateriële dienstverlening
Het doel van deze subsidies is immateriële hulpverlening aan oorlogsgetroffenen mogelijk te maken. De subsidies worden verleend aan
gespecialiseerde instellingen, waaronder de begeleidende instellingen:
Stichting Pelita, Joods Maatschappelijk Werk (JMW) en Stichting
1940–1945 (€ 6,1 miljoen).
+ Wet- en regelgeving bijstellen
We stellen de wetten en regelingen voor oorlogsgetroffenen bij, als
wijzigingen in aanpalende wetten dat noodzakelijk maken. In 2009 zal een
vereenvoudiging van de wetten worden doorgevoerd ter vermindering
van de administratieve lastendruk. Voorts vergemakkelijkt deze operatie
de overgang van het cliëntbeheer van de PUR naar de SVB per 1 januari
2011.
+ Toezicht houden op de ZBO’s
Het doel van dit toezicht op de ZBO’s is de verantwoordelijkheid voor een
rechtmatige, doelmatige en kwalitatief goede uitvoering van het wettelijk
stelsel voor oorlogsgetroffenen en het naoorlogs rechtsherstel te kunnen
waarmaken. In de brieven van 30 juli 2007 en 17 juni 2008 hebben wij de
Tweede Kamer geïnformeerd over de stand van zaken rond de uitvoering
van de wetten voor oorlogsgetroffenen in het bijzonder de overgang van
het cliëntbeheer van de PUR naar de SVB.
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

334 644

320 907

307 926

294 616

281 973

178 400
69 400
78 000

171 600
68 800
70 900

164 800
67 400
65 500

157 900
65 600
60 400

151 000
64 100
55 700

Bijdragen aan ZBO’s
Onder andere:
Pensioen- en uitkeringsraad

28 543

27 861

26 348

26 348

26 348

26 620

25 938

24 425

24 425

24 425

Instellingssubsidies /Structurele subsidies
Onder andere:
Subsidies immateriële dienstverlening

8 646

8 605

8 710

8 680

8 680

6 115

6 079

6 042

6 012

6 012

321

321

321

321

321

1 882

1 918

1 955

1 985

1 985

583

515

515

515

515

374 036

359 612

345 260

331 950

319 307

Wetten en regelingen oorlogsgetroffenen
Onder andere:
Wet uitkeringen vervolgingslachtoffers 1940–1945 (Wuv)
Wet uitkeringen burgeroorlogsslachtoffers 40–45 (Wubo)
Wetten buitengewoon pensioen 1940–1945 (Wbp)

Opdrachten
Projectsubsidies
Onder andere:
Projecten immateriële hulpverlening
Totaal

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Persexemplaar

139

Beleidsartikelen/Artikel 47

47.3.2 De herinnering aan WO II blijft levend en veel mensen –
vooral jeugdigen – zijn zich bewust van de betekenis van WO II
Motivering

Motivering
Het is belangrijk de herinnering aan WO II levend te houden. Dit geldt niet
alleen voor de mensen die deze oorlog hebben meegemaakt, maar ook
voor jeugdigen vanwege de lessen die daaruit getrokken kunnen worden,
mede in relatie tot actuele vraagstukken rond vrijheid, discriminatie en
vrede. Onderstaande prestatie-indicatoren meten het belang dat de
Nederlandse bevolking hecht aan 4 en 5 mei. De percentages zijn vrij
stabiel met een lichte stijging in de afgelopen jaren waar het gaat om het
belang dat wordt gehecht aan 4 mei. Overigens is de mening van de
Nederlandse bevolking over 4 en 5 mei maar beperkt beleidsmatig te
sturen.

Prestatie-indicatoren

Indicator

2005

2006

2007

2008

Streefwaarde
2012

(veel) belang aan 4 mei
(veel) belang aan 5 mei

80%
75%

80%
77%

82%
72%

85%
79%

80%
75%

Bron: Nationaal Comité 4 en 5 mei. Deze prestatie-indicatoren worden jaarlijks gemeten.

In de inleiding bij dit beleidsartikel is al opgemerkt dat continuïteit op dit
terrein essentieel is. In het kader van deze operationele doelstelling
betekent het dat de in het verleden geformuleerde prioriteiten zullen
worden gehandhaafd. Dat betreft met name:
+ het voorlichtingsbeleid aan de jeugd; en
+ het behoud en de toegankelijkheid van waardevol erfgoedmateriaal
WO II (het programma Erfgoed van de Oorlog)
Instrumenten
+ Projecten jeugdvoorlichting
Bij het voorlichtingsbeleid is zowel het aspect van kennisoverdracht als de
bewustwording van belang. Het beleid richt zich met name op jongeren in
de leeftijdscategorie van 10 tot 18 jaar. Belangrijk is dat ze bekend zijn met
de Tweede Wereldoorlog en zich daardoor meer bewust worden van de
betekenis van het woord «vrijheid». Het onderwijs is voor het
voorlichtingsbeleid de voornaamste ingang om jongeren van 10 tot 18
jaar en hun opvoeders te bereiken. Het beleid sluit aan bij de leerdoelen in
het onderwijs en de Canon van de Nederlandse Geschiedenis. In onze
brief aan de Tweede Kamer van 11 juni 2007 is de stand van zaken met
betrekking tot het voorlichtingsbeleid WO II geschetst. Er wordt jaarlijks
€ 1,2 miljoen ter beschikking gesteld voor projecten jeugdvoorlichting.
+ Subsidies herinnering WO II
Doel van deze subsidies is de herinnering aan WO II levend te houden en
de betekenis ervan te vertalen naar deze tijd. We verlenen onder andere
subsidies voor het houden van nationale manifestaties (4 en 5 mei;
15 augustus). Verder houden we vier nationale herinneringscentra in
stand (€ 4,2 miljoen).

Persexemplaar

140

Beleidsartikelen/Artikel 47

+ Nationaal Comité 4 en 5 mei en Nationaal Vrijheidsonderzoek
Doel van het onderzoek is inzicht te verkrijgen in de gedachtevorming en
bewustwording rond 4 en 5 mei en de achterliggende actuele thema’s
(grondrechten, democratie, oorlog, vrijheid en verantwoordelijkheid). Het
onderzoek wordt verricht in opdracht van het Nationaal Comité 4 en 5 mei
en bekostigd uit de instellingssubsidie die dit Comité van VWS ontvangt.
Het Nationaal Vrijheidsonderzoek 2008 is te vinden op
www.herdenkenenvieren.nl.
+ Programma Erfgoed van de Oorlog
Het programma Erfgoed van de Oorlog loopt van 2007 tot en met 2009.
Het is een eenmalige, krachtige impuls om ervoor zorg te dragen dat het
meest waardevolle erfgoedmateriaal van WO II beschikbaar blijft en
toegankelijk is (of wordt gemaakt) voor huidige en toekomstige generaties. Wij hebben in onze brief van 20 juni 2007 met bijgevoegde notitie het
beleid inzake Erfgoed WO II beschreven (Kamerstukken Tweede Kamer,
2006–2007, 20 454 en 25 839, nr. 85). Voor subsidiëring komen projecten in
aanmerking die zijn gericht op behoud, toegankelijkheid en publieksgerichte toepassing van bijzonder of kwetsbaar erfgoedmateriaal dat
betrekking heeft op WO II. Op elk van deze drie terreinen komen de
volgende materialen in aanmerking voor subsidie: voorwerpen, foto’s,
beeld- en geluidmateriaal, persoonlijke verzamelingen, drukwerk,
archieven, monumenten, gedenktekens en persoonlijke getuigenissen.
Aanvullend op het reguliere subsidiekader voor Erfgoed van de oorlog is
in september 2007 een specifiek subsidiekader voor persoonlijke
getuigenissen (oral history) geïntroduceerd onder de naam «Getuigen
Verhalen». In totaal is voor het programma Erfgoed van de oorlog in 2009
€ 7,1 miljoen beschikbaar.
Geraamde begrotingsuitgaven
Geraamde begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)

Instellingssubsidies/Structurele subsidies
Onder andere:
Nationaal Comité 4 en 5 mei

2009

2010

2011

2012

2013

4 239

4 241

4 242

4 242

4 242

2 757

2 757

2 757

2 757

2 757

Projectsubsidies
Onder andere:
Projecten jeugdvoorlichting
Projecten Erfgoed WO II

7 171

5 090

3 234

3 234

3 234

1 184
3 844

1 184
1 855

1 184
0

1 184
0

1 184
0

Opdrachten
Erfgoed van de oorlog

3 087
3 087

503
503

0
0

0
0

0
0

Totaal

14 497

9 834

7 476

7 476

7 476

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Persexemplaar

141

Beleidsartikelen/Artikel 47

47.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid
Overzicht beleidsonderzoeken

Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek
Onderwerp

Nummer AD of
OD

A Start
B Afgerond

Programmacie. Voorlichting WOII

47.3.2

A december 2007
B september
2008

Persexemplaar

142

Niet-beleidsartikel 98 Algemeen
98.1 Algemene doelstelling
In dit niet-beleidsartikel ramen we de ministerie- en zorgbrede uitgaven
die niet specifiek zijn toe te rekenen aan een van de doelstellingen in de
voorgaande beleidsartikelen.
98.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven
Begrotingsbedragen x € 1 000
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

265 215

390 165

302 316

292 130

286 147

279 559

280 617

Uitgaven

300 258

325 966

310 236

295 781

286 244

279 559

280 617

Programma-uitgaven
1
Beheer en toezicht stelsel
2
Internationale samenwerking
3
Verzameluitkering VWS

101 875
91 826
10 049
0

111 859
97 882
13 977
0

102 075
90 062
12 013
0

96 937
87 424
9 513
0

90 660
83 647
7 013
0

88 423
81 147
7 276
0

88 423
81 147
7 276
0

Apparaatsuitgaven
–
Inspectie Gezondheidszorg
–
Sociaal en Cultureel Planbureau
–
Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
–
Raad voor de Volksgezondheid en
Zorg
–
Gezondheidsraad
–
Centrale Commissie Mensgebonden
Onderzoek
–
Strategisch onderzoek RIVM
–
Strategisch onderzoek NVI
–
Inspectie Jeugdzorg
–
Personeel en materieel kernministerie

198 383
38 764
8 512

214 107
45 503
5 982

208 161
46 674
5 494

198 844
42 736
5 234

195 584
41 871
4 540

191 136
39 871
4 540

192 194
39 871
4 540

635

1 253

114

87

34

34

34

2 748
5 149

3 016
4 620

2 980
3 470

2 902
3 294

2 746
2 943

2 746
2 943

2 746
2 943

1 373
15 810
8 628
3 949
112 815

1 630
15 544
9 169
5 892
121 498

1 515
20 131
8 162
5 852
113 769

1 240
20 058
8 148
5 805
109 340

1 240
19 910
8 121
5 730
108 449

1 240
19 910
8 121
5 730
106 001

1 240
19 910
8 121
5 730
107 059

9 976

3 380

4 080

4 080

4 080

4 080

4 080

2009

2010

2011

2012

2013

Ontvangsten

Budgetflexibiliteit:
Begrotingsbedragen x € 1 000

1
–
–
–

Beheer en toezicht stelsel
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet verplicht of niet bestuurlijk gebonden

90 062
90 062
0
0

87 424
0
87 424
0

83 647
0
83 647
0

81 147
0
81 147
0

81 147
0
81 147
0

2
–
–
–

Internationale samenwerking
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet verplicht of niet bestuurlijk gebonden

12 013
0
12 013
0

9 513
0
9 513
0

7 013
0
7 013
0

7 276
0
7 276
0

7 276
0
7 276
0

3
–
–
–

Verzameluitkering VWS
Juridisch verplicht
Bestuurlijk gebonden
Niet verplicht of niet bestuurlijk gebonden

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

Persexemplaar

143

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

98.3 Operationele doelstellingen
In deze paragraaf bespreken we wat VWS concreet doet in het kader van
dit niet-beleidsartikel. Eerst gaan we in op de ZBO’s voor het beheer en
het toezicht van het zorgstelsel en op het beleid voor internationale
samenwerking. Dan volgen zes subparagrafen over respectievelijk de
Inspectie Gezondheidszorg (IGZ), het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP),
de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO), de Raad voor de
Volksgezondheid en Zorg (RVZ) en de Gezondheidsraad (GR). Vervolgens
wordt ingegaan op het strategisch onderzoek van het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Nederlands Vaccin Instituut
(NVI) en de apparaatskosten van de Inspectie Jeugdzorg. Ten slotte volgen
de apparaatsuitgaven van het kernministerie die niet aan de beleidsartikelen zijn toe te rekenen.
De drie hierboven genoemde Raden worden betrokken bij de herziening
van het adviesstelsel.
98.3.1 Beheer en toezicht stelsel
De beheerkosten van de zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s) die zich
bezig houden met de uitvoering van en het toezicht op het huidige
zorgstelsel worden sinds 2006 uit begrotingsmiddelen gefinancierd. Het
gaat hierbij om de volgende ZBO’s: de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa),
het College voor zorgverzekeringen (CVZ), het College bouw zorginstellingen (CBZ) en het College sanering zorginstellingen (CSZ).
Jaarlijks vóór 1 oktober dienen bovengenoemde ZBO’s een werkplan en
begroting ter goedkeuring bij VWS in voor het daaropvolgende begrotingsjaar.
De NZa heeft tot taak:
+ Vaststellen van tarieven van zorgaanbieders;
+ Toezicht houden op:
– de recht- en doelmatige uitvoering van de AWBZ door de
uitvoeringsorganen;
– de goede werking van de Zorgverzekeringswet (Zvw);
– zorgmarkten zowel die van zorgaanbieders als van verzekeraars in
de curatieve en de langdurige zorg.
Het CVZ heeft tot taak het uitvoeren van:
+ het pakketbeheer Zvw;
+ het fondsbeheer van het zorgverzekeringsfonds en het algemeen
fonds;
+ het uitvoeren van de financiering van verzekeraars uit de fondsen;
+ de centrale uitvoering verdragsgerechtigden (administratie, heffing en
inning bijdrage van de verdragsbijdrage voor verdragsgerechtigden).
In onze brief aan de Tweede Kamer «Met Zorg Ondernemen» d.d. 18 juni
1997 hebben wij aangegeven dat het bouwregime voor de curatieve zorg
per 1 januari 2008 zal worden afgeschaft. Dit is ook gebeurd. Per 1 januari
2009 wordt ook het bouwregime in de langdurige zorg afgeschaft. Dit
betekent dat de wettelijke taken van het CBZ grotendeels vervallen. We
zijn met TNO in gesprek om een deel van de taken van het CBZ bij TNO
onder te brengen.

Persexemplaar

144

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

Het CSZ zal ook in de toekomst een rol houden in het ex-ante toezicht op
het behoud van het vermogen in de zorg. De positie van het CSZ als ZBO
zal tot aan de inwerkingtreding van de Wet Cliënt en Kwaliteit van Zorg
worden gehandhaafd.
98.3.2 Internationale samenwerking bevorderen
Vrijwel alle beleidsterreinen bij VWS hebben een internationale dimensie.
Het is om een aantal redenen belangrijk om goede internationale
samenwerking te bevorderen: de kwaliteit van het beleid wordt er hoger
door, we kunnen internationale wet- en regelgeving beïnvloeden, en
internationale afspraken nakomen.
Verantwoordelijkheid
Wij zijn verantwoordelijk voor afstemming van internationale samenwerking op de beleidsterreinen van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Op
specifieke gebieden wordt hiertoe nadrukkelijk samengewerkt met andere
ministeries. Zo valt de «Commission on Narcotic Drugs» van de VN onder
de minister van Buitenlandse Zaken, en is de minister van Ontwikkelingssamenwerking verantwoordelijk voor de bilaterale ontwikkelingssamenwerking op het gebied van gezondheid.
Instrumenten en activiteiten
Internationale samenwerking wordt bevorderd met behulp van de
volgende instrumenten en activiteiten.
+ Samenwerking op Europees en mondiaal niveau
Het vertegenwoordigen van Nederland voor de voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport relevante onderwerpen bij internationale organisaties als
de Europese Unie, de Verenigde Naties (specifiek de Wereldgezondheidsorganisatie, WHO), de Raad van Europa en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). We stimuleren contacten
met een beperkt aantal voor VWS belangrijke landen en we behartigen de
noodzakelijke reguliere contacten met de andere landen.
+ Financiële bijdrage aan de WHO
VWS draagt in het kader van een strategisch partnerschap voor 2009 € 6
miljoen bij aan de WHO. Via het partnerschap worden ook de contacten
tussen de WHO en aan VWS gelieerde organisaties bevorderd.
+ Bijdragen aan mondiale gezondheid, waaronder het voorkomen van
hiv/aids onder druggebruikers in Oost-Europa
In het kader van de bevordering van mondiale gezondheid werkt VWS
nauw samen met andere ministeries en diverse veldorganisaties. Met
Buitenlandse Zaken (Ontwikkelingssamenwerking) trekken we samen op
om de millenniumdoelen op het gebied van gezondheid in 2015 te
bereiken, en werken we samen op thema’s als gezondheidszorgsystemen,
infectieziekten, toegang tot essentiële medicijnen, intellectueel eigendom
en sport en ontwikkelingssamenwerking. Wij (en ook veldorganisaties)
brengen daarbij vooral Nederlandse ervaring en kennis in. Verder werken
we mee aan de preventie van hiv/aids in Rusland en andere landen in
Oost-Europa. Dit doen we onder meer door ondersteuning van
programma’s van het «Office on Drugs and Crime» (UNODC) van de
Verenigde Naties (€ 5 miljoen).

Persexemplaar

145

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

+ Internationaal personeels- en detacheringsbeleid
Om internationaal goed samen te kunnen werken plaatsen en detacheren
we een aantal medewerkers:
– attachés in Brussel (EU), Washington, Parijs, Beijing en Genève;
– een aantal detacheringen bij de Europese Commissie;
– een aantal detacheringen bij de WHO via het strategisch partnerschap.
+ Stimuleren dat veldorganisaties internationaal samenwerken
We verstrekken subsidies (totaal ongeveer € 1,2 miljoen) voor het
stimuleren van internationale samenwerking, ook via veldorganisaties.
Hierbij gaat het onder meer om voorlichting voor deelname aan Europese
onderzoeksprogramma’s, deelname aan Europese en nationale
programma’s voor ondersteuning aan nieuwe lidstaten/nieuwe buurlanden en samenwerking met belangrijke landen.
98.3.3 Verzameluitkering VWS
In de verzameluitkering VWS zijn voor 2009 nog geen specifieke uitkeringen opgenomen. In principe komen er twee regelingen voor in aanmerking, namelijk de breedtesport impuls en de regeling voor topsportevenementen en- accommodaties. De breedtesport impuls wordt in 2008
afgewikkeld, de regeling voor topsportevenementen en -accommodaties
betreft een algemene subsidieregeling. Incidenteel vindt er een uitkering
aan een medeoverheid plaats in het kader van deze regeling. Deze
subsidieverlening zal dan bij suppletore begroting in de verzameluitkering
worden verantwoord.
98.3.4 Inspectie Gezondheidszorg (IGZ)
De IGZ is een handhavingsorganisatie die toezicht houdt op de volksgezondheid en zorg en overtredingen van wet- en regelgeving opspoort. Zij
opereert tussen politiek, professie en publiek. Zij is ván de staat en werkt
aan veilige, effectieve en patiëntgerichte zorg vóór burgers via zorgaanbieders. Vanuit haar wettelijke taakopdracht, verantwoordelijkheden en
bevoegdheden draagt ze bij aan bescherming en bevordering van de
volksgezondheid. Veilige zorg is daar een heel belangrijke component van.
Door te waken over de kwaliteit van zorg maakt de inspectie zich sterk
voor een gerechtvaardigd vertrouwen van de zorgconsument in de
kwaliteit van zorg. De IGZ hanteert de methodiek van het gefaseerd
toezicht (GT). Met deze systematiek krijgt de inspectie onder andere aan
de hand van prestatie-indicatoren informatie over de kwaliteit van
geleverde zorg. De IGZ maakt op basis daarvan een risico-inschatting en
prioriteert haar toezicht.
Het doel van de IGZ is dat patiënt en cliënt met minder risico’s en schade
te maken krijgen en dat daardoor het vertrouwen in de zorg toeneemt.
Patiëntveiligheid krijgt hierbij topprioriteit. De IGZ draagt vanuit het
toezicht bij aan de doelstelling van de minister van VWS om de potentieel
vermijdbare schade in de ziekenhuiszorg te halveren. Met de veldpartijen
in de ziekenhuiszorg is de IGZ de campagne «Voorkom schade, werk
veilig» gestart. Ook in de care en in de eerstelijnszorg zetten de veldpartijen als eerstverantwoordelijken voor kwaliteit en veiligheid, mede op
instigatie van de IGZ, vergelijkbare campagnes op om de patiëntveiligheid
te vergroten (€ 2 miljoen; kabinetsdoelstelling 45a).
In de campagneperiode gaat de IGZ de concrete resultaten van de
zorgaanbieders in termen van vermindering van onbedoelde schade
meten.

Persexemplaar

146

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

De inspectie heeft haar activiteiten ondergebracht in negen integrale
inspectieprogramma’s:
1. Gezondheidsbevordering
2. Gezondheidsbescherming
3. Eerstelijnszorg
4. Specialistische somatische zorg
5. Gehandicaptenzorg
6. Ouderenzorg
7. Zorg thuis
8. Productveiligheid
9. Geestelijke gezondheidszorg.
In haar meerjarenbeleidsplan (MJB) schetst de IGZ de speerpunten tot
2011. Het jaar 2009 is het tweede jaar uit de MJB-cyclus. Samenleving,
bewindslieden en Tweede Kamer verwachten vaker en strenger optreden
van de inspectie. De IGZ verandert daartoe van een traditionele toezichthouder naar een moderne handhavingsorganisatie. In 2009 zet zij verdere
stappen in die ontwikkeling. Met behulp van een handhavingskader
opereert de inspectie transparant naar het veld. Daarnaast krijgt zij nadat
de Wet Uitbreiding Handhavende Bevoegdheden Volksgezondheid van
kracht is geworden de mogelijkheid bestuurlijke boetes en last onder
dwangsom op te leggen, alsmede inzagerecht in patiëntendossiers.
Vanuit de gedachte dat transparantie over geleverde zorgkwaliteit een
hefboom is voor kwaliteitsverbetering in de zorginstellingen zet de IGZ in
2009 het project zorgbrede transparantie voort waarmee zij de regie voert
over bestuurlijke- en uitvoeringstrajecten gericht op het realiseren van
transparantie in de zorg.
Zorginhoudelijk legt de inspectie het komende jaar de nadruk op onder
andere:
+ psychiatrische problemen bij ouderen
+ sexueel grensoverschrijdend gedrag
+ grootschalige uitbraken infectieziekten
+ medicatieoverdracht
+ risicodetectie eerste lijn
+ ontwikkelen methodiek ketenzorg
+ bevorderen systematische aandacht voor preventie
+ kindermishandeling.
Jaarlijks geeft de inspectie in de Staat van de Gezondheidszorg (SGZ) haar
visie op een actueel thema dat de gezondheidszorg in de volle breedte
raakt. In 2009 onderzoekt de IGZ hoe het staat met de kwaliteit van
geleverde zorg en patiëntveiligheid bij allochtonen.
98.3.5 Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)
Het SCP heeft tot taak de maatschappelijke ontwikkelingen in Nederland
te beschrijven en op basis hiervan gevraagd en ongevraagd adviezen uit
te brengen over het overheidsbeleid. Het bureau verricht daartoe
sociaal-wetenschappelijk onderzoek naar de leefsituatie en de opvattingen
van de burger en naar de doelmatigheid en kwaliteit van de institutionele
arrangementen die op enigerlei wijze van overheidswege worden
georganiseerd om iedere burger in Nederland een menswaardig bestaan
te bieden.

Persexemplaar

147

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

Eens per jaar geeft het SCP een overzicht van de voorgenomen activiteiten in een werkprogramma. De minister van VWS heeft het Werkprogramma 2009 vastgesteld volgens de in de instellingsbeschikking
vastgelegde procedure en ter goedkeuring doorgestuurd aan het kabinet.
Kengetallen
Input

Kosten (x € 1000)

(uren wetenschappelijk onderzoek)
1. Wetenschappelijk onderzoek (58 rapporten)
2. Kennisverspreiding

48 625 uur
5 699 uur

4 749
557

Totaal

54 324 uur

5 306

Output

1. Toelichting Wetenschappelijk onderzoek:
Het onderzoeksprogramma van het Sociaal en Cultureel Planbureau staat
in het teken van het ondersteunen van het beleid van de overheid, waar
dat gericht is op het behoud en de verhoging van het welzijn en het
welbevinden van de Nederlandse burger en samenleving.
Het Werkprogramma 2009 sluit aan op de zes pijlers van het Beleidsprogramma van het kabinet. Veel van de door het SCP in 2009 uit te
voeren projecten vloeien voort uit eerder gemaakte afspraken of verkregen opdrachten. Het Sociaal en Cultureel Rapport verschijnt iedere twee
jaar als verplichting die direct voortvloeit uit het KB van 1973 waarin de
oprichting van het SCP geregeld is. In oneven jaren (dus ook in 2009)
brengt het SCP «De sociale staat van Nederland» uit (een brede inventarisatie van de levensomstandigheden van de Nederlandse bevolking), in
even jaren het meer thematische Sociaal en Cultureel Rapport.
Er zijn langjarige afspraken over de opstelling van bijvoorbeeld het
Jaarrapport Integratie, de Armoedemonitor, de monitor Discriminatie op
de arbeidsmarkt op grond van etnische herkomst, de Emancipatiemonitor,
De Sociale staat van het platteland, Het cultureel draagvlak en de
ontwikkeling van ramingsmodellen voor de vraag naar jeugdzorg en
langdurige zorg. Veel van het SCP-onderzoek is gebaseerd op door het
CBS verzamelde en ter beschikking gestelde gegevens. Daarnaast laat het
SCP zelf ook enkele grote surveys uitvoeren: het Aanvullend Voorzieningengebruik Onderzoek (gebruik van voorzieningen in de publieke sector),
de Survey Integratie Minderheden, het Tijdsbestedingsonderzoek en het
onderzoek Culturele Veranderingen (opvattingen en houdingen). In 2009
komen nieuwe gegevens van het laatste onderzoek beschikbaar. Ook in
2009 zal het SCP ten behoeve van het kabinet rapporteren over de
uitkomsten van het in 2008 gestarte onderzoek naar zorgen en maatschappelijke kwesties die leven in de bevolking en van belang zijn voor de
politiek (Continu Onderzoek Burgerperspectieven).
2. Toelichting Kennisverspreiding:
Vele SCP-medewerkers hebben contacten met of maken deel uit van voor
het SCP relevante wetenschappelijke of maatschappelijke organisaties, of
hebben vanwege hun SCP-werk of -expertise een adviserende rol in
allerlei gremia. Kennisverspreiding via publicaties of presentaties zijn een
belangrijk onderdeel van het werk.
Een kerntaak van het SCP is het adviseren van departementen en andere
overheidsinstanties op basis van de beschikbare kennis en inzichten. De

Persexemplaar

148

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

positionering van het bureau binnen de rijksoverheid maakt het mogelijk
deel te nemen aan het commissie- en advieswerk binnen de overheid
(onderraden en voorportalen). Afgezien van deze vorm van indirecte
advisering brengt het bureau ook met regelmaat adviezen uit aan
(beleidsdirecties van) departementen. Deze advisering kan zeer uiteenlopend van karakter zijn, bijvoorbeeld via participatie in de kenniskamers
van verschillende ministeries.
98.3.6 Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO)
De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) is de adviesraad van
het Kabinet en de Staten Generaal voor de sociale verhoudingen in
Nederland.
De wetgever heeft de RMO de taak gegeven te adviseren over «participatie van burgers en stabiliteit van de samenleving». De RMO adviseert
zowel gevraagd als ongevraagd over de hoofdlijnen van beleid. De
begroting van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling is afgeleid
van het door het kabinet vastgestelde werkprogramma. Het werkprogramma voor 2009 is nog niet vastgesteld en is mede afhankelijk van
de uitkomst van de herziening van het adviesstelsel.
98.3.7 Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ)
Het adviesdomein van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) is
de curatieve zorg, de langdurige zorg, de publieke gezondheid en de
maatschappelijke ondersteuning. Het kabinet stelt in de zomer van 2008
het definitieve werkprogramma 2009 van de RVZ vast. Thema’s in het
werkprogramma voor 2009 zijn:
+ Nieuwste ordeningen in de zorg
+ Publieke financiering
+ Intersectorale zorg voor het kind
+ Introductie nieuwe technologie in de zorgsector.
De RVZ voert samen met de Gezondheidsraad het secretariaat van het
Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG). Het CEG publiceert elk jaar
een aantal ongevraagde signalementen over ethische thema’s. De
volgende onderwerpen staan voor 2009 op de agenda:
+ Ethiek op de werkvloer van verplegenden en verzorgenden
+ Public health ethiek en mondiale milieuveranderingen
+ Zorg op afstand.
Ook heeft het CEG de taak om de verwijs- en informatiefunctie te
versterken. De RVZ neemt deze functie volledig voor zijn rekening
aangezien deze functie beter past bij de RVZ dan bij de Gezondheidsraad.
98.3.8 Gezondheidsraad (GR)
De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een onafhankelijk wetenschappelijk adviesorgaan. De raad heeft als taak de regering en het parlement
«voor te lichten over de stand van wetenschap ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid» (art. 22 Gezondheidswet). Van
preventie, maatschappelijke gezondheidszorg, patiëntenzorg en gezondheid gekoppeld aan voeding, milieu en arbeidsomstandigheden tot en
met de ethische en gezondheidsrechtelijke vraagstukken die daaraan
verbonden zijn. De raad brengt gevraagd en ongevraagd adviezen uit.

Persexemplaar

149

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

De Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) had als een van de sectorraden de taak te adviseren over vraagstukken op het gebied van
gezondheidsonderzoek, zorgonderzoek, medische technologie en de
bijbehorende infrastructurele voorzieningen. Met ingang van de intrekking
van de Raamwet sectorraden onderzoek en ontwikkeling per 1 februari
2008, is de RGO met behoud van naam, samenstelling en taken als
raadscommissie ondergebracht bij de Gezondheidsraad.
98.3.9 Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO)
De CCMO is een bij wet ingestelde commissie (Wet medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen en de Embryowet). Zij is een zelfstandig
bestuursorgaan (ZBO). Sinds de inwerkingtreding van de gewijzigde Wet
medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen op 1 maart 2006, treedt
de CCMO tevens op als bevoegde instantie.
98.3.10 Strategisch onderzoek RIVM
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is een batenlastendienst en doet projectmatig onderzoek voor zijn primaire opdrachtgevers: de ministeries van VWS, VROM en LNV. Daarnaast doet het RIVM
ook zogenoemd strategisch onderzoek. Dit is onderzoek om de expertise
te ontwikkelen die nodig is voor de continuïteit van het instituut. Zo kan
het RIVM zijn toekomstige taken voor de opdrachtgevers adequaat
uitvoeren, op zowel de middellange als de lange termijn.
De Wet op het RIVM vormt de wettelijke basis voor het strategisch
onderzoek dat dit instituut uitvoert. Deze wet bepaalt dat de directeurgeneraal RIVM jaarlijks een programma van onderzoek opstelt. Hierin
beschrijft hij welke inzichten het instituut moet verwerven om zijn taken
adequaat te kunnen uitvoeren. Dit programma is openbaar. Met deze
wettelijke bepaling laat de wetgever zien dat het RIVM professioneel
zelfstandig is. In het licht van de betekenis van het strategisch onderzoek
voor de toekomstige kennispositie van het RIVM is het budget voor het
strategisch onderzoek belegd bij de secretaris-generaal van VWS, als
«eigenaar» van de baten-lastendienst RIVM.
Een nieuwe vierjaarscyclus met speerpunten is in 2007 gestart. De
speerpunten dekken de kennisdomeinen waarop het RIVM zijn kennis en
kunde intact moet houden of moet vernieuwen. Het gaat in totaal om circa
60 projecten die jaarlijks worden geëvalueerd, en door de Commissie van
Toezicht worden gevolgd om de kennispositie van het instituut te
garanderen.
98.3.11 Strategisch onderzoek NVI
Het Nederlands Vaccin Instituut (NVI) is een baten-lastendienst die
projecten uitvoert voor zijn primaire opdrachtgever VWS. Net als het
RIVM verricht ook het NVI daarnaast strategisch onderzoek om wetenschappelijke kennis en expertise te verwerven. Met die kennis en expertise
kan het NVI zijn kerntaken uitvoeren en kan de continuïteit van het NVI op
de langere termijn worden bestendigd. Het strategisch onderzoek is
gebundeld in het Strategisch Vaccin Onderzoek Programma (SVOP).
Het strategisch onderzoek van het Nederlands Vaccin Instituut (NVI) kan
niet direct gekoppeld worden aan een specifiek product (vaccin,
onderzoeksopdracht). Het NVI ontwikkelt onder meer onderzoeksmetho-

Persexemplaar

150

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

den, analyses van en oplossingen voor vaccinatieproblematiek, en
verbreedt vaccinkennis. De projecten binnen het strategisch onderzoeksprogramma zijn geen zelfstandige, externe producten, maar interne
projecten die de continuïteit waarborgen op de langere termijn. In het licht
van de betekenis van het strategisch onderzoek voor de toekomstige
kennispositie van het NVI is het budget voor het strategisch onderzoek
belegd bij de secretaris-generaal van VWS, als «eigenaar» van de
baten-lastendienst NVI.
Het SVOP wordt jaarlijks vastgesteld. De wetenschappelijk directeur wordt
hierbij geadviseerd door een commissie, de SVOP Commissie. Deze
bestaat uit een aantal interne en externe leden met expertise op
onderzoeksgebied van vaccins en vaccinaties. De SVOP Commissie zal de
projectplannen voor 2009 beoordelen op wetenschappelijk inhoudelijke
gronden. Daarna zal het concept SVOP 2009 nog voor beoordeling
worden voorgelegd aan de Raad van Advies die ten slotte een advies
hierover zal uitbrengen aan de Eigenaar. De Eigenaar stelt het SVOP
vervolgens vast.
98.3.12 Inspectie Jeugdzorg (IJZ)
Onder deze doelstelling worden de apparaatskosten van de Inspectie
Jeugdzorg verantwoord. De Inspectie Jeugdzorg valt met ingang van de
begroting 2008 beleidsmatig onder de verantwoordelijkheid van de
Minister voor Jeugd en Gezin. De apparaatskosten blijven conform
afspraak in het coalitieakkoord geraamd worden op de begroting van
VWS.
98.3.13 Personeel en materieel kernministerie
Onder deze doelstelling tenslotte worden de personele en materiële
uitgaven voor de stafdiensten, de facilitaire diensten en de zorgbrede
directies verantwoord. De geraamde uitgaven zijn opgenomen in de tabel
Budgettaire gevolgen van beleid.

