Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1046
Vragen van het lid Westerveld (GroenLinks) aan de Minister van Basis en
Voortgezet Onderwijs en Media over het oppotten van geld door
schoolbesturen (ingezonden 28 december 2017).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media)
(ontvangen 5 februari 2018).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Schoolbesturen: stop met geld oppotten».1
Antwoord:
Ja.
Vraag 2
Herkent u het signaal dat sommige schoolbesturen structureel te voorzichtig
begroten en dus geld oppotten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Nee, dit signaal herken ik niet. De vermogenspositie van de besturen in het
primair en voortgezet onderwijs is in de afgelopen jaren toegenomen. Tegelijk
constateert de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) in de Financiële
Staat van het Onderwijs 2016 dat individuele schoolbesturen niet jaar in jaar
uit geld overhouden, maar dat de rentabiliteit van besturen met een hoge
rentabiliteit na verloop van tijd vermindert. Besturen met ruimere marges
investeren meer, terwijl besturen die financieel zwakker staan juist een
behoudend begrotingsbeleid voeren om hun financiële positie te versterken.
Daarbij merk ik op dat voorzichtig begroten en geld oppotten twee verschillende zaken zijn. In de beleidsreactie op de Financiële Staat van het Onderwijs 2016 is benadrukt dat geld voor onderwijs daadwerkelijk ten gunste moet
komen van het onderwijs en dat sparen geen doel op zich is.3 Ik keur het af
als schoolbesturen zonder enige reden jaar in jaar uit geld oppotten. Gelukkig
constateert de inspectie dus dat daarvan geen sprake is.

1
3

ah-tk-20172018-1046
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/12/19/schoolbesturen-stop-met-geld-oppotten-a1585495
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 58.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Vraag 3
Waardoor komt het dat schoolbesturen zo voorzichtig begroten? Heeft dit te
maken met onvoorspelbaar overheidsbeleid, gebrek aan financiële kennis, of
zijn er andere mogelijke oorzaken?
Antwoord 3
Uit gesprekken die ik met de PO-Raad en de VO-raad over dit thema heb
gevoerd blijkt dat het een combinatie van factoren kan betreffen. Schoolbesturen hebben goede redenen om te sparen, bijvoorbeeld als zij willen
investeren in nieuwe lesmethoden, ICT-innovaties of onderhoud aan het
schoolgebouw. Ook met het oog op leerlingendaling hechten schoolbesturen
aan een financiële buffer. Daar komt bij dat besturen in hun begrotingsproces
niet altijd rekening houden met de loon- en prijsbijstelling in de bekostiging.
Besturen ontvangen dan gedurende het jaar middelen die niet waren begroot
en ook niet meer in dat jaar kunnen worden besteed. Hierdoor kunnen de
reserves toenemen. Ook kan het voorkomen dat het interne toezicht druk
uitoefent bij schoolbesturen om behoedzaam te begroten.
Vraag 4
Waarom hanteert de inspectie andere waarden voor liquiditeit en solvabiliteit
dan werd geadviseerd door de commissie Don?4
Antwoord 4
In 2009, toen de commissie Don werd ingesteld, was nog weinig bekend over
de financiële positie van schoolbesturen. Inmiddels is daar veel meer over
bekend. De kengetallen van de inspectie zijn kritische ondergrenzen en zijn
bedoeld om te signaleren of schoolbesturen door het ijs dreigen te zakken.
De waarden uit het advies van de commissie Don bevatten ook ondergrenzen, maar hadden primair betrekking op het signaleren van grote vermogensgroei bij besturen. De inspectie houdt in het financieel toezicht rekening met
de omvang van het bestuur. Kleinere besturen hebben een relatief grotere
buffer nodig dan grotere besturen, omdat kleine besturen een financiële
tegenvaller minder makkelijk kunnen opvangen. Voor bijvoorbeeld de
liquiditeit stelde de commissie Don een ondergrens voor van 0,5. De inspectie
geeft aan dat dit voor grote besturen een geschikte maatstaf is. In het primair
en voortgezet onderwijs komen met name kleinere besturen voor. In deze
sectoren hanteert de inspectie daarom een signaleringswaarde van 0,75.
Vraag 5
Hoe verklaart u dat de gemiddelde liquiditeit en solvabiliteit in het primair
onderwijs hoger zijn dan in andere onderwijssectoren?
Antwoord 5
In het primair onderwijs is er in het algemeen sprake van kleinere besturen
dan in de andere sectoren. Zoals in het antwoord op vraag 4 aangegeven
houden kleinere besturen relatief grotere marges aan om mogelijke risico’s
op te vangen. Dat verklaart de hoge gemiddelde liquiditeit in deze sector.
Voor wat betreft de solvabiliteit is vooral van belang of een bestuur langlopend vreemd vermogen op de balans heeft staan, bijvoorbeeld om schoolgebouwen mee te financieren. In het primair onderwijs heeft het overgrote deel
van de besturen geen gebouwen op de balans staan, omdat de gemeenten
zorg dragen voor de huisvesting en de financiering daarvan. Veel besturen in
het primair onderwijs hebben daarom vrijwel geen langlopend vreemd
vermogen. Daardoor is de gemiddelde solvabiliteit hoog.
Vraag 6
Wat is uw mening over het gegeven dat schoolbesturen ruim boven de
waarden voor liquiditeit en ondergrens van solvabiliteit zitten die door de
commissie Don en de inspectie zijn gesteld? Deelt u de mening dat onderwijsgeld zoveel mogelijk moet worden ingezet voor het verzorgen van
onderwijs en zo min mogelijk moet worden opgepot? Zo nee, waarom niet?

