Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 827

Toekomst mediabeleid

Nr. 31

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 9 maart 2012
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
d.d. 6 december 2011 over het evaluatieverslag van het Stimuleringsfonds
voor de Pers (32 827, nr. 28) en de daarbij horende bijlagen:
– Beschrijving werkzaamheden en taakuitoefening 2006–2010
(2011D60362),
– Evaluatie van het stimuleringsfonds voor pers; eindrapport
(2011D60365) en
– Brief Stimuleringsfonds met reactie op evaluatie (2011D60366).
Bij brief van 7 maart 2012 heeft de minister deze beantwoord. Vragen en
opmerkingen en de daarop gegeven antwoorden zijn hierna afgedrukt.

1

Samenstelling:
Leden: Ham, B. van der (D66), Bochove, B.J.
van (CDA), voorzitter, Miltenburg, A. van
(VVD), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Bosma, M.
(PVV), Dijk, J.J. van (SP), Dibi, T. (GL), Wolbert,
A.G. (PvdA), ondervoorzitter, Biskop, J.J.G.M.
(CDA), Smits, M. (SP), Elias, T.M.Ch. (VVD),
Beertema, H.J. (PVV), Dijkstra, P.A. (D66),
Jadnanansing, T.M. (PvdA), Dekken, T.R. van
(PvdA), Dijkgraaf, E. (SGP), Çelik, M. (PvdA),
Lucas, A.W. (VVD), Klaveren, J.J. van (PVV),
Klaver, J.F. (GL), Liefde, B.C. de (VVD), Werf,
M.C.I. van der (CDA) en Hazekamp, A.A.H.
(PvdD).
Plv. leden: Koşer Kaya, F. (D66), Ferrier, K.G.
(CDA), Burg, B.I. van der (VVD), Schouten, C.J.
(CU), Dille, W.R. (PVV), Kooiman, C.J.E. (SP),
Peters, M. (GL), Dam, M.H.P. van (PvdA),
Haverkamp, M.C. (CDA), Wit, J.M.A.M. de
(SP), Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Mos, R.
de (PVV), Pechtold, A. (D66), Dijsselbloem,
J.R.V.A. (PvdA), Klijnsma, J. (PvdA), Staaij,
C.G. van der (SGP), Hamer, M.I. (PvdA),
Harbers, M.G.J. (VVD), Gerbrands, K. (PVV),
Sap, J.C.M. (GL), Berckmoes-Duindam, Y.
(VVD), Rouwe, S. de (CDA) en Ouwehand, E.
(PvdD).

kst-32827-31
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De voorzitter van de commissie,
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie,
Thomassen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

1

Inhoudsopgave
I
Vragen en opmerkingen uit de fracties
II
Reactie van de minister

Blz.
2
6

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister en de bijbehorende evaluatierapporten. Zij merken op dat deze
evaluatie zich richt op de organisatie van het fonds en niet op de effecten
van de subsidies zelf. Het effect van de subsidieregelingen is echter de
kernvraag die gesteld moet worden door de overheid. Deze leden vinden
dat overheidsgeld in de eerste plaats doelmatig besteed moet worden.
Het instrument van subsidies is lange tijd gehanteerd om allerlei projecten
te financieren waar niemand om vroeg. In het overzicht dat de minister
voorafgaand aan de begrotingsbehandeling naar de Kamer stuurde
stonden dergelijke voorbeelden. In die evaluatie stelde de minister dat ze
geen zicht had op de effectiviteit van de subsidies. De leden willen
daarom nu al een evaluatie, in plaats van de geplande evaluatie van
diverse regelingen die in 2012 gepland staat. Kan hierin ook opgenomen
worden het onderscheid tussen structurele en incidentele subsidies, zo
vragen de leden.
De leden van deze fractie constateren dat iets meer dan 8 miljoen euro
van de door het Stimuleringsfonds in de geëvalueerde periode verstrekte
subsidies, een direct gevolg is van de aanbevelingen van de Tijdelijke
Commissie Innovatie en Toekomst Pers (commissie-Brinkman)1 om
publieke middelen in te zetten voor innovatieve projecten in pers en
journalistiek. Ook een groot gedeelte van de andere aanbevelingen van
deze commissie zijn destijds overgenomen en leidend gemaakt voor het
beleid.2 Kan de minister aan de leden kort aangeven wat tot nu toe met
deze 17 afzonderlijke aanbevelingen is gebeurd en welke van deze
aanbevelingen nog steeds leidend zijn voor het persbeleid van dit
kabinet? Kan de minister daarbij in ieder geval ingaan op de stand van
zaken met betrekking tot de aanbevelingen om met publieke middelen
gerealiseerde vruchten van research en development zoveel mogelijk
vrijelijk ter beschikking te laten komen aan de markt en te bepalen hoe
reclame bij de publieke omroep het concurrentieveld in de mediasector
beïnvloedt.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de evaluatie van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Met name over
de tijdelijke subsidieregeling persinnovatie hebben zij nog enkele vragen,
maar niet voordat is opgemerkt dat de transparantie van de subsidieverlening, zoals ook aangegeven in het evaluatierapport, echt beter zal
moeten.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
het Stimuleringsfonds voor de Pers en de brief van de minister en willen
hem nog enkele vragen voorleggen.

1

Kamerstuk 31 777, nr. 15.
Brief van 30 september 2009, TK 2009–2010,
31 777, nr. 18, p. 6–7.
2

De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het evaluatieverslag van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Dit fonds kan een
belangrijke rol spelen in de zorgfunctie van de overheid voor een goed
functionerende informatievoorziening. De evaluatie levert informatie op
over de wijze waarop het Stimuleringsfonds voor de Pers zijn wettelijke
taken uitvoert en waar verbeterpunten zijn. De leden hebben enkele
vragen over de evaluatie, de verbeterpunten en de reactie hierop van het
bestuur van het fonds en van de minister. Dit evaluatieverslag wordt aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

2

de Kamer toegezonden omdat enkele jaren geleden in de Mediawet is
vastgelegd dat de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen van toepassing
is op het Stimuleringsfonds voor de Pers. Het kabinet heeft het
voornemen om dit fonds samen te voegen met het Stimuleringsfonds
Nederlandse Culturele Mediaproducties. De voornoemde leden vragen of
het voornemen is om de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen ook na
samenvoeging van de twee fondsen nog van toepassing te laten zijn. Deze
leden vragen daarnaast over welke vijfjaarlijkse periode een volgende
evaluatie zal plaatsvinden. Begint deze periode van vijf jaar aansluitend op
de periode waarover deze evaluatie gaat (2006–2010), of vanaf het begin
van de samenvoeging van beide fondsen? Wanneer kan de Kamer de
volgende evaluatie verwachten, zo vragen voornoemde leden.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
brief. Zij vragen wat de budgettaire en personele gevolgen zijn van de
samenvoeging van het Stimuleringsfonds voor de Pers en het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties. Verder vragen de
leden wat de mogelijke gevolgen zijn voor de uitvoering van de voorliggende taken van deze fondsen.
De leden van deze fractie willen tevens weten wat de minister onderneemt
tegen de verschraling van de (regionale) dagbladen. Deelt de minister de
mening dat een bloeiende nieuwsvoorziening van belang is voor het
functioneren van de democratie? Wat gaat de minister ondernemen om
de geschreven pers te ondersteunen? Wat doet de minister met de
aanbevelingen van de commissie-Brinkman? Op wat voor manier kan het
Stimuleringsfonds voor de Pers hieraan een bijdrage leveren, zo informeren deze leden.
2. Doelstelling en instrumenten van het fonds
De leden van de VVD-fractie constateren dat het de doelstelling van het
fonds is om de pluriformiteit van de pers te handhaven en bevorderen,
voor zover van belang voor de informatie en opinievorming. De leden
vragen naar een nadere omschrijving van pluriformiteit van de media. Het
gaat niet om zo veel mogelijk, maar om de kerntaak van de media
optimaal uit te kunnen voeren. Veel van hetzelfde draagt immers niet bij
aan pluriformiteit. Het oude Bedrijfsfonds voor de pers was gericht op het
handhaven van de bestaande pluriformiteit en ondersteunen van
noodlijdende kranten. Door de vele subsidies aan nieuwe initiatieven
ontstaat het beeld dat de subsidies ongericht zijn. Kan de minister
duidelijkheid verschaffen wat de bijdrage van de subsidies is aan het
optimaliseren van het medialandschap?
De leden van de SP-fractie vragen de minister de tijdelijke subsidieregelingen minderhedenbladen, internet-informatieproducten en persinnovatie toe te lichten. Waarom betreft het hier tijdelijke subsidieregelingen,
zo vragen de leden.
3. Doelmatigheid en doeltreffendheid
De leden van de VVD-fractie constateren dat in de periode 2006–2010 het
Stimuleringsfonds ruim18 miljoen euro publieke middelen aan subsidies
heeft verstrekt. Dit alles met als doel een gevarieerd media-aanbod van
hoge kwaliteit te stimuleren. In de brief van de minister geeft zij aan dat er
echter «indicaties» zijn dat de doeltreffendheid van deze subsidies «niet
optimaal» is geweest. Sterker nog, volgens het evaluerende eindrapport
was de financiële steun in veel gevallen niet afdoende om projecten
succesvol te kunnen laten voortbestaan.Uit de brief volgt niet duidelijk
hoe de doeltreffendheid van de subsidies in de toekomst wél zal worden
gewaarborgd. Hoe gaat het Stimuleringsfonds daar precies voor zorgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

