Kindermarketing voor
Voedingsproducten
Monitor 2021

In opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Versie: juli 2022
Henri Faun
Liset van Oeveren
Sanne van der Drift
Eveline de Weerd
Jacqueline Steenwijk

Zoetermeer , 13 juli 2022
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers e n/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan
mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke
vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan n a
schriftelijke toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor
drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting numbers or
text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned.
No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means,
or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia. Panteia
does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

Inhoudsopgave
Samenvatting

6

1

Inleiding

9

1.1
1.2
1.3
1.4

Monitor kindermarketing voeding
Over de reclamecode
Voldoen aan de eisen van de NRC
Leeswijzer voor beoordeling reclames

9
10
11
14

Deel 1: inventarisatie media

15

2

Televisie

16

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

Context, regels en beleid
Reclames rondom kinderprogramma’s op televisie
Best bekeken programma’s door kinderen 6-12 jaar
Product placement in uitzendingen
Resultaten online televisie (pre-roll ads)

16
17
21
23
24

3

Websites

25

3.1
3.2
3.3

Context, regels en beleid
Resultaten inventarisatie websites voedingsfabrikanten
Resultaten inventarisatie reclame op kindgerichte websites

25
26
28

4

Sociale media van voedingsproducenten

29

4.1
4.2

Context, regels en beleid
Resultaten inventarisatie sociale media

29
29

5

YouTube

32

5.1
5.2

Context, regels en beleid
Resultaten inventarisatie YouTube

32
34

6

Instagram

45

6.1
6.2

Context, regels en beleid
Resultaten inventarisatie

45
45

7

TikTok

55

7.1
7.2

Context, regels en beleid
Resultaten inventarisatie

55
55

Deel 2: Fysieke omgeving

67

8

Characters op verpakkingen

68

8.1
8.2

Context, regels en beleid
Resultaten inventarisaties

68
68

9

Supermarktacties

74

9.1

Context, regels en beleid

74

3

9.2

Resultaten inventarisatie acties in supermarkten

75

10

Recreatie

85

10.1
10.2

Context, regels en beleid
Resultaten locatiebezoeken recreatie

85
85

11

Sportevenementen

90

12

Bioscopen

92

13

Analyse en conclusies

93

13.1
13.2
13.3
13.4

Algemene conclusies
Conclusies media-inventarisatie
Conclusies inventarisatie fysieke omgeving
Aandachtspunten vanuit inventarisatie

93
95
97
99

Bijlage 1: Aanpak en onderzoeksactiviteiten

103

Inventarisatie media
Bezoeken aan sportevenementen, recreatie en bioscopen
Analyse

103
105
105

Bijlage 2: Geïnventariseerde media en personen

107

Websites
Sociale media
Gevolgde accounts op YouTube
Gevolgde accounts op Instagram
Gevolgede accounts op TikTok

107
111
115
116
117

Bijlage 3: Voedingsmerken in YouTube-posts, vermoedelijk niet
gesponsord

118

Bijlage 4: Voedingsmerken in TikTok-posts, vermoedelijk niet
gesponsord

130

4

Erratum
In een eerdere versie van deze publicatie waren per abuis advertenties voor Kinder en
New York Pizza opgenomen bij de reclames op kindgerichte websites. Deze
advertenties waren niet in 2021 maar in een eerder jaar geregistreerd. In deze versie
van het rapport is dit gecorrigeerd door de oude advertenties buiten beschouwing te
laten.

5

Samenvatting
In de periode januari tot en met december 2021 heeft Panteia geïnventariseerd in
welke mate kinderen met reclame voor voedingsmiddelen in aanraking (kunnen)
komen en in hoeverre de geïnventariseerde reclames lijken te voldoen aan de
Reclamecode Voor Voedingsmiddelen (RvV) in de Nederlandse ReclameCode (NRC).
Tevens is gekeken naar de vraag in hoeverre de getoonde voedingsproducten voldoen
aan de richtlijnen voor gezonde voeding van het Voedingscentrum Nederland, namelijk
de ‘Schijf van Vijf’. In de monitor zijn zowel media als de fysieke omgeving gericht op
kinderen in beeld gebracht:
Media

Fysieke omgeving

Televisie (reclames rond uitzendingen van

Verpakkingsmateriaal (aanwezigheid van licensed

kinderprogramma’s en product placement, ook online)

characters)

Websites van voedingsfabrikanten en reclame op

Supermarkten (spaar- en winacties door supermarkten

websites voor kinderen

en/of voedingsmerken)

Sociale media van voedingsfabrikanten

Recreatievoorzieningen (reclame-uitingen bij indoor- en

(Facebook, Instagram)

outdoor speeltuinen)

Influencers via YouTube, Instagram en TikTok

Sportevenementen voor kinderen (sponsoring,

(reclame op YouTube en gesponsorde berichten)

producten uitdelen)
Bioscopen (schermreclame voorafgaand aan kinderfilms)

R e su l ta t en
Via alle onderzochte vormen van media en in alle facetten van de fysieke omgeving
kunnen kinderen in meer of mindere mate in aanraking komen met voedingsreclame.
Een klein deel van deze reclames lijkt in overeenstemming met de regels en
uitzonderingen in de RvV. Een groter deel lijkt echter niet aan deze regels te voldoen.
Bovendien staan de meeste voedingsproducten waarvoor reclame wordt gemaakt niet
in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum.
Er is sprake van een groot grijsgebied waardoor het de vraag is in hoeverre de
bepalingen rondom kindermarketing van toepassing zijn. Dit grijze gebied is vooral
van toepassing op alles wat via sociale media gebeurt en bij supermarkta cties. Van
sociale media is namelijk niet bekend welk aandeel kinderen vormen in de totale
kijkersgroep. Bij minder minder dan 25% zijn de bepalingen ten aanzien van
kindermarketing hierop niet van toepassing. Acties en actieproducten in supermarkten
worden niet specifiek benoemd in de RvV. Mogelijk vallen deze onder de ‘point-of-sale’
reclame: dit zijn reclame-uitingen aanwezig op een verkooppunt. De RvV vermeldt
expliciet dat reclame voor voedingsmiddelen gericht op kinderen tot met 12 jaar wel is
toegestaan bij de point-of-sale. Wanneer we de voedingskundige criteria in de RvV wel
op sociale media en supermarktacties toepassen, zou een meerderheid van de
reclames mogelijk niet aan de regels voldoen.
De mate waarin kinderen met voedingsreclame in aanraking kom en verschilt per
medium en kanaal. We zien een afnemende trend van het aantal reclames rondom
televisieprogramma’s en rondom YouTube video’s. Daar tegenover staat dat het aantal
direct gesponsorde berichten via YouTube, Instagram en TikTok juist toeneemt. Ook
via supermarktacties en bij recreatievoorzieningen en in bioscopen is de kans relatief
groot dat kinderen met voedingsmarketing in aanraking komen omdat
voedingsmarketing op deze plekken veelvoudig aanwezig is. Ten slotte kunnen
kinderen ook via websites van voedingsfabrikanten en (in beperkte mate) kindgerichte
websites voedingsmarketing in aanraking komen, al is niet bekend hoeveel kinderen
daadwerkelijk deze kanalen bezoeken. Bij online voorzieningen om

6

televisieprogramma’s terug te kijken zijn er helemaal geen reclames meer rondom
kinderprogramma’s en ook bij sportevenementen lijkt sponsoring door
voedingsfabrikanten maar zelden voor te komen.
In de onderstaande tabel is per kanaal weergegeven wat er is geïnventariseerd en wat
deze inventarisatie heeft opgeleverd.
Kanaal

Geïnventariseerd

Resultaat inventarisatie

Televisie

Alle reclameblokken

Rondom kinderprogramma’s 787 Reclames voor 52

rondom

voedingsmerken/-producten, waarvan 39 vermoedelijk niet

kinderprogramma’s en

voldoen aan de RvV.

reclames rondom de 10

Rondom de tien best bekeken programma’s 44 reclames

best bekeken

voor 21 voedingsproducten, waarvan 17 niet in de Schijf

programma’s door

van Vijf. Op basis van steekproeven bij 2

kinderen 6-12 jaar

kinderprogramma’s sprake van (waarschijnlijk onbedoelde)
product placement.

Online televisie

Beide terugkijkdiensten NPO Start als RTL XL zenden geen
reclames meer uit rondom kinderprogramma’s,

Websites

125 websites

voedingsfabrikanten

14 websites met kindgerichte elementen, waarvan 9 voor
producten die vermoedelijk niet voldoen aan criteria in de
RvV. Daarnaast 7 websites die in vormgeving aantrekkelijk
voor kinderen uitzien, maar dit qua inhoud niet zijn.

Kinderwebsites

81 websites

Op 2 websites reclames voor 2 voedingsmiddelen, die beide

Sociale media van

74 Facebookpagina’s, 84

11 merken met sociale media pagina’s die ogenschijnlijk op

producenten

Instagrampagina’s

kinderen zijn gericht, doelgroep echter onduidelijk in

Influencers op

2.765 video’s van 43

In 491 video’s voedingsmerk(en) in beeld, waarvan 70

YouTube

populaire YouTubers

advertenties door YouTube voor of tijdens de video

vermoedelijk niet voldoen aan de RvV.

verband met gebruikersvoorwaarden sociale media.

geplaatst, 28 reclamebanners en 57 gevallen van
gesponsorde content, waaronder 25 video’s met een eigen
product van de YouTuber. Samenstelling doelgroep video’s
onbekend.
Influencers op

4.128 posts van 54

In 265 posts voedingsmerk(en) in beeld, waarvan 55

Instagram

populaire influencers

gevallen van (mogelijk) gesponsorde content en 152 posts
met een merk waaraan de influencer persoonlijk verbonden
is. Doelgroep onbekend.

Influencers op TikTok
Verpakkingsmateriaal

3.173 posts van 26

In 231 posts voedingsmerk(en) in beeld, waarvan 123

populaire TikTokers

gevallen van gesponsorde content. Doelgroep onbekend.

Verpakkingsmateriaal op

In 2021 nog 17 producten met licensed characters op

websites van

verpakkingsmateriaal, waarvan 12 producten vermoedelijk

supermarkten en winkels

niet voldoen aan de RvV.

Acties in

Alle acties bij de grote

29 acties (deels) op kinderen gericht, waarvan 15 met

supermarkten

landelijke ketens,

producten die niet voldoen aan de voedingskundige criteria

steekproeven bij kleine

in de RvV. Daarnaast 33 acties op ouders/het hele gezin

ketens

gericht.

Recreatie

31 locaties bezocht

Op 13 locaties werden totaal 18 merken gepromoot,

Sportevenementen

16 evenementen bezocht

Bioscopen

5 bioscopen bezocht

waarvan 17 niet aan de RvV leken te voldoen.
Bij 2 evenementen was er sprake van sponsoring door 3
producten (1x water, 2x sportdrank).
Bij 4 van de 5 bioscopen waren er reclames voor (in totaal)
11 voedingsmiddelen of horeca voorafgaand aan een
kinderfilm. In ieder geval 4 daarvan leken niet te voldoen
aan de RvV.

7

A a n da c hts pu nt en
Uit de monitor komt een aantal aandachtspunten naar voren:


Alle geadverteerde producten zijn getoetst aan zowel de voedingskundige criteria
in de RvV als de Schijf van Vijf. Hieruit blijkt dat verschillende producten wel
volgens de RvV zijn toegestaan, maar niet in de Schijf van Vijf staan. Wanneer de
Schijf van Vijf als criterium zou worden gehanteerd, zouden er minder reclames
gericht op kinderen zijn toegestaan.



Voedingsreclame komt veel bij kinderen terecht in een context die zich op een
gemengd publiek richt. Dit geldt voor sociale media, maar ook voo r
familieprogramma’s op tv en acties in supermarkten. Hoewel kinderen jonger dan
13 jaar veelal een kleine minderheid (<25%) van de doelgroep via deze kanalen
vormen, kan het in absolute zin om aanzienlijke aantallen gaan. Zo worden
verschillende populaire familieprogramma’s (zoals voetbalwedstrijden van het
Nederlands Elftal, het Eurovisie Songfestival en Lego Masters) op tv door 280.000
tot bijna 450.000 kinderen tussen de 6 en de 12 bekeken.



Het aantal en aandeel gesponsorde berichten via influencers op sociale media
neemt voor het tweede jaar op rij toe. Dit geldt voor zowel YouTube, Instagram
als TikTok. Daarbij is een nieuwe ontwikkeling te zien: meerdere influencers
hebben een nauwe relatie met de merken die ze promoten. Ze hebben het merk
zelf ontwikkeld of opgericht, hebben een belang genomen in het merk of zijn in
dienst van de sponsor. Door de nauwe band tussen het merk en de influencer,
krijgen deze merken meer aandacht dan wanneer ze beperkte of eenmalige
betaalde samenwerkingen aangaan met influencers.



In het verlengde van de vorige twee aandachtspunten kan worden opgemerkt dat
steeds meer reclame verschuift van de ‘klassieke’ media (zoals televisie) naar
sociale media, in het bijzonder in de vorm van directe sponsoring van influencers.
Dit maakt het in toenemende mate moeilijk om de reclames te toetsen aan de
RvV. Door het ontbreken van een algemeen geaccepteerd bereikonderzoek is het
niet bekend of meer dan 25% van de kijkers van de berichten op sociale media
jonger dan 13 jaar is. Feitelijk hoeft alleen dan te worden voldaan aan de criteria
in de RvV rondom kindermarketing. In de praktijk is het echter wel bekend dat
kinderen die actief zijn op sociale media ook in grote getalen de betreffende
influencers volgen. Hierdoor komen ze ook in aanraking met de sponsoring door
voedingsmerken. Op enkele uitzonderingen na gaat het daarbij meestal om
voedingsmiddelen die niet aan de voedingskundige criteria in de RvV voldoen,
noch in de Schijf van Vijf staan.



Doordat ’point-of-sale’ reclame is toegestaan, komen kinderen direct of indirect in
aanraking met reclames voor producten die anders niet op hen gericht zouden
mogen worden. Bij supermarktacties zijn bijna altijd producten betrokken die niet
voldoen aan de voedingskundige criteria in de RvV, ook als de actie draait om iets
wat voor kinderen aantrekkelijk is (zoals stickers, plaktattoos of speelgoed). Ook
bij recreatievoorzieningen zijn reclames te zien voor voedingsproducten die ter
plekke te koop zijn. Over deze vormen van reclame is niets specifiek o pgenomen
in de RvV. Vermoedelijk vallen deze reclames onder de uitzondering die reclame
bij de ‘point of sale’ wel toestaat.

8

1
1.1

Inleiding
Monitor kindermarketing voeding
In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS, directie
Voeding, Gezondheidsbescherming en Preventie) heeft Panteia in 2021 (1 januari tot
en met 31 december) voedingsreclame gericht op kinderen in beeld gebracht. Via
steekproeven uit verschillende media en op verschillende locaties is getracht een
beeld te krijgen van de mate waarin kinderen tot 13 jaar oud in aanraking komen met
voedingsreclame. De inventarisatie is uitgevoerd in omgevingen die zich specifiek op
kinderen richten en omgevingen met een bredere doelgroep. Bij die laatstgenoemde
omgeving (zoals supermarkten) is vooral gekeken naar (mogelijk) kindgerichte acties.
Bij alle geïnventariseerde reclame-uitingen is een inschatting gemaakt in hoeverre
deze lijken te voldoen aan de voorschriften voor dergelijke reclames in de
Reclamecode voor Voedingsmiddelen (RvV), onderdeel van de Nederlandse
Reclamecode (NRC). Tevens is gekeken naar de vraag in hoeverre de getoonde
voedingsproducten voldoen aan de richtlijnen voor gezonde voeding van het
Voedingscentrum Nederland, namelijk de ‘Schijf van Vijf’.
De monitor bestaat uit twee delen:
Deel 1: media
De volgende vormen van media zijn in beeld gebracht:


Televisie (reclames rond uitzendingen van kinderprogramma’s, ook online),



Websites (voedingsfabrikanten en websites voor kinderen),



Sociale media van voedingsfabrikanten (Facebook, Instagram),



Influencers via YouTube (YouTubers)



Influencers via Instagram,



Influencers via TikTok.

Deel 2: fysieke omgeving
Naast de bovengenoemde media is er ook een inventarisatie geweest van hoe
kinderen in het dagelijkse leven in aanraking kunnen komen op plaatsen zij veel
komen, c.q. die op kinderen zijn gericht. Daarbij is specifiek gekeken naar:


Licensed characters op verpakkingsmateriaal,



Acties in supermarkten,



Recreatievoorzieningen (met name indoor speeltuinen),



Sportevenementen voor kinderen



Bioscopen.

Van de geïnventariseerde media en locaties brengen wij de volgende zaken in beeld:


Vormen van marketing waarmee kinderen in aanraking (kunnen) komen.



De voedingsproducten (c.q. merken) die wordt gepromoot.



De vraag in hoeverre de geadverteerde voedingsproducten voldoen aan de
uitzonderingen in de RvV.



De vraag in hoeverre de geadverteerde voedingsproducten voldoen aan de Schijf
van Vijf van het Voedingscentrum Nederland.

9

In de hoofdstukken 2 tot en met 12 presenteren wij per onderdeel de resultaten van
de inventarisatie. In het afsluitende hoofdstuk 13 hebben wij een beschouwende
analyse en conclusies opgenomen.
In deze inleiding gaan wij hierna kort in op de afspraken in de Nederlandse
Reclamecode, de uitdagingen bij het beoordelen in hoeverre reclames aan de eisen
voldoen en hoe wij de reclames beoordelen. Een nadere toelichting op de aanpak en
de onderzoeksactiviteiten is opgenomen in bijlage 1.

1.2

Over de reclamecode
Deze monitor gaat over voedingsreclame gericht op kinderen. Voordat we ingaan op
de kenmerken van dit specifieke type reclame, is het relevant om de kaders te
schetsen, aan de hand van de definitie van ‘reclame’ van de Stichting Reclame Code in
het onderstaande tekstblok 1.
Wanneer is er sprake van reclame?
Sinds 1 januari 2011 beantwoorden de Reclame Code Commissie en/of het College van
Beroep deze vraag aan de hand van de volgende definitie. Onder reclame wordt
verstaan: iedere openbare en/of systematische directe dan wel indirecte aanprijzing
van goederen, diensten en/of denkbeelden door een adverteerder of geheel of deels
ten behoeve van deze, al dan niet met behulp van derden. Onder reclame wordt mede
verstaan het vragen van diensten.
Adverteerder is een organisatie of een persoon niet zijnde een consument.
Vormen van reclame zijn onder meer: telewinkelen, telemarketing, sponsoring,
productplaatsing, verpakking, etiketten, direct marketing en buzz marketing.
In deze monitor vertalen wij deze definitie naar de volgende vormen van reclame:
Media

Televisie (lineair)
o
Reclames in reclameblokken tussen en tijdens programma’s.
o
Product placement van producten in televisieprogramma’s.

Online TV (on-demand)
o
Reclames voorafgaand aan on-demand programma’s online.
o
Product placement van producten in programma’s online.

Websites
o
Uitingen van voedingsproducenten via hun eigen website.
o
Advertenties op websites gericht op kinderen (al dan niet gefaciliteerd
door een derde partij).

Sociale media
o
Uitingen van voedingsproducenten via hun eigen sociale mediakanalen
(Facebook en Instagram).

Influencers via YouTube, Instagram en TikTok
o
Reclames voorafgaand aan YouTube video’s.
o
Reclames tijdens YouTube video’s (reclames van derden die de video kort
onderbreken).
o
Banners in beeld tijdens YouTube filmpjes.
o
Gesponsorde content/product placement in YouTube en TikTok video’s en
op Instagram.

1

Integraal overgenomen van: https://www.reclamecode.nl/adverteerder/default.asp?paginaID=131&hID=41

10

Fysieke omgeving

Verpakkingsmateriaal
o
Gebruik van kinderidolen op verpakkingen van voedingsproducten.

Supermarkten
o
Acties gericht op kinderen, zoals spaaracties, prijsvragen en geschenken
bij aankoop van producten.

Recreatie
o
Reclame-uitingen in en om recreatievoorzieningen, buiten de point-of-sale.
Bijvoorbeeld: meubilair met merknamen, reclameborden.

Sportevenementen voor kinderen
o
Sponsoring van evenementen, inclusief het uitdelen van producten.

Bioscopen
o
Reclames op het scherm voorafgaand aan een bioscoopfilm.
De monitor heeft alleen betrekking op reclame-uitingen die onder toezicht van de
Stichting Reclame Code vallen. Dit betekent dat het moet gaan om reclames gericht
op het Nederlandse publiek vanuit Nederlandse organisaties (of de Nederlandse tak
van internationale organisaties) voor producten die in Nederland verkrijgbaar zijn.
Reclamecode voor Voedingsmiddelen
De afspraken over voedingsreclame gericht op kinderen zijn geregeld via
zelfregulering in de Reclamecode voor Voedingsmiddelen (RvV). Er gelden drie
uitzonderingen op de afspraken om geen reclame voor voedingsmiddelen te maken
gericht op kinderen van 0 tot en met 12 jaar:
1.

reclame voor voedingsmiddelen gericht op kinderen tot en met 12 jaa r die tot
stand is gekomen in samenwerking met de overheid en/of een andere erkende
autoriteit op het terrein van voeding, gezondheid en/of beweging;

2.

reclame op verpakkingen en/of point-of-sale materiaal;

3.

reclame voor voedingsmiddelen gericht op kinderen van 7 tot en met 12 jaar die
voldoet aan de voedingskundige criteria zoals opgenomen in de tabel met
bijbehorende portiegroottelijst die geraadpleegd kan worden in de online versie
van de RvV op www.reclamecode.nl/nrc.

Daarnaast is er een aantal specifieke eisen waaraan de reclames moeten voldoen:


Een reclame voor een voedingsmiddel dat geassocieerd wordt met een bepaald
specifiek voor kinderen bestemd televisie en/of radioprogramma mag niet getoond
worden in reclameblokken tijdens en direct aansluitend op de uitzending van dat
programma.



In reclame specifiek gericht op kinderen, zal een kinderidool niet actief een
voedingsmiddel en/of daaraan gerelateerde premiums en diensten aanprijzen.



In een reclame-uiting specifiek gericht op kinderen mag bij de aanprijzing van een
voedingsmiddel niet de indruk worden gewekt dat de consumptie van het
aangeprezen voedingsmiddel hen meer status of populariteit onder leeftijdgenoten
biedt dan de consumptie van een ander voedingsmiddel.

1.3

Voldoen aan de eisen van de NRC
In deze monitor bekijken we in hoeverre kinderen jonger dan 13 in aanraking komen
met reclame voor voedingsmiddelen en in hoeverre deze voldoen aan afspraken die
daarover zijn gemaakt. En hoewel de Reclamecode voor Voedingsmiddelen op
hoofdlijnen duidelijk is, vergt de uiteindelijke beoordeling in hoeverre een reclame aan
de NRC voldoet bijzondere aandacht. Dit is namelijk niet altijd direct duidelijk. Het
hangt af van het definiëren van de doelgroep en een inhoudelijke beoordeling van het
product.

11

Doelgroep
Sommige reclame-uitingen zijn duidelijk op kinderen in het algemeen of op kinderen
van 12 jaar of jonger in het bijzonder gericht (kwadrant 1 in onderstaand figuur 1.1).
Bepaalde (bioscoop)films, televisieprogramma’s (en zelfs hele zenders), websites en
locaties zoals kinderspeelparadijzen en sportevenementen zijn duidelijk op (jonge)
kindren georiënteerd. In die gevallen mag er geen voedingsreclame worden getoond
(tenzij deze aan de genoemde uitzonderingen voldoet). Aan de andere kant van het
spectrum staan media-uitingen die zowel inhoudelijk als in de vormgeving uitsluitend
gericht zijn op een doelgroep van 13 jaar of ouder (kwadrant 4). Dit is bijvoorbeeld te
zien aan de kijkwijzer, die aangeeft dat iets voor 16 jaar en ouder is. Voor deze
kanalen gelden de restricties ten aanzien van het uitzenden van voedingsreclame
gericht op kinderen niet.
figuur 1.1

Vierdeling in inhoud en context voor reclame gericht op verschillende doelgroepen

Inhoud

Context waar de uiting plaatsvindt

Gericht op
<13

Gericht op
13+

Gericht
op <13
Kwadrant 1
Reclame of promotie gericht op
kinderen binnen de context van een
medium dat op kinderen is gericht:

TV (kinder-tv)

Bioscoop (kinderfilms)

Websites

Kwadrant 3
Reclame of promotie die
relevant/aantrekkelijk kan zijn voor
kinderen op een platform dat niet op
kinderen is gericht:

Websites met leeftijdscontrole of
op andere wijze niet vormgegeven
voor kinderen

Sociale media

YouTube & vloggers

TV (programma’s voor
volwassenen die veel worden
bekeken door kinderen)

Supermarkten

Gericht
op 13+
Kwadrant 2
Reclame of promotie gericht op
volwassenen binnen de context van een
medium dat op kinderen is gericht:

TV

Bioscoop (kinderfilms)

Websites (banners)

Kwadrant 4
Reclame of promotie die niet relevant is
voor kinderen binnen een context van
een medium dat niet op kinderen is
gericht.
Niet relevant voor dit onderzoek.

Er is tussen de twee uiterste punten op dit spectrum echter een grijsgebied, waarbij
het niet altijd duidelijk is in hoeverre er direct of indirect sprake is van
kindermarketing. Dit hangt samen met de vraag of de reclame -uiting en/of het
product inhoudelijk interessant is voor kinderen onder de 13 en of deze uiting
plaatsvindt in een context gericht op kinderen:


Inhoud (en dus ook reclame) is relevant voor kinderen onder de 13 jaar oud, maar
context is niet specifiek op kinderen gericht. Voor televisieprogramma’s met een breed
publiek geldt hiervoor de vuistregel dat er geen voedingsreclame gericht op kinderen
mag worden getoond als uit de gegevens van Stichting Kijk en Luisteronderzoek blijkt
dat 25% of meer van de kijkers onder de 13 is. Voor online media (websites, sociale

12

media en YouTube) is het aandeel kijkers onder de 13 niet te achterhalen. Soms geldt
er formeel zelfs een leeftijdsrestrictie (bijvoorbeeld voor het aanmaken van een account
voor sociale media of het mogen bezoeken van een website). Desondanks lijken
meerdere online kanalen zich in sterke mate op kinderen te richten. In die gevallen kan
er echter geen sluitende uitspraak worden gedaan of er sprake is van (voedings)reclame gericht op kinderen, omdat het kanaal formeel niet (specifiek) voor kinderen is
bestemd en/of het niet inzichtelijk is of meer dan 25 procent van de kijkers/bezoekers
twaalf jaar of jonger is. Een zelfde uitdaging speelt bij supermarktacties, waarbij er voor
kinderen aantrekkelijke verzamelacties worden georganiseerd in een context (winkels)
die primair op volwassenen is gericht.


Inhoud die niet interessant is voor kinderen, maar wel via een op kinderen gericht
medium wordt uitgezonden. Anderzijds komt het ook voor dat kinderen in hun eigen
(fysieke of digitale) omgeving worden geconfronteerd met inhoud die duidelijk voor
volwassenen is bedoeld. Zo kan reclame voor babyvoeding (in welke context dan ook)
te allen tijde worden gezien als gericht op de ouders en niet op de baby’s zelf.
Online reclame voegt nog een dimensie toe aan reclames die kinderen te zien krijgen,
maar gericht zijn op een ouder publiek. Op websites en op YouTube worden namelijk
automatisch reclamebanners en reclamefilmpjes gegenereerd. Deze reclames worden
(mede) geselecteerd op basis van het zoek- en surfgedrag van de gebruiker. Wanneer
een kind dus video’s op YouTube bekijkt met de tablet van zijn ouders, kunnen er
(voedings-)reclames worden gegenereerd die eigenlijk niet voor kinderen bestemd zijn.

In deze monitor is naar alle vormen van reclame gekeken waarmee kinderen worden
geconfronteerd, zowel in de kindgerichte context (bovenste helft figuur 1.1) als op de
inhoudelijk interessante kanalen voor kinderen (linkerhelft van figuur 1.1).
Productkenmerken gezonde voeding
Voor bepaalde voedingsproducten mag wel reclame worden gemaakt richting de
doelgroep 7 tot 13-jarigen, mits dit aan de voedingskundige criteria voldoet, zoals
deze in de NRC zijn vastgelegd. Ook mogen er promotiecampagnes worden gevoerd
als deze in samenwerking zijn met de overheid en/of een andere erkende autoriteit op
het terrein van voeding, gezondheid en/of beweging.
De bekendste autoriteit op het gebied van gezonde voeding is het V oedingscentrum.
Deze organisatie hanteert de ‘Schijf van Vijf’ als belangrijkste criterium om te bepalen
of een voedingsmiddel gezond is 2. De criteria van het Voedingscentrum zijn over het
algemeen strenger dan de criteria die de NRC hanteert. Voor de Schi jf van Vijf kunnen
voedingsproducten in drie categorieën vallen:


Staat in de Schijf van Vijf: op basis van de voedingswaarden is een product gezond.



Dagkeuze: een product staat niet in de Schijf van Vijf en een consument kan dus
gezonder kiezen. Er wordt geadviseerd om niet méér dan 3x per dag een dergelijk
product te eten.



Weekkeuze: een product staat niet in de Schijf van Vijf en een consument kan dus
gezonder kiezen. Er wordt geadviseerd om niet méér dan 3x per week een dergelijk
product te eten. De weekkeuzes zijn dus ongezonder dan de dagkeuzes.



In deze monitor kijken wij alleen of een product in de Schijf van Vijf staat, niet of het
een dag- of weekkeuze is.

2

Zie: http://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf.aspx

13

1.4

Leeswijzer voor beoordeling reclames
Uiteindelijk is alleen de Reclame Code Commissie (RCC) bevoegd om te oordelen of
een reclame wel of niet aan de gestelde eisen voldoet. Dit gebeurt altijd achteraf op
basis van klachten. De RCC neemt de klachten van consumenten en ondernemers in
behandeling, en komt tot een afgewogen oordeel over de vraag of een reclame wel of
niet in lijn is met de RvV. In dit rapport geven wij hier een interpretatie van, en
beoordelen wij in hoeverre een reclame in lijn met de RvV lijkt te zijn.
Op verzoek van het ministerie van VWS is er in deze monitor gekeken in hoeverre
voedingsreclames voldoen aan zowel de criteria in de RvV als die van het
Voedingscentrum. Daarbij is voor de controle ten aanzien van de Schijf van Vijf ervoor
gekozen om alleen de producten die in de Schijf van Vijf staan als ‘gezond’ aan te
merken.
Bij het beoordelen van een reclame waarin meerdere producten worden getoond (of een
combinatie van producten wordt getoond) hanteren wij de volgende uitgangspunten:


Als het gaat om een samengestelde maaltijd, bestaande uit meerdere producten, wordt
aangegeven dat het voldoen aan de voedingskundige criteria in de RvV en/of de Schijf
van Vijf afhangt van de exacte samenstelling. Dit is veelal niet op basis van de getoonde
samenstelling te herleiden.



Wanneer het gaat om onafhankelijk van elkaar getoonde producten, beoordelen wij al
deze producten los van elkaar. Als één van de getoonde producten niet voldoet aan de
voedingskundige criteria en/of niet in de Schijf van Vijf staat, wordt de volledige
reclame beoordeeld als ‘voldoet waarschijnlijk niet aan RvV en/of de Schijf van Vijf’.



Bij reclames voor bezorgdiensten (zowel maaltijden als boodschappen) of winkels kijken
wij naar de producten die in beeld worden gebracht in de reclame. Op basis van de
getoonde producten vormen wij dan een oordeel.

Disclaimer
De beoordelingen van de reclames en andere marketinguitingen zijn met de grootste zorg
en naar de beste inzichten van de onderzoekers van Panteia gemaakt. De beoordeling of
een product voldoet aan de Schijf van Vijf is geverifieerd door het Voedingscentrum. De
beoordelingen of een reclame of marketinguiting lijkt te voldoen aan de NRC is indicatief.
Het kan altijd gebeuren dat een oordeel incorrect is of dat er een andere interpretatie van
de reclame, de doelgroep of het product mogelijk is. Een sluitend oordeel of een reclame
voldoet aan de RvV is alleen door de RCC te geven.

14

Deel 1: inventarisatie media
In dit deel presenteren we de resultaten van de inventarisatie van de verschillende
media. Achtereenvolgens gaan we daarbij in op:


Televisie (reclames rond uitzendingen van kinderprogramma’s en product
placement, reclames rondom de best bekeken programma’s door 6-12-jarigen,
zowel lineaire televisie als online/uitgesteld kijken, hoofdstuk 2),



Websites van voedingsfabrikanten en websites voor kinderen (hoofds tuk 3),



Sociale media van voedingsfabrikanten (Facebook, Instagram, hoofdstuk 4),



YouTube (vloggers, hoofdstuk 5),



Instagram (influencers, hoofdstuk 6),



TikTok (influencers, hoofdstuk 7).

Bij elk medium schetsen we de context en (indien relevant of beken d) de specifieke
regels voor dit medium en/of het beleid van de uitzendende partijen en tonen we het
oordeel over de voedingsreclames die via deze media zijn getoond/uitgezonden.
Indien er voedingsreclame is gesignaleerd die mogelijk kinderen onder de 13 als
doelgroep heeft, wordt deze toegelicht en beoordeeld op de mate waarin deze in lijn is
met de Reclamecode voor Voedingsmiddelen (RvV). Ook is gekeken of het
geadverteerde product in lijn is met de voorschriften van het voedingscentrum, dat wil
zeggen: of het in de ‘Schijf van Vijf’ staat. Aangezien alleen de Stichting Reclame
Code een definitief oordeel kan vellen over het feit of een reclame wel of niet in lijn is
met de Reclamecode, geven wij alleen aan of er ‘mogelijk’ sprake is van een
overtreding van de reclamecode.

15

2

Televisie
In dit hoofdstuk gaan wij in op de resultaten van de inventarisatie van reclames op
televisie voor voedingsmiddelen rondom kinderprogramma’s en (aantoonbaar) goed
bekeken programma’s door kinderen. In de inventarisatie hebb en wij ook gekeken
naar online diensten voor het terugkijken van programma’s die op televisie zijn
uitgezonden. Allereerst gaan wij in op de context, de regels en het beleid omtrent
kindermarketing via televisie.

2.1

Context, regels en beleid
Volgens de Reclamecode voor Voedingsmiddelen is een programma, uitzending of
omroep op kinderen gericht 3:
a.

als deze wordt geuit in media welke zich volgens het algemeen in de markt
geaccepteerde bereiksonderzoek specifiek richten op kinderen tot en met
12 jaar.

b.

als deze wordt geuit in media die zich niet specifiek richten op kinderen tot
en met 12 jaar maar het publiek waarvoor de reclame is bestemd zich
volgens het algemeen in de markt geaccepteerde bereiksonderzoek voor
minimaal 25% bestaat uit kinderen tot en met 12 jaar.

In 2021 gelden de volgende regels voor het uitzenden van reclames rondom
kinderprogramma’s op televisie 4:


Nederlandse Publieke Omroep (NPO): de Ster (Stichting Etherreclame)
verkoopt de reclames voor de publieke omroep. De Ster mag echter geen reclame
uitzenden rondom kinderprogrammering en online kanalen. Voor nietkinderprogramma’s geldt dat de Ster niet meer dan 10% per jaar van de totale
zendtijd mag vullen met reclame. Dit percentage wordt de komende jaren
afgebouwd naar maximaal 5%. Dagelijks mag dit niet meer dan 15% zijn.



Commerciële omroepen: de organisatie Ad Alliance verkoopt reclame voor
verschillende commerciële omroepen, waaronder de zenders van RTL, Nickelodeon
en Disney. Omdat commerciële omroepen geen geld van de Rijksoverheid krijgen
zijn ze aan minder regels gebonden. Toch stelt de Mediawet een aantal eisen aan
commerciële omroepen en hun programma’s. Zij mogen bijvoorbeeld niet meer
dan 20% reclame per tijdvak (06:00 - 18:00 en 18:00 - 24:00) uitzenden. Ad
Alliance biedt specifieke pakketten voor het gericht benaderen van kinderen aan.
Daarbij stelt men wel eisen ten aanzien van reclame voor voedingsproducten,
namelijk deze moet voldoen aan de criteria in de RvV en dat dit alleen op
Nickelodeon na 18:00u kan worden ingekocht.

Naast het stoppen van reclames rondom kinderprogramma’s op de publieke omroep,
deed zich in 2021 nog een andere relevante ontwikkeling voor. RTL 7 en RTL 8 zijn
namelijk gestopt met het uitzenden van kinderprogramma’s. Voorheen zonden deze
zenders respectievelijk 3 en 11 uur per dag kinderprogramma’s uit. Dit aanbod aan
kinderprogramma’s is sinds 2021 vooral op de digitale themazender RTL Telekids te
zien. Daarnaast is er nog beperkt aanbod via RTL 4 (2 tot 3 uur per week in het
weekend). Ook zendt RTL geen reclames uit rondom kinderprogramma’s via de online
dienst RTL XL.

3
4

Reclamecode voor Voedingsmiddelen (RvV 2019), artikel 8, lid 4. https://www.reclamecode.nl/nrc/rvv2019/
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/media-en-publieke-omroep/regels-reclame-publieke-omroep

16

Vanuit bereiksonderzoek is bekend dat kinderen jonger dan 13 niet alleen naar
kinderprogramma’s kijken. Ze kijken ook in grote getalen naar familieprogramma’s die
na 8 uur ’s avonds worden uitgezonden. Het aandeel kijkers jonger dan 12 is daarbij
minder dan 25% van het totale kijkerspubliek. In absolute aantallen is het aantal
jonge kijkers echter groter dan veel speciaal voor kinderen ontwikkelde programma’s.
Daarom kijken we in dit hoofdstuk ook naar de reclames die zijn uitgezonden rondom
de 10 best bekeken programma’s door kijkers van 12 jaar of jonger, ook wanneer zij
niet meer dan 25% van de kijkersgroep waren.

2.2

Reclames rondom kinderprogramma’s op televisie
We hebben alle reclames geïnventariseerd in de volgende uitzendblokken:
Zender

Uitzendtijd

NPO 3 (Zapp)

6:00 – 19:30u

RTL 4 (zaterdag en zondag)

Op basis van daadwerkelijke
programmering (wisselend per week)

Cartoon Network, Disney, Disney XD, Nickelodeon,

Hele dag

RTL Telekids

Op RTL 4 was er afgelopen jaar een wisselende kinderprogrammering. Op zaterdag
werden doorgaans tussen (circa) 6:50 en 9:00u enkele afleveringen van ‘Ernst, Bobbie
en de Rest’ uitgezonden. Op zondagen werd er doorgaans een film getoond. Daarbij
was de eindtijd van 7:50u of 8:00u bepalend voor de starttijd van de uitzending.
Doorgaans was dit tussen 6:00 en 6:30u.
Tijdens deze uitzendtijden zijn in totaal ruim 181 duizend reclames uitgezonden in de
productcategorieën ‘Catering Industry, Tourism, Recreation’ en ‘Foods and
Stimulants’ 5. Dit zijn de categorieën waarin de meeste reclames worden gemaakt. Ook
speelgoed en pretparken vallen onder ‘recreation’. Dit aantal reclames ligt fors lager
dan in 2020, toen werden er meer dan 244 duizend reclames uitgezonden rondo m
kinderprogramma’s. Deze daling houdt verband met het kleinere aantal uitzendingen
op de zenders van RTL en het feit dat de NPO helemaal geen reclames meer uitzendt
rondom kinderprogramma’s.
Van de ruim 181 duizend reclames waren er 787 voor voedingsmiddelen. Dit is
ongeveer 0,4% van het totaal. Daarbij werden voor 52 merken/productvarianten
reclames uitgezonden. In 2020 ging het nog om 1.091 reclames voor 17 verschillende
merken. Het aandeel van 0,4% is echter gelijk gebleven. Er zijn in 2021 alleen
reclames voor voedingsmiddelen gezien via RTL 4 en Nickelodeon. Hieronder is in
tabel 2.1 een overzicht opgenomen van alle geadverteerde merken en producten, met
daarbij vermeld in hoeverre de producten voldoen aan de voedingskundige criteria in
de reclamecode (RvV) en de Schijf van Vijf (Sv5).