4

Commissie Vermogensbeheer Onderwijsinstellingen, 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Antwoord 6
De signaleringswaarden van de inspectie voor liquiditeit en solvabiliteit zijn
geen streefwaarden voor schoolbesturen, maar ondergrenzen in het
financieel toezicht. Wanneer schoolbesturen onder deze waarden komen,
kunnen zij onder aangepast financieel toezicht worden gesteld. Het is dus
zeer zeker geen slecht signaal wanneer schoolbesturen boven deze ondergrenzen zitten. Juist om de continuïteit van het onderwijs te waarborgen is
het verstandig als besturen een reserve achter de hand houden om onverwachte financiële tegenvallers op te vangen.
Dat neemt niet weg dat ik de mening onderschrijf dat onderwijsgeld zoveel
mogelijk moet worden ingezet voor het verzorgen van onderwijs. Niet voor
niets is in de beleidsreactie op de Financiële Staat van het Onderwijs 2016
benadrukt dat publieke middelen daadwerkelijk ten goede moeten komen aan
het onderwijs. Het is dan ook van belang dat schoolbesturen met grote
reserves concrete plannen hebben over de inzet ervan. Hierbij speelt de
horizontale verantwoording een belangrijke rol, waarbij besturen met de
medezeggenschapsraad het gesprek voeren over de hoogte van de aan te
houden reserve en de doelen waarvoor wordt gespaard. Daarbij houdt de
inspectie toezicht op zowel de onderwijskwaliteit als de financiën van een
schoolbestuur. Wanneer een grote reserve gepaard gaat met slechte
onderwijskwaliteit is dat voor de inspectie reden om het gesprek met het
bestuur aan te gaan.
Vraag 7
Bent u bereid om met de PO-Raad, vakbonden en ouders in gesprek te gaan
met als doel het onnodig oppotten van geld te voorkomen, zodat de
middelen direct beschikbaar komen voor het verzorgen van onderwijs?
Antwoord 7
Ik heb reeds met de PO-Raad en de VO-raad gesproken over de vraag of
besturen belemmeringen ervaren bij het inzetten van reserves. De algemene
conclusie hieruit is dat besturen geen specifieke belemmeringen ervaren,
maar dat er wel mogelijke verklaringen zijn voor de algehele vermogenstoename. Deze verklaringen heb ik in het antwoord op vraag 3 toegelicht. Zoals
in het antwoord op vraag 6 aangegeven vind ik dat het aan de besturen zelf
is om over dit thema het gesprek te voeren met de lokale stakeholders, zoals
raden van toezicht, medezeggenschapsraden en ouders.
Vraag 8
Bent u bereid om maatregelen te nemen waardoor schoolbesturen niet
onnodig geld oppotten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke maatregelen zijn
dit?
Antwoord 8
Nee, ik ben er geen voorstander van om vanuit het Rijk besturen te verplichten hun reserves af te romen tot een bepaald niveau. Dit kan er namelijk toe
leiden dat besturen worden gedwongen ondoelmatige uitgaven te doen. Een
dergelijke algemene maatregel is daarbij ongericht, omdat iedere situatie
anders is en besturen goede redenen kunnen hebben om te sparen. Zoals in
het antwoord op vraag 6 aangegeven houdt de inspectie toezicht op zowel de
onderwijskwaliteit als de financiën van een schoolbestuur. Wanneer een grote
reserve gepaard gaat met slechte onderwijskwaliteit gaat de inspectie
daarover met het bestuur in gesprek. Daarnaast is, zoals aangegeven, de
horizontale verantwoording op dit punt van belang. Om de horizontale
verantwoording te verbeteren lopen er trajecten voor het professionaliseren
van de medezeggenschapsraden. In lijn met het Regeerakkoord werk ik
daarnaast aan een wetsvoorstel om de medezeggenschapsraden instemmingsrecht te geven op de hoofdlijnen van de begroting, waardoor op
scholen het goede gesprek kan worden gevoerd over het besteden of
aanhouden van reserves.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3