3

In de brief wordt voorts het belang van het fonds onderstreept: 9 van de
10 onderzochte aanvragen worden afgewezen en deze initiatieven vinden
vervolgens geen doorgang. Wat zegt dat in de ogen van de minister over
de effectiviteit van de subsidies? De leden hebben grote moeite met de
subsidie afhankelijkheid van deze initiatieven. Wat niet ondersteund
wordt, gaat niet door. Kan de minister bij de beantwoorden van deze
vragen de subsidielijst gebruiken die de Kamer in aanloop naar de
begrotingsbehandeling heeft gekregen? Wat zijn bijvoorbeeld de blijvende
effecten geweest van de subsidie van 400 000 euro aan Telegraaf Media
NL en de subsidie ten behoeve van de ontwikkeling van Puppy News?
De leden van de PVV-fractie vragen, gezien de indicaties dat de doeltreffendheid van het fonds niet optimaal is, of de opbrengsten van gesteunde
projecten nader onderzocht worden.
De leden van de SP-fractie vragen een verdere toelichting op de uitspraak
dat er ook indicaties zijn dat de doeltreffendheid van het fonds niet
optimaal is. Hoe wordt de opbrengst van projecten vastgesteld? Is door
het bestuur inmiddels gekozen voor een nieuwe taakverdeling, waarbij het
bureau een grotere rol krijgt ten aanzien van de beoordeling van de
aanvragen? De leden vragen of, en zo ja hoe, de minister gaat aansturen
op deze nieuwe taakverdeling.
4. Enkele verbeterpunten
De leden van de VVD-fractie herhalen met klem dat effectevaluaties van
subsidieregelingen noodzakelijk zijn om het instrument te kunnen
beoordelen. De leden willen dat daar de nadruk op ligt. Het verzamelen
van kengetallen kan zinvol zijn, maar de leden nemen afstand van het idee
dat subsidie-aanvragers «klanten» worden in een klanttevredenheidsonderzoek. Een klanttevredenheidsonderzoek onder subsidie-aanvragers
impliceert volgens deze leden dat het doel van de subsidie tevredenheid
onder de aanvragers is. In de ogen van deze leden is het doel het effect op
het medialandschap. Graag vernemen deze leden de reactie van de
minister.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de onderzoekers enkele
verbeterpunten hebben aangegeven. Het eerste verbeterpunt is het
vergroten van de transparantie bij de subsidieverlening. De reden van
afwijzing van een aanvraag is voor veel aanvragers niet duidelijk en ook
bij toegewezen aanvragen is het niet altijd duidelijk hoe het bestuur van
het fonds tot vaststelling van de hoogte van het steunbedrag is gekomen.
Als ander verbeterpunt adviseren de onderzoekers om de omgang met de
regeling voor individuele persorganen te heroverwegen. Het veld is
volgens de onderzoekers van mening dat de aanpak van het bestuur te
risicomijdend is. Het bestuur van het fonds heeft aangegeven opdracht te
hebben gegeven om een eenduidig beoordelingskader te ontwerpen,
waarmee deze beide verbeterpunten ondervangen worden. De minister
geeft aan dit een belangrijk verbeterpunt te vinden en erop toe te zien dat
het fonds de transparantie van de besluitvorming vergroot. Aangezien het
beoordelingskader eind 2011 klaar zou zijn en begin 2012 geïmplementeerd zou worden, vragen de leden of de minister kan aangeven of het
eenduidige beoordelingskader inmiddels daadwerkelijk ontwikkeld en
geïmplementeerd is. De onderzoekers geven aan dat er in het veld veel
kritiek is op de onderzoeken die het fonds financieel steunt of zelf laat
uitvoeren. Om deze kloof tussen onderzoek en praktijk te dichten, wordt
geadviseerd om adviseurs uit de praktijk in te schakelen die een oordeel
over de bruikbaarheid van het onderzoek kunnen geven. Het bestuur van
het fonds heeft als reactie op dit verbeterpunt aangegeven onder andere
in overleg met de journalistieke sector tot een breed gedragen onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

4

zoeksagenda te willen komen. De minister geeft aan zo’n breed gedragen
onderzoeksagenda van belang te vinden en er aan te hechten dat
onderzoek zoveel mogelijk praktisch bruikbaar is. De leden vragen de
minister hoe zij erop gaat toezien dat de praktische bruikbaarheid ook
daadwerkelijk wordt verbeterd. De minister geeft aan dat het haar goed
lijkt als het Stimuleringsfonds voor de Pers en het commissariaat voor de
media nauw gaan samenwerken. Voornoemde leden vragen de minister
waarom zij een dergelijke samenwerking belangrijk vindt en hoe zij deze
gaat bevorderen. De onderzoekers adviseren te investeren in toenadering
tussen bestuur van het fonds en het veld, zonder een gepaste afstand te
verliezen. De minister geeft aan het van belang te vinden dat de kloof zo
snel mogelijk wordt gedicht. De leden vragen de minister om aan te geven
waaruit blijkt dat het fonds hiervan ook doordrongen is en op welke
manieren het fonds werkt aan toenadering tot en afstemming met het
veld.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het gewenste platform en een
breed gedragen onderzoeksagenda worden vormgegeven? Wordt er
toegezien op een toenadering tot en afstemming met het veld, zo vragen
de leden.
Bijlage: Beschrijving werkzaamheden en taakuitoefening 2006–2010
De leden van de VVD-fractie hebben over bijlage beschrijving werkzaamheden en taakuitoefening 2006–2010 de volgende vragen. Hoe is de
financiering van het Stimuleringsfonds precies geregeld en is een
onderdeel daarvan een bijdrage vanuit de reclame inkomsten? Zo ja, hoe
groot is dat percentage? In tabel 1.1 is opgenomen hoeveel bezwaar en
beroep is aangetekend/ingediend, maar hoeveel zijn er toegekend en
waarom? Wat is de oorzaak dat de relatieve kosten van voorbereiding en
uitvoering ten opzichte van het totaal uitgekeerde subsidiebedrag zo is
gestegen (geschat op een stijging van een procent van de totale subsidie
naar 2,5 procent van de totale subsidie). In de ogen van voornoemde
leden valt of staat een vrije informatievoorziening vooral bij de grondwettelijke vrijheden. De vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van
drukpers werken door in onze rechtstaat, waardoor vrije en toegankelijke
informatievoorziening gewaarborgd wordt. De leden vragen in hoeverre
het Stimuleringsfonds voor de Pers deze vrijheden bevorderd. Denkt de
minister dat deze vrijheden en het doel van vrije informatievoorziening
belemmerd worden als het fonds niet zou bestaan, zo vragen de leden.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de beschikbaar gestelde
bedragen bij succesvolle innovatie worden terugbetaald («revolving
fund»)? Zo ja, hoe verhoudt zich dit tot andere innovatieregelingen? Kan
de minister aangeven wat er niet van de grond was gekomen zonder de
genoemde subsidieregeling? Welke projecten waren dan aantoonbaar niet
tot stand gekomen? Hoeveel gehonoreerde aanvragen voor de tijdelijke
subsidieregeling persinnovatie hebben geleid tot een vernieuwend
bedrijfsmodel dat internationaal exploitabel is, zo vragen de leden.
Bijlage: Evaluatie van het stimuleringsfonds voor pers; eindrapport
De leden van de VVD-fractie constateren dat de relevantie van het bestaan
van het fonds door alle betrokken partijen wordt onderstreept en
onderkend, zo valt in de evaluatie te lezen. In de tijd dat het Stimuleringsfonds nog het Bedrijfsfonds voor de Pers was, was dat niet anders.
Inmiddels lijkt het fonds te bestaan bij de gratie van subsidie. Is de
minister het met de voornoemde leden eens dat deze partijen ook zelf,
zoals in de tijd van het Bedrijfsfonds, een bijdrage kunnen leveren aan het
fonds? Het doel van het fonds is de sector te helpen om te overleven. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