5

Bron: Nielsen. Hieronder valt ook de sponsoring van programma’s. Deze wordt doorgaans aangekondigd met
“dit programma wordt mede mogelijk gemaakt door…” Zie bijlage 1 voor een nadere toelichting op de Nielsen
Database.

17

Tabel 2.1

Reclames voor voedingsmiddelen rondom kinderprogramma’s op televisie, 2021

Product
McDonald’s Happy Meal
Valess Zuivelvlees
Campina Optimel zuivel

Aantal
reclames
665
12
10

Omroep

RvV

Sv5

Nickelodeon

Afh. van samenstelling

Nee

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Ja

Ja
Nee

Graze Oat Bites Repen Tussendoor

6

RTL 4

Nee

The Flower Farm Margarine

5

RTL 4

Nee

Nee

Appelsientje Vruchtensap

4

RTL 4

Nee

Nee

Chocomel Chocolademelk

4

RTL 4

Nee

Deliveroo Bezorgdiensten Horeca

4

RTL 4

Domino's Pizza Restaurant

4

RTL 4

Nee

Nee
Nee

Nee
Afhankelijk van bestelling

Johma Salades

4

RTL 4

Nee

Princes Vis Conserven (tonijn in water)

4

RTL 4

Ja

Ja

M&M’s Chocoladereep

3

RTL 4

Nee

Nee

Mona Verdraaid Lekkere Yoghurt

3

RTL 4

Nee

Nee

Peijnenburg Ontbijtkoek

3

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Ja

Ja
Afh. van product

Senseo Gold Koffie Pads

3

Starbucks Coffee cups

3

RTL 4

Ja

BenBits Kauwgom

2

RTL 4

Nee

Nee

Dr.Oetker Taartmix

2

RTL 4

Nee

Nee

Dr.Oetker Vegan

2

RTL 4

Nee

Nee

Iglo Roerbak Sensatie Maaltijden

2

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Nee

Nee
Nee

Kitkat Chocoladerepen
Lay's

2
2

Lipton Ice Tea

2

RTL 4

Nee

Mentos

2

RTL 4

Nee

Nee

Milka Chocolade Repen

2

RTL 4

Nee

Nee

Milka Koek

2

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Nee

Nee
Nee

Mini Babybel Kaas
Oreo

2
2

Pringles Rice Fusion Chips

2

RTL 4

Nee

Starbucks (ie coffee, caramel macchiato)

2

RTL 4

Nee

Nee

Almhof Choco Met Echte Slagroom Dessert

1

RTL 4

Nee

Nee

Appelsientje Multi Vitamine Vruchtensap

1

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Nee

Appelsientje Proef! Vruchtensap

1

Nee
Afhankelijk van product

Campina zuivel (algemeen)

1

RTL 4

De Vegetarische Slager Vleesvervangers

1

RTL 4

Nee

Nee

Friesblond Kaas

1

RTL 4

Nee

Nee

Friese Vlag opschuimmelk

1

RTL 4

Nee

Nee

Heks'n Kaas Spread

1

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Nee

Ja
Ja

KFC Kentucky Fried Chicken Restaurants
La Vache Qui Rit

1
1

Lavazza Espresso Koffie Combi

1

RTL 4

Ja

Lipton Herbal Ice Tea

1

RTL 4

Nee

Nee

L'Or Espresso Koffie Capsules

1

RTL 4

Ja

Ja

L'Or Espresso Limited Creations Koffie Capsules

1

RTL 4

Ja

Ja

Mentos Kauwgom

1

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Nee

Ja
Nee

Milner Kaas

1

Ola Magnum

1

RTL 4

Nee

Philadelphia Roomkaas

1

RTL 4

Nee

Nee

Pickwick Lekker Fris Thee

1

RTL 4

Ja

Ja

Pink Lady Appels

1

RTL 4

Ja

Ja

Schweppes

1

RTL 4

Nee

Nee

RTL 4

Nee

Nee

Toffifee Chocolade Toffies
Totaal

1
787

Evenals vorig jaar is de meerderheid van de reclames voor McDonald’s (665). Deze
werden alle na 18:00u uitgezonden op Nickelodeon. Naast de reclames voor

18

McDonald’s valt op dat er een breed scala aan producten voorbij kwam rondom de
kinderprogramma’s op RTL4. Deels gaat het daarbij om producten die ogenschijnlijk
niet erg interessant zijn voor kinderen (zoals koffie). Andere geadverteerde
producten, zoals koek, chips en frisdrank passen wel bij de interesses van kinderen.
Hierna gaan wij nader in op de reclames voor McDonald’s op Nickelodeon en de
overige reclames op RTL 4.
M cD ona l d ’ s v ia N i ck e l od e on
Alle reclames van McDonald’s waren voor het product Happy Meal. Voor dit product
werden verschillende campagnes gevoerd met andere varianten van het cadeautje die
men bij de maaltijd krijgt. In de reclames werd veelal ook gebruik gemaakt van
licensed characters: kinderidolen waarvan er ook een speeltje bij de maaltijd cadeau
wordt gedaan. Hieronder een overzicht van de looptijd (in data) van de verschillende
campagnes:


Minions (01/01 – 12/01)



Hasbro spellen (14/01 – 17/12)



My Little Pony & Transformers (18/02-24/03)



Spongebob (01/04 – 05/05)



DC Superheroes (06/05 – 09/06)



Pokémon (10/06 – 16/06)

Na 16 juni zijn er geen reclames voor McDonald’s meer vertoond op Nickelodeon.
De reclames voor het McDonald’s Happy Meal werden alle pas na 18:00 uur
uitgezonden. Uitgesplitst naar uitzendtijd werden de reclames als volgt uitgezonden:


Vroege avond (18:00-19:29u):

362 reclames



Prime time (19:30-22:29u):

303 reclames

Figuur 2.1

Screenshots uit enkele reclames van McDonald's

Het is de vraag in hoeverre de reclames voor het Happy Meal voldoen aan de regels in
de reclamecode. Dit hangt namelijk af van de samenstelling van de maaltijd. De

19

getoonde maaltijd in de reclame (wortels/cherrytomaatjes/appel, kipnuggets, frietjes,
water) voldoet waarschijnlijk wel aan de voedingskundige criteria in de RvV. In de
praktijk kan het kind echter ook voor een andere samenstelling, zoals een hamburger
in plaats van kipnuggets en vruchtensap in plaats van water. Een dergelijke
combinatie voldoet wellicht niet aan de voedingskundige criteria in de RvV. Wel is
duidelijk dat een aantal van de getoonde producten (kipnuggets en friet jes) niet
voldoen aan de Schijf van Vijf van het voedingscentrum.
O ve r i ge M erk en v ia RT L 4
Via RTL 4 werden 122 reclames uitgezonden voor voedingsmiddelen. Dat is veel meer
dan er vorig jaar werden uitgezonden tijdens kinderprogramma’s op RTL. Destijds
werden via RTL7 en RTL8 in totaal 23 reclames voor voedingsmiddelen uitgezonden.
Het valt op dat de meeste reclames maar één of enkele keren werden getoond rondom
de kinderprogramma’s. Alleen de reclames voor Valess Zuivelvlees, Campina Optimel
en Graze Oat Bites Repen werden gedurende het hele jaar meer dan vijf keer
vertoond. De reclames voor het laatstgenoemde merk werden alle op één ochtend
getoond, rondom de jeugdfilm ‘My Pet Dinosaur’.
De toename van het aantal reclames voor voedingsmiddelen staat in con trast met de
hoeveelheid kinderprogramma’s op RTL: dit nam fors af, doordat RTL stopte met RTL
Telekids op RTL 8 en BOZ: Boys Only Zone op RTL 7.
Veel van de geadverteerde producten voldeden niet aan de voedingskundige criteria in
de reclamecode en niet aan de Schijf van Vijf. Van de vier meest vertoonde reclames
(voor Valess, Optimel, Graze en Flower Farm, zie figuur 2.2) valt op dat ze zich vooral
op volwassenen richten en een verantwoorde of duurzame keuze vertegenwoordigen.
Dat wil overigens niet zeggen dat alle producten ook daadwerkelijk in de Schijf van
Vijf staan. Naast deze reclames waren er ook commercials waarin kinderen of een
gezinssetting wel een meer prominente rol speelden.

Figuur 2.2

Screenshots uit reclames voor Valess, Optimel, Graze en Flower Farm.

20

2.3

Best bekeken programma’s door kinderen 6 -12 jaar
Naast de programma’s die speciaal op kinderen zijn gericht, hebben we ook naar de
best bekeken programma’s onder 6 tot en met 12-jarigen gekeken. Er zijn namelijk
enkele populaire programma’s die zich niet primair op kinderen onder de 13 jaar
richten, die wel veel jonge kijkers trekken. In absolute zin worden deze programma’s
beter bekeken dan reguliere kinder-tv. In de onderstaande tabel is deze top tien
weergegeven. Deze is samengesteld op basis van de kijkcijfers van Stichting
Kijkonderzoek. In de tabel is weergegeven hoeveel kinderen van 6 tot en met 12 jaar
gemiddeld naar de uitzending keken (gem. 6-12)6, hoe groot het totale gemiddelde
kijkerspubliek was in alle leeftijdsgroepen vanaf 6 jaar (gem. totaal) en welk aandeel
van de kijkers dus tussen de 6 en 12 jaar oud was.

Tabel 2.2

Best bekeken uitzendingen op televisie in 2021 onder kinderen tussen de 6 en 12 jaar oud

Datum

Programma

Zender

1

27-jun

EK Voetbal: NLD-CZE

NPO1

Gem.
totaal
(x1000)
5.745

Gem.
6-12
(x1000)
448

Aand.
6-12

2

13-nov

Intocht Sinterklaas

NPO3

1.675

446

26,6%

3

21-jun

EK Voetbal: MKD-NLD

NPO1

5.500

431

7,8%

4

8-nov

Sinterklaasjournaal

NPO3

1.156

424

36,7%

5

30-jan

Wie is de mol?

NPO1

3.206

359

11,2%

6

22-mei

Eurovisie Songfestival Finale

NPO1

5.566

328

5,9%

7

3-dec

Super Surprise

NPO3

474

298

62,9%

8

23-nov

Freeks Wilde Wereld

NPO3

567

296

52,2%

9

17-jun

EK Voetbal: NLD-AUT

NPO1

5.573

286

5,1%

10

13-mrt

Lego Masters

RTL4

2.072

284

13,7%

7,8%

Bron: Stichting Kijkonderzoek, 2022

In de top tien van best bekeken programma’s door 6 tot en met 12 -jarigen valt op dat
zes van de tien programma’s niet primair op kinderen zijn gericht, namelijk: drie
voetbalwedstrijden van het Nederlands elftal bij het Europees kampioenschap, een
aflevering van Wie is de mol?, het Eurovisie Songfestival en Lego Masters. Bij deze
programma’s was het aandeel jonge kijkers tussen de 5 en 14%.
Rondom zes van de programma’s in de top tien waren reclames voor
voedingsmiddelen te zien. Daarbij hebben we gekeken naar reclames direct
voorafgaand en tijdens de uitzending. Rondom de volgende programma’s waren
reclames voor voedingsmiddelen te zien:


EK Voetbal: Nederland - Tsjechië



EK Voetbal: Noord-Macedonië - Nederland



Wie is de mol?



Eurovisie Songfestival Finale



EK Voetbal: Nederland - Oostenrijk



Lego Masters

In de onderstaande tabel 2.3 is per uitzending weergegeven welke merken
reclamezendtijd hadden ingekocht. In totaal ging het om 44 reclames voor 21
verschillende producten. Aangezien het in alle gevallen om programma’s gaat waar
kinderen onder de 13 minder dan 25 procent van de doelgroep uitmaakten, zijn de
bepalingen ten aanzien van marketing gericht op kinderen in de Reclamecode voor
Voedingsmiddelen hier niet van toepassing. Wel hebben we gekeken in hoeverre het
product voldoet aan de Schijf van Vijf.
6

Het gemiddelde aantal kijkers in duizendtallen geeft het absolute aantal personen in een doelgroep aan dat
gemiddeld per seconde naar een programma of zender heeft gekeken.

21

De meeste van de merken in tabel 2.3 richten zich doorgaans op een volwassen
publiek. Daaronder zijn bijvoorbeeld ook reclame voor bier. Er zitten echter ook
producten tussen die ook voor kinderen aantrekkelijk zijn, zoals kipnuggets,
limonadesiroop, ijs en chocolade.

Tabel 2.3

Voedingsmerken rondom best bekeken uitzendingen op televisie in 2021 onder kinderen tussen de
6 en 12 jaar oud

Programma/reclames
1. EK Voetbal: NLD-CZE

Aantal kijkers

Aantal

<12 jaar

reclames

448.000

Schijf van Vijf

9

Graze Oat Bites Repen Tussendoor

2

Nee

Los Taqueros Empanadas Maaltijden

1

Nee

McDonald's Kipnuggets

2

Nee

Red Bull Energiedrank

2

Nee

2

Afh. van product

Thuisbezorgd.nl Bezorgdiensten
3. EK Voetbal: MKD-NLD

431.000

5

McDonald's Kipnuggets

2

Nee

Red Bull Energiedrank

1

Nee

Thuisbezorgd.nl Bezorgdiensten

2

Afh. van product

5. Wie is de Mol

359.000

5

Peijnenburg Ontbijtkoek

1

Nee

SodaStream Frisdranksysteem

1

Ja

New York Pizza

2

Nee

Bolletje Vezelrijke Zadencrackers

1

Afh. van product

6. Eurovisie Songfestival Finale

328.000

4

McDonald's Kipnuggets

2

Nee

SodaStream Frisdranksysteem

1

Ja

Zuivelhoeve Roomyoghurt

1

Nee

9. EK Voetbal: NLD-AUT

286.000

6

Bud Bier

1

Nee

Heineken Bier

1

Nee

Innocent Vruchtensap

1

Nee

SodaStream Frisdranksysteem

1

Ja

2

Afh. van bestelling

Thuisbezorgd.nl Bezorgdiensten
10. Lego Masters

284.000

15

Arla Skyr Yoghurt Naturel 0%

1

Ja

Bolletje Beschuit

2

Nee

Graze Oat Bites Repen Tussendoor

3

Nee

Lurpak Boter

1

Nee

Ola Magnum Impulsijs

1

Nee

Peijnenburg Ontbijtkoek

1

Nee

Sportlife Kauwgom

1

Nee

Starbucks Koffiecups

1

Afh. van product

Toffifee Chocolade Toffies

2

Nee

Ranja Fruitmix Limonadesiroop

1

Nee

Thuisbezorgd.nl Bezorgdiensten

1

Afh. van product

Totaal

44

22

2.4

Product placement in uitzendingen
Adverteren voor producten kan ook binnen de context van een televisieprogramma
plaatsvinden. Dit noemen we ‘product placement’: het in beeld tonen va n producten of
merknamen. Deze categorie is lastiger in te schatten. Het kan namelijk zijn dat de
merken per ongeluk in beeld komen, zonder dat er de intentie was om reclame te
maken. Wij hebben op basis van steekproeven in kinderprogramma’s gekeken of er
merken en/of producten in beeld kwamen.
In enkele uitzonderingsgevallen hebben wij voedingsproducten met zichtbare
merknamen in kinderprogramma’s gezien. Dit was bij de ‘CupCakeCup’ en in een
uitzending van ‘Klokhuis’. Op basis van de werkwijzen van prog rammamakers en de
regels rondom reclame rondom kinderprogramma’s lijkt het onwaarschijnlijk dat er
sprake is van bewuste product placement in uitzendingen. De merken die wij zagen bij
de ‘CupCakeCup’ op NPO 3 zijn vermoedelijk per ongeluk in beeld gebracht, zonder
dat het om gesponsorde producten gaat. Het betrof producten die zichtbaar waren in
de keukens van de kandidaten in beelden die zij zelf hadden opgenomen. Anderzijds
hebben de programmamakers de kinderen blijkbaar ook niet geïnstrueerd om de
merken af te dekken en hebben zij achteraf niet de merken onherkenbaar gemaakt
(‘blurren’ zoals vaker met merken op televisie gebeurt). Naast de CupCakeCup was er
in een aflevering van ‘Het Klokhuis’ een blikje Coca Cola te zien. Ook hier gaat het
vermoedelijk om een onoplettendheid. Enkele voorbeelden van producten in
uitzendingen zijn opgenomen in figuur 2.3.

Figuur 2.3

Producten in beeld tijdens programma's gericht op kinderen (producten omcirkeld)

23

In de onderstaande tabel 2.4 zijn alle gevonden producten opgenomen, inclusief de
beoordeling in hoeverre de geadverteerde producten aan de voedingskundige criteria
in de RvV en aan de Schrijf van Vijf voldoen.
Tabel 2.4

2.5

Voedingsmerken in beeld tijdens uitzendingen van kinderprogramma’s in 2021

Kanaal

Naam Uitzending

Datum

merk

Product

RvV

Sv5

NPO3

Het Klokhuis

18-02-2021

Coca Cola

Cola light

Nee

Nee

NPO3

CupCakeCup

06-12-2021

Van Gilse

Poedersuiker

Nee

Nee

NPO3

CupCakeCup

07-12-2021

Van Gilse

Suiker

Nee

Nee

NPO3

CupCakeCup

08-12-2021

Van Gilse

Poedersuiker

Nee

Nee

NPO3

CupCakeCup

08-12-2021

Van Gilse

Suiker

Nee

Nee

NPO3

CupCakeCup

23-12-2021

Jumbo

Suiker

Nee

Nee

Resultaten online televisie (pre-roll ads)
Ten slotte is er gekeken naar online diensten voor het (terug)kijken van programma’s
die op televisie zijn uitgezonden. Specifiek is gekeken naar RTL XL, NPO Start en de
website van NPO Zapp, dat zich specifiek op kinderen richt. Daarbij is gekeken naar
commercials die voorafgaand aan de programma’s worden getoond voordat de
uitzending begint (pre-roll ads).
In 2021 waren er zowel bij de programma’s van de publieke omroep als bij RTL
standaard geen pre-roll ads voor kindertelevisie. Wel waren er pre-roll ads
voorafgaand aan familieprogramma’s op RTL, die ook door veel kinderen worden
bekeken. Het is echter niet bekend in hoeverre kinderen ook naar deze uitzendingen
via het platform RTL XL kijken. Voor het terugkijken van programma’s via dat platform
is namelijk een account verplicht. Voor het aanmaken van een account moet de
gebruiker 16 jaar of ouder zijn. Daarmee valt de reclame via dit platform buiten de
scope van kindermarketing.

24

3
3.1

Websites
Context, regels en beleid
Voor dit onderdeel van de monitor hebben wij marketing gericht op kinderen via
websites onder de loep genomen. Daarbij hebben wij zowel naar websites van
voedingsproducenten gekeken als naar reclame via algemene kindgerichte websites,
zoals spelletjeswebsites.
W e bs i te s va n vo e di ng sp r od uc en te n
Websites zijn een belangrijke schakel in de marketingstrategieën van organisaties. Op
verpakkingen van producten en sociale media zijn vaak links naar de website van de
producent te vinden. Producenten geven op hun websites veelal productinformatie en
informatie over hun organisatie. Daarnaast kunnen speciale acties via de website
lopen en worden websites soms verrijkt met enige vorm van amusement.
Het is niet altijd duidelijk in hoeverre er bij websites sprake is van reclame gericht op
kinderen. Het internet is een openbaar medium dat voor alle doelgroepen bereikbaar
is en waarvan het niet duidelijk is welk aandeel van de bezoekers jonger dan 13 jaar
is. Toch kunnen er websites worden geïdentificeerd, die zich volgens enkele objectieve
maatstaven richten op jongeren. Dit geeft ook iets aan over in hoeverre het merk zich
in het algemeen in marketinguitingen op jongeren richt.
In deze studie hanteren we de volgende criteria om een website te identificeren die
zich als medium of inhoudelijk op kinderen (tot en met 12 jaar) richt:
1

De website hanteert informeel taalgebruik, dat zich direct richt op kinderen van
de basisschoolleeftijd, door producten/goodies/prijzen aan te prijzen
(bijvoorbeeld: “wil jij ook een […] hebben?”) en door te refereren aan
kinderfeestjes, uitdelen in de klas, of situaties van de basisschool (bijvoorbeeld
door “de juf” te noemen).

2

De website is op een voor kinderen aantrekkelijke manier vormgegeven,
bijvoorbeeld in kleurgebruik, het gebruik van ‘characters’ en speelse/interactieve
elementen.

3

Onderdelen van de website zijn duidelijk op kinderen gericht, zoals spelletjes,
kleurplaten, prijsvragen en het aanbieden van materiaal voor spreekbeurten.

De websites van de voedingsproducenten zelf kunnen worden ingezet om
voedingsmiddelen onder de aandacht van kinderen te brengen. Dit kan op directe en
indirecte wijze gebeuren. Een directe manier is door voedingsproducten zelf centraal
te stellen door het op een aantrekkelijke manier te tonen. Een indirecte manier is door
aantrekkelijke content te bieden (spelletjes, prijsvragen) waarbij het merk wordt
genoemd, maar het product zelf niet centraal staat. Beide kunnen vormen van
kindermarketing zijn.
Sommige aanbieders hanteren een leeftijdscheck voordat de gebruiker toegang krijgt
tot de site. Daarmee voorkomt een aanbieder formeel dat kinderen onder een
bepaalde leeftijd (meestal 13) de site kunnen betreden. Daarbij komt het geregeld
voor dat een website zich (op basis van de hierboven genoemde punten) nadrukkelijk
richting kinderen profileert, maar dit op basis van de leeftijdscontrole dus formeel niet
doet. Daarnaast staat bij prijsvragen soms ook expliciet aangegeven dat deelname

25

alleen vanaf 18 jaar mogelijk is, zelfs wanneer de te winnen prijzen duidelijk (mede)
zijn gericht op een jongere doelgroep.
W e bs i te s ge r i cht o p k i nd e r en
Op het internet zijn er vele websites die zich op kinderen richten. Bijvoorbeeld sites
waar kinderen spelletjes kunnen spelen, filmpjes kunnen kijken of kleurplaten kunnen
downloaden. In het laatste geval is een website veelal op ouders gericht: zij kunnen
de kleurplaten voor hun kinderen downloaden en uitprinten. Wel is het aannemelijk
dat kinderen op deze websites meekijken naar welke kleurplaat ze willen krijgen. Op
websites gericht op de doelgroep ‘kinderen onder de 13’ kan op verschillende wijzen
voedingsreclame te zien zijn:
1.

Er is een overeenkomst met een voedingsfabrikant om advertenties of product
placement op de website te zetten.

2.

De website (host) maakt gebruik van ‘banners’ die door derden worden gevuld
(bijvoorbeeld via de dienst Google Adsense). Hier kan mogelijk voedingsreclame
op verschijnen. Veelal is dit geen bewuste gerichte actie van de host of de
adverteerder, maar een onbedoeld neveneffect.

Voeding kan ook op andere wijzen een prominente rol spelen op websites voor
kinderen. Zo komt het veelvuldig voor dat spelletjes een element van vo eding hebben
(bijvoorbeeld ijsjes of snoepjes in de vormgeving van een spelletje of een spelletje
gericht op het virtueel bereiden van eten). Daarnaast zijn er ook meerdere websites
met recepten voor gerechten die kinderen kunnen bereiden. Deze vormen van
aandacht voor voeding zijn buiten beschouwing gelaten, tenzij ze een specifiek merk
aanprijzen.

3.2

Resultaten inventarisatie websites voedingsfabrikanten
Om te beoordelen in welke mate de websites van voedingsfabrikanten op kinderen
gericht zijn, hanteren we twee categorieën: (1) bevat kindgerichte elementen en (2)
heeft een voor kinderen aantrekkelijke vormgeving, maar is inhoudelijk niet op
kinderen gericht.
Voor de inventarisatie hebben wij 125 websites van voedingsproducenten bekeken (zie
bijlage 2). Hiervan werden 14 beoordeeld als (deels) op kinderen gericht op basis van
de aanwezigheid van kindgerichte elementen, zoals kleurplaten, prijsvragen, spelletjes
of filmpjes. Daarnaast trokken 7 pagina’s ook de aandacht vanwege de vormgeving.
In totaal werden er in 2021 minder websites aangemerkt als (mogelijk) kindgericht. In
de vorige monitor betrof dit 25 websites en afgelopen jaar was dit 21. Dit betekent
dat een aantal producenten sinds de vorige meting hun website heeft aangepast. De
websites die in 2021 als kindgericht zijn beoordeeld zijn grotendeels dezelfde als
vorig jaar.
In het onderstaande overzicht is samengevat welke 14 websites ogenschijnlijk op
kinderen zijn gericht. Daarbij is ook telkens aangegeven of er een leeftijdscheck is om
de website te betreden of aan acties deel te nemen.

26

Merk

Website

Leeftijdscheck

Babybel

www.babybel.nl

Nee

Bolletje

www.bolletje.nl

Nee

Croky

www.croky.nl

Nee

Eru Kids

eru.eu/onze-kazen/eru-kids/

Nee

Frisia Snoep

https://my-frisia.com

Ja

Harlekijntjes

www.harlekijntjes.nl

Ja

Kinder

www.kinder.com/nl

Nee

Koetjesreep

www.koetjesreep.com

Nee

Smoeltjes

www.smoeltjes.nl

Ja

Tony’s Chocolonely

www.tonyschocolonely.com

Nee

Unox

www.unox.nl

Nee

Venz

www.venz.nl

Nee

Verkade

www.verkade.nl

Nee

Wicky

www.wicky.nl

Nee

Naast deze websites vielen ook 7 websites van andere voedingsmiddelen op. Deze
waren inhoudelijk niet direct op kinderen gericht. Ze bevatten niet overwegend
kindgerichte elementen, of een expliciete verwijzing naar materiaal voor
spreekbeurten. Wel was de vormgeving (van delen van) de website erg ‘speels’ te
noemen en paste deze bij een profilering richting kinderen. Bovendien bevatten ze
beschrijvingen van het merk en de geschiedenis van het merk in toegankelijke
populaire taal, waardoor de inhoud gemakkelijk gebruikt zou kunnen worden voor
spreekbeurten op school. De websites waarbij dit het geval was, waren de volgende:
Merk

Website

Leeftijdscheck

Autodrop

www.autodrop.nl

Ja

Chocomel

www.chocomel.com

Nee

Kwalitaria

www.kwalitaria.nl

Nee

La Vache Qui Rit

www.lavachequirit.nl

Nee

Look-O-Look

www.lookolook.nl

Ja

Maoam

www.maoam.com/nl

Ja

Taksi

www.taksi.nl

Nee

N a d e re t oe l i cht i ng w ebs i te s
Aangezien de beoordeling van de 13 websites als ‘kindgericht’ subjectief kan zijn,
lichten we hieronder nader toe waarom deze websites als zodanig zijn beoordeeld.
Daarbij geven wij ook een nader oordeel over de mate waarin de website aan de
regels in de RvV lijkt te voldoen en of het gepromote product in de Schijf van Vijf van
het Voedingscentrum staat. Voor geen van onderstaande merken werd de reclame
gemaakt in samenwerking met een organisatie gericht op voeding, beweging en/of
gezondheid.

27

Merk

Criteria waarop kindgerichtheid is beoordeeld

Babybel
Bolletje

-

Video’s met Babybel kaasjes als superhelden
Traktatie- en uitdeeltips
Materiaal voor een spreekbeurt

Croky

-

Nee

Nee

Ja

Ja

Nee

Nee

Harlekijntjes

-

Op kinderen gerichte vormgeving, met gebruik van eigen
karakters (papegaaien)
Sportactie met afbeeldingen van sportende kinderen
Eigen character ‘Jimmy de muis’
Traktatie- en uitdeeltips
Foto’s van kinderen
Op kinderen gerichte vormgeving
Tips voor een traktatie
Materiaal voor spreekbeurtpakket

Nee

Nee

Kinder

-

Mogelijkheid om app voor kinderen te downloaden

Nee

Nee

Koetjesreep

-

Nee

Nee

Smoeltjes

-

Een eigen character (koe)
Apart deel van de site ‘voor kids’ met kleurplaten en foto’s
van kinderen.
Kleurrijke en voor kinderen aantrekkelijke elementen
Taalgebruik gericht op kinderen
Er wordt gesproken over ‘uitdeelzakjes’
Spelletjes/puzzels
Materiaal voor een spreekbeurt

Ja

Nee

Nee

Nee

Unox

-

Tips voor traktaties en uitdelen

Nee

Nee

Venz

-

Nee

Nee

Verkade

-

Nee

Nee

Wicky

-

Op kinderen gerichte vormgeving, gebruik van eigen
characters (antropomorfe hagelkorrels).
Mogelijkheid tot downloaden PowerPoint presentatie met
spreekbeurt.
Materiaal voor een spreekbeurt.

Ja

Nee

Eru Kids

Frisia Snoep

Tony’s
Chocolonely

3.3

RvV

Sv5

Afh. van product
Afh. van product

Resultaten inventarisatie reclame op kindgerichte websites
Naast de websites van voedingsproducenten zelf, kwamen we ook advertenties voor
voedingsmiddelen op kindgerichte websites tegen. In het bijzonder ging het om
knutselwebsites en spelletjeswebsites die zich op een breed publiek richt en, maar
waarvan de spelletjes door hun eenvoud en vormgeving zeer geschikt zijn voor
kinderen. Websites met recepten waar expliciet wordt verwezen naar bepaalde
producten zijn niet in deze inventarisatie opgenomen, omdat het daarbij ging om sites
die de merken op eigen initiatief noemden en niet gesponsord waren.
In totaal zijn 81 van deze kindgerichte websites geïnventariseerd ( zie bijlage 2). Op 2
van deze pagina’s kwamen we reclame voor voedingsmiddelen tegen, voor de
volgende merken:


Napoleon



Primalac/Primavita

Deze advertenties worden hieronder nader toegelicht.
Merk

Reclame via website

Beschrijving reclame

RvV

Sv5

Napoleon

www.spel.nl

Banner op website

Nee

Nee

Primalac/ primavita

www.nukleuren.nl

Volledige website is gesponsord
door Primalac/Primavita, met
banners op de site en
merklogo’s op de kleurplaten.
Deze kleurplaten zijn gericht op
kinderen jonger dan 7 jaar. Er
mag geen reclame op deze
doelgroep worden gericht.

Nee

Onb. 7

Het aantal gevonden reclames op kindgerichte websites is ten opzichte van 2020 gelijk
gebleven. In 2019 lag het aantal hoger, met reclame voor acht merken via tien
websites.

7

Opvolgmelk/melkpoeder is niet beoordeeld voor de Schijf van Vijf.

28

4
4.1

Sociale media van voedingsproducenten
Context, regels en beleid
Formeel gezien is er geen voedingsreclame gericht op kinderen op (de grote) socia le
media. Dit komt omdat de bekendste sociale mediaplatforms leeftijdsrestricties
hanteren. Facebook, Instagram, YouTube en TikTok stellen alle een leeftijdsgrens van
13 jaar voor het aanmaken van een account. In principe zijn al deze sociale media
platforms dus gericht op mensen boven de 13 jaar oud.
In de praktijk kunnen kinderen onder de 13 jaar echter alsnog de sociale
mediapagina’s van voedingsproducenten bekijken. Enerzijds omdat de sociale
mediapagina’s (grotendeels) vrij toegankelijk zijn, ook zon der account, en anderzijds
omdat kinderen in de praktijk een account kunnen aanmaken, door een hogere leeftijd
op te geven. Het is echter niet bekend welk aandeel van de bezoekers van sociale
mediapagina’s van voedingsfabrikanten jonger is dan 13 jaar.
Om een beeld te krijgen van in hoeverre voedingsproducenten zich online richting
kinderen profileren, hebben we op Facebook en Instagram de uitingen op sociale
media van verschillende producenten bekeken. Daarbij is dezelfde lijst van
producenten gehanteerd als voor de inventarisatie van de websites (zie hoofdstuk 3).
Eventuele reclame of profilering van voedingsproducten op een voor kinderen
aantrekkelijke manier zijn in meer detail bekeken en geanalyseerd aan de hand van de
voedingscriteria van zowel de NRC als het Voedingscentrum.
De inventarisatie van deze (eigen) pagina’s op sociale media van de
voedingsproducenten staat los van de inventarisatie van sponsoring van infl uencers op
YouTube (hoofdstuk 5), Instagram (hoofdstuk 6) en TikTok (hoofdstuk 7).

4.2

Resultaten inventarisatie sociale media
In totaal zijn er 74 Facebookpagina’s en 84 Instagrampagina’s bekeken. Op 7 van de
74 bekeken Facebookpagina’s en 7 van de 84 bekeken Instagrampagina’s werden
voedingsmiddelen geadverteerd, waarbij de uitingen kindgericht in hun vormgeving en
inhoud leken. Bij elkaar gaat het om 10 verschillende merken. Het gaat om de
volgende pagina’s:
Facebook

Instagram

Calvé

Ben & Jerry's

Haribo

Calvé

McDonald's

Dr Oetker

Napoleon

Frisia

Ola

Haribo

Redband

Smoeltjes

Smoeltjes

Wicky

Wicky

Deze beoordeling is gebaseerd op dezelfde criteria als voor de websites, namelijk: een
voor kinderen aantrekkelijke vormgeving, de mate waarin kinderen (ogenschijnlijk)
direct worden aangesproken en inhoud die bij de belevingswereld van kinderen

29

aansluit. In de onderstaande figuur 4.1 en figuur 4.2 zijn enkele voorbeelden
weergegeven van social media posts die als ‘kindgericht’ zijn beoordeeld.
Figuur 4.1

Voorbeelden van reclame gericht op kinderen op Facebook (Smoeltjes en Wicky)

Figuur 4.2

Voorbeelden van reclame gericht op kinderen op Instagram (Dr Oetker en Frisia)

Ten opzichte van vorig jaar zijn er dit jaar ongeveer evenveel sociale media pagina’s
van fabrikanten aangemerkt als ‘(mogelijk) gericht op kinderen’. In ee n aantal
gevallen betrof dit dezelfde fabrikant als vorig jaar.
Aangezien de beoordeling van de uitingen via sociale media als ‘kindgericht’ subjectief
kan zijn, lichten we hieronder nader toe waarom deze websites als zodanig zijn
beoordeeld. Daarbij geven wij ook een nader oordeel over de mate waarin de website
aan de regels in de Nederlandse Reclamecode lijkt te voldoen en of het gepromote
product in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum staat.

30

Merk

Criteria waarop is beoordeeld + bron(nen)

RvV

Ben & Jerry’s

-

Kleurplaat van Ben & Jerry’s
Instagram

Calvé

-

Dr. Oetker

-

Taalgebruik en placemats zijn op kinderen gericht.
Actie met Oranjeleeuwinnen zeer aansprekend voor
kinderen.
Kinderen worden geassocieerd met het product
Koekjes worden versierd, wat meer iets is voor
kinderen dan volwassenen
Instagram
Geanimeerde filmpjes van snoepkarakters
Er wordt verwezen naar een touwtrekwedstrijd wat
aansluit bij de leefwereld van kinderen
Instagram
Kinderen worden veelvuldig geassocieerd met Haribo
Verwijzing naar Sint Maarten en langs de deuren gaan
voor snoep
Levensgrote Haribo-beer speelt een belangrijke rol in
de sociale media-uitingen
Facebook & Instagram
Voor kinderen aantrekkelijke posts rondom het ‘happy
meal’
Facebook
Kleurplaat van Napoleon
Facebook

Nee,
Nee
doelgroep
onbekend
Afhankelijk van product

Frisia

-

Haribo

-

McDonald’s

-

Napoleon

-

Ola

-

Redband

-

Smoeltjes

-

Wicky

-

Vormgeving is voor kinderen aantrekkelijk, zoals veel
kleuren, bewegende en geanimeerde ijsjes
Facebook
Kleurrijke en aantrekkelijke vormgeving voor kinderen
Taalgebruik kan gericht zijn op kinderen: ‘ snoepjes’ , ‘
prettent’
Facebook
Spelletjes gericht op kinderen: ‘Kun jij de weg naar het
spook vinden?’
Taalgebruik gericht op kinderen: heel simpel en heel
enthousiast: ‘ Daar word je toch blij van’ , ‘favoriete
koekjes’
Facebook & Instagram
Taalgebruik gericht op kinderen
Actie met kinderfilm Berend Botje
Kinderen sterk geassocieerd met het merk
Facebook & Instagram

Sv5

Nee,
doelgroep
onbekend

Nee

Nee,
doelgroep
onbekend

Nee

Nee,
doelgroep
onbekend

Nee

Afh. van
samenstelling

Nee

Nee,
doelgroep
onbekend
Nee,
doelgroep
onbekend
Nee,
doelgroep
onbekend

Nee

Nee,
doelgroep
onbekend

Nee

Ja

Nee

Nee

Nee

31

5
5.1

YouTube
Context, regels en beleid
YouTube is een van de populairste sociale media onder kinderen, ook jonger dan 13.
Dit bleek onder andere uit het onderzoek ‘Marketing voor alcohol en
voedingsproducten via sociale media’, door Panteia in 2021. Uit dat onderzoek kwam
naar voren dat 88% van de kinderen van 6 tot en met 12 YouTube wel eens geb ruikt
of bezoekt.
Op YouTube zijn vooral de vloggers populair onder kinderen. Deze ‘YouTubers’ zoals
Dylan Haegens en Enzo Knol publiceren wekelijks (of vaker) korte en lange filmpjes
via YouTube en zijn daardoor uitgegroeid tot nationale beroemdheden en idolen. Op
basis van hun populariteit beïnvloeden de vloggers en idolen de opinie en keuzes van
hun volgers. In veel uitingen op sociale media bespreken zij namelijk hun voorkeuren
voor activiteiten, merken en producten. Daarom spreken we van online ‘infl uencers’.
Adverteerders zijn de laatste jaren ingehaakt op de populariteit van influencers.
Populaire YouTubers hebben honderdduizenden abonnees die dagelijks naar hun
video’s kijken. Dit zorgt ervoor dat zij aantrekkelijk zijn voor adverteerders om te
gebruiken ten behoeve van de promotie van hun producten of merken.
Voor het aanmaken van een account voor YouTube 8 geldt een minimale leeftijd van 16
jaar. Vanwege deze leeftijdsgrens in de gebruiksvoorwaarden zijn advertenties en
gesponsorde content in YouTube video’s formeel niet gericht op kinderen onder de 13
jaar. Het is hierdoor ook niet na te gaan welk aandeel van de kijkers jonger dan 13 is.
Uit de gebruikersgegevens zou namelijk blijken dat de kijkers ouder dan 16 zijn.
O ntw ik k e l in g en
Zowel aan de kant van de YouTubers als aan de kant van YouTube als platform zijn er
de afgelopen jaren ontwikkelingen geweest die van belang zijn in de context van
kindermarketing. In de voorwaarden van YouTube en de reclamecode zijn maatregelen
genomen rondom reclame via sociale media. Daarnaast zien wij een trend waarbij
YouTubers zelf producten ontwikkelen.
B es ch er me n va n k i nd e re n d oo r Y ouT ub e
YouTube heeft zelf maatregelen genomen om (jonge) kinderen te beschermen tegen
zowel video’s als reclames die niet bestemd zijn voor kinderen. Daartoe heeft YouTube
de volgende maatregelen genomen en opties voor gebruik geboden:


YouTube Kids: Naast de reguliere website en app heeft YouTube ook een app voor
kinderen: YouTube Kids. Hiermee kunnen kinderen veiliger en eenvoudiger
YouTube gebruiken. Het is een gefilterde omgeving van het reguliere YouTube,
waarin op basis van algoritmes alle inhoud die niet geschikt of bedoeld is voor
kinderen (zo veel mogelijk) is weggelaten. Dit betekent bijvoorbeeld ook dat een
aantal onder kinderen populaire vloggers niet via YouTube Kids te zien zijn. In de
app worden geen reclames weergegeven. YouTube geeft echter expliciet aan dat de
(gesponsorde) inhoud van video’s in YouTube Kids buiten hun beleid vallen. Hierin
kan dus wel reclame voorkomen. In de huidige inventarisatie is YouTube Kids niet
meegenomen. Veel vloggers die populair zijn onder kinderen zijn namelijk niet via
YouTube Kids te zien, waardoor kinderen zich nog steeds voornamelijk op de
reguliere variant van YouTube begeven.

