Inhoud

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Bewaken en
beveiligen

Lijst van
afkortingen

Lessen uit drie beveiligingssituaties
1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Samenvatting

Beschouwing

Bewaken en beveiligen

Aanbevelingen

Lessen uit drie beveiligingssituaties

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

Den Haag, februari 2023
De rapporten van de Onderzoeksraad voor Veiligheid zijn openbaar en beschikbaar op www.onderzoeksraad.nl.

6
Aanbevelingen

(Bron coverfoto: Martijn Schroevers)

-2-

Bijlagen

Inhoud

De Onderzoeksraad voor Veiligheid
Als zich een ongeval of ramp voordoet, onderzoekt de Onderzoeksraad voor Veiligheid
hoe dat heeft kunnen gebeuren, met als doel daar lessen uit te trekken. Op die manier
draagt de Onderzoeksraad bij aan het verbeteren van de veiligheid van Nederland. De
Raad is onafhankelijk en besluit zelf welke voorvallen hij onderzoekt. Daarbij richt de
Raad zich in het bijzonder op situaties waarin mensen voor hun veiligheid afhankelijk zijn
van derden, bijvoorbeeld van de overheid of bedrijven. In een aantal gevallen is de Raad
verplicht onderzoek te doen. De onderzoeken gaan niet in op schuld of aansprakelijkheid.

Plv. voorzitter:

Onderzoeksraad
prof. dr. mr. S. Zouridis
dr. E.A. Bakkum

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Secretaris-directeur: mr. C.A.J.F. Verheij
Bezoekadres:

Lange Voorhout 9
2514 EA Den Haag

Postadres: Postbus 95404
2509 CK Den Haag

Telefoon:

070 333 7000

Website:
E-mail:

onder­zoeksraad.nl
info@onderzoeksraad.nl

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

-3-

Bijlagen

Inhoud

INHOUD
Samenvatting

Samenvatting ������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 6

Beschouwing

Beschouwing�������������������������������������������������������������������������������������������������������������12
Aanbevelingen����������������������������������������������������������������������������������������������������������17
Lijst van afkortingen������������������������������������������������������������������������������������������������ 20
1 Inleiding���������������������������������������������������������������������������������������������������������������21
1.1 Aanleiding ����������������������������������������������������������������������������������������������������������� 21
1.2 Doelstelling en onderzoeksvragen ��������������������������������������������������������������������� 21
1.3 Onderzoeksaanpak ��������������������������������������������������������������������������������������������� 22
1.4 Afbakening van het onderzoek���������������������������������������������������������������������������� 23
1.5 Referentiekader���������������������������������������������������������������������������������������������������� 25
1.6 Leeswijzer������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 26
2 Bewaken en beveiligen van bedreigde personen in Nederland.......................... 27
2.1 Inleiding���������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 27
2.2 Zorgplicht voor bedreigde personen������������������������������������������������������������������� 27
2.3 Het stelsel Bewaken en Beveiligen����������������������������������������������������������������������� 30
2.4 Kroongetuigen����������������������������������������������������������������������������������������������������� 39
3 Reconstructies beveiligingssituaties.................................................................... 43
3.1 Reconstructie beveiligingssituatie Reduan����������������������������������������������������������� 43
3.2 Reconstructie beveiligingssituatie Derk Wiersum ����������������������������������������������� 63
3.3 Reconstructie beveiligingssituatie Peter R. de Vries ������������������������������������������� 72
4 Analyse beveiligingssituaties������������������������������������������������������������������������������ 88
4.1 Analyse beveiligingssituatie Reduan ������������������������������������������������������������������� 88
4.2 Analyse beveiligingssituatie Derk Wiersum �������������������������������������������������������� 99
4.3 Analyse beveiligingssituatie Peter R. de Vries���������������������������������������������������� 103
5 Synthese�������������������������������������������������������������������������������������������������������������108
5.1 Positionering B&B���������������������������������������������������������������������������������������������� 108
5.2 Informatiemanagement���������������������������������������������������������������������������������������110
5.3 Risico-inventarisatie��������������������������������������������������������������������������������������������� 111
5.4 Omgaan met onzekerheid�����������������������������������������������������������������������������������113
5.5 Omgaan met conflicten���������������������������������������������������������������������������������������115
5.6 Evalueren en verbeteren ������������������������������������������������������������������������������������118

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

6 Aanbevelingen���������������������������������������������������������������������������������������������������120

-4-

Bijlagen

Inhoud

Bijlage A Onderzoeksverantwoording................................................................... 122
Bijlage B Uitgangspunten informatieverstrekking................................................. 132

Samenvatting

Bijlage C Inzagereacties.......................................................................................... 134
Bijlage D Referentiekader....................................................................................... 135

Beschouwing

Bijlage E Bescherming van (kroon)getuigen........................................................... 141

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

-5-

Bijlagen

Inhoud

SAMENVATTING
Samenvatting

Beschouwing

Op 29 maart 2018 werd Reduan, broer van kroongetuige Nabil B. in het Marengo-proces,
doodgeschoten in zijn bedrijf in Amsterdam. Op 18 september 2019 werd Derk Wiersum,
advocaat van de kroongetuige, doodgeschoten in zijn straat in Amsterdam. Op 6 juli
2021 werd Peter R. de Vries, vertrouwenspersoon van de kroongetuige en enkele
familieleden, neergeschoten toen hij na een uitzending van RTL Boulevard naar zijn auto
liep. De Vries overleed op 15 juli 2021 aan zijn verwondingen. De Onderzoeksraad voor
Veiligheid heeft, na een daartoe strekkend verzoek van de minister van Justitie en
Veiligheid, besloten een onderzoek in te stellen naar één specifiek aspect binnen deze
drie voorvallen, namelijk de beveiligingssituatie van de slachtoffers. Op het moment van
de aanslagen op hun levens waren alle drie de slachtoffers in beeld bij het stelsel
Bewaken en Beveiligen (stelsel B&B) vanwege een dreiging, die volgens de beschikbare
informatie van het Openbaar Ministerie (OM) en de politie, vanuit de zware,
georganiseerde criminaliteit kwam. Volgens het OM en de politie was deze dreiging in
alle drie de gevallen afkomstig van hetzelfde criminele samenwerkingsverband (CSV),
nadat Nabil B. zich tegen dit CSV had gekeerd.
De Onderzoeksraad heeft de volgende drie onderzoeksvragen gesteld:
1. Wat waren de feitelijke beveiligingssituaties van de broer, de toenmalige advocaat en
de vertrouwenspersoon van de kroongetuige in het Marengo-proces ten tijde van de
aanslagen op hun levens?
2. Hoe zijn de beveiligingssituaties van deze drie personen tot stand gekomen en aan
de hand van welke factoren kan de gang van zaken worden verklaard?
3. Welke lessen kunnen worden getrokken voor toekomstige beveiligingssituaties bij
dreiging vanuit de zware, georganiseerde criminaliteit, op basis van de bevindingen
uit de twee voorgaande vragen?
Alvorens in te gaan op de inhoud van het rapport, wil de Onderzoeksraad benadrukken
dat hij zich bewust is van het dilemma tussen het belang van het onderzoek om de
samenleving een helder en betrouwbaar inzicht te geven in deze beveiligingssituaties en
het afschermen van informatie in het rapport in het kader van veiligheid. De Raad heeft
het OM, de politie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
(NCTV) gevraagd om, door middel van een pre-inzage1, de feitelijke onderdelen van het
rapport te controleren op informatie die risico’s voor lopende trajecten en/of de
veiligheid van personen kan opleveren, dan wel ongewenst dieper inzicht geeft in
gehanteerde methoden en technieken dan reeds bekend is. Daarnaast heeft de Raad in
de inzagereacties ook een aantal veiligheid gerelateerde opmerkingen ontvangen.

1

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Zie bijlage A – Onderzoeksverantwoording voor een nadere beschrijving van de procedure rondom de pre-inzage
en de manier waarop de Onderzoeksraad met de reacties van het OM, de politie en de NCTV is omgegaan.

-6-

Bijlagen

Inhoud

Op basis van de reacties uit de (pre-)inzage, heeft de Raad bewust en consciëntieus de
afweging gemaakt welke informatie wel en niet openbaar te maken in het rapport. De
niet openbaar gemaakte informatie heeft de Onderzoeksraad wel meegewogen en leidt
op geen enkel punt tot een andere analyse of conclusie.
Feitelijke beveiligingssituatie Reduan
Reduan was vanaf begin 2017 in beeld bij het stelsel B&B vanwege een mogelijke
dreiging als gevolg van de kroongetuigendeal die zijn broer Nabil B. en het OM
voornemens waren te sluiten. Tot eind 2017 koos het OM ervoor geen beveiligings­
maatregelen te treffen voor de familieleden van Nabil B. Hierbij speelde een rol dat de
onderhandelingen met Nabil B. zich nog in de heimelijke fase bevonden en geheim
moesten blijven. Tegelijkertijd hield het Landelijk Parket er rekening mee dat het CSV al
vermoedde dat Nabil B. ‘aan het praten was’. Het OM zag in die periode geen acute,
serieuze dreiging tegen de familie. Met name Reduan uitte zich in gesprekken tussen het
OM en de familie kritisch over de opstelling van het OM ten aanzien van de veiligheid
van de familie. Van de bij deze gesprekken aanwezige familieleden was hij het meest
bezorgd over zijn eigen veiligheid. Nadat de kroongetuigendeal in december 2017
definitief werd, werden geleidelijk maatregelen genomen om de veiligheid van een
aantal familieleden te verbeteren. In aanloop naar de bekendmaking van de kroon­
getuigendeal in het Marengo-proces op 23 maart 2018, breidden de politie en het OM
hun inzet met betrekking tot de beveiliging van de familie van de kroongetuige uit. Voor
30 maart 2018 stond een gesprek gepland tussen Reduan en de politie over de dreiging
tegen hem en de maatregelen die genomen zouden kunnen worden om zijn weerstand
tegen die dreiging te verhogen. Ook was een aantal dagen eerder besloten op de
toegangswegen naar het bedrijfspand van Reduan in Amsterdam een mobiele
videocamera te plaatsen, maar die maatregel was nog niet uitgevoerd. Ten tijde van de
aanslag op zijn leven was de feitelijke beveiligingssituatie van Reduan dat er voor hem,
op het maken van een afspraak op locatie (AOL) 2 op zijn woonadres en zijn werkadres na,
nog geen concrete beveiligingsmaatregelen waren getroffen.
Feitelijke beveiligingssituatie Wiersum
Wiersum kwam vanaf maart 2018 in beeld bij het stelsel B&B, nadat zijn collega-advocaat
meldde dat hij zich zorgen maakte over hun veiligheidssituatie. Dat was vlak voordat
bekend zou worden gemaakt dat Nabil B. kroongetuige werd in het Marengo-proces. De
eerdere waarschuwing van Nabil B., dat ook zijn advocaten moesten ‘oppassen’, was
door zijn advocaten en het OM weinig serieus genomen en had niet ertoe geleid dat
vanuit het stelsel B&B actie was ondernomen richting Wiersum en zijn collega-advocaat.
De melding in maart 2018 leidde wel tot het treffen van enige beveiligingsmaatregelen
vanuit B&B voor Wiersum. Het ging hierbij om veiligheidsadviezen voor zijn kantoor en
gedragingen en een AOL op zijn werk- en woonadres. Deze maatregelen werden na de
aanslag op Reduan uitgebreid met politietoezicht rondom de woning en beveiligings­
maatregelen aan de woning. Ondanks dat de dreiging na enige tijd lager werd ingeschat,
besloot de hoofdofficier van justitie in Amsterdam de beveiligingsmaatregelen voor
Wiersum niet af te schalen. De hoofdofficier besloot daartoe niet op basis van de
dreigingsinschatting, maar vanuit een gevoelde werkgeversverantwoordelijkheid voor

2

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Dit houdt in dat in geval van een melding op die locatie met hoge prioriteit wordt opgetreden door de politie.

-7-

Bijlagen

Inhoud

Wiersum. Wel werd later de frequentie van het politietoezicht verlaagd, omdat er geen
concrete dreiging bekend was en om de belasting voor het uitvoerende basisteam van
de politie te verlagen. De dreigingsinschatting voor Wiersum werd regelmatig
geactualiseerd. Dit had geen gevolgen voor de classificatie van de dreiging en het
maatregelenpakket, dat tot aan de aanslag op zijn leven op 18 september 2019 op
hetzelfde niveau bleef. De feitelijke beveiligingssituatie van Wiersum ten tijde van de
aanslag op zijn leven was dat hij was voorzien van veiligheidsadviezen voor zijn kantoor
en gedragingen, dat er een AOL was geplaatst op zijn woonadres en werkadres,
beveiligingsmaatregelen waren getroffen voor zijn woning en dat er politietoezicht
plaatsvond rondom zijn woning.
Feitelijke beveiligingssituatie De Vries
De Vries maakte begin juni 2020 in een persconferentie bekend de kroongetuige in het
Marengo-proces te gaan bijstaan als vertrouwenspersoon samen met Schouten als
strafrechtadvocaat. Later voegde ook advocaat De Jong zich bij het verdedigingsteam.
De Vries trad in dienst bij Schouten Legal Advocaten, waardoor Schouten zijn werkgever
werd. Vanwege de dreiging die zijn rol als vertrouwenspersoon met zich meebracht, viel
De Vries voor zijn beveiliging in het decentrale domein van het stelsel B&B. De
verantwoordelijkheid voor zijn beveiliging lag daarmee bij het OM. Schouten en De Jong
vielen, als advocaten van de kroongetuige, voor hun beveiliging onder het rijksdomein
en daarmee onder het gezag van de NCTV. Het OM stelde politietoezicht in rond de
woning van De Vries en liet een dreigingsinschatting opstellen. Na de persconferentie
besloot het OM De Vries toezicht bij aankomst en vertrek aan te bieden. Om dat goed te
kunnen organiseren moest De Vries zijn agenda steeds vier dagen van tevoren delen. Dit
wilde De Vries niet gelet op zijn privé- en werksituatie. Daarop kreeg hij het aanbod om
zelf momenten waarop hij graag begeleid wilde worden aan te dragen. Eind 2020 werd
De Vries door het OM nogmaals geattendeerd op deze mogelijkheid, nadat Schouten,
De Jong en De Vries in de media hadden bekendgemaakt dat zij op een zogenoemde
dodenlijst stonden. De Vries heeft nooit gebruikgemaakt van het aanbod om zelf
momenten waarop hij begeleid wilde worden aan te dragen. Ten tijde van de aanslag op
zijn leven bestond de feitelijke beveiligingssituatie van De Vries uit een AOL op zijn werken woonadres en politietoezicht rondom zijn woning.
Factoren van invloed op de (totstandkoming van de) beveiligingssituaties
Uit het onderzoek zijn verschillende factoren naar voren gekomen die van invloed waren
op de (totstandkoming van de) beveiligingssituaties.
Aannamen
In de totstandkoming van de beveiligingssituaties werd op meerdere momenten gewerkt
op basis van aannamen. Aan het begin van het kroongetuigentraject vermoedde het OM
weliswaar dat het CSV de familie van Nabil B. in de gaten hield, omdat het CSV
vermoedens had dat hij was ‘overgelopen’. Het besluit om geen maatregelen te treffen
en niet actief contact met de familie op te nemen was echter gebaseerd op de aanname
van het OM dat het CSV niet wist dat Nabil B. aan het ‘praten’ was. Het OM nam aan dat
de dreiging vanuit het CSV aan het begin van het kroongetuigentraject beperkt was. Het
OM had geen ervaring met afgeleide dreiging tegen personen in de omgeving van een
kroongetuige, maar nam aan dat afgeleide dreiging beperkt was. Met betrekking tot de

-8-

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

advocaten kwam daarbij de aanname dat advocaten geen doelwit van een aanslag
zouden zijn, omdat zij vervangbaar zijn. De aannamen zijn gedurende het proces niet
voortdurend gemonitord en getoetst. Het werken op basis van deze aannamen
veranderde echter, toen de datum van bekendmaking van de kroongetuigendeal
naderde en de bij B&B betrokken functionarissen meer informatie kregen over het
Marengo-proces en de mogelijke dreiging rondom het kroongetuigentraject. Dat leidde
tot een aantal beveiligingsmaatregelen voor een deel van de familie en de advocaten
van de kroongetuige, zonder dat daar een dreigingsinschatting aan ten grondslag lag.
De maatregelen voor de familieleden werden op dat moment gebaseerd op signalen
van de kroongetuige en expliciete wensen van de familie.
Informatiegestuurd werken
In alle drie de beveiligingssituaties bleek het principe van informatiegestuurd werken
kwetsbaar. Dat kwam doordat de met de uitvoering van B&B belaste medewerkers van
het OM en de politie regelmatig niet konden beschikken over elders binnen het OM en
de politie beschikbare informatie (met name vanuit opsporing en vervolging) over de
dreiging vanuit het CSV. Daardoor kon B&B de ernst en de waarschijnlijkheid van de
dreiging moeilijk inschatten en wist het niet goed welke beveiligingsmaatregelen nodig
waren en of getroffen maatregelen passend waren. Dit had te maken met het bestaan
van gescheiden werelden (‘silo’s’) binnen het OM en de politie, waartussen uitwisseling
van informatie niet of moeizaam tot stand kwam. Deze factor speelde in alle drie de
beveiligingssituaties een rol. Een voorbeeld is het niet door B&B kunnen beschikken over
de in de politiesystemen beschikbare informatie over wat later voorbereidingshandelingen
bleken te zijn voor de aanslag op Wiersum. Een ander voorbeeld is de in de zomer van
2017 opgestelde dreigingsanalyse door het Team Getuigenbescherming, die informatie
bevatte over de dreiging tegen de familie van de kroongetuige, maar niet is gedeeld
met B&B. Op het gebied van afschermen en delen van informatie is sprake van een
dilemma, waarbij afschermen kan leiden tot risico’s voor mensen die vanuit B&B moeten
worden beschermd en delen kan leiden tot problemen in de opsporing en vervolging.
Bovendien kan delen leiden tot het in de buitenwereld bekend worden van informatie
die kan leiden tot een onveilige situatie.
Concrete dreigingsinformatie
Naast dat relevante informatie niet altijd beschikbaar was voor B&B, speelde ook de
focus op concrete dreigingsinformatie in de gehanteerde systematiek binnen het stelsel
B&B een rol. De gebruikelijke, reactieve systematiek van B&B gaat uit van concrete
dreigingsinformatie. Op basis van een classificatie van de ernst en waarschijnlijkheid van
de dreiging worden maatregelen getroffen. Volgens de binnen het stelsel gehanteerde
definitie ontbrak in de onderzochte beveiligingssituaties concrete dreigingsinformatie. In
combinatie met de beperkt beschikbare, relevante informatie bij B&B zorgde dit voor
een grote onzekerheid over de daadwerkelijke dreiging. ‘Zachte’ (minder concrete)
signalen die wel bekend waren vonden niet altijd hun weg naar de dreigingsinschatting,
door de focus op de classificatie van de dreiging waarin concrete dreigingsinformatie
leidend is. De gehanteerde systematiek bood weinig houvast voor het bepalen van
passende beveiligingsmaatregelen voor de voorstelbare dreiging, waarvan sprake was in
de onderzochte beveiligingssituaties. Ook bood de systematiek weinig ruimte om
proactief na te denken over alternatieve scenario’s en een kwalitatieve inschatting en

-9-

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

onderbouwing van de dreiging. Er was geen plek voor ‘zachte’ informatie en informatie
over de weerstand van een te beveiligen persoon tegen de dreiging.
Samenvatting

Regie over B&B
Alle drie de beveiligingssituaties vielen binnen het decentrale domein van B&B. De
uitvoering van B&B valt in dat geval onder het gezag van een hoofdofficier van justitie
van het arrondissementsparket waar de te beveiligen persoon woonachtig is. In de
onderzochte beveiligingssituaties was de dreiging volgens de informatie van het OM en
de politie afkomstig vanuit de zware, georganiseerde criminaliteit, oversteeg deze de
grenzen van één enkel arrondissement en was deze zeer gewelddadig van aard.
Daarnaast woonden de te beveiligen personen in verschillende arrondissementen.
Bovendien was na de aanslag op Wiersum besloten dat de procesdeelnemers in het
Marengo-proces voor hun beveiliging niet in het decentrale domein maar in het
rijksdomein van B&B vielen. Dit leidde ertoe dat De Vries, ondanks de onderlinge relatie
en de vergelijkbare situaties, voor zijn beveiliging onder het gezag van het OM viel,
terwijl Schouten en De Jong onder het gezag van de NCTV vielen. In de beveiligingssituatie
van De Vries speelde tevens dat partijen buiten het stelsel B&B inspanningen troffen ten
behoeve van de beveiliging van De Vries, toen hij geen gebruikmaakte van het aanbod
om zelf momenten voor begeleiding aan te dragen. Deze versnippering van de regie
over B&B had een negatieve invloed op de uitvoering van B&B in de onderzochte
beveiligingssituaties, waarin de dreiging afkomstig was vanuit de zware, georganiseerde
criminaliteit.
Relaties
Het functioneren van B&B werd negatief beïnvloed door de onderlinge verstandhouding
tussen de bij B&B betrokken functionarissen en de te beveiligen personen. Deze factor
speelde vooral bij verschillen van inzicht in de aard en ernst van de dreiging en/of de
effectiviteit van voorgenomen maatregelen. Mede door het ontbreken van heldere
kaders binnen het stelsel B&B, zowel op inhoud als op proces, escaleerden dergelijke
inhoudelijke verschillen van inzicht soms tot relationele conflicten. Daardoor nam het
wederzijds vertrouwen af. Zo verslechterde de relatie tussen het OM en de familie van
de kroongetuige na de aanslag op Reduan. Hierbij zocht de familie hulp en vond die in
De Vries als vertrouwenspersoon. De Vries stoorde zich aan het gebrek aan urgentie bij
de overheid om in gesprek te gaan over zijn eigen beveiliging en voelde zich niet serieus
genomen doordat hij een andere behandeling kreeg dan de overige leden van het
verdedigingsteam van de kroongetuige. Daar kwam nog bij dat tussen het OM en te
beveiligen personen soms ook inhoudelijke verschillen van inzicht waren over andere
onderwerpen dan de eigen beveiligingssituatie. In het geval van De Vries ging dat
bijvoorbeeld over zijn toegang tot de kroongetuige en de bijstand die hij verleende aan
de familie van de kroongetuige in hun ‘strijd’ met het OM. Deze interfererende belangen
hadden een negatieve invloed op de onderlinge verstandhouding en daarmee op het
functioneren van B&B in de praktijk. In dit kader ontbreekt het aan een onafhankelijke
instantie die toezicht uitoefent op de werking van het stelsel in individuele gevallen, of
één waar betrokkenen in beroep kunnen gaan tegen beslissingen inzake B&B. Deze
factor speelde een rol in de beveiligingssituaties van Reduan en De Vries, niet in de
beveiligingssituatie van Wiersum.

- 10 -

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Evalueren en verbeteren
Ten slotte zijn de beveiligingssituaties niet gestructureerd en gedegen gemonitord en
geëvalueerd. De beveiligingssituatie van Reduan is geëvalueerd met leidinggevende
functionarissen van de politie, het OM en de NCTV. De beveiligingssituaties van Wiersum
en De Vries zijn niet geëvalueerd. Naar aanleiding van de evaluatie van de beveiligings­
situatie van Reduan zijn verschillende ontwikkelingen in gang gezet in de operationele
praktijk van B&B, zoals het werken via de Taskforce B&B en de inrichting van regionale
driehoeksoverleggen. Uit het onderzoek is niet gebleken dat er strategische keuzes zijn
gemaakt op basis van de geconstateerde knelpunten, bijvoorbeeld over het
informatiemanagement tussen de politie en het OM en het omgaan met voorstelbare
dreigingen. Enkele van deze knelpunten deden zich in de beveiligingssituaties van
Wiersum en De Vries dan ook opnieuw voor.
Lessen voor toekomstige beveiligingssituaties
De Onderzoeksraad constateert dat de gang van zaken in de onderzochte
beveiligingssituaties aanleiding geeft om op een aantal aspecten lessen te trekken voor
toekomstige beveiligingssituaties bij dreiging vanuit de zware, georganiseerde
criminaliteit. Die lessen betreffen de positionering van en de regie op B&B; het
verbeteren van de informatiepositie van B&B; de systematiek van het inschatten van
dreiging en risico’s en de vertaling daarvan naar beveiligingsmaatregelen; het omgaan
met onzekerheid en conflicten; en ten slotte de wijze waarop binnen het stelsel wordt
geëvalueerd en verbeterd. De lessen zijn vertaald in een set van zeven aanbevelingen.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 11 -

Bijlagen

Inhoud

BESCHOUWING
Samenvatting

Beschouwing

De Onderzoeksraad voor Veiligheid deed onderzoek naar de beveiligingssituaties van
de broer, de toenmalige advocaat en de vertrouwenspersoon van de kroongetuige in
het Marengo-proces voorafgaand aan de aanslagen op hun levens. Deze aanslagen
hebben in de eerste plaats geleid tot immens en onherstelbaar leed bij de nabestaanden.
Daarnaast zorgden de aanslagen voor een gevoel van onveiligheid bij de naasten van de
slachtoffers, maar ook breder binnen de samenleving. De aanslagen zorgden voor
maatschappelijke onrust en worden gezien als een aanval op de rechtsstaat. Het stelsel
B&B is mede door deze aanslagen verder onder operationele druk komen te staan,
doordat de kring van te beveiligen personen rondom het Marengo-proces is vergroot.
Dit rapport richt zich op de totstandkoming van de feitelijke beveiligingssituaties en de
lessen die daaruit getrokken kunnen worden voor het stelsel B&B. In de aanpak van (een
dreiging vanuit) de zware, georganiseerde criminaliteit zetten de politie en het OM zich
door middel van opsporing en vervolging in om de dreiging weg te nemen en zorgen zij
tevens voor de bewaking en beveiliging van de personen tegen wie de dreiging is
gericht. In deze beschouwing reflecteert de Raad op de uitdagingen waarvoor het stelsel
B&B zich in het algemeen ziet gesteld, zoals de dreiging vanuit de zware, georganiseerde
criminaliteit en de gevolgen van de inzet van een kroongetuige op het stelsel in het
bijzonder.
Uitdaging voor het stelsel B&B
Het huidige stelsel B&B is ingericht na de aanslag op Pim Fortuyn in 2002 en het
onderzoek dat hiernaar is verricht door de Commissie Van den Haak. Het stelsel is
ingericht vanuit de gedachte dat herhaling van dit soort incidenten moest worden
voorkomen, omdat die de democratie en de maatschappelijke veiligheid kunnen
ontwrichten. In 2004 zijn de procedures en verantwoordelijkheden vastgelegd in de
Circulaire met betrekking tot de bewaking en beveiliging van personen, objecten en
diensten, waarbij wordt uitgegaan van een getrapte verantwoordelijkheid tussen
individuele personen, hun werkgevers en de overheid. Het doel van het stelsel is het
voorkomen van (terroristische) aanslagen op personen, objecten en diensten. Niemand
kan echter absolute veiligheid garanderen, ook de overheid niet. Het stelsel B&B is er
dan ook op gericht eventuele risico’s te beperken; volledige risico-uitsluiting is immers
onmogelijk en een restrisico zal blijven bestaan. Om dreigingen, risico’s en de nodige
beveiligingsmaatregelen in kaart te brengen is een proces ingericht. Dit proces wordt in
principe voor iedere dreiging op gelijke wijze doorlopen.

