Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 417

Kabinetsformatie 2010

Nr. 1

BRIEF VAN DE INFORMATEUR
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juni 2010
Bijgevoegd zend ik u de informatieopdracht die mij door Hare Majesteit de
Koningin op 12 juni 2010 is verstrekt. Tevens gaan hierbij, met machtiging
van Hare Majesteit de Koningin, afschriften van de adviezen die de
voorzitters van de fracties in de Tweede Kamer der Staten-Generaal aan
Hare Majesteit de Koningin hebben uitgebracht.
prof.dr. U. Rosenthal

kst-32417-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

1

Het Kabinet der Koningin deelt mede:
Hare Majesteit de Koningin heeft heden zaterdag 12 juni 2010 Prof.dr. U.
Rosenthal verzocht, mede gelet op de moeilijke situatie waarin ons land
verkeert, op korte termijn te verkennen welke mogelijkheden op basis van
de verkiezingsuitslag aanwezig zijn voor de vorming van een kabinet dat
mag rekenen op een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal
en daartoe als eerste te onderzoeken de mogelijkheid van een kabinet
waarvan de grootste partij en de grootste winnaar deel uitmaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

2

Den Haag, 11 juni 2010
Majesteit,
De verkiezingsuitslag heeft niet geleid tot een parlementaire meerderheid
voor een coalitie die op basis van programmatische vergelijking voor de
hand zal liggen.
Gegeven het feit dat de kiezer de VVD tot de grootste fractie in het
parlement heeft verkozen adviseer ik Uwe Majesteit een informateur van
VVD-huize te benoemen, die onderzoekt of een kabinet kan worden
gevormd dat kan rekenen op een werkbare parlementaire meerderheid.
Met de meeste hoogachting,
M. Rutte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

3

’s-Gravenhage, 11 juni 2010
Majesteit,
De verkiezingen van 9 juni jongstleden hebben opnieuw een grote
verschuiving laten zien in de politieke verhoudingen. In het licht van de
economische crisis is het van belang dat op zo kort mogelijk termijn een
stabiel kabinet aantreedt dat noodzakelijke beslissingen kan nemen voor
een sociale en sterke toekomst van Nederland.
Op grond van deze uitslag adviseer ik u namens mijn fractie om een
informateur te benoemen uit de kring van de grootste partij met als
opdracht het op korte termijn verkennen van de mogelijkheden tot het
vormen van een stabiele coalitie. Een coalitie die zowel recht doet aan de
verkiezingsuitslag als kan rekenen op brede steun in en vruchtbare
samenwerking met de Kamers van de Staten Generaal.
Onze voorkeur is uiteraard een zo progressief mogelijk kabinet met daarin
naast de PvdA onder andere GroenLinks en D66. Hoezeer wij echter ook
bereid zijn onze verantwoordelijkheid te nemen, het ligt in de huidige
situatie voor de hand eerst een verkenning te verrichten naar de kans van
slagen van een coalitie waarin de grootste partij alsmede de grootste
winnaar zijn betrokken.
Met gevoelens van hoge achting,
J. Cohen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

4

’s-Gravenhage, 11 juni 2010
Majesteit,
Het is mij een voorrecht en een genoegen U hierbij mijn advies te geven
in het kader van de aanstaande kabinetsformatie.
Opvallend aan de verkiezingsuitslag is dat de drie partijen die tot
20 februari jl. het kabinet Balkenende IV vormden – CDA, PvdA en
ChristenUnie – alle drie in meer of mindere mate zetels verloren hebben.
Opvallend is ook dat de PVV en VVD veel zetels gewonnen hebben.
Het is de mening van de PVV-fractie dat nu op korte termijn onderzocht
zou moeten worden of er een meerderheidskabinet kan worden gevormd.
Wellicht dat daar – gelet op de gecompliceerde politieke situatie die thans
is ontstaan – verkennende gesprekken voor nodig zijn. Het is goed gebruik
en het ligt daarmee in de rede dat de grootste partij – in casu de VVD –
daarbij het voortouw zal nemen.
Gelet op het feit dat de fracties van VVD, PVV en CDA samen een
meerderheid vormen, acht ik het raadzaam dat de mogelijkheid van een
centrumrechtse coalitie wordt onderzocht.
In de hoop dat bovenstaande overwegingen U van dienst kunnen zij bij
Uw verantwoordelijke werk, verblijf ik, met gevoelens van de meeste
hoogachting,
Geert Wilders,
Voorzitter Tweede Kamerfractie Partij voor de Vrijheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