8

In feite een Google-account, aangezien YouTube eigendom is van Google.

32



Leeftijdsindicatie door content creators: YouTube vraagt sinds 2020 aan de
makers van video’s om bij elke video aan te geven of het gericht is op kinderen
jonger dan 13 jaar. Wanneer dit het geval is, brengt dat enkele beperkingen met
zich mee voor de makers en adverteerders. Verschillende interactieve functies van
YouTube zijn dan niet meer mogelijk 9. Het gaat dan bijvoorbeeld om het plaatsen
van reacties, kanaallidmaatschappen en het gebruiken van links in de video. Ook is
het voor adverteerders niet mogelijk om reclame voor voedingsmiddelen te
plaatsten bij video’s gericht op kinderen jonger dan 13. Ten slotte zorgt de
instelling ‘gericht op kinderen jonger dan 13 jaar’ ervoor dat YouTube minder
gegevens over de kijker verzamelt. Hierdoor kunnen adverteerders geen
gepersonaliseerde advertenties laten zien bij content voor kinderen.



Geen reclame voor ongezonde producten bij 18-: advertenties en
bestemmingssites voor eten en/of niet-alcoholische dranken met veel vet, suiker
en zout mogen niet worden gericht op minderjarigen 10. Dit betekent dat ze alleen
mogen worden getoond aan gebruikers die zijn ingelogd met een account van een
volwassene (18+). De fabrikanten moeten zelf aangeven dat zij producten
promoten die niet voldoen aan bepaalde voedingskundige criteria. D e advertenties
worden dan bewust weggehouden bij minderjarigen en gebruikers zonder account.
De lijst met voedingskundige criteria van Google wijkt af van de EU -Pledge en van
de voedingskundige criteria in de RvV. Een aantal criteria is strenger, een aantal
minder streng. In het advertentiebeleid van YouTube staat niet waarop de criteria
zijn gebaseerd.

R e c la m ec o de S oc ia l M ed i a & Inf l ue nc e r Ma rk eti n g en d e S oc ia l C o de
Sinds 2019 is er een onderdeel aan de NRC toegevoegd omtrent influencers en sociale
media. In de Reclamecode Social Media & Influencer Marketing (RSM) 2019 11 is
vastgelegd dat influencers duidelijk moeten aangeven als er sprake is van een
gesponsord product of dienst in hun uiting. Dit kunnen ze doen door het in filmpjes in
beeld te brengen, hardop uit te spreken en/of door middel van tekst in of bij de
filmpjes/foto’s. De minimale variant hiervoor is het gebruiken van de ‘hashtag’ #ad,
#sp, #partner of vergelijkbaar. Deze moet zichtbaar zijn zonder dat er op een knop
zoals “meer weergeven” moet worden geklikt.
Naast de RSM heeft een aantal YouTubers zelf ook de Social Code YouTube opgesteld.
Daarin staat opgenomen hoe YouTubers gesponsorde video’s en gekregen producten
kunnen vermelden in de beschrijving bij de video. Zo staat er bij verschille nde
YouTubers vrijwel standaard onderaan de beschrijving bij de video de volgende tekst:
“Deze video bevat geen betaalde samenwerking. Deze vermelding is onderdeel van de
Social Code: YouTube. Voor meer informatie over deze richtlijnen, ga naar
https://desocialcode.nl.” Daarmee maken ze duidelijk dat producten die eventueel in
beeld komen niet zijn gesponsord of dat zij geen voordeel van de fabrikant
ondervinden door deze producten in beeld te brengen.
In de praktijk zien wij overigens dat de vermelding van sponsoring pas zichtbaar is
wanneer de uitgebreide beschrijvende tekst wordt getoond. De sponsoring is dan dus
niet direct zichtbaar. Ook zijn wij een aantal keer tegengekomen dat er alsnog
gesponsorde onderdelen in een video waren opgenomen, ondanks dat er in de
(standaard)tekst van de Social Code was aangegeven dat dit niet het geval zou zijn.

9

Voor meer informatie over de restricties en de genoemde functies, zie:
https://support.google.com/youtube/answer/9527654?hl=nl.
10
Zie: https://support.google.com/adspolicy/answer/9919030?hl=nl
11
https://www.reclamecode.nl/nrc/reclamecode-social-media-rsm/

33

Daarom hebben we voor deze inventarisatie ook alle producten geregistreerd die in
beeld kwamen bij YouTubers die zich aan de Social Code zeggen te houden.
E i ge n p ro duc t en va n Y ouT ub e rs
Verschillende voor deze monitor gevolgde YouTubers hebben het afgelopen jaar een
eigen product ontwikkeld. Het gaat om de volgende producten van YouTubers:
 Focus Drink, een energiedrank van Don en Royalistiq.
 Loempidel, een snack van Dylan Haegens.
 Wonder Water, bier en frisdrank van Harm.
Deze producten worden getoond in hun eigen video’s. Ze introduceren het product
en/of nemen de kijkers mee naar de productiefaciliteiten. Op deze wijze promoten zij
hun eigen product. Ze noemen het echter niet altijd een ‘betaalde samenwerking’ in
(de omschrijving van) de video. Bovendien maken ze niet alleen zelf reclame voor het
product. Ook bevriende YouTubers proberen de producten uit. Daarbij wordt soms wel,
maar niet altijd verteld of ze het product gratis hebben gekregen.

5.2

Resultaten inventarisatie YouTube
Er kan op meerdere manieren reclame in en om video’s worden gemaakt. Deels
hebben de YouTubers hier zelf controle over, en deels wordt de reclame door YouTube
gefaciliteerd. We onderscheiden de volgende varianten voor reclame:
1.

Pre-roll, mid-roll en post-roll: Reclamefilmpjes die door YouTube voorafgaand
aan, tijdens, of na afloop van de video worden getoond. Deze reclamefilmpjes
kunnen soms wel en soms niet na 5 seconden worden weggeklikt. Sinds YouTube
een abonnement voor YouTube premium aanbiedt, is het aantal van deze reclames
toegenomen, zijn ze minder vaak weg te klikken en komt het vaker voor dat er
twee reclames vooraf gaan aan een video. De YouTubers bepalen zelf niet welke
reclames voor welke merken in de reclamevideo’s worden getoond.

2.

Banners: Dit is reclame in tekst die door YouTube tijdens de speeltijd als een balk
over de video heen wordt geplaatst. Deze kan middels een kruisje in de
rechterbovenhoek worden weggeklikt. Ook zijn er soms banners op de pagina
naast de video’s te zien. De YouTubers bepalen zelf niet welke reclames en welke
merken in de banners worden getoond.

3.

Product placement, ook wel gesponsorde content: het merk of product maakt
onderdeel uit van het getoonde filmpje, bijvoorbeeld doordat de YouTuber het
product of de dienst uitprobeert. In de nieuwe Reclamecode Social Media &
Influencer Marketing (RSM) is aangegeven dat deze vorm van adverteren duidelijk
moet worden aangegeven door de YouTuber. Er kan ook sprake zijn van
onbetaalde aanprijzing van een product door een YouTuber. In hun hoedanigheid
als idool of beroemdheid kan het nuttigen van eten of drinken in een video als een
impliciete aanprijzing worden gezien. Dit is echter geen reclame door de
producent, omdat deze niet betaalt voor de dienst van het gebruiken/promoten
van het product of dienst door de YouTuber. Omdat het voor de kijker echter niet
altijd duidelijk is of het om gesponsorde content gaat, hebben wij in deze monitor
zowel naar betaalde als (ogenschijnlijk) onbetaalde product placement gekeken.

In totaal zijn er 2.765 video’s van 43 YouTubers bekeken 12. Voorafgaand, tijdens, in
en om 491 van deze video’s waren merken van voedingsproducten zichtbaar (18%, zie
tabel 5.1). In totaal ging het om 338 verschillende merken/producten. De
meerderheid van de vermeldingen betrof producten die in beeld werden gebracht door
12

Zie bijlage 2 voor een overzicht van de gevolgde YouTubers.

34

de YouTuber zelf, zonder dat er (waarschijnlijk) sprake was van een betaalde vorm
van promotie of gratis aangeboden producten. In 25 video’s was er sprake van een
betaalde samenwerking of waren de producten gratis aangeboden door de fabrikant
(5% van alle video’s met voedingsmerken). In een even groot aantal video’s was er
een vermelding van een eigen product van de betreffende YouTuber. In een klein
aantal video’s (7) was er een voedingsmerk zichtbaar of werd een merk nadrukkelijk
benoemd. Daarbij was niet duidelijk aangegeven of het product gesponsord was. Uit
de context kon echter wel aangenomen worden dat het om een vorm van reclame
ging.
Naast deze weergaven van producten als onderdeel van de video, waren 70 reclames
via pre-roll of mid-roll advertenties te zien (14% van alle video’s met
voedingsmerken) en 28 reclames via banners over of naast de video’s (6% van alle
video’s met voedingsmerken). Deze laatste twee vormen van reclame worden door
YouTube gefaciliteerd en gaan in principe buiten de YouTuber om. Wel deelt de
YouTuber in de reclameopbrengsten.
Belangrijk om te vermelden is dat er in sommige video’s op meerdere wijzen
voedingsmerken zichtbaar waren. Zo kan het voorkomen dat er Meerdere pre- of midroll advertenties rondom één video te zien zijn, dat er zowel pre -roll advertenties als
bannerreclame is, of dat er naast banners en pre- of midroll advertenties ook (al dan
niet) gesponsorde content te zien is.

Tabel 5.2

Overzicht voedingsmerken zichtbaar in YouTube video's (2021)

YouTube

2020

2020

2021

2021

abs.

%

abs.

%

Aantal gevolgde YouTubers
Totaal bekeken video’s

43

43

2.897

2.765

Aantal video’s met één of meer voedingsmerken in beeld

451

15,6%

491

17,8%

Daarvan:
-

Video’s met gesponsorde content (duidelijk aangegeven)

17

4%

25

5%

-

Video’s met eigen producten

-

-

25

5%

-

Video’s met merk(en) zichtbaar, mogelijk/waarschijnlijk gesponsord

-

-

7

1%

-

Video’s met merk(en) zichtbaar, waarschijnlijk geen sponsoring

265

59%

384

78%

-

Video’s met pre-roll en/of mid-roll advertenties

125

28%

70

14%

-

Video’s met banners over/naast video

65

14%

28

6%

Totaal aantal verschillende voedingsmerken

166

338

Ten opzichte van vorig jaar is er een aantal veranderingen zichtbaar:


Het totaal aantal weergaven van voedingsmerken is (zowel absoluut als relatief)
toegenomen. Dit zit vooral in het aantal video’s waarin merken worden getoond,
maar er waarschijnlijk geen sprak is van sponsoring.



Het aantal duidelijk (of vermoedelijk) gesponsorde posts is toegenomen, van 17 in
2020 naar 57 in 2021. Daarbij voegen wij de promotie van eigen merken toe aan
deze categorie ‘gesponsord’.



Het aantal reclamebanners en preroll- en midroll advertenties is sterk afgenomen.

De afname van reclamebanners en door YouTube geplaatste pre -roll en mid-roll
advertenties is mede te verklaren door het advertentiebeleid van YouTube. Het
gebruikte account voor de inventarisatie is dat van een 16-jarige. Aan het einde van
het derde kwartaal van 2021 heeft YouTube de advertentie-instellingen hierop

35

aangepast. Dit werd duidelijk door een melding van YouTube dat het systeem had
gedetecteerd dat ons account van een minderjarige was en daarop de advertenties
zouden worden aangepast. In het laatste kwartaal van 2021 waren daardoor niet of
nauwelijks nog advertenties voor voedingsmiddelen te zien. Voor de toename van het
aantal niet-gesponsorde merken is geen verklaring.
Hierna lichten we per type van (mogelijke) reclame nader toe hoe de merken in beeld
werden gebracht en beoordelen wij in hoeverre de getoonde producten zouden
voldoen aan de criteria voor voedingsreclame gericht op kinderen, als ze naar die
maatstaf zouden worden beoordeeld.
G e sp ons o rd e co nt ent in v id e o ’s (du i d e l i jk a a n ge g ev en )
In 25 video’s (5% van alle video’s met voedingsmerken) was er sprake van gesponsorde
content. Het gaat daarbij om vormen van betaalde promotie en gratis verkregen
producten. Dit werd in de meeste gevallen weergegeven door het vermelden van de
samenwerking in de beschrijving. De meest duidelijke weergave van gesponsorde
elementen in een video is door aan het begin van de video een label linksboven in beeld
te laten verschijnen waarin staat dat de video ‘betaalde promotie’ bevat (zie figuur 5.1).
Figuur 5.1

Duidelijke weergave van gesponsorde content op YouTube middels een label

In de onderstaande tabel 5.2 is weergegeven welke merken in 2021 YouTubers
sponsorden.

In

de

meeste gevallen

ging het om

producten die niet aan

de

voedingskundige criteria van de RvV voldoen en ook niet in de Schijf van Vijf staan.
Omdat de exacte samenstelling van de kijkers van de video’s niet bekend is, weten we
niet of meer dan 25% van de kijkers jonger is dan 13 jaar. Daardoor is het onduidelijk
in hoeverre de sponsoring van deze video’s als ‘kindgericht’ kunnen worden beoordeeld.

36

Zo is bijvoorbeeld van Stuk TV bekend dat dit kanaal zich richt op een oudere doelgroep,
maar dat zij ook populair zijn onder jongere kinderen 13.
Tabel 5.2

Gesponsorde content in YouTube video's (2021)

Merk

YouTuber

Aantal

RvV

Sv5

Douwe Egberts (ijskoffie)

Jesse Hoefnagels (1), Kalvijn (3)

4

Nee

Nee

Guice Energy

Milan Knol

4

Ja

Nee

Hello Fresh

Milan Knol

1

Afh.

Afh.

van

van

maaltijd

maaltijd

Ja

Afh.

Melkunie Breaker

Stuk TV

5

van
product
Mentos

Stuk TV

4

Nee

Nee

Royal Icecream (Italiaans ijs) En

Dylan Haegens

1

Nee

Nee

snackbar Bakkertje de Veen

Don

1

Nee

Nee

Snickers

Stuk TV

3

Nee

Nee

Taco Mundo

Don

1

Nee

Nee

Snickers, Mars & M&M's ijs

Kalvijn

1

Nee

Nee

Totaal

25

Royal Food Plaza

E i ge n p ro duc t en
YouTubers maken niet alleen reclame voor producten van derden. Sommige zijn zelf
actief betrokken bij producten. In de meeste van de video’s waarin zij hun eigen
producten tonen, geven zij niet aan dat het om een ‘betaalde samenwerking’ gaat.
Wel geven zij vaker een link naar een website waar het product kan worden gekocht.
Aangezien het om duidelijke actieve promotie van het product gaat, zien wij deze
vorm van weergaven als reclame. Bij de voor deze monitor gevolgde YouTubers gaat
het in alle drie de gevallen om producten die niet voldoen aan de voedingskundige
criteria in de RvV en ook niet in de Schijf van Vijf staan (tabel 5.3).
Tabel 5.3

Eigen voedingsproducten van YouTubers gepromoot in hun YouTube video's (2021)

Merk

YouTuber

Aantal

RvV

Sv5

Focus Drink (energy drink)

Don (17), Royalistiq (5)

22

Nee

Nee

Wonder Water (bier & limonade)

Harm

2

Nee

Nee

Loempidel (snack)

Dylan Haegens

1

Nee

Nee

Totaal

25

13

Dit bleek o.a. uit het onderzoek ‘Marketing voor alcohol en voedingsproducten via sociale media’ door Panteia
(2001).

37

Figuur 5.2

Voorbeelden van promotie van een eigen merk via het YouTube kanaal van de influencer

M e rk e n z ic ht ba a r , mo ge l i j k / wa a r sc h ij n l i jk ge sp on so r d
Naast de duidelijke betaalde samenwerkingen, zijn er ook video’s die er alle schijn van
hebben dat het om een betaalde samenwerking gaat, maar waarbi j dit niet duidelijk
wordt weergegeven door de YouTuber. Het gaat dan bijvoorbeeld om:


het tonen van merken die in andere video’s wel duidelijk als sponsor werden
vermeld (Snackbar Bakkertje van Veen bij Don en Mentos bij Hanwe, die
meewerkte aan de door mentos gesponsorde video van Stuk TV);



een sponsor die op de eigen website een samenwerking met de YoutTuber meldt
(Guice Energy bij Milan Knol);



een YouTuber die het product in de beschrijving vermeldt, zonder aan te geven
dat het een sponsor is (Bubbelfrisss bij Ties);



het product uitdrukkelijk vermelden en aanprijzen, eventueel inclusief het in de
video benoemen dat het gekregen is, maar in de beschrijving opnemen dat er
geen sprake is van (betaalde) samenwerking (Ilias bij de Familie Lakap en Wonder
Water bij Vincent & Eva).

38

In de onderstaande tabel 5.3 zijn de zeven vormen van (vermoedelijke) sponsering
weergegeven, inclusief beoordeling op basis van de voedingskundige criteria van de
RvV en de Schijf van Vijf.
Tabel 5.4

Vermoedelijk/waarschijnljik gesponsorde YouTube video’s (2021)

Merk

YouTuber

Aantal

RvV

Sv5

Dubbel Frisss

Ties

1

Nee 14

Nee

Guice Energy

Milan Knol

1

Ja

Nee

Ilias (deli)

Familie Lakap (2x)

2

Nee

Nee

Mentos

Hanwe

1

Nee

Nee

Snackbar Bakkertje de Veen

Don

1

Nee

Nee

Wonder Water (bier & frisdrank)

Vincent & Eva (The Dutchterms)

1

Nee

Nee

Totaal

7

Figuur 5.3

Voorbeeld van een vermoedelijk/waarschijnlijk gesponsorde post

P r e- r ol l en m id - ro l l a dve r t ent i es
Bij 70 van de bekeken video’s was er een door YouTube geprogrammeerde re clame
vooraf of tijdens de video van de YouTuber te zien. Daarbij ging het om 34
verschillende merken. Kijkers kunnen deze reclame vaak na enkele seconden
wegklikken. De meeste aangetroffen reclames waren voor McDonald’s. De meeste van
de door YouTube geprogrammeerde reclames voldoen niet aan de voedingskundige
criteria in de RvV en staan ook niet in de Schijf van Vijf.
In het vierde kwartaal van 2021, nadat YouTube had bepaald dat ons account
minderjarig was, waren er nog maar 4 pre-roll of mid-roll advertenties te zien: 1 voor
McDonald’s Happy Meal, 2 voor Old Amsterdam kaas en 1 voor Lurpak.

14

De producent van Dubbel Frisss (Riedel) is aangesloten bij UNESDA; deze organisatie vertegenwoordigt de
Europese frisdrankindustrie. De aangesloten frisdrankproducenten hebben met elkaar afgesproken geen reclame
meer te maken voor kinderen onder de 12 jaar. Dubbel Frisss zou anders wél voldoen aan de voedingskundige
criteria van de RvV.

39

In tabel 5.5 staat een overzicht van het merk (product), de vlogger waar de reclame
was geprogrammeerd en de beoordeling van de reclame op basis van de
voedingskundige criteria in de RvV en de Schijf van Vijf.
Tabel 5.5

Pre-roll en mid-roll advertenties voor en tijdens YouTube video’s (2021)

Merk

YouTuber

Aant.

RvV

Sv5

Abbot Kinneys 'vegan yog'

JoostSpeeltSpellen

1

Afh. v. product

Nee

Albert Heijn (div producten,

De Bellinga's, De Zoete

7

Nee, doelgroep onb.

Nee

o.a. chips, brood, kaas,

Zusjes, Dodo, Don (2),

groente, fruit, tacochips)

Familie Lakap, Kalvijn

Autodrop

De Bellinga's

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Bavaria

Djuncan

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Becel

Broer en Zus TV

1

Afh. v. product

Afh. v. product

Chiquita bananen

Enzo knol, Vincent & Eva

2

Ja

Ja

Nee

(The Dutchterms)
Chocomel

Jeremy Frieser

1

Nee, doelgroep onb.

Deliveroo

De Zoete Zusjes, Dodo

2

Afh. v. bestelling

Dr. Oetker (Casa di Mama

Stuk TV

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Vincent & Eva (The

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

pizza)
Dr.Oetker (Ristorante pizza)

Dutchterms)
Duyvis borrelnootjes

De Bellinga's

2

Nee, doelgroep onb.

Nee

Galbani (mozzarella)

Boaz (2), Furthjuh

3

Ja

Ja

Gimber (alcoholvrije drank)

Vincent & Eva (The

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Dylan Haegens, Stuk TV

2

Nee, doelgroep onb.

Nee

De Bellinga's, De Zoete

3

Afh. van maaltijd

3

Afh. van product

Familie Lakap

1

Ja

Nee

De Zoete Zusjes, Don,

4

Nee, doelgroep onb.

Nee

11

Nee, doelgroep onb.

Nee

Dutchterms)
Grand'Italia (pasta, pesto,
saus; in AH reclame)
Hello Fresh

Zusjes, Team
DylanHaegens
Jumbo (div prod. O.a.

De Bellinga's, DDG Server,

frisdrank, brood, koek,

Senna Bellod

groente etc)
Lipton thee & ice tea (in AH
reclame)
Lurpak (roomboter)

Stuk TV (2)
McDonald's

Djuncan, Don (2), Enzo
knol (3), Harm, Marnickur,
Royalistiq, Stuk TV,
Vincent & Eva (The
Dutchterms)

McDonald's (happy meal)

Royalistiq

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Mitsuba (zoutjes)

Furtjuh, Vincent & Eva

3

Nee, doelgroep onb.

Nee

(The Dutchterms), Yours
Today
New York Pizza

Familie Lakap

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Nutella (in AH reclame)

Enzo knol

2

Nee, doelgroep onb.

Nee

Old Amsterdam (belegen)

Enzo knol, Harm

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Pepsi & 7-Up (sodastream)

De Bellinga's

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

40

Quorn (vegetarische

Koetlife

1

Afh. van product

Nee

Starbucks (koffie)

Stuk TV

1

Ja

Afh. van prod.

Thuisbezorgd.nl (pizza)

De Bellinga's

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Tony's Chocolonely

Enzo knol

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Toptaarten.nl

Familie Lakap

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Verkade

OnneDi, Senna Bellod

3

Nee, doelgroep onb.

Nee

Waterdrop Microdrink

De Bellinga's

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Y Food (maaltijdvervanger)

De Bellinga's (2), Gio

3

Afh. van product

Nee

Zonnatura (Oat&Go)

De Bellinga's

1

Ja

Nee

Totaal

70

vleeswaren)

(natuurlijke smaakblokjes
voor water)

Figuur 5.4

Voorbeelden van pre-roll en mid-roll advertenties op YouTube

41

B a n ne r r ec la m es t i jd ens d e v lo g
Tijdens en rondom 28 video’s verscheen er over de video of naast de video een
banner met reclame in beeld. Een aantal merken kwam daarbij vaak terug, namelijk
Croma en New York Pizza (beide 7 keer). Nadat YouTube aan het einde van het derde
kwartaal van 2021 de advertentie-instellingen had aangepast, waren er geen banners
meer te zien. In de tabel hieronder staat een overzicht van het merk (product), de
YouTuber waar de reclame bij verscheen en het oordeel op basis van de
voedingskundige criteria in de RvV en de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum.

Tabel 5.6

Reclame in banners over of naast YouTube video’s (2021)

Merk

YouTuber

Bidfood (snacks, frisdrank)

Vincent & Eva (The

Aant.

RvV

Sv5

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

1

Ja

Ja

7

Nee, doelgroep onb.

Nee

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Dutchterms)
Chiquita bananen

Vincent & Eva ( The
Dutchterms)

Croma

Broer en Zus TV (4), Familie
Lakap, Koetlife, Vincent &
Eva (The Dutchterms)

Crunchy snacks.nl

Vincent & Eva (The
Dutchterms)

Dearbrownie.be

De Bellinga's

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Domino's pizza

Vincent & Eva (The

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

3

Nee, doelgroep onb.

Nee

Nee, doelgroep onb.

Nee

Dutchterms)
Eurosalt (zout)

Broer en Zus TV, De
Bellinga’s, Vincent & Eva
(The Dutchterms)

G'woon (hagelslag melk)

Stuk TV

1

Hello Fresh

De Zoete Zusjes

1

New York Pizza

Broer en Zus TV, Djuncan,

7

Nee, doelgroep onb.

Nee

Afh. van maaltijd

Familie Lakap, Koetlife,
Vincent & Eva (The
Dutchterms, 2), Yours
Today
Sligro (Flammkuchen)

Dodo

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Spar (Maaltijdsalade gegrilde

Vincent & Eva (The

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

kip)

Dutchterms)

Sport Energy Focus (proteïne)

Clonny Games

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Taartbeleving.nl

Broer en Zus TV

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Totaal

28

42

Figuur 5.5

Voorbeelden van banners in beeld tijdens de YouTube video’s

M e rk z ic ht ba a r , m a a r wa a rs ch i jn l i jk n ie t ge sp on so r d
In 384 video’s (78% van de video’s met voedingsmerken en 13,7% van het totaal
aantal bekeken video’s) was een product en/of merk in beeld, maar was daarbij niet
aangegeven dat het om sponsoring zou gaan. Het zijn producten die de YouTubers in
beeld zelf gebruiken of die tijdens video-opnamen op de achtergrond te zien zijn.
Daarbij worden vaak ook producten bij elkaar getoond van concurrerende
merken/producenten. In de meeste gevallen zal het ook niet om betaalde sponsoring
gaan. Er kan echter niet worden uitgesloten dat het in enkele gevallen alsnog om een
vorm van reclame gaat, bijvoorbeeld omdat de getoonde producten gratis zijn
aangeboden (oftewel sponsoring in natura).
Onder de video’s met niet-gesponsorde voedingsmiddelen bevinden zich ook video’s
met een groot aantal getoonde merken. Dit is veelal in het kader van ‘challenges’.
Bijvoorbeeld: ‘eet een hele dag alleen maar producten uit rode verpakkingen’, of ‘eet

43

alleen producten die in de reclame zijn’. In dergelijke video’s komen vaak méér dan
10 verschillende merken en producten van verschillende producenten in beeld. Vaak
gaat het daarbij om producten van directe concurrenten. Hieruit kan met zekerheid
worden opgemaakt dat er geen sprake is van sponsoring.
De meeste van de getoonde producten voldoen niet aan de voedingskundige criteria in
de RvV en staan ook niet in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. Aangezien het
waarschijnlijk niet om betaalde promotie gaat en het publiek van de vide o’s niet
bekend is, zijn de voedingskundige criteria hier waarschijnlijk niet van toepassing. Een
klein deel van de getoonde producten voldoet zowel aan de voedingskundige criteria in
de RvV en aan de Schijf van Vijf. Daarnaast waren er ook producten die w el aan de
voedingskundige criteria van de RvV voldoen, maar staan niet in de Schijf van Vijf.
Vanwege het grote aantal merken, en de daarmee samenhangende omvang van de
tabel met beoordeling, is ervoor gekozen om het volledige over zicht van getoonde
producten in bijlage 3 op te nemen. In deze bijlage zijn verschillende tabellen
opgesteld op basis van in hoeverre de producten aan de voedingskundige criteria in de
RvV en/of de Schijf van Vijf voldoen.
Figuur 5.6

Voorbeelden van merken in beeld, vermoedelijk niet gesponsord

44

6
6.1

Instagram
Context, regels en beleid
Instagram is een populair sociaal medium onder jongeren tot 13 jaar, zij het minder
populair dan YouTube en TikTok 15. In dit hoofdstuk bekijken wij een reeks aan
populaire Nederlandse Instagrammers, met veel volgers. Zij hebben namelijk een rol
als influencer, waar bedrijven graag gebruik van maken om hun producten te
promoten.
De minimale leeftijd om een Instagramaccount aan te maken is 13 jaar. Vanwege deze
leeftijdsgrens in de gebruiksvoorwaarden zijn advertenties en gesponsorde berichten
van influencers formeel niet gericht op kinderen onder de 13. Evenals van andere
sociale media weten we echter dat ook kinderen in de leeftijdsgroep 7 tot 13 jaar oud
accounts aanmaken. Zij vermelden dan een hogere leeftijd 16. Gezien de mogelijke
invloed op kinderen, bekijken we in deze monitor de voedingsmiddelen en merken die
via de influencers op Instagram bij kinderen op het scherm (kunnen) komen.
R e c la m ec o de S oc ia l M ed i a & Inf l ue nc e r Ma rk eti n g
Sinds 2019 is er een onderdeel aan de NRC toegevoegd omtrent influencers en sociale
media. In de Reclamecode Social Media & Influencer Marketing (RSM) 2019 17 is
vastgelegd dat influencers duidelijk moeten aangeven als er sprake is van een
gesponsord product of dienst in hun uiting. De meest herkenbare wijze om dit te doen
is om het label ‘Betaald partnerschap met [sponsornaam]’ aan de post toe te voegen.
Dit is een optie die Instagram biedt om gesponsorde posts duidelijk te maken. Deze
werkwijze is echter niet verplicht in de RSM. Influencers kunnen er ook voor kiezen
om sponsoring in de beschrijving aan te geven door het gebruiken van een ‘hashtag’,
bijvoorbeeld #ad, #sp of #partner. Deze moet zichtbaar dan zijn zonder dat er op een
knop zoals “meer weergeven” moet worden geklikt.

6.2

Resultaten inventarisatie
Dit jaar zijn er 54 influencers op Instagram gevolgd. Er is hierbij alleen gekeken naar
de berichten die de influencers hebben geplaatst en niet hun ‘stories’ (foto’s die na 24
uur verdwijnen). In totaal zijn er 4.128 berichten bekeken. In 265 van deze berichten
waren één of meer voedingsmerken prominent te zien. Dit is 6,4% van alle bekeken
berichten. Voor deze analyse hanteren we deels dezelfde categorieën als in 2020,
namelijk:


Berichten waarbij de samenwerking met een merk wordt aangegeven met een
label bij de post en/of een hashtag zoals #sp, #partner, #sponsor of #ad.



Berichten waarbij de samenwerking met een merk wordt aangegeven door het
merk te taggen in het onderschrift.



Berichten waarin producten/merken prominent worden getoond, maar waarbij
het niet duidelijk is of ze wel of niet gesponsord zijn.



Berichten die zeer waarschijnlijk niet gesponsord zijn ondanks de zichtbare
voedingsmerken.

Daarnaast hebben we een nieuwe categorie toegevoegd, namelijk:
15

Bron: Panteia (2021) ‘Marketing voor alcohol en voedingsproducten via sociale media’, 23 procent van de
jongeren tot en met 12 gebruikt Instagram.
16
In ons onderzoek ‘Marketing voor alcohol en voedingsproducten via sociale media’ bleek dat ongeveer 72%
van de Instagram-gebruikers tot 13 jaar een eigen account heeft.
17
https://www.reclamecode.nl/nrc/reclamecode-social-media-rsm/

45



Berichten waarbij er een verregaande samenwerking is tussen de influencer en
het merk, dat verder gaat dan incidentele sponsoring. Dit wil zeggen: de
influencer heeft een belang in het bedrijf of is werkzaam voor de sponsor.

Deze laatste categorie hebben we ook vorig jaar op kleine schaal gezien, maar niet
apart als zodanig gelabeld. In 2021 is het aantal berichten in deze categorie echter
dermate groot geworden dat we deze er apart uitlichten.
Van de 263 berichten met voedingsmerken was er bij 23 berichten duidelijk
aangegeven dat het om gesponsorde producten ging (tabel 6.1). Een Deel van de
influencers doet dit door een door Instagram voorzien label te plaatsen of door
hashtags bij het bericht te plaatsen die aangeven dat hun bericht een advertentie is,
zoals #partner, #ad en #sp. Dit was het geval bij 23 berichten (bijna 9% van de
berichten met voedingsmerken, 0,6% van alle berichten).
Niet alle influencers zijn even duidelijk in het herkenbaar maken van een gesponsord
bericht. Sommigen vermelden het merk middels een hashtags in de omschrijving of
een ‘tag’ (een actieve link naar de sociale mediapagina van het merk). Wij gaan ervan
uit dat deze 17 berichten wel gesponsord zijn (bijna 7% van alle berichten met
voedingsmerken en 0,4% van alle bekeken berichten).
Ook zijn er influencers die een merk in beeld brengen zonder daarover enige
verwijzing in de tekst op te nemen. Van een deel van dergelijke posts is het alsnog
aannemelijk dat het gaat om een gesponsorde post, of kan dit niet worden
uitgesloten. Dit concluderen wij bij 5 posts op basis van: (1) het feit dat andere
weergaven van het merk wel waren gesponsord, omdat iemand vaker het merk
prominent aandacht geeft in een post en/of wanneer de post als een reclame kan
worden geïnterpreteerd. We beschouwen 72 posts met voedingsmerken niet als
reclame, omdat een merk alleen op de achtergrond te zien was, er verschillende
(ongerelateerde) merken naast elkaar worden getoond of er duidelijk werd
aangegeven dat het niet was gesponsord (c.q. dat alleen een ander me rk in de post
was gesponsord).
Ten slotte zien wij dat meer dan de helft van alle berichten met voedingsmerken zijn
geplaatst door influencers die een zakelijke relatie hebben met het merk. Dit aantal
wordt vooral gestuwd door Max Verstappen (@maxverstappen1) en Tim van
Teunenbroek (@dietim), die veel berichten plaatsen met merken zichtbaar.
Tabel 6.1

Overzicht van posts op Instagram met voedingsmerken, 2020 en 2021

Overzicht Instagram

Abs.

Abs.

Aandeel

Aandeel18

2020

2021

2020

2021

2,6%

6,4%

Aantal accounts gevolgd
Aantal posts bekeken

54

54

4.687

4.128

122

265

Aantal posts met voedingsmerk(en) in beeld


Met #ad, #sp of vergelijkbaar

13

23

10,7%

8,7%



Met sponsor getagd

24

17

19,7%

6,8%



Merk duidelijk in beeld, zonder vermeldingen

45

5

36,9%

1,9%



Merk in beeld, vermoedelijk geen sponsor

40

72

32,9%

27,2%



Influencer heeft zakelijke relatie met sponsor*

-

152

Aantal verschillende merken

49

57,4%
65

* In 2020 niet als aparte categorie geregistreerd
18

De percentages van de vijf typen posts met voedingsmerken tellen niet op tot 100% omdat er in sommige
posts meer dan 1 type weergave kan voorkomen (bijvoorbeeld een post met #ad met daarbij ook een ander
merk dat niet sponsort.

46

Ten opzichte van 2020 zien wij een toename van het aantal posts met
voedingsmerken. Daarbij valt op dat er veel vaker sprake is van een betaalde
samenwerking tussen het merk en de influencer. Opgeteld waren de categorieën ‘met
#ad’ en ‘met sponsor getagd’ in 2020 goed voor ruim 30% van de posts. In 202 1
waren die twee categorieën samen met de posts van influencers met een zakelijke
relatie met de sponsor goed voor bijna 73% van alle posts met voedingsmerken.
Hieronder gaan we nader in op de verschillende soorten berichten in 202 1 met
voedingsmerken.
V e r me l d in g va n #a d , #s p, e tc .
Afgelopen jaar waren 23 berichten van de door ons gevolgde Instagramaccounts
voorzien van een duidelijke weergave van gesponsorde content (tabel 6.2). Dit is een
toename van vorig jaar, al ligt dat ook deels aan het feit dat w e vorig jaar Stuk TV
nog niet volgden. Deze toevoeging is gedaan op basis van de input van kinderen zelf
in het onderzoek ‘Marketing voor alcohol en voedingsproducten via sociale media’.
In de onderstaande tabel staan de merken die door middel van een du idelijke hashtag
werden aangeven als sponsor van de influencers. De accounts in tabel 6.2 zijn zeer
consequent in het duidelijk aangeven dat hun bericht een advertentie is. De meeste
geadverteerde producten voldoen niet aan de voedingskundige criteria van de RvV en
staan ook niet in de Schijf van Vijf. Omdat de doelgroep echter niet bekend is, kan
geen nader oordeel worden gegeven over in hoeverre deze advertenties in
overeenstemming met de Reclamecode zijn.
Tabel 6.2

Overzicht van posts op Instagram met duidelijk weergegven betaalde samenwerking

Merk

Account(s)

Aant.

Voedingskundige

Schijf van

posts

criteria RvV

Vijf

Di Saronno (likeur)

Jillruby

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Bubbelfrisss Zero

Uberquin

1

Nee, doelgroep onbekend*

Nee

Friesblond Kaas

Kalvijn

2

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Heineken

Kalvijn

2

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Hello Fresh

Beautygloss

2

hangt af v. samenstelling maaltijd

Lipton Ice Tea

Royalistiq

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Melkunie Breaker

Stuktv

4

Ja

Afhankelijk

Milka

Jillruby (1),

5

Nee, doelgroep onbekend

Nee

van product

thomasvangrinsven (4)
Snickers

Stuktv

3

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Sourcy Vitamin

Stuktv

2

Nee, doelgroep onbekend*

Nee

Water
* Op basis van de voedingskundige criteria voldoet het product wel, maar het is aangesloten bij UNESDA. In dit
verband is afgesproken geen reclame op kinderen te richten, ook niet voor caloriearme producten.

47

Figuur 6.1

Voorbeelden van gesponsorde posts met duidelijke vermelding van betaalde samenwerking

V e r me l d in g va n d e s p on so r v ia e en ‘ta g’
In 17 berichten die zeer waarschijnlijk gesponsord zijn, wordt dit duidelijk gemaakt
door het merk te taggen in de beschrijving, of door het merk te noteren als een
hashtag. In sommige gevallen is het daarmee nog steeds redelijk duidelijk dat het
gaat om reclame. In andere gevallen is dit minder goed zichtbaar omdat bijvoorbeeld
de hashtag van het merk tussen andere hashtags staat, en daardoor niet opvalt. Ook
is de tag soms alleen zichtbaar door op de foto te klikken, en staat deze niet in de
tekst.
In de onderstaande tabel staan alle merken waar influencers (mogelijk) door
gesponsord zijn, maar die alleen worden genoemd in een tag of een hashtag. De
meeste geadverteerde producten voldoen niet aan de voedingskundige crite ria van de
RvV en staan ook niet in de Schijf van Vijf. Omdat de doelgroep echter niet bekend is,
kan geen nader oordeel worden gegeven over in hoeverre deze advertenties in
overeenstemming met de Reclamecode zijn.

48

Tabel 6.3

Overzicht van posts op Instagram waarin een (vermoedelijke) sponsor alleen is getagd

Merk

Account(s)

Aant.

RvV

Sv5

posts
Cafecito (koffiebar)

Queenofjetlags

1

Afh. v. product

De Drie Graefjes (lunchroom)

Queenofjetlags

1

Afh. v. product

Happy Cheatday

Nina Tokaya

1

Nee, doelgroep onb.

IJspressie (horeca)

Broer en Zus TV

1

Afh. V. product

Kosso Nutrition

Dietim

4

Nee, doelgroep onb.

Nee

Lucullus (saus)

Broer en Zus TV

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Most Cutest (snoepwinkel)

Broer en Zus TV

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Mr Sushi

Nina Schotpoort

1

Afh. v. maaltijd

Nee

No Fear Energy

Chris_Mop

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Prep The Food

Dietim

1

Afh. v. maaltijd

Nee

Starbucks

Broer en Zus TV

1

Afh. v. product

Unox (broodje Unox)

Broer en Zus TV

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Zinas Bakery

Nina Schotpoort

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Figuur 6.2

Nee

Voorbeelden van posts met vermelding van het merk in een tag

M e rk e n du i de l i jk in b eel d , sp on so r in g o nz ek e r
Bij 5 posts kwamen merken duidelijk in beeld, maar stond er niet in de beschrijving
dat het zou gaan om een samenwerking met een voedingsmerk. OP basis van de
afbeelding en de context konden we bij deze posts niet uitsluiten dat het om reclame
gaat. Daarbij hebben wij de volgende afweging gemaakt:


De post van Officalsaarx gaf de indruk van een geplande reclamefoto, doordat er
op een publieke plaats roze glazen en een roze fles Fentimans waren meegenomen
(zie figuur 6.3).