Persexemplaar

151

Niet-beleidsartikel 99: Nominaal en onvoorzien
99.1 Algemeen
Dit artikel heeft een technisch-administratief karakter. Vanuit het
begrotingsdeel van dit niet-beleidsartikel vinden overboekingen van loonen prijsbijstelling naar de loon- en prijsgevoelige artikelen binnen de
begroting plaats. Een deel van de loonbijstelling moet nog worden
toegedeeld. Ook worden er taakstellingen of extra middelen op dit artikel
geplaatst die nog niet aan de beleidsartikelen zijn toegedeeld.
99.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven
Begrotingsbedragen x € 1 000
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verplichtingen

0

– 89 260

– 36 373

– 38 933

– 40 347

– 9 674

– 7 314

Uitgaven

0

– 37 528

– 38 055

– 40 073

– 41 597

– 9 699

– 7 314

1 – Loonbijstelling
2 – Prijsbijstelling
3 – Onvoorzien
4 – Taakstelling

0
0
0
0

3 284
0
1 486
– 42 298

3 874
0
2 019
– 43 948

2 876
0
2 895
– 45 844

2 962
0
5 431
– 49 990

3 014
0
41 111
– 53 824

4 031
2 987
39 492
– 53 824

Op het premiedeel van dit artikel zijn verschillende bedragen opgenomen
die nog niet aan de afzonderlijke beleidsartikelen zijn toegedeeld. Daarbij
gaat het eveneens om de loon- en prijsbijstelling voor 2009 en latere
jaren. Daarnaast zijn er bedragen gereserveerd voor bouw en is de
autonome volumegroei geëxtrapoleerd tot het jaar 2013.
Premie-uitgaven (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Nominaal en onvoorzien

45,6

93,0

1 964,7

3 564,7

5 220,9

9 204,2

13 472,7

Totaal

45,6

93,0

1 964,7

3 564,7

5 220,9

9 204,2

13 472,7

Bron: VWS

Persexemplaar

152

BATEN-LASTEN DIENSTEN
1. Agentschap College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
(aCBG)
1.1 Inleiding
Het aCBG voert werkzaamheden uit voor een drietal opdrachtgevers:
+ College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
+ Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
+ Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen:
Het aCBG ondersteunt de taken van het College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen, een zelfstandig bestuursorgaan. Het aCBG is de
uitvoeringsorganisatie van het college en functioneert als zijn secretariaat.
De taken van het college zijn neergelegd in artikel 9, lid 1, van de
Geneesmiddelenwet. Deze taken bestaan uit de beoordeling, de registratie
en de bewaking van humane geneesmiddelen in zowel nationaal als
internationaal verband. Bij het inzetten van de expertise staat het belang
van de geneesmiddelengebruiker centraal. Het College dient
geneesmiddelen te beoordelen op louter wetenschappelijke gronden,
zonder rekening te houden met politieke en economische gronden. Bij de
beoordeling staan de kwaliteit en de werkzaamheid van het geneesmiddel
– en de mogelijke schadelijkheid – voor de gezondheid van de
geneesmiddelengebruiker centraal. Het agentschap verricht zijn werkzaamheden in nauw overleg met zijn wettelijke opdrachtgever.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
Het Bureau Nieuwe Voedingsmiddelen (BNV) maakt formeel per 1 januari
2005 deel uit van het aCBG. Het BNV ondersteunt de Minister van VWS bij
de beoordeling van voedingsmiddelen met een gezondheidsclaim. Een
nieuw voedingsmiddel is een voedingsmiddel of voedselingrediënt dat
vóór 15 mei 1997 niet in significante mate in Europa werd geconsumeerd.
Een aanvraag moet worden ingediend bij de bevoegde autoriteit van één
van de Europese lidstaten en moet tegelijkertijd worden aangemeld bij de
Europese Commissie. In Nederland is de bevoegde autoriteit het
ministerie van VWS. De minister vraagt het Bureau Nieuwe
Voedingsmiddelen van het aCBG om een wetenschappelijke beoordeling
van de veiligheid voor de consument. Bij zijn werkzaamheden maakt het
bureau gebruik van de expertise van een onafhankelijke commissie van
deskundigen: de commissie Veiligheidsbeoordeling Nieuwe Voedingsmiddelen (VNV).
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit:
Het Bureau Diergeneesmiddelen (BD) maakt formeel per 1 maart 2005
onderdeel uit van het aCBG. Het BD ondersteunt de minister van LNV bij
de beoordeling, registratie en bewaking van diergeneesmiddelen in
nationaal en internationaal verband.

Persexemplaar

153

Baten-lasten diensten

1.2 Begroting van baten en lasten
Tabel 1.1: Begroting van baten en lasten (bedragen x € 1000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Bijzondere baten
Totaal baten

225
597
27 620
251
961
29 654

225
300
32 798
200
–
33 523

180
500
37 068
400
–
38 148

180
500
37 624
400
–
38 704

180
500
40 000
400
–
41 080

180
500
40 000
400
–
41 080

180
500
40 000
400
–
41 080

Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
– Materiële kosten
ZBO College
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Bijzondere lasten
Totaal lasten

27 781
14 372
13 409
486
958
487
471
1 128
30 353

32 239
16 157
16 082
580
704
704
0
–
33 523

35 864
18 128
17 736
580
1 704
704
1 000
–
38 148

35 515
18 491
17 024
592
1 738
738
1 000
–
37 845

38 402
19 953
18 449
606
1 782
782
1 000
–
40 790

38 402
19 953
18 449
606
1 782
782
1 000
–
40 790

38 402
19 953
18 449
606
1 782
782
1 000
–
40 790

Saldo van baten en lasten

– 699

0

0

859

290

290

290

Toelichting op de begroting van baten en lasten
De bedragen 2007 betreffen de gerealiseerde baten en lasten volgens de
jaarrekening over 2007. De bedragen 2008 betreffen de begroting 2008. De
bedragen 2009 zijn gebaseerd op de realisatie 2007, begroting 2008 en
verwachtingen voor de komende jaren.
Toelichting baten
Opbrengst moederdepartement
Het aCBG ontvangt een bedrag van € 180 000 ter dekking van de kosten
van het Bureau Nieuwe Voedingsmiddelen.
Opbrengst overige departementen
Het BD verricht voor het ministerie van LNV beleidsondersteunende
activiteiten. Hiervoor is een bedrag begroot van € 500 000.

Persexemplaar

154

Baten-lasten diensten

Opbrengst derden
Tabel 1.2: Verdeling opbrengst derden (bedragen x € 1 000)
2009
Beoordelen van nationale aanvragen
Beoordelen van Europese aanvragen: centraal
Beoordelen van Europese aanvragen: MRP
Beoordelen DCP’s
Beoordelen van homeopathische aanvragen, kruiden, nieuwe voedingsmiddelen
Jaarvergoedingen
Bureau Diergeneesmiddelen (excl. beleidsondersteuning)

4 000
3 400
3 200
12 000

Totaal

37 068

162
11 045
3 261

Toelichting:
Het aCBG verwacht voor 2009 in navolging van de productiegroei van
voorgaande jaren een substantiële groei. Deze groei zal zich naar
verwachting voortzetten tot 2011, zij het in mindere mate. In algemene
termen wordt de groei in productie veroorzaakt door een groeiende vraag
vanuit de Europese farmaceutische industrie en wijzigingen in de
Europese wet- en regelgeving.
–

Beoordelen van nationale aanvragen
Het beoordelingsproces van een nationale aanvraag betreft de
aanvraag van een handelsvergunning voor een nieuw op de Nederlandse markt te brengen geneesmiddel. De handelsvergunning wordt
door het CBG afgegeven. Het betreffende geneesmiddel komt alleen in
Nederland op de markt.

–

Beoordelen van Europese aanvragen: centraal
Om een Europese handelsvergunning voor een geneesmiddel van de
Europese Commissie toegekend te krijgen, moet de fabrikant de
centrale procedure volgen. De fabrikant kan dan een handelsvergunning krijgen die in alle EU-lidstaten geldig is. De coördinatie van de
centrale procedure berust bij het Europese geneesmiddelen agentschap (EMEA).

–

Beoordelen van Europese aanvragen: MRP (Mutual Recognition
Procedure)
In een MRP-procedure heeft een andere EU-lidstaat een handelsvergunning verleend. Het CBG beoordeelt of deze geneesmiddelen, op
basis van het beoordelingsrapport van de andere lidstaat, toegelaten
kunnen worden op de Nederlandse markt.

–

Beoordelen DCP’s (Decentrale Procedures)
Een Decentrale Procedure kan door de fabrikant worden gebruikt om
een handelsvergunning in meerdere lidstaten te verkrijgen als nog in
geen enkel land een handelsvergunning is verkregen. De fabrikant kan
een EU-lidstaat vragen om het beoordelingsproces te verrichten. Deze
lidstaat wordt dan Referentieland (RMS). Na het beoordelingsproces
starten de overige lidstaten een MRP-procedure.

Persexemplaar

155

Baten-lasten diensten

–

Beoordeling van homeopatische aanvragen, kruiden en nieuwe
voedingsmiddelen
Het CBG verricht beoordelingswerkzaamheden voor homeopatische
geneesmiddelen, kruiden en nieuwe voedingsmiddelen. Nieuwe
voedingsmiddelen zijn voedingsmiddelen of voedselingrediënten die
vóór 15 mei 1997 niet in significante mate in de Europese gemeenschap voor de menselijke voeding zijn gebruikt.

–

Jaarvergoedingen
Voor het op de markt brengen van een geneesmiddel moet door de
registratiehouder jaarlijks een vergoeding worden betaald. Voor 2009
is € 10,5 miljoen begroot voor allopatisch geregistreerde geneesmiddelen. Jaarvergoedingen van de EMEA (European Medicines Agency)
voor Europees geregistreerde geneesmiddelen die het aCBG voor
EMEA heeft beoordeeld zijn begroot op € 0,5 miljoen.

–

Bureau Diergeneesmiddelen
Het Bureau Diergeneesmiddelen beoordeelt en verleent vergunningen
voor de productie en distributie van diergeneesmiddelen.
De tarieven zijn gebaseerd op het Besluit registratie geneesmiddelen
(BRG) en het Besluit vergoedingen wet op de geneesmiddelenvoorziening. De tarieven zijn kostendekkend vastgesteld.

Rentebaten
Het aCBG ontvangt rentebaten over de ter beschikking staande middelen
tegen het rentepercentage dat door de Rijkshoofdboekhouding (RHB) op
de rekening-courant wordt vergoed.
Toelichting lasten
Personele kosten
Tabel 1.3: Personele kosten (bedragen x € 1 000)
2009
Kosten ambtelijk personeel (actief en niet-actief)
Aantal fte’s ambtelijk personeel o.b.v. verwachte gemiddelde bezetting
Gemiddelde kosten per fte (in €)
Kosten van externe inhuur

13 958
215
64 921
4 170

Materiële kosten
Tabel 1.4: Materiële kosten (bedragen x € 1 000)
2009
Huisvesting
RIVM
Overig

3 722
6 000
8 014

Totaal

17 736

Persexemplaar

156

Baten-lasten diensten

–

Huisvesting
Voor een vijftal locaties zijn langlopende huurcontracten afgesloten.

–

RIVM
In het kader van de registratie van humane geneesmiddelen verricht
het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) beoordelingswerkzaamheden op chemisch-farmaceutisch en farmacologischtoxicologisch gebied.

–

Overige kosten
De kosten voor de afdeling Geneesmiddelenbewaking (farmacovigilantie) worden begroot op € 5,3 miljoen. Hierin is begrepen een bedrag
van € 1,9 miljoen voor de stichting LAREB. Deze stichting is belast met
het opzetten en bijhouden van een meldingssysteem van (vermoede)
bijwerkingen van geneesmiddelen die in Nederland in de handel zijn.
Het aCBG is op zoek naar nieuwe huisvesting. Die zal naar verwachting
in 2009 worden gerealiseerd. Hiervoor is een bedrag opgenomen van
€ 1,5 miljoen.

ZBO College
De kosten van het ZBO College hebben betrekking op salariskosten,
presentiegelden en vergaderkosten.
Afschrijvingskosten
Tabel 1.5: Afschrijvingen

Meubilair
Kantoorapparaten
Automatiseringsapparatuur
Software
Totaal

Persexemplaar

Afschrijvingstermijn

Afschrijving in
2009
(bedragen
x € 1 000)

5 – 10 jaar
7 jaar
3 jaar
3 jaar

148
6
550
1 000
1 704

157

Baten-lasten diensten

1.3 Kasstroomoverzicht
Tabel 1.6: Kasstroomoverzicht 2009 (bedragen x € 1000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

1.

Rekening-courant RHB 1 januari

11 632

13 520

12 724

11 928

14 326

16 198

18 070

2.

Totaal operationele kasstroom

3 941

704

1 704

2 598

2 072

2 072

2 072

3a Totaal investeringen
3b Totaal boekwaarde desinvesteringen
3. Totaal investeringskasstroom

– 2 053
–
– 2 053

– 1 500
–
– 1 500

– 2 500
–
– 2 500

– 200
–
– 200

– 200
–
– 200

– 200
–
– 200

– 200

–

–

–

–

–

–

–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

13 520

12 724

11 928

14 326

16 198

18 070

19 942

4a Eenmalige uitkering aan moederdepartement
4b Eenmalige storting door moederdepartement
4c Aflossingen op leningen
4d Beroep op leenfaciliteit
4. Totaal financieringskasstroom
5.

Rekening-courant RHB 31 december
(=1+2+3+4)

– 200

Toelichting op het kasstroomoverzicht
Investeringen zijn met name uitbreiding en verbetering van het nieuwe
workflowmanagement systeem (ICI). Bij een eventuele verhuizing van het
aCBG kan sprake zijn van een substantiële aanspraak op de liquiditeit.

1.4 Doelmatigheid
Het aCBG zal gebruikmaken van de volgende key performance indicators
om doelmatigheid aan te tonen en/of te toetsen. De gerealiseerde
waarden zullen in het jaarverslag 2008 worden afgezet tegen begrote
waarden dan wel normen:
+ Aantal zaken per fte om de efficiency van de productie inzichtelijk te
maken.
+ Uurtarieven om de kostenefficiency aan te tonen: deze indicator zal
een gemiddelde zijn over alle functies waarbij naar het primaire proces
exclusief onderzoekskosten gekeken zal worden.
– Werkelijk gemiddeld uurtarief jaar 2007
€ 90
– Begroot gemiddeld uurtarief jaar 2008
€ 91
– Begroot gemiddeld uurtarief jaar 2009
€ 97
+ Aantal en aard van klachten om inzicht te krijgen in de geleverde
kwaliteit van de productie.
De stijging van het begroot gemiddeld uurtarief voor het jaar 2009 ten
opzichte van het begroot gemiddeld uurtarief voor het jaar 2008 wordt
voornamelijk veroorzaakt door hogere afschrijvingslasten van immateriële
vaste activa en extra kosten in verband met de verwachte verhuizing in
2009.

Persexemplaar

158

Baten-lasten diensten

2. Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg (CIBG)
2.1 Inleiding
Sinds 1 januari 2003 is het CIBG een baten-lastendienst. De organisatie
bestaat uit een centrale organisatie en negen uitvoerende eenheden. De
kerntaken van het CIBG ten behoeve van zorgaanbieders, burgers en
bedrijven zijn:
+ registreren, beheren, genereren, beoordelen en verstrekken van
vertrouwelijke (zorg)gegevens die leiden tot besluiten, beschikkingen
en vergunningen;
+ hoogwaardig ondersteunen van onafhankelijke commissies en
colleges;
+ verstrekken van informatie over en begeleiden bij implementatie van
CIBG-producten.
2.2 Begroting van baten en lasten
Tabel 2.1: Begroting van baten en lasten (bedragen x € 1000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst derden
Rentebaten
Bijzondere baten
Totaal baten

24 642
2 689
177
108
27 616

22 968
2 581
10
–
25 559

26 556
2 581
10
–
29 147

26 363
2 581
10
–
28 954

26 363
2 581
10
–
28 954

26 363
2 581
10
28 954

26 363
2 581
10
–
28 954

Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
– Materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Bijzondere lasten
Totaal lasten

26 517
11 551
14 966
94
754
274
480
636
28 001

24 291
11 544
12 747
76
1 142
400
742
–
25 509

27 828
17 604
10 224
76
1 213
228
985
–
29 117

27 670
17 604
10 066
59
1 213
228
985
–
28 942

27 670
17 604
10 066
43
1 041
228
813
–
28 754

27 670
17 604
10 066
44
778
228
550
–
28 492

27 670
17 604
10 066
44
778
228
550
–
28 492

Saldo van baten en lasten

– 385

50

30

12

200

462

462

Toelichting op de begroting van baten en lasten
De stijging van de baten en lasten ten opzichte van 2008 wordt veroorzaakt door de toevoeging van twee nieuwe taken: de Landelijke Verwijsindex Risicojongeren en de subsidieverstrekking aan Patiënten-,
Gehandicapten- en Ouderenorganisaties (voorheen Fonds PGO).
De bedragen 2007 betreffen de gerealiseerde baten en lasten volgens de
jaarrekening over 2007. De realisatie 2007 is hoger dan de ontwerpbegroting 2008 o.a. op grond van incidentele exploitatiebijdragen ten
behoeve van projecten bij het Donorregister («doelgroepenaanschrijving»
en «gemeenten en donorregistratie») en ICT-investeringen bij Farmatec
als gevolg van de nieuwe Geneesmiddelenwet. De bedragen 2008
betreffen de stand ontwerpbegroting 2008.

Persexemplaar

159

Baten-lasten diensten

De stijging van de personele kosten is het gevolg van een verschuiving
van de kosten van inhuur externen van de materiële kosten naar de
personeelskosten in 2009.
Toelichting baten
Opbrengst moederdepartement
De baten worden gevormd door de opdrachten voor de uitvoering van de
in de inleiding genoemde kerntaken.
Tabel 2.2: Opbrengst opdrachtgevers VWS (bedragen x € 1000)
2009
RIBIZ (Registratie en Informatie Beroepen In de Zorg)
Farmatec (Farmacie en Medische Technologie)
BMC (Bureau Medicinale Cannabis)
Donorregister
Tuchtcolleges
UZI-register (Unieke Zorgverleners Identificatie)
SBVZ (Sectorale Berichten Voorziening in de Zorg)
Regionale Toetsingcommissies Euthanasie
Deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging
pasgeborenen
Register van Donoren Kunstmatige Bevruchting
Databank Maatschappelijke Verantwoording
Toelating Zorginstellingen
Landelijke Verwijsindex Risicojongeren
Patiënten-, Gehandicapten- en Ouderenorganisaties

3 312
1 109
130
3 699
3 885
4 300
4 229
1 057

Totaal

26 556

82
98
300
1 918
447
2 000

Toelichting:
In 2009 zal het CIBG mogelijk verder worden uitgebreid met nieuwe taken.
Omdat de financiële omvang van deze taken nog onvoldoende bekend is
zijn zij nog niet als zodanig in de begroting 2009 opgenomen, maar
worden onderstaand als PM vermeld:
– VWS Informatie Adressen
– Inspectietaken; medische technologie en opiaten
Opbrengst derden
Het CIBG krijgt ook opbrengsten (baten) van burgers en bedrijven voor het
verrichten van verschillende (wettelijke) registratieactiviteiten en
verleende vergunningen en ontheffingen tegen door het departement
vastgestelde tarieven:
– registratieheffing bij inschrijving in het BIG-register;
– examengelden assessment;
– verleende vergunningen en verloven (Farmatec);
– registratieheffing bij inschrijving Stichting Kwaliteitsregister Paramedici;
– verkoop van medicinale cannabis (BMC).

Persexemplaar

160

Baten-lasten diensten

Tabel 2.3: Opbrengst derden (bedragen x € 1000)
2009
RIBIZ/BIG-register
RIBIZ/Assessment
Farmatec
Kwaliteitsregister paramedici
BMC

880
150
1 250
35
266

Totaal

2 581

Rentebaten
Het positieve saldo op de rekening-courant genereert rentebaten. Het
gemiddelde rentepercentage bedraagt 2,6%.
Toelichting lasten
Personele kosten
Tabel 2.4: Personele kosten (bedragen x € 1000)
2009
Kosten ambtelijk personeel (actief en niet-actief)
Aantal fte’s ambtelijk personeel o.b.v. verwachte bezetting
Gemiddelde kosten per fte (in €)
Kosten van externe inhuur

12 944
230
56 278
4 660

Het aandeel inhuur derden is bij het CIBG relatief hoog in verband met de
uitbesteding van delen van het beheer en onderhoud op ICT-systemen en
ten behoeve van de voor VWS uit te voeren taken zoals UZI-register, SBVZ
en Donorregister.
Materiële kosten
De materiële kosten bestaan uit algemene materiële kosten en
huisvestingskosten (€ 2 miljoen). De algemene materiële kosten bestaan
onder andere uit: bureaukosten, exploitatie automatisering, drukwerk en
voorlichting, porto- en telefoonkosten, vacatiegelden, reiskosten.
Rentelasten
De rentelasten bestaan uit de verschuldigde rente op de initiële en
investeringsleningen bij het ministerie van Financiën. Het gemiddelde
rentepercentage bedraagt 3,7%.

Persexemplaar

161

Baten-lasten diensten

Afschrijvingskosten
Tabel 2.5: Afschrijvingen

Inventaris
Automatisering
Overige
Immaterieel

Afschrijvingstermijn

Afschrijving in
2009
(bedragen
x € 1 000)

10 jaar
3 jaar
5 jaar
5 jaar

103
100
25
985

Totaal

1 213

2.3 Kasstroomoverzicht
Tabel 2.6: Kasstroomoverzicht (bedragen x € 1 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

1.

Rekening-courant RHB 1 januari

5 156

10 846

2 903

2 986

3 010

3 035

2 521

2.

Totaal operationele kasstroom

6 684

– 6 819

1 198

1 239

1 240

1 241

1 240

3a Totaal investeringen
3b Totaal boekwaarde desinvesteringen
3. Totaal investeringskasstroom

– 2 067
–
– 2 067

– 270
–
– 270

– 1 225
–
– 1 225

– 225
–
– 225

– 225
–
– 225

– 1 225
–
– 1 225

– 225
–
– 225

–

–

–

–

–

–

–

–
– 577
1 650
1 073

–
– 854
–
– 854

–
– 890
1 000
110

–
– 990
–
– 990

–
– 990
–
– 990

–
– 530
–
– 530

–
– 200
–
– 200

10 846

2 903

2 986

3 010

3 035

2 521

3 336

4a Eenmalige uitkering aan moederdepartement
4b Eenmalige storting door moederdepartement
4c Aflossingen op leningen
4d Beroep op leenfaciliteit
4 Totaal financieringskasstroom
5

Rekening-courant RHB 31 december
(=1+2+3+4)

Toelichting op het kasstroomoverzicht
De investering in 2009 betreft de (her)bouw van een registratiesysteem
(notificatie) voor medische hulpmiddelen (Immateriële activa).

2.4 Doelmatigheid
In de tariefafspraken is een efficiencykorting van 2% verdisconteerd. In de
jaarverantwoording zal het daadwerkelijk gerealiseerde resultaat daarvan
kenbaar worden gemaakt. Daarnaast zullen resultaten van de afgesproken
kwantitatieve en kwalitatieve prestatie-indicatoren (o.a. doorlooptijden,
aantal klachten en bezwaarschriften, bereikbaarheid en downtime
systemen) in relatie tot het vorige boekjaar worden opgenomen.

Persexemplaar

162

Baten-lasten diensten

Overzicht verloop kostprijzen van enkele producten in de periode
2005–2008
Tabel 2.7: Verloop kostprijzen (in euro’s)

RIBIZ
Beschikking BIG-register
Aandeel VWS
Vakbekwaamheidsverklaring
RTE
Oordeel
Donorregister
Registreren wilsbeschikkingen
Farmatec
Vergunningen, verloven en ontheffingen

2005

2006

2007

2008

79,60
43,95
1 757,51

70,00
35,40
1 710,00

80,26
24,64
2 122,01

50,00
50,00
2 272,00

404,45

404,00

500,00

499,00

11,62

10,20

7,72

8,40

142,65

140,00

142,15

1 357,00

Toelichting:
De kostprijsontwikkelingen in bovenstaande tabel zijn naast
doelmatigheidsmaatregelen beïnvloed door onder andere gewijzigde
productsamenstellingen, vernieuwde automatiseringssystemen en
nieuwe wetgeving.

Persexemplaar

163

Baten-lasten diensten

3. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
3.1 Inleiding
Sinds 1 januari 2004 is het RIVM een baten-lastendienst van het ministerie
van VWS. Het RIVM is een kennisinstituut dat werkzaam is op de
werkvelden volksgezondheid, voeding, milieu en veiligheid.
De primaire opdrachtgevers van het RIVM zijn de ministeries van VWS,
VROM en LNV. Daarnaast voert het RIVM projecten uit die opgedragen en
bekostigd worden door andere opdrachtgevers, m.n. andere ministeries,
provincies en internationale organisaties. Naast onderzoeks- en adviesopdrachten voor departementen en regionale overheden vervult het RIVM
ook regiefuncties en de landelijke coördinatie van preventie- en interventieprogramma’s. In het kader van de regie over het Rijksvaccinatieprogramma zijn de landelijke en regionale eenheden (entadministraties)
per 1 januari 2008 ondergebracht in het RIVM. De hiermee samenhangende apparaats- en programmakosten zijn vanaf 2008 in de RIVMbegroting opgenomen.
3.2 Begroting van baten en lasten
Tabel 3.1: Begroting van baten en lasten (bedragen x € 1 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Baten
Opbrengst moederdepartement
– Eigenaar
– Opdrachtgevers
Opbrengst overige departementen
– VROM
– LNV
– Overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Totaal baten

92 061
12 779
79 282
48 918
42 816
1 737
4 365
55 975
2 437
527
199 918

105 247
10 096
95 151
51 616
48 344
647
2 625
163 101
2 000
1 885
323 849

106 392
13 144
93 248
46 862
43 587
650
2 625
166 363
1 461
–
321 078

104 527
13 144
91 383
45 990
42 715
650
2 625
169 690
1 461
–
321 668

102 699
13 144
89 555
45 136
41 861
650
2 625
169 600
1 461
–
318 896

102 699
13 144
89 555
45 136
41 861
650
2 625
169 600
1 461
–
318 896

102 699
13 144
89 555
45 136
41 861
650
2 625
169 600
1 461
–
318 896

Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
– Materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Dotaties voorzieningen
Totaal lasten

190 556
99 427
91 129
308
3 555
3 057
498
3 571
197 990

318 670
101 825
216 845
364
4 310
3 846
464
128
323 472

317 062
102 792
214 270
213
3 803
3 056
747
–
321 078

317 652
101 722
215 930
213
3 803
3 056
747
–
321 668

314 880
99 581
215 299
213
3 803
3 056
747
–
318 896

314 880
99 581
215 299
213
3 803
3 056
747
–
318 896

314 880
99 581
215 299
213
3 803
3 056
747
–
318 896

1 928

377

0

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

Toelichting op de begroting van baten en lasten
De bedragen 2007 betreffen de gerealiseerde baten en lasten volgens de
jaarrekening over 2007. De bedragen 2008 betreffen het vermoedelijk
beloop. De forse toename van de totale baten en totale lasten vanaf 2008
hangt samen met de opname van de voormalige regionale entadministraties in het kader van het Rijksvaccinatieprogramma binnen het RIVM
vanaf 1 januari 2008.

Persexemplaar

164

Baten-lasten diensten

De omzetbedragen voor 2009 e.v. voor de primaire opdrachtgevers
(VWS-eigenaar, VWS-opdrachtgevers, VROM en LNV) zijn ramingen op
grond van de gerealiseerde omzetten in de afgelopen jaren en thans
bekende ontwikkelingen in de komende jaren. De overige omzetbedragen
zijn gebaseerd op lopende en naar verwachting nog aan te gane contracten met overige opdrachtgevers.
In deze begroting zijn verwerkt de taakstellingen op grond van het
Coalitieakkoord Balkenende IV. De taakstellingen worden grotendeels
ingevuld via efficiencymaatregelen waartoe de reële tarieven van het
RIVM (dus los van algemene loon- en prijsontwikkelingen) worden
verlaagd met 2% vanaf 2008, 4% vanaf 2009 en 6% vanaf 2010. Over de
concrete invulling van het restant van de totale taakstelling van 10% in
2011 zal te zijner tijd nog besluitvorming plaatsvinden.
Toelichting baten
Opbrengst moederdepartement
De geraamde baten van VWS-eigenaar worden begroot op artikel 98 van
de begroting van VWS. Ze zijn hoofdzakelijk bestemd voor het strategisch
onderzoek. Verder is een bedrag van € 3,6 miljoen beschikbaar als
aanvullend huisvestingsbudget. Bij de stelselwijziging rijkshuisvesting is
het RIVM een structurele compensatie toegekend. Deze compensatie is
naar analogie van de stelselwijziging vastgesteld op een bedrag van in
totaal € 11,7 miljoen structureel vanaf het jaar 2014. Dit bedrag is in de
meerjarenramingen als volgt opgenomen:
– vanaf 2004 structureel € 3,619 miljoen per jaar;
– vanaf 2009 nogmaals structureel € 4,019 miljoen per jaar;
– vanaf 2014 nogmaals structureel € 4,019 miljoen per jaar.
De geraamde baten van VWS-opdrachtgevers betreffen inkomsten die het
RIVM op grond van ervaring en thans bekende ontwikkelingen verwacht
te verkrijgen door opdrachtverlening door de beleidsdirecties van VWS,
de IGZ en de VWA. De hoogte van de inkomsten is afhankelijk van
overeenstemming tussen opdrachtgevers en RIVM over aard en omvang
van de te verrichten activiteiten en – daarmee samenhangend – de in
rekening te brengen kosten (zijnde uren x tarief plus projectgebonden
kosten). De budgetten van de VWS-opdrachtgevers worden geraamd op
artikel 41 Volksgezondheid en voor wat betreft de IGZ op artikel 98
Algemeen van de begroting van VWS.
Opbrengst overige departementen
De geraamde baten van VROM volgen uit werkzaamheden die op het
taakveld milieu worden uitgevoerd. De budgetten van de VROMopdrachtgevers zijn opgenomen in de begroting van het ministerie van
VROM.
De geraamde baten van LNV volgen uit werkzaamheden die door het
ministerie van LNV worden opgedragen en betaald.
De geraamde baten van overige ministeries hangen samen met werkzaamheden die diverse ministeries aan het RIVM ter uitvoering opdragen.
Opbrengst derden
De baten van derden verkrijgt het RIVM door het uitvoeren van werkzaamheden voor derden (waaronder de Europese Commissie, de WHO en
provincies). De stijging t.o.v. 2007 hangt samen met de komst van de
voormalige regionale entadministraties.