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 12 -

Bijlagen

Inhoud

Dit rapport laat zien dat het stelsel B&B niet goed was voorbereid op een dreiging vanuit
de zware, georganiseerde criminaliteit; het standaard proces is daar onvoldoende op
toegerust. Door de focus van het onderzoek op de drie aan elkaar verwante
beveiligingssituaties en de conclusies die de Raad trekt, doet de Raad geen uitspraken
over de werking van het stelsel B&B in de volle breedte, maar vooral over de werking van
het stelsel bij nieuwe vormen van dreiging, zoals vanuit de zware, georganiseerde
criminaliteit. De werking en toekomstbestendigheid van het stelsel B&B waren in 2021
onderwerp van het onderzoek van de adviescommissie Bos.3 Voor een toekomstbestendig
stelsel B&B acht de Raad het, in lijn met de aanbevelingen van voornoemde commissie,
van belang dat het zo is ingericht dat op de verschillende typen dreiging kan worden
ingespeeld en steeds maatwerk kan worden geleverd. Het stelsel ziet zich immers met
verschillende typen dreiging of fenomenen geconfronteerd, zoals terroristische en
extremistische dreiging, dreiging die verband houdt met stalking en/of eergerelateerd
geweld en dreiging vanuit de (zware, georganiseerde) criminaliteit. Deze dreigingen
kunnen zich richten tegen publieke personen, maar ook tegen ‘gewone’ burgers. Ieder
type dreiging brengt zijn eigen logica, dynamiek en uitdagingen met zich mee. Dit maakt
dat diepgaande vakkennis van de verschillende typen dreiging, bijvoorbeeld kennis over
modi operandi, moet worden meegenomen in de verdere ontwikkeling van de
dreigingsanalyse. Daarnaast zijn binnen het stelsel flexibiliteit en adaptief vermogen
nodig om, vanuit een stevige basis, de werkwijze waar nodig aan te passen aan nieuwe
dreigingsontwikkelingen.
Implicaties van de inzet van een kroongetuige voor B&B
De rode draad in de drie onderzochte beveiligingssituaties is de dreiging die is ontstaan
als gevolg van de onderhandeling over en het aangaan van een kroongetuigendeal in
het Marengo-proces. In het algemeen stelt de afweging om al dan niet een kroongetuige
in te zetten de overheid voor een dilemma. Met de inzet van een kroongetuige zou zij de
zware, georganiseerde criminaliteit effectiever kunnen aanpakken en daarmee de
veiligheid binnen de samenleving verbeteren. Tegelijkertijd creëert de overheid met de
inzet van een kroongetuige actief een gevaarlijke situatie voor een aantal personen, zoals
de familieleden van de kroongetuige en personen die hem beroepsmatig bijstaan.
Oftewel: met de inzet van een kroongetuige kunnen in potentie mensenlevens worden
gered, maar het kan ook mensenlevens kosten. Dit betekent dat het van groot belang is
om voorafgaand aan de inzet van een kroongetuige de mogelijke implicaties die dit met
zich meebrengt in kaart te brengen en het strafvorderlijk belang en de beoogde
veiligheidswinst voor de samenleving af te wegen tegen de veiligheidsrisico’s voor
specifieke personen. Het fenomeen van doelwitsubstitutie maakt dat een dreiging in
potentie een grotere groep personen kan betreffen dan enkel de kroongetuige en de
directe naasten. Om de afweging zorgvuldig te kunnen maken, is het noodzakelijk dat
ook B&B hierbij wordt betrokken. Op het moment dat de overheid na deze afweging
besluit in zee te gaan met een kroongetuige, ontstaat voor haar een bijzondere zorgplicht
voor de personen die – ongewenst en buiten hun toedoen om – gevaar lopen door de
inzet van de kroongetuige. De uitvoering van deze zorgplicht is belegd binnen het stelsel
B&B. Een goed functionerend stelsel B&B is daarmee een voorwaarde voor het kunnen
afsluiten van kroongetuigendeals in de toekomst.

3

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

J.G. Bos et al, Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen, oktober 2021.

- 13 -

Bijlagen

Inhoud

Het voorgaande raakt aan het recente voorstel van de minister van Justitie en Veiligheid
om de kroongetuigenregeling te verbreden.4 De aanpassing is erop gericht om de
kroongetuigenregeling ook beschikbaar te maken voor personen die - relatief gezien een kleinere rol hebben binnen een crimineel netwerk of criminele activiteiten faciliteren,
zoals bijvoorbeeld een notaris of havenarbeider. Door de verbreding van de regeling zou
de zware criminaliteit volgens de minister effectiever bestreden kunnen worden. In de
brief geeft zij weliswaar aan zich bewust te zijn van de implicaties die een verbreding van
de kroongetuigenregeling heeft voor het stelsel B&B, maar het voorstel toch te doen
vanwege 1) de lopende versterking van het stelsel, 2) de doorslaggevende risicoanalyse
voor aanvang van een kroongetuigentraject en 3) het belang van opsporing en
vervolging. Op basis van de onderzochte beveiligingssituaties constateert de
Onderzoeksraad dat hiervoor meer nodig is dan de drie punten die de minister benoemt
in de Kamerbrief. De aanbevelingen die de Raad doet om de invulling van de taak
bewaken en beveiligen te verbeteren bij een dreiging vanuit de zware, georganiseerde
criminaliteit, hebben extra gewicht in situaties waarin de dreiging mede door toedoen
van de overheid ontstaat.
In voornoemde Kamerbrief benoemt de minister kort het verschil tussen de bescherming
van een kroongetuige en zijn directe naasten en de bescherming van overige naasten en
betrokken functionarissen. Een kroongetuige en zijn directe naasten vallen onder het
programma Getuigenbescherming. De maatregelen vanuit getuigenbescherming zijn
erop gericht de desbetreffende personen ‘onvindbaar’ te maken. In de praktijk betekent
dit doorgaans dat een kroongetuige met zijn directe naasten met een nieuwe identiteit
naar het buitenland verhuist. Overige naasten van een kroongetuige en betrokken
functionarissen vallen onder het stelsel B&B. Maatregelen vanuit het stelsel B&B zijn er in
beginsel op gericht zo goed mogelijk weerstand te bieden tegen de dreiging, terwijl de
bedreigde persoon ‘vindbaar’ blijft.5 De afgelopen jaren is de behoefte ontstaan om ook
binnen Nederland personen ‘onvindbaar’ te maken. Om die reden is ingezet op de
anonimiteit en afscherming van te beveiligen personen. In de praktijk lopen
functionarissen echter tegen allerlei problemen aan, bijvoorbeeld bij het regelen van
afscherming van te beveiligen personen in administratieve systemen. Dit is deels gelegen
in het feit dat de politie hierbij afhankelijk is van de medewerking van andere (overheids)
partijen. De Raad constateert dat dit vraagstuk aandacht verdient om in de toekomst de
mogelijkheden tot beveiliging bij een dreiging vanuit de zware, georganiseerde
criminaliteit te vergroten.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

4
5

Kamerstukken II 2022-2023, 29 911, nr. 380.
Kamerstukken II 2022-2023, 29 911, nr. 380, p. 7.

- 14 -

Bijlagen

Inhoud

Zorgplicht
Zoals hiervoor beschreven kan de inzet van een kroongetuige ertoe leiden dat dreiging
ontstaat tegen personen rondom de kroongetuige. De dreiging ontstaat in dat geval
deels door het handelen van de overheid. Deze situatie is wezenlijk anders dan wanneer
sprake is van bijvoorbeeld een terroristische dreiging of dreiging binnen de relationele
sfeer. Dergelijke dreigingen vallen ook onder het stelsel B&B, maar bij dit soort
dreigingen heeft de overheid geen rol in het ontstaan van de dreiging. De overheid is er
dan enkel als helpende hand bij het bieden van weerstand tegen de dreiging. In de
situatie dat de dreiging tegen een persoon is ontstaan mede door toedoen van de
overheid, levert dat een bijzondere zorgplicht voor haar op.
De Raad constateert dat de zorgplicht van de overheid niet is begrensd en geen heldere
basis heeft in een wettelijk kader voor B&B. Hierdoor is het voor zowel de partijen binnen
het stelsel als te beveiligen personen onduidelijk wat minimaal van de overheid mag
worden verwacht en wat maximaal kan worden verwacht. De overheid heeft de plicht om
in het geval van een dreiging te handelen, maar kan medewerking aan maatregelen niet
afdwingen. De overheid heeft daarbij steeds de persoonlijke levenssfeer van de te
beveiligen persoon te respecteren. Indien een te beveiligen persoon medewerking aan
beveiligingsmaatregelen weigert of de uitvoering daarvan bemoeilijkt, zal de overheid
de te beveiligen persoon slechts door middel van goede uitleg kunnen (proberen te)
bewegen tot medewerking. Daarnaast moet zij haar uiterste best (blijven) doen om daar
waar beveiliging gerealiseerd kan worden buiten de medewerking van de te beveiligen
persoon om, deze te organiseren.
Uit het voorgaande volgt dat er sprake is is van een onderlinge afhankelijkheid tussen de
bij het stelsel betrokken partijen en te beveiligen personen. Voor de realisatie van een
optimale beveiligingssituatie is medewerking van de te beveiligen persoon gewenst. Het
zoveel als mogelijk informeren van een te beveiligen persoon over de aard van de
dreiging en de noodzakelijk geachte maatregelen en hierover laten meedenken, kan
hieraan bijdragen. Daarnaast kan informatie waarover de te beveiligen persoon beschikt,
worden benut bij de inschatting van de dreiging. Tegelijkertijd is van belang dat vooraf
helder is wat de overheid van een te beveiligen persoon kan en mag verwachten. Op die
wijze kan – met inachtneming van ieders verantwoordelijkheden en de in een wettelijk
kader gestelde grenzen – gezamenlijk worden nagedacht over passende maatregelen.
Waar het gaat om overheidshandelen ligt de besluitvorming uiteindelijk bij de partijen
binnen het stelsel. De Raad stelt dat een goede motivering van de besluiten kan
bijdragen aan de relatie tussen de partijen en de te beveiligen persoon, hetgeen
noodzakelijk is om de beveiliging goed te kunnen organiseren.
Naast de juridische kijk op de zorgplicht vraagt de Raad ook aandacht voor een andere
kijk op dit begrip. Zorgplicht bestaat uit twee componenten. De component ‘zorg’ vraagt
om mensen die kunnen zorgen en problemen op kunnen lossen. De component ‘plicht’
vraagt om mensen die hun uiterste best doen om te beveiligen personen zo volledig
mogelijk te informeren over de dreiging en de mogelijkheden voor beveiliging en hen,
indien nodig, te bewegen om beveiliging te accepteren. Dit geldt ook als de te beveiligen
persoon daar de noodzaak niet van inziet of een andere inschatting maakt van de
dreiging en de te nemen maatregelen. Om op een goede manier invulling te kunnen

- 15 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

geven aan deze zorgplicht hebben betrokken functionarissen inlevingsvermogen,
communicatieve vaardigheden en probleemoplossend vermogen nodig. Deze eigen­
schappen kunnen voor vertrouwen zorgen, hetgeen noodzakelijk is voor het kunnen
uitvoeren van de zorgplicht door de overheid. Ook acht de Raad het in dit kader van
belang dat de partijen binnen het stelsel B&B actief reflecteren op hun handelen en
beveiligingssituaties evalueren met het doel hiervan te leren. De Raad gaat met deze kijk
op de zorgplicht verder dan de overheid tot nu toe heeft gedaan. De Raad roept partijen
op met elkaar in gesprek te gaan over de fundamentele vraag hoe deze kijk op de
zorgplicht zich verhoudt tot de reikwijdte van het stelsel en de voor B&B benodigde
capaciteit en vaardigheden.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 16 -

Bijlagen

Inhoud

AANBEVELINGEN
Samenvatting

Beschouwing

1. Aan de minister van Justitie en Veiligheid:
Zorg voor een wettelijke basis voor het stelsel B&B, zodat zowel de te beveiligen
personen en hun werkgevers als de overheid hierop een beroep kunnen doen. Leg
daarin in ieder geval vast:
a. de kaders van het stelsel B&B, zowel inhoudelijk als procedureel;
b. de rechten en plichten van te beveiligen personen, hun werkgevers en de overheid;
c. dat betrokken partijen toegang hebben tot een onafhankelijke beroepsinstantie
binnen het stelsel B&B.
2. Aan de minister van Justitie en Veiligheid:
Beleg het gezag voor B&B, bij dreiging vanuit de zware, georganiseerde criminaliteit
tegen personen, op landelijk niveau en als hoofdtaak, zodat:
a. B&B toegang heeft tot de voor B&B noodzakelijke informatie van opsporings-,
inlichtingen- en veiligheidsdiensten;
b. de functionaris die het gezag draagt voor B&B geen interfererende taken heeft, zich
kan focussen op zijn B&B-taak en ervaring kan opbouwen met de complexiteit van dit
type dreiging.
Voorzie het gezag daarbij van bevoegdheden om informatie te kunnen (laten) inwinnen
specifiek ten behoeve van B&B.
3. Aan het OM, de politie en de NCTV:
Beschouw B&B en opsporing en vervolging als nevengeschikte taken in de aanpak van
(de dreiging vanuit) de zware, georganiseerde criminaliteit en definieer de gezamenlijke
opgave in deze aanpak. Vertaal dit in een samenwerkingsvorm op operationeel niveau,
waarin op basis van gelijkwaardigheid informatiedeling, afstemming en de gezamenlijke
afweging van belangen tussen B&B en opsporing en vervolging tot stand komen.
Besteed daarbij in ieder geval aandacht aan de uitgangspunten en randvoorwaarden
om te kunnen omgaan met het dilemma tussen het delen en afschermen van informatie,
zodanig dat essentiële informatie voor B&B beschikbaar is en gevoelige informatie niet
terechtkomt bij personen die daarover niet hoeven te beschikken.

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 17 -

Bijlagen

Inhoud

4. Aan het OM, de politie en de NCTV:
Versterk de informatie- en adviestak binnen het stelsel B&B, specifiek gericht op het
komen tot een passend handelingsperspectief bij (voorstelbare) dreiging vanuit de
zware, georganiseerde criminaliteit.
a. Gebruik deze versterking om, in plaats van op een separate dreigingsinschatting en
maatregelenadvies, de beveiligingsmaatregelen te kunnen baseren op een integrale
inschatting van de risico’s, waarin ook zachte informatie of het gebrek aan informatie
wordt geduid. Beoordeel daarbij in ieder geval de dreiging, de weerstand van de te
beveiligen persoon, de benodigde maatregelen en de effectiviteit daarvan, en de
(rest)risico’s in onderlinge samenhang.
b. Zorg dat het geheel aan informatie op basis waarvan besluiten worden genomen en
wordt gehandeld, inclusief de aannamen die worden gedaan, wordt gemonitord en
periodiek getoetst. Maak daarbij structureel gebruik van scenariodenken en
tegenspraak.
5. Aan het OM, de politie en de NCTV:
Geef actief invulling aan de bijzondere verantwoordelijkheid die de overheid heeft om
verschillende inhoudelijke perspectieven te benutten om gezamenlijk met de te
beveiligen persoon tot een passende oplossing te komen en relationele conflicten te
vermijden. Maak de functionarissen binnen B&B nog verder bewust van deze opgave en
ondersteun hen daarbij met gerichte training en begeleiding. Anticipeer daarnaast als
organisatie op het ontstaan van relationele conflicten en hoe daarmee om te gaan.
6. Aan het OM:
Laat vanaf het begin van een mogelijk kroongetuigentraject op gestructureerde wijze in
kaart brengen:
a. vanuit opsporing en vervolging: wat het strafvorderlijk belang is van de inzet van de
kroongetuige;
b. vanuit B&B en Getuigenbescherming: welke veiligheidsrisico’s ontstaan voor de
kroongetuige en zijn omgeving, welke beveiligingsmaatregelen nodig zijn om deze
risico’s te beheersen en welke mogelijkheden er vanuit B&B en Getuigenbescherming
zijn om hierin te voorzien.
Gebruik deze inventarisatie als basis om een weloverwogen afweging te maken tussen
de nevengeschikte belangen van B&B en opsporing en vervolging in het besluit om de
mogelijke kroongetuige al dan niet in te zetten. Als deze afweging leidt tot de inzet van
een kroongetuige, zorg dan dat de benodigde beveiligingsmaatregelen voor de
kroongetuige en zijn omgeving operationeel zijn op het moment dat de kroongetuigen­
deal publiek wordt.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 18 -

Bijlagen

Inhoud

7. Aan de NCTV:
Zorg, als stelselverantwoordelijke, ervoor dat beveiligingssituaties structureel worden
geëvalueerd en gebruik de ervaringen, best practices en lessen die daaruit naar voren
komen om het stelsel te verbeteren. Zorg daarbij ervoor dat:
a. de binnen het stelsel samenwerkende partijen betrokken worden en kijk daarbij in
ieder geval ook naar de positie van te beveiligen personen en hun ervaringen;
b. de resultaten, indien nodig, ertoe leiden dat de voor B&B geldende wet- en
regelgeving wordt aangepast.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

prof. dr. mr. S. Zouridis								mr. C.A.J.F. Verheij
Plv. voorzitter Onderzoeksraad					Secretaris-directeur
voor Veiligheid

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 19 -

Bijlagen

Inhoud

LIJST VAN AFKORTINGEN
Samenvatting

Beschouwing

AIVD			 Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
AOL			 Afspraak Op Locatie
AP				 Arrondissementsparket van het Openbaar Ministerie
ANPR		Automatic Number Plate Recognition
B&B			 (Stelsel) Bewaken en Beveiligen
BB&C		 Bewaken, Beveiligen en Crisisbeheersing van de parketten bij
				het Openbaar Ministerie
BVH 			 Basisvoorziening Handhaving, incidentregistratiesysteem van de politie

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

CSV			Crimineel Samenwerkingsverband
CTC			 Centrale Toetsingscommissie van het Openbaar Ministerie
DKDB		
DLIO			
DRIO			
DRR			

Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging van de politie
Dienst Landelijke Informatieorganisatie van de politie
Dienst Regionale Informatieorganisatie van de politie
Dienst Regionale Recherche van de politie

EHRM		
EVRM		

Europees Hof voor de Rechten van de Mens
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens

IKDBB		

Informatieknooppunt Domein Bewaken en Beveiligen van de politie

MIVD			

Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

NCTV		

Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid

OM			Openbaar Ministerie

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

PGP			 Pretty Good Privacy
RCCB		

Regionale afdeling Conflict- en Crisisbeheersing van de politie

TBG			
TCI			
TGB			
TGBB		

Team Bijzondere Getuigen van de politie
Team Criminele Inlichtingen van de politie
Team Getuigenbescherming van de politie
Team Grootschalig Bewaken & Beveiligen

- 20 -

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

1

INLEIDING
Samenvatting

Beschouwing

1.1

Aanleiding

Op 24 augustus 2021 heeft de Onderzoeksraad voor Veiligheid (hierna: Onderzoeksraad
of Raad), na een daartoe strekkend verzoek van de minister van Justitie en Veiligheid6,
besloten een onderzoek in te stellen naar een drietal voorvallen, te weten de dood van
Reduan, Derk Wiersum en Peter R. de Vries. Op 29 maart 2018 werd Reduan, broer van
Nabil B., kroongetuige in het Marengo-proces, doodgeschoten in zijn bedrijf in
Amsterdam.7 Op 18 september 2019 werd Wiersum, toenmalig advocaat van de
kroongetuige, doodgeschoten in zijn straat in Amsterdam. Op 6 juli 2021 werd De Vries,
die sinds maart 2020 de kroongetuige en enkele familieleden bijstond als vertrouwens­
persoon, neergeschoten toen hij na een uitzending van RTL Boulevard naar zijn auto liep.
De Vries overleed ruim een week later, op 15 juli 2021, aan zijn verwondingen. Op het
moment van de aanslagen op hun levens waren alle drie de slachtoffers in beeld bij het
stelsel Bewaken en Beveiligen (hierna: stelsel B&B) vanwege een dreiging vanuit de
zware, georganiseerde criminaliteit. De Onderzoeksraad doet geen onderzoek naar de
aanslagen zelf, maar naar de beveiligingssituaties voorafgaand aan de aanslagen.8 De
Onderzoeksraad kiest voor deze invalshoek, omdat ernstig bedreigde personen voor
hun veiligheid (deels) afhankelijk zijn van de overheid. De Nederlandse overheid tracht
middels het stelsel B&B invulling te geven aan haar zorgplicht om burgers, die daar zelf
niet toe in staat zijn, te beschermen tegen dreiging tegen hun leven.

1.2

Doelstelling en onderzoeksvragen

Het doel van dit onderzoek is om lessen te trekken en daarmee de beveiliging van ernstig
bedreigde personen in de toekomst vanuit het stelsel B&B te verbeteren. Hiertoe heeft
de Onderzoeksraad de volgende drie onderzoeksvragen gesteld:
1. Wat waren de feitelijke beveiligingssituaties van de broer, de toenmalige advocaat en
de vertrouwenspersoon van de kroongetuige in het Marengo-proces ten tijde van de
aanslagen op hun levens?
2. Hoe zijn de beveiligingssituaties van deze drie personen tot stand gekomen en aan
de hand van welke factoren kan de gang van zaken worden verklaard?

6
7
8

Kamerstukken II 2020-2021, 35570-VI, nr. 121.
Uit veiligheidsoverwegingen en na afstemming met de familie gebruikt de Onderzoeksraad in dit rapport enkel de
voornaam van de broer van de kroongetuige en niet zijn achter-/familienaam.
Strafrechtelijk onderzoek naar de aanslagen wordt uitgevoerd door het OM en de politie met het doel verdachten
op te sporen en te vervolgen.

- 21 -

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

3. Welke lessen kunnen worden getrokken voor toekomstige beveiligingssituaties bij
dreiging vanuit de zware, georganiseerde criminaliteit, op basis van de bevindingen
uit de twee voorgaande vragen?

1.3

Samenvatting

Onderzoeksaanpak

Het onderzoek richt zich in de eerste plaats op de feitelijke reconstructie van de
beveiligingssituaties van de drie slachtoffers. Daarbij heeft de Onderzoeksraad onder
andere gekeken naar:
• de toegang tot het stelsel B&B;
• de verzameling, verwerking en uitwisseling van dreigingsinformatie;
• de risicoafwegingen die zijn gemaakt door de betrokken partijen;
• de besluitvorming over beveiligingsmaatregelen;
• de uitvoering van beveiligingsmaatregelen;
• het perspectief van de te beveiligen personen;
• de invulling van de zorgplicht van de overheid;
• de samenwerking tussen de betrokken partijen;
• de houding en het gedrag bij de betrokken partijen.
Op basis van de reconstructie(s) is vervolgens een analyse gemaakt van de factoren die
een rol hebben gespeeld in de totstandkoming van de beveiligingssituaties en die
bijdragen aan een verklaring van het verloop. Uit de analyse van de drie
beveiligingssituaties heeft de Onderzoeksraad ten slotte een aantal overkoepelende
inzichten en factoren gedestilleerd, die naar het inzicht van de Onderzoeksraad kunnen
bijdragen aan veiligheidswinst voor de toekomst.
De Onderzoeksraad heeft voor zijn onderzoek bij diverse bronnen relevant materiaal
(zoals dossiers, documentatie, beeld- en geluidsfragmenten, aantekeningen,
telefoonverkeer, e-mails en andere tekstberichten) voor de drie beveiligingssituaties
opgevraagd en bestudeerd. Betrokkenen zijn geïnterviewd en de Onderzoeksraad heeft
meerdere deskundigen geraadpleegd en kennisgenomen van publicaties op het gebied
van bewaken en beveiligen. Het betreft veelal gevoelige en/of gerubriceerde bronnen,
waarnaar niet (direct of herleidbaar) kan worden verwezen in het rapport.
Ten behoeve van de analyse van de context is eerst een algemene tijdlijn gemaakt van
feiten en gebeurtenissen. Vervolgens is op basis van de verzamelde gegevens voor elke
casus een reconstructie met relevante gebeurtenissen opgesteld. Voor het verkrijgen
van inzicht in het stelsel B&B zijn systeemanalyses uitgevoerd. Voor de duiding, het
begrijpen en verklaren van de beveiligingssituaties van de drie voorvallen zijn thematische
analyses en groepsdiscussies (uit)gevoerd binnen het team en met raadsleden en leden
van de begeleidingscommissie.
Een uitgebreide beschrijving van de onderzoeksaanpak is opgenomen in de Onderzoeks­
verantwoording (zie bijlage A bij het rapport).