Queenofjetlags bracht in twee afzonderlijke posts een zak Haribo snoep duidelijk
in beeld, zonder verdere context.



Dietim plaatste afgelopen jaar meerdere posts met daarin kant-en-klaarmaaltijden
van Prep the Food. Dit deed hij deels met een ‘tag’ naar de producent en deels
zonder. Vanwege de grotere frequentie van hetzelfde merk tonen, achten wij het
aannemelijk dat het hier om reclame gaat.

49

In de onderstaande tabel staan alle merken die in beeld kwamen. De meeste
geadverteerde producten voldoen niet aan de voedingskundige criteria van de RvV en
staan ook niet in de Schijf van Vijf. Omdat de doelgroep echter niet bekend is en het
onduidelijk is of het reclame betreft, kan geen nader oordeel worden gegeven over in
hoeverre deze advertenties in overeenstemming met de Reclamecode zijn.
Tabel 6.4

Overzicht van posts met merken duidelijk in beeld, maar niet opgenomen in de beschrijving

Merk

Account(s)

Aant.

RvV

Sv5

Fentimans Rose Lemonade

officialsaarx

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Haribo

Queenofjetlags

2

Nee, doelgroep onb.

Nee

Prep The Food

Dietim

2

Afh. V. maaltijd

Nee

Figuur 6.3

Voorbeelden van posts met merken duidelijk in beeld, maar niet opgenomen in de beschrijving

M e rk in b e e ld , v e rm oe de l i j k g e en s pon so r in g
In 2021 zagen we 70 berichten met zichtbare voedingsmerken waarbij het zeer
aannemelijk was dat er geen sprake was van gesponsorde producten. Het ging hier
om foto’s waarop de producten wel in beeld waren, maar in sommige gevallen waren
de merknamen niet helemaal zichtbaar. In andere gevallen kwamen de merken
toevallig in beeld.
Twee merken komen geregeld terug in posts: McDonald’s en Heineken. Vooral Tim v an
Teunenbroek (Dietim) plaatst regelmatig berichten waar McDonald’s -restaurants en de
producten van McDonald’s duidelijk zichtbaar zijn. Op de foto’s staat vaak de Quarter
Pounder, die hij zelf “Counter Pounter” noemt. Op zijn website legt hij uit dat dit
voortkomt uit een verspreking bij het bestellen van een Quarter Pounder die viraal is
gegaan. 19 Er is echter geen sprake van samenwerking tussen hem en McDonald’s.
Posts met Heineken waren er vooral veel rondom de Dutch Grand Prix. Heineken was
hoofdsponsor van deze Formule 1 race. Verschillende influencers bezochten de race,
waar rondom het circuit veel reclameborden voor Heineken te zien waren.
In de onderstaande tabel staan alle merken die in beeld kwamen. De meeste
geadverteerde producten voldoen niet aan de voedingskundige criteria van de RvV en
19

Counter Pounter. (z.d.). Over Ons. Geraadpleegd op 25 januari 2021, van
https://counterpounter.nl/pages/over-ons

50

staan ook niet in de Schijf van Vijf. Omdat de doelgroep echter niet bekend is en het
onduidelijk is of het reclame betreft, kan geen nader oordeel worden gegeven over in
hoeverre deze advertenties in overeenstemming met de Reclamecode zijn. In een
aantal gevallen hangt het van het exacte product of de (samenstelling van) de
maaltijd af in hoeverre het merk aan de voedingskundige criteria in de RvV en/of de
Schijf van Vijf voldoet.

Tabel 6.5

Overzicht van posts met voedingsmerken in beeld, die waarschijnlijk niet gesponsord zijn

Merk

Account(s)

Aant.

Voedingskundige

Sv5

criteria RvV
Albert Heijn (hagelslag)

Beautygloss

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Albert Heijn (magere kwark)

Dietim

1

Ja

Ja

Alpro (plantaardige yoghurt)

Sennabellod

1

Ja

Nee

Amstel Radler 0.0

Milanknol

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Argus Camaro (bier)

Ties

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Bacardi

Dietim, StukTV

2

Nee, doelgroep onb.

Nee

Burger King

Sarahnauta

1

Afh. v. maaltijd

Nee

Chaudfontaine

Ties

1

Ja

Ja

Cheetos Chipito

Dietim

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

jessehoefnagels,
Coca Cola

Kalvijn, Sennabellod

3

Nee, doelgroep onb.

Nee

Confiture Bonne Maman

Queenofjetlags*

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Danone (kokosyoghurt)

jessehoefnagels

1

Ja

Nee

De Ruijter (hagelslag)

Broer en Zus TV

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

De Ruijter (muisjes)

Broer en Zus TV

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Dr. Oetker (klop-fix slagroom)

Jillruby

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Estrella damm (bier)

Ninahouston

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Dietim (5),
Gamemeneer, Kalvijn,
Maxverstappen1,
Heineken

Ninahouston, Stuktv

10

Nee, doelgroep onb.

Nee

Indomie (noodles)

Lilkleine

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Jaques (chocolade)

Beautygloss

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Jelly Beans

De Zoete Zusjes

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

jessehoefnagels,
Kalvijn, monicageuze,
Kellogg's

Queenofjetlags

4

Nee, doelgroep onb.

Nee

KFC

Dietim

1

Afh. v. maaltijd

Nee

Kitkat

Broer en Zus TV

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

jessehoefnagels,
Kalvijn,
Lay's

Queenofjetlags, Stuktv

4

Nee, doelgroep onb.

Nee

Leonidas chocolade

jessehoefnagels

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Dietim (20),
Dutchtuber (2),
McDonald's

Gamemeneer (1)

23

Nee, doelgroep onb.

Nee

McDonald's (Happy Meal)

Chris_Mop

1

Afh. v. samenstelling

Nee

Melkan (verse slagroom)

Jillruby

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Milka

Beautygloss

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

MonChou

Jillruby

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

51

Monini witte truffelolie

Jillruby

1

Ja

Ja

Nutella

Queenofjetlags*

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Pringles

De Zoete Zusjes

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Proper (popcorn)

officialsaarx

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Anna Nooshin, Kalvijn
Red Bull

(2), Stuktv

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Skippy (pindakaas)

Beautygloss

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Skittles

De Zoete Zusjes

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Nee, doelgroep onb.

Nee

Broer en Zus TV,
Smarties

Negin Mirsalehi

2

Starbucks

officialsaarx

1

Stella Artois

Milanknol

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Sunny (sinaasappelsap)

monicageuze

1

Nee, doelgroep onb.

Nee

Vifit (rode vruchten)

Enzo Knol

1

Ja

Nee

Figuur 6.4

Afh. v. product

Voorbeelden van posts met voedingsmerken in beeld, die waarschijnlijk niet gesponsord zijn

P os ts me t me rk en wa a rm e e d e in f lu enc e r e en z a k el i jk e r e la t i e he ef t
Ten slotte is er voor dit jaar een nieuwe categorie van voedingsmerken in Insta gram
posts, namelijk: weergaven van merken waarbij er sprake is van een structurele
samenwerking is tussen de influencer en het merk. Specifiek gaat het bij de door ons
gevolgde influencers om:


Dietim met Kill Trition: in 2021 introduceerde Tim van Teunenbroek (Dietim)
een merk voedingssupplementen: Kill Trition. Het betreft poeder dat aangelengd
kan worden tot een ‘Sappie’. Van Tenenbroek introduceerde in zijn Instagram
posts initieel een tag ‘@Timtritionkilll’, zonder nadere uitleg. Hij genereerde
daarmee volgers voor het account. Later introduceerde hij via dat account het

52

supplementenmerk, waar hij vervolgens veel aandacht aan besteedde in zijn
Instagram posts, soms met meerdere posts per dag.


Don en Royalistiq met Focus Drink: De twee YouTubers Don en Royalistiq zijn
aandeelhouders van het energiedrankmerk Focus Drink. In hun uitingen op sociale
media besteden zij geregeld aandacht aan hun product. Dit doen zij zowel op
YouTube als op Instagram.



Dylan Haegens met Loempidel: Samen met fabrikant Vanreuzel ontwikkelde
YouTuber Dylan Haegens de vega Loempidel: een vegetarische frikandel, omhuld
met een krokante laag, zoals een loempia. In 2021 besteedde Haegens af en toe
ook via zijn sociale media (YouTube, TikTok en Instagram) aandacht aan het
product.



Lil’ Kleine met Fiorito Limoncello: De rapper, onder andere bekend van zijn hit
‘drank en drugs’, is aandeelhouder van het drankmerk Fiorito Limoncello. In zijn
Instagram posts toont hij dan ook geregeld één of meer flessen van het merk.



Max Verstappen met Red Bull: De eerste Nederlandse wereldkampioen Formule
1 rijdt in dienst van het team van Red Bull Racing. Op zijn auto, brandwerende
overall en teamkleding staat het merk Red Bull veelvuldig afgebeeld. Dit is dan
ook geregeld goed te zien in zijn posts op Instagram.



Monica Geuze met Stëlz: model en presentatrice Monica Geuze is sinds april
2021 aandeelhouder van het merk Stëlz. Dit kondigde zij zelf op Instagram aan
(zie figuur 6.5) Stëlz is een hard seltzer, een licht alcoholische drank bestaande
uit bruiswater, neutrale alcohol en aroma’s, meestal van fruit. Eerder was zij al
het gezicht van Stëlz (zo ook te zien in de monitor kindermarketing van vorig
jaar).

Van de zes bovengenoemde influencers was Dylan Haegens de enige die in zijn
Instagram posts consequent duidelijk aangaf dat het om een betaalde samenwerking
ging. Ook Monica Geuze voegde bij de meeste, maar niet alle posts met Stëlz een
vermelding van betaalde samenwerking toe. Dietim, Royalistiq en Lil’Kleine voegden
soms een tag richting het account van het merk toe, maar plaatsten ook posts zonder
verdere vermelding. Max Verstappen tagde wel zijn team Red Bull Racing in de foto’s,
maar dat is in feite een andere entiteit dan de energiedrankjesfabrikant zelf. Hij
voegde verder geen verwijzing naar betaalde samenwerking toe.
In de onderstaande tabel 6.6 tonen wij een overzicht van de aantallen posts van de
genoemde influencers en merken, met daarbij de wijze waarop de post werd
gepresenteerd (met weergave van betaalde samenwerking, een tag of zonder verdere
vermelding). Ook hebben wij de betrokken merken beoordeeld op basis van de
voedingskundige criteria in de RvV en of zij in de Schijf van Vijf staan. Aangezien de
(samenstelling) van de doelgroep van de posts op Instagram onbekend is, kan er geen
duidelijk oordeel worden geveld over in hoeverre de meeste merken aan de RvV lijken
te voldoen. Wel is duidelijk dat geen van de producten in de Schijf van Vijf staat.

53

Figuur 6.6

Overzicht van posts waarbij het de influencer een zakelijke relatie heeft met het merk

Merk

Account(s)

Aant.

RvV

Sv5

Fiorito

Lilkleine

2

Nee, doelgroep onb.

Nee

Het merk is alleen getagd

1

Geen nadere vermelding van reclame

1

Royalistiq

4

Ja

Nee

Het merk is alleen getagd

3

Geen nadere vermelding van reclame

1

Dietim

71

Nee, doelgroep onb.

Nee

Het merk is alleen getagd

23

Geen nadere vermelding van reclame

48

Dylan Haegens

2

Nee, doelgroep onb.

Nee

Duidelijke vermelding van betaalde samenwerking

2

Maxverstappen1

66

Nee, doelgroep onb.

Nee

Geen nadere vermelding van reclame

66

monicageuze

7

Nee, doelgroep onb.

Nee

Duidelijke vermelding van betaalde samenwerking

5

Geen nadere vermelding van reclame

2

Limoncello

Focus Drink

Kill Trition

Loempidel

Red Bull

Stëlz

Figuur 6.5

Voorbeelden van posts waarbij het de influencer een zakelijke relatie heeft met het merk

54

7
7.1

TikTok
Context, regels en beleid
Dit jaar hebben we voor het eerst een uitgebreide inventarisatie gedaan van
voedingsreclame via het sociale media platform TikTok. Daarmee is de pilot van vorig
jaar uitgebreid en opgeschaald. Via TikTok kunnen gebruikers korte video’s van
zichzelf opnemen, bewerken en verspreiden. In de praktijk gaat het veelal om video’s
waarin de gebruikers dansjes doen, muziek of film/seriefra gmenten playbacken of
gaat het om korte vlogs. Ook zijn er voortdurend nieuwe trends waarbij de gebruikers
een bepaalde overgang tussen beelden op de juiste wijze moeten monteren voor een
verrassend effect.
De afgelopen twee jaar heeft TikTok een grote vlucht genomen. Uit het Nationaal
Sociale Media Onderzoek blijkt dat tussen 2020 en 2022 het aantal Nederlandse
gebruikers vanaf 15 jaar oud groeide van 0,7 tot 3 miljoen 20. Uit dit onderzoek blijkt
bovendien dat ook circa 410 duizend kinderen tot en met 11 jaar actief zijn op
TikTok. 21 De minimale leeftijd voor het aanmaken van een account op TikTok is 13
jaar. Kinderen jonger dan 13 kunnen op drie mogelijke manieren toch op TikTok actief
zijn:


De kinderen jonger dan 13 hebben een account aangemaakt waarin zi j een
hogere leeftijd hebben opgegeven. Op deze wijze kunnen zij zowel posts van
anderen bekijken als posts plaatsen.



De kinderen jonger dan 13 gebruiken TikTok via het account van een ander,
bijvoorbeeld: een ouder, een oudere broer of zus of iemand anders ouder dan
13. Op deze wijze kunnen zij zowel posts van anderen bekijken als posts
plaatsen.



De kinderen jonger dan 13 gebruiken de webversie van TikTok
(www.tiktok.com). Deze is vrij toegankelijk zonder een account aan te maken.
Zonder een account kan de gebruiker alleen naar posts van anderen kijken,
maar niet zelf iets posten.

In deze monitor gaan wij uit van de vrij toegankelijke vorm van TikTok, namelijk via
de website. Via deze vorm plaatst TikTok zelf geen reclames tussen de posts van de
content creators. Daarom kijken wij alleen naar de (mogelijke) reclames die in de
posts van populaire Nederlandse TikTokers te zien zijn.

7.2

Resultaten inventarisatie
Voor de inventarisatie van de voedingsreclame via TikTok in 2021 hebben we vorig
jaar in een pilotstudie een lijst gemaakt van 26 Nederlandse TikTok accounts met veel
volgers. Voor zo ver wij konden nagaan zijn dit de populairste Nederlandse
TikTokers22. Een overzicht van deze accounts is opgenomen in bijlage 2.

20

Bronnen: Veer, van der, N., Boekee, S., Hoekstra, H. (2021) Nationale Social Media Onderzoek 2021.
Amsterdam & Enschede: Newcom Research & Consultancy B.V.; Veer, van der, N. (2022) Nationale Social Media
Onderzoek 2022. Amsterdam & Enschede: Newcom Research & Consultancy B.V.
21
Dit is gemeten via de ouders. Bron: Veer, van der, N. (2022) Nationale Social Media Onderzoek 2022.
Amsterdam & Enschede: Newcom Research & Consultancy B.V.
22
Er is geen volledig overzicht van de Nederlandse accounts met de meeste volgers. Daarom hebben we een
lijst van 26 accounts aangemaakt op basis van lijstjes van populaire (geverifieerde) accounts op websites over
lifestyle en/of media, onder andere: https://wownieuws.nl/top-10-tiktok-accounts-met-de-meeste-volgers-innederland/; https://tjitze.nl/wie-heeft-de-meeste-volgers-op-tiktok/; https://socialaf.nl/bekende-nederlandseTikTokers-dit-zijn-ze/.

55

Van de geselecteerde accounts hebben wij alle posts van 2021 bekeken. Dit waren in
totaal 3.173 korte video’s. Daarbij liep het aantal posts per TikToker sterk uiteen van
minder dan 10 in heel 2021 (Kwebbelkop, Romee Strijd en Milan Knol) tot bijna 500
(Glen Fontein).
Op TikTok komt hetzelfde beeld naar voren als op andere sociale media: een deel van
de influencers op TikTok wordt duidelijk actief gesponsord door voedingsmerken. In
veel andere gevallen zijn voedingsmerken te zien zonder dat er duidelijk wordt
gemaakt dat het om een gesponsorde post gaat. We maken onderscheid tussen vier
soorten posts:


Duidelijke vermelding van sponsoring via #ad, #partner, #sponsor of soortgelijk.



Vermelding van de sponsor door het taggen van het account van de sponsor (maar
zonder het vermelden van #ad of andere indicaties van sponsoring.



Merken worden duidelijk in beeld gebracht, zonder erbij te vermelden dat het
gesponsord is.



Merken komen in beeld, waarbij er vermoedelijk geen sprake is van sponsoring.

Daarnaast zagen wij in enkele posts een ander fenomeen, na melijk:


Reactievideo’s waarin de content creator beelden van een andere creator met
voedingsmerken toont en daarop reageert, bijvoorbeeld reacties op ‘lifehacks’
(handigheden die het leven zogenaamd gemakkelijker maken, bijvoorbeeld hoe
een hamburger te eten zonder te knoeien) of parodieën op hoe andere content
creators reclame maken.

In totaal werden in 231 van de 3.173 bekeken posts vermeldingen of afbeeldingen van
voedingsmerken gevonden (7,3 procent). Dit is vergelijkbaar met het aandeel posts
met voedingsmerken in de pilotstudie van vorig jaar (7,1 procent). In totaal ging het
om 286 verschillende merken die in de posts te zien waren. In de tabel hieronder is
een samenvatting weergegeven van de inventarisatie van TikTok.
Overzicht TikTok

Aandeel

Aandeel

Abs.

2020

2021

2021

Aantal accounts gevolgd

26

Aantal posts bekeken

3.173

Aantal posts met voedingsmerk(en) in beeld

7,1%

7,3%

231

▪

Met #ad, #partner of vergelijkbaar

4,3%

36,8%

85

▪

Met sponsor getagd

54,3%

20,8%

48

▪

Merk duidelijk in beeld, zonder vermeldingen

28,7%

10,8%

25

▪

Merk in beeld, vermoedelijk geen sponsor

12,8%

24,2%

56

▪

Reactievideo’s met merk(en) in beeld

7,4%

17

Aantal verschillende merken

23

286

Evenals in de pilotstudie van vorig jaar, blijkt meer dan de helft van de posts me t
voedingsmerken direct gesponsord door de fabrikant. Daarbij kijken wij naar de twee
categorieën ‘met #ad, #partner of vergelijkbaar’ en ‘met sponsor getagd’. Vorig jaar
waren veel gesponsorde posts niet voorzien van een herkenbare vermelding, zoals
#ad. Dit jaar werd dit veel vaker duidelijk weergegeven. Deze verandering komt mede
naar aanleiding van een uitspraak van de Reclame Code Commissie. Er was namelijk
een klacht ingediend over het merk Bang Energy dat zowel in 2020 als in de eerste
maanden van 2021 gepromoot werd zonder weergave van de #ad, maar wel met het
23

Verschillende varianten van één merk zijn bij elkaar genomen. Zo tellen Albert Heijn pizzabodems, chips,
kappertjes en tortillachips als één merk: Albert Heijn huismerk. Merken kunnen in verschillende categorieën
voorkomen, daarom tellen de categorieën niet op tot 100%.

56

account @bangenergy ‘getagd’ bij de post. In de tweede helft van het jaar waren de
(vele) door Bang Energy gesponsorde posts wel voorzien van een hashtag waarin werd
aangegeven dat het om reclame ging.
Bij de overige weergaven van merken was het niet duidelijk of er wel of niet sprake
was van sponsoring door het getoonde product. In bijna 11 procent van de gevallen
ging het om posts waarin bepaalde merken duidelijk in beeld kwamen. Daarbij ging
het telkens om één merk dat in de post werd uitgelicht. In de meeste gevallen gaan
wij ervan uit dat het geen sponsoring betrof, maar in een aantal geva llen was er grond
voor twijfels, bijvoorbeeld omdat het ging om een positieve recensie van een product
of horecagelegenheid. Daarnaast waren er posts waarin wel voedingsmerkenmerken
werden getoond, maar waarbij wij ervan uitgaan dat het niet om een vorm van
betaalde promotie gaat. Dit komt omdat er veelal meerdere producten van
verschillende merken werden getoond. Daarbij ging het in een aantal gevallen om
producten van concurrerende merken. Ten slotte hebben wij voor dit jaar een nieuwe
categorie van posts benoemd: reactievideo’s waarbij reclame voor het merk werd
geparodieerd of waarbij er op buitenlandse video’s werd gereageerd. Dergelijke
reactievideo’s worden niet direct door de getoonde merken gesponsord.
Aangezien de gebruikers formeel 13 jaar of ouder moeten zijn, kunnen reclame uitingen niet worden beoordeeld als ‘gericht op kinderen’. Desondanks br engen wij
toch alle vormen van (mogelijke) voedingsreclame in beeld, omdat wij wel weten dat
veel berichten op TikTok ook een jonger publiek bereiken. Hierna lichten wij de
resultaten van de inventarisatie nader toe per categorie post.
V e r me l d in g va n #a d , sp on so r of # pa rtn e r
De grootste categorie van posts met voedingsmerken gaat om de groep posts met een
duidelijke weergave van het feit dat het gesponsord is. Volgens de Reclamecode Social
Media & Influencer Marketing (RSM) 2019 moeten gesponsorde posts worden voorzien
van een duidelijke aanduiding, zoals #ad, #adv, #spon, #collab, partner(ship) en/of
een duidelijke uitleg dat de post in samenwerking is met de adverteerder.
In de onderstaande tabel 7.1 is weergegeven welke merken op TikTok adverteerden,
waarbij er duidelijk werd aangegeven dat het om een gesponsorde post ging.
Tabel 7.1

Posts met vermelding van #ad, sponsor of #partner

Merk

Posts

Bang Energy

72

Account(s)

Voed. criteria RvV

Schijf v Vijf

@glenfontein (61x), @Markie

Ja/nee 24, doelgroep

Nee

(2x), @lorenzodinatelle (9x),

onb.

Fanta

1

@officialsaarx

Nee, doelgroep onb.

Nee

Gorillas

1

@Quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

Loempidel

1

@Dylanhaegens

Nee, doelgroep onb.

Nee

1

@glenfontein

Nee, doelgroep onb.

Nee

7

@lorenzodinatelle (3x)

Afhankelijk v product,

Afhankelijk

@quintenverschure (2x)

doelgroep onb.

v. product

Nee, doelgroep onb.

Nee

Plumule Expat
Plus

25

Supermarkten

@theofficialcasper (2x)
Vivera

2

@dutchtuber

24

Inhoudelijk voldoet Bang Energy wel aan de voedingskundige criteria in de RvV. Bij verkooppunten wordt
echter aangegeven dat het product alleen bestemd is voor 18 jaar en ouder.
25
Een winkel met geïmporteerde producten. In beeld werd vooral snoep, koekjes, chips en ontbijtgranen
getoond.

57

Met uitzondering van de posts met advertenties voor Plus Supermark ten werden in
alle gesponsorde posts producten getoond die niet voldoen aan de voedingskundige
criteria in de RvV, noch staan ze in de Schijf van Vijf. Omdat niet bekend is welk
aandeel van de doelgroep jonger is dan 13 jaar, kan geen uitspraak worden geda an of
de uitingen in overeenstemming zijn met de RvV.
De meeste gesponsorde posts waren voor Bang Energy, een energiedrank. Het
grootste deel van deze posts komt op naam van de TikToker Glen Fontein, die 61 keer
een post plaatste met daarin reclame voor Bang Energy. Pas in de loop van het jaar
voegden de TikTokers #partner toe aan posts met Bang Energy. Daarvoor lieten zij dit
achterwege. Naast het grote aantal, vallen de reclames voor Bang Energy om nog
twee redenen op:
1.

Volgens de advertentievoorwaarden van TikTok mogen energiedranken zich alleen
richten op gebruikers van 18 jaar en ouder. Ook de verkopers van Bang Energy
zelf geven expliciet aan dat het product niet bestemd is voor kinderen tot 18 jaar.
De content creators die het merk promoten lijken zich echter nadrukkelijk op
kinderen en tieners te richten en niet op volwassenen. Dit blijkt onder andere uit
posts waarin ze fans gaan opzoeken. Dit zijn duidelijk kinderen/jonge tieners.

2.

De posts zelf draaien niet om het product. Veelal zijn het korte vide o’s met
spelletjes of raadsels, die niet direct betrekking hebben op de energiedrank. Een
blik Bang Energy is ergens in de video te zien en er neemt altijd iemand een slok
van, zonder iets over het merk zelf te benoemen. Zonder de verduidelijkende
tekst bij de video (waarin altijd de accounts @bangenergy en @bangenergy.ceo
zijn getagd) zou het de kijker kunnen ontgaan dat het een gesponsorde post
betreft.

In figuur 7.1 zijn enkele screenshots van posts met Bang Energy te zien.

Figuur 7.1

Voorbeelden van posts gesponsord door Bang Energy

58

Naast Bang Energy waren er nog 12 andere gesponsorde posts, voorzien van een
duidelijke hashtag. Daaronder waren 9 posts voor winkels of supermarkten. Hoewel
deze sponsors een breed assortiment vertegenwoordigen, zijn ze toch
vermeldenswaardig. In twee gevallen (Gorillas en Plumule Expat) werden namelijk
uitdrukkelijk meerdere producten getoond die niet overeen komen met de
voedingskundige criteria in de RvV en de Schijf van Vijf, zoals chips of chocolade. Bij
Plus Supermarkten draaiden de posts om de knikkers die beschikbaar waren bij
boodschappen. Bij die spaaractie waren ook producten betrokken (zie ook hoofdstuk 9
over supermarktacties). Daarmee zijn de gesponsorde posts met aandacht voor deze
actie relevant in de context van kindermarketing via TikTok. Screenshots van de posts
zijn te zien in figuur 7.2.
Figuur 7.2

Voorbeelden van posts met vermelding van #ad, #sponsor of #partner

59

V e r me l d in g va n d e s p on so r v ia e en ‘ta g’
Niet alle gesponsorde posts waren voorzien van de hastag #ad (of vergelijkbaar). In
49 gesponsorde video’s wordt alleen de sponsor genoemd in de beschrijving, door het
bedrijfsaccount van de sponsor te taggen en/of te vermelden via een hashtag
(bijvoorbeeld @bangenergy en/of #bangenergy). Het is in strijd met de Reclamecode
voor Social Media & Influencermarketing, die voorschrijft dat een gesponsorde post dit
altijd duidelijk moet maken middels een toepasselijke hashtag. In alle gevallen ging
het duidelijk om een gesponsorde post en was de producent niet op eigen initiatief
van de content creator getagd. Dit is vastgesteld door te kijken naar de aandacht die
de merken zelf gaven aan de influencer. Zo plaatste Hela zelf ook een post met Nadir
de Arabier en is op de website van MyProtein te lezen over de samenwerking met
Antonie Lokhorst.
In de onderstaande tabel is weergegeven welke merken op TikTok adverteerden,
waarbij er niet duidelijk werd aangegeven dat het om een gesponsorde post ging. In
alle gevallen was het account van de adverteerder wel getagd, maar was er niet
expliciet bij gezet dat het om sponsoring ging. Geen van de producten lijkt te voldoen
aan de voedingskundige criteria in de RvV. De exacte doelgroep van de posts is echter
onbekend.
Tabel 7.2

Gesponsorde posts zonder vermelding van #ad, sponsor of #partner

Merk

Bang Energy

Posts

39

Account(s)

Voedingskundige

Schijf

criteria RvV

van Vijf

26

@glenfontein (29x),

Ja/nee , doelgroep

@lorenzodinatelle (10x)

onb.

Nee

Hela kruiden ketchup

4

@nadirdearabier (4x)

Nee, doelgroep onb.

Nee

MyProtein

3

@AntonieLokhorst (3x)

Nee, doelgroep onb.

Nvt 27

Vivera

1

@glenfontein (1x)

Nee, doelgroep onb.

Nee

Body & Fit

1

@AntonieLokhorst (1x)

Nee, doelgroep onb.

Nvt 28

Bij de merken in de gesponsorde posts zonder #ad is enige over lap te zien met de
gesponsorde posts waar er wel een juiste hashtag is gebruikt. Dit geldt voor Bang
energy (@glenfontein en @lorenzediNatelle) en Vivera (@glenfontein). Zoals eerder
opgemerkt zijn de gesponsorde posts van Bang Energy pas in de loop van he t jaar
voorzien van de correcte hashtag. Bij de door Vivera gesponsorde post heeft de
producent er ogenschijnlijk niet op gelet of niet op aangedrongen om de juiste
hashtag te gebruiken. Eerder zagen we dat het account @dutchtuber dit wel op de
juiste wijze had gedaan.
In de onderstaande figuur 7.3 zijn enkele screenshots van de gesponsorde posts
weergegeven.

26

Inhoudelijk voldoet Bang Energy wel aan de voedingskundige criteria in de RvV. Bij verkooppunten wordt
echter aangegeven dat het product alleen bestemd is voor 18 jaar en ouder.
27
Beoordeling voedingscentrum: Supplementen staan niet in de Schijf van Vijf. Met gevarieerd eten krijgen de
meeste mensen genoeg voedingsstoffen binnen en is een voedingssupplement niet nodig.
28
Beoordeling voedingscentrum: Supplementen staan niet in de Schijf van Vijf. Met gevarieerd eten krijgen de
meeste mensen genoeg voedingsstoffen binnen en is een voedingssupplement niet nodig.

60

Figuur 7.3

Voorbeelden van posts met merken/merknamen in beeld met verwijzing naar de producent, maar
zonder #ad of vergelijkbaar

M e rk e n du i de l i jk in b eel d , sp on so r in g o nz ek e r
Naast de posts met voedingsmerken die in de beschrijving worden genoemd, zijn er
ook geregeld merken in beeld te zien waarvan het minder duidelijk is of het wel of niet
om sponsoring gaat. Deels gaat het om merken die hoogstwaarschijnlijk onbewust op
de achtergrond in beeld komen (zie ‘merk in beeld, vermoedelijk geen sponsoring’),
maar ook producten en merken die bewust in beeld worden gebracht en/of met naam
worden genoemd. Het is daarbij niet duidelijk of de influencers zelf er voordeel bij
hebben dat zij deze merken in hun posts gebruiken.

61

De posts die wij in deze categorie hebben opgenomen, draaiden alle om één merk of
product. Daarmee werd er in deze posts nadrukkelijk aandacht gevestigd op dat ene
product. Het ging daarbij bijvoorbeeld om (overwegend positieve) recensies van fast
food restaurant. Uit de post kon niet worden opgemaakt of de influencer de maaltijd
zelf had betaald of wellicht gratis had gekregen. Daarnaast bevat deze categorie ook
posts waarin producten duidelijk herkenbaar in beeld werden gebracht of benoemd. In
alle gevallen ging het om posts die een neutrale tot positieve indruk van het merk
achterlieten. Daarmee bedoelen we dat de merken werden getoond of zelfs actief
aangeprezen, zonder dat er een context van reclame werd geschetst.
In tabel 7.3 zijn de merken weergegeven die in de TikTok posts nadrukkelijk in beeld
werden gebracht. Voor vrijwel alle getoonde merken geldt dat het gaat om producten
die niet voldoen aan de voedingskundige criteria in de RvV en ook niet in de Schijf van
Vijf staan. Het is onduidelijk in hoeverre het om gesponsorde posts gaat. Wel komt in
deze lijst @nadirdearabir terug met posts waarin hij Hela kruiden ketchup toont. Dit
merk was ook als sponsor in andere posts te zien met een vermelding van de fabrikant
in een tag.
Tabel 7.3

Posts met merken duidelijk in beeld, sponsoring onzeker

Merk

Posts

Account(s)

Voedingskundige

Schijf

criteria RvV

van Vijf

Chio flippies

1

@dutchtuber

nee, doelgroep onb.

Nee

Dunkin' Donuts

1

@dutchtuber

Nee, doelgroep onb.

Nee

Fentiman's

1

@officialsaarx

Nee, doelgroep onb.

Nee

Freddy's Comfort Food

1

@bokado

Afh. v. maaltijd,

Nee

doelgroep onb.
Haribo

1

@quinten___

Nee, doelgroep onb.

Nee

Hela kruiden ketchup

5

@nadirdearabier

Nee, doelgroep onb.

Nee

Hollywood Drive

1

@bokado

Afh. v. maaltijd,

Nee

doelgroep onb.
Lipton thee

1

@lorenzodinatelle

Ja

Ja

Makro

1

@bokado

Afh v. product,

Afh. v.

doelgroep onb.

product

Afh. v. maaltijd,

Nee

McDonald's

3

@bokado (2), @glenfontein

doelgroep onb.
Oreo

2

@bokado, @glenfontein

Nee, doelgroep onb.

Nee

Pringles

1

@dutchtuber

Nee, doelgroep onb.

Nee

Saitaku

2

@quinten___, @quinnenaron

Nee, doelgroep onb.

Nee

Taco bell

1

@bokado

Afh. v. maaltijd,

Nee

Takis

2

@nadirdearabier

Nee, doelgroep onb.

Nee

Twist drink

1

@nadirdearabier

Nee, doelgroep onb.

Nee

doelgroep onb.

Enkele voorbeelden van posts uit deze categorie zijn opgenomen in figuur 7.3.

62

Figuur 7.4

Voorbeelden van posts met merken in beeld zonder aanduiding van sponsoring

R ea ct i ev i d eo ’s
In sommige video’s zijn merken wel in beeld te zien, maar is uit de context af te
leiden dat de betreffende content creator niet door het merk wordt gesponsord. Het
gaat daarbij om reactievideo’s waarin de TikToker reageert op wat hij in de post van
een ander ziet of een video in zijn geheel parodeert. Dit zagen wij met name bij twee
Tiktokers: @stefandevries en @quintenverschure. De eerstgenoemde parodieert
geregeld de posts met reclame voor Bang Energy, waarbij hij eerst het origineel t oont
en dit vervolgens nadoet. De Tiktoker @quintenverschure postte afgelopen jaar

63

meerdere reactievideo’s op zogenaamde ‘life hacks’ post. In split screen liet hij daarbij
de oorspronkelijke video’s zien met tips over hoe het beste voedsel op te dienen of te
eten. In de onderstaande figuur 7.5 zijn enkele voorbeelden opgenomen van
reactievideo’s met daarin merken duidelijk zichtbaar.

Figuur 7.5

Voorbeelden van reactievideo’s met merken duidelijk zichtbaar in de originele video’s

De merken in de reactievideo’s van @quintenverschure waren alleen te zien in de
video’s waar hij op reageerde. Daarbij ging het ogenschijnlijk om buitenlandse posts
waarop werd gereageerd. Daarvan is het niet bekend in hoeverre de oorspronkelijke

64

post werd gesponsord of dat het ging om het tonen van merken op eigen initiatief. Bij
de parodieën van @stefandevries op de door Bang Energy gesponsorde posts werd
gebruik gemaakt van een imitatie van het originele product. In de onderstaande tabel
7.4 zijn alle merken uit de reactieposts opgenomen. Daarbij is te zien dat deze geen
van alle voldoen aan de voedingskundige criteria in de RvV en ook niet in de Schijf
van Vijf staan.
Tabel 7.4

Reactievideo’s

Merk

Posts

Account(s)

@stefandevries

Voedingsk. criteria

Schijf

RvV

van Vijf
29

Ja/nee , doelgroep

Nee

Bang Energy

4

onb.

Ben & Jerry's

1

@quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

Coca Cola

1

@quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

Heinz tomaten ketchup

1

@quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

KFC bucket

1

@quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

Lay's

3

@quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

McDonald’s hamburger

1

@quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

Nutella

1

@quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

Pringles

4

@quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

TicTac

1

@quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

Tyrrell's

1

@quintenverschure

Nee, doelgroep onb.

Nee

M e rk in b e e ld , v e rm oe de l i j k g e en s pon so r in g
Ten slotte waren er nog gevallen waarbij merken in beeld kwamen, maar waarbij het
onwaarschijnlijk is dat het om gesponsorde content gaat. Dit is bijvoorbeeld omdat
het merk (op straat) op de achtergrond te zien was of omdat het merk slechts een
fractie van een seconde en/of vrijwel onherkenbaar in beeld was. In deze categorie
scharen we ook de post met verschillende merken van verschillende fabrikanten,
bijvoorbeeld in korte kookvideo’s of vergelijkingen tussen merken. Omdat er
verschillende merken te zien zijn, is het onwaarschijnlijk dat één of meer van die
merken ervoor betaald hebben om in beeld te worden gebracht. Doordat er meer
producten worden getoond, springt er geen merk meer uit, waardoor een dergelijke
vorm van reclame niet effectief zou zijn. Bovendien willen merken doorgaans niet in
eenzelfde post worden getoond als een directe concurrent.
Vanwege het grote aantal getoonde merken in deze categorie hebben we het volledige
overzicht van merken opgenomen in bijlage 4. In deze bijlage is te zien dat de meeste
getoonde producten niet voldoen aan de voedingskundige criteria in de RvV en ook
niet in de Schijf van Vijf staan. Als het om voedingsreclame gericht op kinderen zou
gaan, zouden de meeste producten waarschijnlijk niet zijn toegestaan op basis van de
RvV. In de onderstaande figuur 7.4 zijn enkele voorbeelden van deze posts
weergegeven.

29

Inhoudelijk voldoet Bang Energy wel aan de voedingskundige criteria in de RvV. Bij verkooppunten wordt
echter aangegeven dat het product alleen bestemd is voor 18 jaar en ouder.

65

Figuur 7.4

Voorbeelden van posts met merken in beeld, waarbij het vermoedelijk niet om sponsoring gaat

66

Deel 2: Fysieke omgeving
In dit deel presenteren we de resultaten van de inventarisatie van kindermarketing in
de fysieke omgeving. Achtereenvolgens gaan we in op de wijzen waarop kinderen met
voedingsreclame in aanraking komen op de volgende plaatsen:


Verpakkingsmateriaal (hoofdstuk 8),



Acties in supermarkten (hoofdstuk 9),



Recreatievoorzieningen (met name indoor speeltuinen, hoofdstuk 10),



Sportevenementen voor kinderen (hoofdstuk 11) en



Bioscopen (hoofdstuk 12).

Bij elk van deze locaties schetsen we de context en (indien relevant of bekend) het
beleid en de regels voor het maken van reclame gericht op kinderen, Indien er
voedingsreclame is gesignaleerd die mogelijk kinderen onder de 13 als doelgroep
heeft, wordt deze toegelicht en beoordeeld op de mate waarin deze in lijn is met de
Reclamecode voor Voedingsmiddelen (RvV). Ook is gekeken of het geadverteerde
product in lijn is met de voorschriften van het voedingscentrum, dat wil zeggen: of het
op de ‘Schijf van Vijf’ staat. Aangezien alleen de Stichting Reclame Code een definitief
oordeel kan vellen over het feit of een reclame wel of niet in lijn is met de
Reclamecode, geven wij alleen aan of er ‘mogelijk’ sprake is van een overtreding van
de reclamecode.