Persexemplaar

165

Baten-lasten diensten

Rentebaten
Het positieve saldo op de rekening-courant en op deposito staande
bedragen genereren de rentebaten.
Toelichting lasten
Personele kosten
Tabel 3.2: Personele kosten (bedragen x € 1 000)
2009
Kosten ambtelijk personeel (actief en niet-actief)
Aantal fte’s ambtelijk personeel o.b.v. verwachte gemiddelde bezetting
Gemiddelde kosten per fte (in €)
Kosten van externe inhuur

87 080
1 403
62 067
15 712

Materiële kosten
Tabel 3.3: Materiële kosten (bedragen x € 1 000)
2009
Laboratorium en facilitaire kosten
Uitbesteed en ingekocht onderzoek en advies
Uitvoeringskosten Rijksvaccinatieprogramma
Huurkosten huisvesting

47 270
34 700
112 500
19 800

Totaal

214 270

Rentelasten
De rentelasten worden veroorzaakt door de investeringen in activa. Het
interne rentepercentage is 3,35%.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten voor 2009 omvatten de kosten van afschrijvingen
op de per balansdatum 31 december 2007 aanwezige activa, vermeerderd
met de kosten van afschrijvingen op de in 2008 en 2009 aan te schaffen
activa. De afschrijvingen zijn bepaald op basis van de in tabel 3.4
vermelde afschrijvingstermijnen.

Persexemplaar

166

Baten-lasten diensten

Tabel 3.4: Afschrijvingen (bedragen x € 1 000)
Afschrijvingstermijn

Afschrijving in
2009
(bedragen
x € 1 000)

3 jaar
5 jaar
5 jaar
4 jaar
3 jaar
3 jaar

747
600
1 423
154
847
32

Software en licenties (immateriële activa)
Gebouwinstallaties en infrastructuur
Laboratoriumapparatuur
Vervoermiddelen
IT + audiovisuele apparatuur
Facilitaire apparatuur
Totaal

3 803

3.3 Kasstroomoverzicht
Tabel 3.5: Kasstroomoverzicht (bedragen x € 1 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

1.

Rekening-courant RHB 1 januari

67 061

70 622

78 482

76 762

75 388

74 389

73 390

2.

Totaal operationele kasstroom

7 974

11 706

2 083

2 429

2 804

2 804

2 804

3a. Totaal investeringen
3b. Totaal boekwaarde desinvesteringen
3. Totaal investeringskasstroom

– 5 081
668
– 4 413

– 3 846
–
– 3 846

– 3 803
–
– 3 803

– 3 803
–
– 3 803

– 3 803
–
– 3 803

– 3 803
–
– 3 803

– 3 803
–
– 3 803

–

–

–

–

–

–

–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

70 622

78 482

76 762

75 388

74 389

73 390

72 391

4a. Eenmalige uitkering aan moederdepartement
4b. Eenmalige storting door moederdepartement
4c. Aflossing op leningen
4d. Beroep op leenfaciliteit
4. Totaal financieringskasstroom
5.

Rekening-courant RHB 31 december
(= 1+2+3+4)

Toelichting op het kasstroomoverzicht
De totale operationele kasstroom ad € 2,1 miljoen bestaat uit het
exploitatieresultaat, de afschrijvingen en de mutaties van het bedrijfskapitaal.
De investeringskasstroom bestaat uit de investeringen die zijn begroot op
een bedrag van € 3,8 miljoen.

3.4 Doelmatigheid
Doelstelling bij de instelling als baten-lastendienst is geweest dat het
RIVM door resultaatgericht management aantoonbaar doelmatiger gaat
werken. Doelmatigheid heeft betrekking op het verband tussen de
ingezette middelen en de door de dienst geleverde hoeveelheid producten
en diensten. Het gaat om de verhouding tussen prijs en kwaliteit.

Persexemplaar

167

Baten-lasten diensten

Indicator voor de efficiency is het gewogen uurtarief. De uurtarieven
worden jaarlijks door de eigenaar vastgesteld. De hoogte van de tarieven
wordt bepaald door onder meer de ontwikkeling van de loonkosten, de
materiële kosten (waaronder de huren die de RGD in rekening brengt) en
het aantal te declareren uren per medewerker.
Tabel 3.6: Ontwikkeling doelmatigheid bedrijfsvoering RIVM

Uurtarief
Gewogen uurtarief in euro’s
Ontwikkeling uurtarief (2003 = 100)
Taakstellingen (verwerkt in uurtarief)
Efficiencytaakstelling Balkenende I in %
Aanvullende efficiencytaakstelling
Balkenende II in %
Efficiencytaakstelling Balkenende IV in %
Exploitatieresultaat (bedragen x € 1 000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

108,94
100,0

107,20
98,4

106,10
97,4

103,90
95,4

103,90
95,4

105,15
96,5

106,60
98,1

–

– 2%

– 1%

– 1%

–

–

–

–
–
n.v.t.

– 1%
–
0

– 1%
–
4 721

– 1%
–
122

– 2%
–
1 928

–
– 2%

–
– 2%

NB: Het RIVM is sinds 2004 een baten-lastendienst

De stijging van 2008 ten opzichte van 2007 hangt samen met de stijgende
personele kosten op grond van het CAO-akkoord Rijk 2007. De stijging van
2009 ten opzichte van 2008 volgt uit het CAO-akkoord Rijk 2007 en de
stijging van de materiële kosten.

Persexemplaar

168

Baten-lasten diensten

4. Nederlands Vaccin Instituut (NVI)
4.1 Inleiding
Het NVI heeft als missie: de Nederlandse bevolking beschermen tegen
infectieziekten door vaccins te leveren voor vaccinatie onder normale en
bijzondere omstandigheden.
Het NVI heeft een drietal kerntaken, te weten:
1. levering van vaccins voor de Nederlandse Vaccin Voorziening (NVV);
2. onderzoek en ontwikkeling op het terrein van vaccins voor de NVV;
3. het voorhanden hebben van actuele kennis over vaccins en vaccinatie
voor de professionele ondersteuning van VWS.
Het NVI kent een aantal aan de kerntaken gerelateerde activiteiten, te
weten:
1. het beschikbaar hebben van dieren ten behoeve van dierproeven
binnen NVI / RIVM;
2. dienstverlening aan het RIVM op het terrein van mediabereiding,
sterilisatie en afvalverwerking;
3. activiteiten op het gebied van ontwikkelingssamenwerking;
4. activiteiten die voortvloeien uit benutting van de restcapaciteit die deel
uitmaakt van de minimumcapaciteit.
Over de uitkomsten van de strategische herbezinning op de toekomst van
het NVI wordt de Tweede Kamer nog nader geïnformeerd.
4.2 Begroting van baten en lasten
Tabel 4.1: Begroting van baten en lasten (bedragen x€ 1 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst derden
Rentebaten
Totaal baten

45 912
93 432
118
139 462

38 300
107 500
–
145 800

36 871
125 674
30
162 575

35 770
128 198
41
164 009

30 991
130 854
67
161 912

30 991
130 760
67
161 818

30 991
130 760
67
161 818

Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
– Materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Dotaties voorzieningen
Totaal lasten

134 326
23 965
110 361
623
2 898
2 898
–
1 065
138 912

141 200
23 900
117 300
700
3 900
3 900
–
–
145 800

154 073
24 206
129 867
1 502
7 000
7 000
–
–
162 575

153 661
24 116
129 545
1 848
8 500
8 500
–
–
164 009

150 103
23 938
126 165
1 809
10 000
10 000
–
–
161 912

150 103
23 938
126 165
1 715
10 000
10 000
–
–
161 818

150 103
23 938
126 165
1 715
10 000
10 000
–
–
161 818

550

0

0

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

Toelichting op de begroting van baten en lasten
De bedragen 2007 betreffen de realisatiecijfers conform het jaarverslag
2007. De bedragen 2008 betreffen de begroting van het NVI conform het
eind 2007 door VWS goedgekeurde jaarplan met de eigenaar en de nadien
goedgekeurde mutaties. De toename in de totale baten van 2007 naar
2008 betreft met name de voorziene ontwikkeling van de exportomzet. De

Persexemplaar

169

Baten-lasten diensten

begroting voor het jaar 2009 geeft een overzicht van de baten en lasten
NVI op het prijspeil van het jaar 2008. De uitbreiding van de griepcampagne alsmede de toename van het FES-budget 2009 van het RSVproject zijn de belangrijkste oorzaken van de stijging ten opzichte van
2008. De meerjarenraming van deze begroting loopt tot en met 2013,
waarbij rekening is gehouden met de personele taakstelling, te verwachten mutatie in investeringen, bijbehorende rentekosten en opbrengst
derden. In deze begroting en meerjarenraming zijn voorts ook het
financiële effect van de uitbreiding van de doelgroep voor griepvaccinatie
opgenomen. De toevoeging van HPV aan het Rijksvaccinatieprogramma
alsmede de consequenties van de strategische herbezinning zijn hierin
niet meegenomen.
Naar aanleiding van de evaluatie in 2006 is in 2007/2008 een nieuw
kostprijsmodel ontwikkeld voor en door het NVI dat m.i.v. het jaar 2009
integraal zal worden toegepast. De budgettaire effecten van deze
implementatie op de VWS-begroting worden bij eerste suppletore wet
2009 verwerkt, waarbij de budgettaire neutraliteit is gewaarborgd. Na
aanpassing van de tarieven voor derden zullen ook de effecten voor de
opbrengsten van derden (zowel AWBZ als private afnemers) zichtbaar
worden.
Toelichting baten
Opbrengst moederdepartement
De opbrengst van het moederdepartement wordt geraamd op artikel 41
(41.3.4). In 2009 beloopt de opbrengst van het moederdepartement € 36,9
miljoen. Er is rekening gehouden met de taakstelling. Een onderverdeling
naar productgroepen kan eerst plaatsvinden na implementatie kostprijsmodel.
Tabel 4.2: Opbrengst moederdepartement (bedragen x € 1 000)
2009
VWS
Bijdrage RSV

24 271
12 600

Totaal

36 871

Opbrengst derden
Onder de opbrengst derden is € 65,0 miljoen opgenomen als inkomsten
AWBZ. Dat zijn de vergoedingen die NVI ontvangt voor de levering van
vaccins voor de NVV. Onder de opbrengsten derden is € 22,1 miljoen
opgenomen voor het uitvoeren van de griepcampagne (incl. uitbreiding
doelgroep) die NVI ontvangt van de Stichting Nationaal Programma
Grieppreventie (SNPG).
De post opbrengst derden omvat in 2009 verder € 38,6 miljoen aan
exportomzet en omzet voor het verkopen van technologie, het uitvoeren
van kwaliteitstesten en (projectmatige) werkzaamheden voor bedrijven en
instellingen (waaronder RIVM).
Rentebaten
Rentebaten ontstaan door positieve saldi op de rekening-courant.

Persexemplaar

170

Baten-lasten diensten

Toelichting lasten
Personele kosten
De personele kosten bestaan voor € 23,3 miljoen uit loonkosten. Hier is
een personele taakstelling in verwerkt die oploopt tot in totaal € 357 000,
waarvan € 89 000 in 2009 (1,6 fte). Daarnaast is € 2,8 miljoen opgenomen
voor inhuur externen (personeel niet in loondienst en uitzendkrachten),
€ 0,4 miljoen voor dienstreizen, € 0,4 miljoen voor opleidingen en € 0,2
miljoen voor overige personele kosten. De inzet van eigen personeel ten
behoeve van investeringsprojecten, wordt geactiveerd en drukt niet op de
exploitatie, dit betreft een bedrag van € 2,9 miljoen. Dit laatste bedrag is
afgestemd op de investeringen zoals voorzien in tabel 4.5.
Tabel 4.3: Personele kosten (bedragen x € 1 000)
2009
Personele kosten (in € 1 000)
Aantal FTE’s o.b.v. gemiddelde bezetting
Gemiddelde kosten per FTE (in €)
Kosten van externe inhuur
Dienstreizen, opleidingen en overig
Doorbelaste loonkosten aan investeringsprojecten

23 306
416
56 010
2 800
1 000
– 2 900

Totaal

24 206

Materiële kosten
Het bedrag voor de materiële lasten van € 129,9 miljoen is als volgt
gespecificeerd:
Tabel 4.4: Materiële kosten (bedragen x € 1 000)
2009
Onderhoudskosten
Huurkosten
Overige kosten gebouwen
Productiekosten
Algemene kosten
Advieskosten/uitbestedingen
Kosten inhuur RIVM
Aangekocht product

6 368
8 778
5 684
8 790
3 407
18 565
802
77 473

Totaal

129 867

De toename ten opzicht van 2008 wordt veroorzaakt door «aangekocht
product»en de voorziene intensivering van de «uitbestedingen» ten
behoeve van het ontwikkelingsproject RSV (Respiratoir Synctieel Virus).
De kosten van «aangekocht product» bestaan uit de aangekochte
producten voor de griepcampagne en voor het RVP, namelijk de aankoop
van DKTPHib(Hep), MenC, Pneumokokken en Hib.

Persexemplaar

171

Baten-lasten diensten

Rentelasten
De rentelasten stijgen door het aangaan van leningen voor de financiering
van vaste activa.
Afschrijvingskosten
Tabel 4.5: Afschrijvingen

Inventaris/installaties 5 jaar
Inventaris/installaties 10 jaar

Afschrijvingstermijn

Afschrijving in
2009
(bedragen
x € 1 000)

5 jaar
10 jaar

2 000
5 000

Totaal afschrijvingskosten in 2009

7 000

4.3 Kasstroomoverzicht
Tabel 4.6: Kasstroomoverzicht (bedragen x € 1 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

1

Rekening courant RHB 1 januari

34 055

13 498

1 310

789

376

387

206

2

Totaal operationele kasstroom

– 16 522

– 6 300

7 500

9 000

10 500

10 500

10 500

3a Totaal investeringen
3b Totaal boekwaarde desinvesteringen
3 Totaal investeringskasstroom

– 11 476
–
– 11 476

17 800
–
– 17 800

– 9 500
–
– 9 500

– 7 500
–
– 7 500

– 7 500
–
– 7 500

– 7 500
–
– 7 500

– 7 500
–
– 7 500

–

–

–

–

–

–

–

–
– 3 617
11 058
7 441

–
– 5 888
17 800
11 912

–
– 8 021
9 500
1 479

–
– 9 413
7 500
– 1 913

–
– 10 489
7 500
– 2 989

–
– 10 681
7 500
– 3 181

–
– 9 841
7 500
– 2 341

13 498

1 310

789

376

387

206

865

4a Eenmalige uitkering aan moederdepartement
4b Eenmalige storting door moederdepartement
4c Aflossing op leningen
4d Beroep op leenfaciliteit
4 Totaal financieringskasstroom
5

Rekening courant RHB 31 december
(=1+2+3+4)

Toelichting op het kasstroomoverzicht
Tabel 4.7: Investeringen en afschrijvingen (bedragen x € 1 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Inventaris/installaties
Activa in aanbouw

3 543
7 933

12 000
5 800

6 400
3 100

5 000
2 500

5 000
2 500

5 000
2 500

5 000
2 500

Totaal

11 476

17 800

9 500

7 500

7 500

7 500

7 500

Afschrijvingskosten

2 898

3 900

7 000

8 500

10 000

10 000

10 000

Persexemplaar

172

Baten-lasten diensten

In 2009 wordt een investeringsniveau verwacht van € 9,5 miljoen. Het
betreft de al langer lopende projecten inzake vervangings- (Bioreactor
Control Systeem) en kwaliteitsinvesteringen (Master Data Herstel/
Manufacturing Execution System/Laboratorium Informatie Management
Systeem), aangevuld met de upgrade en uitbreiding van het ERP-systeem
SAP, als het primaire systeem voor de bedrijfsvoering van het NVI. Het
investeringsprogramma voor 2009 e.v. is nog niet verder ingevuld in
afwachting van de uitkomsten van de hiervoor genoemde strategische
herbezinning.

4.4 Doelmatigheid
Ook NVI werkt al sinds haar oprichting in 2004 aan het verbeteren van
haar doelmatigheid. In 2006 is op basis van een evaluatie in het kader van
de agentschapsvorming besloten tot ontwikkeling van een nieuw
kostprijsmodel, waarin de integrale kostenbenadering voor alle producten
en diensten van het NVI het uitgangspunt is. In 2007/2008 is dit model
ontwikkeld, ingevuld en gevalideerd. In de 2008/2009 zal het verder
worden geoptimaliseerd. Thans is het model voldoende doorontwikkeld
om vanaf 2009 gebruikt te worden. De met de implementatie gepaard
gaande budgetoverheveling zal in de voorjaarsnota 2009/1e suppletore
wet in de VWS-begroting worden verwerkt; dit alles binnen de randvoorwaarde van budgettaire neutraliteit. In de jaarrekening van 2009 zullen de
eerste realisaties op de leest van het nieuwe kostprijsmodel zijn
geschoeid; op basis daarvan kunnen dan ook de eerste doelmatigheidskengetallen worden ingevuld.
Het totale pakket aan producten en diensten van NVI is te divers om grove
doelmatigheids-kengetallen als totale omzet per fte zinvolle betekenis te
geven; immers: ca. 50% van de kosten van het NVI bestaat uit aangekocht
product. De verschillen in sturing, output, activiteiten en kosten van de
twee kerntaken productie en onderzoek nopen tot verschillende benaderingswijzen qua doelmatigheid.
Voor de productie wordt gedacht aan omzet (exclusief aangekocht
product) per productiemedewerker als indicatie van de efficiency van de
toegevoegde waarde van het NVI op dit terrein. Omdat verkoop en
productie niet elk jaar aan elkaar gelijk zijn (i.v.m. voorraadverschillen) zal
hiervoor moeten worden gecorrigeerd.
Voorts wordt voor de overige activiteiten van het NVI (waaronder R&D)
gedacht aan de verhouding directe / totale uren als doelmatigheidskengetal.
In de jaarrekening over 2008 zullen deze kengetallen worden gekwantificeerd als nulmeting.

Persexemplaar

173

BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
In de bedrijfsvoeringsparagraaf wordt ingegaan op de onderwerpen in de
bedrijfsvoering die specifiek in 2009 aan de orde zullen zijn. Deze
paragraaf heeft uitdrukkelijk het karakter van een uitzonderingsrapportage.
Financieel en materieel beheer
Subsidiebeheer
In 2008 voert VWS een doorlichting uit naar de bestaande subsidiepraktijk.
Dit project heeft de opdracht verbeterpunten aan te reiken met betrekking
tot de uitvoering van subsidies en de bestaande subsidies door te lichten.
Daarnaast neemt VWS deel aan de interdepartementale ontwikkeling van
een uniform subsidiekader. In 2009 zullen de uitkomsten van deze
doorlichting en het uniform subsidiekader geïmplementeerd worden.
Specifieke uitkeringen
In het coalitieakkoord is afgesproken om de decentralisatie van taken en
bevoegdheden naar en zelfstandigheid van gemeenten en provincies met
kracht te bevorderen. De kabinetsdoelstelling om de helft van het aantal
specifieke uitkeringen om te zetten in een generieke bijdrage aan de
gemeenten of provincies past daarin.
VWS voert een terughoudend beleid ten aanzien van nieuwe specifieke
uitkeringen en het verlengen van bestaande specifieke uitkeringen.
Daarnaast wordt in 2009 de verzameluitkering geïntroduceerd.
Inkopen
In 2008 zijn de inkoopprocedures binnen VWS opnieuw beschreven en
verder aangescherpt. Door deze verdere professionalisering, wordt de
doel- en rechtmatigheid verbeterd. De speerpunten van het inkoopbeleid
voor de komende jaren zijn een verdere professionalisering van de eigen
inkooporganisatie en het gezamenlijk inkopen met andere ministeries
(categorie management). Daarnaast draagt VWS bij aan de realisatie van
de Kabinetsbrede Aanpak Duurzame Ontwikkeling (KADO) door de criteria
uit het Duurzaam Inkopen beleid voor inkopen, zoals beschreven in de
begroting van het ministerie van VROM, te implementeren.
Inhuur externen
De kosten van inhuur externen zijn gemaximeerd op het niveau van 2007,
om te voorkomen dat er in het licht van de taakstelling substitutie
plaatsvindt tussen eigen medewerkers en externe inhuur. Om de externe
inhuur te kunnen beheersen wordt de inhuur beter gemonitord.
Overige bedrijfsvoeringsaspecten
Personeel en Organisatie
Het kabinet heeft tot doel gesteld dat de overheid kleiner en beter moet
worden. In het verlengde hiervan moet de kwaliteit van de publieke
dienstverlening verbeteren. De bedrijfsvoering van de rijksoverheid zal
daartoe verder geprofessionaliseerd worden waarbij ook het uitbesteden
van diensten steeds nadrukkelijker aan de orde is.
Begin 2009 worden binnen VWS de verschillende directies die zich
bezighouden met bedrijfsvoering samengevoegd tot één directie
Bedrijfsvoering. Deze directie voert ook de regie over de uitvoering die
(voor een deel) door derden wordt uitgevoerd. De uitvoering zal zoveel

Persexemplaar

174

Bedrijfsvoeringsparagraaf

mogelijk bij derden (binnen of buiten de rijksdienst) worden ondergebracht. Daarnaast zal de directie Bedrijfsvoering fungeren als schakel
tussen het departement en de DG Organisatie en Bedrijfsvoering Rijk
(DGOBR). Tegelijkertijd vindt er een verdergaande interdepartementale
samenwerking plaats. De auditdienst van VWS zal in 2008 opgaan in de
Rijksauditdienst (RAD) en de gebruikersondersteuning op het gebied van
ICT wordt ondergebracht bij de Shared Service Organisatie van het
ministerie van V&W. Daarnaast maakt VWS voor verschillende specialistische diensten op het gebied van HRM steeds meer gebruik van de
expertisecentra die aangesloten zijn bij De Werkmaatschappij, een shared
service center voor de bedrijfsvoering binnen de Rijksoverheid.
Ook het personeelsbeleid en de daarbij behorende instrumenten zullen de
komende jaren steeds meer interdepartementaal en rijksbreed worden
vormgegeven. Er wordt sterk ingezet op mobiliteit, het breder inzetbaar
maken van medewerkers en het begeleiden van werk naar werk. Dit past
in het streven naar een flexibeler werkende rijksoverheid waarbij in plaats
van baangarantie sprake is van werkgarantie. Voor alle medewerkers geldt
dat loopbaanontwikkeling en mobiliteit vaste onderwerpen in het
functioneringsgesprek worden. Daarnaast zal vanaf 2009 een toenemend
aantal P-instrumenten, zoals bijvoorbeeld de procedure voor werving bij
interne vacatures, horizontaal worden ingezet.

Persexemplaar

175

FINANCIEEL BEELD ZORG
1. Inleiding
In deze bijlage bezien we het Budgettair Kader Zorg (BKZ) en de uitgaven
die daaronder vallen in samenhang en totaliteit.
Paragraaf 2 beschrijft de definitie van het BKZ en de uitgavenbegrippen.
De gebruikte informatiebronnen komen in paragraaf 3 aan de orde. De
ontwikkeling van de uitgaven onder het BKZ wordt in paragraaf 4
behandeld. Hier treft u tevens een totaaloverzicht aan van de maatregelen
en beleidsvoornemens zoals die in de artikelen zijn genoemd.
De financiering van de zorguitgaven en de ontwikkeling van de premies
(AWBZ en Zvw) worden in paragraaf 5 behandeld. Tot slot worden in
paragraaf 6 de kapitaallasten in de zorg gepresenteerd.
2. BKZ en uitgavenbegrippen
Het kabinet heeft in het coalitieakkoord afspraken vastgelegd over de
budgettaire ruimte die in de jaren tot en met 2011 beschikbaar is voor de
collectieve zorguitgaven, het Budgettair Kader Zorg. Het uitgavenplafond
dat in het coalitieakkoord is afgesproken wordt weergegeven in reële
termen. Daarbij is de afspraak gemaakt dat het BKZ ieder jaar voor inflatie
wordt aangepast op basis van de prijsontwikkeling Nationale Bestedingen
(pNB). Ieder voorjaar wordt deze prijsaanpassing voor het dan lopende
jaar definitief vastgesteld.
Uitgaven die vallen onder het BKZ zijn de zorguitgaven die behoren tot
het verzekerde pakket van de AWBZ en de Zvw. Daarnaast vallen onder
het BKZ ook de bedragen die in het gemeentefonds beschikbaar zijn
gesteld voor de zorgkosten die gemeenten door de invoering van de Wmo
dragen en die voorheen door de AWBZ werden gedekt. Deze bedragen
staan niet op de VWS-begroting, maar op de begroting van het gemeentefonds. Verder vallen de opleidingskosten voor de erkende medische en
tandheelkundige specialismen en voor een aantal medische specialisaties
onder het BKZ. Deze opleidingskosten worden vanuit de begroting
gefinancierd en onder artikel 42 van de VWS-begroting verantwoord. Ten
slotte zijn er bedragen voor zorguitgaven gereserveerd op de begroting
van het ministerie van Financiën die vallen onder het BKZ. Al deze
uitgaven samen worden de BKZ-uitgaven genoemd.
De BKZ-uitgaven die betrekking hebben op het verzekerde pakket van de
AWBZ en de Zvw worden ook wel, naar de voornaamste financieringsbron, premiegefinancierde uitgaven of premie-uitgaven genoemd. In
werkelijkheid worden deze uitgaven niet alleen gefinancierd uit de
premieheffing AWBZ en Zvw, maar ook uit rijksbijdragen en eigen
betalingen van de zorgconsumenten.
Een deel van de BKZ-uitgaven wordt niet uit collectieve middelen
gefinancierd, maar door de zorgconsumenten zelf, de eigen betalingen.
De BKZ-uitgaven verminderd met deze eigen betalingen worden de
netto-BKZ-uitgaven genoemd. De netto-BKZ-uitgaven zijn de collectief
gefinancierde zorguitgaven. Het zijn deze netto-BKZ-uitgaven die worden
getoetst aan het door het kabinet vastgestelde BKZ. Voor de BKZ-uitgaven
inclusief de eigen betalingen wordt de term bruto-BKZ-uitgaven gehanteerd.

Persexemplaar

176

Financieel beeld zorg

3. Gebruikte informatiebronnen
De financiële informatievoorziening in de zorg komt tot stand door
getrapte aanlevering: verzekeraars, instellingen en individuele beroepsbeoefenaren leveren gegevens aan de zogenoemde gegevensleveranciers, het CVZ en de NZa, die op hun beurt geaggregeerde gegevens
leveren aan VWS. Hieronder wordt de informatie, zoals die gebruikt is ten
behoeve van de begrotingsvoorbereiding, beschreven.
Informatie in het Financieel beeld zorg
Voor de bepaling van de uitgaven onder het BKZ zijn in eerste instantie de
financieringscijfers, dat wil zeggen de gegevens over de schadelast in het
kader van de Zvw en de AWBZ, van belang. Ten aanzien van de gebudgetteerde ziekenhuissectoren en de medisch specialisten wordt hiervan in die
zin afgeweken dat de budgetten en de lumpsumgegevens van de NZa als
uitgangspunt zijn genomen, om de uitgavenontwikkeling te monitoren.
Daarbij is tevens, op basis van de jaarverslagen van de ziekenhuizen over
2007, een inschatting gemaakt van de kosten van de DBC’s met vrije
prijzen (het B-segment), die geen onderdeel meer uitmaken van de
budgetten. De reden hiervoor is dat de schadelastgegevens met betrekking tot de ziekenhuissectoren ten opzichte van de budgetten, een
substantiële overdekking laten zien. Omdat voor de gebudgetteerde
ziekenhuissectoren voor het A-segment geldt dat de financiering via de
DBC-declaraties dient ter dekking van het budget, en een eventuele
overdekking van de budgetten door verrekening ongedaan wordt
gemaakt, wordt voor de gebudgetteerde ziekenhuissectoren voor het
A-segment ervan uitgegaan dat de financiering gelijk is aan de budgetten.
College voor Zorgverzekeringen
De gegevens die het CVZ verstrekt in het kader van de Zvw en de AWBZ,
zijn gebaseerd op de gegevens van het Centraal Administratiekantoor
(CAK), de zorgkantoren en de zorgverzekeraars. Ten opzichte van de
gebruikte gegevens in het kader van het Jaarverslag 2007 en de Eerste
suppletore wet 2008 zijn ten behoeve van de begrotingsvoorbereiding de
geactualiseerde realisatiegegevens ontvangen met betrekking tot de Zvw
op basis van de jaarstaten van de zorgverzekeraars.
Nederlandse Zorgautoriteit
Voor de gebudgetteerde sectoren (w.o. ziekenhuizen en AWBZconvenantsectoren) ontvangt VWS informatie over de budgetontwikkeling
van de NZa. Ten opzichte van het VWS Jaarverslag 2007 zijn geactualiseerde gegevens ontvangen over de budgetontwikkeling in 2007 en
voorgaande jaren. Waar in het kader van het Jaarverslag 2007 en de
Eerste suppletore wet 2008 de budgetten over 2007 nog waren gebaseerd
op de gemaakte afspraken, bevatten nu de budgetten over 2007 ook de
voorlopige realisatiegegevens. Daarnaast zijn de budgetten over de
voorgaande jaren geactualiseerd aan de hand van met name de definitieve nacalculaties die in de tussenliggende periode hebben plaatsgevonden. Met betrekking tot de kapitaallasten zijn voor uitgaven met betrekking tot het jaar 2007 de ramingen van VWS als uitgangspunt genomen
omdat de ervaring leert dat mutaties in de kapitaallasten nog enige tijd
kunnen na-ijlen voordat deze in de budgetten tot uiting komen. Wel zijn
deze ramingen geactualiseerd mede aan de hand van de ontvangen
budgetinformatie van de NZa met betrekking tot de jaren die inmiddels
wel definitief vaststaan.

Persexemplaar

177

Financieel beeld zorg

4. Ontwikkeling van de uitgaven onder het BKZ
In tabel 1 is te zien hoe het afgesproken BKZ voor het jaar 2009 sinds het
coalitieakkoord is aangepast en hoe het zich tot de netto-BKZ-uitgaven
verhoudt. Tussen het coalitieakkoord en Begroting 2009 gaat het voor
€ 196 miljoen om aanpassingen op de oorspronkelijk geraamde prijsontwikkeling Nationale Bestedingen (pNB) en de mutaties in de bruto-BKZuitgaven en -ontvangsten leiden per saldo tot een verhoging van de
netto-BKZ-uitgaven met € 477 miljoen.
Ten opzichte van het BKZ is voor 2009 sprake van een onderschrijding van
€ 281 miljoen.
Tabel 1 Ontwikkeling van het BKZ 2009 (bedragen x € 1 000 000)1

Stand VWS ontwerpbegroting 2008
Stand VWS ontwerpbegroting 2009
Mutatie

Bruto BKZ
uitgaven

BKZ
ontvangsten

Netto BKZ
uitgaven

BKZ

Overschrijding (+) /
onderschrijding (-)

a

(Eigen
betalingen)
b

c=a-b

d

e=c-d

58 727
58 010
– 718

3 234
2 994
– 241

55 493
55 016
– 477

55 493
55 297
– 196

– 281
– 281

Bron: VWS
1
De som van de delen kan afwijken van het totaal

4.1. Ontwikkeling netto-BKZ-uitgaven 2007 t/m 2013
Tabel 2 laat de ontwikkeling van de netto-BKZ-uitgaven zien vanaf de
stand ontwerpbegroting 2008. Eerst worden de wijzigingen uit het
Jaarverslag 2007 en de Eerste suppletore wet 2008 weergegeven. Dan
volgen de wijzigingen die daarna hebben plaatsgevonden.