5

Den Haag, 11 juni 2010
Majesteit,
Op vrijdag 11 juni 201 0 vroeg U mij advies over een aanvang van de
(in)formatie werkzaamheden ten behoeve van een nieuw kabinet. Namens
de CDA-fractie in de Tweede Kamer der Staten Generaal moge ik U daarop
het volgende antwoorden.
Bij de verkiezingsuitslag van 9 juni jl. past, gezien het substantiële
zetelverlies, de CDA-fractie in de Tweede Kamer der Staten-Generaal in de
eerste plaats bescheidenheid.
In de complexiteit van deze verkiezingsuitslag zien wij aanleiding voor te
stellen dat een informateur van VVD-huize een onderzoek verricht naar de
totstandkoming van een stabiele regeringscoalitie die op een vruchtbare
samenwerking met de Tweede Kamer der Staten-Generaal kan rekenen en
een antwoord kan formuleren op de financieel-economische crisis. Dit zou
een verkennende ronde betreffen waarbij in ieder geval de winnaars en
grootste partijen van deze verkiezingen worden betrokken.
Aldus zou naar het oordeel van de CDA-fractie geprobeerd kunnen
worden een eerste antwoord te formuleren op de zetelverdeling die uit de
verkiezingen van 9 juni jl. in de Tweede Kamer der Staten-Generaal
resulteert.
Met de meeste hoogachting,
Drs. M. J. M. Verhagen
Fractievoorzitter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

6

Den Haag, 11 juni 2010
Majesteit,
De uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van afgelopen woensdag
levert een gecompliceerd beeld op. Het formeren van een stabiele, coalitie
die kan bogen op een werkzame meerderheid in de Eerste en Tweede
Kamer, zal geen sinecure blijken te zijn, temeer daar ons land zich voor
grote problemen gesteld ziet.
Een coalitie te vormen door alleen de winnaars van de verkiezingen lijkt
politiek onhaalbaar.
Onderzocht zal moeten worden aan welke samenwerkingsverbanden de
verschillende partijen de voorkeur geven. Zo kan duidelijk worden welke
coalities tot de mogelijkheden behoren.
Daarom is het voorstel van de SP-fractie in de Tweede Kamer dat er
allereerst een snelle pre-informatieronde plaats vindt. Daarna zou een
Kamerdebat kunnen worden gehouden over de resultaten van deze
consultatie. Meteen daarna zouden één of twee informateurs kunnen
worden aangesteld.
Met vriendelijke groet,
Emile Roemer
Voorzitter SP-fractie Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

7

Den Haag, 11 juni 2010
Majesteit,
De D66-fractie heeft vastgesteld dat de uitslag van de verkiezingen de
vorming van een stabiel en hervormingsgezind kabinet moeilijk maakt.
Zoals het er nu naar uitziet wordt de VVD de grootste partij en de PVV de
grootste winnaar.
De D66-fractie is meer dan verdrievoudigd.
Mede vanwege de economische crisis, zullen hervormingen noodzakelijk
zijn. Een daadkrachtig kabinet zal vanuit een gedeelde toekomstvisie die
hervormingen moeten realiseren. Een kabinet dat op een gezaghebbende
manier parlement en samenleving meeneemt in zijn visie en keuzes. Voor
mijn fractie is essentieel dat er doorbraken komen in onderwijs en
innovatie, de woningmarkt, de arbeidsmarkt, duurzaamheid en de
bestuurlijke inrichting van ons land. Een kabinet van paarse signatuur,
waarvan D66 deel uitmaakt, zou die doorbraken kunnen bewerkstelligen.
Echter, gezien de verkiezingsuitslag ligt het voor de hand eerst de
mogelijkheid van een kabinet met VVD en PVV te onderzoeken. Dit moet
voortvarend gebeuren. Wij adviseren u daartoe een informateur van
VVD-huize te benoemen. Toetspunten voor de informateur zijn onder
andere hervormingbereidheid, slagkracht, stabiliteit en voldoende
vertrouwen in een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal.
Het verslag van de informateur kan de basis zijn voor een debat in de
Tweede Kamer over de volgende fase van de formatie.
Met gevoelens van hoge achting,
A. Pechtold

