Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 893

Veiligheid van het railvervoer

Nr. 256

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 december 2021
Op basis van onder andere de beleidsprioriteiten uit de Beleidsagenda
Spoorveiligheid 2020–20251 en het jaarverslag Spoorwegveiligheid van de
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) wordt uw Kamer jaarlijks
geïnformeerd over de staat van de veiligheid op het spoor. Veiligheid op
en rond het spoor is niet alleen van belang voor reizigers, maar ook alle
medewerkers die voor zorgen dat reizigers en goederen van het spoor
gebruik kunnen maken. Samen met alle betrokken partijen streven we
naar het voorkomen van slachtoffers. In deze brief informeer ik u eerst
over het Jaarverslag Spoorveiligheid 2020 van de ILT2. Vervolgens ga ik
dieper in op een aantal veiligheidsaspecten rondom het spoor, te weten
STS-passages (rood sein passages), suïcidepreventie, de ontspoorde trein
bij Groningen, Vitaal spoor, vervoer van gevaarlijke stoffen en de aanpak
van overwegen. Ook wordt in deze brief ingegaan op de toezeggingen
gedaan tijdens het CD Spoor, Spoorveiligheid en ERTMS van 15 juni jl.
(Kamerstuk 29 984, nr. 940), de motie van het lid Boulakjar3 c.s. over een
veiligere situatie bij onbewaakte overwegen bij recreatieve bestemmingen
en de motie van het lid Laçin4 om de gemeente Venlo en Provincie te
betrekken bij de gesprekken over het vervoer van ammoniak over het
spoor.
Algemeen beeld
In gezamenlijkheid met alle betrokken partijen streven we er naar om het
spoor veilig te houden en slachtoffers te voorkomen. Ook over het jaar
2020 benoemt ILT het Nederlandse spoor als één van de veiligste in
Europa, maar onderstreept dat maatregelen nodig blijven om deze situatie
te handhaven en te verbeteren. In 2020 vonden er 20 zware ongevallen
1

Zie Kamerstuk 29 893, nr. 242
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Zie Kamerstuk 29 984, nr. 935
4
Zie kamerstuk 29 383, nr. 353
2
3