Persexemplaar

178

Financieel beeld zorg

Tabel 2 Mutaties in de bruto BKZ relevante uitgaven en ontvangsten sinds de ontwerpbegroting 2008 (bedragen
x € 1 000 000)
2008

2009

2010

2011

2012

54 349,7

58 727,3

62 057,4

65 698,6

69 543,1

262,5

– 74,7

– 71,2

– 238,3

61,4

Bruto-BKZ-uitgaven stand Jaarverslag 2007/1e suppletore wet 2008

54 612,2

58 652,6

61 986,2

65 460,3

69 604,5

Productieontwikkeling, mee- en tegenvallers
a. Actualisatie zorguitgaven 2007 en doorwerking

– 175,7

– 144,0

– 28,4

39,8

61,4

pm
pm

pm
pm

pm
pm

pm
pm

– 32,0
– 22,0
7,5
7,0
27,9
– 70,0

– 65,0
– 23,1
7,5
13,0
29,3
– 70,0

– 97,0
– 24,3
7,5
13,0
30,7
– 70,0

– 97,0
– 25,5
7,5
13,0
32,1
– 70,0

– 91,0

– 712,0

– 776,0

– 840,0

pm

pm
25,9
72,0
593,0
22,8

pm
37,9
72,0
835,0
33,0

pm
50,0
72,0
1 076,0
37,6

10,0
15,0
– 950,0

– 569,7
355,3
10,0
15,0
– 950,0

– 558,6
366,4
10,0
15,0
– 950,0

– 548,7
376,3
10,0
15,0
– 950,0

91,3
– 135,7
– 39,1

142,5
– 163,6
32,5

162,4
– 196,5
34,7

166,5
– 174,5
13,9

Bruto-BKZ-uitgaven stand VWS ontwerpbegroting 2008
Mutaties

Maatregelen en beleidsaanpassingen genoemd in de Beleidsagenda
Preventieve zorg
b. Toevoeging HPV-vaccin aan Rijksvaccinatieprogramma
c. Opname Hepatitis B-vaccin in Rijksvaccinatie-programma
Curatieve zorg
d. Aanscherpen vergoeding cholesterolverlagers
e. Pakketmaatregelen hulpmiddelen
f. Verbetering kwaliteit methadonbehandeling
g. Ambulances
h. Diagnostiek en behandeling dyslexie in het basispakket
i. Benzodiazepinen uit het basispakket
Langdurige zorg
j. Maatregelen Care
Overige maatregelen en beleidsaanpassingen
k. Huisartsen
l. Kosteneffectieve preventieve interventies
m. Verbetering kwaliteit gehandicaptenzorg
n. PGB’s
o. Capaciteitsplan
p. Besparingsverlies Best practices
q. Besparingsverlies OB-somatisch
r. Wtcg
wv. Forfaits chronisch zieken en gehandicapten
wv. Ophogen inkomensgrens
wv. Uitvoeringskosten
wv. Vervallen reservering Wtcg

31,0
– 35,0

42,0
388,0
12,1
40,0
200,0
– 925,0

Technische en macro-economische mutaties
s. Macro loon- en prijsbijstelling (MEV 2009)
t. IJklijnmutaties
u. Diverse mutaties
v. Financieringsachterstand

– 61,8
7,3
57,4

Totaal mutaties

– 176,8

– 643,0

– 693,3

– 456,4

– 225,7

Bruto-BKZ-uitgaven stand VWS ontwerpbegroting 2009

54 435,4

58 009,6

61 292,9

65 003,9

69 378,8

BKZ-ontvangsten stand VWS ontwerpbegroting 2008

3 028,3

3 234,3

3 376,5

3 535,2

3 674,2

6,4

15,2

15,2

9,5

8,1

3 034,7

3 249,5

3 391,7

3 544,7

3 682,3

7,6

20,0
– 40,0
– 230,0
– 6,0

20,0
87,0
– 443,0
– 9,1

20,0
96,0
– 323,0
– 11,5

20,0
105,0
– 331,0
– 4,3

7,6

– 256,0

– 345,1

– 218,5

– 210,3

BKZ-ontvangsten stand VWS ontwerpbegroting 2009

3 042,3

2 993,5

3 046,6

3 326,2

3 472,0

Netto-BKZ-uitgaven stand VWS ontwerpbegroting 2008

51 321,4

55 493,0

58 680,9

62 163,4

65 868,9

Netto-BKZ-uitgaven stand VWS ontwerpbegroting 2009

51 393,1

55 016,1

58 246,3

61 667,7

65 906.8

Mutaties
BKZ-ontvangsten stand Jaarverslag 2007 /
1e suppletore wet 2008
I. Beëindiging overgangsmaatregel
II. Eigen bijdrage OB/AB
III. Wtcg
IV. Diverse mutaties
Totaal mutaties

Persexemplaar

2013

73 803,9

3 638,8

70 165,1

179

Financieel beeld zorg

Toelichting op tabel 2
a. Actualisatie zorguitgaven 2007 en doorwerking
Op basis van de gegevens van de NZa en het CVZ zijn de uitgaven, het
bouwprogramma en de kapitaallastenraming 2007 geactualiseerd. Uit
deze actualisatie volgt per saldo voor 2009 een meevaller van € 144
miljoen.
b. Toevoeging HPV-vaccin aan Rijksvaccinatieprogramma
Op de lijn «Koesteren en innoveren» (uit de preventievisie – TK 22 894, nr.
134) gaat VWS verder met het verbeteren van in het bijzonder
gezondheidsbescherming en ziektepreventie. In 2009 wordt vaccinatie
tegen HPV, het virus dat baarmoederhalskanker veroorzaakt, opgenomen
in het Rijksvaccinatieprogramma mits de prijs van het vaccin drastisch
daalt. Ook willen we met een inhaalprogramma eenmalig alle meisjes van
13 tot en met 16 jaar vaccineren.
c. Opname Hepatitis B-vaccin in Rijksvaccinatieprogramma
Conform de aanbeveling van de World Health Organization voor
universele vaccinatie tegen hepatitis B, willen we bij een positief advies
van de Gezondheidraad hepatitis B vaccinatie opnemen in het RVP mits
budgettair inpasbaar.
d. Aanscherpen vergoeding cholesterolverlagers
De voorwaarden voor vergoeding van cholesterolverlagers worden
aangepast aan de richtlijn van de beroepsgroep. Dit sluit aan bij onze
langetermijnvisie geneesmiddelenbeleid. Met deze maatregel wordt een
besparing bereikt van € 32 miljoen in 2009, oplopend naar structureel
€ 97 miljoen vanaf 2011.
e. Pakketmaatregelen hulpmiddelen
Conform het pakketadvies van het CVZ wordt de vergoeding van enkele
hulpmiddelen uit het Zvw-pakket gehaald. Het betreft faxapparatuur voor
auditief gehandicapten, allergeenvrije/stofdichte hoezen en stoelen met
uitsluitend een sta-op-functie.
f. Verbetering kwaliteit methadonbehandeling
Betreft verbetering van de verslavingszorg, door de diagnostiek en zorg
bij methadonbehandeling te versterken met inzet van extra verpleegkundigen bij de methadonposten. De maatregel is een uitvloeisel van een
opgestelde behandelrichtlijn. Voor deze maatregel wordt € 7,5 miljoen
structureel vanaf 2009 uitgetrokken. Deze middelen komen bovenop het
structurele bedrag van € 7,5 miljoen vanaf 2008, dat bij de Eerste
suppletore wet 2008 is verwerkt.
g. Ambulances
In het recentelijk door het RIVM opgestelde rapport «Referentiekader
Spreiding & Beschikbaarheid 2008» zijn de benodigde ambulancecapactiteit en spreiding berekend om binnen 15 minuten 97% van de bevolking
met een ambulance te kunnen bereiken. In het kader hiervan zijn extra
middelen beschikbaar gesteld die oplopen van € 5 miljoen in 2008 en
€ 12 miljoen in 2009 tot € 18 miljoen structureel met ingang van 2010.
h. Diagnostiek en behandeling dyslexie in het basispakket
Per 1 januari 2009 wordt de diagnose en behandeling van ernstige
dyslexie in het Zvw-pakket opgenomen. In 2009 geldt de vergoeding

Persexemplaar

180

Financieel beeld zorg

uitsluitend voor kinderen van 7 of 8 jaar, de jaren daarna wordt de
doelgroep stapsgewijs uitgebreid naar alle kinderen van de basisschool
van 7 jaar en ouder.
i. Benzodiazepines uit het basispakket
Conform het pakketadvies van het CVZ wordt de vergoeding van
benzodiazepinen (slaap- en kalmeringsmiddelen) uit het Zvw-pakket
gehaald, met uitzondering van enkele specifieke indicaties. De opbrengst
van deze maatregel is € 70 miljoen.
j. Maatregelen care
Ondersteunende, activerende begeleiding en behandeling worden
omgevormd tot twee functies: begeleiding en behandeling. De aanspraak
begeleiding geldt vanaf 1 januari 2009 alleen voor mensen met ernstige
beperkingen die zonder deze begeleiding niet (langer) in staat zijn om
zelfstandig te blijven wonen of naar school te gaan.
k. Huisartsen
Met betrekking tot de bekostiging van huisartsenzorg, is het Kabinet in
gesprek met de Landelijke Huisartsen Vereniging en Zorgverzekeraars
Nederland over hoe de uitgaven aan huisartsenzorg met ingang van 2009
beheerst kunnen worden.
l. Kosteneffectieve preventieve interventies
Dit betreft gereserveerde middelen voor opname van kosteneffectieve
preventieve interventies in het basispakket van de Zvw (ondersteuning
stoppen met roken, beweegkuur, zelfmanagement chronisch zieken en
depressiepreventie). Via de begroting lopen thans pilottrajecten hiervoor.
m. Verbetering kwaliteit gehandicaptenzorg
Naar aanleiding van het rapport «Gehandicaptenzorg onder druk» door de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) worden er extra middelen
beschikbaar gesteld voor de kwaliteit van de zorg voor gehandicapten.
n. PGB’s
De subsidieregeling Persoonsgebonden budgetten (PGB) kent een sterke
groei. Volgens de huidige inzichten zal de instroom in de regeling groter
zijn dan waarmee in de ramingen rekening is gehouden.
o. Capaciteitsplan
Naar aanleiding van het kabinetsstandpunt op het capaciteitsplan 2008
(TK 2007/2008, 29 282, nr. 57) zijn middelen vrijgemaakt om de op basis
daarvan benodigde stijging in opleidingscapaciteit te kunnen accommoderen.
p. Besparingsverlies Best practices
Invoering van een systeem van best practices is volgens de NZa niet
mogelijk per 1 januari 2009. Invoering is nu voorzien per 2010. Dit leidt tot
een incidentele mee- en tegenvaller in 2008 respectievelijk 2009.
q. Besparingsverlies OB-somatisch
De maatregel om per 1 januari 2008 alle ondersteunende begeleiding voor
mensen met een somatische grondslag af te schaffen wordt geïntegreerd
in de nieuwe pakketregel begeleiding. Daarom moeten alle huidige
gebruikers worden geherindiceerd. Dit brengt met zich mee dat een deel

Persexemplaar

181

Financieel beeld zorg

van deze groep alsnog zijn aanspraak behoudt en dat de resterende groep
pas in de loop van 2009 zijn recht op OB verliest (in plaats van per 1
januari 2009).
r. Wtcg
Forfaits chronisch zieken en gehandicapten
In het kader van de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) ontvangen chronisch zieken en gehandicapten een forfaitaire
tegemoetkoming. Of iemand deze tegemoetkoming ontvangt (en hoe
hoog die is) wordt bepaald aan de hand van zorggebruik (gebruik van
bepaalde medicijnen, hulpmiddelen, DBC’s, indicatie AWBZ-zorg en/of
Wmo-zorg). De hoogte is ook afhankelijk van leeftijd.
Ophogen inkomensgrens
In het kader van de Wtcg vinden enkele wijzigingen plaats in de eigen
bijdragen AWBZ en Wmo. Eén daarvan betreft het ophogen van de
inkomensgrens in de eigen bijdrage Wmo voor 65-minners met € 5 000.
Dit betekent dat het inkomen waarboven de eigen bijdrage begint mee te
stijgen, met dat inkomen wordt verhoogd. Hierdoor daalt de eigen
bijdrage Wmo. Middels een hogere Wmo-bijdrage van het rijk worden de
gemeenten hiervoor gecompenseerd. De overige wijzigingen bij de eigen
bijdrage zijn verwerkt bij de BKZ-ontvangsten.
Uitvoeringskosten
De invoering van de Wtcg gaat gepaard met uitvoeringskosten, met name
bij het CAK dat de forfaits zal uitkeren en de korting op de eigen bijdragen
AWBZ en Wmo zal verwerken.
Vervallen reservering Wtcg
In het coalitieakkoord is besloten de Buitengewone uitgavenregeling in de
belastingwetgeving af te schaffen en te vervangen door een nieuwe
regeling. Vooruitlopend op de vormgeving van de nieuwe regeling is in de
begroting 2008 een reservering van 950 miljoen opgenomen binnen het
BKZ, waaruit de nieuwe regeling gedekt zou kunnen worden. Met de
verwerking van de Wtcg in de begroting 2009 kan deze reservering
vervallen.
s. Macro loon- en prijsbijstelling (MEV 2009)
De raming van de loon- en prijsbijstelling is aangepast op basis van de
Macro Economische Verkenning 2009 van het Centraal Planbureau (CPB).
t. IJklijnmutaties
Deze post is het saldo van diverse mutaties tussen de verschillende
uitgavenkaders en het BKZ. De meest omvangrijke daarvan betreft een
overheveling van middelen naar de begroting van Justitie in verband met
een aanvullende overheveling voor de overgang van forensische zorg.
Verder doet zich met name een aantal overhevelingen naar de VWSbegroting voor, voor middelen voor de subsidie van de huisartsenopleiding, aanpassing van het beslissysteem van orgaandonatie en de
specifieke uitkeringen maatschappelijke opvang/OGGZ en vrouwenopvang. De overheveling met betrekking tot de specifieke uitkeringen
heeft te maken met het schrappen van de psychosociale grondslag uit de
AWBZ voor de functie ondersteunende begeleiding. Hiervoor zijn ook
middelen naar de begroting van BZK overgeheveld.
u. Diverse mutaties
Deze post is het saldo van verschillende mutaties.

Persexemplaar

182

Financieel beeld zorg

v. Financieringsachterstand
De actualisatie zorguitgaven 2007 leidt voor 2008 tot een aanvullende
financieringsachterstand van € 57,4 miljoen. De financieringsachterstand
betreft betalingen van zorgkantoren voor verplichtingen die in voorgaande jaren zijn aangegaan.
I. Beëindiging overgangsmaatregel
Voor de intramurale eigen bijdrage AWBZ is de overgangsmaatregel per
1 januari 2008 beëindigd. Eind 2007 bleken de inkomenseffecten daarvan
groter dan eerder verwacht. Met het oog daarop is voor de eerste
maanden in 2008 een overgangsmaatregel (gewenningsbijdrage) in het
leven geroepen. Het kostenplaatje daarvan was € 20 miljoen, die volledig
werd gedekt uit de verwachte hogere eigen bijdragen (structureel € 20
miljoen).
II. Eigen bijdrage OB/AB
De invoering van de vermogensbijtelling bij de vaststelling van de eigen
bijdragen wordt om uitvoeringstechnische redenen een half jaar uitgesteld. Dit leidt tot een lagere opbrengst van eigen bijdragen van € 40
miljoen. Per 1 januari 2010 worden eigen bijdragen ingevoerd bij de
nieuwe functie begeleiding.
III. Wtcg
In het kader van de Wtcg vinden enkele wijzigingen plaats in de eigen
bijdragen AWBZ en Wmo. Veruit de belangrijkste is de introductie van een
korting op de eigen bijdragen. De korting op de eigen bijdrage extramuraal (AWBZ en Wmo) bedraagt 33%. De korting op de eigen bijdrage
intramuraal bedraagt 8% voor 65-plussers en 16% voor 65-minners. De
korting op de eigen bijdrage extramuraal 2009 wordt kasmatig uitgekeerd
in 2010. Naast de kortingen wordt ook de inkomensgrens in de eigen
bijdrage extramuraal voor 65-minners met € 5 000 verhoogd. Dit betekent
dat het inkomen waarboven de eigen bijdrage begint mee te stijgen, met
dat inkomen wordt verhoogd. Hierdoor daalt de eigen bijdrage AWBZ. Dit
gebeurt ook door de verlaging van het vrijlatingspercentage in de eigen
bijdrage intramuraal.
IV. Diverse mutaties
Deze post is het saldo van verschillende mutaties.
4.2 Beschikbare middelen per artikel
In tabel 3 worden de relevante BKZ-uitgaven op artikelniveau gepresenteerd. Door middel van de Financieringsachterstand (+/-) wordt de
aansluiting gemaakt tussen de Zorguitgaven en het financieringsniveau
van het Bruto-BKZ, de uitgaven van de zorgverzekeraars en de zorgkassen. De Financieringsachterstand ontstaat bij de gebudgetteerde
sectoren (zoals de verpleeghuizen) onder andere door een verschil tussen
de budgetten en de financiering door de zorgverzekeraars en zorgkantoren (zie ook paragraaf 3 van deze bijlage, ten aanzien van de
financiering van de budgetten van de ziekenhuizen).

Persexemplaar

183

Financieel beeld zorg

Tabel 3 Verdeling van de zorguitgaven per artikel (bedragen x € 1 000 000)

Volksgezondheid
Gezondheidszorg
Langdurige zorg
Maatschappelijke ondersteuning
Nominaal en onvoorzien
Wmo (gemeentefonds)
Opleidingsfonds (begroting VWS)
Wtcg (begroting VWS)
Begrotingsgefinancierde BKZ-uitgaven
Zorguitgaven ontwerpbegroting 2009
Financieringsachterstand
Bruto-BKZ-uitgaven stand VWS
ontwerpbegroting 2009

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

110,2
26 439,9
22 442,1
166,1
45,6
1 410,6
636,4

114,1
30 722,8
20 859,0
172,2
93,0
1 465,6
801,3

107,4
31 595,9
21 780,5
172,3
1 964,7
1 492,3
817,6

51 250,9

54 228,0

78,9
58 009,6

106,7
32 784,3
21 749,4
172,5
3 564,7
1 519,3
835,5
340,5
220,0
61 292,9

106,3
33 998,3
22 546,3
172,6
5 220,9
1 519,3
842,1
349,5
248,6
65 003,9

106,3
34 063,6
22 830,1
172,8
9 204,2
1 519,3
846,7
354,1
281,8
69 378,8

106,3
34 102,3
22 904,8
172,8
13 472,7
1 519,3
851,0
358,7
316,2
73 803,9

7,9

207,4

51 258,8

54 435,4

58 009,6

61 292,9

65 003,9

69 378,8

73 803,9

Bron: VWS

Tabel 4 geeft de ontwikkeling aan van de zorguitgaven op de beleidsartikelen. De ontwikkeling tussen 2007 en 2008 respectievelijk 2008 en
2009 is daarbij onderverdeeld naar de oorzaak van de ontwikkeling:
volume, nominaal of technisch.
Tabel 4 – Horizontale uitgavenontwikkeling beleidsartikelen (bedragen x € 1 000 000)

Volksgezondheid
Gezondheidszorg
Langdurige zorg
Maatschappelijke ondersteuning

2007

volume

nominaal

technisch

2008

volume

nominaal

technisch

2009

110,2
26 439,9
22 442,1

– 0,9
550,2
518,1

3,7
879,7
876,9

1,1
2 853,0
– 2 978,1

114,1
30 722,8
20 859,0

– 1,1
796,0
809,7

– 0,2
79,3
132,3

– 5,4
– 2,2
– 20,5

107,4
31 595,9
21 780,5

166,1

0,1

6,0

0,0

172,2

0,0

0,1

0,0

172,3

Bron: VWS

De volumeontwikkeling 2008–2009 is hoger dan die in 2007–2008. Dit heeft
met name te maken met de jaarlijkse autonome volumeontwikkeling van
de zorguitgaven. Daarnaast zijn kostenbeperkende maatregelen genomen.
Deze zijn grotendeels al in 2008 ingegaan en zijn aangekondigd in de
begroting 2008. Ook in 2009 gaan kostenbeperkende maatregelen en
intensiveringen in. Het gaat bij de Gezondheidszorg met name om de
pakketuitbreiding diagnose en behandeling van ernstige dyslexie en een
pakketbeperking bij het geneesmiddelenbeleid. Bij de Langdurige zorg
gaat het voornamelijk om de omvorming van ondersteunende begeleiding en behandeling. Daarnaast is de vorig jaar aangekondigde invoering
best practices/efficiencykorting en aanpassing ondersteunende begeleiding gedeeltelijk vertraagd. Verder wordt geïntensiveerd op de ruimte
voor de uitgaven PGB’s.
De nominale ontwikkeling betreft vooral de jaarlijkse aanpassing van de
uitgaven aan loon- en prijsontwikkeling in 2008 en de exploitatiegevolgen

Persexemplaar

184

Financieel beeld zorg

van de instandhoudingsbouw in 2008 en 2009. De loon- en prijsontwikkeling 2009 is nog niet aan de beleidsartikelen toegedeeld en is daarom ook
niet in deze tabel terug te vinden.
De technische ontwikkeling 2007 – 2008 is voor een groot deel te verklaren
door de overheveling van geneeskundige GGZ uit de AWBZ naar de Zvw.
De mutaties tussen de verschillende uitgavenkaders en het BKZ is met
name terug te zien in de technische ontwikkeling 2008–2009.
5. Financiering van de zorguitgaven
De financiering van de bruto BKZ-uitgaven laat zich in een aantal
categorieën uitsplitsen. Tabel 5 geeft deze verdeling voor het jaar 2009 in
cijfers weer.
Tabel 5 Financiering bruto BKZ- uitgaven (bedragen x € miljard)
2009
AWBZ
Zvw
Eigen betaling AWBZ
Eigen betaling Zvw
Overheid (opleidingsfonds/Wtcg)
Overheid (gemeentefonds)

21,5
31,1
1,6
1,4
0,9
1,5

Totaal begroting 2009

58.0

Bron: VWS

Zorgverzekeringswet
De belangrijkste uitgavenpost die resulteert uit de Zorgverzekeringswet
(Zvw) is natuurlijk het betalen van zorgkosten voor verzekerden door
zorgverzekeraars (zie tabel 6). Daarnaast maken verzekeraars beheerskosten om de wet uit te voeren. Ook zijn er rechtstreekse betalingen van
het zorgverzekeringsfonds (uitgaven in het kader van internationale
verdragen en vanaf 2008 de academische component). In 2007 is er tot
slot ook een bedrag betaald aan het Algemeen Fonds Bijzonder Ziektekosten ter dekking van de kosten van kortdurende geestelijke gezondheidszorg.
Ter dekking van deze uitgaven worden er inkomensafhankelijke bijdragen
geïnd, wordt er een nominale premie geheven, wordt er een rijksbijdrage
verstrekt ter dekking van de fictieve premielast van kinderen en wordt er
door burgers zelf bijgedragen aan de zorgkosten via de no-claimteruggaveregeling en het eigen risico. Ook zijn er nog overige baten van het
zorgverzekeringsfonds. Dit betreft rentebaten en de premievervangende
bijdrage van niet-ingezetenen.

Persexemplaar

185

Financieel beeld zorg

Tabel 6 Uitgaven en inkomsten Zvw (bedragen x € miljard)
2007

2008

2009

Uitgaven ten laste van de macropremielast1
– Zorguitgaven verzekeraars
– Bijdrage voor GGZ aan AWBZ
– Rechtstreekse uitgaven zorgverzekeringsfonds
– Beheerskosten/saldi verzekeraars
Totaal

26,0
2,8
0,2
1,8
30,8

29,7
0,0
0,9
0,4
31,0

31,6
0,0
0,9
1,9
34,4

Inkomsten
– Inkomensafhankelijke bijdrage
– Nominale premie
– Rijksbijdrage kinderen
– Eigen betalingen
– Overige baten zorgverzekeringsfonds
Totaal

14,7
10,8
1,9
2,1
0,3
29,7

17,0
13,4
2,1
1,3
0,1
33,9

17,0
13,8
2,1
1,4
0,1
34,3

Bron: VWS
1
BKZ relevant zijn hiervan de zorguitgaven van de verzekeraars plus de uitgaven in verband
met internationale verdragen (afgerond samen € 32,5 miljard in 2009). Dit bedrag komt
overeen met de optelling van de posten Zvw en eigen betaling Zvw uit tabel 5.

Het zorgverzekeringsfonds
De Zvw wordt uitgevoerd door verzekeraars. Naast de individuele
verzekeraars is er een zorgverzekeringsfonds (ZVF). Dit fonds ontvangt de
inkomensafhankelijke bijdrage en de rijksbijdrage voor kinderen (zie tabel
6). Uit het ZVF ontvangt elke verzekeraar een bedrag ter gedeeltelijke
dekking van de zorguitgaven. Dit bedrag houdt rekening met het
risicoprofiel van de verzekerden bij die verzekeraar. Daarnaast ontvangen
verzekeraars uit het ZVF een vergoeding voor de beheerskosten van
kinderen. Uit het ZVF werd verder in 2006 en 2007 een bijdrage aan de
AWBZ ten behoeve van de GGZ voldaan en vinden rechtstreekse
betalingen plaats op grond van internationale verdragen, subsidies en de
zogenaamde academische component van academische ziekenhuizen. Die
laatste post bedraagt in 2009 circa € 628 miljoen.
Ten opzichte van de cijfers die zijn gemeld in de begroting 2008 zijn de
uitkeringen aan de verzekeraars in 2007 met € 0,6 miljard opwaarts
bijgesteld op basis van het jaarverslag van het CVZ. In dit cijfer is rekening
gehouden met een neerwaartse correctie op de nacalculatie 2006 van
€ 0,2 miljard. Verder is de post voor € 1 miljard vertekend vanwege
financieringsverschuivingen bij ziekenhuizen (in verband met overdekkingsproblematiek), die teruggecorrigeerd worden in de nacalculatie 2008.
De raming van de «normale» nacalculatietrajecten 2008 is met € 0,2
miljard neerwaarts bijgesteld. De «normale» nacalculatie in 2008 leidt tot
een neerwaartse bijstelling van € 0,3 miljard. Per saldo wordt de
nacalculatie over 2007 en 2008 samen nu € 0,7 miljard lager ingeschat
dan in de begroting 2008. Dit heeft een positief resultaat op het vermogen
van het zorgverzekeringsfonds.
De inkomensafhankelijke bijdragen worden thans in 2007 € 0,2 miljard en
in 2008 € 0,3 miljard hoger geraamd dan in de begroting van 2008. Dit
heeft samen een positief resultaat op het vermogen van het zorgverzekeringsfonds van € 0,6 miljard.
Door de bijstellingen bij de inkomsten en de uitgaven is het in de
begroting 2008 voorziene vermogenstekort in het ZVF van € 0,6 miljard
omgeslagen in een overschot van € 0,6 miljard, dat evenwel nog met

Persexemplaar

186

Financieel beeld zorg

grote onzekerheid is omgeven. Vanwege die grote onzekerheid is besloten
om een flink deel van de thans voorziene meevaller in 2008 niet direct te
vertalen in lagere premies.
De verzekeraars
Verzekeraars ontvangen uit het ZVF een bijdrage ter gedeeltelijke dekking
van de zorgkosten die zij moeten betalen. Verder ontvangen ze eigen
betalingen van verzekerden. Het bedrag dat een verzekeraar uit het ZVF
ontvangt is zodanig dat hij – rekeninghoudend met zijn verzekerdenpopulatie en een gemiddeld kostenpatroon – per premiebetalende
verzekerde een gelijk bedrag op zijn zorgkosten tekort komt. Dit bedrag is
de zogenaamde nominale rekenpremie. Verzekeraars dienen echter ook
hun beheerskosten en exploitatiesaldi te dekken. Dit kunnen zij alleen
door een opslag te leggen op de rekenpremie. In die opslag kunnen
verzekeraars ook winsten en verliezen uit het verleden, afwijkende
inschattingen ten aanzien van de zorguitgaven of risico-opslagen
verwerken. In de ramingen is verondersteld dat het exploitatietekort bij de
verzekeraars van circa € 0,5 miljard in 2007 afneemt tot een tekort van
€ 0,1 miljard in 2008 en omslaat in een overschot van € 0,2 miljard in
2009. De regel beheerskosten/exploitatiesaldo in tabel 7 vertoont een sterk
fluctuerend karakter in verband met de hiervoor gemelde verschuiving bij
ziekenhuizen. De eigen betalingen veranderen in 2008 flink (in karakter en
hoogte) door de omzetting van de no-claim-teruggaveregeling in een
eigen risico met compensatie voor langdurig zieken. In 2007 geldt het
saldo tussen de no-claimpremie en de no-claimteruggave als eigen
betaling. Vanaf 2008 gaat het daarbij om het eigen risico van verzekerden.
De bijdrage die langdurig zieken ontvangen wordt ook aangemerkt als een
(negatieve) eigen betaling.

Persexemplaar

187

Financieel beeld zorg

Tabel 7 Exploitatie en premiestelling Zvw (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

Zorgverzekeringsfonds
Uitgaven
– Uitkering aan verzekeraars voor zorg
– Uitkering voor beheerskosten kinderen
– Bijdrage aan AWBZ voor GGZ
– Rechtstreeks uitgaven ZVF

17 846,0
14 638,8
174,9
2 800,0
232,3

16 674,8
15 645,4
174,8
–
854,6

19 084,9
18 046,4
175,3
–
863,2

Inkomsten
– Inkomensafhankelijke bijdrage
– Rijksbijdrage kinderen
– Bijdrage verz. met meerjarig hoge kosten
– Overige baten

16 756,4
14 726,4
1 857,5
–
172,5

18 990,9
17 038,6
2 071,7
– 87,6
– 31,8

19 035,7
17 027,9
2 080,7
– 92,1
19,2

Exploitatiesaldo

– 1 089,6

2 316,0

– 49,2

Vermogen Zorgverzekeringsfonds
Vermogensnorm
Vermogenssaldo Zorgverzekeringsfonds

– 2 343,3
–
– 2 343,3

– 27,3
– 600,0
572,7

– 76,5
– 600,0
523,5

Individuele verzekeraars
Uitgaven
– Zorg
– Beheerskosten/exploitatiesaldi

27 751,4
25 963,4
1 788,0

30 688,2
30 313,1
375,1

33 531,1
31 638,1
1 893,0

Inkomsten
– Uitkering van ZVF voor zorg
– Uitkering voor beheerskosten kinderen
– Nominale rekenpremie (excl no claim)
– Nominale opslagpremie
– Nominale no claim premie
– No claim teruggave
– Eigen risico
– Overige baten

27 751,4
14 638,8
174,9
10 135,5
636,9
3 239,3
– 1 156,0
–
82,0

30 688,4
15 645,4
174,8
12 403,6
990,6
–
–
1 391,9
82,0

33 531,1
18 046,4
175,3
12 143,6
1 635,6
–
–
1 448,1
82,0

Bron: VWS

De nominale premies en inkomensafhankelijke bijdragen
De verhouding tussen de inkomensafhankelijke bijdrage en de nominale
premie is vastgelegd in de wet; beide bedragen 50% van de macropremielast. De ene helft bevat louter de inkomensafhankelijke bijdrage. De
andere helft bestaat uit de nominale premies, de rijksbijdrage ter
vervanging van kinderpremies en de eigen betalingen. Dit laatste betreft
de bijdrage die burgers via de no-claimregeling dragen in de zorgkosten
plus de eigen betalingen in verband met het eigen risico. Van het
nominale deel wordt afgetrokken de compensatie voor langdurig zieken.
In de wet is ook vastgelegd dat er in een volgend jaar een correctie
plaatsvindt indien de verhouding nominaal/inkomensafhankelijk achteraf
niet gelijk is verdeeld. In zowel 2006, 2007 als 2008 hebben de verzekeraars hun nominale premie lager vastgesteld dan verwacht in de
respectievelijke begrotingen. De inkomensafhankelijke bijdrage heeft in
2006 en 2007 ook minder opgebracht dan beoogd, maar in 2008 meer. Per
saldo leidt dit er toe dat via nominale premies, rijksbijdragen en het eigen
risico over de jaren 2006 tot en met 2008 circa € 0,6 miljard minder is
opgebracht dan via de inkomensafhankelijke bijdrage. Voor 2009 wordt in
eerste instantie de inkomensafhankelijke bijdrage zo vastgesteld dat deze
naar verwachting weer 50% van de macropremielast van 2009 dekt.
Daarnaast vindt er een correctie plaats die er voor zorgt dat de inkomens-

Persexemplaar

188

Financieel beeld zorg

afhankelijke bijdrage gedurende de jaren 2009–2012 iets minder dan 50%
van de macropremielast zal worden opgebracht, zodat uiteindelijk over de
periode 2006–2012 het nominale en het inkomensafhankelijke deel in
evenwicht zijn. De correctie heeft een opwaarts effect op de nominale
premie (van circa € 15) en een neerwaarts effect op de inkomensafhankelijke bijdrage (van 0,10%-punt) ten opzichte van een beeld zonder deze
correctie.
In 2009 wordt geen tekort of overschot in het ZVF weggewerkt. In 2008
was er (gecorrigeerd voor de overdekkingsproblematiek en een incidentele niet uit premies gedekte bijdrage in verband met DBC’s GGZ) sprake
van een overschot in het zorgverzekeringsfonds van € 1,9 miljard. Deze
daling van het saldo van het ZVF heeft een drukkend effect op de
nominale premies van € 65 en van 0,4%-punt op de Inkomensafhankelijke
bijdrage (IAB).
Bij de individuele verzekeraars wordt uitgegaan van een verbetering van
het exploitatiesaldo van € 0,3 miljard. Dit heeft een opwaarts effect op de
nominale premies van circa € 15 en van 0,10% op de IAB.
Buiten deze bijzondere effecten stijgt de nominale premie van jaar op jaar
ook omdat de zorguitgaven harder stijgen dan het aantal premiebetalers.
Hierdoor neemt de nominale premie in 2009 circa € 65 toe. Ook de IAB
stijgt als gevolg van de normale uitgavenstijging omdat de stijging van
die uitgaven hoger ligt dan de stijging van het premieplichtig inkomen.
Voor 2009 leidt dit tot een stijging van circa 0,1%-punt.
Rekening houdend met alle hiervoor genoemde zaken resulteert er voor
2009 een inkomensafhankelijke bijdrage van 6,9% en een gemiddelde
nominale premie die thans wordt geraamd op € 1074 (zie tabel 8). De
nominale premie wordt echter vastgesteld door de verzekeraars en het
gemiddelde kan dus ook anders uitkomen dan op de nu geraamde
bedragen.
Tabel 8 Premieoverzicht

Zvw
Inkomensafhankelijke bijdrage normaal (in %)
Inkomensafhankelijke bijdrage verlaagd (in %)
Nominale rekenpremie (excl no claim)1
Nominale opslagpremie (gemiddeld)2
Nominale premie no claim1
Nominale premie totaal (gemiddeld)2
Premiekorting in collectieve polissen
Nominale premie excl. korting collectieve polissen
(gem)
No claim teruggave (gemiddeld)3
Eigen risico (gemiddeld)4
Standaardpremie ten behoeve van zorgtoeslag
Maximaal eigen risico
Compensatie verzekerden met meerjarig hoge
kosten1

2007

2008

2009

6,5
4,4
796
52
255
1 103
47

7,2
5,1
970
77
–
1 047
50

6,9
4,8
947
127
–
1 074
50

1 150
91
–
1 059
–

1 097
–
103
1 200
150

1 124
–
106
1 231
155

–

47

49

Bron: VWS
1
Jaarbedragen in Euro
2
Jaarbedragen in Euro; dit betreft een raming.
3
Jaarbedragen in Euro; dit betreft een raming. Dit bedrag wordt kasmatig uitbetaald in jaar t+1
4
Jaarbedragen in euro; dit betreft een raming. Dit betreft het gemiddeld eigen risico van
niet-chronisch zieken.