5

onderzoeksfunctie moet daaraan dienstbaar zijn, zo valt te lezen in de
evaluatie. Op dit moment slaagt de onderzoeksfunctie daar niet in.
Worden bij deze onderzoeksfunctie de opleidingen aan hogescholen voor
journalistiek betrokken? Zo nee, waarom niet? Ziet de minister hier kansen
voor doelmatige samenwerking? Voorts stellen deze leden graag de
aflopende regeling voor het opleiden van jonge journalisten aan de orde.
Wordt deze regeling geëvalueerd? De leden van de VVD-fractie krijgen
graag inzicht in de opbrengst van deze regeling. Hoeveel journalisten
extra zijn hier door opgeleid. Hoe verhoudt zich dat tot de hoger onderwijsinstellingen voor journalistiek en hun uitstroom?
De leden van de PvdA vragen of er op basis van deze evaluatie, is aan te
geven of er een meerwaarde is van de fusie van het Stimuleringsfonds
voor de Pers en het Stimuleringfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties. Zo ja, wat is dan deze meerwaarde, zo vragen de leden.
De leden van de PVV-fractie vragen of er middelen worden ingezet voor
deskundigheidsbevordering voor bladen specifiek gericht op etnische en
culturele minderheden en zo ja, welke middelen. De leden vragen of voor
deze regeling ook bladen die in een andere taal dan de Nederlandse
worden uitgegeven in aanmerking komen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat in het evaluatieonderzoek
geen sluitende conclusies kunnen worden gegeven over de doeltreffendheid van het fonds, aangezien er geen effectanalyse uitgevoerd is van
de afzonderlijke regelingen. De leden vragen waarom de evaluatie van de
diverse regelingen van het fonds pas in 2012 is voorzien, en waarom deze
niet direct mee is genomen in deze evaluatie.
Bijlage: Brief Stimuleringsfonds met reactie op evaluatie
De leden van de SP-fractie constateren dat het doen van onderzoek naar
het functioneren van de pers een van de taken van het Stimuleringsfonds
is. De leden vragen wat de mogelijkheden en/of middelen zijn wanneer er
op dat functioneren iets valt aan te merken. Hoe is de stijging in behandelde aanvragen te verklaren? Hetzelfde vragen de leden en aanzien van
de grote verschillen per jaar aan toegewezen aanvragen. Het percentage
toegewezen aanvragen lijkt kleiner te worden, kan dit worden toegelicht?
Als één van de criteria voor subsidieverlening wordt de eis gesteld dat de
betreffende uitgave minimaal maandelijks verschijnt. De leden vragen of
dit niet te beperkend is, aangezien er ook kwartaalbladen kunnen zijn die
aan alle overige criteria voldoen en daarmee van groot belang worden
geacht. Juist met een lage verschijningsfrequentie speelt subsidie een
grotere rol in het geheel van inkomsten. Kan de minister dit criterium
toelichten, zo vragen de leden.
II Reactie van de minister
Ik heb met belangstelling kennis genomen van de vragen en opmerkingen
van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over
mijn brief d.d. 6 december 2011 over het evaluatieverslag van het
Stimuleringsfonds voor de Pers.1 Hierna zal ik ingaan op de vragen en
opmerkingen van de vaste commissie.
1. Inleiding

1

Tweede Kamer, 2011–2012, 32 827, nr. 28.

De leden van de VVD-fractie merken op dat deze evaluatie zich richt op de
organisatie van het fonds en niet op de effecten van de subsidies zelf. Het
effect van de subsidieregelingen is echter de kernvraag die gesteld moet
worden door de overheid. Deze leden vinden dat overheidsgeld in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

6

eerste plaats doelmatig besteed moet worden. Het instrument van
subsidies is lange tijd gehanteerd om allerlei projecten te financieren waar
niemand om vroeg. In het overzicht dat de minister voorafgaand aan de
begrotingsbehandeling naar de Kamer stuurde stonden dergelijke
voorbeelden. In die evaluatie stelde de minister dat ze geen zicht had op
de effectiviteit van de subsidies. De leden willen daarom nu al een
evaluatie, in plaats van de geplande evaluatie van diverse regelingen die
in 2012 gepland staat. Kan hierin ook opgenomen worden het onderscheid tussen structurele en incidentele subsidies, zo vragen de leden.
De evaluatie richt zich inderdaad op de organisatie en het functioneren
van het fonds zelf. Dit vloeit voort uit de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. Deze schrijft voor dat elke vijf jaar een beoordeling moet plaats
vinden van de doelmatigheid en doeltreffendheid van het functioneren
van het zelfstandige bestuursorgaan. De evaluatie moet een oordeel
geven over de wijze waarop het fonds uitvoering heeft gegeven aan zijn
instrumenten, regelingen en overige taken. Hierbij staan dus de doelmatigheid en doeltreffendheid van het fonds zelf centraal en niet de effecten
van zijn diverse steuninstrumenten. Om daar uitspraken over te kunnen
doen, staan evaluaties van de diverse regelingen gepland in de loop van
dit jaar. Ik verwacht de resultaten daarvan eind 2012 aan uw Kamer te
kunnen sturen.
De huidige evaluatie van het fonds heeft betrekking op de periode
2006–2010; het is niet zinvol om over diezelfde periode een evaluatie te
doen van de diverse regelingen, aangezien de belangrijkste regelingen (de
Innovatieregeling en de Regeling voor jonge journalisten) pas in 2010 van
start zijn gegaan. Vandaar dat die regelingen in de loop van 2012 worden
onderzocht.
Wat het onderscheid tussen structurele en incidentele subsidies betreft:
het Stimuleringsfonds voor de Pers verleent uitsluitend steun op tijdelijke
basis. Structurele subsidies komen dus niet voor. Dit is een principiële
keuze, die gemaakt is bij de start van het fonds (1974) en die tot doel heeft
te voorkomen dat persorganen afhankelijk zouden kunnen worden van
overheidssteun. De overheid hecht zoveel belang aan de redactionele
zelfstandigheid van persorganen, dat zelfs de schijn van (financiële)
afhankelijkheid vermeden dient te worden.

1
Brief van 26 juni 2009, Tweede Kamer,
2008–2009, 31 777, nr. 15.
2
Brief van 30 september 2009, Tweede
Kamer, 2009–2010, 31 777, nr. 18, p. 6–7.
3
Niet overgenomen is het advies om een
internetheffing in te voeren en om fiscale
voorzieningen te treffen ter sanering van de
grafische tak en de distributie van de
bedrijfstak. Hetzelfde geldt voor het advies
een discussie te starten over het aantal
voorlichters en communicatiefunctionarissen.
Zie de brief van mijn voorganger van
30 september 2009, Tweede Kamer, 2009–
2010, 31 777, nr. 18.

De leden van de VVD-fractie constateren dat iets meer dan 8 miljoen euro
van de door het Stimuleringsfonds in de geëvalueerde periode verstrekte
subsidies, een direct gevolg is van de aanbevelingen van de Tijdelijke
Commissie Innovatie en Toekomst Pers (commissie-Brinkman)1 om
publieke middelen in te zetten voor innovatieve projecten in pers en
journalistiek. Ook een groot gedeelte van de andere aanbevelingen van
deze commissie zijn destijds overgenomen en leidend gemaakt voor het
beleid.2 Kan de minister aan de leden kort aangeven wat tot nu toe met
deze 17 afzonderlijke aanbevelingen is gebeurd en welke van deze
aanbevelingen nog steeds leidend zijn voor het persbeleid van dit
kabinet? Kan de minister daarbij in ieder geval ingaan op de stand van
zaken met betrekking tot de aanbevelingen om met publieke middelen
gerealiseerde vruchten van research en development zoveel mogelijk
vrijelijk ter beschikking te laten komen aan de markt en te bepalen hoe
reclame bij de publieke omroep het concurrentieveld in de mediasector
beïnvloedt.
Zoals deze leden terecht opmerken, is het merendeel van de adviezen van
de commissie-Brinkman destijds door mijn voorganger geheel of
gedeeltelijk overgenomen.3 Ik geef in het kort de stand van zaken met
betrekking tot de overgenomen adviezen weer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