- 22 -

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

1.4

Afbakening van het onderzoek

De rode draad in de drie beveiligingssituaties is de dreiging die volgens de destijds
beschikbare informatie kwam vanuit het criminele samenwerkingsverband (CSV9) van
Ridouan T., nadat Nabil B. zich hier tegen had gekeerd. Het handelen van het Openbaar
Ministerie (OM) en de politie was dan ook daarop gericht. De dreiging richtte zich in
eerste instantie alleen op Nabil B. Om die reden had hij het gevoel klem te zitten en
meldde hij zich om te gaan praten met het OM. De dreiging verbreedde zich door de
onderhandeling over en het aangaan van een kroongetuigendeal in het Marengo-proces.
Daarmee richt het onderzoek van de Onderzoeksraad zich op de casuïstiek binnen het
stelsel B&B die te maken heeft met dreiging vanuit de zware, georganiseerde misdaad
en, nog specifieker, de inzet van kroongetuigen. Andere casuïstiek binnen het stelsel,
zoals de bescherming van personen die te maken hebben met huiselijk en/of relationeel
geweld, de bedreiging van politici, de beveiliging van buitenlandse gasten op bezoek in
Nederland en de bewaking van objecten, diensten en nationale evenementen, valt
buiten de reikwijdte van het onderzoek.
Het onderzoek is uitdrukkelijk geen evaluatie van het gehele stelsel B&B. Een dergelijke
evaluatie en vooruitblik naar de voorwaarden voor een toekomstbestendig stelsel is in
2021 uitgevoerd door de adviescommissie Bos.10 De vorige evaluatie van het stelsel
dateert van 201311 en is destijds uitgevoerd door de Inspectie Justitie en Veiligheid.12 De
Raad heeft van de uitkomsten van deze en andere onderzoeken kennisgenomen, om
zodoende de uitkomsten van zijn eigen onderzoek in de juiste context te kunnen
plaatsen.
Ook doet de Raad geen onderzoek naar het nut, de noodzaak en de wenselijkheid van
de inzet van kroongetuigen in strafprocessen. De Raad neemt als uitgangspunt dat het
OM kroongetuigen inzet in strafprocessen en dat dit aanleiding kan zijn om deze
personen en hun naasten te beveiligen. Ook het bestaan en de ontwikkeling van dreiging
in Nederland beschouwt de Raad als gegeven, net zoals de opkomst en de aanpak van
de georganiseerde criminaliteit.13 Ten slotte betrekt de Raad in zijn onderzoek niet de
(lopende) strafrechtelijke onderzoeken, zoals het Marengo-proces en de strafprocessen
tegen de verdachten/daders van de drie aanslagen (zie voor een overzicht van de huidige
stand van zaken het blauwe blok hieronder).

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

9
10
11
12
13

Voor een toelichting op het CSV zie het blauwe blok in paragraaf 3.1.
J.G. Bos et al, Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen, oktober 2021.
Ruim tien jaar na inrichting van het stelsel naar aanleiding van het rapport van de commissie Feitenonderzoek
Veiligheid en Beveiliging Pim Fortuyn.
Destijds nog Inspectie Veiligheid en Justitie.
Zoals bijvoorbeeld beschreven in: B. Schuurman et al. (2021): ‘Dreigingsontwikkelingen relevant voor het stelsel
bewaken en beveiligen: een blik op verleden en mogelijke toekomst’, ISGA: Leiden University.

- 23 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Overzicht (lopende) strafrechtelijke procedures
Strafzaak Marengo
In de strafzaak Marengo (ook: Marengo-proces) worden zeventien verdachten
vervolgd voor betrokkenheid bij verschillende moorden, pogingen tot moord, het
voorbereiden van liquidaties en deelname aan een criminele organisatie. Het gaat
daarbij onder meer om de moorden op Ronald Bakker (9 september 2015), Samir
Erraghib (17 april 2016), Abderrahim Belhadj (8 mei 2016), Ranko Scekic (22 juni 2016),
Martin Kok (8 december 2016) en Hakim Changachi (12 januari 2017), alsmede de
voorgenomen moord op Khalid Hmidat (14 januari 2017). Ridouan T. en Saïd R.
worden ervan verdacht dat zij leiding hebben gegeven aan de criminele organisatie
en opdracht hebben gegeven voor de moorden.14,15
De strafzaak Marengo omvat elf deelonderzoeken. Het betreft een samenwerking
van het Landelijk Parket en het arrondissementsparket (AP) Midden-Nederland,
onder leiding van het Landelijk Parket. Het Marengo-onderzoek wordt geleid door
drie zaaksofficieren.16 Zij vormen met elkaar het zogenaamde zaaks-OM Marengo.17
Daarnaast bestond er een beleidsteam Marengo, met daarin rechercheofficieren van
verschillende parketten en een aantal leidinggevende politiefunctionarissen.
De strafzaak Marengo dient bij de rechtbank in Amsterdam, tevens zitting houdend
als rechtbank Midden-Nederland. De inhoudelijke behandeling van de zaak is in
maart 2021 begonnen. In juni 2022 heeft het OM levenslange gevangenisstraffen
geëist tegen Ridouan T. en vier medeverdachten. Tegen de overige verdachten zijn
gevangenisstraffen van uiteenlopende duur (van 5 jaar tot 26 jaar) geëist. Tegen
kroongetuige Nabil B. is, na een strafkorting van 50%, 10 jaar geëist. De strafeis in
de strafzaak tegen Saïd R. volgt later vanwege de nog lopende behandeling van zijn
strafzaak.
Strafzaak aanslag op Reduan
De rechtbank heeft de dader van de moord op Reduan in eerste aanleg 20 jaar
gevangenisstraf opgelegd. Het hof maakte daar in hoger beroep 28 jaar van. In
cassatie heeft de Hoge Raad geoordeeld dat de opgelegde gevangenisstraf van 28
jaar in stand blijft.18 Het vonnis is daarmee onherroepelijk.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

14
15
16
17
18

OM. Via https://www.om.nl/onderwerpen/strafzaak-marengo. Laatst geraadpleegd op 27 oktober 2022.
Rechtspraak. Via https://www.rechtspraak.nl/Bekende-rechtszaken/Marengo. Laatst geraadpleegd op 27 oktober
2022.
Een zaaksofficier is de officier van justitie die de leiding heeft over de strafzaak en het opsporingsonderzoek,
nadat het vooronderzoek is afgelopen.
Het zaaksteam Marengo bestaat uit de drie officieren plus vertegenwoordigers van de recherche en eventueel
andere bij dit onderzoek betrokken medewerkers van de politie en het OM.
Hoge Raad, 20 maart 2021, ECLI:NL:HR:2021:536.

- 24 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Strafzaak aanslag op Derk Wiersum
De rechtbank Amsterdam heeft op 11 oktober 2021 twee verdachten veroordeeld
tot 30 jaar gevangenisstraf. De rechtbank oordeelde dat er sprake was van een
huurmoord op ‘een dienaar van de rechtsstaat’ en heeft een gevangenisstraf van 30
jaar opgelegd. Het OM heeft hoger beroep ingesteld omdat het vonnis van de
rechtbank afwijkt van de geëiste levenslange gevangenisstraf. De inhoudelijke
behandeling van het hoger beroep is gestart in januari 2023.19
Strafzaken aanslag op Peter R. de Vries
Er lopen twee strafzaken, beide bij de rechtbank Amsterdam. Voor de aanslag op
De Vries staan meerdere verdachten terecht. Twee personen worden verdacht van
(betrokkenheid bij) de uitvoering van de aanslag. Vlak voordat de rechtbank uitspraak
zou doen, zag zij zich genoodzaakt de behandeling van de zaak te heropenen,
vanwege de inbreng van nieuwe stukken. Er loopt, naast deze zaak, ook een
onderzoek van het Landelijk Parket waarin drie verdachten worden vervolgd voor
opdracht geven voor en betrokkenheid bij deze aanslag. De rechtbank Amsterdam
heeft onlangs beslist dat beide zaken gelijktijdig door dezelfde zittingscombinatie
verder behandeld zullen worden.

1.5

Referentiekader

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

De Onderzoeksraad hanteert bij zijn onderzoeken een referentiekader. Een
referentiekader is een set van referenties (criteria), waartegen onderzoeksinformatie en
bevindingen afgezet worden. Een referentiekader helpt bij het begrijpen en beschrijven
van een onveilige situatie en de eventueel genomen beheersmaatregelen.
Het referentiekader voor het onderzoek naar de beveiligingssituaties van de drie
slachtoffers is opgenomen in bijlage D bij het rapport. Thema’s in dit referentiekader zijn:
• wet- en regelgeving en richtlijnen;
• samenwerking;
• informatiemanagement;
• risico-inventarisatie;
• veiligheidsaanpak;
• evaluatie van de veiligheidsaanpak.
Het referentiekader beschrijft wat de Onderzoeksraad van de verschillende actoren
verwacht bij beveiligingssituaties vanwege dreiging vanuit de zware, georganiseerde
criminaliteit.

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

19

Rechtspraak. Via https://www.rechtspraak.nl/Bekende-rechtszaken/Pulheim/Paginas/default.aspx. Laatst geraad­
pleegd op 19 januari 2023.

- 25 -

Bijlagen

Inhoud

1.6

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 wordt uitleg gegeven over het stelsel B&B en het proces rond het sluiten
van een overeenkomst met een kroongetuige. Deze informatie helpt om de reconstructies
van de onderzochte beveiligingssituaties, zoals beschreven in hoofdstuk 3, te begrijpen.
Hoofdstuk 4 geeft een analyse van de factoren die een rol hebben gespeeld bij de
onderzochte beveiligingssituaties. In hoofdstuk 5 volgt een analyse van de achterliggende
factoren die een rol spelen in het verzamelen en delen van (dreigings)informatie, de
risico-inventarisatie op basis van de duiding van die informatie, de besluitvorming over
beveiligingsmaatregelen en de uitvoering daarvan in beveiligingssituaties die gericht zijn
op dreiging vanuit de zware, georganiseerde criminaliteit. Aan de hand van deze
achterliggende factoren kunnen lessen worden geïdentificeerd die eraan bijdragen om
bedreigde personen in de toekomst beter te kunnen beschermen vanuit het stelsel B&B.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 26 -

Bijlagen

Inhoud

2 BEWAKEN EN BEVEILIGEN VAN
BEDREIGDE PERSONEN IN NEDERLAND

Samenvatting

Beschouwing

2.1

Inleiding

De Onderzoeksraad doet onderzoek naar de beveiligingssituaties van de broer (Reduan),
de advocaat (Wiersum) en de vertrouwenspersoon (De Vries) van de kroongetuige in het
Marengo-proces voorafgaand aan de aanslagen op hun levens. Voorafgaand aan de
reconstructies van deze casussen (hoofdstuk 3) wordt in dit hoofdstuk uitleg gegeven
over het stelsel B&B en het proces rond het sluiten van een overeenkomst met een
kroongetuige. Deze informatie helpt om de reconstructies te kunnen begrijpen.
Onderdelen van het stelsel of de procedures, die voor de reconstructies niet relevant
zijn, zijn in de beschrijving weggelaten.
Dit hoofdstuk beschrijft achtereenvolgens op hoofdlijnen de zorgplicht van de
Nederlandse overheid (paragraaf 2.2), het stelsel B&B (paragraaf 2.3) en de procedure
rondom een kroongetuige (paragraaf 2.4).

2.2

Zorgplicht voor bedreigde personen

De overheid heeft op verschillende gebieden een zorgplicht voor haar burgers. Daarbij
kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de plicht van de overheid om te zorgen voor een
veilige en gezonde, fysieke leefomgeving. De Nederlandse overheid tracht met het
stelsel B&B invulling te geven aan haar (veronderstelde) zorgplicht om burgers, die daar
zelf onvoldoende toe in staat zijn, te beschermen tegen dreiging tegen hun leven.
2.2.1 Juridische achtergrond van de zorgplicht
In de Grondwet is geen expliciete zorgplicht opgenomen die ziet op de veiligheid en
bescherming van (het leven van) burgers. Wel staan in de Grondwet klassieke
grondrechten20 die de vrijheden van het individu waarborgen. De overheid heeft een
plicht zich te onthouden van handelingen die in die vrijheden van burgers ingrijpen. Dit
wordt een negatieve plicht genoemd.

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

20

Klassieke grondrechten bieden burgers bescherming tegen de overheid. Voorbeelden van klassieke grondrechten
zijn het kiesrecht, recht op privacy, vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid en het discriminatieverbod.

- 27 -

Bijlagen

Inhoud

In het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) zijn eveneens grondrechten
opgenomen die in Nederland rechtstreeks gelden. Artikel 2 van het EVRM bepaalt dat
de overheid de burger een recht op leven moet garanderen.21 Hierdoor wordt algemeen
aangenomen dat het EVRM een basis bevat voor overheidshandelen dat het leven van
burgers moet beschermen.

Samenvatting

Beschouwing

Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
Het EVRM is een verdrag dat tot stand is gekomen na de Tweede Wereldoorlog. Het
verdrag is door 47 landen bekrachtigd en bepaalt waaraan een overheid als
rechtsstaat moet voldoen. De in het EVRM opgenomen rechten zijn soms anders
verwoord, soms verdergaand en soms ook strikter dan de rechten opgenomen in de
Grondwet. De overheid is gehouden aan de meest vergaande bescherming en
meestal is dat het door het EVRM gewaarborgde recht.

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

Blijkens de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) rust
op de overheid een zogenaamde positieve verplichting om het recht op leven actief te
beschermen.22 Die positieve verplichting is tweeledig, er moet (1) regelgeving zijn
opgesteld teneinde levens te beschermen en (2) die regels moeten geëffectueerd 23
kunnen worden. Met andere woorden: de overheid moet passende maatregelen nemen
om de levens van haar burgers te beschermen. Wat dit precies inhoudt is niet concreet
uitgewerkt. Het EHRM toetst of er maatregelen zijn genomen (door de overheid) en of
die maatregelen geëffectueerd kunnen worden, maar zal niet bepalen welke concrete
maatregelen moeten gelden.
2.2.2 Reikwijdte zorgplicht
Uit de jurisprudentie over artikel 2 van het EVRM volgt dat de overheid zorg moet dragen
voor de veiligheid van een bedreigde persoon, wanneer de dreiging gericht is tegen het
leven. Die dreiging moet bekend zijn bij de overheid en het moet gaan om een reële,
onmiddellijke dreiging gericht tegen het individu.24 De overheid moet in ieder geval
bescherming bieden in situaties waarbij (1) er nog geen verlies is van leven maar wel een
poging tot levensberoving; (2) (extreem) geweld leidt tot levensberoving of (3) er sprake
is van een reëel en onmiddellijk gevaar voor het leven, bekend bij de overheid.25

21

22

23

24
25

Artikel 2, eerste lid, EVRM: ‘Het recht van een ieder op leven wordt beschermd door de wet. Niemand mag
opzettelijk van het leven worden beroofd, behoudens door de tenuitvoerlegging van een gerechtelijk vonnis
wegens een misdrijf waarvoor de wet in de doodstraf voorziet.’
Een positieve verplichting volgt niet uit het recht zelf maar is gebaseerd op jurisprudentie, Het vergt een actieve
houding van de overheid. Het recht op leven is voor het eerst geformuleerd in EHRM 9 juni 1998, NJ 1999, 283
(L.C.B. t. Verenigd Koninkrijk): ‘the first sentence of Article 2 § 1enjoins the State not only to refrain from the
intentional and unlawful taking of life, but also to take appropriate steps to safeguard the lives of those within its
jurisdiction.’
Artikel 2 EVRM tezamen genomen met artikel 1 EVRM maakt dat de overheid (ook) operationele maatregelen
moet nemen om het effectief genot van het recht op leven te verzekeren, zie ook EHRM 28 juli 1998, 23818/94
(Ergi).
EHRM 28 oktober 1998, NJ 2000, 134, m.nt. E.A. Alkema, par. 116 (Osman t. Verenigd Koninkrijk).
EHRM 3 april 2001, 27229/95 par. 89 (Keenan).

- 28 -

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Als de overheid weet of behoorde te weten van reëel en onmiddellijk gevaar voor het
leven van een bepaalde persoon als gevolg van strafbare feiten van een derde partij,
dan moet zij die persoon beschermen. De overheid moet binnen de dan geldende
bevoegdheden maatregelen nemen waarvan redelijkerwijs verwacht kan worden dat die
het risico verkleinen.26 Het kan zelfs betekenen dat de overheid preventieve operationele
maatregelen neemt om een persoon, wiens leven in gevaar is, te beschermen tegen
criminele daden van een andere persoon. Dit geldt niet als dit een onmogelijke of
onevenredige last op de schouders van de overheid legt.27 Bij prioritering en middelen
moet zoveel mogelijk rekening worden gehouden met de voorspelbaarheid van menselijk
gedrag. Als van een gevangene bijvoorbeeld bekend is dat hij al jaren kampt met allerlei
zware psychische problemen en hij ondanks behandeling plotseling zelfmoord pleegt,
kan de overheid niet voor het overlijden verantwoordelijk worden gehouden.28 De
overheid moet in ieder geval zorgen voor bescherming als iemands leven door toedoen
van de overheid in gevaar is.29 Wanneer de overheid de oorzaak is van het gevaar dat
een betrokken persoon rechtstreeks bedreigt, heeft die overheid een bijzondere plicht
om te beschermen tegen levensgevaarlijke situaties.
Daarnaast heeft de overheid een bijzondere verantwoordelijkheid voor de bescherming
van een aantal groepen personen, omdat hun veiligheid een voorwaarde is om de
(rechtstatelijke) fundamentele rechten en vrijheden volwaardig te kunnen uitoefenen. Het
gaat dan ten eerste om mensen die slachtoffer zijn geworden van een misdrijf (en hun
familie).30 Ten tweede gaat het om mensen die beroepshalve aan een (straf)proces
bijdragen. Deze groep moet ongestoord en veilig kunnen functioneren om de
democratische rechtsorde te waarborgen.31 Bij deze tweede groep valt te denken aan
rechters, advocaten en journalisten, die door het uitoefenen van hun beroep bijdragen
aan de rechtsorde. Voor hen is binnen het Nederlandse systeem van bewaken en
beveiligen een aparte positie ingericht.32

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties
26
27

28

29
30

31
32

EHRM 4 december 2012, 19400/11.
‘However, the positive obligation is to be interpreted in such a way as not to impose an excessive burden on the
authorities, bearing in mind, in particular, the unpredictability of human conduct and the operational choices which
must be made in terms of priorities and resources’ Keenan v. the United Kingdom, no. 27229/95, para 90.
‘(…) bearing in mind, in particular, the unpredictability of human conduct and the operational choices which must
be made in terms of priorities and resources’ Keenan v. UK, no. 27229/95 para 90. Het gevaar was daadwerkelijk
aanwezig (real) maar de verwachting was niet dat de dreiging snel zou worden uitgevoerd (immediate).
Denk aan de situatie waarin, zoals destijds in de IRT-affaire, wordt gewerkt met informanten in de opsporing. Zie
bijvoorbeeld ECLI:NLGHSGR:2009:BH6193.
Voor de concrete invulling van de zorgplicht voor slachtoffers van misdrijven bestaat een Europese richtlijn voor
minimumnormen voor de rechten, de ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare feiten. Zie
Richtlijn 2012/29/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van
minimumnormen voor de rechten, de ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare feiten, en
ter vervanging van Kaderbesluit 2001/220/JBZ. Deze richtlijn is in Nederland geïmplementeerd in artikel 51aa Sv.
HRM 27 juni 2006, 11562/05 para 104 (Byrzykowski).
Hetzelfde geldt voor publieke functionarissen, zoals burgemeesters en politici.

- 29 -

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

2.3

Het stelsel Bewaken en Beveiligen

2.3.1 Geschiedenis stelsel
Het huidige stelsel is ingericht na de moord op politicus Pim Fortuyn op 6 mei 2002 en
het daaropvolgende onderzoek van de Commissie Feitenonderzoek Veiligheid en
Beveiliging Pim Fortuyn (de commissie-Van den Haak).33 Bij brief van 26 juni 2003 hebben
de ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie aan de Tweede
Kamer een voorstel voorgelegd voor een nieuw stelsel B&B.34 Dit voorstel vormde de
grondslag voor de Circulaire met betrekking tot de bewaking en beveiliging van
personen, objecten en diensten van 30 juni 2004.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Bescherming bewindslieden
Voorafgaand aan het ontstaan van het stelsel B&B was in de jaren zeventig het idee
ontstaan dat bewindslieden (persoons)beveiliging zouden moeten kunnen hebben.
Dit idee werd ingegeven door toenmalige terroristische acties, maar ook door
toename van het aantal bedreigingen van bewindslieden. De overheid had vanaf die
tijd een continue plicht om kwetsbare bewindslieden te beschermen en hun
(persoons)beveiliging te bieden.

Het stelsel B&B heeft zelf geen rechtstreekse wettelijke grondslag. Het komt voort uit
taken die waren toegedeeld aan bepaalde diensten, vallend onder het toenmalige
Ministerie van Justitie en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
dat tot 2010 stelselverantwoordelijke was voor de politie. De taak om bedreigde
personen te bewaken en beveiligen maakt onderdeel uit van de algemene politietaak
om zorg te dragen voor de handhaving van de rechtsorde. Onder handhaving van de
rechtsorde wordt onder andere verstaan: het waken over de veiligheid van personen.
2.3.2 Doelstelling, achtergrond en uitgangspunten
De minister van Justitie en Veiligheid is stelselverantwoordelijke voor bewaken en
beveiligen. Deze taak is door de minister gemandateerd aan de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).35 Het doel van het stelsel B&B is het
voorkomen van (terroristische) aanslagen op personen, objecten en diensten.36,37 Bij de
beveiliging van personen staat het voorkomen van ernstige schending van de fysieke
veiligheid centraal. Het stelsel B&B38 bestaat uit werkafspraken tussen de betrokken
partijen, zoals het OM en de politie.39 Het stelsel is uitgewerkt in de Circulaire met

33
34
35
36
37
38
39

Commissie Feitenonderzoek Veiligheid en beveiliging Pim Fortuyn (2002). De veiligheid en de beveiliging van Pim
Fortuyn. Feiten en verantwoordelijkheden, Sdu.
Kamerstukken II 2002/03, 28 974, nr. 2.
Artikel 50, eerste lid, aanhef en onder e, Organisatiebesluit Ministerie Justitie en Veiligheid.
Circulaire met betrekking tot de bewaking en beveiliging van personen, objecten en diensten 2019.
In dit rapport zal alleen worden ingegaan op onderwerpen die betrekking hebben op het bewaken en beveiligen
van personen.
Algemene basis voor het stelsel staat onder andere in de Politiewet 2012, de Gemeentewet en de Wet en het
Besluit Politiegegevens.
De circulaire is voor het OM nader uitgewerkt in de Instructie bewaken en beveiligen van personen, objecten en
diensten’ (mei 2016). De politie heeft de wijze waarop zij in de praktijk uitvoering geeft aan haar taak, sinds 2020
vastgelegd in de Werkstroombeschrijving Bewaken en Beveiligen (november 2020).

- 30 -

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

betrekking tot de bewaking en beveiliging van personen, objecten en diensten (hierna
ook: de circulaire). Een circulaire is geen wet maar een beleidsregel, opgesteld door een
bestuursorgaan om te zorgen voor een goede en consistente verdeling van de
bevoegdheden van dat orgaan. In de circulaire worden de wet- en regelgeving, de
verantwoordelijkheidsverdeling en de werking van het stelsel beschreven. Periodiek
wordt de circulaire herzien.40 De huidige circulaire is op 1 juli 2019 in werking getreden
en loopt tot 30 juni 2023.41
In de circulaire zijn enkele algemene uitgangspunten geformuleerd, die bepalend zijn
voor het stelsel B&B.42 Eén van de uitgangspunten van het stelsel is de getrapte
verantwoordelijkheid voor de veiligheid. Personen zijn in principe in eerste instantie zelf
verantwoordelijk voor hun eigen veiligheid. Daarnaast dienen de organisaties waar ze
deel van uitmaken of voor werkzaam zijn vanuit hun werkgeversverantwoordelijkheid
maatregelen te treffen om te voorkomen dat de veiligheid van medewerkers in gevaar
komt. Dit is met name het geval als het risico ontstaat door de werkzaamheden die zij
uitvoeren voor deze werkgever. Als de persoon zelf of de werkgever op eigen kracht
geen weerstand kan bieden tegen de dreiging en het risico, kan de overheid aanvullende
beveiligingsmaatregelen nemen.
Een ander uitgangspunt is dat bij het nemen van beveiligingsmaatregelen sprake is van
risicobeheersing, niet van risico-uitsluiting. Veiligheid kan in het stelsel namelijk niet
worden gegarandeerd, maar is de uitkomst van een afweging door deskundigen, op
dreiging, risico en het niveau van maatregelen. Tevens geldt het uitgangspunt van de
proportionaliteit van maatregelen. De inschatting van de dreiging is leidend voor het
vaststellen van de benodigde beveiligingsmaatregelen. Daarbij staat de te beveiligen
persoon centraal, waarbij iedere situatie vraagt om maatwerk.
Beveiliging is erop gericht om met zo min mogelijk impact zoveel mogelijk weerstand te
creëren tegen de dreiging en het risico, maar beveiligingsmaatregelen hebben steeds
een impact op het leven van de te beveiligen persoon. Er zal altijd sprake zijn van een
bepaalde mate van inperking van iemands privéleven en maatschappelijk functioneren.
Om iemand in zijn professionele en/of sociale omgeving zoveel mogelijk ongestoord te
kunnen laten functioneren in een situatie van ernstige dreiging en risico kan vrijwel
uitsluitend een beroep gedaan worden op zware beveiligingsmaatregelen, zoals
persoonsbeveiliging. Dit is van toepassing wanneer zwaarwegende belangen, zoals de
democratische rechtsorde of fundamentele waarden als vrijheid van meningsuiting en
persvrijheid, hiertoe noodzaken.43

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

40
41
42
43

Voor de reconstructies is gekeken naar de circulaires van 2015 en 2019.
Circulaire met betrekking tot de bewaking en beveiliging van personen, objecten en diensten 2019.
Paragraaf 2.1 van de circulaire.
Deze laatste zin is aangevuld in de circulaire 2019 t.o.v. de circulaire 2015. In de circulaire 2015 werd het ongestoord
functioneren (en de daarvoor benodigde zware beveiligingsmaatregelen als persoonsbeveiliging) niet ingeperkt
door de koppeling aan zwaarwegende belangen als de democratische rechtsorde of fundamentele waarden als
vrijheid van meningsuiting of persvrijheid.