Persexemplaar

189

Financieel beeld zorg

De zorgtoeslag
De zorgtoeslag waarborgt dat geen enkel huishouden een groter deel van
zijn inkomen aan ziektekostenpremie hoeft te betalen dan wat aan de
hand van deze wet als aanvaardbaar wordt berekend. De lasten die daar
boven uit stijgen komen in aanmerking voor compensatie via de zorgtoeslag. Maatgevend voor de premielasten zijn in het kader van de
zorgtoeslag niet de feitelijke, door de burger betaalde premies, maar de
standaardpremie. Deze is bepaald als het gemiddelde van de premies die
worden betaald in de markt, vermeerderd met het gemiddelde bedrag dat
een verzekerde aan eigen risico betaalt1. Voor de zorgtoeslag 2009 wordt
in deze begroting uitgegaan van de raming van de standaardpremie zoals
opgesteld door het CPB in de MEV 2009. Deze raming voor 2009 bedraagt
€ 1231. Dit komt overeen met de eerder genoemde raming van de
nominale premie van € 1074 plus het geraamde gemiddelde eigen risico
van € 106 plus een correctie van € 50 voor de premiekorting in collectieve
polissen. De Belastingdienst/toeslagen ontvangt voordat de zorgtoeslag
feitelijk wordt uitgekeerd een geactualiseerde inschatting van de hoogte
van de nominale premie nadat de verzekeraars hun premie bekend
hebben gemaakt.
In 2009 zal voor wat betreft de vaststelling van de hoogte van de
maximale zorgtoeslag voor alleenstaanden worden gerekend met de
standaardpremie minus 2,85% van het wettelijk minimumloon (wml). In
2008 werd nog 3,5% van het wml in mindering gebracht. Met deze
aanpassing wordt het koopkrachtbeeld van alleenstaanden met een laag
inkomen gerepareerd.
De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
Tabel 9 Exploitatie en premiestelling AWBZ (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

Algemeen Fonds
Uitgaven1
– Zorgaanspraken en subsidies
– Beheerskosten

22 987,7
22 824,3
163,4

21 572,8
21 392,2
180,6

23 119,5
22 921,0
198,4

Inkomsten
– Procentuele premie
– Eigen bijdragen
– Bijdrage van het ZVF voor GGZ
– Rijksbijdrage
– BIKK
– Overige baten

21 887,6
12 999,0
1 657,5
2 800,0
11,0
4 495,4
– 75,3

19 470,9
13 073,1
1 731,6
–
11,0
4 774,3
– 119,1

21 175,2
14 862,1
1 622,3
–
11,4
4 878,0
– 198,6

Exploitatiesaldo

– 1 100,1

– 2 101,9

– 1 944,3

Vermogen Algemeen Fonds
Vermogensnorm
Vermogenssaldo

590,9
2 973,0
– 2 382,1

– 1 511,0
2 973,0
– 4 484,0

– 3 455,2
2 973,0
– 6 428,2

Premieplichtig inkomen
Procentuele premie (in %)

233 759,0
12,00

243 830,9
12,15

255 204,3
12,15

Bron:VWS
1
De uitgaven van € 23,1 miljard in 2009 in deze tabel betreft de optelling van de posten AWBZ
plus Eigen betaling AWBZ uit tabel 5.
1

Er wordt gerekend met het gemiddeld eigen
risico dat een verzekerde betaalt die geen vergoeding krijgt in verband met meerjarig
hoge kosten.

Persexemplaar

190

Financieel beeld zorg

De uitgaven in het kader van de AWBZ worden gefinancierd uit het
Algemeen Fonds Bijzondere Ziektekosten (AFBZ). Deze uitgaven worden
gedekt door premie-inkomsten, eigen bijdragen, de BIKK (Bijdrage in de
Kosten van Kortingen) en in 2006 en 2007 de bijdrage uit het zorgverzekeringsfonds voor GGZ. Een positief of negatief saldo beïnvloedt de hoogte
van het vermogen van het AFBZ, dat wordt aangehouden in de Rijks
schatkist. Het exploitatiesaldo van het AFBZ telt mee in het EMU-saldo en
de vermogenssaldi beïnvloeden de hoogte van de overheidsschuld.
Onder uitgaven worden in tabel 9 verstaan de zorgaanspraken, de
AWBZ-subsidies en de beheerskosten die worden gefinancierd uit het
AFBZ. Het betreft dus ook uitgaven die gefinancierd worden uit eigen
bijdragen. Ten aanzien van de AWBZ-premie is niet besloten tot bijstellingen. De premie blijft dus 12,15%. De premieopbrengst wordt naast de
ontwikkeling van het premiepercentage en het premieplichtig inkomen
ook beïnvloed door nog met de Belastingdienst te verrekenen bedragen
uit oude jaren. Omdat er in 2009 naar huidige verwachting minder hoeft te
worden terugbetaald aan de Belastingdienst stijgen de premie-inkomsten
meer dan de uitgaven, wat leidt tot een dalend exploitatietekort. Via de
BIKK worden de volksverzekeringsfondsen gecompenseerd voor een
premiederving die resulteerde uit de herziening van het belastingstelsel in
2001. De BIKK volgt de ontwikkeling van de heffingskortingen en het
aandeel van de AWBZ-premie in de eerste schijf.
In 2007 en 2008 wordt thans een negatief exploitatiesaldo voorzien van
€ 1,1 respectievelijk € 2,1 miljard. Dat is in beide jaren beter dan voorzien
in de Ontwerpbegroting 2008. Dit is het gevolg van hogere premieontvangsten in beide jaren, van lagere uitgaven in 2007 en hogere
uitgaven in 2008. In 2009 daalt het negatieve saldo tot € 1,9 miljard.
Het schetsen van een beeld van het AWBZ-fonds voor de jaren na 2009 is
lastig omdat een actuele doorrekening van het CPB ontbreekt. Er is
daardoor geen actueel beeld van de premieplichtige inkomens. Als op
basis van de middellange termijn raming (MLT) van het CPB uit september 2007 een inschatting wordt gemaakt van de premie-inkomsten in 2010
en 2011 (bij een constante premie van 12,15%) dan resulteren er in beide
jaren negatieve saldi in het fonds, zij het kleinere dan in 2009. Hierdoor
resulteert er naar huidige inschatting een vermogenstekort in het AFBZ
van circa € 8 miljard in 2011.
Zoals hiervoor is gemeld wordt het geld van het AFBZ aangehouden in ’s
Rijks schatkist. Het AFBZ kan daardoor altijd aan zijn verplichtingen
voldoen, want de schatkist voorziet het AFBZ van geld. De negatieve
exploitatiesaldo van het AFBZ tellen wel mee bij de bepaling van het
EMU-saldo, maar bij het opstellen van de raming van zowel de AWBZuitgaven als het EMU-saldo is daarmee rekening gehouden. Overigens
was in de doorrekening van het regeerakkoord door het CPB in september
2007 nog een vermogenstekort in het AFB voorzien van meer dan € 10
miljard. Dat paste ook toen binnen de budgettaire doelstellingen van het
kabinet.
6. Ontwikkeling van de kapitaallasten in de zorg
Binnen de cure en de care ontvangen de gebudgetteerde instellingen in
de ziekenhuiszorg, geestelijke gezondheidszorg, gehandicaptenzorg,
verpleeghuiszorg en verzorgingshuiszorg in het budget een vergoeding
voor kapitaallasten. Deze vergoeding is momenteel grotendeels afhanke-

Persexemplaar

191

Financieel beeld zorg

lijk van het investeringsgedrag van de instelling. Dit investeringsgedrag is
gereguleerd door de Wet Toelating Zorginstellingen (WTZi).
Voor de ziekenhuizen zal een systeem ingevoerd worden van bekostiging
op basis van integrale tarieven. Dit is bedoeld om de instellingen in staat
te stellen om zelf optimale invloed op de (eigen) inzet van kapitaal uit te
oefenen. Een en ander is uitgebreider beschreven in de brief aan de
Tweede Kamer Met Zorg Ondernemen, (TK 2006/2007, 27 659, nr. 84).
Hiermee vervalt ook het vergunningensysteem met door het door het
College Bouw Zorginstellingen (CBZ) goed te keuren bouwprojecten en
gegarandeerde financiering (het bouwregime). Het bouwregime voor de
ziekenhuizen is reeds vanaf 1 januari 2008 afgeschaft. Per 2009 zal dat ook
gebeuren voor de psychiatrische ziekenhuizen en de AWBZ-instellingen.
De regelgeving rond bouwprojecten zal hierdoor aanzienlijk worden
gereduceerd.
Instandhoudingsbouw
Voor de jaarlijkse vergunningsplichtige instandhoudingsinvesteringen
ontvangen de instellingen elk jaar een vast bedrag in het budget. Op het
moment dat een instelling instandhoudingsinvesteringen daadwerkelijk
realiseert, worden de bijbehorende exploitatielasten aan het budget van
de instelling toegevoegd.
In afwachting van de vormgeving van de nieuwe systematiek zijn in de
onderstaande tabellen de exploitatiekaders en de exploitatiegevolgen van
het huidige bouwprogramma conform de huidige systematiek weergegeven.
Tabel 10 geeft het huidige exploitatiekader weer per sector voor de
vergunningsplichtige instandhoudingsbouw.
Tabel 10 Exploitatiekader vergunningsplichtige instandhoudingsbouw (enkelvoudig) prijspeil 31 december 2007
(bedragen x € 1 000 000)

Ziekenhuizen
Verpleging en verzorging
Geestelijke gezondheidszorg
Gehandicaptenzorg
Totaal

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

29,8
74,7
7,4
13,6
125,5

28,5
108,2
44,9
15,2
196,7

22,2
45,8
31,6
9,5
109,0

32,7
12,5
15,1
9,5
69,8

24,5
1,5
15,1
9,5
50,6

13,4
21,2
15,1
9,5
59,1

14,4
6,8
16,1
10,5
47,8

Bron: VWS

De raming exploitatielasten van het actuele bouwprogramma voor de
vergunningsplichtige instandhoudingsbouw zijn per sector weergegeven
in tabel 11.
Tabel 11 Raming exploitatielasten vergunningsplichtige instandhoudingsbouw (enkelvoudig) prijspeil 31 december 2007
(bedragen x € 1 000 000)

Ziekenhuizen
Verpleging en verzorging
Geestelijke gezondheidszorg
Gehandicaptenzorg
Totaal

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

29,8
74,3
7,6
13,5
125,2

28,5
107,2
14,3
20,8
170,7

22,2
45,6
11,1
11,7
90,6

32,7
12,4
18,0
13,7
76,8

52,7
1,5
7,0
14,9
76,1

49,8
1,2
17,4
68,4

49,1
9,1
58,2

Bron: VWS

Persexemplaar

192

VERDIEPINGSHOOFDSTUK
Leeswijzer
Het verdiepingshoofdstuk bestaat uit een cijfermatig overzicht (begroting
en/of premie) per artikel. Bij ieder artikel wordt eerst de opbouw van de
stand vanaf de ontwerpbegroting 2008 tot aan de stand ontwerpbegroting
2009 opgenomen. Daarna worden de belangrijkste nieuwe mutaties
toegelicht.
Begrotingsuitgaven
De mutaties van de begrotingsuitgaven zijn toegelicht voor zover de
kasbedragen in 2009 beleidsmatig relevant zijn.
Premie-uitgaven
Bij de premie-uitgaven geven de premietabellen voor de betreffende
artikelen een overzicht van de premie-uitgaven en de financiering van die
uitgaven.
Deze tabellen zijn verdeeld in drie blokken:
+ De opbouw van de uitgavenstand sinds de VWS-begroting 2007 (A).
+ Het financieringsblok (B).
+ Het blok met de aansluiting tussen het financieringsniveau en het
netto-BKZ (C).
A. De uitgaven in dit blok omvatten niet alleen mutaties die het
resultaat zijn van politieke prioriteitenstelling (zowel intensiveringen als maatregelen) of autonome ramingsbijstellingen (bijv.
loon- en prijsbijstellingen), herschikkingen en technische mutaties,
maar ook mutaties die voortkomen uit de evaluatie van de uitgaven
tot en met het jaar 2007.
B. Het financieringsblok geeft aan op welke wijze de uitgaven
gefinancierd worden in het desbetreffende jaar. De financiering kan
op diverse manieren plaatsvinden, namelijk via:
+ De AWBZ;
+ De Zvw;
+ De eigen betalingen AWBZ;
+ De eigen betalingen Zvw.
In verschillende tabellen is sprake van een «mutatie financieringsachterstand». Deze mutatie wordt ook wel financieringsschuif
genoemd en is te verklaren uit het verschijnsel dat de uitgaven en
de financiering niet gelijk behoeven te zijn. Bij een financiering die
lager is dan de uitgaven is sprake van een financieringsachterstand.
Is de financiering hoger dan de uitgaven, dan is sprake van een
financieringsvoorsprong. Een financieringsachterstand kan
ontstaan in gebudgetteerde sectoren, onder andere als het
vastgestelde budget (de uitgaven) niet geheel gedekt is door
declaraties (financiering). Bij een financieringsvoorsprong is het
tegenovergestelde het geval. De achterstand of voorsprong wordt
in volgende jaren ingelopen door aanpassing van de tarieven.
C. Voor de zorg is een budgettair uitgavenplafond vastgesteld, het
Budgettair Kader Zorg. De uitgaven die aan dit kader worden
getoetst, zijn de netto BKZ-uitgaven, dat wil zeggen de bruto
BKZ-uitgaven verminderd met de BKZ-ontvangsten (eigen
betalingen van cliënten).
Na deze onderdelen volgt een inhoudelijke toelichting op de (belangrijkste) nieuwe mutaties sinds het Jaarverslag 2007 en de 1e suppletore wet

Persexemplaar

193

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

2008. Indien nodig worden ook één of meer belangrijke mutaties uit het
Jaarverslag 2007 en de 1e suppletore wet 2008 genoemd en inhoudelijk
toegelicht.
Beleidsartikel 41: Volksgezondheid
Begroting
Opbouw uitgaven x € 1 000
2008

2009

2010

2011

2012

2013

570 698
0
500
9 854
24 996
606 048

555 155
0
0
10 576
37 239
602 970

587 741
0
0
6 450
40 482
634 673

578 219
0
0
8 142
35 748
622 109

578 161
0
0
7 735
34 639
620 535

578 161
0
0
5 261
33 707
617 129

2008

2009

2010

2011

2012

2013

12 323
0
947
13 270

16 723
4 500
0
21 223

20 223
0
0
20 223

15 623
0
0
15 623

15 623
0
0
15 623

15 623
0
0
15 623

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Loonbijstelling tranche 2008

13 027

12 655

12 713

12 766

12 766

12 765

Enveloppe middelen CBRN.
Middelen worden ingezet voor het nemen van
weerstandsverhogende maatregelen gericht op het
verminderen of voorkomen van de kans dat personen
of groeperingen zich ongewenst toegang verschaffen
tot chemische, biologische, radioactieve en/of
nucleaire agentia.

5 700

11 300

11 300

11 300

11 300

5 700

Extrapolatie 2013 Screeningsprogramma.
Verhoging van het budget om in te kunnen spelen op
demografische en technologische ontwikkelingen bij
screeningsprogramma’s. Jaarlijkse verhoging met 3%
is naar analogie van BKZ-extrapolatie.

0

0

0

0

0

5 361

5 000

5 000

5 000

5 000

5 000

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie NvW 2008
Mutatie amendement 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Opbouw ontvangsten x € 1 000

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Toelichting belangrijkste nieuwe mutaties (bedragen x € 1000)

HPV-vaccinatie.
Overboeking vanuit de premie m.b.t. het toevoegen
van de HPV-vaccin aan het Rijksvaccinatieprogramma:
Het betreft de kosten voor de invoer van het HPVvaccin voor o.a. het instellen van een nieuw contactmoment, communicatie en surveillance.

Persexemplaar

194

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Premie
Premie-uitgaven
Uitgaven (x € 1 000 000)

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

A. Opbouw uitgaven vanaf ontwerpbegroting 2008
Uitgavenniveau stand ontwerpbegroting
2008
Mutaties Jaarverslag 2007 / 1e SW – 2008
Nieuwe mutaties
Uitgavenniveau stand ontwerpbegroting
2009

104,7
5,5

104,2
6,0
3,9

103,5
6,0
– 2,1

102,9
6,0
– 2,2

102,5
6,0
– 2,2

102,5
6,0
– 2,2

102,5
6,0
– 2,2

110,2

114,1

107,4

106,7

106,3

106,3

106,3

B. Financiering
AWBZ
Mutatie financieringsachterstand

109,8
0,4

101,7
12,4

107,4

106,7

106,3

106,3

106,3

109,8

101,7

107,4

106,7

106,3

106,3

106,3

109,8

101,7

107,4

106,7

106,3

106,3

106,3

2009

2010

2011

2012

2013

Mogelijke opname HPV-vaccin in
Rijksvaccinatieprogramma. De HPV
vaccinatie is ter voorkoming van
baarmoederhalskanker, tevens komt er
mogelijk een inhaalprogramma voor 13
t/m 16 jarigen.

pm

pm

pm

pm

pm

Conform de aanbeveling van de World
Health Organization voor universele
vaccinatie tegen hepatitis B, willen we bij
een positief advies van de Gezondheidraad hepatitis B vaccinatie opnemen in
het RVP, mits budgettair inpasbaar.

pm

pm

pm

pm

pm

Overheveling van de prenatale zorg naar
de brede doeluitkering door gemeenten
vanaf 1 januari 2009.

– 5,8

– 5,8

– 5,8

– 5,8

– 5,8

C. Aansluiting op Budgettair Kader Zorg
Bruto BKZ-uitgaven
BKZ-ontvangsten
Netto BKZ-uitgaven

Toelichting belangrijke nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

Toedeling van een correctie op de
middelen die eerder voor de jaarlijkse
indexering van budgetten en tarieven
voor de loonkostenstijging, de ova, waren
gereserveerd. Dit betreft de jaren 2008
e.v..

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

De vergoeding voor de loon- en prijsontwikkeling wordt voor alle zorgsectoren in
eerste instantie gereserveerd op nominaal
en onvoorzien. Daar staat de raming voor
2008–2013. De tranche 2008 wordt nu
toebedeeld aan de sectoren (onder
gelijkmatige verlaging van artikel 99).

3,8

3,6

3,5

3,5

3,5

3,5

Persexemplaar

195

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 42: Gezondheidszorg
Begroting
Opbouw uitgaven x € 1 000
2008

2009

2010

2011

2012

2013

6 914 053
0
4 000
– 58 796
– 64 577
6 794 680

7 137 669
0
0
11 821
20 727
7 170 217

7 334 256
0
0
19 972
371 561
7 725 789

7 746 230
0
0
16 394
375 791
8 138 415

8 189 609
0
0
11 775
313 273
8 514 657

8 189 609
0
0
9 767
794 684
8 994 060

2008

2009

2010

2011

2012

2013

46 303
– 2 241
0
44 062

33 466
– 524
0
32 942

37 121
3 663
0
40 784

21 627
5 232
0
26 859

6 806
0
0
6 806

6 806
0
0
6 806

2008

2009

2010

2011

2012

2013

31 751

32 061

32 738

32 933

33 258

33 258

Capaciteitsplan. Naar aanleiding van het kabinetsstandpunt op het capaciteitsplan 2008 zijn extra
middelen beschikbaar gesteld om de op basis van dit
standpunt benodigde aantallen opleidingsplaatsen te
kunnen financieren

0

12 100

22 800

33 000

37 600

41 900

Bijstelling van de Rijksbijdrage Zvw (ten behoeve van
kinderen tot 18 jaar) n.a.v. actuele ramingen van het
CPB (de MEV)

300

– 77 600

– 45 000

– 55 900

– 95 000

45 100

Bijstelling van de uitgavenraming Zorgtoeslag n.a.v.
actuele ramingen van het CPB (het CEP)

0

– 73 446

0

0

0

0

Bijstelling van de uitgavenraming Zorgtoeslag n.a.v.
actuele ramingen van het CPB (de MEV). Dit betreft
onder andere het effect van het aanpassen van het
percentage van het wettelijk minimumloon (wml) van
3,5% naar 2,85%

– 101 923

233 929

460 770

458 053

452 741

805 416

0

– 119 000

– 132 230

– 134 484

– 136 794

– 139 150

Prijsbijstelling tranche 2008 voor het opleidingsfonds

5 974

6 024

6 094

6 110

6 110

6 110

Enveloppe middelen: maatschappelijke innovatie.
Dit betreft de overboeking van de middelen voor de
Maatschappelijke Innovatie Agenda Gezondheid
(tranche 2008 en 2009) die op de aanvullende post
stonden gereserveerd

4 000

14 000

14 000

14 000

14 000

0

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie NvW 2008
Mutatie amendement 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Opbouw ontvangsten x € 1 000

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Toelichting belangrijkste nieuwe mutaties (bedragen x € 1000)

Loonbijstelling tranche 2008

Wtcg: Bijstelling raming Zorgtoeslag op grond van
hogere inkomens door vervallen aftrek

Persexemplaar

196

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Premie
Premie-uitgaven
Uitgaven (x € 1 000 000)

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

A. Opbouw uitgaven vanaf ontwerpbegroting 2008
Uitgavenniveau stand ontwerpbegroting
2008
Mutaties Jaarverslag 2007 / 1e SW – 2008
Nieuwe mutaties
Uitgavenniveau stand ontwerpbegroting
2009

26 652,9
– 195,7
– 17,3

30 052,0
8,7
662,1

31 117,9
– 4,9
482,9

32 241,0
35,9
507,4

33 308,8
51,6
637,9

33 305,8
51,2
706,6

33 305,8
52,3
744,2

26 439,9

30 722,8

31 595,9

32 784,3

33 998,3

34 063,6

34 102,3

B. Financiering
AWBZ
Zvw
Mutatie financieringsachterstand

278,5
26 176,7
– 15,3

179,4
30 523,6
19,8

187,8
31 408,1

196,8
32 587,5

204,3
33 794,0

204,4
33 859,2

204,4
33 897,9

26 455,2

30 703,0

31 595,9

32 784,3

34 998,3

34 063,6

34 102,3

26 455,2

30 703,0

31 595,9

32 784,3

34 998,3

34 063,6

34 102,3

C. Aansluiting op Budgettair Kader Zorg
Bruto BKZ-uitgaven
BKZ-ontvangsten
Netto BKZ-uitgaven

Toelichting belangrijke nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

– 19,0

– 174,6

– 170,5

– 145,2

– 12,6

21,9

58,3

In het recentelijk door het RIVM opgestelde rapport «Referentiekader Spreiding
& Beschikbaarheid 2008» zijn de benodigde ambulancecapactiteit en spreiding
berekend om binnen 15 minuten 97% van
de bevolking met een ambulance te
kunnen bereiken. In het kader hiervan zijn
extra middelen beschikbaar gesteld die
oplopen van € 5 mln in 2008 en € 12 mln
in 2009 tot € 18 mln structureel met
ingang van 2010. € 5 mln, is bij de Eerste
suppletore wet 2008 verwerkt.

7,0

13,0

13,0

13,0

13,0

Na een pilot is de wenselijkheid van de
nachtinzet van Mobiele Medische Teams
(MMT’s) en traumahelikopters positief
geëvalueerd. Besloten is derhalve om
hiervoor in 2008 € 3,3 mln en met ingang
van 2009 structureel € 5,4 mln extra
beschikbaar te stellen. € 3,3 mln, is bij de
Eerste suppletore wet 2008 verwerkt.

2,1

2,1

2,1

2,1

2,1

Op basis van de gegevens van de NZa en
het CVZ zijn de uitgaven, het bouwprogramma en de kapitaallastenraming
2007 geactualiseerd. Uit deze actualisatie
volgt per saldo een meevaller van € 170,5
mln in 2009.

Persexemplaar

197

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Toelichting belangrijke nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000 000)
2007

2009

2010

2011

2012

2013

Per 1 januari 2009 wordt de diagnose en
behandeling van ernstige dyslexie in het
Zvw-pakket opgenomen. In 2009 geldt de
vergoeding uitsluitend voor kinderen van
7 of 8 jaar, de jaren daarna wordt de
doelgroep stapsgewijs uitgebreid naar
alle kinderen van de basisschool (van 7
jaar en ouder).

27,9

29,3

30,7

32,1

33,5

Betreft verbetering van de verslavingszorg, door de diagnostiek en zorg bij
methadonbehandeling te versterken met
inzet van extra verpleegkundigen bij de
methadonposten. De maatregel is een
uitvloeisel van een opgestelde behandelrichtlijn. Deze middelen komen bovenop
het structurele bedrag van € 7,5 mln
vanaf 2008, dat bij de Eerste suppletore
wet 2008 is verwerkt.

7,5

7,5

7,5

7,5

7,5

Conform het pakketadvies van het CVZ
wordt de vergoeding van benzodiazepinen (slaap- en kalmeringsmiddelen) uit
het Zvw-pakket gehaald, met uitzondering
van enkele specifieke indicaties. De
netto-opbrengst van deze maatregel is
€ 70 mln.

– 70,0

– 70,0

– 70,0

– 70,0

– 70,0

Transitieakkoord farmaceutische zorg
2008/2009: een afspraak over het verder
reduceren van bonussen en kortingen
door middel van structurele prijsverlagingen, leidend tot een financiële
taakstelling voor 2009 van € 456 mln. De
mutatie betreft de toename van de
taakstelling ten opzichte van de taakstelling 2008 (€ 340 mln).

– 116,0

– 116,0

– 116,0

– 116,0

– 116,0

– 43,7

– 51,9

– 57,5

– 57,5

– 57,5

– 22,0

– 23,1

– 24,3

– 25,5

– 26,8

Aanvullende overheveling naar de
begroting van het ministerie van Justitie
in verband met de overgang van
forensische zorg. Deze aanvulling betreft
o.a. de middelen voor een tweetal
instellingen die bij de vaststelling van de
oorspronkelijke overheveling (Hoeve
Bosschoord en Tactus) niet waren
meegenomen, een aanvulling op basis
van nader onderzoek naar forensische
zorg en de exploitatiegevolgen in de
komende jaren van door VWS vóór
1 januari 2007 goedgekeurde bouwplannen.

2008

– 38,7

Pakketadvies (1/3): conform het pakketadvies van het CVZ wordt de vergoeding
van enkele hulpmiddelen uit het
Zvw-pakket gehaald. Het betreft faxapparatuur voor auditief gehandicapten,
allergeenvrije/stofdichte hoezen en
stoelen met uitsluitend een sta-opfunctie.

Persexemplaar

198

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Toelichting belangrijke nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Pakketadvies (2/3): naar aanleiding van
het pakketadvies van het CVZ is besloten
de voorwaarden voor vergoeding van
cholesterolverlagers aan te passen aan de
richtlijn van de beroepsgroep. Dit sluit
aan bij onze langetermijnvisie
geneesmiddelenbeleid. Met deze
maatregel wordt een besparing bereikt
van € 32 mln in 2009, oplopend naar
structureel € 97 mln vanaf 2011.

– 32,0

– 65,0

– 97,0

– 97,0

– 97,0

Pakketadvies (3/3): op basis van het
pakketadvies van het CVZ is besloten de
vergoeding van intracaverneus
fentolamine/papaverine ter behandeling
van erectiestoornissen uit het Zvw-pakket
te halen.

– 1,0

– 1,0

– 1,0

– 1,0

– 1,0

Met betrekking tot de bekostiging van
huisartsenzorg, zijn wij in gesprek met de
Landelijke Huisartsen Vereniging en
Zorgverzekeraars Nederland over hoe de
uitgaven aan huisartsenzorg met ingang
van 2009 beheerst kan worden.

pm

pm

pm

pm

pm

Om de bloedveiligheid te garanderen
dienen testen te voldoen aan de laatste
stand van de wetenschap en daarbij de
risico’s van besmetting uit te sluiten.
Hiervoor is het nodig om naast het
invoeren van noodzakelijke testen ook de
kennis door middel van onderzoek te
blijven onderhouden en tevens de
productstandaarden op het hoogste
niveau te onderhouden en te ontwikkelen.
Om dat hoogste niveau blijvend te
kunnen behalen is een intensivering van
het onderzoeksbudget noodzakelijk.

2,6

3,8

5,0

6,2

7,4

Per 1 januari 2008 is de geneeskundige
GGZ overgeheveld uit de AWBZ naar de
Zvw. Op basis van onlangs van de NZa
ontvangen gegevens met betrekking tot
realisatiecijfers 2007 is de in de GGZ
aangebrachte afbakening tussen Zvw en
AWBZ geactualiseerd. Als gevolg hiervan
vindt een additionele verschuiving plaats
van artikel 43 (AWBZ) naar artikel 42
(Zvw).

17,3

17,3

17,3

17,3

17,3

17,3

Toedeling van een correctie op de
middelen die eerder voor de jaarlijkse
indexering van budgetten en tarieven
voor de loonkostenstijging, de ova, waren
gereserveerd. Dit betreft de jaren 2008
e.v..

11,4

11,7

11,8

11,7

11,7

11,7

De vergoeding voor de loon- en prijsontwikkeling wordt voor alle zorgsectoren in
eerste instantie gereserveerd op nominaal
en onvoorzien. Daar staat de raming voor
2008–2013. De tranche 2008 wordt nu
toebedeeld aan de sectoren (onder
gelijkmatige verlaging van artikel 99).

846,8

859,9

892,5

926,7

959,5

959,4

Persexemplaar

199

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 43: Langdurige zorg
Begroting
Opbouw uitgaven x € 1 000
2008

2009

2010

2011

2012

2013

5 068 868
0
0
210 978
39 595
5 319 441

5 173 986
0
0
– 678
235 308
5 408 616

5 251 965
0
0
– 9 307
583 295
5 825 953

5 342 240
0
0
– 16 556
544 023
5 869 707

5 339 778
0
0
845
523 179
5 863 802

5 339 778
0
0
845
582 573
5 923 196

2008

2009

2010

2011

2012

2013

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2008

2009

2010

2011

2012

2013

11 885

12 151

12 706

12 104

8 097

8 095

Bijstelling van de Rijksbijdrage in de kosten van
kortingen (BIKK) n.a.v. de actuele ramingen van het
CPB (het CEP)

0

194 700

181 900

186 800

190 800

274 100

Bijstelling van de Bijdrage in kosten van kortingen
(BIKK) n.a.v. de actuele ramingen van het CPB (de
kMEV)

10 391

44 072

0

0

0

0

Bijstelling van de Bijdrage in kosten van kortingen
(BIKK) n.a.v. de actuele ramingen van het CPB (de
cMEV)

12 609

5 628

111 900

120 300

160 400

194 900

Bijstelling van de Bijdrage in kosten van kortingen
(BIKK) n.a.v. de actuele ramingen van het CPB (de
MEV)

5 800

– 20 000

– 103 500

– 164 800

– 230 600

– 294 000

Wtcg: Forfaits chronisch zieken en gehandicapten

0

0

340 540

349 485

354 078

358 666

Wtcg: Tegemoetkoming specifieke zorgkosten

0

0

40 000

40 400

40 804

41 212

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie NvW 2008
Mutatie amendement 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Opbouw ontvangsten x € 1 000

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Toelichting belangrijkste nieuwe mutaties (bedragen x € 1000)

Loonbijstelling tranche 2008

Persexemplaar

200

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Premie
Premie-uitgaven
Uitgaven (x € 1 000 000)

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

A. Opbouw uitgaven vanaf ontwerpbegroting 2008
Uitgavenniveau stand ontwerpbegroting
2008
Mutaties Jaarverslag 2007 / 1e SW – 2008
Nieuwe mutaties
Uitgavenniveau stand ontwerpbegroting
2009

22 542,2
35,8
– 135,9

20 150,0
– 113,1
822,1

20 522,2
80,6
1 177,7

21 044,0
80,6
624,8

21 623,6
80,6
842,1

21 621,2
80,6
1 128,3

21 621,2
80,7
1 202,9

22 442,1

20 859,0

21 780,5

21 749,4

22 546,3

22 830,1

22 904,8

B. Financiering
AWBZ
Particuliere verzekering
Mutatie financieringsachterstand

22 433,3
1,8
7,0

21 097,2
1,4
– 239,6

21 780,5

21 749,4

22 546,3

22 830,1

22 904,8

22 435,1

21 098,6

21 780,5

21 749,4

22 546,3

22 830,1

22 904,8

22 435,1

21 098,6

21 780,5

21 749,4

22 546,3

22 830,1

22 904,8

C. Aansluiting op Budgettair Kader Zorg
Bruto BKZ-uitgaven
BKZ-ontvangsten
Netto BKZ-uitgaven

Toelichting belangrijke nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000 000)

Op basis van de gegevens van de NZa en
het CVZ zijn de uitgaven, het bouwprogramma en de kapitaallastenraming
2007 geactualiseerd. Uit deze actualisatie
volgt per saldo een meevaller van € 82,7
mln in 2009
Aanvullende overheveling naar de
begroting van het ministerie van Justitie
in verband met de overgang van
forensische zorg. Deze aanvulling betreft
o.a. de middelen voor een tweetal
instellingen die bij de vaststelling van de
oorspronkelijke overheveling (Hoeve
Bosschoord en Tactus) niet waren
meegenomen, een aanvulling op basis
van nader onderzoek naar forensische
zorg en de exploitatiegevolgen in de
komende jaren van door VWS vóór
1 januari 2007 goedgekeurde bouwplannen.