7

Met betrekking tot het vormen van een gezamenlijk distributienetwerk
voor dagbladen is geconstateerd dat het voortouw bij de uitgevers berust.
Navraag bij de koepelorganisatie van dagbladuitgevers NDP Nieuwsmedia wijst uit dat de samenwerking van dagbladondernemingen bij
distributie en bezorging vordert en steeds intensiever wordt.
De commissie-Brinkman adviseerde de Tijdelijke Wet Mediaconcentraties
(TWM) af te schaffen. Aanvankelijk werd dit advies afgewezen, maar het
huidige kabinet heeft besloten om de TWM per 1-1-2011 te beëindigen.
Dat is inmiddels gebeurd.
Het advies om samenwerking tussen publieke omroep en gedrukte media
mogelijk maken en het advies om regionale media centra te bevorderen is
in uitvoering: zie mijn brief over Regionale Media Centra van 6 december
2011 aan de Kamer.1
Het advies om samenwerking tussen publieke omroep en printmedia bij
technologische innovatie mogelijk te maken en het advies dat de publieke
omroep tegen redelijke condities videomateriaal levert voor journalistieke
websites van derden is opgevolgd en heeft recentelijk geresulteerd in het
starten van een NOS-nieuwsfragmentenkanaal. Op dit kanaal biedt de
NOS online nieuwsvideo’s aan, waar dagbladen en algemene nieuwswebsites gratis gebruik van mogen maken. Het gaat om een experiment met
een looptijd van een jaar.
Wat de geadviseerde (gratis) beschikbaarstelling van programmagegevens betreft: in het regeerakkoord is afgesproken dat de beschikbaarheid van programmagegevens zal worden verruimd. Het kabinet
streeft naar een snelle, maar wel evenwichtige oplossing, met als
uitgangspunt de beschikbaarheid van programmagegevens tegen een
door het Commissariaat voor de Media vast te stellen marktconforme
vergoeding. Zie voor verdere details mijn brief aan de Kamer van 17 juni
2011.
Het advies om instroom van jonge journalisten te stimuleren is
opgevolgd. De Regeling voor Jonge Journalisten is uitgevoerd in 2010 en
2011. Zij wordt in de loop van 2012 geëvalueerd.
De commissie-Brinkman adviseerde de overheid om innovatie op terrein
van pers en journalistiek te bevorderen. Dat advies is opgevolgd: in 2010
en 2011 heeft het Stimuleringsfonds voor de Pers op grond van de
Innovatieregeling ruim € 8 miljoen toegekend aan 56 innovatieve
projecten. Hiervan is – mede op nadrukkelijk verzoek van de Kamer – 54%
ten goede gekomen aan projecten op regionaal/lokaal niveau. In de loop
van 2012 wordt deze regeling geëvalueerd.
Het geadviseerde onderzoek naar de toekomst van het Algemeen
Nederlands Persbureau (ANP) is verbreed tot een onderzoek naar de
positie van Nederlandse persbureaus in de nieuwsketen. Ik heb dit rapport
onlangs naar de Kamer gezonden.2
De commissie-Brinkman adviseerde een studie te laten doen naar de
effecten van reclame bij de publieke omroep (lokaal, regionaal en
landelijk) om vast te stellen of en hoe dit fenomeen het concurrentieveld
in de mediasector beinvloedt. Mijn voorganger heeft een breed onderzoek
laten uitvoeren naar reclamebestedingen in de mediasector als geheel
(publiek en privaat). Ik heb het onderzoekrapport in mei 2010 naar de
Kamer gezonden.
1
2

Brief van 6 december 2011.
Idem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

8

Tenslotte adviseerde de commissie om het verlaagde btw-tarief, dat van
toepassing is op printmedia, ook voor bepaalde elektronische diensten te
laten gelden. De btw-tariefstructuur is in eerste instantie een Europese
aangelegenheid. Mijn voorganger liet de Kamer destijds weten dat bij het
Ecofin-akkoord van maart 2009 is afgesproken dat de komende jaren in
Europees verband niet meer over een verlaagd tarief voor elektronische
diensten zou worden gesproken. Op dit moment wordt door de Europese
Commissie nagedacht over aanpassing van de btw-richtlijn; de
Commissie zal waarschijnlijk in 2013 met een voorstel komen. Dat moeten
we afwachten.
In het (brede) persbeleid van het kabinet is het leidende beginsel de
instandhouding en stimulering van een optimale nieuws- en informatievoorziening voor de burgers in ons land. Dat gebeurt langs twee wegen:
stimulering van innovatie op terrein van journalistiek (via het Stimuleringsfonds voor de Pers) en het wegnemen van (mediawettelijke)
belemmeringen voor het bundelen van journalistieke krachten, met name
in de regio. Dat vormt ook de kern in de adviezen van de commissieBrinkman.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de evaluatie van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Met name over
de tijdelijke subsidieregeling persinnovatie hebben zij nog enkele vragen,
maar niet voordat is opgemerkt dat de transparantie van de subsidieverlening, zoals ook aangegeven in het evaluatierapport, echt beter zal
moeten.
Dit onderwerp komt verderop aan de orde. In de brief waarmee ik het
evaluatieverslag naar de Kamer heb gezonden, heb ik aangegeven dat ik
transparantie van de subsidieverlening een belangrijk verbeterpunt vind.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het evaluatieverslag van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Dit evaluatieverslag
wordt aan de Kamer toegezonden omdat enkele jaren geleden in de
Mediawet is vastgelegd dat de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen
van toepassing is op het Stimuleringsfonds voor de Pers. Het kabinet
heeft het voornemen om dit fonds samen te voegen met het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties. De voornoemde leden
vragen of het voornemen is om de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen ook na samenvoeging van de twee fondsen nog van toepassing te
laten zijn. Deze leden vragen daarnaast over welke vijfjaarlijkse periode
een volgende evaluatie zal plaatsvinden. Begint deze periode van vijf jaar
aansluitend op de periode waarover deze evaluatie gaat (2006–2010), of
vanaf het begin van de samenvoeging van beide fondsen? Wanneer kan
de Kamer de volgende evaluatie verwachten, zo vragen voornoemde
leden.
Het voornemen is om de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen ook van
toepassing te laten zijn op de nieuwe entiteit, die ontstaat na samenvoeging van beide fondsen. Dat betekent: elke vijf jaar een evaluatie.
Zowel het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties als
het Stimuleringsfonds voor de Pers zijn recent geëvalueerd: respectievelijk in 2009 en 2011. Het ligt voor de hand om de eerstvolgende
evaluatie te laten plaatsvinden nadat het nieuwe fonds vijf jaar gefunctioneerd zal hebben.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
brief. Zij vragen wat de budgettaire en personele gevolgen zijn van de
samenvoeging van het Stimuleringsfonds voor de Pers en het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties. Verder vragen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

9

leden wat de mogelijke gevolgen zijn voor de uitvoering van de voorliggende taken van deze fondsen.
Ik heb de Raad voor Cultuur gevraagd advies uit te brengen over het
kabinetsvoornemen tot samenvoeging van beide fondsen. Dat advies
verwacht ik eind april. Ik kan in deze fase nog niets zeggen over eventuele
budgettaire en personele gevolgen van dit kabinetsvoornemen. In mijn
adviesaanvraag heb ik wel aangegeven, dat het nieuwe fonds de
bestaande wettelijke taken van beide fondsen zal voortzetten. In mijn brief
over de Mediabegroting-2012 heb ik de budgettaire kaders van beide
fondsen geschetst.1
De leden van de SP-fractie willen tevens weten wat de minister onderneemt tegen de verschraling van de (regionale) dagbladen. Deelt de
minister de mening dat een bloeiende nieuwsvoorziening van belang is
voor het functioneren van de democratie? Wat gaat de minister ondernemen om de geschreven pers te ondersteunen? Wat doet de minister
met de aanbevelingen van de commissie-Brinkman? Op wat voor manier
kan het Stimuleringsfonds voor de Pers hieraan een bijdrage leveren, zo
informeren deze leden.
Ik onderschrijf het grote belang van een goede nieuws- en informatievoorziening in ons land; die acht ik, net als deze leden, van cruciaal belang
voor het functioneren van onze parlementaire democratie, zowel
regionaal als landelijk. Regionale dagbladen en (lokale) nieuwsbladen
spelen daarbij een belangrijke rol, net als de regionale en lokale
omroepen.
De journalistieke verschraling in de regio baart mij zorgen. Dat is een van
de redenen dat ik (mediawettelijke) belemmeringen voor bundeling van
journalistieke krachten in de regio probeer weg te nemen. Ik verwijs naar
mijn brief aan de Kamer inzake Regionale Media Centra.2 Ik heb dit verder
uitgewerkt in mijn brief over publiek-private samenwerking, die ik zeer
onlangs naar de Kamer heb gezonden. Eerder ben ik al ingegaan op de
aanbevelingen van de commissie-Brinkman. Het Stimuleringsfonds voor
de Pers kan een actieve rol spelen bij het financieel ondersteunen van
innovatieve projecten op terrein van media en journalistiek, met name in
de regio. Dat past volledig binnen de doelstellingen van het fonds en komt
tegemoet aan de politieke en maatschappelijke zorg over verschraling van
het journalistieke aanbod in de regio.
2. Doelstelling en instrumenten van het fonds

1
Tweede Kamer, 2011–2012, 33 000 VIII, nr.
59. Het kabinet houdt bij het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties
de index voor 2012 in en verlaagt de bijdrage
aan dit fonds vanaf 2015 met € 1,6 miljoen.
Het kader voor het Stimuleringsfonds voor de
Pers bedraagt tot 2015 € 2,3 miljoen. Vanaf
2015 legt het kabinet een solidariteitskorting
op van 5%, waardoor het kader vanaf 2015
€ 2,2 miljoen bedraagt.
2
Brief van 6 december 2011.