- 31 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

2.3.3 Inrichting van het stelsel
Bewaken en beveiligen wordt volgens de circulaire decentraal georganiseerd en
uitgevoerd. Uitvoeringstaken zijn voornamelijk belegd bij regionale eenheden van de
politie. De rijksoverheid heeft binnen het stelsel B&B voor een beperkte groep personen
een bijzondere verantwoordelijkheid. De beperkte groep bestaat onder andere uit
personen waarvoor standaard extra beveiligingsmaatregelen gelden en uit personen die
gezichtsbepalend zijn in de politiek of rechtspleging waarvoor extra beveiligings­
maatregelen niet standaard zijn geregeld. Dit is georganiseerd in het zogenoemde
rijksdomein dat valt onder verantwoordelijkheid van de minister van Justitie en Veiligheid
en is gemandateerd aan de NCTV.
Decentraal domein
Voor het decentrale domein van het stelsel B&B is in elke regio de hoofdofficier van
justitie als lokaal bevoegd gezag verantwoordelijk voor het laten inschatten van de
dreiging en het treffen van beveiligingsmaatregelen.44 Het OM en de politie zijn
onderverdeeld in tien arrondissementen en regionale eenheden. De hoofdofficier van
justitie van het arrondissement waar de bedreigde persoon woont, is verantwoordelijk
voor de bewaking en beveiliging van deze persoon. Hij wordt daarbij ondersteund door
de afdeling Bewaken, Beveiligen en Crisisbeheersing (BB&C) van het OM.
De politie heeft diverse rollen binnen het stelsel B&B. Zo coördineert de Regionale
afdeling Conflict- en Crisisbeheersing (RCCB) onder andere het bewaken en beveiligen.
De Dienst Regionale Informatieorganisatie (DRIO) verzamelt en analyseert informatie en
stelt onder andere ten behoeve van het stelsel B&B informatieproducten op. De
uitvoering van de beveiligingsmaatregelen ligt bij de (regionale) eenheden van de politie
en eventueel landelijke diensten zoals de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging
(DKDB) van de Landelijke Eenheid. Ook de Koninklijke Marechaussee kan op verzoek
bijstand leveren aan de politie.
Rijksdomein
De rijksoverheid heeft een bijzondere verantwoordelijkheid voor een beperkte groep
personen. Deze personen staan op de zogenoemde limitatieve lijst vanwege het
nationale belang dat met hun veilig en ongestoord functioneren is gemoeid. Het
bevoegd gezag van het rijksdomein ligt bij de minister van Justitie en Veiligheid,
gemandateerd aan de NCTV. Binnen de NCTV is deze taak belegd bij de Coördinator
Bewaken en Beveiligen. In het rijksdomein werkt het bevoegd gezag samen met de
landelijke informatieorganisatie (DLIO45) van de politie en de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten (AIVD en MIVD). De uitvoering van de beveiligingsmaatregelen ligt
bij de politie (bijvoorbeeld de DKDB van de Landelijke Eenheid) en de Koninklijke
Marechaussee.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
44
45

Naast de hoofdofficier van justitie is de burgemeester het bevoegd gezag op het gebied van (handhaving van) de
openbare orde.
Dienst Landelijke Informatieorganisatie.

- 32 -

Bijlagen

Inhoud

De te beschermen personen in het rijksdomein staan op de limitatieve lijst. Deze lijst is
onderverdeeld in twee categorieën: de eerste categorie omvat de personen waarvoor
de rijksoverheid standaard beveiligingsmaatregelen treft, dus ook in de gevallen dat er
geen sprake is van dreiging en risico. De tweede categorie betreft de personen waarvoor
de rijksoverheid beveiligingsmaatregelen treft op basis van dreiging en risico. De NCTV
kan namens de minister van Justitie en Veiligheid besluiten om iemand (tijdelijk) op de
limitatieve lijst te plaatsen.46

Melding en
intake

• Politie
• BB&C (OM)

Inschatting
van de dreiging

Maatregelenadvies/ - besluit

Uitvoering en
monitoring

• DRIO (politie)

• RCCB (politie)
• BB&C (OM)
• Hoofdofficier
van justitie

• Politie
• Koninklijke
Marechaussee

Feedback

Actoren

Processtappen

2.3.4 Werking van het stelsel
De casussen die de Onderzoeksraad onderzoekt vallen alle drie binnen het decentrale
domein. Daarom wordt in het vervolg van dit hoofdstuk specifiek ingegaan op dit
domein. Er wordt een algemene beschrijving gegeven van de stappen die binnen het
stelsel worden doorlopen nadat een dreiging tegen een persoon bekend is geworden.
Omdat het stelsel regionaal is georganiseerd, kunnen in de praktijk verschillen bestaan
in de werkwijze van de verschillende regio’s. Deze zijn in dit hoofdstuk niet benoemd,
maar zullen waar relevant in de reconstructies in hoofdstuk 3 worden aangegeven.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

Figuur 1. Het procesverloop van het decentraal domein Bewaken & Beveiligen

Melding en intake
De procedure van bewaken en beveiligen voor het decentrale domein begint met een
melding (informatie over een dreiging). Dit kan een aangifte zijn bij een lokaal
politiebureau, een signaal vanuit de opsporingsdiensten of van inlichtingen- en
veiligheidsdiensten, of signalen die via andere kanalen bij de politie of het bevoegd
gezag bekend worden.47 Een deel van de dreigingsinformatie kan via het Team Criminele
Inlichtingen (TCI) binnen komen.

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
46
47

Paragraaf 5.1 van de circulaire. Zie ook J.G. Bos et al (2021), Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken
en beveiligen, p. 25 e.v.
Bijvoorbeeld via project M (voormalig Meld Misdaad Anoniem) of van de Dienst Justitiële Inrichtingen.

- 33 -

Bijlagen

Inhoud

Team Criminele Inlichtingen
Het TCI maakt deel uit van de informatieorganisatie van de politie en verzamelt
informatie over ernstige misdrijven. De belangrijkste bronnen zijn informanten:
mensen die in het geheim (of anoniem) informatie doorgeven. Met behulp van deze
informatie kunnen ernstige misdrijven mogelijk worden voorkomen en/of verdachten
van ernstige misdrijven worden opgespoord. TCI-informatie heeft in het strafproces
geen bewijskracht, maar kan wel bijdragen aan een verdenking op grond waarvan
een opsporingsonderzoek gestart mag worden. Ook kan de informatie gebruikt
worden voor een dreigingsinschatting. Het TCI benadert ook potentiële (kroon)
getuigen en doet tevens het verhoor van een (kroon)getuige. Het TCI werkt onder
het gezag van de TCI-officier van justitie van het OM.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Op grond van de dreigingsmelding of -informatie beoordeelt de RCCB van de politie of
dit een zaak is voor het stelsel B&B. Indien RCCB van oordeel is dat de melding mogelijk
in aanmerking komt voor het stelsel, dan volgt overleg tussen RCCB en BB&C van het
OM. Hierbij wordt onder andere bekeken of sprake is van een ‘ernstige dreiging’48 en of
de dreiging van dien aard is dat beveiligingsmaatregelen in het kader van het stelsel
noodzakelijk zijn. BB&C overlegt vervolgens met de hoofdofficier van justitie, die DRIO
opdracht kan geven tot het opstellen van een informatieproduct ten behoeve van
besluitvorming over de te nemen maatregelen.
Informatieverzameling voor inschatting van de dreiging
Om te kunnen bepalen aan welke dreiging en/of risico een persoon wordt blootgesteld,
wordt informatie verzameld. Op basis van een informatieproduct wordt bepaald of actie
moet worden ondernomen tegen de dreiging. DRIO kijkt in hoeverre er in politiesystemen
meer bekend is over bedreiger en bedreigde. DRIO is naast informatie uit openbare
bronnen aangewezen op reeds beschikbare informatie in politiesystemen, bijvoorbeeld
uit opsporingsonderzoeken of van TCI. Daarbij is het van belang dat dreigingsinformatie
als zodanig wordt herkend en wordt doorgegeven. Bepaalde informatie vanuit de
opsporing, zoals informatie uit een embargo-onderzoek49 of zogenoemde 00 (dubbel
nul)-informatie 50, wordt in beginsel niet gedeeld, tenzij er zwaarwegende belangen zijn
om dit wel te doen. Een hoofdofficier van justitie kan besluiten om in plaats van of
aanvullend op bewaken en beveiligen een opsporingsonderzoek te starten. De politie
heeft binnen B&B geen mogelijkheden om (bijzondere) opsporingsmiddelen in te zetten
om een verdachte situatie nader te onderzoeken.

48

49

50

Criteria om te spreken van ‘ernstige dreiging’ zijn (niet limitatief): Als wordt gedreigd met geweldsdelicten
waarvoor een straf kan worden geëist van zes jaar of meer en er sprake is van een dreiger waarbij sprake is van
voldoende kennis en middelen om de dreiging tot uitvoering te brengen. Ook kan meespelen dat er sprake is van
een dreiging jegens personen met een publieke taak of dat er sprake is van mediagevoeligheid of politieke
gevoeligheid. Bron: College van procureurs-generaal; Paragraaf 1.1 van de Instructie Bewaken en beveiligen van
personen, objecten en diensten (mei 2016).
Artikel 15, tweede lid, Wet politiegegevens. Een embargo-onderzoek is een onderzoek met een zeer groot belang
van afscherming vanwege afbreukrisico’s, levensbedreigende risico’s, politieke gevoeligheid of publiciteits­
gevoeligheid van het onderzoek. Een embargo-onderzoek is afgeschermd in de politiesystemen en is alleen
toegankelijk voor functionarissen met een bepaalde autorisatie. Het College van procureurs-generaal beslist over
het aanmerken van een onderzoek als een embargo-onderzoek.
Dubbel nul-informatie is informatie die strikt vertrouwelijk is, omdat deze bijvoorbeeld een informant in gevaar
kan brengen.

- 34 -

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Autorisatie voor politiesystemen
Binnen de politie bestaan meerdere informatiesystemen waarin beschikbare
informatie wordt verzameld, waaronder het incidentregistratiesysteem BVH51 en
Summ-IT als registratiesysteem. Er wordt onderscheid gemaakt in het informatie­
niveau waarover een politiemedewerker of -dienst mag beschikken. Niet alle
informatie is nodig voor het uitoefenen van bepaalde politietaken. Tevens wordt
gerubriceerde informatie verzameld. De systemen zijn niet voor iedere politie­
medewerker toegankelijk. Er zijn verschillende autorisatieniveaus binnen de politie
en medewerkers moeten soms ook uitdrukkelijk zijn toegewezen aan een bepaald
onderzoek. Medewerkers van TCI kunnen vrijwel alle informatie inzien (zowel in BVH
als in Summ-IT). Medewerkers van de recherche hebben toegang tot zowel BVH als
Summ-IT, maar kunnen in Summ-IT niet bij informatie over embargo-onderzoeken en
kunnen niet of slechts zeer beperkt bij 00-informatie. Medewerkers van de basisteams
hebben enkel toegang tot (delen van) BVH. Medewerkers van DRIO en DLIO (die
doorgaans de dreigingsinschattingen maken ten behoeve van B&B) hebben in
principe toegang tot alle politie-systemen, maar kunnen niet altijd bij gerubriceerde
informatie en informatie uit embargo-onderzoeken.

Bij een directe, concrete dreiging kan een informatierapport dreiging52 worden
aangevraagd, waarmee snel (binnen vier uur) een eerste inschatting wordt gemaakt van
de situatie, zodat op basis hiervan eventueel de eerste (spoed)maatregelen genomen
kunnen worden.53 In deze onvoorziene zaken of spoedzaken worden onder
verantwoordelijkheid van de portefeuillehouder RCCB van de betreffende politieeenheid op voorhand beveiligingsmaatregelen genomen vooruitlopend op definitieve
besluitvorming. Deze voorlopige maatregelen worden zo spoedig mogelijk afgestemd
met BB&C van het OM.54
Andere informatieproducten zijn een dreigingsinschatting en een dreigingsanalyse. Een
dreigingsinschatting is een overzicht op basis van het eventuele informatierapport
dreiging en van informatie uit de politiesystemen waarin de ernst en de waarschijnlijkheid
van de concrete en voorstelbare dreiging tegen een persoon worden ingeschat. Een
dreigingsanalyse voor het decentrale domein kan slechts door DLIO en op verzoek van
de hoofdofficier van justitie worden opgesteld. Het is een uitgebreide analyse van de
dreiging tegen één of meer bepaalde personen. De analyse is (net als de inschatting)
gebaseerd op feiten en omstandigheden met betrekking tot de dreiging en de ernst en
waarschijnlijkheid van het manifesteren van de dreiging. Deze informatieproducten
kunnen binnen respectievelijk een paar dagen en een paar weken worden opgesteld.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

51
52
53
54

Basisvoorziening Handhaving.
Een informatierapport dreiging is een uitdraai van alle informatie die in de politiesystemen over de betrokken
persoon of groep bekend is.
Paragraaf 3.2.2 van de circulaire.
Paragraaf 4.3 van de circulaire.

- 35 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

In een dreigingsinschatting maakt een dreigingsinschatter van DRIO een inschatting van
de dreiging aan de hand van speciaal daarvoor ontwikkelde tabellen over de ernst en
waarschijnlijkheid (zie onderstaande figuur). Op basis van deze informatie bepaalt de
hoofdofficier van justitie of opname in het stelsel B&B aan de orde is. De
dreigingsinschatting vormt tevens de basis van een maatregelenadvies.
Classificatie

(Potentieel) Effect

Samenvatting

Beschouwing

Personen

Objecten

Samenleving

5
Zeer ernstig

Groot aantal dodelijke
slachtoffers

Uitval/uitschakeling
vitale objecten

Maatschappelijke
ontwrichting

4
Ernstig

Vrijheidsontneming
bedreigde en/of één of
enkele dodelijke of
zwaargewonde
slachtoffers

Grote schade aan vitale
objecten en/of uitval/
uitschakeling niet-vitale
objecten

Samenleving geschokt
en verstoring van de
openbare orde

3
Gemiddeld

Fysiek letsel bedreigde
en/of één of enkele
dodelijke of
lichtgewonde slachtoffers

Grote schade aan
niet-vitale objecten

Grootschalige verstoring
van de openbare orde

2
Matig

Verstoring en/of
intimidatie bedreigde
of fysieke integriteit
bedreigde geschonden

Geringe schade aan
vitale of niet-vitale
objecten

Kleinschalige verstoring
van de openbare orde
en/of bezetting

1
Inleiding

1
Niet ernstig

Geen effect op
personen

Geen schade aan
objecten of infrastructuur

Geen effect op de
samenleving

Classificatie

Intentie
de mate waarin een
dreiger voornemend is
een gebeurtenis te laten
plaatsvinden

Potentie
de mate waarin een
dreiger de kennis en
middelen heeft en in de
gelegenheid is om een
gebeurtenis te laten
plaats vinden

Concreetheid
zijn er feiten en
omstandigheden
(handelingen) bekend
waaruit blijkt dat een
gebeurtenis gaat
plaatsvinden

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

Sterke intentie aanwezig

Potentie aanwezig

Concrete uitvoeringshandelingen bekend

5
Zeer ernstig
4
Ernstig
3
Gemiddeld
2
Matig
1
Niet ernstig

(Sterke) Intentie aanwezig Potentie (deels) aanwezig

Concrete
voorbereidingshandelingen bekend

Potentie (deels) aanwezig

Geen concrete
handelingen bekend

Latente intentie aanwezig Potentie (deels) aanwezig

Geen concrete
handelingen bekend

Geen intentie aanwezig

Geen concrete
handelingen bekend

Intentie aanwezig

Potentie niet aanwezig

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Figuur 2: Afwegingskaders met betrekking tot de ernst en waarschijnlijkheid (bron: bijlage 3 circulaire 2019)

- 36 -

Bijlagen

Inhoud

Toepassingen en uitkomst van de afwegingskaders 55
Het inschatten van de ernst en waarschijnlijkheid gebeurt op basis van de beschikbare
(operationele) informatie die is opgenomen in het informatieproduct. De inschatting
bepaalt voor een groot deel de maatregelen die vanuit de overheid kunnen worden
genomen. Bij de duiding die daaraan wordt gegeven, worden ook kennis en expertise
over de dreiger en de aard van de dreiging meegewogen.
Tabel met betrekking tot de ernst van de dreiging
In de tabel met betrekking tot de ernst van de dreiging worden de effecten ingeschat
die een gebeurtenis heeft op personen, objecten en/of de samenleving. De
classificatie loopt hierbij van ‘niet ernstig’ (niveau 1) tot ‘zeer ernstig’ (niveau 5). De
tabel is daarnaast ingedeeld in drie categorieën: personen, objecten en samenleving.
Omdat het altijd gaat om een (potentiële) toekomstige gebeurtenis gaat het hierbij
om het specifieke doel en effect dat de bedreiger wil bereiken, in combinatie met
het (on)bedoelde effect van het uitvoeren van een dergelijke dreiging.
Tabel met betrekking tot de waarschijnlijkheid van de dreiging
In de tabel met betrekking tot de waarschijnlijkheid van de dreiging zijn ook vijf
niveaus, oplopend van ‘onwaarschijnlijk’ (niveau 1) tot ‘zeker’ (niveau 5). De tabel is
daarnaast ingedeeld in drie categorieën: intentie, potentie en concreetheid, die in
samenhang worden beoordeeld.
Bij intentie staat de vraag centraal of er sprake is van een voornemen bij een
bedreiger om een specifieke gebeurtenis te laten plaatsvinden. Is dit een latent
(vaag) voornemen om de gebeurtenis (wellicht ooit) te laten plaatsvinden, of is er
sprake van vastberadenheid en enig initiatief, zoals bij een sterke intentie. Potentie
beschrijft de mate waarin een bedreiger de kennis (competentie), de middelen
(kwantitatief en kwalitatief) en de gelegenheid 56 heeft om een gebeurtenis te laten
plaatsvinden. Met concreetheid wordt bedoeld of er geconstateerde feiten en
omstandigheden (handelingen) zijn waaruit kan worden opgemaakt dat een
gebeurtenis daadwerkelijk gaat plaatsvinden. Er zijn daarbij twee opties. Als er geen
voorbereidings- of uitvoeringshandelingen bekend zijn, is er sprake van voorstelbare
(potentiële) dreiging. Als er wel handelingen geconstateerd zijn, is sprake van
concrete (voorspelbare) dreiging.
Om de mate van waarschijnlijkheid van de dreiging te bepalen beoordeelt de
dreigingsinschatter van de politie de onderdelen intentie, potentie en concreetheid
in samenhang met elkaar. Om in de hoogste classificaties 4 (‘zeer waarschijnlijk’) of 5
(‘zeker’) van de tabel ‘Waarschijnlijkheid’ uit te komen, moeten in de beschikbare
informatie concrete voorbereidings- of uitvoeringshandelingen zijn geconstateerd,
ook als in de bewuste casus de intentie en potentie in de hoogste categorie zijn
ingeschaald. Zonder de constatering van voorbereidings- of uitvoeringshandelingen
kan de dreigingsinschatter niet concluderen dat de gebeurtenis daadwerkelijk gaat
plaatsvinden. Daarmee blijft de dreigingsinschatting slechts voorstelbaar en krijgt
daarmee maximaal de classificatie 3 (‘waarschijnlijk’).

55
56

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bron: Handleiding E&W-tabellen. Voor de tabellen zie figuur 2.
Gelegenheid: het doelwit moet beschikbaar zijn en voor de dreiger bereikbaar.

- 37 -

Bijlagen

Inhoud

Maatregelenadvies- en besluit
Als de dreigingsinschatting daartoe aanleiding geeft, stelt de maatregelenadviseur van
de politie een maatregelenadvies op. Daarin wordt aangegeven welke maatregelen
moeten worden getroffen om voor de bedreigde persoon de risico’s van de dreiging te
beheersen. De dreigingsinschatting, eventueel gecombineerd met informatie uit andere
bronnen, zoals actuele kennis van de situatie ter plaatse, vormt hiervoor de basis. In het
maatregelenadvies staat beschreven welke beveiligingsmaatregelen worden geadviseerd.
De maatregelen moeten noodzakelijk en proportioneel zijn. Dit is maatwerk: de veiligheid
van de te beveiligen persoon staat centraal, maar er wordt getracht de beperkingen die
de maatregelen hebben op het maatschappelijk en privé functioneren van de persoon
zo beperkt mogelijk te houden. Persoonlijke wensen en veiligheidseisen zijn echter niet
altijd verenigbaar. De circulaire geeft daarbij uitdrukkelijk aan dat het maatregelenpakket
geen onderwerp van onderhandeling is.57 Het is in de praktijk echter gebruikelijk dat er
overleg is tussen het bevoegd gezag en de te beveiligen persoon over de maatregelen.
Het is niet mogelijk om bedreigde personen te dwingen mee te werken aan hun eigen
beveiliging. Dat zou een te groot ingrijpen in iemands persoonlijke levenssfeer vormen.58
Het verlenen van medewerking door bedreigde personen bij de uitvoering van
beveiligingsmaatregelen is wel van belang. De gedragingen van de bedreigde dragen
immers in grote mate bij aan zijn eigen veiligheid.
Het bevoegd gezag (hoofdofficier van justitie) besluit op basis van de dreigingsinschatting
en het maatregelenadvies welke maatregelen getroffen moeten worden. Bij het bepalen
van dit maatregelenpakket heeft het bevoegd gezag een zekere mate van beleidsvrijheid,
door bijvoorbeeld meer (of minder) maatregelen te nemen dan op basis van de
dreigingsinschatting voor de hand zou liggen. Het bepalen van het pakket is maatwerk.
Hierbij kunnen dus ook meer subjectieve beweegredenen, zoals het gevoel van
onveiligheid, meewegen in het bepalen van de mate van beveiliging. De te beveiligen
persoon wordt met een zogeheten maatregelenbrief door de hoofdofficier van justitie 59
over deze maatregelen geïnformeerd.60

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

57
58

59

60

Paragraaf 6.2.1 van de circulaire.
Artikel 10 Grondwet lid 1 luidt: Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op
eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer. Dat betekent dat de overheid slechts kan ingrijpen in iemands
persoonlijke levenssfeer als daarvoor een grond bestaat die in een formele wet (regeling vastgesteld door
regering en de kamers), is opgenomen.
Verantwoordelijk voor uitvoering van de maatregelen uit de brief is het bevoegd gezag (hoofdofficier van justitie);
de financiering komt ten laste van de politie. Paragraaf 1.6 Instructie bewaken en beveiligen van personen,
objecten en diensten (mei 2016).
In de maatregelenbrief wordt tevens aangegeven aan welke voorwaarden de te beschermen persoon moet
voldoen. Het gaat hier bijvoorbeeld om het verstrekken van relevante informatie, het opvolgen van aanwijzingen
van de politie en het OM en het zich onthouden van het doen van mededelingen aan derden over zijn beveiliging.

- 38 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Beveiligingsmaatregelen
Afhankelijk van het dreigingsniveau kunnen verschillende categorieën maatregelen
worden onderscheiden. Die maatregelen zien toe op:
• alarmering van de hulpdiensten bijvoorbeeld door middel van een noodknop;
• afscherming van persoonsgegevens;
• toezicht op de persoon of zijn directe omgeving;
• beveiliging van de woning en/of de werkplek, bijvoorbeeld bouwkundige
aanpassingen;
• persoonsbeveiliging.

Uitvoering en Monitoring
De landelijke en regionale eenheden van de politie zijn belast met de uitvoering van de
beveiligingstaken.61 Het betekent dat het bevoegd gezag bijvoorbeeld de maatregel tot
het instellen van cameratoezicht vaststelt, waarna de politie bepaalt hoeveel camera’s
waar worden opgesteld. Bedreigde personen worden zo mogelijk periodiek geïnformeerd
over het verloop van de dreiging en de getroffen maatregelen. Er kunnen echter redenen
zijn om de bedreigde persoon minder of niet tot in detail te informeren, zoals de
belangen rondom inlichtingen, opsporing of vervolging. Ook als (nog) niet is vastgesteld
of de dreiging reëel is of hoe deze gewaardeerd moet worden, kan terughoudend
omgegaan worden met het verstrekken van deze informatie aan de te beveiligen
persoon.62
Periodiek, of indien er noodzaak ontstaat, vindt overleg plaats tussen RCCB en BB&C.
Tijdens dit overleg worden in de aanwezigheid van de maatregelenadviseur en de
dreigingsinschatter de lopende en nieuwe casussen besproken. Volgens de instructie
wordt een dreigingsinschatting minimaal elke zes weken door DRIO geactualiseerd en
besproken in dit overleg.63 In de praktijk wordt een dreigingsinschatting geüpdatet
indien daar aanleiding toe bestaat, bijvoorbeeld als er nieuwe informatie is of voor een
heroverweging na verloop van tijd. Indien de update van de dreigingsinschatting daartoe
aanleiding geeft, wordt een nieuw maatregelenadvies opgesteld. BB&C adviseert
hierover aan de hoofdofficier van justitie. De hoofdofficier van justitie besluit of de
maatregelen worden gehandhaafd, opgeschaald, afgeschaald of beëindigd, afhankelijk
van de mate van dreiging. Hij brengt de te beschermen persoon hiervan schriftelijk op
de hoogte.

2.4

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

Kroongetuigen

Een kroongetuige is een verdachte of veroordeelde die bereid is een getuigenverklaring
af te leggen in een strafzaak. In ruil voor zijn getuigenis krijgt hij van het OM de
toezegging dat bij de vervolging in zijn eigen strafzaak de strafeis met maximaal de helft
wordt verminderd of dat een deel van de te eisen gevangenisstraf wordt omgezet in een

5
Synthese

6
Aanbevelingen
61
62
63

Paragraaf 3.3 van de circulaire.
Paragraaf 6.3 van de circulaire.
Paragraaf 1.6 van de Instructie bewaken en beveiligen van personen, objecten en diensten (mei 2016).