kst-29893-256
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 893, nr. 256

1

plaats, waarbij dit in de helft van de gevallen rondom overwegen
gebeurde. Er waren 8 dodelijke slachtoffers te betreuren en er vielen 3
zwaar- en 11 lichtgewonden. Ik wil dan ook stil staan bij slachtoffers en
nabestaanden die getroffen zijn door een ongeluk op het spoor. De daling
van zware ongevallen uit 2019 zet verder door. Dit is een goede ontwikkeling, maar volgens de ILT kan nu niet worden geconcludeerd dat deze
daling volledig is toe te schrijven aan een toename van veiligheid op en
rond het spoor. Immers, vanwege de covid-19 maatregelen is de
dienstregeling aangepast en was het aantal treinkilometers 8% minder in
2020 t.o.v. 2019. De sterk teruggelopen vervoersvraag in 2020 heeft geleid
tot een forse daling van 80% in het aantal reizigerskilometers. De
European Union Agency for Railways (ERA) hanteert voor elk Europees
land een Nationale Referentiewaarde (NRW) voor het maximum
aanvaardbare aantal slachtoffers. Nederland blijft onder deze waarde voor
wat betreft treinreizigers, spoorpersoneel, overweggebruikers,
onbevoegden en het totaal van alle slachtoffers.
ILT concludeert dat overwegen «de zwakste schakel» blijven, met in 2020
het betreurenswaardige aantal van 5 dodelijke slachtoffers. Dit onderstreept het belang van de huidige aanpak van overwegen. Ook is het een
gunstige ontwikkeling dat het aantal stoptonend seinpassages (STS) in
2020 met 33% is gedaald ten opzichte van 2019. ILT concludeert dat dit te
relateren is aan de verbetermaatregelen die in 2020 zijn genomen. Ook het
aantal STS-passages waarbij het zogenaamde gevaarpunt5 bereikt is, is
gedaald: van 34 in 2019 naar 20 in 2020. Tot slot het aantal suïcides;
waarbij deze in 2018 en 2019 beide 194 waren zien we in 2020 een lichte
stijging naar 198 waarbij er geconcludeerd kan worden dat de dalende lijn
sinds 2017 zich de laatste drie jaar lijkt te stabiliseren.
Veilig reizen en vervoeren
STS-passages
De door ILT geconstateerde daling van STS-passages is een positieve
ontwikkeling waarbij het mijn verwachting is dat spoorwegondernemingen deze lijn vasthouden naar de toekomst. In 2019 is er met succes
specifieke aandacht gegaan naar de zogenaamde S(top)-borden. Als
gevolg hiervan is het aantal STS-passages gedaald van 33 in 2019 naar 17
in 2020 en is het relatieve aandeel van STS-passages bij S-borden gedaald
van 23% naar 18%. De structurele maatregel om STS-passages aan te
pakken is de migratie van het treinbeveiligingsysteem «automatische
treinbeïnvloeding» (ATB) naar «European Rail Traffic Management
System» (ERTMS). Echter omdat een volledige implementatie van ERTMS
voor al het treinverkeer nog geruime tijd zal duren, blijven in de transitie
naar ERTMS ook andere maatregelen (w.o. ATB-Vv, verzwaard remcriterium, ORBIT) nodig. Zo is eind 2020 de aanleg van de laatste tranche
ATB-Vv6-installaties afgerond. Het betreft hier seinen bij beweegbare
bruggen en op routes waarbij het vervoer van gevaarlijke stoffen
frequenter voorkomt. Inmiddels7 zijn alle u eerder toegezegde seinen met
ATB-Vv uitgerust. Hiermee resteren uitsluitend seinen met relatief lage
veiligheidsrisico’s8. Verdere toepassing van ATB-Vv zal dan ook nog
uitsluitend incidenteel bij nieuwe, specifieke risicolocaties plaatsvinden.

5

Het punt in de infrastructuur waar een botsing of ontsporing kan optreden. Denk hierbij aan
een overweg, een kruising in het spoor, een wissel waar sporen samenkomen of een
beweegbare brug. Zolang een trein het gevaarpunt (nog) niet heeft bereikt kan er geen botsing
plaatsvinden, ook al is de trein al een voorafgaand rood sein gepasseerd.
6
Automatische TreinBeïnvloeding Verbeterde versie
7
Zie Kamerstuk 29 893, nr. 249
8
Zie Kamerstuk 29 893, nr. 177