De leden van de VVD-fractie constateren dat het de doelstelling van het
fonds is om de pluriformiteit van de pers te handhaven en bevorderen,
voor zover van belang voor de informatie en opinievorming. De leden
vragen naar een nadere omschrijving van pluriformiteit van de media. Het
gaat niet om zo veel mogelijk, maar om de kerntaak van de media
optimaal uit te kunnen voeren. Veel van hetzelfde draagt immers niet bij
aan pluriformiteit. Het oude Bedrijfsfonds voor de pers was gericht op het
handhaven van de bestaande pluriformiteit en ondersteunen van
noodlijdende kranten. Door de vele subsidies aan nieuwe initiatieven
ontstaat het beeld dat de subsidies ongericht zijn. Kan de minister
duidelijkheid verschaffen wat de bijdrage van de subsidies is aan het
optimaliseren van het medialandschap?
Het begrip «pluriformiteit» is een belangrijk uitgangspunt in de
doelstelling van het fonds. Ik ben het met deze leden eens dat veel-vanhetzelfde niet bijdraagt aan pluriformiteit. Waar het om gaat, is dat de
media zorgen voor een betrouwbare, onafhankelijke en kwalitatief
hoogwaardige nieuws- en informatievoorziening. Daarbij komen idealiter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

10

alle meningen, opinies en invalshoeken aan de orde, zodat het publiek
zich optimaal kan informeren. De taak van het Stimuleringsfonds voor de
Pers is tweeërlei: het stimuleren van innovatie in media en journalistiek en
het bieden van (tijdelijke!) steun aan printmedia en andere journalistieke
initiatieven.
De indruk zou kunnen ontstaan dat bij de Innovatieregeling door het grote
aantal gesteunde projecten (56 projecten in twee jaar) sprake zou zijn van
ongerichte subsidie. Dat is niet het geval: het fonds stelt in overleg met
onafhankelijke experts en via contacten met het journalistieke veld van tijd
tot tijd vast wat de relevante thema’s zijn en snijdt de Innovatieregeling
daarop toe. Dat zal ook bij de uitvoering van de Innovatieregeling in 2012
het geval zijn. Zo brengt het fonds focus aan in zijn stimulering van
journalistieke innovatie.
Over de bijdrage van het fonds aan het «optimaliseren van het medialandschap» past enige bescheidenheid. De middelen waarover het fonds
beschikt – men ontvangt een jaarlijkse dotatie van € 2,3 miljoen – zijn
bescheiden in verhouding tot de reusachtige bedragen die omgaan in de
wereld van media en journalistiek. Toch blijkt zowel uit het advies van de
commissie-Brinkman (2009) als ook uit de evaluatie van het fonds over de
jaren 2006–2010 dat het van groot belang is om een instantie als het
Stimuleringsfonds voor de Pers te hebben. Het veld vindt het belangrijk
dat er een loket van de overheid is waar printmedia en journalistieke
internetproducten kunnen aankloppen voor steun. Stakeholders van het
fonds onderstrepen dat het terecht is dat de overheid iets doet om
journalistiek/nieuwsvoorziening te ondersteunen en te stimuleren. De
bijdragen van het fonds blijken in veel gevallen net dat beslissende zetje
te geven om projecten van de grond te krijgen. Ik ben het zeer met die
opvattingen eens.
De leden van de SP-fractie vragen de minister de tijdelijke subsidieregelingen minderhedenbladen, internet-informatieproducten en persinnovatie toe te lichten. Waarom betreft het hier tijdelijke subsidieregelingen,
zo vragen de leden.

1
Die permanente steuninstrumenten zijn:
steun aan afzonderlijke persorganen; steun
aan gezamenlijke projecten van persorganen;
organisatieonderzoek gericht op structurele
verbetering van de exploitatie van een
persorgaan, onderzoek ten behoeve van de
persbedrijfstak als geheel.

Deze regelingen hebben een tijdelijk karakter, omdat ze zijn ontstaan om
het hoofd te bieden aan specifieke knelpunten in de journalistieke
informatievoorziening van mogelijk tijdelijke aard en daarom een beperkte
looptijd hebben. Ze onderscheiden zich hiermee van de permanente
steuninstrumenten1 waarover het fonds beschikt; de looptijd daarvan is in
beginsel onbeperkt. De tijdelijke subsidieregeling voor minderhedenbladen werd in 2002 in het leven geroepen, omdat het fonds knelpunten
constateerde in de informatievoorziening van en voor minderheden. De
regeling is in 2011 beëindigd. De regeling voor journalistieke internetinformatieproducten startte eveneens in 2002 en bood het fonds de
mogelijkheid om naast steun aan printmedia ook steun te verstrekken aan
opkomende journalistieke initiatieven die gebruik wilden maken van het
internet. Omdat de Innovatieregeling (gestart in 2010) ook steun aan
journalistieke internet-projecten kan geven, is besloten om de specifieke
regeling voor journalistieke internetproducten in 2011 te beëindigen. De
Innovatieregeling startte in 2010 met een looptijd van twee jaar. Het fonds
zal ook in 2012 een Innovatieregeling openstellen; er is nog overleg
gaande over de thema’s (type projecten) die voor steun in aanmerking
komen. Dankzij deze flexibiliteit kan het fonds de regeling optimaal
toesnijden op gesignaleerde behoeften binnen de wereld van media en
journalistiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

11

3. Doelmatigheid en doeltreffendheid
De leden van de VVD-fractie constateren dat in de periode 2006–2010 het
Stimuleringsfonds ruim 18 miljoen euro publieke middelen aan subsidies
heeft verstrekt. Dit alles met als doel een gevarieerd media-aanbod van
hoge kwaliteit te stimuleren. In de brief van de minister geeft zij aan dat er
echter «indicaties» zijn dat de doeltreffendheid van deze subsidies «niet
optimaal» is geweest. Sterker nog, volgens het evaluerende eindrapport
was de financiële steun in veel gevallen niet afdoende om projecten
succesvol te kunnen laten voortbestaan.Uit de brief volgt niet duidelijk
hoe de doeltreffendheid van de subsidies in de toekomst wél zal worden
gewaarborgd. Hoe gaat het Stimuleringsfonds daar precies voor zorgen?
Zoals hiervoor al aangegeven, zal in de loop van 2012 een evaluatie plaats
vinden van de specifieke regelingen en steuninstrumenten van het fonds.
Naar verwachting zal dan beter beoordeeld kunnen worden hoe het zit
met de doeltreffendheid daarvan. Overigens moeten we ons wél
realiseren, dat bij steunverlening door het fonds succes niet altijd
gegarandeerd is. Niet alleen waar het gaat om steunverlening aan
bestaande (print en internet)media, maar zeker ook bij steunverlening aan
nieuwe initiatieven en projecten. Het is van belang dat aanbieders van
journalistieke informatie in staat gesteld worden om nieuwe concepten uit
te testen. Dat willen we via het fonds stimuleren. Succes is daarbij niet
gegarandeerd.
Het fonds probeert de kans op succes uiteraard te vergroten door een
zorgvuldige beoordeling van aanvragen, maar bij internetprojecten blijkt
het heel lastig om een bruikbaar verdienmodel te ontwikkelen. Dat is geen
puur nederlands verschijnsel, maar een wereldwijde harde realiteit.
Om de doeltreffendheid van de subsidies te vergroten, gaat het fonds
speciale aandacht schenken aan de aanvraagprocedure («selectie aan de
poort»), door een aantal beoordelingsfasen in te bouwen. Een potentiële
aanvraag wordt eerst met het bureau besproken, waarbij het bureau de
aanvrager kan adviseren. Nadat de aanvraag is ingediend worden externe
deskundigen ingeschakeld voor de beoordeling van de aanvragen. Na
toekenning van de subsidie kunnen de aanvragers tijdens de uitvoering
van hun project een beroep doen op het fonds en op externe deskundigen
voor begeleiding, met behoud van de eigen verantwoordelijkheid van de
aanvragers voor uitvoering van hun project. Dat biedt geen garantie dat
alle gesteunde projecten zullen slagen, maar ook mislukte projecten
leveren «lessons learned» op. Aanvragers wordt altijd gevraagd de
resultaten van hun projecten te delen met de sector.1
De leden van de VVD-fractie merken op dat in de brief van de minister het
belang van het fonds wordt onderstreept: 9 van de 10 onderzochte
aanvragen worden afgewezen en deze initiatieven vinden vervolgens
geen doorgang. Wat zegt dat in de ogen van de minister over de
effectiviteit van de subsidies? De leden hebben grote moeite met de
subsidie afhankelijkheid van deze initiatieven. Wat niet ondersteund
wordt, gaat niet door. Kan de minister bij de beantwoording van deze
vragen de subsidielijst gebruiken die de Kamer in aanloop naar de
begrotingsbehandeling heeft gekregen? Wat zijn bijvoorbeeld de blijvende
effecten geweest van de subsidie van 400 000 euro aan Telegraaf Media
NL en de subsidie ten behoeve van de ontwikkeling van Puppy News?