67

8
8.1

Characters op verpakkingen
Context, regels en beleid
Sinds 1 februari 2019 mogen er in principe geen kinderidolen meer worden gebruikt
op verpakkingsmateriaal van ongezonde producten. De volgende bepaling is toen
namelijk opgenomen in de Reclamecode voor Voedingsmiddelen:
Kinderidolen
Artikel 8, Lid 2.
a. Kinderidolen die gericht zijn op kinderen tot en met 6 jaar mogen niet
worden gebruikt in reclame. Dit verbod geldt ook voor verpakkingen en
point-of-sale materiaal.
b. Kinderidolen die gericht zijn op kinderen van 7 tot en met 12 jaar mogen
alleen worden gebruikt in reclame, en ook op verpakkingen en in point of
sale materiaal, als het Voedingsmiddel voldoet aan de voedingskundige
criteria. Indien het product niet aan de voedingskundige criteria voldoet
mogen deze kinderidolen niet gebruikt worden in reclame en ook niet op
verpakkingen en point of sale materiaal.
c. De verboden sub a en b gelden niet in de situatie dat sprake is van [
reclame voor Voedingsmiddelen die tot stand is gekomen in samenwerking
met dan wel gesteund wordt door de overheid en/of een andere erkende
autoriteit op het terrein van voeding, gezondheid en/of beweging].
d. In reclame als bedoeld onder b, zal een kinderidool niet actief een
Voedingsmiddel en/of daaraan gerelateerde premiums en diensten
aanprijzen.

Voor deze bepaling is destijds een overgangsperiode bepaald, namelijk: “ten aanzien
van lopende reclame-uitingen met betrekking tot artikel 8 [..] een overgangstermijn
[zal] gelden van maximaal 17 maanden en/of totdat bestaande mediajaarcontracten
zijn verlopen.” Dit betekent dat sinds 1 juli 2020 de karakters van de verpakkingen
verdwenen moeten zijn, tenzij er nog sprake is van een doorlopend contract.
In de praktijk gaat het bij idolen die op kinderen zijn gericht veelal om ‘licensed
characters’. Dit zijn personages uit films en tekenfilms of andere kinderidolen van
derde partijen die op basis van een licentie aan een product of merk worden
verbonden. Het gaat dus bijvoorbeeld om personages uit (teken)films, series en
(strip)boeken. Personages die door de fabrikant zelf zijn gecreëerd (bijvoorbeeld de
papegaaien van Croky Chips of Red & Yellow, de rode en gele M&M’s) worden ‘brand
characters’ of mascottes genoemd en vallen buiten de regel in de Reclamecode.

8.2

Resultaten inventarisaties
Voor dit onderdeel van de monitor hebben wij het aanbod aan producten met licensed
characters op het verpakkingsmateriaal bij supermarkten en enkele andere winkels
geïnventariseerd. Specifiek ging het om de volgende winkels: Albert Heijn, Jumbo,
Aldi, Lidl , Plus, Coop, Spar, Dirk, Hoogvliet, Jan Linders, Dekamarkt, Action, Hema en
Xenos. Via de websites van deze winkels hebben wij digitaal gemonitord of er
producten werden aangeboden met licensed characters gericht op kinderen op
verpakkingen. Het aanbod in individuele supermarkten is immers beperkter dan het
online aanbod. Wanneer de onderzoekers bij een incidenteel bezoek in de
inventarisatieperiodes andere producten dan online aantroffen, zijn deze in de

68

inventarisatie meegenomen. De inventarisatie is uitgevoerd in juli 2021, een jaar na
afloop van de overgangsperiode.
L ic en se d cha ra c t er s
Een jaar na de afloop van de overgangsperiode (juli 2020) werden er 1 7 verschillende
producten met licensed characters op de verpakkingen gevonden van 10 verschillende
merken. Wanneer er meerdere varianten van een product waren (bijvoorbeeld
meerdere smaken of verschillende verpakkingen met andere characters) zijn deze als
aparte producten meegeteld.
In het onderstaande overzicht is weergegeven welke producten van welke merken zijn
aangetroffen met licensed characters. Daarbij zijn ook telkens de betrokken karakters
genoemd en via welke winkel de producten verkrijgbaar waren. De meeste van de
producten met licensed characters op de verpakking voldeden niet aan de
voedingskundige criteria in de RvV en staan niet in de Schijf van Vijf.
Merk

Product

Character(s)

Winkel

RvV

Sv5

Arwem Food

Koekjes

De Smurfen

Jumbo

Nee

Nee

Schoolkoek

Frozen

Action

Nee

Nee

Snoeptomaatjes

Cars

Aldi

Ja

Ja

Halfvolle melk

Mulan

Aldi

Ja

Ja

Lightbody

Taart

Cars

Albert Heijn

Nee

Nee

LU Prince

Koekjes

Justice league

Alle grote

Nee

Nee

(logo’s op te

retailers

Group
Disney Kitchen

winnen prijzen op
verpakking)
Nickelodeon

Ola Calippo

Schoolkoek

Paw Patrol

Action

Nee 30

Nee

31

Nee

Biscuits

Paw Patrol

Action

Nee

Waterijs

Superman

Coop

Nee

Nee

Snoepjes

Frozen

Action

Nee

Nee

Snoepjes

Minions

Action

Nee

Nee

Fruitdrank

Cars 2

Albert Heijn

Ja

Nee

Hotel Transylvania

Jumbo

Ja

Nee

Fruitdrank

Teenage Mutant

Jumbo

Ja

Nee

multifruit

Ninja Turtle

Suprise ei

Paw Patrol

Spar & Aldi

Nee

Nee

Suprise ei

LOL Surprise

Spar & Aldi

Nee

Nee

Rozijntjes

Kikker en zijn

Deka

Nee

Nee

aardbei
PEZ

Surprise Drinks

multifruit
Fruitdrank
aardbei

Zàini

Zonnatura

vriendjes

Er wordt voornamelijk nog gebruik gemaakt van licensed characters uit kinderfilms of
series zoals Frozen, Paw Patrol of Cars. Een aantal van deze karakters wordt door
meerdere merken gebruikt. Andere licensed characters die in een enkel geva l nog te

30

Op basis van de voedingskundige criteria zou er voor dit product wel reclame gemaakt mogen worden richting
kinderen van 7 tot en met 12 jaar oud. Paw Patrol richt zich echter op een jongere doelgroep. Daarmee is het
gebruik van deze karakters niet in overeenstemming met de RvV.
31
Idem

69

vinden waren op de websites waren Kikker en zijn vriendjes, Hotel Transylvania,
Teenage Mutant Ninja Turtles, De Smurfen, Minions, Mulan en Superman.

Figuur 8.1

Voorbeelden van licensed characters op verpakkingsmateriaal, 2021

Alle karakters die wij op het verpakkingsmateriaal aantroffen waren gericht op de
doelgroep ‘alle leeftijden’ of ‘zes jaar en ouder’ (op basis van de Kijkwijzer). Dit
betekent dat ze in principe geen van alle op verpakkingsmateriaal gebruikt mogen
worden. Er mag immers geen gebruik worden gemaakt van idolen die gericht zijn op
de doelgroep tot en met zes jaar. Een uitzondering hierop is assortiment van Disney
Kitchen dat bij supermarktketen Aldi. Dit aanbod is afgestemd met het
Voedingscentrum en met de organisatie Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG).
Daarmee voldoet het aan de voorwaarde dat characters wel op verpakkingsmateriaal
zijn toegestaan als de vorm van reclame tot stand gekomen is in samenwerking met ,
dan wel gesteund wordt door, de overheid en/of een andere erkende autoriteit op het
terrein van voeding, gezondheid en/of beweging. Dit betekent overigens niet dat het
volledige assortiment van Disney Kitchen aan de voorwaarden in de reclamecode
voldoet. Naast het assortiment dat bij de Aldi wordt aangeboden, b rengt het merk ook
producten op de markt in andere winkels die niet aan de voedingskundige criteria in
de RvV voldoen.
Bij een aantal van de gevonden producten bij winkels met een breed assortiment
(zoals Action en Xenos) was het niet altijd duidelijk of de aangeboden producten
initieel voor de Nederlandse markt waren geproduceerd. Mogelijk ging het hier (deels)
om producten die geïmporteerd zijn en eigenlijk voor verkoop in andere Europese
landen bestemd waren.
B ra n d C h a ra ct e rs
Er is ook gemonitord in hoeverre merken gebruik maken van brand characters. Hoewel
deze volgens de Reclamecode wel toegestaan zijn, kan worden beargumenteerd dat
merken zich hiermee uitdrukkelijk op (jonge) kinderen richten. Door optredens in
reclames en met gebruik van merchandising heeft een aantal van deze mascottes
grote bekendheid onder kinderen. Er zijn 85 verschillende brand characters
geregistreerd. Deze mascottes stonden veelal op verschillende producten en op
verschillende varianten van hetzelfde merk.

70

Figuur … : Enkele bekende brand characters

Er is een algemene lijst bijgehouden van welke merken eigen brand characters
gebruiken, die (mogelijk) aantrekkelijk zijn voor kinderen. In de onderstaande tabel is
een overzicht gegeven van alle verschillende gevonden brand characters.
Merk

Product

Character(s)

Appy Kids Co

Mini biscotti choco chip

Inktvis, panda, giraf, papegaai

Appy Kids Co

Mini biscotti oat & honey

Circusdieren

Bahlsen

Koekjes in de vorm van dieren

Aapje

Barni

Sandwichkoekjes

Beer

Bipmoji

Chocolade ei

Lama met zonnebril

Brinky

Mini biscuit vanille

Avonturier (Indiana Jones stijl)

Bubblicious

Kauwgom

Kat die kauwgom eet

Cheesstrings

Kaasstengel

Kaaspoppetje met koptelefoon

Cheetos

Chips

Cheeta op skateboard

Claudi & Fin

Yoghurt ijsjes

IJsjes met ogen

Croky

Chips

Blauwe, rode of groene papegaai

Danone

Danoontje

Geanimeerd poppetje

Danone

Knetter Yoghurt

Blauw poppetje/monster

Danone

Aardbeienyoghurt

Rood poppetje/monster

Danone

Vanilleyoghurt

Eenhoorn

Delicious

Funny Faces koekjes

Smileys/emoticons

Dr. Candy

Babyfles gevuld met snoep

Kabouter

Dr. Oetker

Vla

Paula de Koe

Eru

Smeerkaas

Muis

Royal Smilde

Knijpstroop

Fred & Ed

Fruitella

Verschillende snoeppen

Snoepje

Fruitfunk

School bars

Eenhoorn

Fundiez

Smiley lolly’s

Smiley

Gelatelli

Kinderijsjes

Octopus en zeepaardje

Gustini

Chocoladekoekje

Jongen op skateboard

71

Haribo

Verschillende snoeppen

Beertje, jongen of snoepgoed met

Hema

Rozijnen

Jungledieren

Hema

Yoghurtrozijnen

IJsbeer, pinguïn, schildpad en kikker

Hema

Organic fruit snacks

Fruit met gezichtje

Hema

Druivensuiker rolletjes

Duiker en zeedieren

Hema

Melkchocolade muntjes

Jungledieren

Hema

Chips

Eendjes

Hema

Paaseieren

Beer en konijn

Jouy&Co

Cravings bears cakejes

Beren

Jumbo

Popcorn

Man in cartoon stijl

Jumbo

Popcorn

Vrouw in cartoon stijl

Kellogs

Honey pops loops

Bij

Kellogs

Coco pops

Aapje

Kellogs

Frosties

Tijger

Kellogs

Rice Krispies

Elfjes

Kellogs

Smacks

Kikkers

Kellogs

Froot loops

Eenhoorn

Kellogs

Ontbijtgraan

Meisje

Kellogs

Ontbijtgraan

Jongen

Kellogs

Zimmy kaneelsterren

Draak

Kinder

Surprise ei

Natoons

Kinder

Surprise ei

(Jongens)ei en giraf

Kinder

Surprise ei

(Meisjes)ei, pony en elfje

Koopmans

Paddenstoel cakejes

Kabouters

La Vache Qui Rit

Smeerkaas

Dippers met gezichtjes

Lotus

Mini Madeleine, mini koekjes en

Aapje

gezicht

vanille wafels
Lotus

Dinosaurus mini’s

Dinosaurus

Lu

Chocolade koekjes

Beertjes

Lu

Verschillende Prince koekjes

Prins

M&M’s

Chocolade M&M’s

Gele, rode, oranje, blauwe en bruine
M&M’s

M&M’s

Roomijs en ijsjes

Rode en gele M&M

M&M’s

Chocoladerepen

Gele, rode, oranje, blauwe en bruine
M&M’s

M&M’s

Pindakaas

Blauwe M&M

Magic Unicorn

Aardbei/framboos drankje

Eenhoorn

Mc Vitie’s

Unicorngems biscuits

Eenhoorn

Melkan

Kinderkwark

Verschillende monsters

Mister Choc

Chocoladereepjes

Jongetje en meisje

Nestlé

Chocoladereep Lion

Leeuw

Orinoko

Hazelnootpasta

Verschillende dieren

Pop Ups!

Lollipops

Kuiken, konijn of schaap

Pombär

Chips

Beer

RAAK

Kindercola

Jongen met hond

Safari candy

XL egg gevuld met snoep

Zebra, leeuw of olifant

Smoeltjes

Koekjes

Ufo

Taksi

Tropisch fruit ijs

Slang

Trolli

Snoep

Mini burger met gezicht

72

Trolli

Snoepmix

Mini burger met gezicht, wormen en

Troppie

Vruchtenlimonade

Fruit met gezichtje

Van Gilze

Bungel stroopstift

Aapje

Venz

Rimboe hagelslag en vlokken

Zebra, beer, tijger en krokodil

Verkade

Koekjes discozwemmers

Inktvis

Verkade

Vanillekoekjes

Kat en hond

Verkade

Aardbeienkoekjes

Prinses

Verkade

Lange nekken

Giraffe en vogeltjes

ZagaZoe!

Kinderchampagne

Lama

Zagazoe!

Minicakes

Eenhoorn

Zagazoe!

Chocobars

Krokodil

Zaini

Surprise ei

Eenhoorn

Merk onbekend

Mini cakes

Eenhoorn

stier

73

9

Supermarktacties

9.1

Context, regels en beleid
Evenals vorig jaar hebben we voor in de monitor speciale acties in en via
supermarkten in beeld gebracht. Dit zijn enerzijds de spaaracties en winacties van de
supermarkten zelf en anderzijds de spaar- en winacties door voedingsmerken die via
supermarkten beschikbaar zijn, of waaraan supermarkten medewerking verlenen. Een
deel van deze acties is ook op kinderen gericht.
We maken een onderscheid tussen de volgende typen acties:


Geschenk bij besteding van een bepaald bedrag. Deze acties worden
doorgaans door supermarkten geïnitieerd. Consumenten krijgen dan direct een
cadeau bij besteding van bijvoorbeeld elke 10 of 15 euro. Het kan daarbij
bijvoorbeeld om speelgoed, verzamelplaatjes of plaktattoo’s gaan . In sommige
gevallen krijgen consumenten, aanvullend op de besteding, een extra geschenk bij
aankoop van bepaalde actieproducten.



Geschenk bij aankoop van actieproducten. Deze acties zijn soms door
supermarkten zelf, maar doorgaans door of in samenwerking met voedingsmerken
geïnitieerd. Consumenten krijgen dan bij aankoop van één of meer producten een
geschenk, bijvoorbeeld een placemat, bakvormpje of schminkstift.



Sparen bij bestedingen. Deze acties zijn doorgaans van de supermarkten zelf.
Bij besteding van een bepaald bedrag krijgen de consumenten een spaarzegel. Bij
een volle spaarkaart krijgen ze een geschenk of korting op aankopen. Voorbeelden
hiervan zijn: knuffels, korting op bezoek aan een evenement of korting op
merchandising van een Formule 1 coureur.



Winacties. Zowel supermarkten als voedingsmerken houden winacties, waarbij
consumenten bij aankoop van bepaalde producten kans maken op het winnen van
cadeaus. Dat kan bijvoorbeeld doorinlevering van de kassabon als aankoopbewijs
of door het inkleuren van een kleurplaat. Een opvallende trend is dat deelname
vaak alleen kan via social media, bijvoorbeeld door het delen van een foto en/of
het gebruik van een hashtag.

De acties in supermarkten worden niet specifiek in de Reclamecode voor
Voedingsmiddelen (RvV) genoemd. Wel is het toegestaan om reclame te maken bij de
‘point of sale’. In principe kan de supermarkt als geheel worden gezien als een point
of sale. De effecten van de campagnes reiken echter verder dan de supermarkt alleen.
De geschenken zijn namelijk voor thuisgebruik en de te winnen artikelen worden
veelal thuisbezorgd. Wanneer we daarom de andere criteria uit de RvV op deze acties
toepassen, houdt dit in dat promotionele activiteiten voor voedingsmiddelen niet
gericht mogen zijn op kinderen jonger dan 13 jaar. Uitzonderingen daarop zijn acties
voor producten die voldoen aan de voedingskundige criteria in de RvV gericht op de
doelgroep 7 tot en met 12 jaar en acties in samenwerking met instanties gericht op
gezondheid, voeding en/of beweging.
Een deel van de acties hangt niet samen met specifieke producten of voedingsmerken.
Dit gaat met name om de acties waarbij men bij bepaalde bestedingen een geschen k
krijgt, of kan sparen voor geschenken. Bij dergelijke acties is er soms wel een
(indirecte) link met bepaalde voedingsmerken wanneer er extra spaarzegels of
geschenken worden gegeven bij aankoop van bepaalde (voedings)producten. Wanneer
de actie gericht is op kinderen (bijvoorbeeld het sparen van stickers), kan de

74

conclusie worden getrokken dat er via de spaaractie gericht wordt aangestuurd op het
kopen van deze producten. In dat geval is er sprake van voedingsreclame gericht op
kinderen is.
Naast het stimuleren van het kopen van bepaalde producten, kunnen ook de
geschenken zelf een vorm van voedingsreclame zijn. Dit is het geval wanneer er op de
geschonken producten (zoals speelgoed) voedingsmerken zijn afgebeeld.

9.2

Resultaten inventarisatie acties in sup ermarkten
Voor dit deel van de monitor hebben wij wekelijks van 12 grote supermarktketens alle
(spaar)acties die gericht zijn op kinderen bijgehouden. 32 Wij hebben alle acties
geïnventariseerd die mogelijk op kinderen en/of het hele gezin zijn gericht. Acti es
rondom producten die niet op kinderen zijn gericht (zoals koffie en bier) en
spaaracties voor servies, kookgerei, glazen en dergelijke zijn buiten beschouwing
gelaten. Bij de beoordeling of een actie wel of niet lijkt te voldoen aan de RvV is ervan
uitgegaan dat dit alleen het geval is wanneer alle betrokken producten voldoen aan de
voedingskundige criteria in de RvV. Hetzelfde geldt voor de toets op basis van de
Schijf van Vijf.
Hieronder volgt een overzicht van de acties die nadrukkelijk op kinderen g ericht leken,
gesorteerd naar type actie. Daarna volgt een lijst van acties die op het hele gezin
gericht leken, en daarmee buiten de scope van de Monitor Kindermarketing.
G e sch enk b i j b es te d in g va n e en b e pa a ld b e dra g
De meeste acties die grotendeels op kinderen zijn gericht, draaien om het krijgen van
bepaalde geschenken bij besteding van bepaalde bedragen. Dit zijn acties die geregeld
ook landelijke aandacht krijgen in reclamecampagnes. In het onderstaande schema
zijn deze acties weergegeven, met daarbij de vermelding of er voedingsproducten
direct bij betrokken werden (bijvoorbeeld de mogelijkheid om extra geschenken te
krijgen bij aankoop van bepaalde producten) en zo ja, of de acties op basis van deze
producten voldoen aan de criteria van de RvV en of de producten in de Schijf van Vijf
van het Voedingscentrum staan.
Winkel

Actie

Week

Actieproducten van o.a.

RvV

Sv5

Albert Heijn

Voetbalplaatjes

1 t/m 5

Alpro, roerbakgroenten, handsinaasappels

Ja*

Nee

Albert Heijn

Hollandicons

22 t/m 25

Johma, Lipton Ice Tea, Ola en Ben & Jerry’s

Nee

Nee

Plus

Marble Maniacs

5 t/m 11

Unox rookworst, Mc2 burger van de

Nee

Nee

Plus

Bricks

21 t/m 25

Nee

Nee

Nee

Nee

Vegetarische Slager of Tony Chocolonely
Pringels, Heinz, Dr. Oetker Pizza’s, Lipton
Ice Tea.
Deka

Sparen voor

14 t/m 20

Raceblocks

Coca Cola, Lays, Milka, Magnum en
RedBand.

Deka

Bresies

21 t/m 25

Milka, Verkade, Dubbel Fris

Nee

Nee

Jan Linders

Clippies

22 t/m 25

Nvt

Nvt

Nvt

Jan Linders

Bouw je boerderij

36 t/m 41

Verschillende vlaaien, Ben & Jerry’s, Unox

Nee

Nee

Nee

Nee

Knaks
Vomar

Pimp je oranjetenue

22 t/m 26

Coca Cola, Remia Snacksauzen, Poppies
Soesjes.

* In samenwerking met de KNVB, waardoor de actie per definitie voldoet aan de RvV.
32

De 12 gevolgde supermarktketens zijn: Albert Heijn, Jumbo, Aldi, Lidl, Plus, Coop, Spar,Dirk, Hoogvliet, Deka,
Jan Linders en Vomar.

75

Hieronder lichten wij deze acties nader toe:


Albert Heijn – voetbalplaatjes: Bij deze actie in samenwerking met de KNVB
kregen consumenten bij elke €10,- aan boodschappen een pakje van vier
voetbalplaatjes. Bovendien waren er ‘spaarversnellers’: actieproducten waarbij
een extra pakje voetbalplaatjes werd gegeven. De actieproducten waren vooral
grooente-, fruit-, vlees- en zuivelproducten. Deze waren echter niet alle volledig
volgens de Schijf van Vijf.



Albert Heijn - Sparen voor Hollandicons: Bij iedere €15,- aan boodschappen
kregen consumenten een pakje ‘Hollandicons’ bestaande uit één tattoo en één
sticker. Iedere week waren er geselecteerde actieproducten waarbij consumenten
bij aankoop gratis Hollandicons kregen. Onder deze actieproducten waren
artikelen van Quaker en De Ruijter. Tevens waren er merchandiseartikelen zo als
een raamsticker en een Heldenshirt exclusief bij de Albert Heijn te koop. Deze
merchandiseartikelen kregen consumenten gratis of met korting bij geselecteerde
actieproducten zoals Johma, Lipton Ice Tea, Ola en Ben & Jerry’s.



Plus - Marble Maniacs: Bij iedere €10,- aan boodschappen kregen consumenten
een gratis Marble Maniacs knikker. Daarnaast kregen consumenten bij
geselecteerde actieproducten een extra knikker of een knikker van een exclusieve
uitbreiding. Voorbeelden van geselecteerde actieproducten zijn Unox rookworst,
Mc2 burger van de Vegetarische Slager en Tony’s C hocolonely. Deze actie werd
ook gepromoot via influencers op TikTok (zie hoofdstuk 7).



Deka - Sparen voor Raceblocks: Bij iedere €15,- aan boodschappen kregen
consumenten racebaanonderdelen. Een aantal van deze racabaanonderdelen
waren ook van sponsors voorzien, bijvoorbeeld Lipton Ice Tea. Consumenten
konden voor €4,99 een Team Truck kopen en in de eerste week van de actie
kregen consumenten bij €25,- aan boodschappen een startpakket. Daarnaast
kregen consumenten bij geselecteerde actieproducten een extra spaaritem of een
unieke special. Voorbeelden van geselecteerde actieproducten waren Lipton Ice
Tea, Coca Cola, Lays, Milka, Magnum en RedBand.



Jan Linders - Clippies: Bij iedere €20,- aan boodschappen kregen consumenten
een gratis Clippie (een oranje beestje dat in het haar of aan kleding kan worden
bevestigd met een clip). Daarnaast was er ook een winactie waarbij er een EK pakket gewonnen kon worden. Dat kon door een foto van de Clip pies te delen op
Facebook of Instagram met de hashtag #janlinders.



Jan Linders - Bouw je boerderij: Bij iedere €15,- aan boodschappen kregen
consumenten een gratis zakje bouwstenen. Daarnaast kregen consumenten bij
geselecteerde actieproducten een extra zakje bouwstenen en tussen week 38 t/m
41 kregen consumenten specials bij geselecteerde actieproducten. Tussen alle
zakjes bouwstenen zat ook een gouden steentje waarmee consumenten een
cadeau kregen en kans maakten op een boerderijvakantie. Voor €2,99 kond en
consumenten tevens een startpakket kopen.



Plus – Bricks: Bij iedere €15,- aan boodschappen kregen consumenten een gratis
zakje Bricks (bouwstenen). Alleen in de eerste week (week 5) was het startpakket
te koop voor €1,49,- bij €25,- aan boodschappen. In de opvolgende weken krijgen
consumenten bij aankoop van geselecteerde actieproducten limited editions. Door
de Plus Bricks-app te downloaden en een eigen stop-motion video te maken
konden deelnemers kans maken op diverse prijzen, met als hoofdprijs een
Nintendo Switch.



Vomar - Pimp je oranje-tenue: Bij iedere €15,- aan boodschappen of
geselecteerde actieproducten kregen consumenten een zakje met twee
strijkplaatjes of -letters. Tevens zitten er in de folder achttien letters verstopt die

76

samen een zin vormen, bij het insturen van de zin kon er kans gemaakt worden op
een meet and greet met bekende voetballers of een gesigneerde voetbal.

figuur 9.1

Voorbeelden van acties bij supermarkten in 2021 waarbij geschenken werden weggeven bij
besteding van een bepaald bedrag

G e sch enk b i j a a nk oo p va n a c t ie p ro du ct en
Bij zes acties kregen de consumenten een (mogelijk) kindgericht geschenk bij
aankoop van bepaalde actieproducten. In een aantal gevallen gaat het om acties van
voedingsmerken die werden gepromoot op de website van een supermarkt. In het
onderstaande schema zijn deze acties weergegeven, met daarbij de vermelding of de
acties op basis van de betrokken producten voldoen aan de criteria van de RvV en of
de producten in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum staan. Van sommige
geschenken is het niet helemaal duidelijk of deze op volwassenen of kinderen waren
gericht. Deze zijn aangegeven met een asterisk (*).
Winkel

Actie

Weken

Actieproducten van (o.a.)

RvV

Sv5

Coop

Doekoe-munten

16 t/m 20

Melkunie (vla), Lipton Ice Tea,

Ja**

Nee

Knorr (wereldgerechten)
Jan Linders

Placemat met

29

Calvé partysauzen

Nee

Nee

46 t/m 48

Calvé Pindakaas, Unox rookworst,

Nee

Nee

spelende kinderen
Jan Linders

Sinterklaasboek

Hertog ijs
Jumbo

Pannenkoekvorm *

11

Blue Band

Nee

Nee

Jumbo

EK-schminkstift*

21 t/m 24

Dr. Oetker (pizza’s)

Nee

Nee

Jumbo

Pizzachef outfit

35 t/m 39

Magioni

Nee

Nee

Jumbo

Chocomelmok*

45 t/m 49

Chocomel

Nee

Nee

* Onduidelijk of het een op kinderen gerichte actie is, mogelijk (ook) bestemd voor volwassenen.
** In samenwerking met de Johan Cruyff Foundation

77

Hieronder lichten wij drie van deze acties nader toe:


Coop - Doekoe-munten: Bij aankoop van een geselecteerd actieproduct
kregen consumenten twee Doekoe-munten. Deze Doekoe-munten konden
worden gedoneerd aan een deelnemende school in de buurt van de winkel.
Aangemelde scholen konden de gedoneerde Doekoe-munten inwisselen voor
sport- en spelmaterialen. Onder de geselecteerde actieproducten vielen
producten als Lipton Ice Tea, vla van Melkunie en Knorr Wereldgerechten.
Deze actie was in samenwerking met de Johan Cruyff Foundation.



Jan Linders – Sinterklaasboek: Gedurende twee weken (week 46 t/m 48)
kregen consumenten bij aankoop van een geselecteerd actiepr oduct een gratis
Sinterklaasboek. Iedere week is er een ander Sinterklaasboek beschikbaar,
geschreven door een bekende Nederlander. De geselecteerde actieproducten
betroffen onder andere ijs van Hertog, Unox rookworsten en Calvé pindakaas.



Jumbo – Pizzachef outfit: Bij een online aankoop van twee Magioni Kids
Pizza’s kregen consumenten een gratis pizzachef outfit voor kinderen
bestaande uit een koksschort en –muts.

Figuur 9.2

Voorbeelden van acties bij supermarkten in 2021 waarbij geschenken werden weggeven bij
bepaalde actieproducten

Naast deze acties waarbij kindgerichte producten gratis werden weggegeven, was er
ook een speciale kortingsactie bij Albert Heijn op kinderen gericht:


Albert Heijn – Sinterklaas aftelkalender: In de aanloop naar de komst van
Sinterklaas en pakjesavond bracht Albert Heijn een speciale aftelkalender op de
markt. Dit product, vergelijkbaar met een adventkalender, bestond uit vakjes die
de kinderen elke dag tot pakjesavond konden openmaken. In elk vakje zat een
chocolaatje. Deze kalender kostte €1,99, maar bij aankoop van een netje
mandarijnen was er een korting van €1,-. Het netje mandarijnen, waarmee de
korting kan worden verkregen voldoet aan de voedingskundige criteria in de RvV
en staat in de Schijf van Vijf. De chocolaatjes in de kalender voldoen echter niet
aan die eisen.

78

Figuur 9.3

Albert Heijn - Sinterklaas aftelkalender 2021

S pa r en b i j b es te d in g en
Bij tien acties kregen consumenten bij bestedingen van bepaalde bedragen een
spaarzegel. Bij inlevering van een volle spaarkaart kreeg men een geschenk of korting
op speciale artikelen. In het onderstaande schema zijn deze acties weergegeven, met
daarbij de vermelding of er voedingsproducten direct bij betrokken werden en zo ja, of
de acties op basis van deze producten voldoen aan de criteria van de RvV en of de
producten in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum staan.
Winkel

Actie

Week

Actieproducten van o.a.

RvV

Sv5

Coop

Voorleesboeken en knuffels

37 t/m 42

Nvt

Nvt

Nvt

Coop

Knutselkoffers

43 t/m 46

Nvt

Nvt

Nvt

Deka

Gratis Artis-kaarten*

5 t/m 10

Unox (knakworsten), Coca Cola,

Nee

Nee

Chio Chips en Venco
Jumbo

Snollebollekes juichcape

20 t/m 24

Ola, Lay’s, Duyvis, Unox Knaks.

Nee

Nee

Jumbo

Raceauto van Max Verstappen*

37 t/m 40

Nvt

Nvt

Nvt

Jumbo

PSV-Voetbal *

39 t/m 45

Nvt

Nvt

Nvt

Lidl

JungleMini

7 t/m 14

Nvt

Nvt

Nvt

Plus

Sparen voor knuffels

7 t/m 13

Nvt

Nvt

Nvt

Plus

Fotoalbum plaatselijke basisschool*

47 t/m

Nvt

Nvt

Nvt

Nvt

Nvt

Nvt

3 33
Spar

Sparen voor kerstballen*

46 t/m 51

* Onduidelijk of het een op kinderen gerichte actie is, mogelijk (ook) bestemd voor volwassenen.

Hieronder lichten wij enkele acties nader toe:


Coop - Sparen voor knutselkoffers: Bij iedere €5,- aan boodschappen
kregen consumenten een spaarzegel. Bij vijftien spaarzegels was de
spaarkaart vol en kregen consumenten tegen een kleine bijbetaling een

33

Betreft week 47 2021 t/m week 3 2022

79

knutselkoffer. De thema’s van de knutselkoffers waren donut, fast food,
cupcake, fruit en Sinterklaas. Naast de spaaractie was er een winactie voor
een knutselkoffer. De opdracht daarbij was: “plaats een foto van jezelf en een
oer-Hollands product zoals hagelslag, stroopwafels en kaas op Instagram met
de hashtag #samenmetcoop.”


Deka - Gratis Artis-kaarten: Bij iedere €25,- aan boodschappen of
geselecteerde actieproducten kregen consumenten een spaarzegel. Bij Vijftien
zegels was de spaarkaart vol en kregen consumenten een gratis
toegangskaartje voor Artis. Tevens was er een winactie voor een rondleiding
voor twee personen door Artis en een Artis de Partis-knuffel. Winnen kon door
het spelen van Artis Memory en het inkleuren van een kleurplaat.



Jumbo – Sparen voor PSV voetbal: Bij iedere €10,- aan boodschappen
kregen consumenten een spaarzegel. Bij vijf spaarzegels was de spaarkaart
vol en konden consumenten een PSV-voetbal kopen voor €6,-. Tevens konden
kinderen kans maken op deelname aan een PSV-talentendag door een goede
motivatie in te vullen op het formulier.

Figuur 9.4

Acties waarbij consumenten konden sparen bij besteding voor een geschenk of korting op speciale
artikelen

W i na c t ie s
Ten slotte waren er twee winacties van supermarkten en voedingsmerken die
kindgericht waren of mogelijk interessant voor kinderen. Winacties houden in dat
deelnemers aan de actie niet verzekerd zijn van een prijs. Zij maken bij inlevering van
een kleurplaat of aankoopbewijs kans op prijzen. In het onderstaande schema zijn
deze acties weergegeven, met daarbij de vermelding of er voedingsproducten direct
bij betrokken werden en zo ja, of de acties op basis van deze producten voldoen aan

80

de criteria van de RvV en of de producten in de Schijf van Vijf van het
Voedingscentrum staan.
Winkel

Actie

Week

Actieproducten van

RvV

Sv5

Hoogvliet

Pannenkoekenpan

23 t/m 34

Good Natured Berries

Ja

Ja

28 t/m 30

Nvt

Nvt

Nvt

met schort en
kookgerei
Hoogvliet

Dino Experience

Deze twee acties hielden het volgende in:


Hoogvliet - Pannenkoekenpan met schort en kookgerei: Om te kunnen
winnen kunnen kinderen in verschillende leeftijdscategorieën 34 het etiket van
de Goodnaturedberries inkleuren en een daar een foto van plaatsen op
Instagram met #vanveldnaarvork en verschillende tags.



Hoogvliet – Dino Experience: In de winkels van Hoogvliet kunnen
consumenten acht verschillende soorten dino’s kopen. Door met deze dino’s
een dinopark te klik en knutselen en daar een foto van te posten op Facebook
kan er kans gemaakt worden op vier kaartjes voor Dino Experience.

Figuur 9.5

Acties waarbij consumenten een prijs konden winnen

A c t ie s ge r ic ht o p ou de rs o f h e t h e l e ge z in
Naast de hiervoor genoemde acties die ogenschijnlijk, c.q. deels direct op kinderen
waren gericht, kwamen we ook acties tegen die meer op de ouders waren gericht of
op het hele gezin. Daarbij ging het bijvoorbeeld om spaaracties voor uitjes,
gezelschapsspellen of winacties voor producten die ouders voor een kind kunnen
bestellen.
Deze acties hebben we in de onderstaande tabel samengevat met daarbij de
vermelding of er voedingsproducten direct bij betrokken werden en zo ja, of de acties
op basis van deze producten voldoen aan de criteria van de RvV en of de producten in
de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum staan.

34

De leeftijdscategorieën zijn 2 tot 4 jaar, 5 tot 8 jaar en 9 tot 12 jaar.

81

Winkel

Actie

Week

Actieproducten van (o.a.)

RvV

Sv5

Geschenk bij besteding
Albert Heijn

MoestuinMaatjes

14 t/m 16

Nee

Nvt

Nvt

Plus

Spaar je club gezond

35 t/m 45

First Choice, Plus appeltaart,

Nee

Nee

Plus Klaverland Kaas
Geschenk bij aankoop actieproduct
Albert Heijn

Hint The Masked Singer

41 t/m 50

AH verspakketten

Nee

Nee

Jumbo

Bak receptenboek

49 t/m 1

Dr. Oetker (bakmixen)

Nee

Nee

Jumbo

Pathé Thuis filmavond

47 t/m 49

Coca-Cola, Fanta, Chio popcorn

Nee

Nee

Sparen bij besteding
Hoogvliet

Sparen voor Tefal bakproducten

37 t/m 43

Dr. Oetker bakmixen

Nee

Nee

Albert Heijn

Korting bij de Efteling

20 t/m 21

Nvt

Nvt

Nvt

Albert Heijn

Sparen voor een dagje uit

27 t/m 33

Nvt

Nvt

Nvt

Coop

Soufiane Touzani-voetbal

21 t/m 26

Nvt

Nvt

Nvt

Coop

Sparen voor een dagje uit

34 t/m 36

Nvt

Nvt

Nvt

Deka

Sparen voor spellen

45 t/m 1

Coca Cola, Taxi, Lays en Milka

Nee

Nee

Nee

Nee

Hoogvliet donuts, Fruittella

35

Hoogvliet

Goliath-spellen

18 t/m 24

Lidl

Fluoranje outfit

20 t/m 23

Nvt

Nvt

Plus

Lentebloeiers

12 t/m 18

Mora, Dr. Oetker pizza’s

Nee

Nee

Spar

Sparen voor familiespellen

38 t/m 48

Fristi, Chocomel, Spar gevulde

Nee

Nee

koek, witte bolletjes
Vomar

Gratis tweede ticket Walibi

27 t/m 31

Becel, Baconreepjes en Knorr

Nee

Nee

Vomar

Sparen voor familiespellen

37 t/m 44

Ben & Jerry’s, Graze en Unox

Nee

Nee

Jumbo

Eigen paaseismaak bedenken

11 t/m 12

Jumbo paaseitjes

Nee

Nee

Albert Heijn

Xbox Series

3 t/m 12

Pringels

Nee

Nee

15 t/m 16

Milka

Nee

Nee

Pringels, Coca Cola

Nee

Nee

Winacties

Albert Heijn

Mega Milka reep

36

Albert Heijn

Bluetooth Speakers

41 t/m 45

Coop

4 kaarten Winter Efteling

39 t/m 43

Unox

Nee

Nee

Coop

JLB bluetooth Koptelefoon

46 t/m 48

Sportlife

Nee

Nee

Hoogvliet

Voetbalpakket

23 t/m 24

Pringels

Nee

Nee

Hoogvliet

Gepersonaliseerd Chupa Chups

28 t/m 34

Chupa Chups

Nee

Nee

Wheel
Hoogvliet

Winter Efteling

39 t/m 43

Unox

Nee

Nee

Hoogvliet

Fuze Tea SUP board

9 t/m 19

Fuze Tea

Nee

Nee

Jumbo, Spar

IJs voor de hele straat

18 t/m 19

Ola

Nee

Nee

Jumbo

Red Band Prettent

25 t/m 27

Red Band

Nee

Nee

Jumbo

Playstation 5 en games

37 t/m 41

Stimorol

Nee

Nee

Jumbo

Verschillende Speakers

44 t/m 47

Div. huismerken zoals

Nee

Nee

Gouda’s Glorie Snacksauzen

Nee

Nee

Nvt

Nvt

Nvt

chocoladetaart, stroopwafels
Jumbo

Graffiti workshop

49 t/m

37

1 38
Jumbo

Bakwedstrijd

10 t/m 13

35

Actie geldt alleen bij online aankopen.
Prijzen waren tevens een huisje op de Veluwe en een indoor ski arrangement.
Betreft een winactie voor het beste product van 2021. Er hoeft dus niet direct een product gekocht te worden
om mee te kunnen doen, maar om te stemmen op het beste product moet de consument de producten wel een
keer geconsumeerd hebben. De beschreven huismerk-producten zijn de genomineerde producten.
38
Betreft week 49 2021 t/m week 1 2022. Deelname vanaf 10 jaar.
36
37

82

Figuur 9.6

Voorbeelden van acties gericht op ouders of het hele gezin

Hieronder lichten wij enkele acties nader toe:


Albert Heijn – Sparen voor korting bij de Efteling: Bij iedere €5,- aan
boodschappen kregen consumenten een Efteling-zegel. Bij vier zegels was de
spaarkaart vol en bij verzilvering kreeg de consument €12,50 korting op één
Efteling-ticket. Tevens waren merchandise-artikelen zoals Efteling-hamsters
en Efteling Blond-servies exclusief bij de Albert Heijn te koop.



Coop - Sparen voor een Soufiane Touzani-voetbal: Bij iedere €5,- aan
boodschappen kregen consumenten een spaarzegel. Bij vijftien zegels was de
spaarkaart vol en konden consumenten een Soufiane Touzani-voetbal kopen
met hoge korting van minimaal 80%. Tevens waren er merchandise -artikelen
te koop zoals voetbalshirts en waterflessen.