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 893, nr. 256

2

Een andere belangrijke verbetermaatregel is de lopende implementatie
van de verzwaring van het zogenaamde remcriterium.9 Zoals in het
Vervoerplan 2021 aangegeven zal NS eind 2021 deze verzwaring van het
remcriterium in alle VIRM-treinen gerealiseerd hebben en vervolgens in
alle ICM- en DDZ-treinen. NS zal voor de materieelseries ICM, DDZ en SLT
de planning hiervoor opnemen in het Vervoerplan 2022.
NS heeft begin 2021 een eerste evaluatie over de effectiviteit van het
waarschuwingssysteem ORBIT10 afgerond. De uitkomsten zijn volgens NS
positief.
Komend jaar wordt er o.a. door ProRail gewerkt aan verscherping van de
procedures bij rangeren en het verbeteren van de zichtbaarheid van de
eerdergenoemde S-borden. De verbetermaatregelen worden ondersteund
door verbeterde analyses van het rijd- en remgedrag van machinisten op
basis van big data en door een verbeterd botsrisicomodel. Deze data en
analyses zorgen ervoor dat de risico’s van zogenaamde rood-seinnaderingen en STS-passages steeds beter kunnen worden beoordeeld.
Onderzoek ProRail ontspoorde trein Groningen
Op 27 juni 2021 is bij vertrek vanuit station Groningen met bestemming
Roodeschool een trein van Arriva ontspoord. Hierbij kwam de trein
zodanig tot stilstand dat het achterste gedeelte van de trein zich nog langs
het perron bevond. Dit stelde de reizigers in staat om veilig uit te stappen.
Er was gelukkig slechts sprake van materiele schade. Mijn ambtsvoorganger heeft uw Kamer hier op 16 juli jl. over geïnformeerd11. Eerder was
de verwachting dat het onderzoek van ProRail naar de oorzaak enkele
maanden in beslag zou nemen. Vanwege uitbreiding van de zogenoemde
tripod-analyse, waarbij er gekeken wordt naar meerdere oorzaken die
geleid hebben tot een ongeval, in dit onderzoek is nu de verwachting dat
het onderzoek begin 2022 kan worden afgerond. Na afronding van het
onderzoek zal ik uw Kamer informeren over de uitkomsten van dit
onderzoek.
Herintroductie DDZ treinstellen
Eerder dit jaar bent u geïnformeerd12 over het onderzoek van NS naar
aanpassingen van het remsysteem van DDZ-treinstellen. Dit naar
aanleiding van trillingen bij hoge snelheden die voor onrustig rijgedrag
zorgden. NS heeft mij laten weten dat het onderzoek is afgerond en de
aanpassingen van het remsysteem zijn goedgekeurd door de keuringsinstantie. Het remsysteem is vervangen door een andere type wat een
minder snelle slijtage tot gevolg heeft en waarbij de slijtage minder
onregelmatig is. Ook is het onderhoudsregime aangepast waardoor de
treinen vaker standaard onderhoud krijgen. De DDZ treinstellen zijn vanaf
6 december gefaseerd weer in de dienstregeling opgenomen.

9

Het verzwaarde remcriterium dwingt de machinist om sterker te remmen, waardoor de kans op
een STS-passage kleiner wordt en, als deze toch plaatsvindt, het risico daarvan kleiner is.
Bovendien wordt door de verzwaring van het remcriterium ook bij andere situaties dan een
stoptonend sein de kans kleiner dat een trein te hard rijdt, bijvoorbeeld als over een wissel
wordt gereden.
10
Oogst RemcurveBewaking In Trein, dit is een is een waarschuwingssysteem om de machinist
te ondersteunen in het voorkomen van Stop Tonend Sein passages (STS).
11
Zie Kamerstuk 29 984, nr. 939
12
Zie Kamerstuk 29 984, nr. 946