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

8

’s-Gravenhage, 11 juni 2010
Majesteit,
De verkiezingen voor de Tweede Kamer hebben grote winnaars en
verliezers opgeleverd en de politieke verhoudingen zijn er fors door
veranderd. Juist nu, in deze economische crisis, is het van belang dat een
nieuw kabinet is gebaseerd op stabiele verhoudingen tussen de
coalitiepartners.
Voor mijn fractie is het van groot belang dat de formatie voortvarend ter
hand wordt genomen. Ik adviseer u daartoe een informateur van
VVD-huize aan te stellen, aangezien de VVD als grootste partij het
voortouw in de formatie toekomt.
De voorkeur van de fractie van GroenLinks gaat uit naar een coalitie van
VVD, PvdA, GroenLinks en D66. Deze paarsgroene coalitie bestaat uit drie
partijen die zetelwinst hebben geboekt bij de verkiezingen, terwijl de PvdA
slechts een licht verlies heeft geleden. Deze partijen moeten in staat
worden geacht om in de moeilijke economische omstandigheden waarin
ons land verkeert afspraken te maken over de noodzakelijke hervormingen
die de overheidsfinanciën van ons land op orde brengen en de economie
gezond en duurzaam maken. Aangezien deze partijen zowel linkse als
rechtse kiezers vertegenwoordigen, zou een paarsgroene coalitie een
breed draagvlak in de samenleving moeten kunnen creëren.
Dit gezegd hebbende kan de GroenLinks-fractie zich voorstellen dat de
VVD allereerst de mogelijkheden verkent met de PVV aangezien deze
partij sterk is gegroeid.
Met gevoelens van de meeste hoogachting,
Femke Halsema,
Fractievoorzitter GroenLinks

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

9

Den Haag, 11 juni 2010
Majesteit,
Gelet op de financieel-economische situatie van Nederland is het van het
grootste belang dat zo spoedig mogelijk een nieuw kabinet kan aantreden
dat in staat is de met het oog op het herstel van de overheidsfinanciën
vereiste maatregelen te nemen.
Op basis van de uitslag van de verkiezingen voor de Tweede Kamer der
Staten-Generaal d.d. 9 juni j.l. behoren in beginsel verschillende combinaties van tenminste drie partijen tot de mogelijkheden. Daarbij dient te
worden aangetekend dat – naar het zich laat aanzien – niet alle denkbare
combinaties zullen leiden tot een stabiel kabinet dat op een vruchtbare
samenwerking met de beide Kamers der Staten-Generaal zal kunnen
rekenen.
Tegen deze achtergrond mag ik U namens de fractie van de ChristenUnie
in de Tweede Kamer in overweging geven een informateur van VVD-huize
te benoemen met de opdracht om, recht doende aan de verkiezingsuitslag, te onderzoeken welke fracties onder welke voorwaarden bereid
zijn tot regeringsdeelname. Deze verkenning kan daarna worden vervolgd
met een nieuwe informatieopdracht op basis van de in eerste aanleg
verkregen bevindingen.
De fractie van de ChristenUnie wenst u de wijsheid van God toe bij het
nemen van uw beslissingen.
Met verschuldigde eerbied,
A. Rouvoet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

10

’s-Gravenhage, 11 juni 2010
Majesteit,
De verkiezingsuitslag van 9 juni laat een ingrijpende verschuiving van de
kiezersgunst zien die heeft geleid tot een opvallende fragmentatie van het
politieke landschap.
De aanpak van belangrijke kwesties, waaronder het gezond maken van de
overheidsfinanciën en het verstevigen van de economische basis van ons
land, vraagt evenwel om het spoedige aantreden van een stabiele en
slagvaardige coalitie.
Tegen alle op basis van de verkiezingsuitslag te vormen meerderheidscoalities zijn serieuze bedenkingen in te brengen. Ideale oplossingen zijn niet
voorhanden.
– De praktijk leert dat een coalitie waarin zowel CDA als PvdA deelnemen, geen recept voor daadkracht en harmonie is.
– Een coalitie met PvdA en VVD stuit eveneens op moeilijkheden, gelet
op de fors uiteenlopende programmatische keuzes van beide partijen
in de op dit moment meest relevante sociaaleconomische kwesties.
– Bij een coalitie met de PVV rijzen onder meer twijfels over de stabiliteit
als gevolg van het gebrek aan ervaring in combinatie met een snelle
groei van deze partij.
Feit is dat de VVD de grootste partij is geworden. Feit is eveneens dat de
PVV – ontstaan vanuit de VVD – onmiskenbaar de grootste winst heeft
geboekt. Daarom ligt een onderzoek van de mogelijkheden voor een
coalitie waarin deze twee partijen deelnemen in de rede. Het CDA komt
wat betreft de beduidende programmatische overeenstemming en de
bestuurlijke continuïteit het meest in aanmerking ais derde partij in zo’n
coalitie.
Een bijzonder aandachtspunt is dat een dergelijke coalitie slechts op een
krappe meerderheid in de Tweede Kamer zou steunen. Bovendien is er
vooralsnog geen meerderheid van geestverwante fracties in de Eerste
Kamer. De consequenties daarvan verdienen nader onderzoek.
In dit licht geeft de SGP-fractie U in overweging, een kabinetsinformateur
van VVD-huize te benoemen die op korte termijn de mogelijkheid
onderzoekt voor een «centrum-rechtse» coalitie van VVD, PVV en CDA.
Met het oog op een spoedige formatie, zou een informateur tevens
gevraagd kunnen worden bij alle partijen concreet te inventariseren welke
alternatieve coalitiemogelijkheid zij het meest kansrijk achten indien de
genoemde centrum-rechtse coalitie onvoldoende perspectief biedt.
De SGP-fractie bidt U van harte Gods zegen en wijsheid toe bij uw
besluiten. Nederland is naar onze diepste overtuiging het meest gediend
met een regeringsbeleid dat beantwoordt aan de oproep uit ons nationale
volkslied, het Wilhelmus: «Tot God wilt u begeven, Zijn heilzaam Woord
neemt aan!»
Met gevoelens van de meeste hoogachting,
C. G. van der Staaij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