Hoogvliet - Sparen voor Tefal bakproducten: Gedurende zes weken (week
37 t/m 43) kregen consumenten bij iedere €10,- aan boodschappen een
spaarzegel. Bij tien zegels was de spaarkaart vol en konden consumenten
Tefal bakproducten met korting kopen. Er waren ook Tefal bakproducten voor
kinderen te koop.



Jumbo – Bak receptenboek: Gedurende vier weken (week 49 t/m 1 2022)
kregen consumenten bij aankoop van twee Dr. Oetker bakmixen een gratis
receptenboek om te bakken.

83



Plus - Spaar je club gezond: Bij iedere €10,- aan boodschappen kregen
consumenten een sponsorpunt. Met die sponsorpunten konden consumenten
hun club of vereniging sponsoren. Bij geselecteerde actieproducten kregen
consumenten extra sponsorpunten. Voorbeelden van geselecteerde
actieproducten zijn First Choice, plus Bourgondische appeltaart, Plus
Klaverland Kaas.



Vomar - Gratis tweede ticket Walibi: Bij iedere €10,- aan boodschappen of
geselecteerde actieproducten kregen consumenten een spaarzegel. Bij tien
speerzegels was de spaarkaart vol en kregen consumenten een voucher voor
een tweede gratis ticket voor Walibi. Daarnaast konden consumenten mee
doen met de Walibi quiz en kans maken op prijzen, waaronder een
overnachting in de Walibi Village.

84

10

Recreatie

10.1

Context, regels en beleid
Bij recreatievoorzieningen gericht op kinderen is in veel gevallen een
horecavoorziening. Zowel bij indoor- als buitenspeeltuinen is veelal een terras of
uitgiftepunt waar de kinderen en hun ouders iets te eten en te drinken kunnen kopen.
Daaraan gekoppeld zijn er ook geregeld reclame-uitingen voor de producten die te
koop zijn. Volgens de Reclamecode voor Voedingsmiddelen mag er alleen reclame voor
voedingsmiddelen worden gemaakt bij de ‘point of sale’, oftewel het horecauitgiftepunt. Ook rondom deze zitgedeeltes wordt geregeld reclame gemaakt voor
voedingsmiddelen aan de hand van borden of gesponsord materiaal, zoals
prullenbakken. Wanneer het volledige terras als ‘point of sale’ wordt gezien, zou dit
binnen de regels vallen. Er is echter meestal geen sprake van bediening op het terras.
Om een beeld te geven van hoe vaak er sprake is van reclame buiten het directe
uitgiftepunt, hebben we al deze vormen van reclame en promotie bij
recreatievoorzieningen geïnventariseerd.

10.2

Resultaten locatiebezoeken recreatie
Voor de inventarisatie zijn 31 binnen- en buitenspeeltuinen bezocht. Het ging hierbij
om andere locaties dan die bij de voorgaande metingen zijn bezocht. Uit de
inventarisatie blijkt dat er bij 13 locaties (42%) sprake was van voedingsreclame
buiten het uitgiftepunt. We hebben de reclame-uitingen ingedeeld in drie categorieën:


Reclameborden in de zaal (Posters/billboards/videoschermen);



Gesponsord meubilair en gebruiksvoorwerpen (prullenbakken, parasols,
krijtborden, menukaarthouders);



Reclame-uitingen in het zitgedeelte van de horecazone.

In de onderstaande tabel 10.1 is weergegeven hoeveel rec lame-uitingen we van elk
type zijn tegengekomen. In totaal betrof het 38 reclame-uitingen bij 13 locaties. Op
een aantal locaties was er dus sprake van meer dan één type marketing.
Tabel 10.1

type marketing geïnventariseerd bij locatiebezoeken bij recreati e gericht op kinderen

Type marketing voedingsproduct
Reclameborden in de zaal (Posters/billboards/videoschermen)

Aantal

Percentage
9

23%

Gesponsord meubilair (prullenbakken, krijtborden etc.)

17

45%

Reclame-uitingen bij zitgedeelte horecazone

12

32%

Totaal

38

100%

De resultaten in tabel 10.2 laten zien dat er in 2021 bij minder van de bezochte
locaties reclame voor voedingsmiddelen (buiten point of sale) is waargenomen dan het
jaar ervoor (42% versus 50%). Wel is het zo dat er bij deze locaties in 2 021 meer
reclame-uitingen zijn geconstateerd dan in 2020. Het aantal locaties met reclame uitingen is dus verminderd, maar het aantal reclame-uitingen op een locatie met
reclame is toegenomen.

85

Tabel 10.2

Geconstateerde marketing door de jaren heen

Type marketing voedingsproduct

2019

2020

2021

Marketing bij locaties

62%

50%

42%

71

30

38

Totaal aantal geconstateerde reclame uitingen

Hieronder is van elke vorm van marketing weergegeven om welke merken het ging en
in hoeverre het geadverteerde product in overeenstemming is met de voedingskundige
criteria in de Reclamecode voor Voedingsmiddelen (RvV) en van het Voedingscentrum.
R e c la m e bo rd e n
In veel recreatievoorzieningen zijn er reclameborden voor beschikbare producten ook
buiten de horecazone, c.q. het uitgiftepunt geplaatst. Vooral reclame voor ijs van Ola
komt daarbij geregeld voor, vaak in de vorm van een vlaggetje. Tevens is er een
poster gezien met vermelding van zowel Chocomel, Dubbel Frisss, Fristi als
Appelsientje.
Tabel 10.3

Reclameborden in de zaal (Posters/billboards/videoschermen)

Merk (product)

RvV

Schijf van Vijf

Ola (6x)

Nee

Nee

Douwe Egberts

Ja

Ja

Heineken 39

Nee

Nee

Chocomel

Nee

Nee
40

Dubbel Frisss

Nee

Fristi

Nee

Nee

Appelsientje

Nee

Nee

figuur 20.1

Nee

Voorbeelden van reclameborden

39

Aangetroffen op de buitenkant van het gebouw.
De producent van Dubbel Frisss (Riedel) is aangesloten bij UNESDA; deze organisatie vertegenwoordigt de
Europese frisdrankindustrie. De aangesloten frisdrankproducenten hebben met elkaar afgesproken geen reclame
meer te maken voor kinderen onder de 12 jaar. Dubbel Frisss zou anders wél voldoen aan de voedingskundige
criteria van de RvV.
40

86

G e sp ons o rd m eu b i la ir
Leveranciers van voedingsproducten leveren ook geregeld nuttige gebruiksvoorwerpen
voor de uitbaters, zoals krijtborden om aankondigingen op te doen of prullenbakken.
Op deze objecten is dan meestal het merk van de leverancier afgedrukt. Met name de
prullenbakken met het logo van Ola en krijtborden van Coca Cola waren populair bij
recreatievoorzieningen.
Tabel 10.4

Gesponsord meubilair en gebruiksvoorwerpen (prullenbakken, krijtborden, etc.)

Merk (product)

RvV 41

Schijf van Vijf

Ola (7x)

Nee

Nee

Coca Cola (3x)

Nee

Nee

Fuze tea

Nee*

Nee

Fristi

Nee

Nee

Chocomel

Nee

Nee

Aquarius

Nee*

Nee

Grolsch

Nee

Nee

Amstel

Nee

Nee

Sanissimo

Nee

Nee

Figuur 10.2

Voorbeelden van gesponsord meubilair

R e c la m e -u it i ng en i n he t z it g ed e e lt e
In het zitgedeelte bij de horecavoorzieningen zijn ook geregeld merknamen en logo’s
te zien. Deze reclame-uitingen kunnen worden gezien als onderdeel van de ‘point of
sale’. In de praktijk blijkt echter dat dergelijke uitingen ook buiten het zitgedeelte te
zien zijn. Zo zijn merknamen op parasols of aanbiedingen op tv-schermen ook van
ruime afstand goed te herkennen.

41

De producent van Fuze Tea en Aquarius (Coca Cola) is aangesloten bij UNESDA; deze organisatie
vertegenwoordigt de Europese frisdrankindustrie. De aangesloten frisdrankproducenten hebben met elkaar
afgesproken geen reclame meer te maken voor kinderen onder de 12 jaar. Fuze Tea en Aquarius zouden anders
wel voldoen aan de voedingskundige criteria van de RvV.

87

Tabel 10.5

Reclame-uitingen bij zitgedeelte horeca

Merk (product)

RvV 42

Voedingscentrum

Lipton Ice Tea (2x)

Nee

Nee

Ola (2x)

Nee

Nee

Fresh Fruit Express

Nee

Nee

Bitterballen (van recreatievoorziening)

Nee

Nee

Pannenkoeken (van recreatievoorziening)

Nee

Nee

Fïnley

Nee

Nee

Heineken

Nee

Nee

Spirello

Nee

Nee

Crystal Clear

Nee

Nee

Schwinkels

Nee

Nee

Figuur 10.3

Reclame-uitingen bij zitgedeelte horeca

Er zijn ook uitingen geconstateerd die niet binnen één van de bovenstaande
categorieën passen, maar eveneens een vorm van marketing met voeding zijn:

Snoepautomaten
Op drie locaties staan grijpautomaten waar kinderen kunnen spelen voor


verschillende soorten snoepgoed.
Kinderfeestjes
Op veel locaties worden kinderfeestjes georganiseerd waar vaak veel ongezonde
dingen worden aangeboden zoals limonade en friet.

42

De producenten/distributeurs van Lipton Ice Tea, Crystal Clear (Vrumona) en Finley (Coca Cola) zijn
aangesloten bij UNESDA; deze organisatie vertegenwoordigt de Europese frisdrankindustrie. De aangesloten
frisdrankproducenten hebben met elkaar afgesproken geen reclame meer te maken voor kinderen onder de 12
jaar. De producten zouden anders wel voldoen aan de voedingskundige criteria van de RvV.

88



Sinterklaasversiering
Op één locatie hingen chocoladeletters in de boom. De chocoladeletters van een



niet nader genoemd merk hangen er slechts als decoratie voor de feestdagen.
Reclame voor een fotoshoot met cake
Middels een poster werd op een locatie reclame gemaakt voor een cake smas h
fotoshoot voor kinderen. Het concept is dat kinderen op de foto gaan met een
enorme cake en daar ook van mogen eten.

Figuur 10.4

Overige geconstateerde marketing-uitingen

89

11

Sportevenementen
Sportevenementen voor volwassenen worden veelvuldig door verschillende
voedingsmerken gesponsord. Daarom is het interessant en relevant om te bekijken in
hoeverre dit ook voor sportevenementen gericht op kinderen geldt. Om een goed
beeld te krijgen van welke vormen van sponsoring plaatsvinden, hebben wij
verschillende evenementen bezocht. Daarbij is gekeken of er voedingsmerken op
enigerlei wijze verbonden waren aan de evenementen.
Het bezoeken van sportevenementen was in 2021 door de maatregelen rondom de
Covid-19 pandemie een uitdaging. Veel evenementen werden afgelast of waren niet
toegankelijk voor publiek. Wel was er gedurende enkele maanden in 2021 ruimte om
evenementen te organiseren en bezoeken.
In de periode waarin dit veilig kon, hebben wij 16 sportevenementen gericht op
kinderen bezocht. Dit waren evenementen die draaiden om de volgende sporten:


Atletiek (marathon, 2x)



Beachvolleybal



E-sports



Obstacle course



Rugby



Voetbal (4x)



Watersport (zeilen, SUP, kanovaren)



Diverse sporten (verschillende sportclubs binnen één gemeente presenteerden
zich, 3x)



Diverse activiteiten in een gymzaal (2x)

Uit deze inventarisatie blijkt dat er bij twee evenementen sprake was van een vorm
van voedingsreclame. Daarbij ging het om drie verschillende merken. Twee merken
werden uitgedeeld, één ander merk kwam terug op billboards en bij een speciale
winactie.
Tabel 11.1

Overzicht reclamevorm bij sportevenementen

Overzicht sportevenementen

2021

Aantal evenementen bezocht

16

Aantal evenementen zonder voedingsreclame

14

Aantal evenementen met voedingsreclame

2

▪

Billboards/posters

1

▪

Uitdelen van producten

2

▪

Spaar-/winacties

1

Aantal verschillende merken

3

De vormen van reclame voor voedingsproducten werden aangetroffen bij de
kinderactiviteiten van de marathons van Rotterdam en Amsterdam. B ij beide
evenementen waren er kortere looproutes voor kinderen uitgezet. In Amsterdam was
dit op de dag van de marathon zelf, in Rotterdam een dag vóór de marathon voor
volwassenen.


Marathon van Rotterdam: Het hele evenement in Rotterdam wordt gesponsord door
AA-Drink. Ook langs het parcours voor kinderen en bij het podium was deze sponsor
zichtbaar. Tevens was er een stand van AA-drink waar bezoekers aan een rad konden

90

draaien en prijzen konden winnen. Hieraan konden ook kinderen deelnemen. Daarnaast
werden flesjes van het merk Sport Lemon Water aan de deelnemers uitgereikt bij de
finish. Dit merk is eigendom van dezelfde producent als AA-Drink: United Soft Drinks.


Marathon van Amsterdam: Bij de finish van de wedstrijd voor kinderen werden
flesjes Cristaline water aan de kinderen gegeven. Het was uit de context niet duidelijk of
deze flesjes waren gesponsord of dat deze door de organisatie zelf waren ingekocht. Er
waren namelijk geen andere uitingen van Cristaline langs het parcours voor kinderen te
zien.

In tabel 11.2 zijn de geïnventariseerde vormen van voedingsreclame bij sportevenementen
samengevat. Daarbij is ook aangegeven in hoeverre het product van de sponsor voldoet aan
de voedingskundige criteria in de NRC en of het in de Schijf van Vijf staat. Enkele
afbeeldingen van de merken zijn weergegeven in figuur 11.1.
Tabel 11.2

Voedingsreclame gekoppeld aan sportevenementen

Merk (product)

Sportevenement

Type reclame

RvV

AA-Drink

Marathon Rotterdam

Nee

Sport Water Lemon 43

Marathon Rotterdam

Billboards/posters
Winactie
Uitdelen van producten

Schijf
van Vijf
Nee

Nee

Nee

Cristaline Bronwater

Marathon Amsterdam

Uitdelen van producten

Ja

Ja

Figuur 11.1

foto’s genomen bij de sportevenementen

Naast de merken die direct aan het evenement te koppelen waren, zagen wij bij een aantal
evenementen reclame voor voedingsmerken in de omgeving. Deze waren echter niet direct
aan het sportevenement zelf gekoppeld en daarom niet meegenomen in de inventarisatie.
Het ging bijvoorbeeld om algemene reclame op straat in de buurt van het evenement. Ook
waren er voorbeelden van reclame-uitingen die standaard bij de locatie horen waar het
evenement werd georganiseerd, bijvoorbeeld reclameborden op een sportterrein.

43

De producent van Sport Water Lemon (United Soft Drinks) is aangesloten bij UNESDA; deze organisatie
vertegenwoordigt de Europese frisdrankindustrie. De aangesloten frisdrankproducenten hebben met elkaar
afgesproken geen reclame meer te maken voor kinderen onder de 12 jaar. Sport Water Lemon zou anders wél
voldoen aan de voedingskundige criteria van de RvV.

91

12

Bioscopen
Er zijn in het kader van het onderzoek in totaal 5 bioscopen bezocht in twee
verschillende provincies (Zuid-Holland en Gelderland). Voor dit onderzoek zijn zowel
kleinere bioscopen als grotere bioscoopketens (Pathé en Kinepolis) bezocht. Bij deze
bioscopen is gekeken of er voorafgaand aan de film reclame voor voedingsmiddelen
werden getoond op het scherm. Daarbij werd alleen naar kinderfilms gekeken,
geschikt voor alle leeftijden en in het Nederlands gesproken (c.q.
nagesynchroniseerd). Reclame-uitingen in het horeca gedeelte van de bioscoop zijn
buiten beschouwing gelaten, omdat dit deel van de bioscoop voor het grootste deel
door personen ouder dan 12 wordt bezocht.
Bij 4 van de 5 bioscopen gingen er reclames voor voedingsmiddelen en horeca vooraf
aan de kinderfilm. In zes van de elf gevallen betrof het lokale horeca-ondernemers die
hun restaurant in de bioscoop adverteerden. In vijf van de elf gevallen werden er
reclames voor producten getoond. In de meeste gevallen waren dit producten die niet
voldeden aan de voedingskundige criteria in de NRC.
In het onderstaande overzicht is weergegeven welke producten tijdens de bezoeken
aan locaties op het scherm zijn gezien, of het om horeca of producten ging en in
hoeverre de producten voldoen aan de voedingskundige criteria van zowel de RvV
en/of in de Schijf van Vijf staan.
Tabel 11.1

Reclames op het scherm in bioscopen voorafgaand aan kinderfilms

Merk (product)

Type

RvV

Schijf van Vijf

Fuze tea

Product

Nee 44

Nee

Innocent Drinks

Product

Nee

Nee

de Gouden Wok

Horeca

Afh. van bestelling

Nee

The Hawaiian Poke Bowl

Horeca

Afh. van bestelling

Nee

Kikkoman sojasaus

Product

Nee

Nee

American Shack

Horeca

Afh. van bestelling

Nee

Simon Lévelt

Product

Ja

Ja

EurAzie Toko

Horeca

Afh. van bestelling

Afh. van bestelling

New York Pizza

Horeca

Afh. van bestelling

Nee

Popcorn van de bioscoop zelf

Product

Nee

Nee

Restaurant ’t Zusje

Horeca

Afh. van bestelling

Afh. van bestelling

44

De producent van Fuze Tea is aangesloten bij UNESDA; deze organisatie vertegenwoordigt de Europese
frisdrankindustrie. De aangesloten frisdrankproducenten hebben met elkaar afgesproken geen reclame meer te
maken voor kinderen onder de 12 jaar. Fuze Tea zou anders wél voldoen aan de voedingskundige criteria van
de RvV.

92

13

Analyse en conclusies
In dit afsluitende hoofdstuk analyseren wij de verzamelde gegevens integraal en
trekken wij op basis daarvan enkele conclusies uit de resultaten van de monitor van
2021. Allereerst trekken wij enkele algemene conclusies en vervolgens afzonderlijk
voor de inventarisatie van de media en de fysieke omgeving. We sluiten het hoofdstuk
af met enkele aandachtspunten.

13.1

Algemene conclusies
De belangrijkste conclusie is dat er, ten opzichte van de vorige editie van de monitor,
geen grote trendbreuken te zien zijn. De belangrijkste ontwikkelingen die we in 2020
zagen, zetten ook in 2021 door:


Voedingsreclame kan kinderen via verschillende kanalen bereiken. De hoeveelheid
reclame varieert per kanaal.



Reclame voor voedingsmiddelen kan kinderen in relatief grote mate bereiken via kanalen
die op het hele gezin zijn gericht, zoals familieprogramma’s op tv, supermarkten en
bioscopen.



Voedingsreclame via ‘klassieke’ kanalen zoals televisie (zowel lineair als online) en
fysieke locaties neemt af. Het belang van reclame via influencers neemt toe.



Slechts een klein deel van de geïnventariseerde producten en merken voldoet aan de
voedingskundige criteria in de RvV. Een nog kleiner deel staat in de Schijf van Vijf.

V o ed in g s r ec la me b ere ik t k in d e ren v i a v ers c h i l len d e k an a len
Evenals in de voorgaande jaren kunnen wij concluderen dat k inderen tot 13 jaar oud
op verschillende manieren in aanraking kunnen komen met reclame voor
voedingsmiddelen. Deels komt dit voort uit bewuste keuzes van voedingsfabrikanten,
bijvoorbeeld met reclames op tv, onderdelen van hun websites en acties in
supermarkten. Anderzijds is er een grijsgebied doordat k inderen gebruik maken van
sociale media, die volgens de gebruiksvoorwaarden voor een oudere doelgroep
bestemd zijn, maar waarvan we weten dat ze ook aantrekkingskracht hebben op veel
jongere kinderen. Via deze sociale media zien we populaire influencers op YouTube,
Instagram en TikTok zowel bewust als onbedoeld reclame maken voor verschillende
voedingsmiddelen.
H o e ve e lh e id vo ed in g sr ec l am e g e r ic h t o p k in d er en v ar i ee r t
De hoeveelheid reclame die specifiek op kinderen tot 13 jaar oud wordt gericht,
varieert per medium/locatie. Als we de kans dat kinderen met voedingsreclame via
verschillende kanalen ordenen van grote kans naar kleine kans, komt het volgende
beeld naar voren:


De kans is het grootste dat kinderen in aanraking met voedingsreclame komen via
kanalen die zij samen met hun ouders bezoeken of zien. In supermarkten,
recreatievoorzieningen, bioscopen en via televisieprogramma’s voor het hele gezin
is de kans relatief groot dat kinderen met marketing voor voedingsproducten zien.
In twee vijfde van de recreatievoorzieningen is er sprake van vormen van
marketing voor voedingsproducten en in de meeste supermarkten zijn er
gedurende het jaar meerdere acties gericht op kinderen die vaak enkele weken
lopen. Bovendien gebruiken veel producenten van producten zoa ls snoep, koek,
chocolade en chips characters om hun producten aantrekkelijk te maken voor
kinderen. Dit zijn meestal eigen brand characters, al komen licensed characters

93

ook nog steeds voor. Ook rondom televisieprogramma’s waar het hele gezin naar
kijkt is geregeld sprake van voedingsreclames.


Via sociale media, zoals YouTube, Instagram en TikTok is er een redelijke kans dat
kinderen met voedingsreclame in aanraking komen. Op YouTube was in en rondom
5,5 procent van de bekeken video’s sprake van bewuste reclame en op Instagram
en TikTok was er in respectievelijk 5 en 4 procent van de posts sprake van
(waarschijnlijk) gesponsorde inhoud 45. Bij die laatste twee sociale media is daar
nog niet de reclame bij die de platforms zelf tussen de posts van content crea tors
plaatsen. De exacte hoeveelheid reclame hangt vooral af van welke YouTubers,
Instagrammers of TikTokers een kind volgt. Sommige maken veelvuldig reclame
voor merken, zeker wanneer zij zelf een zakelijk belang hebben bij het merk.
Daarnaast brengen sommige YouTubers veel verschillende voedingsmerken in
beeld in het kader van ‘challenges’. Deze merken zijn dan doorgaans niet
gesponsord en worden op eigen initiatief in beeld gebracht.



Rondom kinderprogramma’s op televisie en sportevenementen is de kans relatief
beperkt dat kinderen met voedingsreclame in aanraking komen. Op (lineaire)
televisie vormen reclames voor voedingsproducten 0,4% van alle reclames rond
kinderprogramma’s en via online terugkijkdiensten zijn er geen reclames meer.

O n tw ik k el in g en : a f n am e b ij k l as s iek e k an al en , to en a me v i a
i n f lu en c e rs
Op een aantal plaatsen zien wij de reclames gericht op kinderen afnemen: er waren in
2021 minder reclames voor voedingsmiddelen op tv rondom kinderprogramma’s en er
leken bij minder recreatievoorzieningen reclame-uitingen te zijn. Daarnaast was er
dankzij het advertentiebeleid van YouTube minder reclame rondom video’s op YouTube
(pre-roll en mid-roll advertenties en banners). Vooral de afname van reclame rondom
kindertelevisie is duidelijk te zien: zo is de NPO is volledig gestopt met het uitzenden
van reclame rondom kinder-tv en ook bij uitzendingen op NPO Start en RTL XL zijn er
geen reclames rondom kinderprogramma’s. Bovendien waren er in de tweede helft van
2021 geen reclames meer voor McDonald’s rondom kinderprogramma’s. Tot en met de
eerste helft van het jaar werden er honderden reclames per jaar voor het ‘Happy Meal’
uitgezonden.
Tegenover de afname van reclame via klassieke media staat een toename van reclame
via influencers op YouTube, Instagram en TikTok. Deze trend zagen we vorig jaar al,
en zetook in 2021 door. Zo is het aantal video’s en posts van content creators dat
direct werd gesponsord door een voedingsfabrikant op alle drie de gemonitorde
platforms toegenomen. Dit komt vooral door een groot aantal gesponsorde posts van
een klein aantal influencers. Ook zien we een opvallende toename van reclame voor
producten waar de influencers zelf een belang in hebben. Daarbij gaat het veelal
energiedrank of alcoholhoudende drank.
D e m ee st e r ec l am e i s vo o r o n g e zo n d e p ro d u c ten
Van alle reclames die wij voor deze monitor hebben geïnventariseerd voldoet een
minderheid van de geadverteerde producten aan de voedingskundige criteria in de
RvV. Een nog kleiner deel staat in de Schijf van Vijf van het voedingscentrum. Daarbij
moet wel worden opgemerkt dat het niet altijd bekend is hoe de exacte doelgroep van
de geïnventariseerde reclames is samengeteld. In veel gevallen (bijvoorbeeld bij
sociale media) zal het aandeel jonger dan 13 jaar oud kleiner zijn dan 25%.

45

De genoemde percentages zijn exclusief de merken die in beeld komen, maar waarbij er vermoedelijk geen
sprake is van sponsoring.

94

13.2

Conclusies media-inventarisatie
Dit jaar hebben wij de volgende media geïnventariseerd:


televisiereclames,



online tv (NPO Start en RTL XL),



websites van voedingsfabrikanten,



sociale media van voedingsfabrikanten (Facebook en Instagram),



vlogs/video’s op YouTube,



posts op Instagram,



posts op TikTok.

Op basis hiervan hebben wij een zo breed mogelijk beeld gekregen van de
voedingsreclames waarmee kinderen via deze (in meer of mindere mate) kindgerichte
media in aanraking kunnen komen.
Televisie en online televisie: omroepen en grote adverteerders verminderen
reclame, goed bekeken ‘volwassenenprogramma’s’ zijn een aandachtspunt
In 2021 werden wederom minder reclames voor voedingsproducten uitgezonden
rondom kinderprogramma’s dan tijdens de vorige metingen in 2020 en 2018-2019.
Gemiddeld waren er ongeveer 2 reclames per dag, waarvan de meeste na 17:00 uur.
Vorig jaar waren het nog gemiddeld 3 per dag. Voedingsreclames vormen met 0,4%
slechts een klein deel van alle reclames tijdens de gemonitorde reclameblok ken.
De afname van reclame hangt samen met het feit dat de NPO is gestopt met het
uitzenden van reclame rondom kinderprogramma’s. Ook op de ‘uitzending gemist’
voorzieningen van de NPO en RTL waren in 2021 geen reclames voor
voedingsmiddelen meer te zien rondom kinderprogramma’s. Daarnaast lijkt ook
McDonald’s, de grootste adverteerder van de laatste jaren, sinds medio 2021 te zijn
gestopt met het inkopen van reclamezendtijd rondom kinderprogramma’s. Wel is er
een toename te zien in het aantal verschillende merken in reclames rondom
kinderprogramma’s op RTL 4.
In de televisieprogramma’s zelf is incidenteel een voedingsmerk te zien, al lijkt dit
eerder een vergissing dan bewuste product placement.
Naast de kinderprogramma’s hebben we ook gekeken naar rec lames voor
voedingsmiddelen rondom tv-programma’s voor een breder publiek, die wel zeer
populair zijn bij kinderen. Hieruit blijkt dat er (in absolute zin) veel kinderen tot en
met 12 jaar keken naar de wedstrijden van het Nederlands Elftal, Wie is de Mol?, het
Eurovisie Songfestival en Lego Masters. Rond deze programma’s waren reclames te
zien voor voedingsmiddelen. Onder deze reclames waren ook voor kinderen
aantrekkelijke producten, zoals frisdrank, ijs en fastfood. Hoewel het aandeel kijkers
tot en met 12 kleiner is dan 25%, is het aantal kijkers in absolute zin aanzienlijk. Het
gaat in een aantal gevallen om honderdduizenden jonge kijkers.
Websites: deels kindgericht, ook nog beperkt reclame op kindersites
Het beeld van de websites van voedingsfabrikanten is grotendeels onveranderd ten
opzichte van vorig jaar. Er zijn nog steeds websites die zich uitdrukkelijk op kinderen
lijken te richten, door hun vormgeving, door het aanbieden van spelletjes,
spreekbeurtpakketten, uitdeeltips en het gebruik van eigen mascottes. Zo zijn 14 van
de 125 bekeken websites beoordeeld als (deels) kindgericht. Het gaat daarbij niet
altijd om producten die lijken te voldoen aan de voedingskundige criteria. Ook hebben
de websites niet altijd een leeftijdscontrole voor kinderen. Als de ze er wel is, is deze

95

gemakkelijk te omzeilen door een andere leeftijd in te vullen. Vaak staat er zelfs al bij
hoe oud iemand minimaal moet zijn om toegang te krijgen.
Dit jaar is er nog steeds in beperkte mate voedingsproducten aangetroffen op
websites die zich op (jonge) kinderen richten, zoals spelletjeswebsites. Het ging om
reclame voor 2 verschillende producten via 2 van de 81 bezochte websites. Dit blijft
dus een domein om in de gaten te houden.
Sociale media van producenten: samenhang met andere vormen van
adverteren
Gezien de gebruiksvoorwaarden van de grote sociale media, zijn sociale media formeel
geen kindgerichte omgeving. Desondanks zien we dat de sociale media van
voedingsfabrikanten in een aantal gevallen als een ‘verlengstuk’ werken van de
website of andere vormen van reclame. Van de 74 bekeken Facebookpagina’s en 84
Instagrampagina’s zijn respectievelijk 8 en 7 pagina’s aangeduid als ‘kindgericht’. Ook
op de websites van producenten en bij supermarktacties wordt geregeld een link
gelegd met sociale media, waarbij consumenten (waaronder kinderen) worden
aangemoedigd om foto’s op sociale media te plaatsen met een ‘hashtag’ van het merk
en/of een speciale actie.
YouTube: afname in reclame rondom video’s door advertentiebeleid YouTube,
wel meer gesponsorde video’s
Dit jaar is er weer veel aandacht besteed aan reclame via YouTube. Dit is immers één
van de meest populaire sociale media onder jongeren en kinderen. Het aantal
aangetroffen reclames voor voedingsproducten rondom de video’s is dit jaar voor het
tweede jaar op rij aanzienlijk afgenomen. Het gaat dan met name om de zogeheten
pre-roll en mid-roll ads: reclames waar de kijker naar moet kijken voordat de gekozen
video start (of verder gaat) en de banners (blokken met tekst of afbeeldingen) over of
naast de video’s.
De afname is grotendeels toe te schrijven aan het strengere advertentiebeleid van
YouTube. Sinds enige tijd staat YouTube alleen nog reclame voor ongezonde
voedingsmiddelen toe bij gebruikers die zijn ingelogd met een account waaruit blijkt
dat zij 18 jaar of ouder zijn.
In de video’s zelf was er wel vaker sprake van een betaalde samenwerking door
voedingsfabrikanten met de YouTuber. Deze promotie door YouTubers in hun video
kan niet worden overgeslagen door kijkers. Bovendien kunnen adverteerders via
YouTubers directer en met meer impact de doelgroep bereiken. Het aantal betaalde
samenwerkingen tussen een YouTuber en een voedgingsmerk nam in onze steekproef
toe van 0,6% in 2020 tot 2% in 2021. Bij bijna de helft van deze gesponsorde p ost
gaat het om een product waarin de YouTuber zelf een belang heeft als investeerder.
Ten slotte viel op dat er, na een afname vorig jaar, weer een toename was in het
aantal aangetroffen voedingsproducten in video’s waarbij het waarschijnlijk niet ging
om betaalde promotie. Er is geen eenduidige verklaring waarom dit zo is. Wellicht is
er een samenhang met het verloop van de Covid-19 pandemie en de mogelijkheden in
2021 om naar winkels en horeca te gaan.
Instagram: relatief groot deel van voedingsmerken in beeld is gesponsord
Evenals bij de inventarisatie van YouTube is een groot aantal populaire influencers op
Instagram gevolgd. Via Instagram brengen influencers relatief vaak een product of

96

sponsornaam bewust in beeld. Dit gebeurt vaker dan via de andere gevolgede sociale
media: YouTube en TikTok. Wanneer er een merknaam of product in een post te zien
was, ging dit in meer dan 70% van de gevallen om een vorm van betaalde
samenwerking. Dit aantal wordt vooral gestuwd door een klein aantal personen met
veel berichten waarin een merk wordt getoond waarmee zij een persoonlijke zakelijke
relatie hebben, hetzij als aandeelhouder of als werknemer.
De posts waarin sprake is van een betaalde samenwerking zijn niet allemaal voorzien
van een duidelijke ‘hashtag’ zoals #ad of #partner. In een deel van de gesponsorde
berichten wordt alleen de sponsor in een hashtag genoemd of wordt deze ‘getagd’ (dit
is het opnemen van een link naar de sociale media pagina van de sponsor). Ook wordt
een verdere duiding van de betaalde samenwerking vaak achterwege gelaten als het
gaat om een eigen product. Wanneer influencers niet uitdrukkelijk vermelden dat een
bericht gesponsord is, is dit in strijd met de Reclamecode voor Social Media en
Influencer Marketing. In hoeverre de berichten ook in strijd zijn met de Reclamecode
voor Voedingsmiddelen is niet duidelijk, aangezien de samenstelling van de doelgroep
die de posts ziet niet bekend is. Wel is duidelijk dat het veelal om voedingsproducten
gaat die niet binnen een gezond voedingspatroon passen.
TikTok: veel duidelijke reclame
Nadat we vorig jaar een beperkte pilot rondom TikTok hebben uitgevoerd, hebben we
dit sociale mediaplatform dit jaar voor het eerst op grotere schaal meegenomen in de
monitor. Van de drie sociale mediaplatforms die we monitoren heeft TikTok het relatief
grootste aandeel gesponsorde posts die duidelijk met een hashtag, zoals #ad zijn
aangegeven (ruim 36% van alle posts met voedingsmiddelen, bijna 3% van alle
bekeken posts). Daarnaast was in totaal ruim 21% van de posts met voedingsmerken
ogenschijnlijk een reclame, door het toevoegen van alleen een ‘tag’ aan het bericht.
Daarbij springt vooral het merk Bang Energy eruit. Voorheen werd dit merk alleen
maar ‘getagd’ door @Bangenergy aan posts toe te voegen, zonder een duidelijke
vermelding dat het om een betaalde samenwerking gaat. Inmiddels houden de
TikTokers zich wel aan de Reclamecode voor Sociale Media. De vele posts met Bang
Energy komen overigens op het conto van een beperkt aantal actieve content
creators. Het grote aantal gesponsorde posts met Bang Energy is opvallend omdat in
het advertentiebeleid van TikTok is opgenomen dat reclame voor energiedrank alleen
mag worden gericht op gebruikers van 18 jaar of ouder.

13.3

Conclusies inventarisatie fysieke omgeving
Verpakkingsmateriaal: kinderidolen zijn nog steeds niet helemaal verdwenen
Sinds 1 februari 2019 is er een regel in de RvV opgenomen dat er geen kinderidolen
en/of licensed characters meer op verpakkingsmateriaal mogen worden gebruikt. Bij
deze regel was een overgangsperiode opgenomen tot en met juni 2020. Sinds juli
2020 zouden dus alle (teken)filmfiguren, stripfiguren en seriepersonages van
verpakkingen verdwenen moeten zijn. Dit bleek vorig jaar nog niet het geval in de
praktijk.
Op basis van een nieuwe inventarisatie in juli 2021 kunnen we concluderen dat er nog
steeds licensed characters op verpakkingsmateriaal aanwezig zijn. Afgelopen jaar ging
het om 17 producten met licensed characters. Daaronder bevinden zich karakters
bestemd voor jonge kinderen (zoals Paw Patrol) en producten die niet voldoen aan de
voedingskundige criteria in de RvV. Wellicht gaat het daarbij om partijen die gebruik

97

maken van een maas in de regel dat ze de characters op de verpakkingen mogen
blijven voeren tot het einde van de licentieovereenkomst.
Naast de licensed characters zijn er ook veel producten met eigen verzonnen figuren
en personages die een product aansprekend en aantrekkelijk maken voor kinderen.
Supermarkten: veel ongezonde producten betrokken bij acties gericht op
kinderen
Afgelopen jaar waren er verschillende spaaracties en prijsvragen in supermarkten. Alle
grote supermarkten in Nederland organiseren speciale spaaracties die voor kinderen
aantrekkelijk zijn en waarvoor in nationale media wordt geadverteerd. In veel g evallen
gaat het om campagnes waarbij men een geschenk krijgt bij besteding van een
bepaald bedrag aan boodschappen (bijvoorbeeld stickers voor een stickeralbum) of
met zegels ervoor kan sparen (bijvoorbeeld toegang tot attracties). Deze acties gaan
vaak gepaard met actieproducten waarbij men meer punten, zegels, stickers of
geschenken krijgt bij aankoop van die producten.
Wanneer er specifieke producten bij een actie worden betrokken, bevinden zich daar
vrijwel altijd ook ongezonde producten onder, die niet voldoen aan de criteria in de
RvV en niet in de Schijf van Vijf staan. Veel van de bij acties betrokken producten
horen bij enkele grote voedingsconcerns. Zo zien we de Unilever -merken Ben &
Jerry’s, Calvé, Hertog, Lipton en Unox vaak terug in acties. Ditzelfde geldt voor de
merken Campina, Chocomel en Mona van FrieslandCampina.
Bij één actie van Deka waren niet alleen ongezonde actieproducten betrokken, maar
konden klanten sparen voor speelgoed waarop ook merknamen van ongezonde
producten waren afgedrukt. Het ging om een racebaan met gesponsorde onderdelen.
Naast deze spaaracties van de supermarkten zelf, werd er op de websites van de
supermarkten ook aandacht besteed aan merkgeboden acties. Bijvoorbeeld
prijsvragen waarbij men producten kon winnen bij inlevering van de kassabon met
bewijs van aankoop van het betreffende product. Van deze acties was het niet altijd
helemaal duidelijk op wie ze gericht waren. Veelal was er een minimumleeftijd voor
deelname, maar was het te winnen product wel (mede) op kinderen gericht.
De RvV bevat geen regels over speciale acties of spaarsystemen door retailers gericht
op kinderen. Vermoedelijk valt dit onder de ‘point-of-sale’ reclame: dit zijn reclameuitingen aanwezig op een verkooppunt. De RvV vermeldt expliciet dat reclame voor
voedingsmiddelen gericht op kinderen tot met 12 jaar wel is toegestaan bij de pointof-sale. Deze uitzondering in de RvV zorgt ervoor dat er producten bij kindgerichte
acties worden betrokken die niet lijken te voldoen aan de voedingskundige criteria in
de RvV. Het weggeven van speelgoed met daarop voedingsmerken afgedrukt (zoals bij
de actie van Deka) lijkt evenwel niet in lijn met de regels, aangezien het speelgoed
ver buiten de point-of-sale wordt gebruikt.
Recreatie: afname van reclame zet door, point-of-sale blijft een vraagteken
Voor het tweede jaar op rij is het aantal recreatielocaties met reclame-uitingen voor
voedingsmiddelen afgenomen. Afgelopen jaar troffen wij bij 42% van de bezochte
locaties voedingsreclame aan, ten opzichte van 50% in 2020 en 62% het jaar ervoor.
Op de locaties waar er wel sprake was van reclame voor voedingsmiddelen lag het
aantal reclame-uitingen wel hoger.