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 893, nr. 256

3

Veilig leven
Vitaal Spoor
In maart 2020 is het spoor als vitaal (B) aangemerkt13 en in navolging
daarop is een Roadmap Vitaal Spoorvervoer aangekondigd14 welke
afgelopen zomer is afgerond. De samenvatting van de roadmap is als
bijlage bij deze brief meegestuurd15. De roadmap is gezamenlijk met de
spoorsector (ProRail, vervoerders, IenW en de ILT) samengesteld en moet
de basis gaan vormen voor een nog te ontwikkelen actieprogramma voor
de spoorsector. De roadmap bevat de acties die nodig zijn om onder
andere de cybersecurity, de security en de economische veiligheid van het
vitale proces beter te borgen en vast te stellen of aanvullende sectorale
regelgeving, maatregelen of plannen nodig zijn. Ook zijn criteria
opgenomen voor wanneer een partij moet worden aangemerkt als vitale
aanbieder en als aanbieder van een essentiële dienst (AED) onder Wet
Beveiliging Netwerk- en Informatiesystemen (Wbni16). Deze wet verplicht
aanbieders van essentiële diensten en digitale dienstverleners om
maatregelen te nemen voor de beveiliging van hun ICT (zorgplicht) en
ernstige incidenten te melden (meldplicht). De komende tijd wordt in
overleg met betrokkenen uit de spoorsector en mijn ministerie uitgewerkt
op welke manier de implementatie van deze zorg- en meldplicht zal
plaatsvinden en het is mijn verwachting dat er begin 2022 vitale
aanbieders zullen worden aangewezen. Hierna zal, uiterlijk in de eerste
helft van 2022, door deze vitale aanbieders samen met betrokkenheid van
mijn ministerie, een plan van aanpak voor een actieprogramma voor de
vitale spoorsector worden opgeleverd. Het actieprogramma kent een
looptijd van vier jaar.
Suïcidepreventie
Het aantal suïcides op het spoor nam sinds 2015 af, maar is de afgelopen
drie jaar ongeveer gelijk gebleven. Het aantal suïcides op het spoor daalde
daarmee eerder en relatief meer dan het totale aantal suïcides in
Nederland. Onder regie van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport wordt gewerkt aan een verdere afname van het aantal suïcides.
Dit jaar wordt het programma Suïcidepreventie, afhandeling en nazorg op
het spoor 2017–202117 afgerond. Uit recent wetenschappelijk onderzoek18
blijkt dat maatregelen zoals die uit het programma effectief zijn, en dat
deze ertoe leiden dat in Nederland jaarlijks ongeveer 85 suïcides op het
spoor worden voorkomen. Er zal door ProRail een voorstel worden
gedaan voor een vervolg van dit programma.

13

Zie Kamerstuk 30 821, nr. 108
Zie Kamerstuk 29 893, nr. 249
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
16
De Wbni streeft ernaar de digitale weerbaarheid van Nederland en in het bijzonder van vitale
aanbieders, de rijksoverheid en digitale dienstverleners, te vergroten. De wet is erop gericht
de gevolgen van cyberincidenten bij die groepen te beperken en zo ook maatschappelijke
ontwrichting te voorkomen. De Wbni volgt op de NIB-richtlijn van de Europese Unie, die moet
zorgen voor meer eenheid in beleid over netwerk- en informatiebeveiliging.
17
Zie Kamerstuk 29 893, nr. 212
18
van Houwelingen, C. A. J., Di Bucchianico, A., Beersma, D. G. M., & Kerkhof, A. J. F. M. (2021).
Railway suicide in the Netherlands lower than expected: Are preventive measures effective?
Crisis: The Journal of Crisis Intervention and Suicide Prevention. Advance online publication.
http://dx.doi.org/10.1027/0227-5910/a000792
14
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 893, nr. 256