1
Het fonds maakt zoveel mogelijk informatie
over projecten bekend via
www.persinnovatie.nl

Uit de evaluatie blijkt dat steun van het fonds in veel gevallen van
doorslaggevend belang is voor het starten en uitvoeren van projecten.
Omgekeerd blijkt uit een (beperkt) onderzoek onder afgewezen projecten
dat het overgrote deel daarvan géén doorgang vindt. Je kunt, zoals deze
leden doen, betreuren dat veel projecten kennelijk afhankelijk zijn van
subsidie, maar uitspraken daarover kun je pas doen als beter onderzocht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

12

is wat de reden was voor die afwijzing. Dat kan te maken hebben met
intrinsieke kwaliteit van de afgewezen aanvragen, maar bijvoorbeeld ook
met onvermogen aan de kant van de aanvragers om de door het fonds bij
uitvoering van de Innovatieregeling verlangde matching van 50% van de
projectkosten. Dat zal wellicht blijken wanneer de Innovatieregeling wordt
geëvalueerd in de loop van 2012.
De resultaten van het project Telegraaf Media NL zijn binnenkort op
www.persinnovatie.nl te vinden. Het fonds heeft een pilot gefinancierd
waarbij het concept van de zogeheten hyperlokale journalistiek in 2010 is
uitgetest. Deze pilot was succesvol en daarmee was de financiële
betrokkenheid van het fonds beëindigd. De Telegraaf Media Groep heeft
besloten het concept Dichtbij.nl in 2011 op eigen kosten verder uit te
rollen. Het project Puppy News is nog niet afgerond. Tussentijdse
resultaten zijn op www.persinnovatie.nl gepubliceerd. Daaruit blijkt dat
het project op koers ligt.
De leden van de PVV-fractie vragen, gezien de indicaties dat de doeltreffendheid van het fonds niet optimaal is, of de opbrengsten van gesteunde
projecten nader onderzocht worden.
Zoals eerder aangegeven, zal in de loop van 2012 een evaluatie van de
diverse steuninstrumenten van het fonds plaats vinden. Ik doe dat voor de
Innovatieregeling en de Regeling voor jonge journalisten; het fonds zal
een evaluatie van de andere regelingen (laten) uitvoeren.
Op voorhand is duidelijk dat het heel lastig zal zijn om per project
nauwkeurig aan te geven wat nu precies de effecten daarvan zijn geweest.
Dat geldt met name voor de Innovatieregeling die in 2010 van start is
gegaan: een groot aantal van de gesteunde projecten verkeert nog in een
prille fase. Bij de regeling voor jonge journalisten zal het waarschijnlijk
eenvoudiger zijn om concrete resultaten aan te geven. Uit het evaluatierapport over het fonds blijkt duidelijk, dat «het journalistieke veld» groot
belang hecht aan de steun die het fonds kan bieden.
De leden van de SP-fractie vragen een verdere toelichting op de uitspraak
dat er ook indicaties zijn dat de doeltreffendheid van het fonds niet
optimaal is. Hoe wordt de opbrengst van projecten vastgesteld? Is door
het bestuur inmiddels gekozen voor een nieuwe taakverdeling, waarbij het
bureau een grotere rol krijgt ten aanzien van de beoordeling van de
aanvragen? De leden vragen of, en zo ja hoe, de minister gaat aansturen
op deze nieuwe taakverdeling.
Dat de doeltreffendheid van het fonds niet optimaal is, heeft volgens de
onderzoekers te maken met de (beperkte) opbrengsten van gesteunde
projecten. Ik benadruk nogmaals dat het uitgevoerde onderzoek gericht
was op het functioneren van het fonds zelf en géén effectanalyse van de
afzonderlijke subsidieregelingen behelsde; die worden in de loop van
2012 nader onderzocht. Wat de taakverdeling tussen bureau en bestuur
betreft: het fonds werkt aan een nieuw bestuursmodel, dat in de loop van
dit jaar met het ministerie OCW wordt besproken. Het is de bedoeling dat
het bureau op korte termijn een zwaardere rol krijgt bij de behandeling
van aanvragen. Dit moet zorgvuldig geschieden omdat het bureau een
beperkte bezetting heeft.
4. Enkele verbeterpunten
De leden van de VVD-fractie herhalen met klem dat effectevaluaties van
subsidieregelingen noodzakelijk zijn om het instrument te kunnen
beoordelen. De leden willen dat daar de nadruk op ligt. Het verzamelen
van kengetallen kan zinvol zijn, maar de leden nemen afstand van het idee
dat subsidie-aanvragers «klanten» worden in een klanttevredenheidson-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

13

derzoek. Een klanttevredenheidsonderzoek onder subsidie-aanvragers
impliceert volgens deze leden dat het doel van de subsidie tevredenheid
onder de aanvragers is. In de ogen van deze leden is het doel het effect op
het medialandschap. Graag vernemen deze leden de reactie van de
minister.
Ik heb hiervoor al meermaals aangegeven, dat in de loop van 2012 een
evaluatie van diverse subsidieregelingen van het fonds zal plaatsvinden.
Ik ben het met deze leden eens, dat het doel van subsidieverlening door
het fonds niet is om de aanvragers tevreden te stemmen; waar het wel om
gaat is stimulering (en waar mogelijk handhaving) van een goede nieuwsen informatievoorziening, een goede journalistieke infrastructuur, in ons
land. Tegelijkertijd is het voor het functioneren van het fonds als zodanig
wel van belang een oordeel te krijgen van de belangrijkste stakeholders/
betrokkenen/relaties over de wijze waarop het fonds zijn taken uitvoert.
Die vraag wordt daarom in elke zbo-evaluatie meegenomen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de onderzoekers enkele
verbeterpunten hebben aangegeven. Het eerste verbeterpunt is het
vergroten van de transparantie bij de subsidieverlening. De reden van
afwijzing van een aanvraag is voor veel aanvragers niet duidelijk en ook
bij toegewezen aanvragen is het niet altijd duidelijk hoe het bestuur van
het fonds tot vaststelling van de hoogte van het steunbedrag is gekomen.
Als ander verbeterpunt adviseren de onderzoekers om de omgang met de
regeling voor individuele persorganen te heroverwegen. Het veld is
volgens de onderzoekers van mening dat de aanpak van het bestuur te
risicomijdend is. Het bestuur van het fonds heeft aangegeven opdracht te
hebben gegeven om een eenduidig beoordelingskader te ontwerpen,
waarmee deze beide verbeterpunten ondervangen worden. De minister
geeft aan dit een belangrijk verbeterpunt te vinden en erop toe te zien dat
het fonds de transparantie van de besluitvorming vergroot. Aangezien het
beoordelingskader eind 2011 klaar zou zijn en begin 2012 geïmplementeerd zou worden, vragen de leden of de minister kan aangeven of het
eenduidige beoordelingskader inmiddels daadwerkelijk ontwikkeld en
geïmplementeerd is.
Het eenduidig beoordelingskader is zo goed als gereed. Het wordt de
komende maanden ingevoerd, allereerst bij de Innovatieregeling. Ik vind
dat van groot belang, omdat het fonds daarmee de transparantie van zijn
besluitvorming vergroot.
De onderzoekers geven aan dat er in het veld veel kritiek is op de
onderzoeken die het fonds financieel steunt of zelf laat uitvoeren. Om deze
kloof tussen onderzoek en praktijk te dichten, wordt geadviseerd om
adviseurs uit de praktijk in te schakelen die een oordeel over de bruikbaarheid van het onderzoek kunnen geven. Het bestuur van het fonds
heeft als reactie op dit verbeterpunt aangegeven onder andere in overleg
met de journalistieke sector tot een breed gedragen onderzoeksagenda te
willen komen. De minister geeft aan zo’n breed gedragen onderzoeksagenda van belang te vinden en er aan te hechten dat onderzoek zoveel
mogelijk praktisch bruikbaar is. De leden vragen de minister hoe zij erop
gaat toezien dat de praktische bruikbaarheid ook daadwerkelijk wordt
verbeterd. De minister geeft aan dat het haar goed lijkt als het Stimuleringsfonds voor de Pers en het Commissariaat voor de Media nauw gaan
samenwerken. Voornoemde leden vragen de minister waarom zij een
dergelijke samenwerking belangrijk vindt en hoe zij deze gaat bevorderen.
De onderzoekers adviseren te investeren in toenadering tussen bestuur
van het fonds en het veld, zonder een gepaste afstand te verliezen. De
minister geeft aan het van belang te vinden dat de kloof zo snel mogelijk
wordt gedicht. De leden vragen de minister om aan te geven waaruit blijkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