- 39 -

Bijlagen

Inhoud

taakstraf.64 De tegenprestatie voor de getuigenis mag nooit bestaan uit een geldbedrag
of andere financiële voordelen voor de kroongetuige of zijn naasten. Alleen een officier
van justitie65 kan een afspraak maken met een kroongetuige en enkel wanneer het gaat
om een getuigenis in het kader van een opsporingsonderzoek naar een ernstig
misdrijf.66,67 Een kroongetuigendeal kan alleen worden gesloten als dit dringend
noodzakelijk is voor de opsporing van ernstige misdrijven, daaronder begrepen het
voorkomen of beëindigen van strafbare feiten en/of het vervolgen ervan. Het moet
aannemelijk zijn dat de getuigenverklaring niet zonder toezegging van de zijde van het
OM kan worden verkregen.68
Het OM kan op meerdere manieren in contact komen met een potentiële kroongetuige.
Dit kan op eigen initiatief zijn van de potentiële kroongetuige, die zich meldt bij politie of
justitie. Ook kan een potentiële kroongetuige binnen een opsporingsonderzoek worden
benaderd door het Team Bijzondere Getuigen (TBG) van het OM om mee te werken aan
het onderzoek in ruil voor strafvermindering. Ook kan een deal worden gesloten met
iemand die reeds veroordeeld is en die bereid blijkt een getuigenverklaring af te
leggen.69 Op het moment dat een potentiële kroongetuige aangeeft een getuigen­
verklaring te willen afleggen, gaat de officier van justitie, na toestemming van de
hoofdofficier van justitie, met hem in gesprek. De potentiële kroongetuige kan tijdens de
gesprekken worden bijgestaan door een advocaat.70 Deze advocaat is niet in dienst van
het OM, maar wordt wel betaald door het OM. Hij staat volledig ten dienste van de
getuige. In de gesprekken met de potentiële kroongetuige onderzoekt de officier van
justitie het belang van de verklaringen voor de opsporing en vervolging van ernstige
strafbare feiten en of de verklaringen voldoende basis bieden om het onderhandelings­
proces over een kroongetuigendeal te starten. De officier van justitie stelt tenminste
twee voorwaarden aan de kroongetuige die hij in een zo vroeg mogelijk stadium van de
onderhandelingen aan de getuige kenbaar maakt. Als eerste dient de getuige bereid te
zijn tot het afleggen van een getuigenverklaring voor de rechter op de openbare
terechtzitting. Ten tweede dient de getuige volledige informatie en opening van zaken
te geven over zijn aandeel in de strafbare feiten waarop zijn getuigenverklaring betrekking
heeft.71
Als de gesprekken tussen de potentiële kroongetuige en de officier van justitie aanleiding
geven tot het starten van de onderhandelingen over een kroongetuigendeal, worden de
verklaringen van de potentiële getuige opgeborgen in een kluis. Deze zogenoemde
kluisverklaringen mogen pas worden gebruikt in het strafproces op het moment dat de
onderhandelingen zijn afgerond en de kroongetuigendeal is goedgekeurd door de

64
65
66

67

68
69
70
71

In artikel 44a Sv wordt aangegeven dat het om maximaal 50% strafvermindering kan gaan.
De officier van justitie Bijzonder Getuigen van het Landelijk Parket; art. 226g – 226j Sv.
Bijvoorbeeld een ernstig misdrijf gepleegd in georganiseerd verband, een misdrijf dat ernstige inbreuk op de
rechtsorde oplevert, of een misdrijf waarop minimaal acht jaar gevangenisstraf staat. In de Aanwijzing toezegging
aan getuigen in strafzaken van het College van procureurs-generaal is deze wettelijke regeling nader uitgewerkt.
In 2017 was de Aanwijzing toezegging aan getuigen in strafzaken van 1 januari 2013 van toepassing (Stcrt. 2012,
26860). Na de uitspraak van de Hoge Raad in het Passage-proces (zaaknummer 17/03280, d.d. 23 april 2019) is de
‘Aanwijzing toezegging aan getuigen in strafzaken’ aangepast (Stcrt. 2020/28135).
HR 6 april 1999, NJ 1999, 565, r.o. 2.4. en paragraaf 3.2 van de Aanwijzing toezegging aan getuigen in strafzaken
(januari 2013).
Artikel 226k Sv.
Artikel 226h, eerste lid, Sv.
Artikel 226h, vierde lid, Sv.

- 40 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

rechter-commissaris.72 De kluisverklaringen worden door de politie en het OM
systematisch gecontroleerd in een proces van verificatie en falsificatie. Hiermee wordt
een inschatting gemaakt van de waarde van de verklaringen en de betrouwbaarheid van
de verklaringen van de getuige.
De officier van justitie moet voor het sluiten van de kroongetuigendeal beoordelen of de
afspraak met de kroongetuige voldoet aan de eisen van proportionaliteit en
subsidiariteit.73 Wanneer de potentiële getuige en de officier van justitie het eens zijn
over de voorgenomen afspraken, dan worden deze opgenomen in een overeenkomst.
Deze overeenkomst bevat een nauwkeurige omschrijving van de misdrijven waarover de
kroongetuige bereid is te verklaren, de strafbare feiten waar de kroongetuige zelf van
wordt verdacht, de voorwaarden die aan de kroongetuige worden gesteld en de
toezegging die de officier van justitie doet.74 Omdat deze overeenkomst wordt gesloten
tussen de kroongetuige en de officier van justitie, kunnen hierin alleen afspraken worden
opgenomen die met de kroongetuige zelf worden gemaakt.
Een voorgenomen kroongetuigenovereenkomst wordt voor advies voorgelegd aan de
Centrale Toetsingscommissie (CTC). Daarnaast adviseert de landsadvocaat over de
juridische aspecten van de voorgenomen overeenkomst. De betrokken officier van
justitie legt de voorgenomen overeenkomst, tezamen met beide adviezen, ter toetsing
voor aan het College van procureurs-generaal.75 De voorzitter van het College van
procureurs-generaal informeert, indien daar aanleiding toe bestaat, de minister van
Justitie en Veiligheid over de voorgenomen afspraak.76

Centrale Toetsingscommissie
De CTC, samengesteld uit merendeels leden van het OM en de politie, is een intern
adviesorgaan van het OM, dat het College van procureurs-generaal adviseert
omtrent de voorgenomen inzet van bepaalde bijzondere opsporingsbevoegdheden
en - methodieken. Voor advisering over kroongetuigendeals en getuigenbescherming77
is de ‘vierde kamer’ ingericht, waarbij aan de vaste leden tevens een extern lid uit
bijvoorbeeld de wetenschap wordt toegevoegd.
De CTC kan tijdens het traject om te komen tot een kroongetuigendeal en een
getuigenbeschermingsovereenkomst meerdere malen door de officier van justitie
om advies gevraagd worden. Het eindadvies over zowel een kroongetuigendeal als
een getuigenbeschermingsovereenkomst maakt deel uit van de besluitvorming door
het College van procureurs-generaal.

72

73

74
75
76
77

Paragraaf 6 Aanwijzing toezegging aan getuigen in strafzaken (januari 2013). Een kroongetuige strafbaar is als hij
na het sluiten van een kroongetuigendeal, wanneer hij is opgeroepen als getuige, opzettelijk niet voldoet aan zijn
verplichting te verklaren, zie artikel 192, tweede, lid Sr.
Proportionaliteit ziet op de verhouding tussen aan de ene kant het belang van de verklaring en aan de andere kant
het gewicht van de toezegging (van het OM) anderzijds. Subsidiariteit bekijkt of de feiten waarover een getuige
wil verklaren, niet of niet tijdig met andere opsporingsmethoden kunnen worden opgespoord, voorkomen,
beëindigd en/of vervolgd.
Artikel 226g, tweede lid, Sv.
Paragraaf 7.5 van de Aanwijzing toezegging aan getuigen in strafzaken (januari 2013).
In sommige gevallen wordt ook toestemming gevraagd aan de minister om de kroongetuigendeal af te sluiten.
Voor bijzondere getuigen, is apart van het stelsel B&B, het programma Getuigenbescherming ingericht. Zie
bijlage E.

- 41 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Na toestemming van het College van procureurs-generaal voor het maken van de
afspraak legt de officier van justitie de voorgenomen afspraak voor aan de rechtercommissaris.78 De rechter-commissaris toetst de rechtmatigheid van de voorgenomen
afspraak. Hij geeft tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van de getuige.79 Na
toestemming van het College van procureurs-generaal en het rechtmatigheidsoordeel
van de rechter-commissaris, ondertekenen de officier van justitie en de kroongetuige de
schriftelijke overeenkomst.80
Zodra het belang van het onderzoek dat toelaat, geeft de rechter-commissaris de
informatie over het tot stand komen van de afspraak en de inhoud aan de verdachte(n),
over wie de kroongetuige heeft verklaard. De rechter-commissaris kan echter in het
belang van het onderzoek, op vordering van de officier van justitie, op verzoek van de
kroongetuige of ambtshalve bevelen dat de identiteit van de getuige voor een bepaalde
termijn voor de verdachte(n) verborgen wordt gehouden.81
Het sluiten van een kroongetuigendeal kan een ernstige dreiging tegen de kroongetuige
en zijn naasten82 met zich mee brengen. Daarom worden naast de kroongetuigendeal
(verklaring in ruil voor strafvermindering) met de kroongetuige ook afspraken gemaakt
om hem, en eventueel zijn naasten, op te nemen in het programma Getuigenbescherming.83
Deze afspraken worden vastgelegd in civiele beschermingsovereenkomsten met de te
beschermen personen. De afspraken zijn alleen gericht op bescherming en maken
daarom geen onderdeel uit van de onderhandelingen over de kroongetuigendeal.84
De beschermingsovereenkomst wordt door de officier van justitie 85 ter goedkeuring
voorgelegd aan het College van procureurs-generaal, na advisering door de CTC en de
landsadvocaat. Deze overeenkomst bevat alleen afspraken op hoofdlijnen over de
getuigenbescherming, niet hoe deze maatregelen in de praktijk zullen worden
uitgevoerd. De beschermingsovereenkomst wordt niet getoetst door de rechtercommissaris en maakt ook geen deel uit van het strafproces waarin de kroongetuigendeal
wordt ingezet.86

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties
78
79
80
81
82

83
84

85
86

Artikel 226g, derde lid, Sv.
Artikel 226h, derde lid, Sv dat doet de rechter-commissaris nadat hij de getuige heeft gehoord, artikel 226h,
tweede lid, Sv.
Paragraaf 7.7 van de Aanwijzing toezegging aan getuigen in strafzaken van 1 januari 2013.
Artikel 226j, derde en vierde lid, Sv.
Onder naasten wordt verstaan de echtgenoot of levensgezel van de getuige, diens kinderen, naaste familieleden
of andere personen, voor zover zij een nauwe betrekking hebben met de bedreigde persoon. Artikel 4, tweede
lid, Besluit getuigenbescherming.
Voor bijzondere getuigen, is apart van het stelsel B&B, het programma Getuigenbescherming ingericht. Zie
bijlage E.
Juridische onderbouwing volgt uit het Passage-proces, waarin zowel Hof als Hoge Raad oordeelden dat
toezeggingen over beschermingsmaatregelen geen onderdeel uitmaken van de kroongetuigendeal; Hoge Raad,
23 april 2019, ECLI:NL:HR:2019:600.
Dit traject van getuigenbescherming is bij het OM belegd bij een andere functionaris dan de functionaris die
betrokken is bij het sluiten van de kroongetuigendeal.
Dit is door de Hoge Raad bevestigd in het Passage-proces: Hoge Raad, 23 april 2019, ECLI:NL:HR:2019:600.

- 42 -

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

3 RECONSTRUCTIES
BEVEILIGINGSSITUATIES

Samenvatting

Beschouwing

3.1

Reconstructie beveiligingssituatie Reduan

Reduan, broer van kroongetuige Nabil B., werd op 29 maart 2018 doodgeschoten in zijn
bedrijfspand in Amsterdam. Hij was op dat moment 41 jaar oud. Reduan groeide op in
Utrecht en woonde de laatste jaren in Amsterdam. Hij was eigenaar van een
beletteringsbedrijf, dat onder andere logo’s ontwierp voor bedrijven en beursstands en
strandvlaggen leverde. In zijn vrije tijd was Reduan actief in het amateurvoetbal.
De reconstructie van de beveiligingssituatie van Reduan start op 14 januari 2017. Dat was
de dag waarop zijn jongste broer, Nabil B., aangaf te willen praten met politie en justitie.
Volgens informatie van het OM en de politie ontstond namelijk dreiging richting Nabil B.
en zijn familieleden op het moment dat Nabil B. zich tegen het CSV87 keerde.

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

Criminele samenwerkingsverbanden (CSV)
In Marengo-proces (zie het blauwe blok bij paragraaf 1.4) is aan de verschillende
verdachten leidinggeven dan wel deelname aan een crimineel samenwerkingsverband
(CSV) ten laste gelegd.88 Door het OM wordt een CSV gedefinieerd als ‘een verband
dat bestaat uit minimaal twee personen, waarbinnen sprake is van een structurele
samenwerking, en waarbij de verdachten delicten plegen die vier of meer jaren straf
opleveren en mede gericht zijn op financieel gewin.’89 Het begrip ‘crimineel netwerk’
wordt ook wel gebruikt. Vanuit criminologisch oogpunt verschillen deze begrippen
van elkaar in die zin dat een crimineel netwerk bestaat uit personen die noodzakelijke
kennis, motivatie en toegang hebben tot hulpbronnen om illegale activiteiten uit te
kunnen voeren, terwijl een crimineel samenwerkingsverband bestaat uit personen
die daadwerkelijk criminele activiteiten uitvoeren.90

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

87
88
89
90

Nabil B. wordt er van verdacht deel uit te maken van het CSV.
Hoewel in rechte nog niet onherroepelijk is vastgesteld dat sprake is (geweest) van een CSV rondom Ridouan T.,
wordt voor de leesbaarheid van het rapport deze term gebruikt.
Korf, D.J. Luijk, S.J. & De Meijer, M.E. (2018). Criminele samenwerkingsverbanden. Ontwikkelingen in aanpak en
duiding van effectiviteit. Amsterdam: Rozenberg Publishers, p. 5.
Korf, D.J. Luijk, S.J. & De Meijer, M.E. (2018). Criminele samenwerkingsverbanden. Ontwikkelingen in aanpak en
duiding van effectiviteit. Amsterdam: Rozenberg Publishers, p. 34.

- 43 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Tĳdlĳn Reduan

januari 2017 - april 2018

2017

Inhoud

14 januari 2017

14 januari 2017

Nabil B. liet zich
aanhouden en gaf
aan te willen praten
met het OM.

Nabil B gaf aan bang
te zijn voor zijn eigen
veiligheid en die van
zijn familie.

januari december 2017

Geen maatregelen
rondom bezoeken
familie aan PI, om
vermoeden van
overlopen niet te
versterken bij het
CSV.

23 februari 2017

Onopvallende
beveiligingsmaatregelen rondom
bijeenkomst OM
met een aantal
familieleden.

23 februari 2017

Het OM stelde onder
andere tijdens deze
bijeenkomst dat het
in Nederland nog
niet eerder was
voorgekomen dat er
(levens)gevaar was
voor familie van een
kroongetuige.

23 februari 2017

Een aantal familieleden
kreeg contactgegevens
BB&C MiddenNederland.

Samenvatting

Beschouwing

2018
februari 2018

Afspraak op locatie
(AOL) op alle woonadressen familie
kroongetuige.

januari - maart
2018

Verscheidene
beveiligingsmaatregelen voor familie
(niet zijnde Reduan),
zoals verhuizing,
camera’s en noodknop.

30 maart 2018

Dreigingsinschatting
voor directe omgeving kroongetuige.
Uitkomst: ernstig zeer waarschijnlijk.

begin februari
2018

Advocaten Nabil B.
kregen informatie dat
kroongetuigendeal
op 16 maart 2018
bekend zou worden.

eind februari begin maart 2018

Familie kroongetuige
kreeg informatie van
advocaten dat
kroongetuigendeal
op 16 maart 2018
bekend zou worden
en dat daardoor
veiligheidsrisico’s
konden ontstaan.

29 maart 2018

Familieleden (m.u.v.
ex-partner en
kinderen Reduan)
ondergebracht op
veilige plek onder
toezicht van politie.

26 januari 2018

BB&C kreeg informatie dat de kroongetuigendeal op
16 maart 2018
bekend zou worden
en dat daardoor
veiligheidsrisico’s
zouden kunnen
ontstaan.

maart 2018

Gesprekken tussen
het OM en broers
kroongetuige liepen
stroef.

29 maart 2018

23 januari 2018

Nabil B. gaf via zijn
advocaten bij BB&C
Midden-Nederland
aan dat een zus, een
broer en zijn moeder
omwille van veiligheid zouden moeten
verhuizen.

16 maart 2018

Verdediging
Mohamed R.
ontvangt deel van
de kluisverklaringen.

Het informatierapport dreiging, opgesteld
n.a.v. aanslag op Reduan, benoemde expliciet
de dreiging richting de familie en daarnaast
een vermoeden van dreiging in de richting
van één van de advocaten van de kroongetuige, die op dat moment fungeerde als
contactpersoon tussen de familie en het OM.

27 december
2017

half januari 2018

Opschaling activiteiten
ter beveiliging familie
kroongetuige.

Rechter-commissaris
keurde kroongetuigendeal goed.

16 maart 2018

17 maart 2018

Signaal dat lid CSV op
zoek was naar familielid
kroongetuige (niet
zijnde Reduan).

De kroongetuige gaf
bij zijn advocaten aan
dat zijn broer Reduan
en een andere broer
in gevaar waren,
omdat ze aan hem
gelinkt konden
worden.

29 maart 2018

28 maart 2018

Aanslag op het leven
van Reduan.

Bericht BB&C
Midden-Nederland
aan broer kroongetuige (niet zijnde
Reduan), waaruit
bleek dat BB&C de
dreiging op hem
reëel achtte.

28 augustus 2017
Advies van TGB:
tijdelijke veiligheidsmaatregelen voor
directe familie Nabil
B. doorzetten vanuit
stelsel B&B.

20 maart 2018

Behoefte aan
dreigingsinschatting
familie kroongetuige,
maar DRIO MiddenNederland heeft het
verzoek niet ingewilligd.

27 maart 2018

Afspraak gemaakt
om een opvallende
mobiele camera te
plaatsen op de
toegangsweg naar
het bedrijfspand van
Reduan; deze
afspraak was op
29 maart nog niet
uitgevoerd.

28 augustus 2017
Dreigingsanalyse
Nabil B. opgesteld
door TGB voor het
gezin en familie van
de kroongetuige.
Uitkomst: hoog ernstig.

tweede helft
maart 2018

Familielid kroongetuige (waar CSV
naar op zoek was,
niet zijnde Reduan)
kreeg noodknop en
camera’s en nam
zelf een aantal
beveiligingsmaatregelen.

24 maart 2018

Berichten BB&C
Midden-Nederland
aan een van de
broers van de
kroongetuige (niet
zijnde Reduan)
waaruit bleek dat
BB&C dreiging op
hem reëel achtte.

april 2018

Familie kroongetuige
vertrok tijdelijk naar
het buitenland,
gefaciliteerd door
de overheid.

17 maart 2017

Aantal familieleden
met beveiligd vervoer
naar bijeenkomst in
De Bunker.

23 maart 2018

DRIO MiddenNederland vernam
dat de kroongetuigendeal
diezelfde dag nog
werd ingebracht
in het Marengoproces.

kort na
23 maart 2018

Dienst Regionale
Recherche
Amsterdam vroeg
aan politie MiddenNederland of zij
iets moest doen
ter beveiliging
van familieleden
kroongetuige in
Amsterdam. Het
antwoord was dat
er niets hoefde te
gebeuren.

Er werd geen informatie
over de familie
ingevoerd in de
politiesystemen wegens
de vermoedelijke
aanwezigheid van een
corrupt contact van het
CSV binnen de politie.

23 maart 2018

OM maakte in proformazitting bekend dat
het in het Marengoproces een kroongetuigenovereenkomst
met Nabil B. heeft
gesloten.

kort na
23 maart 2018

Verzoek broer
kroongetuige
(niet zijnde Reduan)
om AOL voor
werklocatie Reduan
doorgegeven aan
BB&C Amsterdam.

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Legenda
- 44 -

23 februari 2017

Gebeurtenis

Maatregelenbesluit

Dreigingsinformatie/signaal

Maatregelenadvies

Maatregelenuitvoer

Informatieproduct (zie paragraaf 2.3.4)

Bijlagen

Inhoud

3.1.1 Aanhouding Nabil B.
Op zaterdag 14 januari 2017 belde Nabil B. met een advocaat om aan te geven dat hij
met het OM wilde praten. Aanleiding hiervoor was dat Nabil B., naar eigen zeggen,
betrokken was bij de voorbereiding voor de moordaanslag op Khalid Hmidat. Bij
vergissing werd echter niet Khalid Hmidat maar Hakim Changachi vermoord.91 Sommige
leden van de familie van Nabil B. en de familie Changachi kenden elkaar goed vanuit de
wijk waarin beide families woonden. In een eerder gesprek met de familie Changachi
had Nabil B. laten vallen wie er volgens hem achter de moord op Hakim Changachi zat
en dat Nabil B. met de politie ging praten. De in eerste instantie door Nabil B. benaderde
advocaat belde met Derk Wiersum (een collega-advocaat van een ander kantoor) en gaf
aan dat hij met een potentiële cliënt zat die hij niet kon vertegenwoordigen. Bij de
advocaat was bekend dat een collega-advocaat van Wiersum ervaring had met het
sluiten van overeenkomsten met justitie bij complexe strafzaken. Diezelfde avond spraken
Nabil B., Wiersum en zijn collega-advocaat elkaar. Nabil B. gaf aan samen te willen
werken met het OM en was bang voor zijn eigen veiligheid en die van zijn familie. Op de
verschillende telefoons die Nabil B. bij zich had, kreeg hij voortdurend berichtjes met de
mededeling dat hij zich moest melden op een bepaalde locatie in Utrecht. Nabil B. ging
ervan uit dat, als hij daarnaartoe zou gaan, hij zou sterven. Nog diezelfde avond liet Nabil B.
zich in Amsterdam met een wapen op zak arresteren.92 De gecontroleerde aanhouding
van Nabil B. is in overleg met het OM tot stand gekomen. Om 20.30 uur heeft Nabil B.
zijn telefoons uitgeschakeld, onder het voorwendsel dat hij was aangehouden door de
politie. In werkelijkheid is hij echter pas later op de avond, rond 23.00 uur aangehouden.
Door hem aan te houden en vast te zetten was zijn veiligheid voorlopig geborgd. De
wapenvondsten boden daarvoor een grondslag.93
Nadat Nabil B. was aangehouden, ontstonden ‘op straat’ vermoedens dat zijn verhaal
niet klopte. Zo vroeg Mohamed R., die ervan wordt verdacht lid te zijn van het CSV en
een goede vriend was van Nabil B., aan de partner van Nabil B. om bewijs dat hij was
opgepakt en in de gevangenis zat. Hij had eerder ook Wiersum al gebeld om nadere
informatie te vragen over het tijdstip en de reden van aanhouding van Nabil B. Om
richting de omgeving van Nabil B. te kunnen aantonen waarom hij in de avond van
14 januari 2017 niet meer op oproepen en berichtjes reageerde, heeft het OM in overleg
met de advocaten van de kroongetuige het daadwerkelijke tijdstip van de aanhouding
van Nabil B. in een kopie van het originele proces-verbaal aangepast naar 20.30 uur.
Deze kopie van het proces-verbaal werd op 28 maart 2017 via de partner van Nabil B.
overhandigd aan Mohamed R.94

91
92
93

94

In de media wordt over deze moord gesproken als de 'Utrechtse vergismoord'. De moord op Hakim Changachi
vond op 12 januari 2017 plaats.
Nabil B. had niet alleen een wapen bij zich, maar meldde dat er ook een wapen lag in zijn ouderlijke woning in
Utrecht.
Nabil B. is op 10 mei 2017 voor dit wapenbezit door de rechtbank Amsterdam veroordeeld tot een gevangenisstraf
van 18 maanden met aftrek van voorarrest. In hoger beroep heeft het Gerechtshof hem op 20 september 2018
een gevangenisstraf van 7 maanden opgelegd.
Alleen in de kopie van het proces-verbaal dat bestemd was om aan Mohamed R. af te geven is het tijdstip van
aanhouding aangepast. In het dossier stonden ook de namen van de moeder en de zus van Nabil B. vermeld. De
familie vond het onzorgvuldig uit het oogpunt van zorg om hun veiligheid. Het weglakken van namen in een
regulier proces-verbaal naar aanleiding van het aantreffen van een vuurwapen zou volgens het OM tot meer
argwaan leiden.