98

Vorig jaar schreven wij de daling toe aan de coronacrisis en de bijbehorende
coronamaatregelen. De horeca-uitgiftepunten waren voor belangrijke periodes in het
jaar gesloten, waardoor er ook minder reclame werd gemaakt voor voedingsmiddelen.
Dat kan ook voor 2021 nog steeds een verklaring zijn.
Evenals bij de supermarktacties speelt bij recreatievoorzieningen de vraag wat wel en
niet onder de uitzondering voor point-of-sale reclame valt. Bij verschillende
recreatievoorzieningen zijn reclame-uitingen te zien voor de producten die ter plekke
te koop zijn. Deze uitingen zijn ook op afstand van het horeca-gedeelte te zien. In de
RvV zijn geen duidelijke richtlijnen opgenomen over welke vormen van reclame wel en
niet zijn toegestaan bij kindgerichte recreatievoorzieningen.
Sportevenementen: nauwelijks reclame
Bij de 16 bezochte sportevenementen voor kinderen was er nauwelijks sprake van
reclame voor voedingsmiddelen die direct aan de evenementen waren gekoppeld.
Alleen bij de ‘kids runs’ bij de marathons van Amsterdam en Rotterdam werden
producten uitgedeeld (water en ‘sportwater’) en in Rotterdam was AA -Drink de
sponsor van het hele evenement, zowel voor kinderen als volwassenen.
Bioscopen: schermreclame blijft aandachtspunt
Evenals in 2019 zagen wij voorafgaand aan kinderfilms in bioscopen reclame op het
scherm voor voedingsproducten en (lokale) horeca. Dit was bij 4 van de 5 bezochte
bioscopen het geval. In 2020 hebben geen bioscoopbezoeken plaatsgevonden in
verband met de maatregelen omtrent de Covid-19 pandemie.
In de bioscoop worden kinderen niet afgeleid door andere prikkels en gaat de
volledige aandacht naar het scherm. De getoonde reclames hebben daarmee
potentieel veel impact. Hierdoor zien wij reclame op het scherm als een nadrukkelijk
aandachtspunt.

13.4

Aandachtspunten vanuit inventarisatie
Vanuit de resultaten van deze editie van de monitor concluderen wij de onderstaande
aandachtspunten. Deze komen grotendeels overeen met de aandachtspunten van
2020.
V o ed in g sk u n d ig e c r i te r i a R vV min d e r b ep er k en d d an d e Sc h i j f va n V ij f
Een terugkerend punt van aandacht is het feit dat de voedingskundige criteria in d e
RvV minder streng zijn dan de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. De
voedingskundige criteria bieden vaak meer ruimte, vooral voor maaltijden.
Samengestelde maaltijden moeten binnen de RvV voldoen aan bepaalde waarden voor
calorieën, vet, zout en suiker. Binnen deze combinatie passen ook producten die
afzonderlijk niet voldoen aan de voedingskundige criteria in de RvV en niet in de Schijf
van Vijf staan. Wanneer als criterium zou worden gehanteerd dat alle getoonde
producten moeten voldoen aan criteria voor gezonde voeding (zoals de Schijf van
Vijf), zouden bepaalde reclames niet meer op kinderen gericht kunnen worden. Het
gaat dan bijvoorbeeld om reclames voor fast food restaurants, waar de combinatie van
kipnuggets, frietjes, fruit en water wel binnen de voedingskundige criteria voor een
maaltijd voor kinderen past.

99

V o ed in g s r ec la me g er ic h t o p h e t h e le g e z in
Kinderen komen geregeld in aanraking met voedingsreclame in omgevingen gericht op
het hele gezin. Dit is vooral het geval bij supermarktacties en op tv. Kinderen kijken
namelijk niet alleen naar kinderprogramma’s die ’s ochtends en ’s middags worden
uitgezonden. Ze kijken ook met hun ouders mee naar speciale uitzendingen, zoals
belangrijke voetbalwedstrijden en het Eurovisie Songfestival. Daarnaast kijken
kinderen ook naar familieprogramma’s die op ‘prime time’ (tussen 19:30 en 22:30u)
worden uitgezonden, zoals ‘Wie is de Mol?’ en ‘Lego Masters’. Van de top tien van best
bekeken programma’s door 6-12-jarigen waren zes programma’s niet primair voor
kinderen bedoeld. Deze programma’s worden door meer dan 280.000 kinderen gezien.
Daarmee overtreffen de kijkcijfers van deze programma ’s de meeste ‘reguliere’
kinderprogramma’s. Rondom een aantal van de goed bekeken programma’s, die het
hele gezin als doelgroep hebben, worden reclames uitgezonden die (mede) op
kinderen gericht lijken. Zo zijn er op het gebied van voedingsreclame commercials
voor frisdrank en ijs te zien.
Ook in bioscopen, waar kinderen veelal samen met hun ouders komen, is sprake van
voedingsreclame op de schermen voorafgaand aan de films. Gezien de aandacht die
deze reclames trekken, is dit een aandachtspunt.
M a rk e tin g v i a in flu en c er s n e em t to e, n ieu w e c o n s tru c t i es m e t
i n f lu en c e rs al s aan d ee lh o u d e rs
We zien een toename van gesponsorde video’s en berichten via sociale media van
influencers. Deze trend is op alle drie de gevolgde sociale media platforms zichtbaar.
Een belangrijke nieuwe trend daarbij is dat meer influencers zelf actief betrokken zijn
bij de merken die zij promoten. De merken (veelal energiedranken en
alcoholhoudende dranken) trekken de influencers als investeerder aan en zijn
daarmee gegarandeerd van aandacht van een grote groep volgers.
V e rs c h u i vin g n a ar ‘ g ri j sg eb ied ’ so c i a le med i a
Sociale media nemen een steeds belangrijkere rol in in de marketingstrategieën van
voedingsproducenten. Dit blijkt uit de directe sponsoring van influencers, het
aantrekken van influencers als investeerders en het activeren van consumenten via
sociale media. Zowel via de sociale media en websites van producenten als bij
supermarktacties worden consumenten geregeld gestimuleerd om actief zelf berichten
over de producten of acties te plaatsen.
Sociale media blijven op het gebied van kindermarketing een punt van aandacht. De
doelgroep van de influencers is niet altijd bekend en kinderen hebben volgens de
gebruiksvoorwaarden geen toegang tot sociale media. In de praktijk weten we dat dit
wel gebeurt. Het is echter lastig te herleiden welk aandeel jonger dan 13 is en hoe
groot de absolute aantallen jongere kijkers zijn. Wel blijkt uit meerdere onderzoeken
dat kinderen al vanaf jonge leeftijd actief zijn op sociale media en dat zij p opulaire
influencers actief volgen. Bovendien is de doelgroep van jonge kinderen extra
bevattelijk voor wat zij hun idolen zien doen en aanprijzen.
Po in t o f s a le re c l a me b ij su p e rm a rk t ac ti es en rec r ea t ie mak en
r ec l am e vo o r o n g e zo n d e p ro d u c t en mo g e l ij k
Bij supermarktacties zijn bijna altijd producten betrokken die niet voldoen aan de
voedingskundige criteria in de RvV, ook als de actie draait om iets wat voor kinderen
aantrekkelijk is (zoals stickers, plaktattoos of speelgoed). Ook bij
recreatievoorzieningen zijn reclames te zien voor voedingsproducten die ter plekke te
koop zijn. Over deze vormen van reclame is niets specifiek opgenomen in de RvV.

100

Vermoedelijk vallen deze reclames onder de uitzondering die reclame bij de ‘point of
sale’ wel toestaat. Hierdoor komen kinderen direct of indirect in aanraking met
reclames die anders niet op hen gericht zouden mogen worden.

101

Bijlage 1: Aanpak en onderzoeksactiviteiten
De voedingsreclame gericht op kinderen is op verschillende wijzen geïnventariseerd.
Er zijn verschillende media geïnventariseerd (deel 1) en er zijn locatiebezoeken
uitgevoerd (deel 2). Hieronder worden enkele bijzonderheden bij de inventarisatie en
interpretatie van resultaten beschreven deze inventarisaties zijn vormgegeven.

Inventarisatie media
Gedurende de periode 1 januari 2021 tot en met 31 december 2021 zijn verschillende
vormen van media geïnventariseerd 46, namelijk:


Televisie



Bioscopen



Websites



Sociale media



Youtube en vloggers



Online TV (on-demand)

Televisie
Reclames tijdens of tussen uitzendingen voor kinderen en sponsoring van
programma’s zijn grotendeels geïnventariseerd via de database met uitgezonden
reclames, die Nielsen bijhoudt. Nielsen is een mondiaal opererend ‘measurement en
data analytics bedrijf’ dat uitgezonden reclames op een aantal Nederlandse
televisiezenders registreert. De belangrijkste en meest bekeken zenders worden
daarbij geregistreerd. In de onderstaande tabel staat per relevante tv-zender hoe wij
de inventarisatie vormgeven. Product placement is steekproefsgewijs geïnventariseerd
door naar uitzendingen van zenders van RTL en NPO Zapp te kijken via de online
terugkijkmogelijkheden (NPO Start en RTL XL).
Zender

Uitzendtijden

Wijze van inventarisatie

NPO Zapp (NPO3)

6:30u t/m 19:30u

Via Nielsen database

RTL 4

Za/Zo ochtend

Via Nielsen database

RTL Telekids (digitale zender)

24/7

Via Nielsen database

Cartoon Network (digitale zender)

24/7

Via Nielsen database

Disney XD

24/7

Via Nielsen database

Disney Channel

24/7

Via Nielsen database

Nickelodeon

24/7

Via Nielsen database

Televisie-uitzendingen via internet
De meeste Nederlandse televisiezenders bieden de mogelijkheid om programma’s
(deels) terug te kijken via internet. Vaak moet men verplicht eerst één of twee
reclames kijken voordat de geselecteerde uitzending begint. Deze inventarisatie is
gericht op NPO Start en RTL XL, nadat in de vorige monitor bleek dat dit de enige
zenders zijn die reclame voor de online uitzendingen programmeren. Van reclames
voor voedingsmiddelen is een screenshot gemaakt. Deze screenshots zijn vervolgens
beoordeeld op basis van de richtlijn in de NRC en het Voedingscentrum.

46

NB: radio is ook een vorm van lineaire media. Er is echter geen radiozender specifiek op kinderen gericht.
Overigens krijgen kinderen radio-uitzendingen wel mee, bijvoorbeeld in de auto met hun ouders. Omdat de
uitzendingen echter primair zijn gericht op volwassenen. Laten we radiozenders buiten beschouwing. Dit jaar
zijn ook tijdschriften buiten beschouwing gelaten.

103

Online: persoonlijke advertenties
De grootste uitdaging bij het inventariseren van online reclame -uitingen, is dat niet
iedereen altijd dezelfde reclames op een website of via kanalen als YouTube krijgt
gepresenteerd. Veel reclames worden namelijk gegenereerd op basis van persoonlijke
profielen en/of recent bezochte websites. De meest gebruikte dienstverlener voor het
automatisch genereren van advertenties op websites is Google Adsense.
De dienstverlening van organisaties als Google Adsense werkt als volgt: een
beheerder van een website stelt tegen betaling ruimte op zijn website beschikbaar. Dit
kan een balk boven de inhoud zijn, een blok tussen de tekst door of de ruimtes links
en rechts van de inhoud. In deze ruimtes plaatst Google een advertentie die
toepasselijk is voor de bezoeker van de website. De beheerder van de website heeft
zelf niet of nauwelijks invloed op welke advertenties er worden getoond.
In de algemene voorwaarden van Google voor het adverteren via Adsense, is (onder
andere) opgenomen dat een advertentie niet in strijd mag zijn met de wet en aan
bepaalde normen moet voldoen. Hierin is echter niet expliciet opgenomen dat er geen
voedingsreclame gericht op kinderen mag worden getoond. Het is dus (in ieder geval
in theorie) mogelijk dat er via dienstverleners als Google Adsense voedingsreclame bij
kinderen op het beeldscherm komt.
Doordat elke gebruiker andere advertenties kan zien, is het lastig om na te gaan in
hoeverre kinderen daadwerkelijk met voedingsreclame in aanraking komen.
Hoe zijn wij met deze uitdaging omgegaan?
Om de kans te vergroten om advertenties voor voedingsmiddelen te genereren,
hebben wij de volgende aanpak gehanteerd:
1. Wij hebben drie nieuwe Google-accounts gecreëerd die wij hebben gebruikt voor de
inventarisatie. Dit account was nog niet gekoppeld aan eerder zoekgedrag en bezochte
websites47. Ook gebruikten wij een PC waarop alle cookies waren gewist.
2. Allereerst bezochten wij de websites van de voedingsfabrikanten zelf, om te zien hoe zij
zich profileren richting kinderen (zie verderop).
3. Vervolgens bezochten wij de websites waar (eventueel) automatisch gegenereerde
advertenties op worden getoond.
4. Doordat wij eerst voedingsfabrikanten hadden bezocht, was de kans daarmee vergroot
dat de interesse voor voeding aan het profiel van het nieuwe account was gekoppeld. Dit
vergrootte de kans dat er ook advertenties voor voedingsmiddelen worden gegenereerd.
Deze methode sloot niet met 100% zekerheid uit dat kinderen geen advertenties voor
voedingsmiddelen te zien zouden krijgen. Omgekeerd is het echter ook niet aannemelijk dat
kinderen in dergelijke mate zich op de websites van voedingsfabrikanten begeven (tientallen
websites achter elkaar). Daarmee hebben wij bewust een trigger gecreëerd voor
advertenties. Het ging ons er hierbij primair om, of we (zo goed als zeker) konden uitsluiten
dat er reclames voor voedingsproducten werden getoond aan kinderen.
Websites
Voor de inventarisatie van de websites is er zowel naar de sites van
voedingsproducenten zelf als naar meer algemene kindgerichte websites gekeken.

47

NB: voor het aanmaken van een Google-account moet de gebruiker minimaal 13 jaar oud zijn. Daarmee is de
gebruiker per definitie ouder dan 12 en mogen er reclames worden getoond. Echter, in de praktijk begeven
kinderen jonger dan 12 zich ook al op het internet, vaak gekoppeld een actief profiel van één van de ouders.
Daarmee simuleren wij dus met een nieuw profiel een (min of meer) werkelijke situatie.

104

Hiervoor hebben wij een lijst samengesteld van 125 voedingsmerken 48. De websites
zijn beoordeeld op de mate waarin ze zich (ogenschijnlijk) op kinderen richten en in
hoeverre er sprake is van voedingsreclame die al dan niet in overeenstemming is met
de richtlijn van de NRC. Van websites waarbij dit het geval (leek) te zijn, is een
screenshot gemaakt en nader beoordeeld op basis van de criteria in de NRC en het
Voedingscentrum.
Naast de websites van voedingsfabrikanten zijn er 76 algemene websites bekeken die
aantrekkelijk zijn voor kinderen, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van spelletjes,
filmpjes of bekende (fictieve) figuren. Op deze websites is gekeken naar de
aanwezigheid van advertentieruimte en de wijze waarop deze is ingevuld. Daarbij kon
het voorkomen dat de advertentieruimte werd gevuld via diensten zoals Google
Adsense. Indien er een advertentie voor voedingsmiddelen te zien was, is deze
middels een screenshot vastgelegd en nader beoordeeld op basis van de criteria in de
NRC en het Voedingscentrum.
Sociale media
Van de geïnventariseerde voedingsmerken is ook naar de aanwezigheid op sociale
media gekeken. Specifiek is gekeken naar de uitingen op Facebook en Instagram. De
uitingen via die sociale media zijn beoordeeld op hun kindgerichtheid en in hoev erre
er sprake is van voedingsreclame die al dan niet in overeenstemming is met de
richtlijn van de NRC. Van sociale mediapagina’s waarbij dit het geval (leek) te zijn, is
een screenshot gemaakt en nader beoordeeld op basis van de criteria in de NRC en
van het voedingscentrum.
Influencers op YouTube en Instagram


We hebben voor de volgende sociale media een groot aantal Nederlandse influencers
gevolgd:



YouTube



Instagram



TikTok



In de posts is gekeken naar de aanwezigheid van voedingsmerken. Bovendien is op
YouTube ook gekeken naar reclame die door YouTube zelf rondom de video’s is
geprogrammeerd. Eventuele vormen van voedingsreclame zijn middels een screenshot
vastgelegd en nader beoordeeld op basis van de criteria in de NRC en het
Voedingscentrum.

Bezoeken aan sportevenementen, recreatie en bioscopen
Om een beter beeld te krijgen van de aanwezigheid van eventuele op kinderen
gerichte voedingsreclame, hebben onderzoekers bezoeken afgelegd aan verschillende
organisaties. De onderzoeker heeft zich eerst gelegitimeerd bij de organisatie alvorens
het terrein op te gaan om foto’s te maken. Deze foto’s zijn uiteindelijk geanalyseerd
en beoordeeld.

Analyse
De analysefase bestond uit het interpreteren van alle verzamelde scans, foto’s en
screenshots van voedingsreclame gericht op kinderen en de input over het beleid en
de ervaringen van de fysieke locaties met voedingsreclame gericht op kinderen. Dit is
48

Zie bijlage 2. Hierbij zijn wij in ieder geval uitgegaan van merken/websites die reeds in eerdere studies door
de afdeling Compliance van de Stichting Reclame Code en Young Works zijn gehanteerd.

105

op een gestructureerde wijze gebeurd. Nadat alle input was verzameld, is deze door
de onderzoekers beoordeeld of deze zeker, waarschijnlijk of waarschijnlijk niet aan de
eisen van de Reclamecode voor Voedingsmiddelen voldoet. Dit is gedaan in de
volgende stappen:
Is er sprake van voedingsreclame?

Nee

Ja
Is er er sprake van voedingsreclame binnen een
context gericht op kinderen? (volledig of
minimaal 25% van de doelgroep)

Nee

Reclame is buiten
beschouwing gelaten

De reclame voldoet
waarschijnlijk niet aan
de eisen van de
reclamecode

Ja

Is de reclame in samenwerking met het
Voedingscentrum, dan wel in overeenstemming
met het voedingsadvies van het
voedingscentrum?

Nee

Ja

Is de reclame in
overeenstemming met
de toegestane
uitzonderingen in de
reclamecode?

Ja

De reclame voldoet
zeker aan de eisen van
de reclamecode

Nee
Is de reclame in samenwerking met, dan wel in
overeenstemming met de adviezen van een
andere autoriteit op het gebied van voeding,
gezondheid en/of beweging?
Nee

Ja

Is de reclame in
overeenstemming met
de toegestane
uitzonderingen in de
reclamecode?

Ja

Reclame voldoet
waarschijnlijk aan de
eisen van de
reclamecode

Nee

De reclame voldoet waarschijnlijk niet aan de
eisen van de reclamecode

106

Bijlage 2: Geïnventariseerde media en
personen
Websites
Naam

Website voedingsproducent

7up

www.7up.nl

Albert Heijn

www.ah.nl

Alpro Soya

www.alprosoya.nl

Appelsientje

www.appelsientje.nl

Astra sweets

www.astrasweets.com

Autodrop

www.autodrop.nl

Bakker Bart

www.bakkerbart.nl

Baronie

www.baronie.com/nl/

Beckers

www.beckers.nl

Ben & Jerry’s

www.benjerry.nl

Bolletje

www.bolletje.nl

Brinta

www.brinta.nl

Burgerking

www.burgerking.nl

Calvé

www.calve.nl

Campina

www.campina.nl

Capri-Sun

www.capri-sun.nl

Cheetos

www.cheetos.nl

Chiquita

www.chiquita.nl

Chocomel

www.chocomel.nl

Chupachups

www.chupachups.com

Coca cola

www.cocacola.nl

Continental Candy Industrie

www.ccicandy.n

Cote d'Or

www.cotedor.nl

Croky

www.croky.nl

Daalmans Banket

www.daelmansbanket.nl

Danone

www.danone.nl

De Ruijter

www.deruijter.nl

Dominos

www.dominos.nl

Donercompany

www.donnercompany.nl

Doritos

www.doritos.nl

Dr Oetker

www.oetker.nl

Droppie Water

www.droppiewater.nl

Droste

www.droste.nl/nederlands/

Dropwereld

www.dropwereld.nl

Duyvis

www.duyvis.nl

Eru

www.eru.eu

Fanta

www.fanta.nl

Febo

www.febo.nl

Ferrero

www.ferrero.nl

Fred & Ed

www.fredened.nl

Frisia Snoep

www.frisiasnoep.nl

Fristi

www.fristi.nl/

Fruittella

www.fruittella.nl/

107

Gatorade

www.gatorade.nl/

Haagen-Dazs

www.haagen-dazs.nl

Haribo

www.haribo.com/nl-nl/

Harlekijntjes

www.harlekijntjes.nl

Heinz

www.heinz.nl

Hero

www.hero.nl

Hertog IJs

www.hertogijs.nl

Honig

www.honig.nl

Kinder

www.kinder.nl

Iglo

www.iglo.nl

Izico Snacks

www.Izicosnacks.nl

Jamin

www.jamin.nl

Joris Sweets

www.joris-sweets.be/nl/

Jumbo

www.jumbo.com

Karvam Cévitam

www.karvancevitam.nl

Katja

www.katja.nl

Kellogg's

www.kelloggs.nl/nl

Kinder

www.kinder.com/nl/nl/

King Pepermunt

www.kingpepermunt.nl

Kips

www.kips.nl

Klene

www.klene.nl

Koetjesreep

www.koetjesreep.com

Kwalitaria

www.kwalitaria.nl

Kwekkeboom

www.kwekkeboom.nl

La Vache qui rit

www.lavachequirit.nl

Lays

www.lays.nl

Leerdammer

www.leerdammer.nl

Lonka

www.lonka.nl

LookoLook

www.lookolook.nl

LU

www.lu.nl

MAGNUM

www.mymagnum.nl

Maoam

www.maoam.com/nl/

Mars

www.nld.mars.com

McCain

www.mccain.nl

McDonalds

www.mcdonalds.nl

Mentos

www.mentos.nl

Milka

www.milka.nl

Milner

www.milner.nl

M&M’s

www.mms.com/nl-nl

Mona

www.mona.nl

Mora

www.mora.nll

Mountain Dew

www.mountaindew.nl

Napoleon

www.mijn-napoleon.nl

Nature Addicts

www.na-natureaddicts.com/nl

Nestlé

www.nestle.nl

New York Pizza

www.newyorkpizza.nl

Nutella

www.nutella.nl

Ola

www.ola.nl

Oreo

www.nl.oreo.eu

Peijnenburg

www.peijnenburg.nl

108

Pepsi

www.pepsi.nl

Pepsico

www.pepsico.nl

Pizzahut

www.pizzahut.nl

Pom-Bar

www.pombar.nl

Prince

www.luprince.nl

Pringels

www.pringles.com/nl/home.html

RedBand

www.redband.nl/

Redbull

www.redbull.com/nl-nl/

Refresco

www.refresco.nl/

Roosvicee

www.roosvicee.nl

Schweppes

www.schweppes.nl/

Sisi

www.sisi.nl/

Smarties

www.nestle-chocolade.nl/smarties

Smoeltjes

www.smoeltjes.nl

Snack a jacks

www.snackajacks.nl

Snickers

www.snickers.nl

Sprite

www.sprite.nl

Stegeman

www.stegeman.nl

Taksi

www.taksi.nl

TicTac

www.tictac.nl

Tony Chocolonely

www.tonyschocolonely.com/nl/nl

Tropicana

www.tropicana.be/nl-be

Twix

www.twix.nl

Unilever

www.unilever.nl

Van Melle

www.vanmelle.nl

Venco

www.venco.nl

Venz

www.venz.nl

Verkade

www.verkade.nl

Wicky

www.wicky.nl

Wijko

www.wijko.nl

Wrigley

www.wrigley.nl

Zonnatura

www.zonnatura.nl

Naam

Website

Agario

www.agar.io/

Alles over knutselen

www.allesoverknutselen.nl/

Ballonfiguren site

www.ballonfigurensite.nl/

Bobo

www.bobo.nl

Boomerang

www.boomerangtv.nl

Cultuurbarbaartjes

www.cultuurbarbaartjes.nl

Dieren Zoeker

www.dierenzoeker.nl

Disney

www.disney.nl

Dolfje Weerwolfje

www.dolfjeweerwolfje.nl

Donald Duck

www.donaldduck.nl

Elkspel

www.elkspel.nl

energie genie

www.energiegenie.nl

Greenpeace Kids

www.greenpeace.org/nl/kinderen/

Het spellenweb

www.spellenweb.nl

Jeugdbieb

www.jeugdbieb.nl

Jeugdjournaal

www.jeugdjournaal.nl

109

K3

www.dewereldvank3.jouwweb.nl

Kids n Fun

www.kids-n-fun.nl

Kidsweek

www.kidsweek.nl

Kidz Lab

www.kidzlab.nl

Kidznet

www.kidznet.nl

kinderfilmpjes

www.kinderfilmpjes.net

Kinderspelletjes

www.kinderspelletjes.nl

Kindertijd

www.zappelin.nl/kindertijd

Kindertube

www.kindertube.nl

Kizi

www.Kizi.com

Kleuren is Leuk

www.kleurenisleuk.nl

Kleurplaten En Zo

www.kleurplatenenzo.nl

Kleurplaten

www.kleurplaten.nl

Kleurprentjes

www.kleurprentjes.be

KlikKlik

www.junior.klikklik.nl

Knutsel Idee

www.knutselidee.nl

Knutsel opdrachten

www.knutselopdrachten.nl

Knutsel pagina

www.knutselpagina.nl

Kroelie

www.kroelie.nl

Lees plein

www.leesplein.nl

Lego

www.lego.com/nl-nl

Lego Mindstorms

www.lego.com/nl-nl/mindstorms

Liedjesland

www.liedjesland.com

Lilaland

www.lilaland.nl

Mario Games

www.mariogames.be/nl.html

Minigames

www.minigames.nl

Minipret

www.minipret.nl

Moppen voor kinderen

www.moppenvoorkinderen.nl

Museum Kids

www.museumkids.nl

My Bee

www.mybee.nl

Nickelodeon

www.nickelodeon.nl

Nijntje

www.nijntje.nl

NPO Gemist

www.npo.nl

Nu kleuren

www.nukleuren.nl

Online Schaken

www.online-schaken.nl

Papa's Cupcakeria

www.coolmath-games.com/0-papas-cupcakeria

Peuter Place

www.peuterplace.nl

Peuterspelletjes

www.peuterspelletjes.net

Poki

www.poki.nl

Raadseltjes

www.raadseltjes.com

RTL XL

www.rtl.nl

Schoolplaten

www.schoolplaten.com

Scratchweb

www.scratchweb.nl/scratch

Sesamstraat

www.sesamstraat.ntr.nl/site/index.php

Skylanders

www.skylanders.com/nl/home

Speeleiland

www.Speeleiland.nl

Speelzolder

www.speelzolder.nl

Spel

www.Spel.nl

Spele

www.spele.nl

Spelle

www.spelle.nl

110

Spellen voor Jongens

www.spellenvoorjongens.nl

Spellen voor Meisjes

www.spellenvoormeisjes.nl

Spellentuin

www.spellentuin.nl

Spelletjes

www.Spelletjes.nl

Spelletjes Plein

www.spelletjesplein.nl

STUDIO100

studio100.com/nl/nl/algemeen

Surfsleutel

www.surfsleutel.nl

Winxclub

www.winxclub.com/nl

WNF Rangerclub

http://rangers.wnf.nl

Zappelin

www.zappelin.nl

Sociale media
F a ce bo ok

Merk, bedrijf of website

Facebook pagina URL

Albert Heijn

www.facebook.com/albertheijn/

Autodrop

www.facebook.com/autodrop/

Babybel

www.facebook.com/BabybelNederland/

Becel Nederland

https://www.facebook.com/BecelNederland

Ben&Jerry's

www.facebook.com/benenjerrys/

Burgerking

www.facebook.com/burgerkingnl/

Calvé

www.facebook.com/Calv%C3%A9-Pindakaas-37356383666/

Chocomel

nl-nl.facebook.com/nlChocomel/

Coca cola

www.facebook.com/cocacolanetherlands/

Cote d'Or

www.facebook.com/CotedorNL

Crest Suikerwerken

www.facebook.com/Crest-Suikerwerken-BV-413411078808750/

Daelmans stroopwafels

www.facebook.com/DaelmansStroopwafelsUS/

De Ruijter

www.facebook.com/deruijter/

Dedert Icesticks

www.facebook.com/DedertIcesticks/

Domino's

www.facebook.com/Dominospizzanl/

Droste

www.facebook.com/droste.nl/

Echte bakker Martens

www.facebook.com/Echte-Bakker-Martens-522618571088525/

Eru

www.facebook.com/KoninklijkeERU/

Fanta

www.facebook.com/fantanl/

Ferrero

www.facebook.com/FerreroRocher/

Fred en Ed

www.facebook.com/fredened/

Fruittella

www.facebook.com/fruittellanl/

Haribo

nl-nl.facebook.com/HariboBeNe/

Harlekijntjes

nl-nl.facebook.com/Harlekijntjes-162760177242066/

Heinz

www.facebook.com/heinznederland

Hertog

www.facebook.com/HertogIJsNL/

Honig

nl-nl.facebook.com/honig/

Ijsboerke Oost Nederland
Joannusmolen

https://www.facebook.com/IJsboerke-OOST-NEDERLAND440848596020446
www.facebook.com/joannusmolen/

Jumbo

www.facebook.com/jumbosupermarkten/

Kanjers

www.facebook.com/Kanjersfans

111

Karvan Cevitam

www.facebook.com/karvancevitam

Kellogs

www.facebook.com/KelloggsTresorNederland

Kinder

www.facebook.com/kinder/

King Pepermunt

www.facebook.com/kingpepermunt/

Kips

www.facebook.com/lieverkips/

Klene

www.facebook.com/klene/

Liga

www.facebook.com/LigaNL

Lonka

www.facebook.com/lonka/

Look-O-Look

www.facebook.com/LookoLook/

Lotus Bakeries

www.facebook.com/LotusBakeriesNederland/

Magnum

www.facebook.com/MagnumNederland

Maoam

www.facebook.com/MAOAMNL/

McCain

www.facebook.com/McCainNederland/

Mcdonald's

www.facebook.com/mcdonaldsnederland/

Mentos

www.facebook.com/mentos/

MMS

www.facebook.com/mms.nederland/

Mona

https://www.facebook.com/MonaToetjesNL

Mora

www.facebook.com/mora.nederland

Napoleon

www.facebook.com/OfficialNapoleon/

Nestle

nl-nl.facebook.com/Nestle/

New York Pizza

www.facebook.com/newyorkpizza.nl/

Nutricia

www.facebook.com/nutriciavoorjou/

Ola

www.facebook.com/OLAShareHappy/

Penotti

www.facebook.com/duopenottioriginal/

Pepsi

www.facebook.com/pepsinederland

Pijnenburg

www.facebook.com/Peijnenburg/

Prince

www.facebook.com/LUPrinceNederland/

Pringles

www.facebook.com/PringlesNL

Redband

www.facebook.com/RedBand/

Refresco

www.facebook.com/RefrescoBenelux/

Schweppes

www.facebook.com/SchweppesNL/

Snickers

https://www.facebook.com/Snickers.Nederland/

Sprite

www.facebook.com/SpriteNL/

Stegeman

www.facebook.com/StegemanNL

The Jelly Bean

www.facebook.com/JellyBeanFactoryNederland

TicTac

https://www.facebook.com/TicTacNL

Tony's Chocolonely

www.facebook.com/TonysChocolonelyNL

Tropicana

www.facebook.com/TropicanaNL/

Twix

www.facebook.com/TwixNederland/

Unox

www.facebook.com/unox/

Verkade

www.facebook.com/VerkadeNL/

Vifit

www.facebook.com/vifitNL/

Wicky

www.facebook.com/wickynl/

112

I nst a g ra m
Merk, bedrijf of website

Instagrampagina URL

7up

https://www.instagram.com/7upnederland/

Albert Heijn

https://www.instagram.com/albertheijn/

Appelsientje

https://www.instagram.com/appelsientjenl/

Astra sweets

https://www.instagram.com/astrasweets/

Autodrop

https://www.instagram.com/autodropnl/

Bakker Bart

https://www.instagram.com/bakkerbartnl/

Beckers

https://www.instagram.com/beckerssnacks/

Ben & Jerry’s

https://www.instagram.com/benjerrysnl/

Bolletje

https://www.instagram.com/ikwilbolletje/

Burgerking

https://www.instagram.com/burgerkingnl/?hl=nl

Calvé

https://www.instagram.com/calvepindakaasofficial/?hl=nl

Campina

https://www.instagram.com/campina_nl/?hl=nl

Capri-Sun

https://www.instagram.com/caprisun_nederland/?hl=nl

Chocomel

https://www.instagram.com/chocomelnl/?hl=nl

Chupachups

https://www.instagram.com/chupachupsnl/?hl=nl

Coca cola

https://www.instagram.com/cocacola_nl/?hl=nl

Cote d'Or

https://www.instagram.com/cotedor.nl/?hl=nl

Croky

https://www.instagram.com/croky.nl.official/?hl=nl

De Ruijter

https://www.instagram.com/deruijter_nl/?hl=nl

Dominos

https://www.instagram.com/dominos_nl/?hl=nl

Doritos

https://www.instagram.com/doritosnederland/?hl=nl

Dr Oetker Bakken

https://www.instagram.com/droetkerbakken_nl/?hl=nl

Dr Oetker Pizza

https://www.instagram.com/droetkerpizza_nl/?hl=nl

Droste

https://www.instagram.com/drosteholland/?hl=nl

Duyvis

https://www.instagram.com/duyvis_nl/?hl=nl

Eru

https://www.instagram.com/koninklijkeeru/?hl=nl

Fanta

https://www.instagram.com/fanta_nl/?hl=nl

Febo

https://www.instagram.com/febo.nl/?hl=nl

Fred & Ed

https://www.instagram.com/fredened/?hl=nl

Fruittella

https://www.instagram.com/fruittellanl/?hl=nl

Haagen-Dazs

https://www.instagram.com/haagendazs_nl/?hl=nl

Haribo

https://www.instagram.com/haribo_nl_be/?hl=nl

Harlekijntjes

https://www.instagram.com/harlekijntjes_drop/?hl=nl

Heinz

https://www.instagram.com/heinz_nl/?hl=nl

Hero

https://www.instagram.com/hero.cassis/?hl=nl

Hertog IJs

https://www.instagram.com/hertogijsnl/?hl=n l

Honig

https://www.instagram.com/honig_nl/?hl=nl

Iglo

https://www.instagram.com/iglonederland/

Jamin

https://www.instagram.com/jaminonline/

Joris Sweets

https://www.instagram.com/jorissweets/

Jumbo

https://www.instagram.com/jumbo/

Karvam Cévitam

https://www.instagram.com/karvan.cevitam/

Katja

https://www.instagram.com/katjasnoep/

King Pepermunt

https://www.instagram.com/kingpepermunt/

Kips

https://www.instagram.com/lieverkips/

Koetjesreep

https://www.instagram.com/koetjesreep_official/

Kwekkeboom

https://www.instagram.com/kwekkeboom_nl/

La Vache qui rit

https://www.instagram.com/lavachequirit_nl/?hl=nl

Lays

https://www.instagram.com/lays_nl/?hl=nl

Leerdammer

https://www.instagram.com/leerdammer_nl/

Lonka

https://www.instagram.com/lonka_nl/

M&M’s

https://www.instagram.com/mms.nederland/?hl=nl

Maoam

https://www.instagram.com/maoamnl/

McDonalds

https://www.instagram.com/mcdonaldsnl/feed/

Mentos

https://www.instagram.com/mentosnl/?hl=nl

113

Milka

https://www.instagram.com/milka_netherlands/?hl=nl

Mora

https://www.instagram.com/mora_nederland/

Mountain Dew

https://www.instagram.com/mountaindewnl/

Napoleon

https://www.instagram.com/napoleon_nl/?hl=nl

Newyork Pizza

https://www.instagram.com/newyorkpizza_nl/?hl=nl

Nutella

https://www.instagram.com/nutella.nederland/?hl=nl

Ola

https://www.instagram.com/ola.ijs/?hl=nl

Peijnenburg

https://www.instagram.com/peijnenburg/?hl=nl

Pepsi

https://www.instagram.com/pepsined/?hl=nl

Pringels

https://www.instagram.com/pringelsnederland/?hl=nl

RedBand

https://www.instagram.com/redbandnl/?hl=nl

Redbull

https://www.instagram.com/redbullned/?hl=nl

Schweppes

https://www.instagram.com/schweppesnl/

Smoeltjes

https://www.instagram.com/smoeltjes_official/?hl=nl

Snack a jacks

https://www.instagram.com/snackajacks_nl/?hl=nl

Snickers

https://www.instagram.com/snickers.nederland/?hl=nl

Sprite

https://www.instagram.com/sprite_nl/?hl=nl

Stegeman

https://www.instagram.com/stegeman_nl/?hl=nl

Taksi

https://www.instagram.com/taksi.nederland/?hl=nl

TicTac

https://www.instagram.com/tictac.nederland/?hl=nl

Tony Chocolonely

https://www.instagram.com/tonyschocolonely_nl/?hl=nl

Tropicana

https://www.instagram.com/tropicana.nederland/?hl=nl

Twix

https://www.instagram.com/twix.nederland/?hl=nl

Unilever

https://www.instagram.com/unileverbenelux/?hl=nl

Venz

https://www.instagram.com/venz_nl/

Verkade

https://www.instagram.com/verkade_nl/?hl=nl

Wicky

https://www.instagram.com/wicky_nl/?hl=nl

Wijko

https://www.instagram.com/wijko_nl/?hl=nl

Zonnatura

https://www.instagram.com/zonnatura/?hl=nl

114

Gevolgde accounts op YouTube
YouTuber

Aantal Video’s
bekeken 2021

Bibi

Aantal volgers
begin 2022
807

Boaz

584

127

Bram Krikke

280

3

Broer en Zus TV

149

77

Clonny Games

498

90

DDGserver

166

32

De bellinga's

571

155

De Dutchterms/Vincent & Eva

444

141

De Zoete Zusjes

566

59

Djuncan

406

79

Dodo

532

122

Don

1.050

126

886

71

Dutchtuber

44

Dylan Haegens

1.870

51

EenGamestad

150

147

Enzo Knol

2.650

70

familie Lakap

604

50

Furtjuh

933

20

Gewoon Thomas

742

50

Gio

1.330

77

Hanwe

1.080

67

Harm

753

50

Jeremy Frieser

742

74

Jesse hoefnagels

420

36

Jill

129

72

Joost speelt spellen

553

104

Juf Roos

284

14

Kalvijn

1.280

44

Kleintjes

291*

0

Koetlife

331

74

Legends of Gaming

547

23

Luan Bellinga

244

16

Marnickur

192

13

MeisjeDjamilla

1.450

61

Milan Knol

1.380

48

Onnedi

854

51

Ronald

871

51

Royalistiq

908

118

Senna bellod

176

53

2.570

48

Team Dylan Haegens

952

65

Ties

813

46

Yours Today

162

46

Stuk TV

* waarde van 2021, account inmiddels opgeheven

115

Gevolgde accounts op Instagram
Influencer
@annanooshin
@annebuhre

Aantal posts
in 2022
112
24

@annegienschilling

16

@beautygloss

129

@bibi.social_

33

@broer_en_zus_tv

85

@chris_mop

40

@dezoetezusjes

195

@dietim

351

@dutchtuberr

12

@dylanheagens

55

@enzoknol

43

@gamemeneer

25

@gio

32

@girlys_blog

1

@jelly

3

@jeremyfrieser

42

@jessehoefnagels

96

@jillruby

99

@johnquote
@kalvijn

4
168

@korffkyan

2

@kwebbelkop

32

@lilkleine

72

@luukvanderboomofficial

30

@maritbrugman

23

@markhoekx

1

@matthy

7

@maxverstappen1

226

@meisjedjamila

40

@mertabimert

13

@milanknol

46

@monicageuze

86

@negin_mirsaleh

196

@nielsschlimback

95

@nikkietutorials

93

@ninahouston

102

@ninaschotpoort

60

@ninatokaya

28

@nolakemper

41

@officialsaarx

112

@officialyarasky

10

@onnedi

81

@pietergabriel

34

@queenofjetlags

222

@royalistiq

31

@rutgervink

42

@sarahnauta

35

@sennabellod

73

@stuktv

606

@thomasgrinsven

58

@ties

20

@uberquin

29

@vincentdik

17

116

Gevolgede accounts op TikTok
Naam

Account

volgers begin
2022 (x1.000)
6.500

Aantal posts
in 2021
153

Markie Lucas

@markie

Antonie Lokhorst

@antonielokhorst

4.400

33

DreamChaser

@indigojael

2.800

285

Sara Dol

@officialsaarx

2.600

60

Kwebbelkop

@kwebbelkop

2.300

3

Glen Fontein

@glenfontein

1.400

496

Nien

@ninaschotpoortxx

1.200

57

Djamilaly - MeisjeDjamila

@djamilaly

1.200

65

Dylan Haegens

@dylanhaegens

1.100

29

Bo Beljaars

@bokado

1.100

170

KB

@yooitskeanu

1.100

131

Milan Knol

@milanknoller

1.100

8

Romee Strijd

@romeestrijd

1.000

6

Enzo Knol

@enzoknol

945,5

32

Nadir de Arabier

@nadirdearabier

802,6

98

Nina Houston

@ninahouston_

745,4

18

Dutchtuber

@dutchtuber

727,4

22

Stefan de Vries

@stefandevries

726,5

88

Jeremy Frieser

@jeremyfrieser

661,8

34

Lorenzo Dinatelle

@lorenzodinatelle

630,8

209

Quinten Verschure

@quintenverschure

624,7

168

Quinn en Aaron

@quinnenaaron

621,5

364

Mylene & Rosanne

@mylenerosanne

587,6

100

Emma Keuven

@emmakeuven

464,4

148

Jesse van Wieren

@jessevanwieren

430,3

329

Casper

@theofficialcasper

415,8

67

117

Bijlage 3: Voedingsmerken in YouTubeposts, vermoedelijk niet gesponsord
V o l do e t n i et a a n vo e d ing sk u nd i ge c r it e r ia Rv V ( d oe l g ro e p o nb ek en d) , s ta a t
n i et in d e S ch i jf va n V i jf
Merk(en)