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

– 135,9

– 120,4

– 82,7

– 20,9

12,5

100,9

175,4

– 19,1

– 19,8

– 21,0

– 33,7

– 33,7

– 33,7

– 91,0

– 712,0

– 776,0

– 840,0

– 840,0

Ondersteunende, activerende begeleiding
en behandeling worden omgevormd tot
twee functies: begeleiding en behandeling. De aanspraak begeleiding geldt
vanaf 1 januari 2009 alleen voor mensen
met ernstige beperkingen die zonder deze
begeleiding niet (langer) in staat zijn om
zelfstandig te blijven wonen of naar
school te gaan.

Persexemplaar

201

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Toelichting belangrijke nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000 000)
2007
De PGB-regeling kent een sterke groei.
Volgens de huidige inzichten zal de
instroom in de regeling groter zijn dan
waarmee in de ramingen rekening is
gehouden.

2008

2009

2010

2011

2012

2013

31,0

388,0

593,0

835,0

1 076,0

1 076,0

42,0

72,0

72,0

72,0

72,0

Verbetering kwaliteit gehandicaptenzorg.
N.a.v. het rapport «Gehandicaptenzorg
onder druk» door de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (IGZ) worden er extra
middelen beschikbaar gesteld voor de
kwaliteit van de zorg voor gehandicapten.
Invoering van een systeem van best
practices is volgens de NZa niet mogelijk
per 1 januari 2009. Invoering is nu
voorzien per 2010. Dit leidt tot een
incidentele mee- en tegenvaller in 2008 en
2009.

– 35,0

40,0

De maatregel om per 1 januari 2008 om
alle ondersteunende begeleiding voor
mensen met een somatische grondslag af
te schaffen wordt geïntegreerd in de
nieuwe pakketregel begeleiding. Daarom
moeten alle huidige gebruikers worden
geherindiceerd. Dit brengt met zich mee
dat een deel van deze groep alsnog zijn
aanspraak behoudt en dat de resterende
groep pas in de loop van 2009 zijn recht
op OB verliest (in plaats van per 1 januari
2009).

200,0

Per 1 januari 2009 worden de gemeenten
tegemoet gekomen voor het schrappen
van psychosociale grondslag voor de
functie ondersteunende begeleiding
(algemeen). Verder wordt er 36 mln naar
de VWS-begroting overgeheveld.

– 53,0

– 53,0

– 53,0

– 53,0

– 53,0

– 17,3

– 17,3

– 17,3

– 17,3

– 17,3

15,0

15,0

15,0

15,0

15,0

Gewenningsregeling op de overgangsregeling ZmV. De kosten van het CAK ten
behoeve van de uitvoering van de
gewenningsbijdrage in de eerste
maanden van 2008 bedragen € 3,8 mln,
dit onder gelijkmatige verhoging van de
ontvangsten.

3,8

Per 1 januari 2008 is de geneeskundige
GGZ overgeheveld uit de AWBZ naar de
Zvw. Op basis van onlangs van de NZa
ontvangen gegevens met betrekking tot
realisatiecijfers 2007 is de in de GGZ
aangebrachte afbakening tussen Zvw en
AWBZ geactualiseerd. Als gevolg hiervan
vindt een additionele verschuiving plaats
van artikel 43 (AWBZ) naar artikel 42
(Zvw).

– 17,3

De invoering van de Wtcg gaat gepaard
met uitvoeringskosten, met name bij het
CAK dat de forfaits zal uitkeren en de
korting op de eigen bijdrage AWBZ en
Wmo zal verwerken.

Persexemplaar

202

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Toelichting belangrijke nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Toedeling van een correctie op de
middelen die eerder voor de jaarlijkse
indexering van budgetten en tarieven
voor de loonkostenstijging, de ova, waren
gereserveerd. Dit betreft de jaren 2008
e.v..

14,8

14,8

14,5

14,5

14,5

14,5

De vergoeding voor de loon- en prijsontwikkeling wordt voor alle zorgsectoren in
eerste instantie gereserveerd op nominaal
en onvoorzien. Daar staat de raming voor
2008–2013. De tranche 2008 wordt nu
toebedeeld aan de sectoren (onder
gelijkmatige verlaging van artikel 99).

723,1

745,2

758,0

776,5

797,3

797,4

Persexemplaar

203

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 44: Maatschappelijke ondersteuning
Begroting
Opbouw uitgaven x € 1 000
2008

2009

2010

2011

2012

2013

535 532
40 000
10 000
1 178
14 685
601 395

536 777
10 000
0
85
54 631
601 493

535 436
10 000
0
71
55 383
600 890

531 944
10 000
0
71
55 202
597 217

530 503
10 000
0
71
55 054
595 628

530 503
10 000
0
71
55 054
595 628

2008

2009

2010

2011

2012

2013

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2008

2009

2010

2011

2012

2013

14 090

14 129

14 085

14 014

13 966

13 966

Enveloppe middelen Veiligheid.
De tranche 2009 vanuit de enveloppe «capaciteit
veiligheidsketen» en preventie wordt ingezet voor de
verbetering van de opvang en hulpverlening aan
slachtoffers van eergerelateerd geweld en huiselijk
geweld. De Advies- en Steunpunten Huiselijk Geweld
zullen worden versterkt en het aantal opvangplaatsen
voor slachtoffers van eergerelateerd geweld, huiselijke
geweld en mensenhandel wordt uitgebreid.

0

4 000

4 000

4 000

4 000

4 000

Amendement 7: ongewenste zwangerschap tieners.
Door het amendement Wiegman-Van Meppelen
Scheppink is er € 10 miljoen beschikbaar gesteld voor
een eenmalige impuls voor preventie, onderzoek,
hulpverlening en opvang gericht op ongewenste
zwangerschap bij tieners. Voor dit bedrag zullen een
aantal projecten worden gesubsidieerd en zal er een
impuls worden gegeven aan de hulpverlening en
opvang van tienermoeders door een deel van de
middelen toe te voegen aan de doeluitkering vrouwenopvang.

10 000

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie NvW 2008
Mutatie amendement 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Opbouw ontvangsten x € 1 000

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Toelichting belangrijkste nieuwe mutaties (bedragen x € 1000)

Loonbijstelling tranche 2008

Persexemplaar

204

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Premie
Premie-uitgaven
Uitgaven (x € 1 000 000)

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

160,1
6,0

163,5
2,6
6,1

167,2
– 1,1
6,2

171,0
– 4,9
6,4

175,1
– 9,0
6,5

175,1
– 9,0
6,7

175,1
– 9,0
6,7

166,1

172,2

172,3

172,5

172,6

172,8

172,8

166,1

172,2

172,3

172,5

172,6

172,8

172,8

166,1

172,2

172,3

172,5

172,6

172,8

172,8

166,1

172,2

172,3

172,5

172,6

172,8

172,8

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Toedeling van een correctie op de
middelen die eerder voor de jaarlijkse
indexering van budgetten en tarieven
voor de loonkostenstijging, de ova, waren
gereserveerd. Dit betreft de jaren 2008
e.v..

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

De vergoeding voor de loon- en prijsontwikkeling wordt voor alle zorgsectoren in
eerste instantie gereserveerd op nominaal
en onvoorzien. Daar staat de raming voor
2008–2013. De tranche 2008 wordt nu
toebedeeld aan de sectoren (onder
gelijkmatige verlaging van artikel 99).

6,0

6,1

6,3

6,4

6,6

6,6

A. Opbouw uitgaven vanaf ontwerpbegroting 2008
Uitgavenniveau stand ontwerpbegroting
2008
Mutaties Jaarverslag 2007 / 1e SW – 2008
Nieuwe mutaties
Uitgavenniveau stand ontwerpbegroting
2009
B. Financiering
AWBZ
Mutatie financieringsachterstand
C. Aansluiting op Budgettair Kader Zorg
Bruto BKZ-uitgaven
BKZ-ontvangsten
Netto BKZ-uitgaven

Toelichting belangrijke nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000 000)
2007

Persexemplaar

205

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 46: Sport
Begroting
Opbouw uitgaven x € 1 000
2008

2009

2010

2011

2012

2013

117 444
0
0
– 11 045
3 101
109 500

121 297
0
0
1 000
15 337
137 634

121 582
0
0
1 000
13 862
136 444

114 951
0
0
1 000
13 258
129 209

114 951
0
0
0
13 376
128 327

114 951
0
0
0
13 375
128 326

2008

2009

2010

2011

2012

2013

870
155
0
1 025

870
0
0
870

870
0
0
870

870
0
0
870

870
0
0
870

870
0
0
870

2008

2009

2010

2011

2012

2013

3 381

3 505

3 515

3 327

3 328

3 327

Enveloppe Sport tranche 2009. De middelen worden
ingezet om te zorgen dat jongeren dagelijks kunnen
sporten en bewegen, binnen en buiten de schooluren.
Daartoe wordt geïnvesteerd in combinatiefuncties
sport, onderwijs en naschoolse opvang. Daardoor
worden sportverenigingen versterkt, zodat ze beter
toegerust zijn voor de uitvoering van maatschappelijke
taken. Tevens wordt gewerkt aan een dekkend aanbod
van brede scholen in de krachtwijken en aan extra
brede scholen in de rest van Nederland.

0

7 500

7 500

7 500

7 500

7 500

Enveloppe Sport tranche 2009. De middelen worden
ingezet voor een extra impuls voor talentontwikkeling.
Daarbij zal voornamelijk worden ingezet op verbetering
van de combinatie van toptrainingen en onderwijs- en
studiefaciliteiten voor talenten, de ontwikkeling en
inrichting van enkele extra Centra voor Topsport en
Onderwijs, een extra impuls voor talentcoaching,
evenals op het leveren van een duurzame bijdrage aan
hoogwaardige (internationale) trainings- en wedstrijdprogramma’s.

0

2 500

2 500

2 500

2 500

2 500

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie NvW 2008
Mutatie amendement 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Opbouw ontvangsten x € 1 000

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Toelichting belangrijkste nieuwe mutaties (bedragen x € 1000)

Loonbijstelling tranche 2008

Persexemplaar

206

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 47: Oorlogsgetroffenen en herinneringen WO II
Begroting
Opbouw uitgaven x € 1 000

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie NvW 2008
Mutatie amendement 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

2008

2009

2010

2011

2012

2013

388 402
0
0
22 684
1 569
412 655

376 621
0
0
11 782
1 558
389 961

357 438
0
0
11 479
1 409
370 326

341 728
0
0
10 425
1 306
353 459

328 528
0
0
10 315
1 306
340 149

328 528
0
0
– 2 328
1 306
327 506

2008

2009

2010

2011

2012

2013

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Opbouw ontvangsten x € 1 000

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Persexemplaar

207

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Niet-beleidsartikel 98: Algemeen
Begroting
Opbouw uitgaven x € 1 000
2008

2009

2010

2011

2012

2013

296 514
0
0
11 857
17 595
325 966

295 498
0
0
5 331
9 407
310 236

285 883
0
0
1 828
8 070
295 781

276 938
0
0
641
8 665
286 244

277 198
0
0
– 5 093
7 454
279 559

277 198
0
0
– 4 035
7 454
280 617

2008

2009

2010

2011

2012

2013

3 380
0
0
3 380

3 380
0
700
4 080

3 380
0
700
4 080

3 380
0
700
4 080

3 380
0
700
4 080

3 380
0
700
4 080

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Project herhuisvesting IGZ vanaf 2009. De IGZ heeft
een specifieke opdracht gekregen in het kader van de
taakstelling Balkenende-II. Daartoe is een plan van
aanpak opgesteld dat onder meer een nieuwe
werkwijze met een nieuw kantoorconcept en de
herlocatie van een groot aantal medewerkers behelst.
Een en ander is neergelegd in het project herhuisvesting dat voorziet in de verhuizing van het
hoofdkantoor naar Utrecht, een vermindering van het
aantal regionale kantoren en een ombouw van de
kantoren volgens het nieuwe kantoorconcept. Deze
uitgaven zijn bestemd voor de herinrichting van een
nieuw pand in Utrecht en de herhuisvesting van de
vestiging in Rijswijk.

0

3 500

1 500

1 500

1 000

1 000

Overboeking naar het ministerie van Financiën in
verband met de overdracht van de AD naar de
Rijksauditdienst.

0

– 3 372

– 3 163

– 2 746

– 2 744

– 2 744

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie NvW 2008
Mutatie amendement 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Opbouw ontvangsten x € 1 000

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Toelichting belangrijkste nieuwe mutaties (bedragen x € 1000)

Persexemplaar

208

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Niet-beleidsartikel 99: Nominaal en onvoorzien
Begroting
Opbouw uitgaven x € 1 000
2008

2009

2010

2011

2012

2013

– 42 118
0
– 4 500
108 104
– 99 014
– 37 528

– 38 548
0
0
113 716
– 113 223
– 38 055

– 32 672
0
0
109 935
– 117 336
– 40 073

– 36 034
0
0
109 205
– 114 768
– 41 597

– 8 507
0
0
100 602
– 101 794
– 9 699

– 8 507
0
0
97 383
– 96 190
– 7 314

2008

2009

2010

2011

2012

2013

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2008

2009

2010

2011

2012

2013

– 131 532

– 130 828

– 132 559

– 132 529

– 128 795

– 128 791

Loonbijstelling tranche 2008 (aanvullend)

– 8 188

– 7 945

– 8 016

– 7 750

– 7 784

– 7 784

Prijsbijstelling tranche 2008 voor het opleidingsfonds

– 5 974

– 6 024

– 6 094

– 6 110

– 6 110

– 6 110

Loonbijstelling tranche 2008 (corrigerend deel
programma -ministerie J&G)

52 887

51 867

52 530

53 310

53 302

53 302

Overboeken Enveloppe middelen CBRN naar artikel 41

– 5 700

– 11 300

– 11 300

– 11 300

– 11 300

– 5 700

Overboeken middelen uit het coalitieakkoord naar
artikel 41 t/m 98 ter dekking van begrotingsproblematiek

0

– 6 030

– 4 405

– 2 080

0

0

Overboeken middelen uit het coalitieakkoord naar
artikel 41 t/m 98 ter dekking van begrotingsproblematiek

0

0

– 6 090

– 6 934

0

0

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie NvW 2008
Mutatie amendement 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Opbouw ontvangsten x € 1 000

Stand ontwerpbegroting 2008
Mutatie 1e suppletore begroting 2008
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2009

Toelichting belangrijkste nieuwe mutaties (bedragen x € 1000)

Loonbijstelling tranche 2008

Persexemplaar

209

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Premie
Premie-uitgaven
Uitgaven (x € 1 000 000)

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

– 26,6
80,6
– 8,4

1 640,4
– 57,8
– 1 489,6

3 360,4
83,4
– 1 479,1

5 008,2
44,8
– 1 488,3

6 970,7
– 133,6
– 1 616,2

10 794,6
164,8
– 1 755,2

10 794,6
4 532,9
– 1 854,8

45,6

93,0

1 964,7

3 564,7

5 220,9

9 204,2

13 472,7

– 1 657,5
1 657,5
2 047,0
– 2001,4

– 1 709,3
1 731,6
1 310,7
– 1 240,0

– 750,8
1 622,3
1 371,2
– 278,0

– 114,2
1 583,2
1 463,4
632,3

358,6
1 773,3
1 552,9
1 536,1

1 927,2
1 824,0
1 648,0
3 805,0

3 580,7
1 894,4
1 744,4
6 253,2

45,6
3 704,5
– 3 658,9

93,0
3 042,3
– 2 949,3

1 964,7
2 993,5
– 1 028,8

3 564,7
3 046,6
518,1

5 220,9
3 326,2
1 894,7

9 204,2
3 472,0
5 732,2

13 472,7
3 638,8
9 833,9

A. Opbouw uitgaven vanaf ontwerpbegroting 2008
Uitgavenniveau stand ontwerpbegroting
2008
Mutaties Jaarverslag 2007 / 1e SW – 2008
Nieuwe mutaties
Uitgavenniveau stand ontwerpbegroting
2009
B. Financiering
AWBZ
Eigen betaling AWBZ
Eigen betalingen Zvw
Zvw
Mutatie financieringsachterstand
C. Aansluiting op Budgettair Kader Zorg
Bruto BKZ-uitgaven
BKZ-ontvangsten
Netto BKZ-uitgaven

Toelichting belangrijke nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000 000)

Deze reeks is met name het resultaat van
de actualisatie van het bouwprogramma
en de kapitaallastenraming, mede op
basis van nieuwe realisatiecijfers, en
verwerking van op de aanvullende post
gereserveerde middelen.

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

– 6,7

119,3

109,2

137,7

39,9

– 61,4

– 164,8

25,9

37,9

50,0

50,0

Gereserveerde middelen voor opname
van kosteneffectieve preventieve
interventies (ondersteuning stoppen met
roken, beweegkuur, zelfmanagement
chronische ziekten en depressiepreventie)
in het basispakket van de Zvw. Via de
begroting lopen thans pilottrajecten
hiervoor.
Conform het advies over het macrobudget huishoudelijke Wmo-hulp voor 2009
wordt er voor indexatie een percentage
van 6,15 toegekend, waarvan 2,39 voor de
volumecomponent (reele indexatie) en
3,67 voor de prijscomponent (nominale
indexatie).

– 78,8

– 78,8

– 78,8

– 78,8

– 78,8

De raming van de loon- en prijsbijstelling
is aangepast op basis van de meest
recente macro-economische inzichten in
de Macro Economische Verkenning 2009
van het Centraal Planbureau (CPB).

90,8

142,1

160,7

164,7

168,4

Persexemplaar

210

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Toelichting belangrijke nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Toedeling van een correctie op de
middelen die eerder voor de jaarlijkse
indexering van budgetten en tarieven
voor de loonkostenstijging, de ova, waren
gereserveerd. Dit betreft de jaren 2008
e.v..

– 28,1

– 29,2

– 29,8

– 30,6

– 31,4

– 31,4

De vergoeding voor de loon- en prijsontwikkeling wordt voor alle zorgsectoren in
eerste instantie gereserveerd op nominaal
en onvoorzien. Daar staat de raming voor
2008–2013. De tranche 2008 wordt nu
toebedeeld aan de sectoren (onder
gelijkmatige verlaging van artikel 99).

– 1 579,7

– 1 614,8

– 1 660,3

– 1 713,1

– 1 766,9

– 1 766,9

2009

2010

2011

2012

2013

Voor de intramurale eigen bijdrage AWBZ
is de overgangsmaatregel per 1 januari
2008 beëindigd. Eind 2007 bleken de
inkomenseffecten daarvan groter dan
eerder verwacht. Met het oog daarop is
voor de eerste maanden in 2008 een
overgangsmaatregel (gewenningsbijdrage) in het leven geroepen. Het
kostenplaatje daarvan was € 20 mln, die
volledig werden gedekt uit de verwachte
hogere eigen bijdragen (structureel € 20
mln).

20,0

20,0

20,0

20,0

20,0

De invoering van een vermogensinkomensbijtelling bij de vaststelling van de
eigen bijdragen wordt om uitvoeringstechnische redenen een half jaar
uitgesteld. Dit leidt tot een lagere
opbrengst van eigen bijdragen van € 40
mln. Per 1 januari 2010 worden eigen
bijdragen ingevoerd bij de nieuwe functie
begeleiding.

– 40,0

87,0

96,0

105,0

105,0

Uitbreiding compensatie verplicht eigen
risico (DKG’s). De no-claim in de Zvw is
per 1 januari 2008 vervangen door een
eigen risico. Bepaalde groepen met
meerjarig onvermijdbare kosten
ontvangen daarvoor een specifieke
compensatie. Met ingang van 2009 wordt
deze groep uitgebreid met verzekerden
die in twee achtereenvolgende jaren in
een Diagnose Kostengroep (DKG) zijn
ingedeeld.

– 2,5

– 2,6

– 2,7

– 2,9

– 3,1

Toelichting belangrijke ontvangsten mutaties (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

Persexemplaar

211

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Toelichting belangrijke ontvangsten mutaties (bedragen x € 1 000 000)
2007

2008

2009

Verrekening eigen bijdragen Wmo. Door
verschillen in de uitvoering bij het CAK
van de regeling eigen bijdrage Wmo en
de regeling eigen bijdrage intramuraal
verblijf AWBZ zijn gemeenten € 3 mln
aan eigen bijdragen misgelopen. De
geraamde eigen bijdragen AWBZ worden
hiervoor in 2008 en 2009 met € 3 mln
verhoogd; de geraamde eigen bijdragen
Wmo wordt met € 3 mln verlaagd en de
integratieuitkering Wmo stijgt met € 3
mln. Vanaf 2010 is door het advies van de
onafhankelijke derde aparte verrekening
van de geïnde eigen bijdrage niet meer
noodzakelijk.

3,0

3,0

Gewenningsregeling op de overgangsregeling ZmV. De kosten van het CAK ten
behoeve van de uitvoering van de
gewenningsbijdrage in de eerste
maanden van 2008 bedragen € 3,8 mln.
In verband daarmee vindt een overheveling plaats naar artikel 43 (beheerskosten
AWBZ).

3,8

In het kader van de Wtcg vinden enkele
wijzigingen plaats in de eigen bijdrage
AWBZ en Wmo. Veruit de belangrijkste is
de introductie van een korting op de
eigen bijdragen. De korting op de eigen
bijdrage extramuraal (AWBZ en Wmo)
bedraagt 33%. De korting op de eigen
bijdrage intramuraal bedraagt 8% voor
65-plussers en 16% voor 65-minners. De
korting op de eigen bijdrage extramuraal
2009 wordt kasmatig uitgekeerd in 2010.
Naast de kortingen wordt ook de inkomensgrens in de eigen bijdrage extramuraal voor 65-minners met € 5 000 verhoogd. Dit betekent dat het inkomen
waarboven de eigen bijdrage begint mee
te stijgen met dat inkomen wordt
verhoogd. Hierdoor daalt de eigen
bijdrage AWBZ. Dit gebeurt ook door de
verlaging van het vrijlatingspercentage in
de eigen bijdrage intramuraal.

– 230,0

Persexemplaar

2010

2011

2012

2013

– 433,0

– 323,0

– 331,0

– 342,0

212

ZBO’S EN RWT’S

Artikel

Naam

98
98
–

Uit begrotingsmiddelen
1.
Zorg Onderzoek Nederland/ Medische Wetenschappen
(ZonMw)
2.
Keuringsinstanties op grond van de Warenwet
3.
Stichting Koppeling
4.
Registratiecommissies en opleidingscolleges KNMG,
KNMP en NMT
5.
Sanquin
6.
Keuringsinstanties op grond van de Wet op de Medische
Hulpmiddelen (KEMA)
7.
Stichting Fonds Patiënten Gehandicapten en Ouderen
(PGO)
8.
Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
9a. Sociale Verzekeringsbank (mantelzorgcompliment)
9b. Sociale Verzekeringsbank (onverzekerden Zorgverzekeringswet)
10. Argonaut
11. Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR)
12. Commissie Algemene Oorlogsongevallenregeling
Indonesië/SAIP
13. ZBO’s Rechtsherstel (Het Gebaar en Sinti en Roma)
14. Centrale Commissie voor Mensgebonden Onderzoek
(CCMO), inclusief Medisch Ethische Commissies (METC’s)
15. Zorg ZBO’s (NZa, CVZ, CBZ, CSZ)
16. College ter beoordeling van Geneesmiddelen

42
42
43
43

Uit premiemiddelen
17. Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS)
18. Zorgverzekeraars Zvw
19. Stichting Uitvoering Omslagregelingen WTZ (SUO)
20. Uitvoeringsorganen AWBZ inclusief CAK

41
41
42
42
42
42
43
43
44
42
44
47
47
47

ZBO

RWT

ZBO
ZBO
ZBO

RWT

Begroting
2009

RWT

1,7
–
–

RWT

0,7
177,4

ZBO

ZBO

–

ZBO
ZBO
ZBO

RWT
RWT
RWT

–
146,6
0,5

ZBO
ZBO
ZBO

RWT

6,1
1,3
26,6

RWT

ZBO
ZBO
ZBO
ZBO
ZBO

ZBO
ZBO
ZBO

1,9
–

RWT

1,5
87,0
Zie par. aCBG

RWT
RWT
RWT
RWT

16,7
18 221,7
–
171,1

Toelichting
2. Er zijn circa 25 keuringsinstanties op grond van de Warenwet. Het betreft private organisaties die voor wat betreft de kwaliteit van hun
werkzaamheden onder toezicht staan van de VWA. Zij ontvangen geen bijdrage uit de begroting van VWS.
3. De taken van de Stichting Koppeling worden na aanvaarding van het wetsvoorstel per 1 januari 2009 overgedragen aan het CVZ. Er is daarom
geen budget meer voor de Stichting Koppeling geraamd.
6. Er is één keuringsinstantie op grond van de wet Medische Hulpmiddelen in Nederland, namelijk KEMA. KEMA ontvangt geen bijdrage uit de
begroting van VWS, maar wordt volledig door de industrie bekostigd.
7. De taken van het Fonds PGO worden met ingang van 1 januari 2009 overgeheveld naar de baten-lastendienst CIBG.
13. De liquidatiedata van de Stichting Het Gebaar en de Stichting Rechtsherstel Sinti en Roma zijn verschoven naar 2009 en 2010. Mogelijk brengt
dit extra uitvoeringskosten met zich mee. Deze zijn nog niet in de raming opgenomen.
18. Bij invoering van de Zvw is de WTZ 1998 ingetrokken. De SUO heeft tot zorgtaak de werkzaamheden die voortvloeien uit de wet af te wikkelen.
Vanaf 2009 worden eventuele nog resterende werkzaamheden gedaan door het CVZ.

Persexemplaar

213

MOTIES
AANGENOMEN MOTIES

KAMERSTUK

STAND VAN ZAKEN

Motie-Van Miltenburg/Smits over diagnostiek en behandeling van
dyslexie

29 200 XVI, nr. 98

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
13 november 2007 (31 200 XVI, nr. 71)

Motie-Hermann over duidelijke vermelding alcoholpercentage en
leeftijdsgrens op verpakking en intensivering leeftijdscontrole bij
verkoop

27 565, nr. 5

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
20 november 2007 (27 565, nr. 35)

Motie-Mosterd c.s. over zorg en ondersteuning van mensen die
niet voor de functie verblijf zijn geïndiceerd, maar wel blijvend
veel AWBZ-zorg nodig hebben

30 131, nr. 75

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
26 oktober 2007 (26 631, nr. 230)

Motie-Mosterd/Bakker over de eigen bijdrage voor extramurale
AWBZ-zorg

30 131, nr. 76

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
13 juni 2008 (30 597, nr. 15)

Motie-Kant c.s. over een plan voor de implementatie van de
Perinatale Audit

29 323, nr. 24

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
3 september 2007 (29 323, nr. 31)

Motie-Bussemaker c.s. over een effectieve aanpak van stages en
praktijkbegeleiding in de zorgopleidingen

30 800 XVI, nr. 75

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
5 november 2007 (29 282, nr. 46)

Motie-Bussemaker/Omtzigt over het aantrekkelijker maken van
werken in de zorg

30 800 XVI, nr. 76

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
5 november 2007 (29 282, nr. 46)

Motie-Van der Veen over het verruimen van de leeftijdsgrens voor
tandheelkundige zorg voor jeugdigen van 18 naar 21 jaar

29 689, nr. 141

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
26 juli 2007 (29 689, nr. 147)

Motie-Buijs c.s. over inzicht in nieuwe criteria voor het geneesmid- 29 359/28 494, nr. 86
delenvergoedingssysteem (GVS)

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
3 juli 2008 (29 477, nr. 62)

Motie-Spies/Nijs over de plaats van de RMO binnen de rijksdienst

28 101, nr. 5

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
19 oktober 2006 (28 101, nr. 8)

Motie-Kraneveldt c.s. over aandacht voor kwaliteit en kwantiteit
van gemeentelijke ondersteuning van het vrijwilligerswerk

30 131, nr. 93

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
9 oktober 2007 (30 169, nr. 11)

Motie-Ouwehand c.s. over openbaarmaking van de jaarverslagen
van Dierexperimentencommissies

30 800-XVI, nr. 108

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
19 oktober 2007 (30 168 nr. 3/27 428)

Gewijzigde motie-Heerts/Omtzigt over het niet verstrekken van de
zorgtoeslag aan wanbetalers

30 918, nr. 20

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
2 oktober 2007 (30 918, nr. 26)

Motie-Omtzigt/Heerts over een masterplan voor Nederlandse
verzekerden in het buitenland en buitenlandse verzekerden in
Nederland

30 918, nr. 16

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
21 november 2007 (30 918, nr. 27)

Motie-Omtzigt/Heerts over een oplossing voor mensen met een
betalingsachterstand

30 918, nr. 15

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
12 november 2007 (29 689, nr. 43)

Motie-Omtzigt/Heerts over het individueel benaderen van mensen
zonder zorgverzekering

30 918, nr. 14

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
4 maart 2008 (29 689, nr. 180)

Persexemplaar

214

Moties

AANGENOMEN MOTIES

KAMERSTUK

STAND VAN ZAKEN

Motie-Kant over georganiseerde jeugdtandzorg

30 800 XVI, nr. 84

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
25 oktober 2007 (29 689, nr.
158/31 200 XVI)

Motie-Van Miltenburg over de hoogte van nieuwe PGB’s voor
mensen met een verblijfsindicatie

26 631, nr. 218

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
30 juli 2007 (26 631, nr. 221)

Motie-Joldersma over een nadere omschrijving van de rookruimte 30 800 XVI nr 161
in de horeca

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
4 oktober 2007 (31 200/22 894, nr. 7)

Motie-Timmer/Van der Staaij over afspraken over maatregelen op
het gebied van happy hours en stunten met alcoholprijzen

29 894, nr. 5

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
20 november 2007 (27 565, nr. 35)

Motie-Joldersma c.s. over onderbrenging van verse paddo’s en
qat in de Opiumwet

30 515, nr. 12

AFGEHANDED
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
17 januari 2008 (24 077, nr. 208)

Motie-Schippers/Agema over een regeling van tijdelijke toelating
tot het pakket van veelbelovende innovaties

30 800 XVI, nr. 92

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
13 november 2007 (31 200 XVI, nr. 72)

Motie-Van der Veen c.s. over opname van preventie in het
basispakket

30 800 XVI, nr. 74

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
24 september 2007 (22 894, nr. 134)

Motie-Schermers c.s. over het achter de toonbank plaatsen van
zelfzorggeneesmiddelen in de UAD-categorie

30 800 XVI, nr. 151

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
18 maart 2008 (29 477/31 200 XVI,
nr. 44)

Motie-Ouwehand c.s. over inventarisatie van doelen waarvoor
onderzoek met primaten wordt verricht

30 800 XVI, nr. 110

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
9 juni 2008 (31 200 XVI, nr. 152)

Motie-Ouwehand c.s. over inventarisatie van proeven op
ongewervelde dieren

30 800 XVI, nr. 111

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
9 juni 2008 (31 200 XVI, nr. 152)

Motie-Van der Veen c.s. over een onderzoek naar een zodanige
vormgeving van de AWBZ dat het recht op zorg kan worden
gegarandeerd en cliëntenstops worden voorkomen

30 800, nr. 55

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
13 juni 2008 (30 597, nr. 15)

Motie-Kant c.s. over het verbeteren van de rechtspositie en
inkomenspositie van alfahulpen

29 538, nr. 44

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
26 september 2007 (29 538, nr. 58)

Motie-Wiegman-van Meppelen Scheppink c.s. over het vormgeven van de aanbesteding van huishoudelijke zorg als een
toelatingsmodel

29 538, nr. 48

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
26 september 2007 (29 538, nr. 58)

Motie-Willemse-Van der Ploeg c.s. over het daadwerkelijk leveren
van HH2 bij een gecombineerde indicatie HH1 en HH2

29 538, nr. 49

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
26 september 2007 (29 538, nr. 58)

Motie-Wolbert c.s. over de positie van alfahulpen

29 538, nr. 47

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
26 september 2007 (29 538, nr. 58)

Motie-Joldersma c.s. over een landelijk dekkende en continue
registratie van alcohol- en drugsgerelateerde incidenten

23 760, nr. 22

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
14 februari 2008 (23 760, nr. 27)

Persexemplaar

215

Moties

AANGENOMEN MOTIES

KAMERSTUK

STAND VAN ZAKEN

Motie-Verbeet c.s. over de huishoudelijke verzorging aan cliënten
met een ernstige verstandelijke, lichamelijke en/of zintuiglijke
beperking

30 131, nr. 80

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
26 september 2007 (29 538, nr. 58)

Motie-Verbeet/Bakker over de mediatiecommissie

30 131, nr. 81

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
26 september 2007 (29 538, nr. 58)

Motie-Van der Veen c.s. over onderzoek naar een eenduidige
indicatiestelling voor de AWBZ

30 800 XVI, nr. 73

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
9 juli 2008

Gewijzigde motie-Arib over het wegnemen van verschillen in het
voorkomen van gezondheidsproblemen bij verschillende
bevolkingsgroepen

31 316, nr. 13 (gewijzigd)

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
9 juli 2008 (22 894, nr. 176)

Motie-Van der Veen c.s. over een beleidsplan voor het verkleinen
van sociaal-economische gezondheidsverschillen

31 200 XVI, nr. 49

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
9 juli 2008 (22 894, nr. 176)

Motie-Wiegman-van Meppelen Scheppink c.s. over verhoging van
het percentage moeders dat vijf of zes maanden borstvoeding
geeft

31 200 XVI, nr. 58

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
4 juli 2008

Motie-Jan de Vries c.s. over het voorkomen van de voorgenomen
fusie

31 420, nr. 2, (gewijzigd,
was nr. 1)

AFGEHANDELD
Zie brief van de minister van WWI
aan de Tweede Kamer d.d.
30 juni 2008 (31 420, nr. 8)

Motie-Van der Veen c.s. over onderzoek naar een eenduidige
indicatiestelling voor de AWBZ

30 800 XVI, nr. 73

AFGEHANDELD
Zie brief aan de Tweede Kamer d.d.
9 juli 2008

Motie-Arib c.s. over aanscherping van de aanrijtijden

29 835, nr. 32

Wordt meegenomen in de follow-up
referentiekader die in september
2008 naar de Kamer wordt gestuurd.