- 45 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

3.1.2 Onderhandeling over een kroongetuigendeal
Nabil B. was bereid verklaringen af te leggen over meerdere liquidaties in ruil voor
strafvermindering. Hij wilde echter alleen een overeenkomst met het OM sluiten, als zijn
familie daarachter stond. Het werd al snel duidelijk dat het mogelijke belang van de
informatie die Nabil B. had zo groot was dat het Landelijk Parket95 betrokken moest
worden. Deze informatie had namelijk betrekking op georganiseerde, zware criminaliteit,
die bovendien de grenzen van arrondissementen overschreed. De zaak werd op
24 januari 2017 dan ook overgedragen aan het Landelijk Parket.96 Vanuit het Landelijk
Parket werden twee officieren van justitie betrokken. Eén was verantwoordelijk voor het
opstellen van de kroongetuigendeal, de andere voor het getuigenbeschermingstraject.
Ook tegen hen zei Nabil B. dat zijn familie groot gevaar liep als hij ging verklaren: ’Als ze
mij niet te pakken krijgen, pakken ze een broer.’
Het Landelijk Parket voelde zich geconfronteerd met een dilemma. Het traject richting
een kroongetuigendeal starten bood kansen om een reeks liquidaties uit het recente
verleden op te lossen en een halt toe te roepen aan dergelijke liquidaties in de toekomst,
maar leverde risico’s op voor Nabil B., zijn gezin en zijn familie. Niet gaan onderhandelen
met Nabil B. betekende dat er geen informatie over het CSV en zijn betrokkenheid bij
liquidaties zou komen, dat de liquidaties vermoedelijk door zouden gaan en dat Nabil B.
zelf groot gevaar zou lopen, zodra hij zijn straf wegens wapenbezit zou hebben
uitgezeten. Als het Landelijk Parket geen kroongetuigendeal met Nabil B. zou sluiten,
zou er naar verwachting geen dreiging voor zijn familie ontstaan. In overleg met de CTC
(zie het blauwe blok in paragraaf 2.4) besloot het Landelijk Parket het kroongetuigentraject
met Nabil B. te starten.
Het eerste halfjaar na zijn aanhouding verbleef Nabil B. in verschillende penitentiaire
inrichtingen. Volgens Nabil B. viel het daar de andere gedetineerden op dat hij wel erg
vaak verhoord werd en bezoek kreeg van zijn advocaten voor iemand die alleen verdacht
werd van verboden wapenbezit.97 De familie vreesde dat deze informatie naar de
buitenwereld werd gelekt, waardoor het CSV gesterkt zou kunnen worden in zijn
vermoeden dat Nabil B. met justitie aan het praten was. Rond bezoeken van de
advocaten, gezins- en familieleden aan Nabil B. in de verschillende penitentiaire
inrichtingen, werden toen bewust geen beveiligingsmaatregelen getroffen, omdat die
het vermoeden van het ‘overlopen’ van Nabil B. zouden versterken. De advocaten van
Nabil B. waren niet aanwezig bij de verhoren van Nabil B. die geleid hebben tot de
kluisverklaringen.98 Deze verhoren vonden plaats in de periode van 26 januari 2017 tot en
met 18 mei 2017 en resulteerden in 41 kluisverklaringen.99 Deze verklaringen werden
vervolgens op verzoek van het OM onderworpen aan een verificatie- en falsificatie­
onderzoek door de politie. Op basis van dat onderzoek concludeerde het OM dat de
door Nabil B. afgelegde verklaringen op een aantal belangrijke punten werden bevestigd

95
96
97
98
99

Het Landelijk Parket is belast met de bestrijding van (inter)nationale georganiseerde en ondermijnende
criminaliteit.
Requisitoir van het OM in het Marengo-proces zoals uitgesproken ter terechtzitting van 8 juni 2022, p. 17.
Dit ondanks inspanningen van het OM, de kroongetuige en zijn advocaten om mogelijke argwaan tot het minimum
te beperken.
In andere bekende kroongetuigenzaken is de advocaat op eigen verzoek wel aanwezig geweest bij de verhoren
die hebben geleid tot kluisverklaringen en heeft het OM daartegen ook geen bezwaar gehad.
Requisitoir van het OM in het Marengo-proces zoals uitgesproken ter terechtzitting van 8 juni 2022, p. 17.

- 46 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

en dat er geen punten waren aangetroffen die niet bleken te kloppen. Deze resultaten
onderbouwden voor het OM de beoordeling dat de informatie in de kluisverklaringen
van Nabil B. betrouwbaar was.
Het OM was ervan overtuigd dat de dreiging richting Nabil B. direct voortkwam uit diens
eigen criminele betrokkenheid bij het CSV. Vanuit die overtuiging schatte het OM de
waarschijnlijkheid van tenuitvoerlegging van de dreiging tegen hem zeer hoog in.100 Het
OM begreep van Nabil B. dat hij voor zichzelf geen andere mogelijkheid zag om niet te
worden geliquideerd dan dat hij verklaringen ging afleggen tegen het CSV waar hij zelf
deel van had uitgemaakt. Nabil B. had in de ogen van het OM zelf veel belang bij het
sluiten van een overeenkomst, vanuit de gedachte dat als ze hem zonder overeenkomst
zouden laten gaan, hij dit vrijwel zeker met de dood zou moeten bekopen.
3.1.3 Overleg met de familie
Dat Nabil B. aan zijn traject om kroongetuige te worden de voorwaarden had verbonden
dat zijn familie daarmee akkoord moest gaan en dat zijn familie veilig zou zijn, was voor
het OM een belangrijke reden om met de familie van Nabil B. in gesprek te gaan. Het
OM nodigde op 23 februari 2017 een aantal familieleden uit voor een bijeenkomst in een
hotel in Amsterdam. Het doel van deze bijeenkomst was om de familie te informeren
over de gang van zaken rond het kroongetuigentraject, de mogelijke dreiging die
daardoor ontstond richting de familie en de beveiliging van de familie. Het OM had
gezorgd voor onopvallende beveiligingsmaatregelen rond deze bijeenkomst. Vanuit het
OM waren de twee officieren van het Landelijk Parket aanwezig. Zij hadden BB&C
(Bewaken, Beveiligen & Crisisbeheersing) van het AP Midden-Nederland uitgenodigd
om aan te sluiten bij de bijeenkomst, zodat de familie een aanspreekpunt had binnen
BB&C voor vragen over hun veiligheid. Daarnaast waren de advocaten van Nabil B.
aanwezig en drie in overleg met Nabil B. geselecteerde familieleden. Nabil B. was zelf
niet aanwezig. Het OM was verrast over de geringe kennis van de aanwezige familieleden
over de achtergrond van de (gearrangeerde) aanhouding van Nabil B. Volgens het OM
kon niet worden uitgesloten dat er veiligheidsrisico’s waren voor de familie, maar er
waren op dat moment in ieder geval geen concrete signalen. Daarnaast stelde het OM in
deze bijeenkomst en ook later, dat het in Nederland nog niet eerder was voorgekomen
dat er (levens)gevaar was voor familie van een kroongetuige en dat het om die reden
eigenlijk geen risico’s zag voor de familie.
BB&C Midden-Nederland gaf de familieleden een korte toelichting over de werking van
het decentrale domein van het stelsel B&B en welke maatregelen daarbij kunnen horen.
BB&C gaf contactgegevens aan de aanwezige familieleden, zodat zij contact konden
opnemen op het moment dat er iets zou gebeuren waardoor zij zich zorgen zouden
maken. De aanwezige familieleden werd gevraagd deze contactgegevens vertrouwelijk
te delen met de overige familieleden. Dit kwam niet op die manier over bij de
familieleden. Zij begrepen vooral dat de in deze bijeenkomst verstrekte informatie strikt
vertrouwelijk moest blijven en dachten dat dit ook gold voor de contactgegevens van

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
100 Op 31 januari 2017 werd Justin Jap Tjong geliquideerd in Amsterdam-Osdorp. Zowel Nabil B. als het OM vatte
deze liquidatie op als extra signaal van het meedogenloze optreden van het CSV en de dreiging die daardoor
ontstond in de richting van Nabil B. Men vermoedde namelijk dat Jap Tjong geliquideerd was, omdat hij
onvoldoende meewerkte met het CSV en het CSV het vermoeden had dat hij met de politie praatte.

- 47 -

Bijlagen

Inhoud

BB&C. BB&C zou de komende tijd niet zelf contact opnemen met de familie, omdat het
OM er rekening mee hield dat het CSV al doorhad dat Nabil B. aan het praten was en
daarom de familie in de gaten hield. De advocaat van Nabil B., de officieren van het
Landelijk Parket en BB&C hadden afgesproken dat de advocaat als contactpersoon zou
fungeren voor de familie in het maken van vervolgafspraken over eventueel te treffen
beveiligingsmaatregelen. De familieleden waren in de veronderstelling dat BB&C waar
nodig later in het traject contact op zou nemen met de familieleden om hun specifieke
situatie te inventariseren om te bezien of er wellicht maatregelen nodig zouden zijn.
Volgens het OM lag het initiatief voor het maken van concrete afspraken bij de familie
zelf, door tussenkomst van de contactpersoon.
Uit de door Nabil B. afgelegde verklaringen was duidelijk geworden dat er minstens één
corrupt contact werkzaam was binnen de politie.101 Het OM vond het om die reden
onverstandig om zichtbare beveiligingsmaatregelen te treffen voor de familie en om
meldingen te maken in de politiesystemen, zoals een afspraak dat de politie extra snel
zou reageren als één van de familieleden contact zou opnemen. De gedachte daarachter
was dat het CSV dan zou vernemen dat de familie beveiligd werd en daaruit de conclusie
zou kunnen trekken dat dit het gevolg was van het ‘overlopen’ van Nabil B. naar
justitie.102,103
Met name Reduan uitte zich tijdens de bijeenkomst kritisch over de opstelling van het
OM ten aanzien van de veiligheid van de familie. Van de bij het gesprek aanwezige
familieleden maakte hij zich het meeste zorgen over zijn eigen veiligheid. Hij vroeg aan
de officieren van het Landelijk Parket in welke situatie de veiligheid van de familieleden
het best gewaarborgd was: wel of geen overeenkomst? De officieren vonden dat vanuit
hun rol moeilijk in te schatten en merkten op dat zij niet de juiste personen waren om
daarover te oordelen, omdat zij ook een ander belang dienden, namelijk het verkrijgen
van verklaringen van Nabil B.
Na de bijeenkomst belde Nabil B. met zijn advocaat om zijn zorgen te uiten over de
veiligheid van zijn familie. Volgens hem had één van zijn zussen de risico’s sterk
gerelativeerd en kwam dat doordat het OM veel te voorzichtig was geweest in het
schetsen van de risico’s voor de familie. De advocaat gaf dit door aan de officieren van
het Landelijk Parket. Nabil B., zijn familie en zijn advocaten vonden het opmerkelijk dat
het OM Nabil B. wel betrouwbaar achtte op het gebied van de kluisverklaringen en
ogenschijnlijk niet (of veel minder) op het gebied van zijn waarschuwingen over de
levensgevaarlijke situatie waarin zijn familie was komen te verkeren. Reden hiervoor was
volgens het OM dat zijn kluisverklaringen betrouwbaar werden geacht op basis van
verificatie en falsificatie van zijn beweringen. Deze verificatie en falsificatie van zijn
beweringen ten aanzien van de veiligheid achtte het OM niet mogelijk, omdat concrete
aanwijzingen ontbraken.

101 Men kon niet direct acteren op dit corrupte contact, omdat de onderbouwing hiervan onderdeel was van de
kluisverklaringen. Die verklaringen zouden pas gebruikt mogen worden na het sluiten van een overeenkomst met
Nabil B. Bovendien zou een eventueel ontslag van het corrupte contact moeten worden onderbouwd, waardoor
het vermoeden dat Nabil B. praatte met justitie zou kunnen worden bevestigd.
102 In de heimelijke fase voorafgaand aan het sluiten van een overeenkomst bestaat de zorgplicht eruit dat het niet
uitlekt dat de potentiële kroongetuige aan het onderhandelen is.
103 Volgens Nabil B. stond dit corrupte contact echter niet in verbinding met het CSV.

- 48 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Op 17 maart 2017 organiseerde het Landelijk Parket een tweede bijeenkomst met de
familie. Deze vond plaats in de beveiligde rechtbank De Bunker in Amsterdam. Deze
keer waren alle familieleden uitgenodigd en was Nabil B. zelf ook aanwezig. Een deel van
de familieleden was met beveiligd vervoer naar deze bijeenkomst gebracht. Reduan gaf
toen aan dat hij niet wilde dat Nabil B. met het OM in zee zou gaan. Op dat moment was
de familie unaniem tegen de medewerking van Nabil B. met justitie. Met name de broers
van Nabil B. verweten hem dat hij op 14 januari 2017, toen hij vond in een levens­
bedreigende situatie te zijn terechtgekomen, niet eerst naar hen was gekomen maar in
plaats daarvan naar justitie was gegaan. Zij hadden volgens hen in gezamenlijk overleg
mogelijk een andere uitweg uit deze moeilijke situatie kunnen vinden. Daar was Nabil B.
het niet mee eens. De bijeenkomst leidde volgens een van de advocaten van Nabil B.
niet tot opheldering en een gezamenlijk plan, maar vooral tot frustraties, emoties en
verwijten.
Vervolgens was er tot eind 2017 vanuit het OM weinig contact met de familie over hun
beveiliging en zijn er voor hen ook geen beveiligingsmaatregelen getroffen. De
belangrijkste reden hiervoor was dat de onderhandelingen met Nabil B. zich toen nog in
de heimelijke fase bevonden en geheim moesten blijven. Het OM veronderstelde dat de
dreiging tegen de familie gering was zolang het CSV geen weet had van de
onderhandelingen met Nabil B. Voor het geval dat het tot een overeenkomst zou komen
en de verklaringen gebruikt zouden gaan worden, werd in de zomer van 2017 in opdracht
van het College van procureurs-generaal door het Team Getuigenbescherming (TGB)
een dreigingsanalyse opgesteld ten behoeve van de beveiliging van Nabil B., zijn partner
en hun kind als onderdeel van de voorbereiding van hun opname in het programma
Getuigenbescherming. Deze dreigingsanalyse had in beperkte mate ook betrekking op
de familie (moeder, broers en zussen) van Nabil B. De waarschijnlijkheid van de dreiging
werd in de dreigingsanalyse voor alle genoemde personen ingeschat als ‘hoog’, de ernst
als ‘ernstig’. De dreiging tegen de familie werd onderbouwd door verklaringen van Nabil B.
en andere bij de politie beschikbare informatie. Beide bronnen gaven inzicht in de
werkwijze van het CSV om als een doelwit niet bereikbaar is, een naaste te vermoorden.
Het advies dat voortkwam uit de dreigingsanalyse was om de tijdelijke beveiligings­
maatregelen voor de directe familie door te zetten vanuit het decentraal domein binnen
het stelsel B&B, zodra de verklaringen naar buiten zouden komen.104 Op dat moment
(zomer 2017) waren er vanuit B&B nog geen concrete beveiligingsmaatregelen voor de
familie in werking. De dreigingsanalyse werd vanuit het TGB niet doorgestuurd naar het
bevoegd gezag, in dit geval de hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland.105
BB&C Midden-Nederland kende deze dreigingsanalyse dus niet.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

104 Dit past volgens het OM in de reguliere werkwijze dat het ‘kerngezin’ van een kroongetuige wordt opgenomen in
het programma Getuigenbescherming en overige familie in het stelsel B&B.
105 Dit sluit aan bij de reguliere gang van zaken dat een dreigingsanalyse enkel wordt gedeeld met de opdrachtgever,
het College van procureurs-generaal, en niet met andere onderdelen van het OM of de politie en ook niet met de
familie of de advocaten van een kroongetuige. Redenen hiervoor waren in dit specifieke geval volgens het OM dat
de dreigingsanalyse deels was gebaseerd op kluisverklaringen die geheim dienden te blijven. Daarnaast bevatte
de dreigingsanalyse 00-informatie die niet verder gedeeld mocht worden. De dreigingsanalyse bevatte ook een
weergave van een psychologisch rapport over de kroongetuige dat niet gedeeld mocht worden. Tot slot stonden
er uitvoeringsmaatregelen in uit het toekomstige getuigenbeschermingsprogramma die niet gedeeld mochten
worden. Een gedeelte van de informatie uit de dreigingsanalyse werd wel mondeling gedeeld met het bevoegd
gezag.

- 49 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

In augustus 2017 sprak een aantal familieleden van Nabil B. met diens advocaten. In het
gesprek wisselden de familieleden en de advocaten van Nabil B. van gedachten over de
mogelijke risico’s voor de familie. De advocaten vertelden dat de familie volgens het OM
in de meest extreme situatie een baksteen door de ruit zou kunnen verwachten, waar
een familielid stelde dat er doden zouden kunnen vallen na het tekenen van de
kroongetuigendeal. In een mailwisseling tussen de advocaten van Nabil B. begin
november 2017 bevestigde een van de advocaten dat een aantal broers (waaronder
Reduan) zich persoonlijk bedreigd voelde door de kroongetuigendeal, omdat de
‘tegenspelers’ hen (goed) kennen en ze daarom meer kwetsbaar zijn/lijken. In diezelfde
mail gaf de advocaat aan dat Reduan en een andere broer vonden dat justitie met een
plan en voorstellen moest komen voor de beveiliging van de familie en dat zij daarover,
in het bijzijn van de advocaten van Nabil B., wel met justitie wilden praten. Ook gaf de
advocaat aan dat een officier van het Landelijk Parket daarop had aangegeven bereid te
zijn tot een gesprek, maar weinig garanties of toezeggingen te kunnen geven. Dit signaal
is niet doorgegeven aan BB&C Midden-Nederland.
In een gesprek tussen Nabil B., zijn advocaten en het Landelijk Parket in het najaar van
2017 is gesproken over een mogelijk gesprek met TGB voor een tweetal familieleden.
Hierover is echter niet concreet gesproken met desbetreffende familieleden en het heeft
niet geleid tot het concreet overwegen van opname van familieleden in het programma
Getuigenbescherming.
3.1.4 Twijfels van Nabil B. over het tekenen van de kroongetuigendeal
Nabil B. beschikte tijdens zijn detentie enige tijd over een PGP-telefoon (zie het blauwe
blok in paragraaf 3.1.8), waarmee hij contact had met leden van het CSV.106 Daarnaast
beschikte Nabil B. tijdens zijn detentie in de periode van september 2017 tot en met
9 februari 2018 (tot zijn verplaatsing naar een andere penitentiaire inrichting) ook over
een iPhone, waarmee hij met enkele familieleden communiceerde. Uit het
berichtenverkeer via zijn PGP-telefoon kreeg hij de stellige indruk dat er voor hem geen
weg terug was en dat hij geen redelijk alternatief had voor zijn traject richting een
kroongetuigendeal. Desondanks had Nabil B. in het najaar van 2017 op drie punten
aarzelingen om de kroongetuigendeal te ondertekenen:
• Er was niet voldaan aan zijn voorwaarde dat de familie akkoord moest gaan en veilig
was.
• Zijn goede vriend, Mohamed R., zou op basis van de door hem afgelegde verklaring
veroordeeld kunnen worden tot een gevangenisstraf van dertig jaar of levenslang.
• Ridouan T. en Saïd R. (de vermoedelijke leiders van het CSV) liepen nog vrij rond en
zouden zich mogelijk extra inspannen om buiten bereik van de Nederlandse
autoriteiten te blijven, wanneer ze weet hadden van het bestaan van de
kroongetuigendeal; daarmee ontstond het risico dat zij de dans zouden kunnen
ontspringen.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

106 Requisitoir van het OM in het Marengo-proces zoals uitgesproken ter terechtzitting van 8 juni 2022, p. 58.

- 50 -

Bijlagen

Inhoud

Nabil B. heeft nog geprobeerd voor dit laatste aspect als extra clausule in de
kroongetuigendeal op te laten nemen dat deze pas bekendgemaakt zou mogen worden
nadat de vermoedelijke leiders van het CSV waren aangehouden, maar daar is het OM
niet mee akkoord gegaan.107 Ondanks zijn twijfels heeft Nabil B. er uiteindelijk voor
gekozen de kroongetuigendeal te tekenen. Daarbij speelde mee dat Nabil B. en zijn
advocaten van het OM de indruk, maar nadrukkelijk niet de toezegging, hadden
gekregen dat bekendmaking van de kroongetuigendeal nog zes tot negen maanden zou
duren. De vermoedelijke leiders van het CSV moesten eerst nog worden opgepakt en
pas dan zou er een zaak komen, waarin men bekend zou moeten maken dat er een
kroongetuige was. De veronderstelling van Nabil B. en zijn advocaten was dus dat er nog
tijd zou zijn om de beveiliging van de familie op orde te brengen, voordat de
overeenkomst bekend zou worden.
3.1.5 Toetsing en vaststelling kroongetuigendeal
Het OM presenteerde in oktober 2017 de af te sluiten kroongetuigendeal aan Nabil B.,
die daar op 17 november 2017 zijn handtekening onder zette. Het traject richting de
totstandkoming van een kroongetuigendeal tussen Nabil B. en het OM werd in 2017 een
aantal keer getoetst door de CTC (zie het blauwe blok in paragraaf 2.4). De CTC betrok
in haar afwegingen onder meer dat:
• de kluisverklaringen veel nieuwe en belastende informatie bevatten;
• deze informatie niet alleen betrekking had op het verleden maar ook op het
voorkomen van nieuwe ernstige feiten (nieuwe liquidaties) in de toekomst;
• deze verklaringen geverifieerd waren en een hoog waarheidsgehalte hadden;
• de kroongetuige strafvermindering (van 50%) zou krijgen in ruil voor deze verklaringen;
• er voldoende opsporingscapaciteit beschikbaar was om met deze verklaringen aan
de slag te gaan;
• er door middel van getuigenbescherming maatregelen zouden worden genomen op
het gebied van bescherming en beveiliging voor de kroongetuige, zijn partner en
kind en dat zijn familieleden (moeder, broers en zussen) in het stelsel B&B zouden
worden ondergebracht. De CTC ging hierbij uit van hetgeen was gesteld in de door
TGB opgestelde dreigingsanalyse. De CTC adviseerde het TGB en de uitvoerders
van B&B in deze casus met elkaar af te laten stemmen.
De CTC adviseerde positief over de kroongetuigendeal aan het College van procureursgeneraal, dat vervolgens toestemming gaf. Daarna informeerde een procureur-generaal
de minister van Justitie en Veiligheid mondeling over de overeenkomst en stemde de
minister in met de overeenkomst. Deze werd vervolgens voorgelegd aan de rechtercommissaris voor een rechtmatigheidstoets. De rechter-commissaris keurde de
kroongetuigendeal op 27 december 2017 goed.108 Vanaf dat moment was er sprake van
een formele deal en konden de kluisverklaringen als tactische verklaringen worden
gebruikt in het Marengo-onderzoek.

107 Reden hiervoor was voor het OM dat anders in de tussentijd mogelijk de titel voor de vrijheidsbeneming van Nabil
B. zou kunnen aflopen en er een acuut veiligheidsprobleem voor hem zou ontstaan. Daarnaast vormde de dreiging
die uitging van het CSV volgens het OM een groot maatschappelijk probleem dat eerdere openbaarmaking van
de overeenkomst wellicht noodzakelijk zou maken.
108 Requisitoir van het OM in het Marengo-proces zoals uitgesproken ter terechtzitting van 8 juni 2022, p. 11.

- 51 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

3.1.6 Beveiliging familie na de totstandkoming van de kroongetuigendeal
Na de vaststelling van de kroongetuigendeal, spraken de betrokken hoofdofficieren
onderling af dat de hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland op zou
treden als eerste contact voor de beveiliging van de familie van de kroongetuige. Iedere
hoofdofficier behield zijn eigen verantwoordelijkheid, maar men stemde onderling af
tussen de betrokken parketten. Vanaf dat moment coördineerde BB&C MiddenNederland de beoordeling en uitvoering van de beveiligingsmaatregelen voor de familie.
De coördinatie vanuit het AP Midden-Nederland kwam voort uit het gegeven dat een
aanzienlijk deel van de familieleden in Midden-Nederland woonde.
In de periode van half december 2017 tot half januari 2018 probeerden de officieren van
het Landelijk Parket en Reduan met elkaar in gesprek te komen over de veiligheidssituatie
van de familieleden van de kroongetuige. De officieren van het Landelijk Parket vonden
het met name van belang om in gesprek te komen met Reduan en een andere broer van
de kroongetuige om hen te bewegen om met BB&C in gesprek te gaan over het treffen
van beveiligingsmaatregelen, omdat zij het signaal hadden gekregen dat de broers niet
in gesprek wilden komen met BB&C Midden-Nederland. Bij het plannen van het gesprek
sprak Reduan meerdere keren zijn zorgen uit over de locatie en het vervoer ernaartoe.
Zo gaf hij aan niet in Osdorp of Amsterdam-West te willen afspreken, omdat ‘ze daar
meteen zouden worden gezien’. Het OM zag zelf ook de noodzaak tot het afspreken op
een veilige locatie, omdat afscherming in deze fase nog steeds cruciaal was. Na veel
discussie over de locatiekeuze, vond het gesprek uiteindelijk eind januari 2018 plaats in
de beveiligde rechtbank De Bunker in Amsterdam.
De broers van de kroongetuige uitten in dat gesprek hun zorgen en frustraties over het
gebrek aan maatregelen ten behoeve van de veiligheid van de gehele familie en wilden
ook spreken over hun eigen veiligheid. Hun prioriteit lag echter bij de veiligheidssituatie
van hun moeder. De broers vonden dat het lang duurde voordat de beveiliging van hun
moeder werd geregeld109 en wilden dat eerst oplossen. De officieren van het Landelijk
Parket gaven tijdens het gesprek nogmaals te kennen dat de beveiliging van de familie
niet onder de verantwoordelijkheid van het Landelijk Parket viel. Het Landelijk Parket was
wel verantwoordelijk voor de beveiliging van de kroongetuige en zijn partner, omdat die
binnen het programma Getuigenbescherming vielen. De familieleden (moeder, broers
en zussen van de kroongetuige) vielen binnen het stelsel B&B en zouden dus in contact
moeten treden (of worden gebracht) met BB&C Midden-Nederland.
3.1.7 Opschaling activiteiten ter beveiliging familie
Op 26 januari 2018 ontvingen BB&C en RCCB Midden-Nederland een terugkoppeling
van een betrokken rechercheofficier uit het beleidsteam Marengo, waarin het zaaksteam
Marengo110 had aangekondigd een aantal verklaringen van de kroongetuige te zullen
inbrengen in de rechtszaak tegen Mohamed R. op 23 maart 2018 (zie onderstaand blauw
blok) en dat daardoor veiligheidsrisico’s zouden kunnen ontstaan. Deze rechercheofficier
gaf daarbij ook aan, dat hij er bij het zaaksteam op had aangedrongen om zo snel

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
109 Dit werd volgens het OM mede veroorzaakt door de hoge financiële eisen die daaraan door de familie werden
verbonden. De familie vond dat zij een realistische opgave van de kosten had gegeven.
110 Het zaaksteam Marengo bestaat uit de drie officieren plus vertegenwoordigers van de recherche en eventueel
andere bij dit onderzoek betrokken medewerkers van de politie en het OM.