4

Vervoer gevaarlijke stoffen over spoor
Basisnet
Voor de zomer heeft mijn ambtsvoorganger uw Kamer geïnformeerd over
de voortgang van het programma Robuust Basisnet Spoor19. De vragen
van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat hierover heb ik
inmiddels beantwoord20. Eerder is uw Kamer toegezegd dat de risicoberekeningen in het derde kwartaal 2021 beschikbaar zouden zijn. Door
verschillende omstandigheden, waarbij met name de complexiteit van de
berekeningen het uitvoerende bureau parten speelt, is dit helaas niet
gelukt. Er zijn afspraken gemaakt met het bureau om het werk zo in te
richten dat de berekeningen begin 2022 gereed zullen zijn.
Registratie van gevaarlijke stoffen
Vorig jaar is toegezegd21 uw Kamer nader te informeren over het gebruik
van camera’s en smart sensoring op de emplacementen. Dit om de
registratie in het Wagen Lading Informatie Systeem (WLIS) te verbeteren.
Door middel van WLIS kan ProRail informatie van spoorgoederenvervoerders opslaan en bijhouden op welke sporen zich gevaarlijke stoffen
bevinden. Mijn voorganger heeft ProRail gevraagd aan de slag te gaan
met camera’s en smart sensoring, omdat de ILT in haar jaarverslag van
2019 concludeerde dat op 38 van de 119 onderzochte sporen informatie
niet bleek te kloppen. Dat is te hoog. In 2020 heeft ILT 18 van de 242
geïnspecteerde sporen niet conform bevonden, dit is een grote verbetering ten opzichte van 2019. ILT concludeert echter dat door de invloed
van Covid-19 maatregelen op de manier van inspecteren hier nog geen
conclusies aan kunnen worden verbonden. ProRail heeft dit voorjaar een
proof of concept op Moerdijk voor het geautomatiseerd detecteren van
wagonlading succesvol afgerond. Een verdere uitrol van dit systeem zal
ProRail gefaseerd en pragmatisch gaan uitvoeren. ProRail werkt daarnaast
in afstemming met de vervoerders aan de ontwikkeling van een nieuw
informatiesysteem voor gevaarlijke stoffen, zodat de informatie vanuit de
camera’s en smart sensoring ingelezen kan worden.
Evaluatie ammoniak convenanten
Zoals uw Kamer eerder is toegezegd22 doe ik uw Kamer als bijlagebij deze
brief de evaluatie toekomen van de convenanten over het vervoer van
ammoniak met DSM Agro (nu OCI Nitrogen) en Yara Sluiskil23. In de
evaluaties is ingegaan op de uitvoering van de artikelen zoals deze in de
convenanten zijn opgenomen en is een kwalitatieve evaluatie gedaan naar
de doelstellingen van de convenanten en de ervaring van de convenantspartijen.
Het convenant afbouw DSM ammoniak transporten is opgesteld naar
aanleiding van het kabinetsstandpunt in 200424, met als doel het
beëindigen van het structurele vervoer van ammoniak door DSM tussen
IJmuiden en Geleen. De evaluatie bevestigt dat bovenstaande doelstelling
volledig is behaald. Daarnaast is de inspanningsverplichting uitgevoerd
om ook het overige vervoer van ammoniak van en naar Geleen tot het in
het convenant genoemde maximum te beperken. Het convenant heeft ook
19

Zie Kamerstuk 30 373, nr. 72
Zie Kamerstuk 30 373, nr. 73
21
Zie Kamerstuk 29 893, nr. 249
22
Zie Kamerstuk 32 404, nr. 104
23
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
24
Zie Kamerstuk 27 801, nr. 26
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 893, nr. 256