YouTuber

AA-Drink

Enzo knol
Ties
Familie Lakap

1
1
1

Nee

Nee

Nee

Nee

Bibi

1

Nee

Nee

Furtjuh
Gewoon Thomas

1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

De Bellinga's

1

Nee

Nee

De Zoete Zusjes
De Bellinga's
Bibi
De Zoete Zusjes
Broer en Zus TV
Gewoon Thomas
Gewoon Thomas

1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

MeisjeDjamila
Enzo knol
Enzo knol

1
1
1

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

De Bellinga's
Boaz

1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

De Bellinga's

1

Nee

Nee

Bibi
De Zoete Zusjes

1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Bibi
De Bellinga's
Gewoon Thomas
Bibi
Gio
Furtjuh
De Zoete Zusjes
Enzo knol
Yours Today
Don

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Boaz
Boaz

1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

De Zoete Zusjes

1

Nee

Nee

Enzo knol
De Zoete Zusjes

1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Aardbeiendrive (milkshake, gebak,
aardbeien gedoopt in chocolade)
AH (aalbessen, bramen, gingerpower energiedrank))
AH (aardbei jam)
AH (amandelstiften, pepernoten,
lange vingers)
AH (basmati rijst, kipfilet, groene
curry verspakket)
AH (bekertje Stamppot jus)
AH (beschuit naturel)
AH (boerencake, melkchocolade)
AH (chocolade roomijs, slagroom
AH (cola)
AH (gebakken kip reepjes)
AH (gekleurde hagel, cocktail
garnalen, roze koeken
AH (geslagen room)
AH (ginger power fruitsap)
AH (ham/kaas croissant,
minisnacks,kroketten, kaassouflees,
kipnuggets, hamburger, frikandel)
AH (Indonesische bami)
AH (karamel popcorn, zoete
popcorn, zoute popcorn))
AH (maaltijdsalade Marokkaanse
kip, drink op basis van haver)
AH (melba toast, eieren, macaroni,
vissticks, vruchtensap,
komkommer, koffiebonen, beschuit,
brood)
AH (melkchocolade)
AH (milde olijfolie, bio yoghurt
Griekse stijl)
AH (Mokka boontjes chocolade)
AH (pizza)
AH (pizzabodem)
AH (pure hagelslag)
AH (runder carpachio, rucola)
AH (sinaasappelsap)
AH (Sinas)
AH (sinasappelsap)
AH (slagroom)
AH (slaolie, arachideolie,picalilly,
appel-abrikozencompote, basmati
rijst)
AH (snelkookrijst)
AH (strooigoed,
rozijnenkrentenbrood, fruit, witte
chocoijsjes, fruitreep)
AH (tijgerwitbrood, appelstroop,
pizza, Zaanse Hoeve
chocoladetoetje)
AH (Vanillevla, banaan, ananas,
groene verse smoothie, kiwi,appel,
aardbeien, aalbessen, rode verse
smoothie, biologische volle melk,
biologische volle yoghurt)
AH (vegetarische burger)
AH (Vitamin drink)

Aantal
keer

RvV

Sv5

118

AH (volle melk)
AH (volle melk, slagroom, magere
yoghurt, yoghurt griekse stijl,
honing, ongebrande pecannoten)
AH (weekendbollen)
AH (witte kaas)
AH (zelfrijzend bakmeel, houdbare
volle melk)
AH (zoute popcorn)
Alfredo (pizzabroodjes)
Alpro (Barrista kokosmelk)
Alpro (mousse)
Amstel
Amstel Radler 0.0
Aquarius (sportdrank)
Autodrop

Aviko (frites, kipnuggets)
Babybel (kaasjes)
Bacardi

Bagels en Beans (bagel)
Bailey's
Bake it (rainbow cookies pakket)
Bakker Bart (donuts, gebak, broodje
gezond)
Batu (bier)
Bavaria
Belvedere vodka
Ben & Jerry's (ijs)
Bertolli (olijfolie)
Beyond Meat (vega-burger)
BizBiz (kaassouflees, bitterballen,
kipburgers, frikandellen)
Bolletje (beschuit)
Bolletje (schuddebuikjes)
Bon Gelati (roomijs met chocolade)
Boursin
Brain Blasterz
Bram Landage (friet, snacks)
Brinta (volkoren graanontbijt)
Brood Express (muffin)
Bros (choco mousse)
Bubbelfrisss

Bud (bier)
bugles
Buon Appetito (pizza)
Burger King

Buys zoenen
Cafe Bruin (patat & frikandel
speciaal)
Calvé (mayonaise)
Calve (pindakaas)

Calve (saus)
Campina (slagroom light)
Candy Hits (snoepgoed)
Capri Sun

Captain Candy Candyshop (divers
snoepgoed)

Furtjuh
Vincent & Eva (The Dutchterms)

1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Gio
Vincent & Eva (The Dutchterms)
Harm

1
1
1

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Bibi
De Bellinga's
Enzo knol
Don
Don
Boaz
Team DylanHaegens
De Bellinga's
Furtjuh
Gewoon Thomas
De Bellinga's
De Zoete Zusjes
Broer en Zus TV
Boaz
Don
Harm
Enzo knol
Don
De Bellinga's
Familie Lakap

1
1
1
1
5
2
1
1
1
1
1
1
1
2
3
1
1
1
1
1

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee

Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Don
Koetlife
Boaz
Broer en Zus TV
Don
Furtjuh
De Bellinga's

1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Jesse Hoefnagels
Bibi
Harm
Luan Bellinga
Don
MeisjeDjamila
Familie Lakap
Bibi
Gio
Furtjuh
Familie Lakap
Ties
Boaz
Ties
Gio
Bibi
Familie Lakap
Furtjuh
Senna Bellod
Broer en Zus TV
Ties

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Gio
Gewoon Thomas
Gio
Team DylanHaegens
Enzo knol
Furtjuh
De Bellinga's
Broer en Zus TV
Jesse Hoefnagels
Familie Lakap
Gewoon Thomas
Gio
Don

1
1
2
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

119

Carvan Cevitam (siroop)
Celebrations
Cheetos

Chef Select (caesar salade)
Chef Select (smoothie)
Chene D'argent (brie)
Chio (popcorn)
Chocomel

Chupa Chups

Clevers (ijssalon)
Coca Cola

Combino (Fusilli)
Coolbest
Coolbest (vruchtensap aardbei)
Corona
Crazy dips (snoep)
CrepeAffairs (wafel met aardbeien
en slagroom, crepe nutella)
Croky

Cune (rode wijn)
Da Bomb (hete saus)
Danio ( vegan aardbei yoghurt)
Danio (vanillekwark)
Danish Cheese (Cheese spread)
De Ruijter (muisjes)

De Ruijter (hagelslag)

Desperardos
Domino's pizza
Doritos

Dr Fire (Snoep)
Dr Oetker (baby blue mix)

Boaz
Broer en Zus TV
De Bellinga's
Dutchtuber
Furtjuh
MeisjeDjamila
Team DylanHaegens
Ties
De Bellinga's
Boaz
De Bellinga's
Boaz
Enzo knol
Familie Lakap
Jeremy Frieser
Harm
MeisjeDjamila
Milan Knol
Dylan Haegens
Bibi
Boaz
De Bellinga's
Don
Dylan Haegens
Enzo knol
Furtjuh
Gewoon Thomas
Gio
Hanwe
Jeremy Frieser
Jesse Hoefnagels
Koetlife
MeisjeDjamila
Senna Bellod
Stuk TV
De Bellinga's
Enzo knol
Familie Lakap
De Zoete Zusjes
Don
Ties
Broer en Zus TV
Senna Bellod

1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
3
1
9
2
3
1
1
4
1
1
1
1
2
6
2
1
1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Dutchtuber
Familie Lakap

1
1

Nee

Nee

Don
Team DylanHaegens
Don
Broer en Zus TV
Dylan Haegens
De Bellinga's
Jesse Hoefnagels
Broer en Zus TV
Dylan Haegens
Gewoon Thomas
Gio
Boaz
Don
Bibi
Gewoon Thomas
Broer en Zus TV
Dutchtuber
Familie Lakap
Gio
Harm
Jesse Hoefnagels
Team DylanHaegens
Familie Lakap
MeisjeDjamila
Broer en Zus TV

1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1
2
2
1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

120

Dr Oetker (bakmix)

Dr Oetker (decoratie bloemetjes van
eetpapier)
Dr Oetker (gekleurde vloeibare
chocolade)
Dr Oetker (kwark naturel)
Dr. Oetker (Ristorante pizza)

Dr.Sour
Droste (chocolade)
Dubbelfrisss

Duetti (choco pasta)
Dunkin (donuts)
Duo Penotti
E Energy Drink
Fanta

Faygo (frisdrank)
Febo (Kroket, broodje hamburger,
bitterballen,)
Febo (softijs)
Ferrero Rocher
Filipinos (koekjes)
Five Guys (frites, milkshake,
hamburger)
Fletcher restaurant ( ontbijtbuffet
met brood, ei, spek etc)
Freeway (sinas)
Frisia (diamantspekjes)
Frisia (Marshmellows)

Fristi

Froot Loops
Fruittella
Gold (rose)
Graze (Sea Salt & Peper nuts and
veggies)
Grey Goose (Vodka)
Grolsch 0.0
G'woon (lange vingers)
G'woon (M&M chocolade)
G'woon (melk hagelslag)
G'woon (pure hagelslag)
Gwoon (stroopwafels)
Haribo

Harvest basket (frites)
Heineken

Bibi
Enzo knol
Kalvijn
Broer en Zus TV

1
1
1
1

Nee

Nee

Nee

Nee

De Zoete Zusjes

1

Nee

Nee

Enzo knol
Boaz
Enzo knol
Furtjuh
MeisjeDjamila
De Bellinga's
Enzo knol
Bibi
Enzo knol
Familie Lakap
De Bellinga's
Dutchtuber
Enzo knol
Kalvijn
Broer en Zus TV
Don
Dylan Haegens
Enzo knol
Furtjuh
Hanwe
MeisjeDjamila
Senna Bellod
Stuk TV
Dutchtuber
Yours Today

1
1
1
1
1
1
1
2
2
1
1
2
1
1
1
1
1
5
1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Gewoon Thomas
De Zoete Zusjes
Senna Bellod
Senna Bellod

1
1
1
1

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Koetlife

1

Nee

Nee

De Bellinga's
Broer en Zus TV
De Zoete Zusjes
Gewoon Thomas
Jesse Hoefnagels
Boaz
Don
Enzo knol
Jeremy Frieser
Kalvijn
Koetlife
Jeremy Frieser
Enzo knol
Gewoon Thomas
Don
Don

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Boaz
Familie Lakap
De Bellinga's
Broer en Zus TV
Senna Bellod
Enzo knol
Bibi
Broer en Zus TV
Bibi
Broer en Zus TV
De Bellinga's
Harm
Koetlife
De Bellinga's
Boaz
Don

2
1
1
1
1
1
1
1
1
3
3
1
1
1
1
8

Nee

Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

121

Heinz (ketchup/Mayonaise)

Gio
Harm
Stuk TV
Gio

4
1
1
1

Heinz (tomatenketchup)

Familie Lakap

1

Furtjuh
Gewoon Thomas
Gio
MeisjeDjamila
Senna Bellod
De Bellinga's
Don
Bibi
MeisjeDjamila
Don
Dylan Haegens
Gio
Jesse Hoefnagels
Boaz
Jeremy Frieser
Broer en Zus TV
De Bellinga's
Broer en Zus TV
Boaz
Enzo knol
Senna Bellod
Familie Lakap
Dutchtuber
De Zoete Zusjes
Team DylanHaegens
Team DylanHaegens
Don
Dutchtuber

1
3
1
1
2
1
1
1
1
9
1
1
1
1
1
5
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1

Gewoon Thomas
Dutchtuber
Don
De Zoete Zusjes
OnneDi

Heinz (tomato beans)
Hema (chocoladeletters)
Hero (cassis)
Hertog Jan

Hoegaarden Radler
Home Made (bakmix)

Hot Pancake (pannenkoek)
Humble & Crumble (koeken)
Ice Blasters (koel/zure snoepjes)
innocent - bright blue smoothie
Innocent (vruchtensap sinas)
Inproba (gehakte knoflook)
Inproba (sambal oelek)
Jägermeister
Jamin (diverse snoep en zoutjes
merken)
Jarritos (mexicaanse cola)
Jean Baton (mayo)
Jelly Bean (snoepjes)
Jimini's (insecten, diverse
producten)
Joe & the Juice (spicy tuna broodje)
Jozo (zout)
Juicy Drop Gummies
Jumbo (appeltaart)
Jumbo (confettikaas)
Jumbo (olijven, fuet)
Jumbo (sambal oelek)
Jumbo (Slagroomtaart)
Jumbo (suiker)
Jumbo (vissticks,waterijsjes, sap,
sinas)
jumbo (zeezout groenten chips)
Jupiler
Katja (regenbooggeluk snoep)
KFC

Kinder Bueno

Kinder Surprise
Kinder Surprise maxi
Kings & Queens (restaurant)
KitKat

Afh. van
product
Afh. van
product

Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Onb.
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Onb.
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

1
1
1
1
1

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Don
De Zoete Zusjes
Dutchtuber
Boaz
Boaz
Ties
Dylan Haegens
De Bellinga's
Team DylanHaegens
Broer en Zus TV

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Team DylanHaegens
Ties
Don
Dutchtuber
Don
Senna Bellod
Stuk TV
Enzo knol
De Bellinga's
Don
Dutchtuber
Familie Lakap
Familie Lakap
Gewoon Thomas
Gewoon Thomas
Koetlife
Dutchtuber
Enzo knol
Jeremy Frieser
Vincent & Eva (The Dutchterms)

1
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee

122

Kitkat (ijs)
Koopmans (bakmix)

Koopmans (zelfrijzend bakmeel)
Lay's

Lidl (aardbeien, Appel-kruimelvlaai)
Lidl (brood, vleeswaren voor op
brood)
Lidl (Brownie)
Lidl (chips, brood, bananen, sap,
groenten)
Lidl (groenten, hamburger, zalm,
spies voor BBQ)
Look-O-Look

LU
Luciano (IJs)
Lucky Charms (ontbijtgranen)
M&M's

Mad sauce (Amerikaanse fritessaus)
Magnum
Maoam
Marne (mosterd)
Mars
Martini (vermouth)
Maysafscakes (taart en gebak)
McDonald's

Mega Gummies
Melba's Fixins (soda)
Mellowmix (marshmellows)
Mentos
Merci (chocolade)
Milbona (kaas blokjes)
Milka

Gewoon Thomas
Senna Bellod
Broer en Zus TV
Enzo knol
Gewoon Thomas
Team DylanHaegens
De Zoete Zusjes
Don
Dutchtuber
Furtjuh
Gewoon Thomas
Hanwe
Harm
MeisjeDjamila
Team DylanHaegens
Ties
Familie Lakap
De Bellinga's
De Bellinga's

1
1
2
1
1
1
1
4
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

De Bellinga's
De Bellinga's

Nee

Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

De Bellinga's

1

Nee

Nee

Familie Lakap
Harm
Gewoon Thomas
De Zoete Zusjes
Dutchtuber
Yours Today
Dutchtuber
Bibi
Dutchtuber
Broer en Zus TV
De Zoete Zusjes
Familie Lakap
Harm
Team DylanHaegens
Vincent & Eva (The Dutchterms)
Team DylanHaegens
Furtjuh
Enzo knol
Broer en Zus TV
De Zoete Zusjes
De Bellinga's
Familie Lakap
Don
Familie Lakap
Bibi
Boaz
De Zoete Zusjes
Don
Dutchtuber
Enzo knol
Familie Lakap
Furtjuh
Gewoon Thomas
Gio
Harm
Jeremy Frieser
Senna Bellod
Team DylanHaegens
Dutchtuber
Dutchtuber
De Bellinga's
Broer en Zus TV
Broer en Zus TV
Gewoon Thomas
De Bellinga's
Dutchtuber
Familie Lakap

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2
2
1
5
1
3
7
2
6
1
3
1
6
3
1
2
1
1
2
1
1
3
1

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

123

Moet
Napoleon
Nestlé (dessert chocolade)
Nestlé Crunch
New York Pizza
Nibbits
Nutella

Ola

O'Larry's (ijs)
Oreo

Oreo (ijs)
Ouzo 12
Palm (bier)
Papermint
Parliament Vodka
Passoa
Pathe (popcorn)
Pepsi
PEZ
Pirulo Frutti (ijsjes)
Plus supermarkt (Bladerdeeg)
Poiesz Supermarkt (groenten, fruit,
frikandelbroodjes, sappen)
Pringles

Quick
Red Bull

Redband
Reese's (chocolade)
Remia (Mosterd)
Remia (saus)

Restaurant ByZoo
Restaurant de Daltons (hamburger)
Rinse (appelstroop)

Royal Club
Rustlers (cheeseburger, bbq
ribburger)

Furtjuh
Gewoon Thomas
Senna Bellod
Familie Lakap
Bibi
Harm
Don
Enzo knol
Don
Don
Bibi
Boaz
Broer en Zus TV
De Bellinga's
Don
Dutchtuber
Furtjuh
Gewoon Thomas
Gio
Harm
Senna Bellod
De Zoete Zusjes
Enzo knol
Jeremy Frieser
Senna Bellod
Broer en Zus TV
Dutchtuber
Furtjuh
Harm
Jeremy Frieser
MeisjeDjamila
Senna Bellod
Enzo knol
De Zoete Zusjes
Boaz
Don
MeisjeDjamila
Harm
Familie Lakap
Familie Lakap
Boaz
Harm
Dutchtuber
De Zoete Zusjes
Enzo knol
Broer en Zus TV

1
2
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
3
1
2
2
1
1
1
2
1
3
1
1
2
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

De Bellinga's
De Zoete Zusjes
Dutchtuber
Harm
Team DylanHaegens
Gio
Boaz
Enzo knol
Harm
Team DylanHaegens
Boaz
Dutchtuber
Senna Bellod
De Zoete Zusjes
Furtjuh
Don
Koetlife
Furtjuh
Team DylanHaegens
Jeremy Frieser
Vincent & Eva (The Dutchterms)
Team DylanHaegens
De Zoete Zusjes
Furtjuh

1
1
3
1
1
1
2
3
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee

Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

124

Saitaku (wasabi paste, japanese
mayo)
Sanissimo (topping karamel)
Santa Maria (tortilla wrap)

Don

1

Nee

Nee

Vincent & Eva (The Dutchterms)
Gewoon Thomas
De Zoete Zusjes
Boaz

1
1
1
1

Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Sushi point

Don
Don
Furtjuh
Gewoon Thomas
De Zoete Zusjes
Team DylanHaegens
Don
MeisjeDjamila
Boaz
De Bellinga's
Gewoon Thomas
De Zoete Zusjes
Dutchtuber
Familie Lakap
De Bellinga's
Bibi
Broer en Zus TV
Furtjuh
Gewoon Thomas
Enzo knol
Familie Lakap
Senna Bellod
Harm
Enzo knol
Boaz
De Zoete Zusjes
Enzo knol

Afh. van
bestelling
Nee
Nee
Nee

Afh. van
bestelling

Nee

Sushi San

Gio
Don

2
1

Nee

Bibi
De Bellinga's
Team DylanHaegens
Team DylanHaegens
Enzo knol
Bibi

1
1
1
1
2
1

Afh. Van
bestelling
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Gewoon Thomas
Gewoon Thomas
De Bellinga's
Dutchtuber
Gewoon Thomas
Harm
MeisjeDjamila
Broer en Zus TV
Familie Lakap
De Bellinga's
Dutchtuber
Furtjuh
De Bellinga's
De Bellinga's
Senna Bellod
Don
Familie Lakap
Gewoon Thomas
Gewoon Thomas
Dutchtuber
Harm
Team DylanHaegens
Don
Boaz
Enzo knol
Dylan Haegens
Harm
De Zoete Zusjes

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
13
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee

Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee

Nee

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

Shabu Shabu sushi
Silly (bier)
Sisi
Skittles
Smarties ijs
Smint
Smirnoff (wodka)
Smucker's Uncrustables
Snack day (zoutjes)
Snap & Crackle (snoep)
Snickers

Solevita
sparx - popping candy
Sprite

Starbucks
Starbucks (ijskoffie)
Stroh Rum 80
Subway
Sultana

Suzi Wan (satesaus)
Sweet Corner (drop)
Tabasco
Takis (blue heat)
Taksi
The bread office (spicy chicken
wrap)
TicTac
Toblerone
Tony's Chocolonely

Tova (chocolade saus)
Triple Extreme Sour (zure snoepjes)
Trolli

Tuc
Twinkelz (hagelslag)
Twix
Uno (melkchocolade)
Unox (hotdogs)
Unox (knakworsten)

Unox (soep)

Unox (tomatensoep)
Van Gilse (basterdsuiker)

Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

125

Van Gilse (kristalsuiker)
Van Gilse (schenkstroop)
Van Gilze (poedersuiker)
Venco
Venz (hagelslag)

Verkade
Verkade (extra pure chocolade)
Verkade (hagelslag)
Verkade (koekjes)
Vieux Carion (wijn)
Vitakroon ( pittige kip kerrie, Franse
tonijnsalade)
Viven (bier)
Vivera (plantaardige oosterse
burger)
Volendams VPA (bier)
Weipoorts ijs
Wieningen Bier
Worlds hottest corn chips
Yum Yum (noodelsoep)
Zaanse Mayonaise

Broer en Zus TV
De Zoete Zusjes
Kalvijn
Team DylanHaegens
De Bellinga's
Bibi
Enzo knol
Don
Broer en Zus TV
Don
De Zoete Zusjes
Enzo knol
Enzo knol
Harm
Vincent & Eva (The Dutchterms)
De Bellinga's

2
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
2
1

Nee

Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee

Nee

Don
Don

1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Don
Koetlife
Enzo knol
Enzo knol
Dutchtuber
Kalvijn
MeisjeDjamila

1
1
2
1
1
1
1

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

Nee
Nee
Nee
Nee

V o l do e t w e l a a n d e v o ed i ng sk u nd i ge c r it e r ia in d e Rv V, s ta a t n ie t i n de
S c h ij f va n V i j f
Merk(en)

YouTuber

AH (Bio Babyhapjes)
AH (pannenkoekenmix, eieren)
Alpro (yoghurt)
Bang Energy
Campina (dubbelvla)
Crystal Clear
Focus Drink

Gazeuse (cool blue)
Hak (appelmoes)

Familie Lakap
De Bellinga's
Senna Bellod
Hanwe
Bibi
Don
Boaz
Don
Enzo knol
Senna Bellod
Broer en Zus TV
Furtjuh

Hak (linzen, appelcompote)

HAK (spruiten)
Herballife Voedingsshake
Honing Hoepels Aldi (ontbijtgranen)
Jumbo (green ice tea)
Kellogg's (miel pops loops)
keloggs - scooby do
Koopmans (pannenkoekenmix)
Lipton (ice tea)

Fuze Tea

McDonalds (happy meal)

Aantal
keer

RvV

Sv5

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

Nvt
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Ja

Nee

Ja
Ja

Don

1

Ja

Koetlife
De Bellinga's
De Bellinga's
Ties
Team DylanHaegens
Dutchtuber
De Zoete Zusjes
De Bellinga's
Gio
Jesse Hoefnagels
Senna Bellod
Ties
Enzo knol
Don
Jeremy Frieser
Koetlife

1
1
1
1
1
1
1
2
2
1
1
2
1
1
1
1

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

Nee
Afh.
van
product
Afh.
van
product
Nee
Nvt
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Broer en Zus TV
Dutchtuber
Furtjuh

1
1
1

Afh. v.
samenst.

Nee

126

Melkunie Breaker

Melkunie (volle melk)
PJ Masks Drink (kiwi appel smaak,
fruitdrankje)
Quaker (cruesli frambalicious)
Rivella
Saitaku (sushi kit)
Santa Maria (Taco saus)
Spar (vlees, groente, fruit, verse jus
d'orange, brood)
Vifit

Wicky

Bibi
Broer en Zus TV
Jeremy Frieser
Ties
Team DylanHaegens
Dutchtuber

1
1
1
1
1
1

Ja

Afh.
van
product

Ja
Ja

Nee
Nee

Broer en Zus TV
Harm
Jesse Hoefnagels
Boaz
De Bellinga's

1
1
1
1
1

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Gio

1

Ja

De Bellinga's

1

Ja

Afh.
van
product
Nee

V o l do e t n i et a a n d e vo ed i ng sk u nd i ge c r it e r ia in d e Rv V, s ta a t w e l in de
S c h ij f va n V i j f
Merk(en)

YouTuber

John West (roze zalm)

Gewoon Thomas

Aantal
keer
1

RvV

Sv5

Nee

Ja

V o l do e t a a n d e vo e d ingsk un d ig e cr i t er ia in d e R v V, st a a t i n de S ch i j f va n
Vijf
Merk(en)

YouTuber

AH (aardbeien, bloemkool, volkoren
havermout)
AH (bio volkoren spaghetti)
AH (blauwe bessen)
AH (citroensap)
AH (halfvolle melk)
AH (100% pindakaas)
AH (zilvervlies rijst)
Alesto (walnoten)
Becel (boter)
Blije Kip (eieren)
Bonduelle (rode kidneybonen)
Campina (halfvolle melk)

Furtjuh

Chaudfontaine (water)
Chiquita
Cristaline (water)
Galbani (mozzarella)
Jumbo (eieren, appels)
Jumbo (halfvolle melk)
Jumbo (popcornmaïs)
Lassie (zilvervliesrijst)
Melkunie (halfvolle melk)
Milbona (halfvolle melk)
Milbona (magere melk)
Milbona (magere yoghurt)
Milsani (halfvolle melk)
Milsani (karnemelk)
Nergi (kiwibessen)
Perla (decaf koffiepads)
Quaker (havermout)
Spa Blauw

Furtjuh
De Bellinga's
De Zoete Zusjes
Boaz
De Zoete Zusjes
Harm
Vincent & Eva (The Dutchterms)
Enzo knol
De Zoete Zusjes
Team DylanHaegens
Dutchtuber
Enzo knol
Furtjuh
Stuk TV
Enzo knol
Furtjuh
Enzo knol
Team DylanHaegens
Broer en Zus TV
Dutchtuber
Familie Lakap
Gewoon Thomas
Dylan Haegens
Broer en Zus TV
De Bellinga's
De Bellinga's
De Bellinga's
De Bellinga's
De Bellinga's
Broer en Zus TV
Enzo knol
Don
Gio
Jeremy Frieser

Aantal
keer
1

RvV

Sv5

Ja

Ja

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1
6
1
3
1
1
1
1
3
3
1

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

127

Starbucks (koffie)

Furtjuh

1

Ja

Verstegen (kruidenmix)
Vita D'or (boter)
Zaanse Hoeve (magere kwark)

Team DylanHaegens
De Bellinga's
Vincent & Eva (The Dutchterms)

1
2
1

Ja
Ja
Ja

Afh.
van
product
Ja
Ja
Ja

O ve r i g: d i ve rs e on g er e la t e e rd e p ro du ct en i n éé n v lo g in h et k a d e r va n e en
c ha l le ng e
In de collecties van producten zijn er in elk geval producten die niet voldoen aan de
voedingskundige criteria in de RvV en niet in de Schijf van Vijf staan.
Merk(en)

YouTuber

Aantal
keer
1

RvV

Sv5

Diverse buitenlandse producten/varianten (Coca Cola,
Pepsi, Dr. Pepper, KitKat, Snickers, Bourneville)
Diverse ongerelateerde producten ihkv een challenge
(koop 80 cadeaus, o.a. Pink Lady, Kühne augurken,
Bolletje, Unox soep, Lay's, AH (nootjes, soepstengels,
paaseitjes, aardbeienvlaai) Knols koek, Huls Drentse
kosterworst)
Diverse producten ihkv challenge (alleen mini's, AH
(stroopwafels, loempia, hagelslag, drink haver,
donuts), Unox (knaks), Kips, Oreo, McDonald's, Dr.
Oetker (Ristorante mini pizza), KitKat, Starbucks,
Tony's Chocolonely, Magnum)
Diverse producten ihkv challenge (alleen maar nieuwe
producten, Lay's, Coca Cola, Quaker, Loempidel, Focus
Drink, Chockers (vlokken), Starbucks, Old Amsterdam
(belegen)
Diverse producten ihkv challenge (alles in reclame
eten, o.a. Starbucks sap, Coca Cola, Spa, McDonald's,
KFC ijs, Lavazzaa (koffie), Milka, Oreo, Friesche vlag
(koffiemelk), Dr. oetker
Diverse producten ihkv challenge (blauw versus rood,
o.a. AH (donuts, blauwe bessen, aarbeien, vegan
spekjes, roma tomaaten), Haribo, Aquarius, Hak,
Knorr, Spa rode aardbei & watermeloen, Dubbelfrisss,
Innocent)
Diverse producten ihkv challenge (eet alleen nieuwe
producten, o.a. Milka, Maltesers, Jumbo cola, Arla
Skyr, Candyman salmiakbollen, Knorr (kant en klaar)
Lassie (pokebowl), Optimel, Bolletje, Uno Penotti, Big
americans (spicy edition), Autodrop, Bubbel Frisss)
Diverse producten ihkv challenge (gevangenisvoedsel,
Heinz (tomatenketchup), YumYum, Oreo, LU, Cheetos,
Doritos, Bifi, Kinder Bueno, AH (koek, pastasaus,
oestersaus), Completa, Go Tan
Diverse producten ihkv challenge (heet of koud, KFC
(spicy kip zinger bitterballen), Walker's, Ben & Jerry's,
Ola, Magnum, Oreo, Jumbo (ijs)Herr's, Chupa Chups)
Diverse producten ihkv challenge (lekker vs vies,
Oreo, Takis, Mogu Mogu, Jawbreaker, AH (sambal),
Stimorol, Pringels, Splash Pop)
Diverse producten ihkv challenge (leven uit een folder,
Domino's pizza, Optimel, Aviko (aardappeltjes), Dr
Oetker (toetje) Bonne maman (jam), AH
(aardbeiengebak, brood, roerbakgroenten, frambozen,
blauwe bessen, Nutella, Vivera (vegetarische beemster
kaasschnitzel), Campina milde kwark)
Diverse producten ihkv challenge (o.a. Beemster Kaas,
Melkunie Breaker, AH tompuoce donut, Oreo, Mentos,
Katja, Ben & Jerry's, etc.)
Diverse producten ihkv challenge (rode verpakkingen,
o.a.: Heinz ketchup, Sataku sushi rice, Hela kruiden
ketchup, Unox party knaks, AH hagelslag, Kellog's,
Unox tomatensoep)
Diverse producten ihkv challenge: AH (krentenbrood,
leverworst, rosbief, stampot, speklap), Chiquita, Ben &
Jerry's
Diverse producten ihkv een challenge (alleen maar
blauw, Galbani (mozzarella), AH (Rijst, witte

Dutchtuber

Nee

Nee

Enzo knol

1

Nee

Nee

Gewoon Thomas

1

Nee

Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

Gewoon Thomas

1

Nee

Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

Jeremy Frieser

1

Nee

Nee

MeisjeDjamila

1

Nee

Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

Gewoon Thomas

1

Nee

Nee

Gewoon Thomas

1

Nee

Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

128

kruidnoten, lekker op brood), Sockeye (zalm), M&M's,
Chio)
Diverse producten ihkv een challenge (alleen
regenboogkleuren, Fuze Tea, Lay's, Doritos, Cheetos,
Marshmellow fluff, Lucky Charms, Heinz tomaten
ketchup)
Diverse producten ihkv een challenge (Doritos, AH
dipsaus, AH sambal, Olvarit, Nutella, McDonald's,
Remia, Mad)
Diverse producten ihkv een challenge (eet alleen kanten-klaar, o.a. Melkunie havermout, Starbucks, AH
spelt banenen pancakes & sushi, Zaanse Hoeve
Boeren Yoghurt, Matsu wrap, Vegetarische Slager
bapao, Los Taqueros nachos Iglo - ping & klaar)
Diverse producten ihkv een challenge (gezond eten,
Lay's, Bolletje (roggebrood), AH (druiven, spinazie,
frambozen, gember, plantaardige drink haver,
havermout, ijsbergsla, quinoa noten))
Diverse producten ihkv een challenge (leven als kind,
Eru kids, Kellogg's smacks, Be Kind, Fristi, Zagazoe,
Verkade (koek), Liga (milk break, AH (rozijntjes),
McDonald's happy meal)
Diverse producten ihkv een challenge (vies of lekker,
Doritos, Maltesers, Haribo, Milka, Bolletje
(roggebrood), John West (sardientjes), Zaanse hoeve
(yoghurt), Bonduel (spruitjes in blik), AH (mergpijpjes,
olijven, groene druiven, chips, tomatensap)
Diverse producten inhkv challenge (limited editions,
o.a. kellogs Unicorn Frootloops, M&M's, Innocent
Super Smoothie, Twix, McDonald's, Oreo, Fuze Tea)

Gewoon Thomas

1

Nee

Nee

MeisjeDjamila

1

Nee

Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

Gewoon Thomas

1

Nee

Nee

Harm

1

Nee

Nee

Furtjuh

1

Nee

Nee

129

Bijlage 4: Voedingsmerken in TikTok-posts,
vermoedelijk niet gesponsord
Merk

TikToker(s)

AH huismerk (div producten:
bladerdeeg, gemarineerde tomaatjes,
groene pesto, goudse kaas)
AH huismerk (div producten: spekjes,
kookroom, Parmezaanse kaas)
AH Huismerk (div producten: zalm,
kip, gehakt, Basmati rijst, Havermout)
AH huismerk (div. producten:
tarwebloem, kipfilet, volle melk)
AH Huismerk Cola

quintenverschure

AH huismerk slagroom

Aantal
posts
1

RvV

Sv5

Afh. van portiegrootte,
doelgroep onbekend

Nee

Nee

bokado

1

antonielokhorst

1

quintenverschure

1

Afh. van portiegrootte,
doelgroep onbekend
Afh. van portiegrootte,
doelgroep onbekend
Ja

theofficialcasper

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

quintenverschure

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

AH huismerk tortilla

quintenverschure

3

Ja

Nee

AH huismerk volle melk

quintenverschure

1

Ja

Nee

AH huismerk zonnebloem olie, goudse
kaas
AH Zaanse Hoeve geraspte kaas 30+

quintenverschure

1

Ja

Ja/nee

quintenverschure

1

Ja

Ja

Appelsientje

bokado

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Baker's House

glenfontein

1

Afh. v. product, doelgroep

Afh. v.
product
Nee

Ja/nee
Ja/nee

Bang Energy

glenfontein

1

onbekend
Ja/nee49, doelgroep onbekend

Bar le Duc

dutchtuber

1

Ja

Ja

Baskin-Robbins

dutchtuber

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Breaker

emmakeuven

1

Nee, doelgroep onbekend

Afh. v.

Buldak noodles

nadirdearabier

1

Nee, doelgroep onbekend

product
Nee

Calvé mayonaise

nadirdearabier

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Calvé pindakaas

antonielokhorst

1

Ja

Nee

Campina melk (halfvol)

bokado

1

Ja

Ja

Capri Sun

bokado

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Capri Sun

nadirdearabier

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Cheetos

theofficialcasper

2

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Chiquita

antonielokhorst

1

Ja

Ja

Chupachup

theofficialcasper

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Coca Cola

5

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Doritos

emmakeuven,
glenfontein,
indigojael,
quinnenaron,
theofficialcasper,
dutchtuber

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Doritos
Doritos

glenfontein,
quintenverschure

1
1

Nee, doelgroep onbekend
Nee, doelgroep onbekend

Nee
Nee

Doritos

theofficialcasper

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Dr. Oetker bakmix

quintenverschure

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Eru
Fanta

glenfontein
theofficialcasper

1
2

Ja, doelgroep onbekend
Nee, doelgroep onbekend

Nee
Nee

Fristi

bokado

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Garlan

quintenverschure

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Go-Tan Sweet Chilisaus

quintenverschure

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

49

Inhoudelijk voldoet Bang Energy wel aan de voedingskundige criteria in de RvV. Bij verkooppunten wordt
echter aangegeven dat het product alleen bestemd is voor 18 jaar en ouder.

130

Grand'Italia pasta

antonielokhorst

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Grand'Italia pasta

bokado

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Grand'Italia pasta

quintenverschure

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Heinz tomaten ketchup

nadirdearabier

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Heinz tomaten ketchup

quintenverschure

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Heinz Tomato Frito

quintenverschure

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Heritage Afrique Fufu flour

nadirdearabier

1

Onb.

Onb.

Herr's Carolina Reaper

stefandevries

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Jolly ranchers

theofficialcasper

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Kinder Bueno

emmakeuven

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

KitKat

theofficialcasper

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Lay's

officialsaarx

2

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Lay's

quinnenaron

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Lay's

quintenverschure

2

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Lay's

theofficialcasper

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Lemon Plus

quinnenaron

1

Ja

Nee

Liga koek

bokado

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Lipton Ice Tea
M&M's

indigojael
jessevanwieren

1
1

Nee, doelgroep onbekend
Nee, doelgroep onbekend

Nee
Nee

M&M's
M&M's

quinnenaron
theofficialcasper

1
2

Nee, doelgroep onbekend
Nee, doelgroep onbekend

Nee
Nee

Magnum almond

nadirdearabier

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Mama' choice Fufu mix

nadirdearabier

1

Onb.

Onb.

McDonald's

4

Afh. van portiegrootte,
doelgroep onbekend

Nee

Melkan jong belegen 48+ kaas

bokado,
glenfontein,
jeremyfrieser
jessevanwieren,
quinnenaron

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Merci

quintenverschure

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Nutella

nadirdearabier

2

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Oreo
Peijnenburg Kapitein Koek

lorenzodinatelle
bokado

1
1

Nee, doelgroep onbekend
Onb.

Nee
Nee

Pepsi

theofficialcasper

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Pringles

quintenverschure

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Pringles

theofficialcasper

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Reese's chocolade

bokado

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Remia mayonaise

quintenverschure

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Silvio Provençaalse kruiden

quintenverschure

1

Ja

Ja

Skittles

emmakeuven

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Skittles

theofficialcasper

2

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Smoeltjes

bokado

1

Ja

Nee

Sourcy

mylenerosanne

1

Ja

Ja

Spa blauw

nadirdearabier

1

Ja

Ja

Spring Home loempiavellen

quintenverschure

1

Ja

Nee

Starburst

theofficialcasper

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Sultana

bokado

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Taco bell

bokado

1

Afh. van portiegrootte

Taksi

bokado

1

Nee, doelgroep onbekend

Nee

Tony's Chocolonely
Tuc

ninaschotpoortxx
quinnenaron

1
2

Nee, doelgroep onbekend
Nee, doelgroep onbekend

Nee
Nee

Wicky

bokado

1

Ja

Nee

131