- 52 -

Bijlagen

Inhoud

mogelijk, maar uiterlijk medio februari 2018, te concretiseren welke risico’s voor wie
zouden gaan gelden. Het zaaksteam had ook een overzicht aangeleverd bij het
beleidsteam Marengo met personen die volgens hen gevaar zouden lopen, zodra
bekend zou worden dat er een kroongetuige was en wat hij had verklaard. Nabil B. en
zijn familie kwamen ook voor in dit overzicht.
Het beleidsteam Marengo gaf vervolgens opdracht aan drie politie-eenheden om de
positie en veiligheid in kaart te brengen van de personen die in de verklaringen van de
kroongetuige voorkwamen (met name vanuit het criminele circuit) en die daardoor
mogelijk gevaar zouden lopen. Daarbij moesten per persoon vragen worden beantwoord,
zoals: Waar moet men alert op zijn? Wie moeten worden gewaarschuwd? Wie doet de
beveiliging? Waar moeten beveiligingsmaatregelen worden getroffen? Wat is de
voorstelbaarheid van een dreiging? Deze opdracht resulteerde in een lijst met circa
veertig namen van personen en de actiehouders voor eventueel nodige beveiligings­
maatregelen. Voor Nabil B. en zijn familie kwam hieruit naar voren dat het CSV zou
proberen om druk uit te oefenen op de kroongetuige om zijn verklaringen in te trekken
of anders mogelijk over zou gaan tot vergeldingsacties. Als actie werd daarbij genoemd
dat het Team Bijzondere Getuigen (TBG) Nabil B. en zijn familie in kennis moest stellen
van het risico en voor hen beveiligingsmaatregelen moest treffen.
RCCB Midden-Nederland legde op 20 maart 2018 het verzoek neer bij DRIO MiddenNederland om dreigingsinschattingen op te stellen voor alle personen die op de lijst
stonden. DRIO heeft dat verzoek niet ingewilligd, omdat de lijst voor DRIO op dat
moment willekeurig leek en de aanleiding om dreigingsinschattingen op te stellen voor
deze personen niet helder was. Daarnaast speelde mee voor DRIO dat de opdracht niet
vanuit het bevoegd gezag kwam.

Aanleiding om kroongetuigendeal in maart 2018 bekend te maken
Op 5 september 2017 werd Nabil B. in de penitentiaire inrichting aangehouden en in
voorlopige hechtenis genomen voor medeplichtigheid in de onderzoeken naar de
vergismoord op Hakim Changachi (onderzoek Roos) en de poging tot moord op
Khalid Hmidat (onderzoek Doorn).111 Voor deze zaken zijn ook vier schutters
aangehouden. De aanhouding van Nabil B. in de onderzoeken Roos en Doorn was
volgens het OM van invloed op de timing van het bekend moeten maken dat er een
kroongetuige in het Marengo-proces is. De kluisverklaringen bevatten namelijk een
bekentenis van zijn betrokkenheid bij deze zaken.
Een tweede gebeurtenis die van invloed was op de planning van de bekendmaking
van de kroongetuigendeal was de poging tot liquidatie van Mohamed R. in de nacht
van 17 op 18 december 2017. Hij werd kort daarna (op 18 december 2017)
aangehouden in het ziekenhuis. Deze aanhouding vond eveneens plaats in het kader
van de onderzoeken Roos en Doorn. Bij de aanhouding, de inverzekeringstelling en
de voorgeleiding bij de rechter-commissaris zijn de ernstige bezwaren jegens
Mohamed R. onderbouwd met ontsleutelde PGP-berichten van de PGP-safe server,

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

111 Requisitoir van het OM in het Marengo-proces zoals uitgesproken ter terechtzitting van 8 juni 2022, p. 9.

- 53 -

Bijlagen

Inhoud

de verkeersgegevens van zijn telefoon en de TGO-bevindingen.112 Op 29 december
2017 heeft de raadkamer van de rechtbank de gevangenhouding van Mohamed R.
bevolen. De advocaat van Mohamed R. heeft hiertegen hoger beroep ingesteld. Het
hoger beroep is op 26 januari 2018 door het Hof afgewezen. Vervolgens heeft de
advocaat op 28 januari 2018 verzocht om verstrekking van ontbrekende informatie.
Met machtiging van de rechter-commissaris kon het OM de vier verklaringen van
Nabil B. in de onderzoeken Roos en Doorn achterhouden tot 17 maart 2018. De
zaken tegen Mohamed R. en Nabil B. zijn door het OM afgesplitst van de zaak tegen
de schutters in Roos en Doorn en overgeheveld naar het Marengo-proces.

Nadat de coördinerend hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland eind
december 2017 had gehoord dat de kroongetuigendeal definitief was en dat deze in
maart 2018 publiek zou worden gemaakt, werden de activiteiten ter beveiliging van de
familie binnen het stelsel B&B opgeschaald. Met de coördinerend hoofdofficier was niet
van tevoren overlegd over de data waarop de kroongetuigendeal zou worden afgerond
en bekendgemaakt.113 Het was de hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland
echter wel duidelijk dat uitstel van de bekendmaking geen reële optie was. Deze casus
legde zo’n beslag op de capaciteit van BB&C Midden-Nederland dat er tijdelijke
versterking vanuit een ander AP geregeld werd. De uitvoering van de maatregelen werd
gecoördineerd en grotendeels uitgevoerd door RCCB Midden-Nederland.
Op 23 januari 2018 kreeg BB&C Midden-Nederland, tijdens een gesprek met een van de
advocaten van Nabil B., een brief van de familie met daarin een aantal wensen voor de
beveiliging van de moeder van Nabil B. Het ging onder andere om het op kosten van de
overheid voorzien in een woning op twee verschillende plekken. Het OM was van mening
dat het niet aan deze wensen kon voldoen om de schijn van het kopen van verklaringen
te voorkomen. In het gesprek gaf de advocaat verder aan dat Nabil B. van mening was
dat het voor hun veiligheid van belang was dat zowel een van zijn zussen als een van zijn
broers (niet zijnde Reduan) zou verhuizen naar een andere plek. Zij woonden namelijk in
de wijk waar zij zijn opgegroeid en waren daardoor vermoedelijk beter in beeld bij het
CSV dan hun andere broers en zus. BB&C en RCCB Midden-Nederland waren in februari
2018 vooral bezig met het zoeken naar manieren om de moeder, een zus en een broer
van de kroongetuige te verhuizen naar veilige en zo anoniem mogelijke plaatsen op
grotere afstand van de ouderlijke woning van de kroongetuige. Op alle woonadressen
van de familieleden werd daarna een AOL gemaakt. Dit houdt in dat in geval van een
melding op die locatie met hoge prioriteit wordt opgetreden door de politie.
Eind februari 2018 stuurden de advocaten van de kroongetuige een mail naar BB&C
Midden-Nederland, waarin zij aangaven dat zij bij het Landelijk Parket hadden
aangegeven dat uitstel van de datum van bekendmaking van de kroongetuigendeal
wenselijk leek. De belangrijkste reden daarvoor was dat er concreet nog voor niemand
van de familie beveiliging was geregeld. In die mail stelden zij ook dat dit het wantrouwen

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
112 Requisitoir van het OM in het Marengo-proces zoals uitgesproken ter terechtzitting van 8 juni 2022, p. 10-11.
113 Het zaaksteam Marengo was in de veronderstelling dat de kroongetuige en zijn familie onder getuigenbescherming
vielen en had over het tijdpad van bekendmaking van de overeenkomst afstemming gezocht met Team Bijzondere
Getuigen (TBG) van het Landelijk Parket.

- 54 -

Bijlagen

Inhoud

bij een groot deel van de familie voedde of die beveiliging dan wel op langere termijn
goed ging komen. Ook gaven zij aan dat de familie emotioneel was over de manier
waarop B&B met moeder omging.
Half februari en begin maart 2018 vonden twee kennismakingsgesprekken plaats tussen
het zaaks-OM in het Marengo-proces en de kroongetuige en diens advocaten. In die
gesprekken liet het OM weten dat vier verklaringen in de zaken Roos en Doorn op
16 maart 2018 in de betreffende dossiers zouden worden gevoegd, waardoor de
verdediging van Mohamed R. er vanaf dat moment kennis van zou hebben. Ook meldde
het OM in die gesprekken dat het op de eerste pro-formazitting van 23 maart zou
aankondigen dat Nabil B. kroongetuige was geworden en dat hij meerdere verklaringen
had afgelegd over verschillende moorden. De kroongetuige uitte in die gesprekken zijn
bezorgdheid over de veiligheid van zijn familie. Het zaaks-OM bracht die zorgen
vervolgens over aan het OM-onderdeel dat verantwoordelijk is voor de getuigen­
bescherming.
Op 8 maart 2018 stuurde RCCB Midden-Nederland een mail naar BB&C MiddenNederland met onder meer de vraag ‘of de hoofdofficier van justitie van MiddenNederland akkoord gaat dat er slechts beveiliginsmaatregelen worden genomen voor
drie familieleden met kinderen en dit niet geldt voor de overige broers/zussen of andere
familieleden’. Op 12 maart 2018 bracht DRIO Midden-Nederland een stuk in over de
werkwijze en dreiging van het CSV en de daaruit voortkomende risico’s voor de omgeving
van de kroongetuige.
In aanloop naar 23 maart 2018 werden voor een aantal familieleden aanvullende
maatregelen genomen om hen te beveiligen. Voorbeelden hiervan zijn een (tijdelijke)
verhuizing naar het buitenland, het plaatsen van camera’s rond de woning en een
noodknop. Een aantal familieleden was nog met BB&C in gesprek over mogelijk te
nemen beveiligingsmaatregelen. Er was nog geen contact tussen BB&C en Reduan. Bij
een andere broer van de kroongetuige werd in de marge van een gesprek over de
veiligheid van de moeder van de kroongetuige kort geïnformeerd naar zijn eigen
veiligheidssituatie. Dat gesprek leidde verder niet tot enige maatregel vanuit BB&C of
RCCB ter verbetering van de beveiligingssituatie van deze broer. In een gesprek tussen
BB&C Midden-Nederland en een zus kwam het risico op een vergismoord aan de orde,
op de nieuwe bewoner van een woning die de zus eerder had bewoond. Volgens het
OM verliep het overleg tussen het OM en de familie over de te nemen maatregelen
stroef. Er waren bijvoorbeeld verschillen van inzicht over de kosten van de verschillende
maatregelen en de vergoeding van deze kosten door het OM. Er waren ook discussies
over de manier waarop de identiteit van familieleden werd afgeschermd. De familie
voelde zich ook regelmatig niet gehoord door het OM, terwijl zij vonden dat ze de
werkwijze van het CSV en de dreiging vanuit het CSV beter begrepen dan het OM. Zo
kenden zij een aantal bij het CSV betrokken families en hadden zij ‘ogen en oren’ in de
wijk in Utrecht.
3.1.8 PGP-berichten
Naast informatie uit de kluisverklaringen van Nabil B. kwam in het opsporingsonderzoek
Marengo over het CSV ook informatie beschikbaar uit ontsleutelde PGP-berichten.

- 55 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

PGP-berichten en PGP-servers
Pretty Good Privacy (PGP) is een methode om digitale berichten te versleutelen (ook
wel encryptie genoemd). Zo kunnen berichten alleen gelezen worden door de
verzender en de ontvanger die de sleutel heeft. Deze PGP-berichten worden via een
PGP-server (een computer die regelt dat de data bij de juiste personen komt) van de
verzender naar de ontvanger gestuurd. Daartoe worden de versleutelde berichten
ook tijdelijk op de PGP-server opgeslagen.
Het Nederlandse bedrijf Ennetcom verkocht PGP-telefoons, telefoons die alleen
PGP-berichten konden versturen en niets anders, en beheerde een PGP-netwerk,
zodat iedereen met deze telefoons versleuteld met elkaar kon communiceren. De
PGP-server van Ennetcom stond in Canada. Via een rechtshulpverzoek aan Canada
heeft de Nederlandse politie deze server in 2016 in beslag genomen. Hoewel de
PGP-berichten op de server versleuteld waren, wisten de politie en het Nederlands
Forensisch Instituut de berichten te ontsleutelen, waardoor ze de inhoud van 3,6
miljoen berichten konden lezen.114 Een deel van deze berichten is gebruikt in onder
andere het Marengo-proces. Volgens het OM werd de PGP-service door veel
criminelen gebruikt. Die waanden zich veilig door de versleuteling en zouden in de
berichten vrijuit over liquidaties en andere criminele handelingen spreken.
Ennetcom is niet de enige PGP-service waarvan de berichten onderschept zijn.
337.000 van de 700.000 versleutelde PGP-berichten van PGP Safe zijn in 2017
ontsleuteld.115 De politie kon in 2017 een tijd lang live meekijken met PGP-berichten
in de Ironchat applicatie.116 In 2019 wisten de Nederlandse en Franse politie live
berichten van de op PGP gebaseerde EncroChat applicatie te onderscheppen door
malware op de Franse servers van EncroChat te installeren. In maart 2021 bleek dat
de politie ook al een tijd lang live berichten mee kon lezen bij een Canadese PGPberichtenapp genaamd Sky ECC.

PGP-berichten afkomstig van de server die in mei 2017 (PGP Safe) in beslag is genomen,
zijn door de politie ontsleuteld. Hieruit kwamen PGP-berichten naar voren die volgens de
politie en het OM aan Ridouan T. kunnen worden toegeschreven. Het betreft onder meer
een bericht over Nabil B. uit januari 2017 met de tekst: ‘Hy weet ga iedereen van hem
laten slapen als die my naam heeft genoemt (…).’ Volgens het OM waren deze berichten
onderdeel van grote hoeveelheden (honderdduizenden) losse stukjes tekst. Deze dataset
werd in september 2017 gedeeld met de zaaksofficier in het Marengo-proces. Op dat
moment was nog niet bekend wie de zender en de ontvanger van deze PGP-berichten
waren. In december 2017 werd duidelijk dat het onder meer om berichtenverkeer tussen
de kroongetuige en Mohamed R. ging. In januari 2018 werd Ridouan T. aangemerkt als de
vermoedelijke verzender van het bewuste bericht ['ga iedereen van hem laten slapen'] en
werd bevestigd dat dit bericht betrekking had op Nabil B.

114 Opportuun (2018), Boevenberichten ontsleuteld. Via https://magazines.openbaarministerie.nl/opportuun/2018/02/
boevenberichten-ontsleuteld Laatst geraadpleegd op 27 oktober 2022.
115 Openbaar Ministerie. Via https://www.om.nl/actueel/nieuws/2017/12/11/ontsleutelde-berichtgeving-crypto-gsm­%­
E2%80%99s-­cruciaal-in-zaak-vergisaanslag. Laatst geraadpleegd op 27 oktober 2022.
116 Openbaar Ministerie. Via https://www.om.nl/actueel/nieuws/2018/11/06/doorbraak-in-onderscheppen-vancryptocommunicatie. Laatst geraadpleegd op 27 oktober 2022.

- 56 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

3.1.9 Bekendmaking kroongetuigendeal
BB&C en RCCB Midden-Nederland waren in aanloop naar de bekendmaking van de
kroongetuigendeal nog niet (volledig) geïnformeerd over het tijdpad naar de
bekendmaking van de overeenkomst en de werkwijze en dreiging van het CSV. Toen
BB&C Midden-Nederland begin maart 2018 toegang wilde krijgen tot een presentatie
over het CSV voor het zaaksteam Marengo, kostte dat moeite. Er was uiteindelijk een
interventie van de hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland voor nodig.
BB&C nodigde zichzelf uit voor een bijeenkomst van het beleidsteam Marengo op 28
maart 2018. Dit leidde tot een lastig gesprek, waarin BB&C nadrukkelijk verzocht om
informatie over de dreiging vanuit het CSV tegen de familie te delen met BB&C. Daarop
kreeg BB&C te horen dat dit niet zonder meer ging omdat het een embargo-onderzoek
betrof en dat vanuit de opsporing werd bepaald welke informatie wel en niet gedeeld
kon worden. DRIO Midden-Nederland, die onder meer verantwoordelijk was voor het
opstellen van een dreigingsinschatting voor de familie, hoorde pas op 23 maart 2018 dat
de kroongetuigendeal diezelfde dag werd ingebracht in het Marengo-proces.
De advocaten van de kroongetuige waren er begin februari 2018 van op de hoogte dat
de eerste verklaringen van de kroongetuige op 16 maart 2018 aan de verdediging van
Mohamed R. zouden worden verstrekt en dat op 23 maart 2018 bekendgemaakt zou
worden dat Nabil B. kroongetuige was in het Marengo-proces. De advocaten van de
kroongetuige drongen er in februari 2018 meerdere malen bij het OM op aan de
bekendmaking van de kroongetuigendeal uit te stellen, omdat de beveiliging van de
familie van de kroongetuige onder enorme tijdsdruk stond en omdat de vermoedelijke
leiders van het CSV nog niet waren aangehouden. Het OM ging niet akkoord met uitstel
van de bekendmaking. Reden hiervoor was dat zonder gebruikmaking van de
kluisverklaringen, de voorlopige hechtenis van Mohamed R. mogelijk niet zou kunnen
worden verlengd en hij mogelijk op vrije voeten zou komen. Het OM wilde dat voorkomen
gezien de dreiging die van Mohamed R. uitging en de dreiging tegen hem. Het zaaksteam
Marengo stelde dat na sluiting van de kroongetuigendeal de verklaringen van Nabil B.
sowieso in de zaak tegen hemzelf gevoegd hadden moeten worden en dat de timing van
de bekendmaking van de kroongetuigendeal in wezen los stond van de zaak tegen
Mohamed R. De familieleden van de kroongetuige hoorden in de periode van eind
februari, begin maart 2018 via de advocaten van de kroongetuige van het moment van
openbaarmaking van de kroongetuigendeal. Zij waren hierover niet rechtstreeks vanuit
het OM of de politie geïnformeerd.
Op vrijdag 16 maart 2018 gingen vier kluisverklaringen over Mohamed R. naar diens
advocaat, die het strafdossier ook met zijn cliënt deelde. Dezelfde dag vond een incident
plaats rondom een familielid van de kroongetuige (niet zijnde Reduan), waarbij duidelijk
werd gemaakt dat de leiding van het CSV wilde dat de verklaringen werden ingetrokken
en dat het CSV op zoek was naar het desbetreffende familielid van de kroongetuige. De
advocaat van de kroongetuige stelde die avond BB&C Midden-Nederland op de hoogte
van deze gebeurtenis. BB&C liet de advocaat vervolgens weten behoefte te hebben om
in gesprek te gaan met de familieleden. Op zaterdag 17 maart 2018 zei de kroongetuige
tegen zijn advocaat dat zijn broer Reduan en een andere broer vanaf dat moment in
gevaar waren, omdat zij allebei aan hem gelinkt konden worden.

- 57 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Op vrijdag 23 maart 2018 vond een pro forma terechtzitting plaats in het Marengoproces. Op deze zitting maakte het OM bekend dat Nabil B. kroongetuige in deze zaak
is en dat hij verklaringen heeft afgelegd over een reeks van liquidaties in Utrecht en
Amsterdam. Het OM meldde toen ook dat Ridouan T. en Saïd R. verdacht werden de
opdrachtgevers van deze liquidaties te zijn. Dit kreeg vervolgens veel aandacht in de
media.
Op het moment van bekendmaking van de kroongetuigendeal was er nog geen
dreigingsinschatting gemaakt voor de familieleden. BB&C en RCCB Midden-Nederland
hadden hiertoe in maart 2018 wel verzocht, maar kregen daarvoor om verschillende
redenen117 geen gehoor bij de politie. Vanuit BB&C en RCCB werd getwijfeld aan de voor
een goed functioneren van het stelsel B&B noodzakelijke samenwerking tussen de
recherche, de informatieorganisatie en RCCB binnen de politie Midden-Nederland.
Ondanks de informatielacune door het ontbreken van een dreigingsinschatting of een
ander actueel informatieproduct gingen BB&C en RCCB Midden-Nederland door. Zij
zagen dat er mogelijk een ernstige dreiging was en voor hen was het voorstelbaar dat de
familie iets zou overkomen.
3.1.10 Beveiliging familie na bekendmaking van de kroongetuigendeal
In de periode na 16 maart 2018 vonden, naast een gesprek met een zus, meerdere
gesprekken plaats tussen een broer van de kroongetuige (niet zijnde Reduan) en BB&C
Midden-Nederland. Deze gesprekken vonden plaats naar aanleiding van de toegenomen
dreiging tegen deze broer. Dit leidde ertoe dat de broer voor zichzelf een aantal
maatregelen nam en dat BB&C en RCCB ervoor zorgden dat zijn woning van camera’s
werd voorzien, hij zijn auto kon laten sweepen118 en hij een noodknop kreeg.
In een gesprek dat plaatsvond na de bekendmaking van de kroongetuigendeal op 23
maart 2018, droeg dezelfde broer een kogelwerend vest en gaf hij te kennen bang te zijn
voor een aanslag op hemzelf of Reduan. Hij verzocht BB&C Midden-Nederland om een
AOL te maken voor de werklocatie van Reduan. Dit verzoek heeft BB&C MiddenNederland doorgegeven aan BB&C Amsterdam, omdat het bedrijf van Reduan in
Amsterdam was gelegen. Kort na de bekendmaking van de kroongetuigendeal vroeg de
Dienst Regionale Recherche (DRR) van de politie Amsterdam aan de politie MiddenNederland of zij iets moesten doen ter beveiliging van de in Amsterdam woonachtige
familieleden van de kroongetuige. Het antwoord was dat er niets hoefde te gebeuren.
DRR en RCCB Amsterdam vonden dit antwoord onbevredigend en voelden zich
verantwoordelijk voor de veiligheid van de in Amsterdam woonachtige familieleden. Ze
maakten daarom onder meer een afspraak met Reduan om zijn situatie en wensen te
inventariseren. Deze afspraak werd ingepland op 30 maart 2018.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
117 Zoals dat de opdracht niet vanuit het bevoegd gezag kwam en dat de politie geen capaciteit beschikbaar had.
Volgens BB&C Midden-Nederland speelde hierbij ook een rol dat er geen concrete dreigingsinformatie was en
dat in die tijd niet of nauwelijks werd geacteerd op voorstelbare dreigingen.
118 Een controle op opname- of volgapparatuur.