5

positieve neveneffecten gehad op het convenant over het Warme-Bleve
Vrij rijden en samenstellen, en heeft een impuls gegeven aan de veilige
aan- en afvoer van ammoniak per binnenvaartschip in de haven van Stein.
Ook het geëvalueerde ammoniak-convenant met Yara Sluiskil is opgesteld
naar aanleiding van het eerdergenoemde kabinetsstandpunt uit 2004. De
evaluatie concludeert dat het convenant de beoogde maatschappelijke
opgave ruimschoots heeft behaald. Weliswaar is het zeetransport van
ammoniak over de Westerschelde niet volledig beëindigd, de resultaatsverplichtingen (het sterk verminderen van het zeetransport over de
Westerschelde) van het convenant zijn behaald. Met betrekking tot het
vervoer van ammoniak concludeert deze evaluatie dat ammoniak in de
energietransitie (als waterstofrijke energiedrager) naar verwachting een
belangrijke rol zal gaan spelen. Daarnaast wordt aanbevolen de omgeving
op de hoogte te stellen van de resultaten.
Het betrekken van belanghebbenden bij ontwikkelingen aan de
vervoerskant en de ruimtelijke omgeving geeft voor eenieder een beter
beeld op ontwikkelingen, belangen en afwegingen. Dit sluit aan bij de
richting die ik onderzoek voor het Robuust Basisnet. Bij mogelijke nieuwe
afspraken over het veilig vervoer van ammoniak zal ik daarom inzetten op
reguliere gesprekken met de omgeving zodat die ook integraal worden
meegenomen in ontwikkelingen en waar nodig aanvullende afspraken. In
de gesprekken met eerdergenoemde convenantspartijen en belanghebbenden partijen zoals lokale overheden, waaronder de gemeente Venlo
waarmee ik invulling geef aan de motie van het lid Laçin25, spreken we
over of en welke nieuwe afspraken nodig zijn.
Aanpak overwegen
Eerder benoemde ik al de conclusie van ILT dat overwegen «de zwakste
schakel» zijn binnen spoorveiligheid. Elk dodelijk slachtoffer is mij er één
te veel en daarom zet ik mij in voor verdere verbetering van de veiligheid
op overwegen.
Beveiligde overwegen
Via het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO) worden beveiligde overwegen nog veiliger gemaakt. Door specifieke maatregelen, zoals
bijvoorbeeld aanpassingen aan de overweg(installatie), wegaanpassingen, afwaarderen of het opheffen van de overweg, bijvoorbeeld door
het realiseren van een onderdoorgang voor het kruisende verkeer. De
onderdoorgang bij Diemen, waar dit jaar gestart is met werkzaamheden,
is hier een goed voorbeeld van. Naast de specifieke maatregelen worden
ook generieke maatregelen uitgevoerd. Zo is ProRail gestart met
voorbereidingen om vanaf volgend jaar 40 flitscamera’s te gaan plaatsen.
Hierdoor wordt het mogelijk om weggebruikers die zich hier niet aan de
verkeersregels bij een overweg houden te bekeuren. Ook zijn er partijen
gecontracteerd om in de komende jaren maatregelen uit te gaan voeren
om de dichtligtijden bij ca. 55 overwegen te gaan verkorten.
Voortgang Niet Actief Beveiligde Overwegen (NABO) Programma
Afgelopen maand was ik in Winterswijk aanwezig omdat daar tien
onbewaakte overwegen zijn aangepakt. Hierbij heb ik herhaald dat
onbewaakte overwegen niet meer van deze tijd zijn en opgeroepen om
samen met alle betrokkenen ook snelheid te maken in de aanpak. Door
middel van het NABO-programma, waar de 180 openbare en openbaar
25