14

dat het fonds hiervan ook doordrongen is en op welke manieren het fonds
werkt aan toenadering tot en afstemming met het veld.
Het fonds werkt op diverse manieren aan toenadering tot en afstemming
met het veld. Naast congressen en thematische bijeenkomsten waarbij
altijd vertegenwoordigers van het veld aanwezig zijn, organiseert het
fonds regelmatig (tweemaal in 2011) rechtstreekse overleggen met de
sector waarbij koers en positie van het fonds bediscussieerd worden. Ook
bij het uitbrengen van gevraagd en ongevraagd advies aan het ministerie
OCW betrekt het fonds vertegenwoordigers van de sector. Daarnaast is
het bureau (en het bestuur) actief in het bezoeken van relevante bijeenkomsten van andere partijen/organisaties uit de sector. Bij samenwerking
tussen het fonds en het Commissariaat voor de Media denk ik met name
aan mediaonderzoek; het fonds is actief met eigen onderzoek en
onderzoek van derden naar diverse aspecten van nieuwsvoorziening en
journalistiek, terwijl het Commissariaat al ruim 10 jaar in het kader van
zijn jaarlijkse Mediamonitor onderzoek doet naar de voornaamste
mediamarkten en mediaondernemingen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het gewenste platform en een
breed gedragen onderzoeksagenda worden vormgegeven? Wordt er
toegezien op een toenadering tot en afstemming met het veld, zo vragen
de leden.
De onderzoeksagenda is onderdeel van eerdergenoemde overleggen met
de sector. Daaruit kwam de behoefte naar voren aan een betere bruikbaarheid van de onderzoeksresultaten voor de bedrijfsvoering van
journalistieke organisaties. Ook werd gesproken over het belang van
onderzoek naar de regionale nieuwsvoorziening; dat onderzoek gaat
binnenkort van start. De subsidieregeling voor onderzoek wordt toegespitst op bruikbaarheid van de resultaten voor de gehele sector. Bij
beoordeling van onderzoeksaanvragen schakelt het fonds externe
deskundigen in. De resultaten zullen gedeeld worden via de websites van
het fonds.1
Bijlage: Beschrijving werkzaamheden en taakuitoefening 2006–2010
De leden van de VVD-fractie hebben over bijlage beschrijving werkzaamheden en taakuitoefening 2006–2010 de volgende vragen. Hoe is de
financiering van het Stimuleringsfonds precies geregeld en is een
onderdeel daarvan een bijdrage vanuit de reclame inkomsten? Zo ja, hoe
groot is dat percentage?

1
Naast www.persinnovatie.nl is ook
www.personderzoek.nl in ontwikkeling.
2
Artikel 2 146 Mediawet 2008. Daarnaast
bevat de Mediawet de mogelijkheid om bij
ministeriële regeling te bepalen dat een
bepaald percentage (dat niet hoger mag zijn
dan 4%) van de inkomsten uit reclame- en
telewinkelboodschappen van onderscheidenlijk de landelijke, reguionale en lokale publieke
mediadiensten en de commerciële mediainstellingen jaarlijks wordt uitgekeerd ten
behoeve van het Stimuleringsfonds voor de
Pers (artikel 8.8 Mediawet 2008); hiervan is tot
dusverre geen gebruik gemaakt.

De Mediawet 2008 bepaalt dat de rijksmediabijdrage en de inkomsten van
de Ster onder andere «dienen ter bestrijding van de kosten verbonden aan
het Stimuleringsfonds voor de Pers».2 De jaarlijkse dotatie aan het
Stimuleringsfonds voor de Pers bedraagt € 2,3 miljoen. Het is niet
mogelijk om aan te geven hoeveel hiervan afkomstig is uit de rijksmediabijdrage of de Ster-inkomsten, aangezien die beide geldstromen in de
Mediabegroting worden samengevoegd.
In tabel 1.1 is opgenomen hoeveel bezwaar en beroep is aangetekend/
ingediend, maar hoeveel zijn er toegekend en waarom?
In de onderzochte periode (2006–2010) is er 12 keer bezwaar/beroep
ingediend: 1 maal in 2006 en 11 maal in 2010. Dit hoge aantal in 2010
heeft te maken met de grote hoeveelheid aanvragen voor de in dat jaar in
werking getreden Innovatieregeling: omdat de aanvragen het beschikbare
budget verre overschreden, moesten relatief veel projecten worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

15

afgewezen. Dat leidde in enkele gevallen tot bezwaar. Er is 1 bezwaar
toegewezen.
Wat is de oorzaak dat de relatieve kosten van voorbereiding en uitvoering
ten opzichte van het totaal uitgekeerde subsidiebedrag zo is gestegen
(geschat op een stijging van een procent van de totale subsidie naar 2,5
procent van de totale subsidie).
In 2010 zijn de kosten van voorbereiding en uitvoering van subsidieregelingen aanmerkelijk toegenomen; dat heeft direct te maken met het feit
dat in 2010 zowel de Innovatieregeling als de Regeling voor jonge
journalisten van start is gegaan. Met name de voorbereiding en uitvoering
van de Innovatieregeling heeft veel werk – en dus ook geld – gevraagd.
Ter illustratie: het aantal behandelde aanvragen steeg van 73 (2009) naar
191 (2010), bijna een verdrievoudiging.
In de ogen van voornoemde leden valt of staat een vrije informatievoorziening vooral bij de grondwettelijke vrijheden. De vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van drukpers werken door in onze rechtstaat,
waardoor vrije en toegankelijke informatievoorziening gewaarborgd
wordt. De leden vragen in hoeverre het Stimuleringsfonds voor de Pers
deze vrijheden bevordert. Denkt de minister dat deze vrijheden en het doel
van vrije informatievoorziening belemmerd worden als het fonds niet zou
bestaan, zo vragen de leden.
Ik ben het zeer eens met het belang dat deze leden hechten aan de
grondwettelijke vrijheden. Onze rechtstaat staat borg voor vrijheid van
meningsuiting en vrijheid van drukpers en de overheid beschouwt het als
een dure plicht om die vrijheden te garanderen. Onderdeel van die
zorgplicht is het stimuleren van een pluriforme, onafhankelijke en
kwalitatief hoogwaardige nieuwsvoorziening in ons land. Het Stimuleringsfonds voor de Pers heeft juist daarom tot taak om de pluriformiteit
van de pers te handhaven en te stimuleren, voor zover die van belang is
voor de informatie en opinievorming.1 Ik wil niet zo ver gaan om te
zeggen dat de grondwettelijke vrijheden belemmerd zouden worden als
het fonds niet zou bestaan, maar uit de voorliggende evaluatie van het
fonds over de periode 2006–2010 blijkt duidelijk dat de bijdragen die het
fonds levert aan innovatie, ondersteuning en onderzoek op hoge prijs
worden gesteld door alle geïnterviewde stakeholders uit het veld van
media en journalistiek. Het bleek ook al eerder uit het advies van de
commissie-Brinkman, dat rechtstreeks geleid heeft tot intensivering van
de steun aan innovatieve projecten, met brede steun vanuit de Kamer. De
inzet van het fonds op genoemde terreinen is in financiële termen
weliswaar bescheiden te noemen, maar kennelijk levert het fonds
daarmee toch een breed gewaardeerde bijdrage aan de kwaliteit van onze
nieuwsvoorziening.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de beschikbaar gestelde
bedragen bij succesvolle innovatie worden terugbetaald («revolving
fund»)? Zo ja, hoe verhoudt zich dit tot andere innovatieregelingen? Kan
de minister aangeven wat er niet van de grond was gekomen zonder de
genoemde subsidieregeling? Welke projecten waren dan aantoonbaar niet
tot stand gekomen?

1

Artikel 8.3, eerste lid, Mediawet 2008.

Bij de Innovatieregeling is afgezien van een «revolving fonds»mechanisme. In plaats daarvan is gekozen voor het matching-principe: bij
toekenning van een project dient de aanvrager – of een door aanvrager
aan te zoeken derde partij – 50% van de kosten voor zijn rekening te
nemen. Dit heeft twee voordelen: ten eerste verdubbelt het fonds als het
ware zijn budget voor deze Innovatieregeling en ten tweede dwingt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