Motie-Koser Kaya over de maximale aanrijtijd

29 835, nr. 33

Wordt meegenomen in de follow-up
referentiekader die in september
2008 naar de Kamer wordt gestuurd.

Motie-Atsma c.s. over een herkenbaar anti-dopingbeleid voor
30 300 XVI, nr. 72
sportscholen en fitnesscentra en een kwaliteitskeurmerk voor deze
sector

Begin van dit jaar is door TNO een
onderzoek gestart naar de preventie
van dopinggebruik in de ongeorganiseerde sport, waarbij vooral wordt
gekeken naar mogelijk gebruik in
sportscholen en fitnesscentra. De
resultaten van dit onderzoek, dat eind
van het jaar wordt afgerond, zullen
mede bepalend zijn voor de aanpak
van het dopingvraagstuk in deze
branche. Daarna zal de Kamer z.s.m.
worden geïnformeerd.

Motie-Bussemaker c.s. over beperking van administratieve lasten
door een scherpe normstelling

30 800 XVI, nr. 77

Deze motie wordt meegenomen in
het plan van aanpak ontbureaucratisering dat in september 2008 naar de
Tweede Kamer wordt gezonden.

Gewijzigde motie-Bouwmeester c.s. over de invulling van de
nieuwe norm voor dwangbehandeling

30 492, nr. 22 (gewijzigd)

Aan de NVVP is gevraagd zich
hierover uit te spreken. Reactie
afwachten. Planning: september
2008.

Persexemplaar

216

Moties

AANGENOMEN MOTIES

KAMERSTUK

STAND VAN ZAKEN

Motie-Joldersma c.s. over een familievertrouwenspersoon in elke
ggz-instelling

30 492, nr. 23

Wachten op de rapportage onderzoek
familievertrouwenspersoon voor
ggz-instellingen. op grond van
bevindingen van het rapport zal
besluitvorming plaatsvinden over de
wijze waarop uitvoering wordt
gegeven aan de motie. Planning:
september 2008.

Motie-Voordewind c.s. over dwangmedicatie versus noodmedicatie in relatie tot de bijwerkingen

30 492, nr. 25

Aan de NVVP is gevraagd zich
hierover uit te spreken. Reactie
afwachten.
Planning: september 2008.

Motie-Jan de Vries c.s. over een plan van aanpak gericht op het
verminderen van de beleefde administratieve lasten met 25% in
2011

31 200 XVI, nr. 78

NOC*NSF heeft de stand van zaken
van het rapport «minder regels, meer
sport» geëvalueerd. Met NOC*NSF is
nu afgesproken dat een inventarisatie
naar bereikte resultaten en resterende knelpunten wordt opgesteld.
De Kamer zal hierover in het najaar
middels een plan van aanpak worden
geïnformeerd.

Motie-Schippers over het bundelen van de beleidsvoornemens

29 282, nr. 50

In september 2008 zal er een brief
naar de Kamer worden gestuurd over
de voortgang van de motie.

Aangehouden motie-Koser Kaya c.s. over een plan van aanpak
arbeidsmarktbeleid in de zorg

31 200 XVI, nr. 63

In september 2008 zal er een brief
naar de Kamer worden gestuurd
waarin deze motie wordt afgedaan.

Motie-Jan de Vries c.s. over een plan van aanpak gericht op het
behouden en versterken van de kracht van sportverenigingen

31 200 XVI, nr. 76

NOC*NSF zal samen met haar leden
(sportbonden) onderzoeken welke
knelpunten zich op dit moment
voordoen bij werving en behoud van
sportvrijwilligers, zowel bij bonden
als bij verenigingen. Vervolgens zal
worden nagegaan welke beleidsinstrumenten, zowel vanuit de
overheid als vanuit de sport, op dit
moment reeds worden ingezet om
deze problematiek aan te pakken. Op
basis daarvan zal een plan van
aanpak worden opgesteld dat
komend najaar gereed is en aan de
Kamer gestuurd zal worden.

Motie-Leijten/Bouwmeester over een plan voor brede spreiding
van alcoholpoli’s

27 565, nr. 69

De Kamer is hierover op 14 juli 2008
geïnformeerd.

Motie-Voordewind over een afzonderlijk streefpercentage voor
alcoholgebruik onder 12-jarigen

27 565, nr. 65

Er is een streefcijfer voor 12 jarigen
geformuleerd, deze is opgenomen in
deze begroting.

Motie-Schermers c.s. over aanpak van gezondheidsproblemen die
voortvloeien uit excessief alcoholgebruik van ouderen

27 565, nr. 70

De Kamer zal hierover in het voorjaar
van 2009 worden geïnformeerd.

Motie-Schermers c.s. over aanscherping van de criteria voor de
afbakening tussen geneesmiddelen en kruidenmiddelen

31 200 XVI, nr. 46

De Kamer zal hierover in september
2008 worden geïnformeerd.

Motie-Omtzigt c.s. over de financiële effecten van substitutie

29 689, nr. 170

De Kamer zal hierover in september
2008 worden geïnformeerd.

Persexemplaar

217

Moties

AANGENOMEN MOTIES

KAMERSTUK

STAND VAN ZAKEN

Motie-Van Gerven over tussentijds declareren mogelijk maken in
het DBC GGZ systeem

25 424, nr. 71

Momenteel wordt overleg gevoerd
met partijen over de planning
hiervan. De Kamer zal hierover in
september 2008 worden geïnformeerd.

Motie-Van Gerven over het met terugwerkende kracht compenseren van chronisch zieken en gehandicapten

29 689, nr. 203

De Kamer zal hierover in september
2008 worden geïnformeerd.

Motie-Jan de Vries c.s. over het op de lange termijn beschikbaar
blijven van de AWBZ voor langdurige intra- en extramurale zorg

30 597, nr. 19

De Kamer zal hierover in september
2008 worden geïnformeerd.

Motie-Van Miltenburg c.s. over concrete voorstellen om de
subsidieregeling pgb op te heffen

30 597, nr. 21 (herdruk)

De Kamer zal hierover in september
2008 worden geïnformeerd.

Motie-Wiegman-van Meppelen Scheppink c.s. over duidelijkheid
over de nadere invulling van de beperking aanspraak begeleiding

30 597, nr. 23

De Kamer zal hierover in september
2008 worden geïnformeerd.

Motie-Wolbert c.s. over de collectieve verantwoordelijkheidsverdeling voor noodzakelijke zorg en begeleiding

30 597, nr. 24

De Kamer zal hierover in september
2008 worden geïnformeerd.

Motie-Wolbert over een gevalideerde diagnose-en Indicatiestelling 30 597, nr. 25

De Kamer zal hierover in september
2008 worden geïnformeerd.

Motie-Wolbert/Van Miltenburg over waarborging van het
aanbieden van ADL-clusterwonen

26 631, nr. 265

De Kamer ontvangt vóór 1 oktober
2008 toelichting op de wijze waarop
zal worden gemonitoord of voldoende ADL-clusterwoningen tot
stand komen na 01-01-2009.

Motie-Kant over een medication review

31 200 XVI, nr. 43

Reactie/standpunt wordt meegenomen in de voortgangsrapportage
Koers op kwaliteit. Planning:
september 2008.

Motie-Smilde/Wiegman-van Meppelen Scheppink over voorlichting aan verzekerden over de consequenties van de door hen
gekozen polis

31 200 XVI, nr. 144

De minister komt tegemoet aan deze
motie via het Richtsnoer informatieverstrekking voor verzekeraars van
de NZa en via de uitkomsten van het
onderzoek van de NZa naar de
contracteercyclus (Monitor Zorgverzekeringsmarkt). De Kamer wordt
na het verschijnen van deze
rapporten geïnformeerd.

Motie-Joldersma c.s. over een landelijke gedragscode voor veilig
alcoholgebruik in buurt-en huiskamerketens

27 565, nr. 37

VNG wordt verzocht hiervoor voor
eind 2008 een handreiking te
ontwikkelen. Daarna zal de Kamer
z.s.m. worden geïnformeerd.

Motie-Bouwmeester over het sluiten van de alcoholafdeling van
supermarkten

27 565, nr. 43

Wordt meegenomen in wetsvoorstel
Drank- en Horecawet dat voorjaar
2009 aan de Kamer zal worden
aangeboden.

Motie-Voordewind/Leijten over een label waarin wordt gewezen
op de schadelijke effecten van alcoholgebruik

27 565, nr. 56

Vóór het einde van 2008 zullen de
uitkomsten van het onderzoek naar
de Kamer worden gestuurd.

Motie-Van Gerven over een voorlichtingscampagne aan zorgverzekeraars over vergoeding van zorg aan onverzekerde illegalen

31 249, nr. 24

De Kamer is middels brief Z/VV28516492851649 op de hoogte
gesteld van het feit dat VWS en CVZ
in afstemming met Justitie de
voorbereiding van de voorlichting ter
hand nemen.

Persexemplaar

218

Moties

AANGENOMEN MOTIES

KAMERSTUK

STAND VAN ZAKEN

Motie-Arib over de behandeling van illegale kinderen met een
kinderbeschermingsmaatregel

31 249, nr. 26

Deze motie wordt uitgevoerd met de
VWS-verzekerdenmonitor in juni/juli
2009. De Kamer is hierover geïnformeerd middels brief Z/VV-2851649
d.d. 30-5-2008.

Motie-Smilde c.s. over een analyse van de contracten

31 249, nr. 16

Deze motie wordt uitgevoerd met de
VWS-verzekerdenmonitor in juni/juli
2009. De Kamer is hiervan op de
hoogte gesteld middels brief
Z/VV-2 851 649 d.d. 30-5-2008.

Motie-Van Gent/Arib over het monitoren van de uitvoering van de
regeling

31 249, nr. 25

Deze motie wordt uitgevoerd met de
VWS-verzekerdenmonitor in juni/juli
2009. De Kamer is hiervan op de
hoogte gesteld middels brief
Z/VV-2851649 d.d. 30-5-2008.

Motie-Arib c.s. over een inventarisatie van problemen in de
kraamzorg

29 282, nr. 60

In september 2008 gaat er een plan
van aanpak naar de Kamer.

Motie-Van der Vlies c.s. over het bieden van meer tijd aan
nabestaanden om de kamer in een verpleeg- of verzorgingstehuis
te ontruimen

31 200 XVI, nr. 70

De leegstand na overlijden wordt
betrokken bij het harmoniseren van
de regels rond zorghuizen ter vervanging van de huidige aparte regels
voor verpleeghuizen en verzorgingshuizen. De invoering van zorgzwaartepakketten voor de bekostiging van intramurale zorg maakt het
noodzakelijk, dat de regelgeving over
leegstand na overlijden en ook het
houden van een kamer na ziekenhuisopname of andere oorzaken van
tijdelijke afwezigheid geharmoniseerd wordt. Dit proces van harmonisatie zal de NZa in 2008 voltooien.
De Kamer zal geïnformeerd worden
zodra de NZa hierover een beslissing
heeft genomen.

Persexemplaar

219

TOEZEGGINGEN
WAT IS TOEGEZEGD?

VINDPLAATS

STAND VAN ZAKEN

Naast het in het regeerakkoord toegezegde onderzoek
naar de psychosociale gevolgen van abortus, vindt er ook
onderzoek plaats naar de psychosociale gevolgen van
adoptie.

Debat over de Regeringsverklaring d.d. 1 maart 2007

ZonMw voert de onderzoeken uit.
Uitkomst van deze onderzoeken is te
verwachten tussen 2010 en 2015.
Daarna wordt de Kamer geïnformeerd.

Nota overgewicht.

Begrotingsdebat J&G 2008 d.d.
22 november 2007

De Kamer zal in het najaar van 2008
worden geïnformeerd.

De Kamer ontvangt een brief over de wijze waarop de
overtijdbehandeling (met flexibele beraadtermijn) onder
de Wet afbreking zwangerschap zal worden gebracht.

AO Afbreking zwangerschap/
levensbeëindiging bij pasgeborenen d.d. 19 maart 2008

De Kamer zal eind 2008 worden
geïnformeerd.

In de zomer zal de Kamer een plan van aanpak inzake de
schaalvergroting van GGD’en worden toegezonden.

Behandeling Wetsvoorstel
Publieke Gezondheid (31 316)
d.d. 15 mei 2008

Plan van aanpak zal in september
2008 aan de Kamer worden
verzonden.

De minister zal kijken naar verschil accijns sigaretten en
shag; dit mogelijk aanpakken als er gedragseffecten zijn.

AO tabak d.d.
3 juli 2007

De Kamer zal in najaar 2008 worden
geïnformeerd.

Kamer informeren over resultaten van literatuuronderzoek Begrotingsbehandeling VWS
naar de effecten van alcoholreclame op het drinkgedrag
2008 d.d. 14 november 2007
van jongeren.

De Kamer zal in september 2008
worden geïnformeerd.

Nadere rapportage aan de Kamer over de vraag hoe de
activiteiten van de inspectie zich verhouden tot haar
feitelijke en budgettaire formatie.

Behandeling van de Wet
uitbreiding bestuurlijke
handhaving volksgezondheidswetgeving (31 122, nr. 1) d.d.
14 mei 2008

De Kamer zal in september 2008
worden geïnformeerd.

Binnen enkele maanden zal de Kamer het onderzoek van
de CCMO en de Inspectie voor de Gezondheidszorg naar
de probiotica-affaire in het UMCU ontvangen.

Mondelinge vragen van Agema
(PVV) over het bericht dat 40 tot
80 procent van de medische
proefpersonen slecht op de
hoogte zijn van de werkelijke
doelstellingen van het onderzoek waar zij aan deelnemen.
(Telegraaf, 21 maart 2008)

De Kamer zal in september 2008
worden geïnformeerd.

Integrale drugsnota.

Debat drugsbeleid d.d.
6 maart 2008

De nota zal in 2010 naar de Kamer
worden gestuurd.

De Kamer zal schriftelijk worden geïnformeerd over de
mogelijkheden van voorkerntransplantatie.

Vervolg AO Ethiek d.d.
11 maart 2008

De Kamer zal in september 2008
worden geïnformeerd.

Vóór de zomer ontvangt de Kamer een brief over
Vervolg debat Ouderenbeleid
kleinschalig wonen. Daarin zal aandacht worden besteed
d.d. 6 februari 2008
aan de vraag hoe andere partijen ook kunnen meedoen en
al meedoen bij de totstandkoming van kleinschalige
woonvoorzieningen.

Tijdens het AO verpleeghuiszorg van
3 juli 2008 is meegedeeld dat de brief
in oktober 2008 naar de Kamer wordt
gestuurd.

De Kamer zal zo spoedig mogelijk geïnformeerd worden
over het eventueel opnemen van het rijksvaccinatieprogramma in de Wet publieke gezondheid.

Behandeling Wetsvoorstel
Publieke Gezondheid (31 316)
d.d. 15 mei 2008

De Kamer zal in najaar 2008 worden
geïnformeerd.

In het najaar brief aan de Tweede Kamer sturen met
rapportage over ervaringen vergunningverlening PCI’s en
ICD’s en toetsing van verrichtingen aan uitstroomcriteria
WBMV.

VAO Interventies aan het hart
d.d. 20 december 2007

De Kamer zal in najaar 2008 worden
geïnformeerd.

In het najaar informeren over aanpassing
risicoverevening/afschaffing nacalculatie verzekeraars.

AO DBC’s/kapitaallasten/
maatstafconcurrentie d.d.
18 juni 2008

De Kamer zal in najaar 2008 worden
geïnformeerd.

Persexemplaar

220

To e z e g g i n g e n

WAT IS TOEGEZEGD?

VINDPLAATS

STAND VAN ZAKEN

De Kamer zal worden bericht over de uitkomsten van het
overleg met de organisaties over de implementatie van
een richtlijn over abortushulpverlening.

AO Afbreking zwangerschap/
levensbeëindiging bij pasgeborenen d.d. 19 maart 2008

De Kamer zal eind 2008 worden
geïnformeerd.

In 2008 zal de Kamer worden geïnformeerd over de
uitkomsten van een onderzoek naar de actuele en
potentiële sportdeelname van mensen met een handicap
en het op basis daarvan op te stellen actieplan, waarbij
ook NOC*NSF en NebasNsg worden ingeschakeld.

Wetgevingsoverleg inzake Sport
begroting 2008 d.d.
19 november 2007

De uitkomsten van het participatieonderzoek naar gehandicaptensport
zullen komend najaar gereed zijn. De
Kamer zal eind 2008 worden
geïnformeerd.

In de loop van 2008 zal de Kamer een tussentijdse
evaluatie van de nota Tijd voor Sport en het uitvoeringsprogramma Samen voor Sport ontvangen.

Wetgevingsoverleg inzake Sport
begroting 2008 d.d.
19 november 2007

Over de voortgang van de uitvoering
van de prioritaire beleidsprogramma’s uit de nota’s Tijd voor
sport, Samen voor sport, alsmede de
beleidsbrief De kracht van Sport, zal
de Kamer aan het eind van 2008 een
tussenrapportage ontvangen.

De Kamer zal worden geïnformeerd over de onderzoeksvragen in het onderzoek van de VU en het Erasmus MC
(Euthanasie). Als de onderzoeksresultaten er aanleiding
toe geven, zal de regering zich daarover beraden en zal de
Kamer daarover worden geïnformeerd.

AO evaluatie Euthanasiewet d.d.
19 maart 2008

Onderzoeksresultaten afwachten. De
Kamer zal zo mogelijk eind 2008
worden geïnformeerd.

Wetsvoorstel over structurele maatregelen voor de
oplossing van de wanbetalersproblematiek nog voor het
einde van dit jaar naar Kamer.

Voortzetting behandeling Wijz.
van de Zorgverzekeringswet en
andere wetten (verzwaren
incassoregime premie en andere
maatregelen zorgverzekering,
30 918) d.d. 20 juni 2007

Wetsvoorstel zal september 2008 aan
de Kamer worden aangeboden.

De Kamer zal geïnformeerd worden over de resultaten van VAO Alcoholbeleid d.d.
een samen met de branche en gezondheidsinstellingen uit 20 december 2007
te voeren onderzoek naar de mogelijkheden om te komen
tot een duidelijk zichtbaar label over de schadelijke
effecten van overmatig alcoholgebruik.

De Kamer zal hierover eind 2008
worden geïnformeerd.

De Kamer zal worden geïnformeerd als de commissie van VAO Kapitaallasten (Transpawijzen constateert dat er sprake is van een patroon in de
rante tarieven) d.d.
problemen van ziekenhuizen die zich tot de commissie
18 oktober 2007
wenden, op basis waarvan criteria dan wel spelregels voor
haar werkwijze kunnen worden opgesteld.

De Commissie kondigt aan 1 oktober
2008 met een advies te komen. In het
najaar van 2008 zal de Kamer worden
geïnformeerd.

De minister zal de Kamer een brief doen toekomen over
VAO Kapitaallasten (Transpawinst in de zorg, waarin tevens zal worden ingegaan op de rante tarieven) d.d.
maatschappelijke onderneming, de visie van het kabinet
18 oktober 2007
op marktwerking in de zorg en andere toekomstige
ontwikkelingen in de zorg.

De Kamer zal eind 2008 worden
geïnformeerd.

Nadat in 2009 een verdere verfijning is aangebracht, zal in
2010 het nieuwe systeem worden geëvalueerd. Hierbij
zullen in elk geval dezelfde vragen als bij de evaluatie van
de no-claimteruggave worden betrokken. Hierbij wordt
meegenomen de vraag of mensen naar de huisarts gaan
in plaats van naar de spoedeisende hulp.

Behandeling Wijz. Zorgverzekeringswet; vervanging
no-claimteruggave door een
verplicht eigen risico (31 094)
d.d. 26 september 2007

De evaluatie wordt in de zomer van
2010 aan de Kamer aangeboden.

Kamer bij aanbieding referentiekader berichten over de
wetenschappelijke onderbouwing van de 15 minuten
aanrijtijd en ook ingaan op de voor- en nadelen (inclusief
kosten) om deze naar 8 minuten te brengen.

AO Ambulancezorg d.d.
29 november 2007

Wordt meegenomen in follow-up
referentiekader die in september
2008 naar de Kamer wordt gestuurd.

De Kamer ontvangt de resultaten van het onderzoek dat
de IGZ in februari 2008 intern afrondt naar de marketing
van nieuwe cholesterolverlagers.

AO Stand van zaken IGZ d.d.
13 februari 2008

De IGZ is bezig met de afronding van
het onderzoek. Naar verwachting zal
de Kamer september 2008 het
resultaat daarvan ontvangen.

Persexemplaar

221

To e z e g g i n g e n

WAT IS TOEGEZEGD?

VINDPLAATS

STAND VAN ZAKEN

Zodra de studie van Zorgverzekeraars Nederland en het
Verbond van Verzekeraars over het op de hoogte stellen
van patiënten en cliënten van de nota’s en hen te
informeren over de zorgkosten, is ontvangen, zal deze
z.s.m. naar de Kamer worden gestuurd.

Mondelinge vragen van het lid
Schippers (VVD) over de
omvang van fraude in de zorg,
het gebrek aan actie van
zorgverzekeraars als patiënten
aangeven dat de declaratie
onjuist is en het feit dat
patiënten geen afschrift
ontvangen van de rekening/
declaratie. (Kassa, 19 april 2008)
(d.d. 22 april 2008)

De studie van ZN en het Verbond van
Verzekeraars wordt eind juni/begin
juli verwacht. Daarna wordt een
reactie op het stuk gemaakt waarover
de Kamer z.s.m. wordt geïnformeerd.

In de kabinetsreactie op het advies over de wet Bopz zal
worden ingegaan op de rol van de IGZ.

AO Kwaliteitszorg cure/care d.d.
29 november 2007

Het kabinetsstandpunt wet Bopz is
aan de Kamer verzonden. Over dit
onderwerp wordt de Kamer apart in
september 2008 geïnformeerd.

De Kamer ontvangt een nieuw klachtenoverzicht m.b.t. de
uitvoering van de vervoersregeling Valys door Connexxion.

AO Valys d.d. 5 februari 2008

De Kamer zal in het najaar 2008
worden geïnformeerd.

Rond de zomer zal de Kamer een reactie ontvangen op de
uitvoeringstoets van de NZa inzake de mogelijkheid van
één van de financiële ruimte binnen de AWBZ die zoveel
geldt voor de zorg in natura als voor het pgb.

Spoeddebat over PGBs d.d.
12 maart 2008

De uitvoeringstoets van de NZa is
nog niet gereed. Zodra deze gereed is
zal de uitvoeringstoets, voorzien van
een reactie, aan de Kamer worden
gestuurd. Planning: september 2008.

Schriftelijke reactie innovatie en DBCs (proces van
opname nieuwe ontwikkelingen in een DBC) en experimentele DBC. Ook ingaan op het verschil tussen het
Nederlandse en Belgische systeem en de betekenis van
ZBCs in relatie tot het B-segment.

AO DBC’s, kapitaallasten,
maatstafconcurrentie d.d.
18 juni 2008

De Kamer zal in september 2008
worden geïnformeerd.

De Kamer wordt schriftelijk geïnformeerd over een
mogelijke oplossing voor activerende zorg die niet wordt
vergoed op basis van de Zvw en over de financiering van
de steunpunten.

AO Overheveling GGZ d.d.
7 november 2007

De Kamer zal in september 2008
worden geïnformeerd.

De minister zal de Kamer op de hoogte brengen van de
Zie brief aan de Tweede Kamer
uitkomsten van het overleg tussen de IGZ en de NZa in het met antwoorden op kamerkader van de Centrale Apotheek (zie ook toez. nr. 2342).
vragen van Schermers (CDA)
over de Centrale Apotheek d.d.
2-6-2008

IGZ en de NZa werken aan een
onderzoek. Het resultaat daarvan
wordt binnenkort verwacht. De
Kamer zal naar verwachting in
oktober 2008 worden geïnformeerd.

De Kamer zal worden geïnformeerd over de resultaten van Wetgevingsoverleg inzake Sport
het overleg met de staatssecretaris van OCW over de
begroting 2008 d.d.
aanpak van sport en bewegen op het MBO, mede op
19 november 2008
grond van de evaluatie van de pilots in het kader van de
Alliantie School en Sport.

Per 1-8-2008 houdt de Alliantie
School en Sport formeel op te
bestaan. De staatssecretaris is in
overleg met OCW over een gezamenlijk programma als follow-up van de
alliantie. Daarin zal ook aandacht
worden besteed aan sport en
bewegen op het MBO. Na het
zomerreces zal de Kamer hierover
geïnformeerd worden.

Onderzoek naar gezondheidsschade bij kinderen door
meeroken in auto’s.

AO Kaderbrief 2007/2011 over
preventiebeleid d.d.
5 december 2007

Na ontvangst van het RIVM rapport
wordt het naar de Kamer gestuurd.
Planning: september 2008.

De Kamer zal schriftelijk worden geïnformeerd over de
dieetvergoeding in basispakket.

AO Kwaliteitszorg cure/care d.d.
29 november 2007

De Kamer zal in najaar 2008 worden
geïnformeerd.

De Kamer wordt na juli 2008 geïnformeerd over de stand
Vervolgdebat Ouderenbeleid
van zaken/uitkomsten project homo-ouderen (Handelingen d.d. 6 februari 2008
II, 2007–2008, nr. 45, blz. 3418–3419).

Persexemplaar

De verwachting is de Kamer eind
oktober 2008 hierover te informeren.

222

To e z e g g i n g e n

WAT IS TOEGEZEGD?

VINDPLAATS

STAND VAN ZAKEN

De Kamer informeren over de ontwikkelingen ter zake van
de Rijkswet Antillen, waarbij op dit moment wordt
gewacht op een reactie van de Antilliaanse ambtsgenoot
over de in het Antilliaanse parlement aangenomen motie
om te voorzien in een vrijwillige verzekering.

AO Masterplan buitenland d.d.
29 mei 2008

Na beslissing van de Rijksministerraad tot intrekking van het
wetsvoorstel kan deze toezegging
definitief worden afgedaan. Zodra
hierover duidelijkheid is, wordt de
Kamer geïnformeerd.

Schriftelijke reactie op de vraag of verouderde apparatuur
in het programma veilige zorg kan worden meegenomen.
Daarbij moet ook aan de orde komen in hoeverre
minimumnormen nodig zijn.

AO Kwaliteitszorg cure/care d.d.
29 november 2007

De Kamer zal hierover najaar 2008
worden geïnformeerd.

Onderzoek en audit naar functioneren Centraal Administratie Kantoor Bijzondere Zorgkosten (CAK).

Spoeddebat eigenbijdrage
AWBZ d.d. 6 maart 2008

Eind september 2008 is het conceptrapport van Berenschot gereed.
Daarna zal de Kamer z.s.m. worden
geïnformeerd.

De Kamer ontvangt in het najaar van 2008 de SCPrapportage inzake verhouding tussen maatschappelijke
participatie en arbeid.

AO Vrijwilligerswerk/Mantelzorg
d.d. 20 maart 2008

De planning is om de Kamer eind
november 2008 hierover te informeren.

Eind november wordt een task force ingesteld die ervoor
zorgt dat de problematiek van de overfinanciering van de
ziekenhuizen opgelost zal zijn, zodanig dat die valt toe te
rekenen aan afzonderlijke verzekeraars.

Wetgevingsoverleg over de
financiële verantwoording over
het jaar 2007 d.d. 16 juni 2008

Een task force is inmiddels opgezet.
Na afwikkeling wordt de Kamer
geïnformeerd. Planning: najaar 2008.

Wet Zorg en dwang volgend jaar naar de Tweede Kamer.

AO Kwaliteitszorg cure/care d.d.
29 november 2007

Indiening bij de Tweede Kamer zal
naar verwachting rond november
2008 plaatsvinden.

De Kamer ontvangt de resultaten van het onderzoek van
de IGZ naar de seeding trails in de tweede helft van 2008.

AO Stand van zaken IGZ d.d.
13 februari 2008

De Kamer zal eind 2008 worden
geïnformeerd.

De Kamer zal worden geïnformeerd over de resultaten van VAO Alcoholbeleid d.d.
een te houden onderzoek naar de mogelijkheden om
20 december 2007
alcoholpromoties gericht op jongeren zoveel mogelijk te
beperken en zo mogelijk te verbieden.

Planning is om de Kamer eind 2008
te informeren.

De Kamer zal wordt geïnformeerd zodra de internetsite
«Eenvoudig Goed» operationeel is.

AO Vrijwilligerswerk/Mantelzorg
d.d. 20 maart 2008

Verwacht wordt dat de internetsite in
december 2008 operationeel wordt.
De Kamer zal hierover vóór het
kerstreces 2008 worden geïnformeerd.

Het onlangs ontvangen standpunt van de Europese
Commissie over de elektronische sigaret zal zo spoedig
mogelijk vergezeld van een kabinetsreactie aan de Kamer
worden toegezonden.

AO EU-overleg WSBVC Raad
d.d. 4 juni 2008

De Kamer zal eind 2008 worden
geïnformeerd.

De Kamer zal een overzichtsstudie over de schadelijkheid
van alcoholgebruik in de leeftijdsgroep van 16 tot 18 jaar
ontvangen, zolang nog niet vaststaat dat de leeftijdsgrens
voor het verstrekken van zwakalcoholhoudende dranken
op 16 of 18 jaar moet worden gesteld.

AO Alcoholbeleid d.d.
18 december 2007

Opdracht voor onderzoek is uitgezet
bij Trimbos-Istituut. Planning is de
Kamer hierover begin 2009 te
informeren.

Onderzoek naar de basiselementen die een rol spelen bij
de vaststelling van de prijs en de marges, alsmede naar
het ongewenste effect van verzorgers die voor een lager
salaris moeten gaan werken.

AO Wmo d.d. 11 juni 2008

Dit onderzoek wordt voorzien in het
najaar 2008. Daarna zal de Kamer
z.s.m. worden geïnformeerd.