Zie Kamerstuk 29 383, nr. 353

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 893, nr. 256

6

toegankelijke NABO’s zijn ondergebracht, zijn tot op heden 90 NABO’s
aangepakt. ProRail geeft aan op schema te liggen om de 180 NABO’s eind
2023 aangepakt te hebben. Zij blijft daarbij echter afhankelijk van
medewerking van externe partijen zoals ook door ProRail in de technische
briefing26 aan uw Kamer is toegelicht. Het eerder aangekondigde
wetsvoorstel inzake de aanwijzingsbevoegdheid kan een belangrijke rol
spelen in het versneld aanpakken van NABO’s. In het laatste commissiedebat spoor, spoorveiligheid en ERTMS van 15 juni jl. is toegezegd de
aanpak van NABO’s te versnellen waar mogelijk. Via diverse maatregelen
zoals het inzetten van een landelijk bemiddelaar, het werken in parallelle
werkprocessen en de gebiedsgerichte aanpak was deze aanpak al eerder
versneld. Zoals in de technische briefing is aangegeven, zijn de werkprocessen nog eens geoptimaliseerd maar heeft dit geen significante
versnelling meer opgeleverd. Het afgelopen jaar is ook verder gewerkt
aan de innovatieve verbetermaatregelen voor de aanpak van
overwegen27. De genoemde softwareapplicatie om de locatie van een
trein te kunnen zien voor een overweggebruiker is volgens ProRail niet
uitvoerbaar omdat de tijdigheid en juistheid van de informatie voor de
gebruiker niet kan worden gegarandeerd. Zo kunnen mogelijk nieuwe
onveilige(re) situaties ontstaan. Echter, als alternatief wordt momenteel
onderzocht of, de reeds bestaande, Automatische Waarschuwingsinstallatie (AWI) voor hetzelfde doel kan worden ingezet zodat overweggebruikers door middel van een lichtsignaal kunnen zien of er een trein
aankomt. De andere genoemde innovatie is het plaatsen van automatische landhekken voor niet-openbare agrarische NABO’s. ProRail is voor
beide oplossingen in een afrondende fase om de haalbaarheid te bepalen.
Naar aanleiding van het ongeval bij Hooghalen is door ProRail gekeken
naar de risicoanalyse, het afweegkader en de maatregelen rondom het
risico voor zwaar en langzaam verkeer op NABO’s28. Uit de risicoclassificatie is gebleken dat voor 103 NABO’s er onvoldoende tijd kan zijn om het
spoor over te steken met inachtneming van de lokale oversteekafstand en
de door het zwaar verkeer te realiseren snelheid. Uit het afweegkader
blijkt dat bij 3329 NABO’s het risico dermate hoog dat hier ook op korte
termijn iets aan gedaan moet gaan worden. Voor de resterende NABO’s is
het risico momenteel dermate laag dat er geen kosteneffectieve maatregelen zijn om het risico te mitigeren. Vanuit de huidige middelen voor de
overwegenaanpak is ProRail gestart met het terplekke toetsen van
maatregelen op haalbaarheid om bij deze 33 NABO’s het risico te
mitigeren. Hierbij onderzoekt zij maatregelen zoals onder andere het
aanbrengen van wegverharding zodat verkeer voldoende snel kan
oversteken en opties om de NABO definitief op te heffen. Ik ben in overleg
met ProRail welke maatregelen zij snel en doelmatig kunnen inzetten om
dit risico op een zo kort mogelijke termijn te mitigeren. Tot slot de motie
van de leden Boulakjar, De Hoop, Minhas en Grinwis over recreatieve
bestemmingen in de buurt van een NABO30. Ik heb ProRail gevraagd deze
NABO’s te inventariseren en waar mogelijk versneld aan te pakken. Uit de
inventarisatie blijkt dat in totaal 48 NABO’s toegang geven tot recreatieve
bestemmingen, sinds de inventarisatie zijn hier er al drie hiervan gesloten.
Een lijst van deze NABO’s stuur ik u met deze brief mee. Al deze NABO’s
maken al deel uit van het lopende programma. Op dit moment ziet ProRail
geen opties tot versnelling. Wel heeft ProRail de desbetreffende
gemeentes waar de recreatieve NABO’s staan verzocht om coöperatief
mee te werken aan een spoedige sluiting van deze categorie NABO’s. In
26

Technische briefing ProRail (via videoverbinding) donderdag 16 september 2021
Zie Kamerstuk 29 893, nr. 252
Zie Kamerstuk 29 893, nr. 250
29
Waarvan 10 reeds in het NABO-programma zijn opgenomen
30
Zie Kamerstuk 29 984, nr. 935
27
28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 893, nr. 256