16

aanvragers om hun commitment aan het project te onderstrepen met een
substantiële eigen bijdrage. Uit oogpunt van zorgvuldig en efficiënt
beheer van publieke middelen acht ik dit een verstandige opstelling van
het fonds.
Het is lastig om aan te tonen welke projecten «aantoonbaar niet tot stand»
zouden zijn gekomen, wanneer het fonds ze niet gesteund had. Uit het
evaluatierapport blijkt dat «het veld» groot belang hecht aan de steun die
het fonds kan bieden. Ook blijkt dat veel afgewezen projecten geen
doorgang vinden. Dat vormt in elk geval een indicatie dat subsidie van het
fonds in de meeste gevallen net het beslissende zetje geeft om een project
te gaan uitvoeren. Dat lijkt mij ook typisch de meerwaarde van een
stimuleringsfonds.
Hoeveel gehonoreerde aanvragen voor de tijdelijke subsidieregeling
persinnovatie hebben geleid tot een vernieuwend bedrijfsmodel dat
internationaal exploitabel is, zo vragen de leden.
Die vraag zal zeker worden meegenomen in de evaluatie van de Innovatieregeling. De voorlopige indruk is dat de meeste projecten innovatief
waren/zijn op gebied van technologie en/of journalistieke innovatie.
Bijlage: Evaluatie van het stimuleringsfonds voor de pers; eindrapport
De leden van de VVD-fractie constateren dat de relevantie van het bestaan
van het fonds door alle betrokken partijen wordt onderstreept en
onderkend, zo valt in de evaluatie te lezen. In de tijd dat het Stimuleringsfonds nog het Bedrijfsfonds voor de Pers was, was dat niet anders.
Inmiddels lijkt het fonds te bestaan bij de gratie van subsidie. Is de
minister het met de voornoemde leden eens dat deze partijen ook zelf,
zoals in de tijd van het Bedrijfsfonds, een bijdrage kunnen leveren aan het
fonds?
Het fonds heeft tot taak om financiële steun te verlenen. In de tijd van het
Bedrijfsfonds ging het vooral om (tijdelijke!) steun aan noodlijdende
printmedia en werd de steun deels als subsidie, deels als krediet verstrekt.
Sinds 2007 is het fonds omgedoopt tot Stimuleringsfonds en heeft, naast
de steuntaak, als opdracht om innovatie op het terrein van journalistiek en
nieuwsvoorziening te bevorderen. Bij de meest in het oog springende
regeling, de Innovatieregeling, is weliswaar gekozen voor steun in de
vorm van subsidie, maar hanteert het fonds het matching-principe:
aanvragers moeten 50% van de projectkosten voor eigen rekening nemen.
Ik vind die eigen bijdrage van aanvragers terecht, zoals ik hiervoor al heb
aangegeven.
Het doel van het fonds is de sector te helpen om te overleven. De
onderzoeksfunctie moet daaraan dienstbaar zijn, zo valt te lezen in de
evaluatie. Op dit moment slaagt de onderzoeksfunctie daar niet in.
Worden bij deze onderzoeksfunctie de opleidingen aan hogescholen voor
journalistiek betrokken? Zo nee, waarom niet? Ziet de minister hier kansen
voor doelmatige samenwerking? Voorts stellen deze leden graag de
aflopende regeling voor het opleiden van jonge journalisten aan de orde.
Wordt deze regeling geëvalueerd? De leden van de VVD-fractie krijgen
graag inzicht in de opbrengst van deze regeling. Hoeveel journalisten
extra zijn hier door opgeleid. Hoe verhoudt zich dat tot de hoger onderwijsinstellingen voor journalistiek en hun uitstroom?
Opleidingen voor de journalistiek worden incidenteel betrokken. Het fonds
heeft meerdere onderzoeksprojecten gefinancierd waarbij hogescholen
zijn betrokken: onder andere een trendonderzoek naar de journalistieke
arbeidsmarkt, waarbij vier hogescholen betrokken zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

17

De Regeling voor jonge journalisten was niet bedoeld als (extra) opleidingsmogelijkheid voor journalisten, maar bood redacties van kranten,
nieuwsbladen, opinieweekbladen en persbureaus gelegenheid om éen of
meer jonge (pas afgestudeerde) journalisten gedurende maximaal twee
jaar in dienst te nemen. Volgens mijn gegevens hebben redacties daar
gretig gebruik van gemaakt: tenminste 55 jonge journalisten hebben
dankzij deze regeling werk gevonden. In 2012 vindt een effectonderzoek
naar deze regeling plaats; uiteraard zal ik de Kamer informeren over de
resultaten daarvan.
De leden van de PvdA vragen of er op basis van deze evaluatie, is aan te
geven of er een meerwaarde is van de fusie van het Stimuleringsfonds
voor de Pers en het Stimuleringfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties. Zo ja, wat is dan deze meerwaarde, zo vragen de leden.
Deze evaluatie heeft uitsluitend betrekking op het functioneren van het
Stimuleringsfonds voor de Pers in de periode 2006–2010 en kan dus geen
basis vormen voor uitspraken over de door het kabinet voorgenomen
samenvoeging van beide stimuleringsfondsen.
De overwegingen daarachter heb ik genoemd in mijn brief aan de Kamer
van 17 juni 2011: het komt er kort gezegd op neer dat ingrijpende
veranderingen in het medialandschap en het mediagebruik volgens het
kabinet nopen tot een herbezinning op de inzet en organisatie van deze
beide fondsen, die zozeer van belang zijn voor stimulering van de
nieuwsfunctie en de cultuurfunctie. Ik heb de Raad voor Cultuur gevraagd
om terzake advies uit te brengen. Dat zal eind april verschijnen. Ik wil daar
nu niet op vooruit lopen.
De leden van de PVV-fractie vragen of er middelen worden ingezet voor
deskundigheidsbevordering voor bladen specifiek gericht op etnische en
culturele minderheden en zo ja, welke middelen. De leden vragen of voor
deze regeling ook bladen die in een andere taal dan de Nederlandse
worden uitgegeven in aanmerking komen.
De subsidieregeling voor minderhedenbladen werd in 2002 in het leven
geroepen, omdat het fonds knelpunten constateerde in de informatievoorziening van en voor minderheden. De regeling was bedoeld voor bladen
die in Nederland worden uitgegeven en bestemd zijn voor het publiek in
Nederland. In beginsel konden ook anderstalige bladen een beroep op
deze regeling doen; het merendeel van de gesteunde bladen verscheen/
verschijnt in het nederlands. De projecten waren onder andere bedoeld
om deskundigheid op het terrein van exploitatie te bevorderen. De
regeling werd in 2008 geëvalueerd en aangepast: de toewijzingscriteria
werden aangescherpt en steun werd in principe in de vorm van een
krediet verleend. In de periode 2006–2010 zijn 35 aanvragen behandeld en
hebben zeven bladen steun ontvangen; in totaal bijna € 1,3 miljoen. In
2011 is de regeling beëindigd.
De leden van de CDA-fractie constateren dat in het evaluatieonderzoek
geen sluitende conclusies kunnen worden gegeven over de doeltreffendheid van het fonds, aangezien er geen effectanalyse uitgevoerd is van
de afzonderlijke regelingen. De leden vragen waarom de evaluatie van de
diverse regelingen van het fonds pas in 2012 is voorzien, en waarom deze
niet direct mee is genomen in deze evaluatie.
Deze evaluatie vond plaats op grond van de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen en had betrekking op de periode 2006–2010. Het ging
om een evaluatie van het functioneren van het fonds zelf en niet om een
evaluatie/effectmeting van de diverse subsidieregelingen. Bovendien zijn
twee belangrijke subsidieregelingen – de Innovatieregeling en de Regeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

18

voor Jonge Journalisten – pas in 2010 van start gegaan, dus buiten de te
onderzoeken periode. Op die gronden is besloten om in de loop van 2012
een evaluatie van deze twee regelingen te doen plaats vinden.
Bijlage: Brief Stimuleringsfonds met reactie op evaluatie
De leden van de SP-fractie constateren dat het doen van onderzoek naar
het functioneren van de pers een van de taken van het Stimuleringsfonds
is. De leden vragen wat de mogelijkheden en/of middelen zijn wanneer er
op dat functioneren iets valt aan te merken.
Mochten er klachten zijn over journalistieke publicaties en/of gedragingen,
dan heeft de klager twee mogelijkheden: zijn klacht voorleggen aan de
Raad voor de Journalistiek of aan de rechter. De meeste klagers geven de
voorkeur aan de eerste mogelijkheid.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de stijging in behandelde
aanvragen te verklaren is? Hetzelfde vragen de leden en aanzien van de
grote verschillen per jaar aan toegewezen aanvragen. Het percentage
toegewezen aanvragen lijkt kleiner te worden, kan dit worden toegelicht?
Het aantal aanvragen is in 2010 spectaculair gestegen: van 73 in 2009 naar
191, bijna een verdrievoudiging dus. Dat heeft direct te maken met
inwerkingtreding van de Innovatieregeling, waarop vanuit media en
journalistiek massaal een beroep op gedaan is. Vanwege het beperkte
budget moesten veel projecten afgewezen worden; dat verklaart de
toename van het aantal afwijzingen in 2010.
Als één van de criteria voor subsidieverlening wordt de eis gesteld dat de
betreffende uitgave minimaal maandelijks verschijnt. De leden vragen of
dit niet te beperkend is, aangezien er ook kwartaalbladen kunnen zijn die
aan alle overige criteria voldoen en daarmee van groot belang worden
geacht. Juist met een lage verschijningsfrequentie speelt subsidie een
grotere rol in het geheel van inkomsten. Kan de minister dit criterium
toelichten, zo vragen de leden.
Het fonds is gericht op stimulering van een goede nieuwsvoorziening, een
goede journalistieke infrastructuur. Om actuele journalistiek te kunnen
bedrijven is geoordeeld dat een maandelijkse verschijningsfrequentie de
ondergrens moet vormen. Ik zal niet ontkennen dat ook kwartaalbladen
een bijdrage kunnen leveren aan opinievorming, maar dat komt mijns
inziens te weinig tegemoet aan het vereiste dat het moet gaan om actuele
journalistiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 31

19