11

Den Haag, 11 juni 2010
Majesteit,
Met de verkiezingsuitslag van 9 juni jl. heeft het politieke landschap een
drastisch ander aanzien aangenomen. Veel kiezers zijn ontevreden met de
koers van de politieke partijen die traditioneel in Nederland de macht
verdelen. Die ontwikkeling tekent zich helder af in het feit dat de grootste
partijen niet meer dan 20% van het electoraat aan zich weten te binden.
De sterke opkomst van de PVV vormt tevens een signaal dat de onvrede
bij kiezers groot is, kiezers voelen zich door de traditionele politiek in de
steek gelaten, en vertegenwoordigers van gevestigde politieke partijen als
de PvdA bevestigen dat beeld ook in de media.
De voorbije campagne kende maar één thema, de economische crisis en
de keuzes die moeten worden gemaakt om die crisis op te lossen.
De crises die echter opdoemen achter de economische crises zijn van een
zodanige omvang dat ze de economische crisis overschaduwen en ook tot
nieuwe economische crises zouden kunnen leiden.
De zoetwatercrisis die ophanden is (volgens het wereldwaterforum heeft
in 2017 70% van de wereldbevolking een serieus zoetwaterprobleem; ik
weet dat het probleem uw aandacht heeft), de biodiversiteitscrisis die
gaande is, de wereldvoedselcrisis die groeit, de fosfaatcrisis, de klimaatcrisis, de dierziektencrises, ze vragen om een coherente aanpak van de
problemen door een vastberaden, eensgezind kabinet. In een periode
waarin het schip water maakt, de lading is gaan schuiven en eerst het lek
boven moet worden gebracht om vervolgens een nieuwe koers te bepalen
tellen begrippen als «bakboord» en «stuurboord» niet. Het is van
levensbelang dat de krachten gebundeld worden.
Er is geen tijd te verliezen. Daarom adviseert de fractie van de Partij voor
de Dieren u een korte informatieronde waarin met de fractievoorzitters
van alle partijen gesproken zal worden.
Daarbij ligt het voor de hand een informateur te benoemen vanuit de
grootste politieke partij, de VVD, waarbij wij ook gelet op de genoemde
duurzaamheidsaspecten een voorkeur zouden hebben voor Pieter
Winsemius.
Aan hem zou de opdracht gegeven moeten worden welke coalitie kan
rekenen op een duurzame meerderheid in tweede en eerste kamer. Met
name dat laatste is ook van het grootste belang om de voortgang van
wetgeving te waarborgen. Daarbij hebben wij een sterke voorkeur de
informateur als opdracht mee te geven te zoeken naar een coalitie waarin
duurzaamheid een leidend beginsel kan worden in het te voeren beleid.
Een coalitie waarin dé VVD samenwerkt of steun krijgt van partijen zoals
de PvdA, SP, Groenlinks, D66 en de Partij voor de Dieren heeft daarbij
onze sterke voorkeur.
Wij wensen u wijsheid bij het maken van de juiste keuze in de turbulente
periode waarin ons land zich bevindt.
Met gevoelens van de meeste hoogachting,
mr. Marianne Thieme,
Fractievoorzitter Partij voor de Dieren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 417, nr. 1

12