7

ieder geval zullen zij conform de doelstelling van het NABO- programma
uiterlijk in 2023 zijn aangepakt.
Aanwijzingsbevoegdheid
Mijn ambtsvoorganger heeft uw Kamer in het commissiedebat van 15 juni
jl. toegezegd dat het voorstel rond de zomer via de internetconsultatie zou
worden voorgelegd aan het publiek en dat het voorstel kort na de zomer
aan uw Kamer zou worden voorgelegd. Dat eerste is gelukt, het tweede
heeft helaas meer tijd gevraagd. In het kader van open bestuur heb ik alle
particuliere belanghebbenden per brief benaderd om te reageren op het
wetsvoorstel en de reactietermijn tot 29 augustus aangehouden. De
respondenten in de internetconsultatie hebben relevante punten
ingebracht die om een zorgvuldige behandeling en afweging hebben
gevraagd. Op 10 december is de ministerraad akkoord gegaan met het
voor advies aanhangig maken van het wetsvoorstel bij de Afdeling
advisering van de Raad van State. Hierbij vraag ik de Raad van State met
spoed over dit voorstel te adviseren. Voor de volledigheid merk ik op dat
ik de Raad van State heb verzocht om bij de advisering aandacht te
besteden aan de verhouding tussen het interbestuurlijk toezicht en het
wetsvoorstel. Inwerkingtreding per 1 januari 2022 is helaas niet langer
haalbaar. Het is mijn inzet dat het wetsvoorstel zo snel mogelijk na de
advisering aan uw Kamer wordt aangeboden. Het is mijn verwachting dat
dit komend voorjaar zal zijn.
Vervolg overwegenaanpak
Na de aanpak van de meest risicovolle onbewaakte overwegen via het
NABO programma blijven de resterende overwegen in lijn met de
constateringen van de ILT de «zwakste schakel» om de spoorveiligheid te
waarborgen en verbeteren. Eerder heeft mijn ambtsvoorganger uw Kamer
gemeld dat ProRail een traject is gestart om te onderzoeken hoe de
overwegenaanpak onderdeel kan worden gemaakt van de vervanging- en
vernieuwingsopgave van het spoor in Nederland.31 Zeer recent heeft
ProRail haar advies hierover opgeleverd. Dit advies van ProRail is als
bijlage bij deze brief meegestuurd32. Afgelopen decennia heeft een
programmatische aanpak van overwegen bijgedragen aan het beveiligen
of saneren van overwegen. Tegelijkertijd laat het advies zien dat, ook in
het licht van Toekomstbeeld OV 2040, het van belang blijft om te
investeren in het opheffen en beveiligen van overwegen. Aan ProRail heb
ik laten weten dat voor besluitvorming nog een verdere uitwerking nodig
is. Mijn volledige reactie is als bijlage bij deze brief gevoegd33. Hierbij heb
ik aangegeven dat de systematiek om de meest onveilige overwegen in
beeld te hebben moet worden verbeterd. Dit omdat ILT mij heeft laten
weten dat er een noodzaak tot verbetering is van de risicobeoordelingsmethode van overwegen door ProRail. ILT is hier met ProRail over in
gesprek. Ook blijven bijdragen vanuit gemeente en provincie in hun rol als
wegbeheerder nodig om niet alleen de mobiliteitsgroei op het spoor,
maar ook die over de weg mogelijk te maken. Daarnaast moet de opgave
op gebied van overwegen integraal worden beoordeeld met de andere
opgaven rondom het spoor zoals baanstabiliteit en klimaatadaptatie. Dit
om de maakbaarheid te kunnen borgen en zo kosteneffectief te kunnen
werken. Na uitwerking van deze aspecten kan door mijn ambtsopvolger
besluitvorming gaan plaatsvinden over de programmering van de
structurele aanpak. Dit zal nieuwe investeringen gaan vergen. Zoals ook
genoemd in de brief aan uw Kamer over de financiële situatie van de
31

Zie Kamerstuk 29 893, nr. 250
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
33
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
32

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 893, nr. 256

8

instandhouding en de ontwikkeling van de Rijksinfrastructuur34 is het
echter aan een nieuw kabinet om keuzes te maken over de inzet van het
beschikbare budget, en daarmee ook over de structurele aanpak van
overwegen.
Tot slot
De Nederlandse spoorveiligheid behoort tot de Europese top en dit
dankzij de dagelijkse gecommitteerde inzet van alle betrokken partijen,
waaronder ProRail, de spoorondernemingen en de ILT. Maatregelen
blijven nodig om de spoorwegveiligheid te handhaven en te verbeteren.
Aan de hand van de thema’s uit de Beleidsagenda Spoorveiligheid
2020–2025 heb ik u over de stand van zaken geïnformeerd. Voor de zomer
van 2022 zal ik uw Kamer opnieuw informeren over de voortgang van
deze beleidsagenda.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S.P.R.A. van Weyenberg

34

Zie Kamerstuk 35 925 A, nr. 14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 893, nr. 256

9