Onderzoek naar de tarieven in de thuiszorg. Het betreft
hier de tarieven voor huishoudelijk hulp in de thuiszorg in
vergelijking met andere sectoren.

VAO Wmo d.d. 25 juni 2008

De Kamer zal hierover in het najaar
2008 worden geïnformeerd.

Persexemplaar

223

To e z e g g i n g e n

WAT IS TOEGEZEGD?

VINDPLAATS

STAND VAN ZAKEN

Overzicht van verschillende AWBZ-regels bij (tijdelijke)
afwezigheid van de cliënt.

AO Verkeerde beddenproblematiek d.d.
13 december 2007

De Kamer zal geïnformeerd worden
na uitkomst van het onderzoek door
de NZa. Planning: eind 2008.

De Kamer zal nader worden geïnformeerd over de
rapportage van de Stuurgroep Verantwoorde Zorg
Gehandicapten over het metingsinstrument.

AO Gehandicaptenzorg d.d.
12 december 2007

Naar verwachting worden in
september 2008 de uitkomsten van
de pilots bekend. De Kamer zal
daarna z.s.m. worden geïnformeerd.

De IGZ voert onderzoek uit op het gebied van medische
stralingstoepassingen. Als de rapporten over deze
onderwerpen klaar zijn, zal de minister de Kamer een
integrale reactie geven op deze inspectierapporten.

Zie brief aan de Tweede Kamer
d.d. 2 juni 2008 31 200 XVI, nr.
149

Planning is om de Kamer eind 2008
hierover te informeren.

Risicoschatting cannabis door CAM en onderzoek naar de
relatie risico’s van een aantal stoffen (diverse drugs maar
ook alcohol en tabak) door het RIVM (conform Lancetstudie 2007).

Debat drugsbeleid d.d.
6 maart 2008

De Kamer zal in het voorjaar van
2009 worden geïnformeerd.

Na een half jaar evalueren hoe de invoering van het
rookverbod in coffeeshops in de praktijk werkt.

Debat drugsbeleid d.d.
6 maart 2008

De Kamer zal in het voorjaar van
2009 worden geïnformeerd.

De Kamer informeren over de jaarlijkse actualisering van
de indeling van zelfzorggeneesmiddelen door het CBG.

AO Geneesmiddelenbeleid d.d.
20 juni 2007

De Kamer zal vóór het zomerreces
van 2009 worden geïnformeerd.

De Kamer ontvangt t.z.t. de EIZ-rapportage, mede voorzien AO Vrijwilligerswerk/Mantelzorg
van een reactie inzake het onderzoek naar de verhouding
d.d. 20 maart 2008
tussen professionele zorg/beroepskrachten en mantelzorg.

Het streven is de Kamer vóór het
zomerreces van 2009 te informeren.

De Kamer wordt t.z.t. geïnformeerd over het terugdringen AO Vrijwilligerswerk/Mantelzorg
van de bureaucratie/administratieve lasten/regeldruk in de d.d. 20 maart 2008
mantelzorg/vrijwilligerswerk, dit mede in het licht van de
Commissie-Wallage.

Medio 2009 wordt de Kamer
geïnformeerd.

Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen die ouders
hebben die dakloos zijn. Het gaat hier om een beknopt
onderzoek.

AO Maatschappelijke opvang
d.d. 7 juni 2007

Verwacht wordt vóór het zomerreces
van 2009 een brief met de resultaten
van het onderzoek naar de Kamer te
sturen.

De Kamer zal een analyse ontvangen van het aantal
gesloten contracten en de mate van spreiding over het
land.

Behandeling Wijz. Zorgverzekeringswet; verstrekking
bijdragen aan zorgaanbieders
aan bepaalde groepen vreemdelingen (31 249) (re- en dupliek)
d.d. 9 april 2008

Deze toezegging zal worden
afgedaan in samenhang met het
voldoen aan motie-Smilde (31 249,
nr. 16). Planning is vóór het
zomerreces van 2009.

Eén jaar na inwerkingtreding van de wet zullen de
uitvoering van de regelingen en de gevolgen voor de
zorgaanbieders worden gemonitoord; de Kamer zal
daarover worden geïnformeerd (31 249, nr. 26).

Behandeling Wijz. Zorgverzekeringswet;
verstrekking bijdragen aan
zorgaanbieders aan bepaalde
groepen vreemdelingen
(31 249) (re- en dupliek) d.d.
9 april 2008

Deze toezegging zal worden
afgedaan in samenhang met het
voldoen aan Motie-Van Gent/Arib
over het monitoren van de uitvoering
van de regeling (31 249, nr. 25).
Planning is vóór het zomerreces van
2009.

De Kamer wordt geïnformeerd inzake de dekkingsgraad en Behandeling Wijz. Zorgcontractering van zorgaanbieders door het Cvz
verzekeringswet; verstrekking
(blz. 71–4988). Nr. 33.
bijdragen aan zorgaanbieders
aan bepaalde groepen vreemdelingen (31 249) (re- en dupliek)
d.d. 9 april 2008

Persexemplaar

Deze toezegging zal worden
afgedaan in samenhang met het
voldoen aan motie-Smilde (31 249,
nr. 16). Planning is vóór het
zomerreces van 2009.

224

To e z e g g i n g e n

WAT IS TOEGEZEGD?

VINDPLAATS

De Kamer ontvangt t.z.t. een integrale beleidsbrief over
AO Vrijwilligerswerk/Mantelzorg
mantelzorgers/vrijwilligers. Daarin zal o.m. worden bericht d.d. 20 maart 2008
over de basisfuncties, de verhouding tussen vrijwilligerswerk/mantelzorg en reguliere zorg, casemanagement en
het protocol gebruik door het CIZ en een brede definitie
worden gegeven van mantelzorgers/ vrijwilligers/
respijtzorg en de relatie tot de AWBZ/Wmo.

Persexemplaar

STAND VAN ZAKEN
De beleidsbrief over mantelzorg/
vrijwilligers zal eind 2009 naar de
Kamer worden gestuurd.

225

AFKORTINGENLIJST
AAL
aCBG
AOR
ASHG
A-topsporters
Awb
AWBZ
AZR
BD
BIG
BIKK
BKZ
BMC
BMR
BNV
BOPZ (Wet -)
BOS
BRG
BSN
BZK
CAK
CAOR
CBG
CBOG
CBRN
CBS
CBZ
CCE
CCMO
CEG
CGL
CG-Raad
CHMP
CIBG
CIZ
COPD
CPB
CQ
CSO
CSZ
CTO
C&V
CVMP
CVZ
dbc

Persexemplaar

Ambiënt Assisted Living
Agentschap College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
Algemene oorlogsongevallenregeling
Advies- en Steunpunt Huiselijk Geweld
Topsporters op wereldniveau en olympisch niveau
Algemene wet bestuursrecht
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
AWBZ-brede zorgregistratie
Bureau Diergeneesmiddelen
Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg
Bijdrage in de kosten van kortingen
Budgettair Kader Zorg
Bureau Medicinale Cannabis
Bof, mazelen, rode hond
Bureau Nieuwe Voedingsmiddelen
Wet Bijzondere opnemingen psychiatrische ziekenhuizen
Regeling buurt, onderwijs en sport
Bureau registratie geneesmiddelen
Burgerservicenummer
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ministerie
van –
Centraal Administratie Kantoor
Commissie Algemene Oorlogsongevallenregeling
Indonesië
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
College Beroepen en Opleidingen in de Gezondheidszorg
Chemische, biologische, radiologische of nucleaire
middelen
Centraal Bureau voor de Statistiek
College bouw zorginstellingen
Centra voor Consultatie en Expertise
Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek
Centrum voor Ethiek en Gezondheid
Centrum Gezond Leven
Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland
Committee on Human Medicinal Products
Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg,
agentschap
Centrum Indicatiestelling Zorg
Chronic Obstructive Pulmonary Disease
Centraal Planbureau
Consumer Quality Index
Coördinatieorgaan Samenwerkende Ouderenorganisaties
Commissie sanering zorginstellingen
Centrum voor Topsport en Onderwijs
Consument en Veiligheid, stichting –
Committee on Veterinary Medicinal Products
College voor zorgverzekeringen
Diagnose-behandelcombinatie

226

Afkortingenlijst

DGOBR
DHW
DIS
DKG
DKTP
DKTP-Hib(hep)
EHBO
EK
EM
EMEA
epd
ERP
EU
EU GHS
EZ
Farmatec
FES
fte
G31
G4
GGD
GGZ
GHOR
GR
GSB
GT
gvs
HBSC
HGIS
Hib
Hiv
HPV
HRM
IAB
IARC
ICI
ICT
IGZ
IVZ
JMW
KB
KNOV
KWF
LAREB
LEBA
LETB
LHV
LNV

Persexemplaar

Directoraat-Generaal Organisatie en Bedrijfsvoering
Rijk
Drank- en Horecawet
DBC Informatie Systeem
Diagnose kostengroep
Difterie, kinkhoest, tetanus en polio
Difterie-, kinkhoest-, tetanus-, polio-, Haemophilus
influenzae type b-vaccin Hepatitis
Eerste Hulp Bij Ongelukken
Europees Kampioenschap
Expertisecentrum Mantelzorg
European Medicines Agency
Elektronisch patiëntendossier
Enterprise Resource Planning
Europese Unie
Europese Unie Globally Harmonized System
Economische Zaken, ministerie van –
Farmacie en Medische Technologie
Fonds Economische Structuur
Fulltime equivalent
De 31 grootste gemeenten van Nederland
Vier grootste gemeenten van Nederland (Amsterdam,
Den Haag, Rotterdam en Utrecht)
Gemeentelijke Gezondheidsdienst
Geestelijke gezondheidszorg
Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en
Rampen
Gezondheidsraad
Grotestedenbeleid
Gefaseerd toezicht
Geneesmiddelenvergoedingssysteem
Health Behaviour of School Children
Homogene Groep Internationale Samenwerking
Haemophilus influenza type b
Human immunodeficiency virus
Humaan Papillomavirus
Human Resource Management
Inkomensafhankelijke bijdrage
International Agency for Research on Cancer
Informatie & Communicatie Infrastructuur
Informatie- en communicatietechnologie
Inspectie voor de Gezondheidszorg
Informatievoorziening Zorg, stichting –
Joods Maatschappelijk Werk
Koninklijk Besluit
Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen
Koningin Wilhelmina Fonds
Landelijke Registratie en Evaluatie van Bijwerkingen
Landelijke Evaluatie van het Bevolkingsonderzoek
naar Baarmoederhalskanker
Landelijke Evaluatie Team voor Bevolkingsonderzoek
naar Borstkanker
Landelijke Huisartsen Vereniging
Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit,
ministerie van –

227

Afkortingenlijst

LPZ
LSP
LTVG
LVG
MaS
MenC
MJB
MO
MOgroep
MRP
MSRC
NAD
NASB
NIGZ
NIVEL
NNGB
NOC*NSF
NOV
NP
NVI
NVV
NVZ
NZa
OB-algemeen
OBiN
OCW
OD
OESO
OGGZ
OGZ
OHRA
OV
PA
PCB
PGB
PGO
PGO, Fonds PG/ZP
Pkb
pNB
POLS
PUR
RAD
R&D
RGO
rhb
RIBIZ
RIVM
RMO

Persexemplaar

Landelijke Prevalentiemeting Zorgproblemen
Landelijk schakelpunt
Langetermijnvisie Geneesmiddelenvoorziening
Licht Verstandelijke Gehandicapten
Maatschappelijke stage
Meningokokken type C
Meerjarenbeleidsplan
Maatschappelijke Opvang
Maatschappelijk Ondernemers Groep
Mutual Recognition Procedure
Medisch Specialisten Registratie Commissie
Nationaal Actieprogramma Diabetes
Nationaal Actieplan Sport en Bewegen
Nederlands Instituut voor Gezondheidsbevordering
en Ziektepreventie
Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg
Nederlandse Norm Gezond Bewegen
Nederlands Olympisch Comité*Nederlandse Sport
Federatie
Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk
Nurse practitioner
Nederlands Vaccin Instituut
Nationale Vaccin Voorziening
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen
Nederlandse Zorgautoriteit
Ondersteunende Begeleiding
Ongevallen en Bewegen in Nederland
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, ministerie van Operationele doelstelling
Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling
Openbare geestelijke gezondheidszorg
Openbare gezondheidszorg
Onderlinge ziektekostenverzekeringsfonds van
Hoogere RijksAmbtenaren
Openbaar vervoer
Physician assistant
Polychloorbifenyl
Persoonsgebonden budget
Patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties
Fonds voor Patiënten-, Gehandicaptenorganisaties en
Ouderenbonden
Publieke Gezondheid/Ziektepreventie
Persoonlijk kilometer budget
prijsontwikkeling Nationale Bestedingen
Permanent Onderzoek LeefSituatie
Pensioen- en Uitkeringsraad
Rijksauditdienst
Research and Development
Raad voor Gezondheidsonderzoek
Rijkshoofdboekhouding
Registratie en informatie beroepsbeoefenaren in de
zorg
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling

228

Afkortingenlijst

RMS
RSV
RVP
RVZ
RWT
SAIP
SAP
SBOH
SCP
seh
SER
SGZ
SNPG
soa
Stivoro
SVB
SVOP
TBC
TBO
TBU
TK
TNO
TNS NIPO
TPLZ
UNODC
UZI
VGV
VHN
vms
VN
VNG
VNV
VO
VROM
VTV
VU
V&V
V&W
VWA
VWS
WBP
Wgbh/cz
WHO
WIA
WK
Wmg
wml
Wmo
wo

Persexemplaar

Reference Member State
Respiratoir syncytieel virus
Rijksvaccinatieprogramma
Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
Rechtspersoon met een wettelijke taak
Stichting Administratie Indonesische Pensioenen
Systeme, Anwendungen, Produkte in der Datenverarbeitung
Stichting Beroepsopleiding tot Huisarts
Sociaal Cultureel Planbureau
Spoedeisende hulp
Sociaal Economische Raad
Staat van de Gezondheidszorg
Stichting Nationaal Programma Grieppreventie
Seksueel overdraagbare aandoening
Stichting Volksgezondheid en Roken
Sociale Verzekeringsbank
Strategisch Vaccin Onderzoek Programma
Tuberculose
Tijdsbestedingsonderzoek
Tijdelijk besluit tegemoetkoming buitengewone
uitgaven
Tweede Kamer
Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
Nederlands Instituut voor de Publieke Opinie en het
Marktonderzoek
Transitieprogramma in de Langdurige Zorg
United Nations Office on Drugs and Crime
Unieke Zorgverlener Identificatie
Vrouwelijke genitale verminking
Vereniging Huisartsenposten Nederland
veiligheidsmanagementsysteem
Verenigde Naties
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsbeoordeling Nieuwe Voedingsmiddelen
Vrouwenopvang
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, ministerie van Volksgezondheid Toekomst Verkenningen
Vrije Universiteit
Verpleging en verzorging
Verkeer en Waterstaat, ministerie van –
Voedsel en Waren Autoriteit
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, ministerie van –
Wet bescherming persoonsgegevens
Wet gelijke behandeling op grond van handicap of
chronische ziekte
World Health Organisation – Wereldgezondheidsorganisatie
Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen
Wereldkampioenschap
Wet marktordening gezondheidszorg
wettelijk minimumloon
Wet maatschappelijke ondersteuning
Wereldoorlog

229

Afkortingenlijst

Wtcg
WTZi
WUBO
WUV
WWI
Zbo
ZbTK
ZIP
ZN
ZonMw
Zvw
ZZP

Persexemplaar

Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten
Wet toelating zorginstellingen
Wet uitkeringen burger-oorlogsslachtoffers 1940–1945
Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers 1940–1945
Wonen, Wijken en Integratie, programmaministerie
voor –
Zelfstandig bestuursorgaan
Zorgbrede Transparantie van Kwaliteit
Zorg Innovatie Platform
Zorgverzekeraars Nederland
Zorgonderzoek Nederland Medische Wetenschappen
Zorgverzekeringswet
Zorgzwaartebekostiging

230

TREFWOORDENREGISTER
Abortus 26, 32, 35, 54, 55, 220, 221
Administratieve lasten 5, 6, 17, 41, 56, 86, 89, 90, 95, 135, 139, 216, 217,
224
Alcohol 11, 35, 37, 39, 41, 43, 55, 214, 215, 217, 218, 220, 221, 223, 224
Ambulances 15, 33, 60, 66, 68, 179
Arbeidsmarktbeleid 22, 67, 72, 81, 93, 97, 217
Arbeidsmarkt 13, 22, 23, 24, 67, 68, 69, 93, 98, 148
Arbeidsproductiviteit 13, 62
AWBZ 5, 10, 16, 17, 18, 20, 28, 29, 58, 68, 69, 74, 81, 82, 84, 85, 88, 89, 92,
93, 94, 97, 98, 99, 100, 101, 115, 116, 119, 144, 170, 176, 177, 182, 183, 185,
186, 188, 190, 191, 192, 193, 195, 197, 199, 201, 202, 205, 210, 211, 212,
213, 214, 215, 216, 218, 222, 223, 224, 225, 226
Begrotingsuitgaven 9, 10, 27, 30, 31, 36, 37, 43, 45, 46, 51, 53, 55, 57, 58,
62, 72, 79, 83, 87, 90, 97, 101, 105, 110, 113, 117, 121, 124, 127, 131, 133,
136, 139, 141, 143, 152, 193
Betaalbaarheid 9, 13, 17, 56, 57, 60, 81, 82, 89
BKZ 29, 33, 176, 177, 178, 179, 182, 183, 184, 185, 186, 193, 194, 195, 197,
201, 205, 210, 226
BOS 129, 131, 226
Bouw 2, 4, 17, 30, 31, 69, 74, 75, 79, 92, 99, 100, 122, 128, 129, 133, 136,
137, 144, 152, 153, 162, 167, 171, 172, 180, 185, 192, 193, 194, 195, 196,
197, 198, 200, 201, 204, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 216, 217, 218, 221,
226, 227
Breedtesportimpuls 129, 131
Budgettair Kader Zorg 29, 176, 193, 195, 197, 201, 205, 210, 226
Bureaucratie 13, 18, 81, 224
Burger 6, 17, 18, 20, 23, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 35, 36, 39, 43, 45, 56, 57, 58,
60, 61, 62, 66, 68, 73, 74, 81, 83, 85, 86, 97, 103, 104, 105, 106, 107, 108,
109, 110, 113, 116, 117, 122, 123, 125, 126, 138, 139, 146, 147, 148, 149,
159, 160, 185, 188, 190, 226, 230
Care 14, 33, 65, 67, 70, 85, 92, 95, 97, 98, 146, 179, 191, 222, 223
Centrum Gezond Leven 39, 40, 43, 226
Chronisch zieken 181
Chronische ziekten 11, 34, 36, 37, 39, 46, 47, 48, 49, 51, 210
CIZ 17, 82, 88, 90, 99, 213, 225, 226
Consumenten 35, 41, 44, 45, 46, 62
Curatieve zorg 8, 12, 13, 19, 29, 31, 33, 34, 47, 56, 57, 59, 62, 144, 149, 179
Cure 67, 70, 191, 222, 223
DBC 14, 31, 58, 59, 66, 76, 78, 79, 80, 177, 182, 218, 220, 222, 227
Depressie 19, 23, 31, 34, 49, 51, 75, 181, 210
Diabetes 18, 19, 22, 23, 31, 34, 37, 48, 49, 51, 63, 69, 75, 91, 127, 228
Dierproeven 44, 169
DigiMV 86, 87
Doelmatigheid 4, 11, 55, 56, 57, 65, 80, 89, 102, 137, 142, 147, 158, 162,
163, 167, 168, 173
Donor 26, 54, 56, 66, 72, 159, 160, 161, 163
Doping 125, 133, 216
Drugs 37, 39, 42, 43, 145, 215, 220, 224, 229
Ecotax 129, 131
Eergerelateerd geweld 24, 25, 117, 119, 204
Eerstelijnszorg 15, 19, 22, 52, 64, 68, 69, 146, 147
Efficiency 88, 158, 162, 165, 168, 173
Embryowet 35, 55, 150
Erfgoed 27, 32, 135, 136, 140, 141
Ethiek 26, 32, 34, 35, 54, 55, 149, 220, 226

Persexemplaar

231

Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

Euthanasie 26, 54, 160, 221
Extramurale zorg 29, 59, 94, 218
Geboorte 64, 72
Geestelijke gezondheidszorg 5, 29, 59, 84, 91, 147, 185, 191, 192, 227, 228
Gehandicapten 5, 11, 22, 25, 26, 31, 33, 60, 61, 76, 87, 92, 94, 95, 100, 101,
115, 117, 122, 125, 129, 131, 159, 160, 180, 181, 182, 198, 200, 202, 213,
218, 224, 226, 228
Gehandicaptensport 32, 129, 221
Gehandicaptenzorg 20, 29, 33, 84, 85, 91, 92, 93, 147, 179, 181, 191, 192,
202, 224
Geneesmiddelen 2, 14, 56, 60, 65, 70, 71, 72, 76, 77, 80, 153, 155, 156,
157, 159, 180, 184, 199, 214, 215, 217, 224, 226, 227, 228
Genitale verminking 24, 25, 117, 120, 229
Gezond leven 11, 18, 19, 34, 39, 40, 52
Gezonde voeding 39, 40, 43
Gezondheidsraad 19, 30, 34, 38, 143, 144, 149, 150, 227
Gezondheidsschade 36, 37, 39, 42, 43, 45, 46, 222
GGZ 16, 20, 21, 29, 31, 42, 56, 58, 59, 60, 63, 64, 66, 71, 72, 76, 79, 80, 84,
97, 109, 121, 182, 186, 188, 190, 191, 199, 202, 218, 222, 228
Heroïne 42, 43
Huisartsen 15, 20, 23, 29, 33, 48, 59, 60, 62, 63, 67, 68, 69, 72, 78, 179,
181, 182, 199, 227, 229
Huisartsenzorg 15, 48, 60, 62, 68, 78, 181, 199
ICT 13, 22, 31, 49, 69, 72, 79, 159, 161, 175, 227
IGZ 4, 9, 35, 61, 63, 82, 92, 144, 146, 147, 165, 181, 202, 208, 221, 222, 223,
224, 227, 228
Indicatiestelling 17, 18, 82, 87, 88, 90, 99, 102, 115, 213, 216, 218, 226
Infectieziekten 19, 35, 39, 46, 47, 51, 145, 147, 169
Inhuur externen 160, 171, 174
Innovatie 12, 13, 15, 22, 23, 28, 31, 42, 43, 52, 56, 57, 58, 62, 65, 67, 69, 70,
71, 72, 81, 90, 92, 93, 97, 130, 133, 196, 215, 222, 230
Internationale samenwerking 4, 7, 30, 65, 130, 143, 144, 145, 146
Intramurale instelling 94
Jeugdgezondheidszorg 126
Jeugd 5, 17, 25, 26, 27, 30, 41, 60, 84, 93, 99, 122, 126, 127, 129, 136, 137,
140, 141, 143, 144, 148, 151, 214, 215
Kanker 18, 23, 34, 38, 39, 50, 51, 72, 180, 195, 227
Kapitaallasten 176, 177, 180, 191, 210, 220, 221, 222
Keuzevrijheid 17, 81, 94
Kraamzorg 15, 20, 29, 59, 64, 219
Kwaliteit 2, 6, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 26, 28, 31,
33, 42, 43, 50, 53, 56, 57, 58, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 67, 69, 71, 72, 73, 75, 77,
78, 81, 82, 85, 86, 87, 89, 90, 91, 92, 95, 96, 97, 98, 107, 108, 112, 115, 120,
121, 127, 137, 145, 146, 147, 153, 158, 160, 161, 167, 170, 173, 174, 179,
181, 202, 213, 214, 216, 218, 222, 223, 227, 230
Langdurige zorg 1, 5, 7, 8, 9, 13, 16, 17, 29, 30, 31, 33, 59, 81, 82, 84, 85,
90, 92, 93, 97, 98, 144, 148, 149, 179, 184, 200
Leefstijl 11, 18, 30, 36, 37, 39, 40, 41, 122, 125, 127, 130
Levensverwachting 8, 35, 36
Maatschappelijke kosten 81, 98
Maatschappelijke Verantwoording 61, 82, 86, 160
Medicatieveiligheid 64, 65, 72
Medisch specialisten 29, 59, 67, 177
Medisch wetenschappelijk onderzoek 35, 36, 37, 39, 54, 150
Milieu 2, 4, 19, 35, 51, 144, 149, 150, 157, 164, 165, 228, 229
Motivering 39, 43, 45, 46, 51, 54, 60, 62, 73, 85, 87, 90, 98, 106, 110, 113,
117, 125, 127, 131, 137, 140

Persexemplaar

232

Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

Movisie 108, 110, 111
Naschoolse opvang 123, 129, 206
NZa 14, 68, 70, 73, 74, 76, 82, 89, 92, 100, 114, 144, 177, 180, 197, 199,
201, 202, 213, 218, 219, 222, 224, 228
Olympische Spelen 132
Onverzekerden 13, 73, 74, 79, 213
Oorlog 1, 9, 27, 32, 135, 137, 138, 139, 140, 141, 213, 226, 229, 230
Oorlogsgetroffenen 1, 9, 27, 30, 32, 135, 136, 137, 138, 139, 207
Opleidingsfonds 67, 72, 184, 185, 196, 209
Orgaandonatie 26, 27, 32, 56, 66, 182
Ouderen 11, 16, 22, 25, 46, 60, 61, 69, 70, 87, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 147,
159, 160, 213, 217, 220, 222, 226, 228
Overgewicht 11, 37, 39, 41, 43, 55, 75, 220
Pakketmaatregelen 14, 33, 60, 76, 179
Palliatieve zorg 18, 28, 31, 81, 94, 97
Participatie 8, 24, 31, 89, 90, 103, 104, 105, 106, 107, 108, 109, 110, 113,
129, 134, 149, 221, 223
Patiënt 9, 11, 12, 13, 15, 16, 19, 20, 21, 22, 23, 28, 31, 48, 49, 51, 54, 57, 58,
60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 69, 72, 76, 77, 81, 82, 85, 86, 87, 92, 96, 127,
146, 147, 149, 159, 160, 213, 222, 227, 228
Perinatale Audit 62, 214
Premie-uitgaven 9, 10, 38, 48, 59, 60, 84, 85, 106, 152, 176, 193, 195, 197,
201, 205, 210
Preventie 12, 13, 16, 18, 19, 22, 23, 28, 29, 31, 33, 34, 35, 37, 38, 40, 41, 42,
43, 47, 48, 49, 51, 52, 53, 56, 58, 60, 64, 69, 70, 71, 72, 75, 119, 127, 145,
147, 149, 164, 170, 179, 180, 181, 204, 210, 215, 216, 222, 228, 229
Productveiligheid 43, 44, 65, 147
PUR 135, 137, 138, 139, 213, 228
Maatschappelijke Verantwoording 95
Raad voor de Volksgezondheid en Zorg 30, 143, 144, 149, 229
Raad voor Gezondheidsonderzoek 150, 228
Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling 30, 143, 144, 149, 228
Rampen 35, 37, 51, 53, 227
Rechtspositie 22, 60, 61, 85, 86, 215
Rijksvaccinatieprogramma 18, 29, 33, 34, 38, 48, 164, 166, 170, 179, 180,
194, 195, 220, 229
Risicoverevening 15, 75, 79, 80, 220
Roken 11, 19, 31, 34, 39, 40, 43, 49, 75, 92, 126, 162, 174, 176, 181, 210,
217, 222, 229
Rookvrij 39, 43
SCP 4, 8, 9, 108, 110, 111, 121, 144, 147, 148, 223, 229
Seksualiteit 25, 47, 51
Seksuele gezondheid 47, 51
SGBO 53, 107
Soa 25, 47, 51, 55, 229
Sociaal Cultureel Planbureau 107, 123, 128, 144, 229
Solidariteit 11, 13, 16, 17, 18, 24, 27, 81, 89, 98
Specifieke uitkeringen 5, 6, 7, 43, 131, 146, 174, 182
Sport en Bewegen 26, 32, 52, 124, 125, 126, 127, 222, 228
Sport 1, 2, 3, 4, 6, 9, 25, 26, 30, 32, 34, 35, 39, 46, 112, 122, 123, 124, 125,
126, 127, 128, 129, 130, 131, 132, 133, 134, 145, 146, 153, 206, 216, 217,
221, 222, 226, 228, 229
Subsidiebeheer 174
Taakstelling 30, 88, 152, 165, 168, 170, 171, 174, 198, 208
Tabak 35, 39, 220, 224
TBU 101, 229
Tienermoeders 25, 28, 31, 103, 118, 119, 121, 204

Persexemplaar

233

Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

Topsport 6, 9, 26, 32, 123, 124, 125, 127, 131, 132, 133, 134, 146, 206, 226
Transparantie 12, 15, 20, 56, 58, 61, 62, 64, 74, 87, 147, 230
Tweede Wereldoorlog 27, 135, 140
Vaccinatie 18, 31, 33, 34, 38, 47, 48, 72, 93, 151, 169, 170, 179, 180, 194,
195
Van de begrotingsuitgaven 193
Veiligheid 6, 12, 15, 16, 19, 20, 21, 22, 23, 31, 40, 43, 44, 45, 46, 53, 56, 57,
58, 62, 63, 64, 65, 68, 72, 81, 84, 87, 90, 91, 96, 117, 119, 122, 127, 146, 147,
153, 164, 199, 204, 226, 229
Vereenvoudiging 4, 31, 41, 88, 135, 139
Verpleeghuiszorg 96, 191, 220
Verpleging 20, 29, 82, 84, 85, 86, 91, 95, 99, 192, 229
Verslavingszorg 42, 77, 180, 198
Verzorging 11, 20, 24, 29, 82, 84, 85, 86, 91, 95, 96, 99, 192, 216, 219, 229
Verzorgingshuiszorg 191
Voeding 37, 40, 41, 43, 45, 52, 90, 91, 92, 125, 149, 153, 154, 155, 156, 164,
216, 226, 229
Voedsel 2, 6, 30, 35, 36, 37, 39, 40, 43, 44, 45, 153, 156, 227, 229
Voorlichtingsbeleid 27, 140
Vrijheid 13, 17, 56, 85, 94, 95, 135, 136, 140, 141
Vrijwilliger 16, 24, 28, 31, 94, 103, 107, 110, 111, 112, 113, 121, 122, 128,
129, 214, 217, 223, 224, 225, 228
VTV 8, 229
Wachttijd 66
Wet maatschappelijke ondersteuning 24, 103, 108, 229
WHO 51, 70, 145, 146, 165, 229
Wmo 5, 9, 24, 29, 68, 99, 103, 104, 107, 108, 109, 110, 112, 115, 117, 121,
176, 182, 183, 184, 212, 223, 225, 229
WO II 27, 30, 135, 136, 137, 140, 141, 207
Zelfdoding 58, 72
Ziekenhuiszorg 14, 19, 22, 28, 78, 96, 146, 191
Ziekenhuizen 13, 14, 15, 16, 20, 21, 23, 28, 29, 31, 46, 56, 59, 60, 61, 63,
64, 66, 68, 69, 78, 177, 183, 186, 187, 192, 221, 223, 226, 228
ZonMw 9, 19, 31, 34, 35, 40, 42, 44, 47, 49, 51, 53, 54, 70, 72, 230
Zorgaanbieder 9, 12, 13, 14, 15, 20, 21, 23, 30, 57, 58, 60, 61, 62, 69, 73,
75, 77, 81, 82, 85, 86, 87, 89, 94, 95, 97, 98, 100, 144, 146, 159, 224
Zorgaanbod 22, 30, 57, 58, 60, 62, 63, 74, 89, 97
Zorgautoriteit 14, 82, 144, 177, 228
Zorgbalans 7, 8, 13, 35, 50, 57, 66, 82, 87
Zorgconsument 57, 146, 176
Zorginstelling 20, 22, 23, 31, 56, 57, 61, 78, 81, 86, 92, 93, 94, 96, 100, 112,
144, 147, 160, 192, 226, 230
Zorgkantoorstructuur 88
Zorgplan 95
Zorgstelsel 8, 11, 12, 30, 56, 57, 58, 60, 62, 81, 82, 83, 85, 144
Zorgtoeslag 6, 8, 57, 74, 79, 190, 196, 214
Zorgverzekeraar 9, 12, 14, 18, 22, 23, 30, 34, 35, 39, 49, 57, 58, 60, 68, 73,
74, 75, 77, 78, 87, 88, 177, 181, 183, 185, 199, 218, 222, 230
Zorgverzekeringswet 8, 10, 13, 31, 57, 73, 75, 80, 144, 185, 213, 221, 224,
230
Zorgvoorziening 26, 30, 36, 37, 39, 51, 53, 129
Zorgzwaartebekostiging 17, 31, 93, 94, 95, 96, 97, 230
Zorgzwaartepakket 219
Zwangerschap 25, 26, 32, 54, 64, 72, 160, 204, 220, 221
Zwerfjongeren 103, 120, 121

Persexemplaar

234