- 58 -

Bijlagen

Inhoud

Dat BB&C Midden-Nederland op 24 maart 2018 de dreiging tegen een broer van de
kroongetuige reëel achtte, wordt geïllustreerd door de volgende WhatsApp-berichten
die vanuit BB&C Midden-Nederland werden gestuurd aan een broer (niet zijnde Reduan):
• ‘TCI vindt het een veiligheidsrisico om met jou in gesprek te gaan.’ (op 24 maart 2018)
• ‘Politie ziet jou als target nr 1 en dat ben je ook zelf van mening. Zij willen geen enkel
risico lopen dat ze uit hun schoenen geschoten worden.’ (op 24 maart 2018)
• ‘Zij bepalen (zeer waarschijnlijk) dat je hun doelwit bent…’ (op 28 maart 2018)
Op 27 maart 2018 was in een overleg tussen BB&C Midden-Nederland, RCCB MiddenNederland, de advocaat van de kroongetuige en een broer van de kroongetuige (niet
zijnde Reduan) afgesproken om (ter afschrikking) een opvallende mobiele videocamera
te plaatsen op de weg richting het bedijfspand van Reduan in Amsterdam. Reduan was
akkoord met deze maatregel. De camera moest nog worden geplaatst. In het bedrijf
hingen wel diverse eigen beveiligingscamera's. Reduan had aangegeven dat hij zijn
personeel niet zou informeren over de dreiging. Hij wilde niet 'dat iedere Marokkaan of
getinte man als verdachte werd beschouwd'.
Op 27 en 28 maart 2018 spraken BB&C en RCCB Midden-Nederland nadrukkelijk naar
elkaar uit behoefte te hebben aan informatie over de dreiging vanuit het CSV in de
richting van de familie. Men constateerde dat zij die informatie niet kregen van DRIO,
omdat het een embargo-onderzoek betrof. Naar aanleiding daarvan heeft BB&C
Midden-Nederland bij het beleidsteam Marengo aangekaart dat er sprake was van een
ernstige omissie in de informatie-uitwisseling. RCCB had informeel te horen gekregen
dat er in de opsporing veel meer informatie beschikbaar was die van belang zou kunnen
zijn voor de dreigingsinschatting op de familie van de kroongetuige. BB&C en RCCB
waren bijvoorbeeld op zoek naar informatie over spotters die in het opsporingsonderzoek
naar voren kwamen, zodat proactief ingezet zou kunnen worden op het onderkennen van
voorbereidingshandelingen. Het signaal vanuit BB&C en RCCB Midden-Nederland
leidde op dat moment echter niet onmiddellijk tot een verbetering in de informatieuitwisseling.
3.1.11 Aanslag op Reduan
Op donderdag 29 maart 2018 werd Reduan om het leven gebracht in zijn bedrijf te
Amsterdam. De schutter had zich bij het bedrijf gemeld als sollicitant. De videocamera’s
in het bedrijf registreerden de aanslag. Een aantal familieleden ging direct na de aanslag
naar de plaats delict. Na enige uren gingen zij naar een politiebureau in Amsterdam. Op
het politiebureau vertelde RCCB Amsterdam dat zij op vrijdag 30 maart 2018 een
afspraak zouden hebben met Reduan om de veiligheidssituatie rond zijn bedrijf te
bespreken. De familie werd later die dag (29 maart) overgebracht naar het AP MiddenNederland in Utrecht en, toen dat sloot, naar een politiebureau in Utrecht. Dat was
volgens BB&C Midden-Nederland een zeer emotionele bijeenkomst waarbij de familie
veel kritiek uitte op BB&C.
Dezelfde avond nog bracht het OM naar buiten dat Reduan slechts beperkt beveiliging
wilde. Later is dat aangepast naar de mededeling dat hij een gesprek over zijn veiligheid
en/of specifieke beveiligingsmaatregelen zou hebben geweigerd. De boodschap richting
de media luidde: ‘Hij had meer aangeboden gekregen dan dat hij wilde.’ Volgens één

- 59 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

van de advocaten van de kroongetuige (die ook veel contact had met de familie) en twee
andere broers van de kroongetuige klopte dit niet.119 Reduan zou op 30 maart een eerste
gesprek met RCCB Amsterdam voeren en hij was akkoord gegaan met het plaatsen van
een opvallende, mobiele videocamera op de toegangsweg naar zijn bedrijfspand.
3.1.12 Beveiliging familie direct na de aanslag
Na de aanslag op Reduan stelde DRIO Amsterdam nog dezelfde dag (29 maart) een
informatierapport dreiging op. Aanleiding voor dit informatieproduct dreiging was de
aanslag op Reduan en de mogelijke connectie met het CSV. Het informatieproduct
dreiging benoemde expliciet de voorstelbare dreiging richting de familie en daarnaast
een vermoeden van dreiging in de richting van één van de advocaten van de
kroongetuige, die op dat moment fungeerde als contactpersoon tussen de familie en
het OM. Deze advocaat was nadrukkelijk niet de advocaat van de familie. Het
informatieproduct dreiging maakte ook melding van een regieteam vanuit de politie
Midden-Nederland dat zich sinds 2 maart 2018 bezighield met de mogelijke dreiging
tegen de familieleden en van een beleidsoverleg Marengo dat op 29 maart 2018 had
plaatsgevonden. Bij dit overleg waren de rechercheofficieren (van het Landelijk Parket,
AP Midden-Nederland, AP Amsterdam) en de recherchechefs (politie) van de Landelijke
Eenheid en de Eenheden Midden-Nederland en Amsterdam betrokken.
DRIO Midden-Nederland leverde op 30 maart 2018, in opdracht van de hoofdofficier
van justitie van het AP Midden-Nederland, een dreigingsinschatting op voor de directe
omgeving van de kroongetuige. Het OM en de politie zagen de aanslag op Reduan als
concrete dreigingsinformatie en besloten om die reden nu wel een dreigingsinschatting
voor de directe omgeving van de kroongetuige op te stellen. De dreigingsinschatting
vermeldde dat er vanuit het CSV dreiging was richting verschillende personen. De
dreiging richtte zich in de eerste plaats tegen de kroongetuige en in de tweede plaats
tegen zijn familie. Ook werd rekening gehouden met een dreiging gericht tegen
personen die dichtbij de kroongetuige stonden en belangrijk voor hem waren, zoals
partners van familieleden, vertrouwelingen, zakenpartners, advocaten en kinderen van
naasten. In de dreigingsinschatting werd het eerder benoemde PGP-bericht van
17 januari 2017 aangehaald.120 Daarnaast bevatte de dreigingsinschatting informatie over
de werkwijze121 en de motieven van het CSV.122 In de dreigingsinschatting werd
geconcludeerd dat er bij het CSV een ‘sterke intentie’ was om de dreiging in de richting
van de kroongetuige ten uitvoer te brengen. Omdat de kroongetuige buiten het bereik
van het CSV was, verschoof deze dreiging in de richting van zijn familie. Daarbij stelde de
inschatter dat het CSV een ‘grote potentie’ had om de dreiging daadwerkelijk uit te
voeren. Alle middelen, kennis en capaciteit voor een succesvolle uitvoering waren
aanwezig. De uitkomst van de dreigingsinschatting kwam daarmee ten aanzien van
individuele familieleden op ‘ernstig’ en ‘zeer waarschijnlijk’. De dreiging werd zelfs als
‘zeer ernstig’ ingeschat bij gelegenheden waarbij meerdere familieleden bij elkaar

119 Zie ook: De Volkskrant (2020). ‘Ik ben een schim geworden omdat het OM zo nodig die deal moest sluiten.’
120 ‘Hy weet ga iedereen van hem laten slapen als die my naam heeft genoemt (…)’. Zie ook paragraaf 3.1.8.
121 Zoals de verschillende fasen in de gehanteerde werkwijze bij liquidaties (opdrachtverlening, voorbereiding,
uitvoering) en bijbehorende rollen in dat proces (opdrachtgever, aanslagmakelaar, spotter, schutter).
122 Waaronder het straffen van de kroongetuige, het stellen van een voorbeeld aan iedereen die bij het CSV betrokken
was en het wegnemen van gevaar dat voor het CSV bestond door het afleggen van verklaringen door de
kroongetuige.

- 60 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

zouden komen. De dreigingsinschatting op een groep mensen in de directe omgeving
van de kroongetuige werd in de weken hierna uitgewerkt in dreigingsinschattingen op
individuele personen uit deze groep.
Na de aanslag op Reduan zijn de overige familieleden eerst op een veilige plek in
Nederland ondergebracht, waarop toezicht werd gehouden door de politie. De expartner van Reduan en hun kinderen waren voorafgaand aan de aanslag op Reduan niet
in beeld bij BB&C. Toen de ex-partner zich na de aanslag meldde, werd haar gezegd dat
er geen aanleiding was om beveiligingsmaatregelen voor haar en haar kinderen te
treffen. Op 31 maart 2018 was de begrafenis van Reduan. De politie droeg toen zorg
voor de veiligheid van de daarbij aanwezige familieleden. Voorafgaand aan de begrafenis
vond eerst een rituele wassing van het lichaam van Reduan plaats, waarbij de familie
aanwezig was en de DKDB voor de beveiliging zorgde. Daarna volgde een gebedsdienst
in een moskee, waarbij de familie uit veiligheidsoverwegingen op last van de
burgemeester van Amsterdam niet aanwezig was. Korte tijd later faciliteerde de overheid
dat de familieleden tijdelijk naar het buitenland gingen. Ze verbleven ‘anoniem’ op
verschillende plaatsen in verschillende landen. Daarmee waren ze volgens BB&C
voorlopig in veiligheid en hadden de politie en het OM tijd om plannen te ontwikkelen
voor de beveiliging op langere termijn. Er lagen namelijk geen standaardoplossingen of
uitgewerkte scenario’s voor klaar. Het creëren van een speciale taskforce voor de
beveiliging van de familie en het zorgen voor voldoende beveiligingsmaatregelen om de
familieleden hun leven in Nederland weer op te laten pakken verliep moeizaam en de
spanning tussen het OM en de familie nam toe.
Na circa drie weken kregen de familieleden in het buitenland bezoek van BB&C MiddenNederland. De voornaamste boodschap van het OM was dat ze nog geen concrete
plannen hadden voor beveiliging in Nederland en dat ze graag zouden zien dat de
familie nog enige tijd in het buitenland zou blijven.123,124 Er werd verkennend gesproken
over mogelijk te treffen beveiligingsmaatregelen die naar aard en omvang verwachtingen
wekten bij de familieleden. Het OM gaf tijdens deze bijeenkomst aan dat er nog nadere
beoordeling van de concrete situaties per persoon moesten plaatsvinden en deze nog
verder moesten worden uitgewerkt. De familie van de kroongetuige en diens advocaten125
vonden het OM niet alleen stroperig en bureaucratisch, maar ook weinig meelevend met
de positie waarin de familieleden zich na de aanslag op Reduan bevonden. BB&C
Midden-Nederland vond dat de contacten met de familie getekend waren door
boosheid, frustratie, verdriet en beschuldigingen.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

123 De hoogte van de met de tijdelijke verplaatsing naar het buitenland gemoeide kosten leek opeens geen rol meer
te spelen, waar in de periode tussen de totstandkoming van de kroongetuigendeal en de liquidatie van Reduan
veel discussie en irritatie was ontstaan tussen de familie en het OM over bedragen voor de tijdelijke verhuizing van
verschillende familieleden en andere beveiligingsmaatregelen.
124 BB&C Midden-Nederland was in afwachting van op de persoon toegesneden maatregelenpakketten, die door de
politie zouden worden ontwikkeld en aangeleverd. Deze pakketten waren echter nog niet afgerond.
125 De familie had ondertussen eigen advocaten in de arm genomen. Tot de aanslag op Reduan zat één van de
advocaten van de kroongetuige bij de samenkomsten met de familie. Na de aanslag hield hij wel contact met de
familie, maar stond hen niet bij.

- 61 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

3.1.13 Taskforce Bewaken en Beveiligen
Bij brief van 24 april 2018 werd de hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland
door het College van procureurs-generaal aangewezen als bevoegd gezag (vanuit het
stelsel B&B) voor de directe familieleden van de kroongetuige. Dit was afwijkend ten
opzichte van de geldende circulaire126, omdat een deel van de familieleden niet
woonachtig was in het arrondissement Midden-Nederland. Daarnaast werd deze
hoofdofficier aangewezen als coördinerend hoofdofficier van justitie ten aanzien van
andere personen rondom de kroongetuige, zoals zijn advocaten. In de brief werd ook
melding gemaakt van een begin april 2018 nieuw opgezette Taskforce Bewaken en
Beveiligen, specifiek gericht op de (operationeel-tactische) uitvoering van de beveiliging
van directe familieleden van de kroongetuige. Deze taskforce bestond uit vertegen­
woordigers van het OM en de politie, onder voorzitterschap van de plaatsvervangend
hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland.127
Naast de Taskforce B&B, was er op strategisch niveau sprake van een afstemmingsoverleg
met vertegenwoordigers uit de top van het OM, de politie en de NCTV. Bij een
bijeenkomst van dit afstemmingsoverleg op 26 april 2018 kwam naar voren dat het van
belang was de maatregelen voor de broers en zussen van de kroongetuige gelijk te
trekken, in de zin dat zij allen eenzelfde maatregelenpakket zouden moeten krijgen.
Tevens was het verzoek aan BB&C en RCCB om de gezinsleden van de broers en zussen
van de kroongetuige zoveel mogelijk in de maatregelen mee te nemen. Vanuit het
afstemmingsoverleg werd ook duidelijk dat, gezien een gebrek aan capaciteit, ingezet
zou moeten worden op een duurzaam verblijf van de familie in het buitenland. Dit werd
ook aan de familie aangeboden. Dit riep de vraag op hoe om te gaan met het feit dat de
familieleden dan hun eigen leven en maatschappelijke positie zouden moeten
achterlaten. De familie verwees daarbij ook naar één van de uitgangspunten van het
stelsel B&B: personen ondanks dreiging en risico zo veilig en ongestoord mogelijk laten
functioneren.128 De familie en het OM werden het niet eens over de beveiligingsmaatregelen
voor de familie. Daarop besloot de familie in maart 2020 De Vries te verzoeken hen bij te
staan (zie paragraaf 3.3.3).
In opdracht van het afstemmingsoverleg hebben de politie en het OM in juli 2018 een
tijdlijn opgesteld van de belangrijkste gebeurtenissen in het kader van de
beveiligingssituatie van Reduan en daaruit een aantal leerpunten gedestilleerd. Deze
evaluatie is besproken in een bijeenkomst van het afstemmingsoverleg en vervolgens
ingebracht in de Stuurgroep Bewaken en Beveiligen.129

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

126 Zie paragraaf 2.3.3.
127 Hoewel de Taskforce B&B aanvankelijk werd opgericht met de verwachting ongeveer zes maanden te moeten
bestaan om de maatregelenbrieven voor familieleden te versturen en de bijbehorende maatregelen te effectueren,
was de taskforce op het moment van totstandkoming van dit rapport nog bezig met de bescherming en beveiliging
van de familie van de kroongetuige.
128 Paragraaf 2.1 van de circulaire met betrekking tot de bewaking en beveiliging van personen, objecten en diensten 2015.
129 In hoofdstuk 4 en 5 wordt ingegaan op welke manier opvolging is gegeven aan een aantal van deze leerpunten.

- 62 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

3.2

Reconstructie beveiligingssituatie Derk Wiersum

Derk Wiersum werd op woensdagochtend 18 september 2019 nabij zijn woning in
Amsterdam doodgeschoten. Hij was op dat moment 44 jaar oud. Wiersum studeerde
rechten aan de Rijksuniversiteit Groningen en werd in 2003 beëdigd als advocaat.
Sindsdien werkte hij als strafpleiter. Daarnaast zette hij zich in voor diverse
maatschappelijke organisaties. Ook was Wiersum rechter-plaatsvervanger bij de
rechtbank Zeeland-West-Brabant.
Wiersum stond vanaf 14 januari 2017 samen met een collega-advocaat de kroongetuige
bij. De kroongetuige heeft zijn advocaten vanaf hun eerste gesprekken in 2017 gezegd
dat ook zij moesten ‘oppassen’. Ook familieleden van de kroongetuige hebben
aangegeven dat dreiging voor de advocaten zou kunnen ontstaan.
De reconstructie van de beveiligingssituatie van Wiersum start op 15 maart 2018, enkele
weken voor de aanslag op Reduan. Op die dag werden voor de advocaten van de
kroongetuige de eerste beveiligingsmaatregelen in gang gezet na een melding van de
collega-advocaat. Tegelijkertijd leefde op dat moment, en in de periode die daarop
volgde, bij de verschillende betrokken partijen het gevoel dat een aanslag op een
advocaat erg onwaarschijnlijk was. De gedachte hierachter was dat een advocaat
vervangbaar is. Bovendien was iets dergelijks in Nederland nog nooit eerder gebeurd.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 63 -

Bijlagen

Tĳdlĳn Wiersum

2018

Signaal van Wiersum
over zijn veiligheid
n.a.v. uitgebrande
auto vlakbij woning
en een verzoek om
nu snel zijn woning
te beveiligen.

eind april 2018

Besluit: reeds
genomen maatregelen in stand houden,
woning Wiersum
versterken op kosten
OM, omdat het OM
'werkgeversverantwoordelijkheid'
voelde.

26 april 2018

Maatregelenadvies
o.b.v. dreigingsinschatting: intakegesprek, aanwijzen
contactpersoon,
AOL woning en
werklocatie, extra
alertheid basisteam,
extra surveillance
woonadres.

2017

Begin 2017 - september 2019

begin mei 2018

Inhoud

24 april 2018

Dreigingsinschatting
Wiersum. Uitkomst:
ernstig - mogelijk.

begin 2017

februari 2018

Nabil B. waarschuwde
zijn advocaten dat ze
gevaar liepen.

Nabil B. herhaalde
zijn waarschuwing dat
zijn advocaten gevaar
liepen.

3 april 2018

6 april 2018

Wiersum gaf aan
geen behoefte te
hebben aan schouw.
Hij maakte zich
weinig zorgen over
zijn veiligheid en ging
ervan uit dat het 'zo'n
vaart niet zou lopen'.

Woningschouw
en bijbehorend
beveiligingsadvies,
nadat Wiersum na een
gesprek met zijn vrouw
had aangegeven toch
een schouw te willen.

maart 2018

Signaal advocaat
kroongetuige m.b.t.
zorgen over eigen
veiligheid en die van
Wiersum.

3 april 2018

Intakegesprek
met Wiersum, incl.
veiligheidsadviezen
m.b.t. gedrag en
sociale media, en
voorstel schouw
woning.

15 maart 2018

Verzoek aan BB&C
Amsterdam om
veiligheid advocaten
kroongetuige te
bekijken en advies
om AOL aan te
maken op
privé-adressen.

1 april 2018

AOL op woning
Wiersum.

16 maart 2018

Opdracht aan RCCB
Amsterdam om
collega-advocaat van
Wiersum en Wiersum
zelf te voorzien van
veiligheidsadviezen
voor kantoor en
gedragingen en
AOL's aan te maken.

30 maart 2018

Spoedmaatregel:
verscherpt rijdend
toezicht rond woning
Wiersum.

29 maart 2018

Informatierapport
dreiging voor direct
betrokkenen kroongetuige n.a.v. moord
op Reduan, waaronder
de advocaten van de
kroongetuige.

Beschouwing

30 maart 2018

Dreigingsinschatting
voor directe omgeving
kroongetuige, waaronder de advocaten
van de kroongetuige.
Uitkomst: ernstig - zeer
waarschijnlijk.

2019
7 juni 2018

Afschaling verscherpt
rijdend toezicht rond
de woning van
Wiersum.

rond 12 juni 2018
Zorgen van Wiersum
over zijn veiligheid
rondom pro forma
zitting van het
Marengo-proces.

12 juni 2018

Wiersum werd
naar de rechtbank
begeleid; auto
gecheckt op bakens.

15 juni 2018

Update van
dreigingsinschatting
naar aanleiding van
de pro-forma zitting.
Uitkomst: geen
verandering van
de inschatting.

15 juni 2018

18 juni 2018

Update van maatregelenadvies. Werklocatie
Wiersum opgenomen in
briefing van het basisteam
politie. Periodiek actief
monitoren van Wiersum
door informatieorganisatie.

Oplevering volledige
beveiliging woning
Wiersum. Aansluiting
woning Wiersum op
Rijks Alarm Centrale
moest nog worden
geactiveerd, wat
enkele weken duurde
omdat Wiersum
daarvoor de gegevens van contactpersonen aan moest
leveren.

5 oktober 2018

Update dreigingsinschatting Wiersum.
Uitkomst: geen
verandering.

Samenvatting

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

25 februari 2019

Informatie dat familie
van kroongetuige
vermoedde dat
Wiersum werd
geobserveerd werd
besproken in het
casusoverleg.

18 september
2019

Aanslag op het leven
van Wiersum.

8 maart 2019

Update dreigingsinschatting Wiersum
naar aanleiding
van informatie van
de familie van de
kroongetuige.
Uitkomst: geen
verandering.

augustus en
september 2019
Informatie over
gestolen Renault
Megane kwam
binnen, maar link
met Wiersum niet
gelegd.

eind maart 2019

Casus Wiersum naar
monitoringslijst van
casusoverleg.

17 mei 2019

Zoekslag in BVH naar
aanleiding van e-mail
waarin advocaten zich
zorgen maakten over
hun veiligheid.

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Legenda
- 64 -

Gebeurtenis

Maatregelenbesluit

Dreigingsinformatie/signaal

Maatregelenadvies

Maatregelenuitvoer

Informatieproduct (zie paragraaf 2.3.4)

Bijlagen

Inhoud

3.2.1 Veiligheidssituatie in kaart brengen
In maart 2018 liet de collega-advocaat van Wiersum aan het AP Midden-Nederland130
weten zich zorgen te maken over de veiligheidssituatie van beide advocaten. Op
15 maart 2018 gaf BB&C Midden-Nederland dit bericht door aan BB&C Amsterdam131
met daarbij het verzoek de veiligheid van beide advocaten te bekijken. Daarbij werd
opgemerkt dat ‘gezien de omstandigheden’ het aanmaken van een AOL op de
privéadressen van de advocaten op zijn plaats zou zijn. BB&C Amsterdam zette het
verzoek de volgende dag door naar RCCB Amsterdam. Daarbij gaf BB&C de opdracht
om de advocaten van veiligheidsadviezen te voorzien voor het kantoor en hun
gedragingen en om AOL’s aan te gaan maken voor het werkadres en de privéadressen
van de advocaten. BB&C Amsterdam liet de collega-advocaat diezelfde dag nog weten
dat zij AOL’s zouden laten aanmaken en dat er vanuit de politie contact met hem
opgenomen zou gaan worden. Uit het onderzoek is echter niet duidelijk geworden of de
AOL’s op dat moment daadwerkelijk zijn aangemaakt.132
Naar aanleiding van de aanslag op de broer van de kroongetuige op 29 maart 2018
hebben zowel DRIO Midden-Nederland als Amsterdam dezelfde dag (in onderling
overleg) een informatierapport dreiging opgemaakt en gedeeld. Het informatierapport
had betrekking op een grote groep personen rondom de kroongetuige, waaronder zijn
familie en advocaten. Hieruit bleek dat in de voorgaande jaren geen relevante
gebeurtenissen waren gemeld bij het zakelijke adres of het woonadres van Wiersum. In
het informatierapport dreiging werd beschreven dat het niet bekend was of de dreiging
vanuit het CSV ook gericht was tegen Wiersum. Op 30 maart 2018 leverde DRIO MiddenNederland een dreigingsinschatting op voor dezelfde groep personen, waaronder
Wiersum (zie paragraaf 3.1.12). Uit deze dreigingsinschatting bleek dat tegen de
advocaten geen concrete dreiging was geconstateerd. Doordat er geen onderscheid
werd gemaakt tussen de familieleden en de advocaten, werd de dreiging tegen de
gehele groep personen die onderdeel was van de dreigingsinschatting geclassificeerd
als ‘ernstig’ en ‘zeer waarschijnlijk’.
3.2.2 Eerste beveiligingsmaatregelen Wiersum
In navolging van de dreigingsinschatting verzocht RCCB Midden-Nederland op 30 maart
2018 om als spoedmaatregel verscherpt rijdend toezicht in te stellen rondom de woning
van Wiersum. RCCB Amsterdam bevestigde de ontvangst van het verzoek en liet het ook
onmiddellijk uitvoeren. Dit hield in dat er vanaf dat moment dag en nacht, zeven dagen
in de week verscherpt rijdend toezicht was bij de woning. Twee dagen later volgde een
aanvullend verzoek van RCCB Midden-Nederland aan RCCB Amsterdam om assistentie
bij het optuigen van beveiligingsmaatregelen voor Wiersum. Hierop maakte RCCB
Amsterdam een AOL aan.133 Ook werd een intakegesprek met Wiersum ingepland en
wilde RCCB Amsterdam een schouw op zijn woning uitvoeren. Het intakegesprek en de
schouw zouden input leveren voor het op te maken maatregelenadvies. Het maatregelen­

130 Dit deed hij bij het APMidden-Nederland, omdat hij reeds contact had met dit AP (vanuit zijn relatie tot de familie
van de kroongetuige).
131 Op basis van de woonplaats van Wiersum was de hoofdofficier van justitie van het AP Amsterdam het bevoegd
gezag.
132 Uit het onderzoek is niet duidelijk geworden of en wanneer de AOL’s in de periode tussen 16 maart 2018 en de
aanslag op Reduan (29 maart 2018) zijn opgemaakt en op welke adressen.
133 Op 4 april 2018 maakte RCCB Amsterdam ook een AOL aan voor het werkadres van Wiersum.

- 65 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

advies zag op de definitieve maatregelen die geadviseerd werden ter opvolging van de
hiervoor genoemde spoedmaatregelen.
Samenvatting

Op 3 april 2018 vond het intakegesprek plaats. Hierin werd onder meer algemeen advies
gegeven over gedrag en het gebruik van sociale media. Wiersum kreeg van RCCB het
telefoonnummer van een contactpersoon bij RCCB Amsterdam. Tijdens het intakegesprek
werd ook gesproken over een veiligheidsschouw bij de woning van Wiersum. Hij wilde
hier nog over nadenken en liet later die middag weten dat hij op dat moment geen
behoefte had aan een veiligheidsschouw. Wiersum maakte zich weinig zorgen over zijn
veiligheid en ging ervan uit dat het ‘zo’n vaart niet zou lopen’. Na een gesprek met zijn
vrouw kwam Wiersum twee dagen later terug op het aanbod van een veiligheidsschouw,
waarna op 6 april 2018 door RCCB de schouw werd uitgevoerd en een beveiligingsadvies
werd opgesteld.
3.2.3 Dreigingsinschatting en beveiligingsmaatregelen
Op 16 april 2018 gaf BB&C Midden-Nederland aan DRIO Midden-Nederland de
opdracht om een dreigingsinschatting op te stellen, specifiek gericht op Wiersum. Eerder
was besloten om voor de personen rondom de kroongetuige afzonderlijke
dreigingsinschattingen op te maken en daarmee de brede dreigingsinschatting van
30 maart 2018, die was gericht op een grote groep mensen, te vervangen. De
dreigingsinschatting voor Wiersum werd op 24 april 2018 opgeleverd. In de
dreigingsinschatting stond beschreven dat het CSV Wiersum mogelijk zou zien als
degene die de kroongetuige heeft aangezet tot het aangaan van een kroongetuigendeal.
Hoewel Wiersum niet als ‘eerstelijns doelwit’ werd gezien, was de dreiging voorstelbaar
zolang de familieleden van de kroongetuige anoniem op veilige locaties verbleven en
voor het CSV onbereikbaar zouden blijven. Daarnaast werd aangegeven dat Wiersum als
symbolisch doelwit kon worden gezien. Bij DRIO waren op dat moment geen concrete
bedreigingen bekend tegen Wiersum en ook waren er geen feitelijke aanwijzingen dat
een aanslag op hem werd voorbereid. Tegelijkertijd werd in de dreigingsinschatting
vermeld dat er weinig informatie bekend was over Wiersum zelf in relatie tot de dreiging,
waardoor er minder zicht was op eventuele voorbereidings- of uitvoeringshandelingen.
Verdere toelichting hierop ontbreekt in de dreigingsinschatting.
Al met al werd de dreiging ingeschat als ‘ernstig’ en ‘mogelijk’. De waarschijnlijkheid van
een aanslag kwam uit op ‘mogelijk’, doordat er geen zicht was op een concrete dreiging
en er sprake was van een ‘(latente) intentie’.134 De waarschijnlijkheid was daarmee twee
niveaus lager dan in de dreigingsinschatting van 30 maart 2018. De dreigingsinschatting
werd afgesloten met de opmerking: ‘In deze casus dient men echter zeer bewust te zijn
van de flinterdunne lijn die ligt tussen het gebrek aan (zicht op) concrete
voorbereidingshandelingen en een dodelijke aanslag. Ook voor Reduan gold dat er
geen concrete dreiging is geuit naar hem en er geen concrete voorbereidingshandelingen
zichtbaar waren.’

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
134 Bij ‘intentie’ staat de vraag centraal of er sprake is van een voornemen bij een bedreiger om een specifieke
gebeurtenis te laten plaatsvinden. Een latente intentie is een (vaag) voornemen om de gebeurtenis (wellicht ooit)
te laten plaatsvinden, in tegenstelling tot een sterke intentie, wanneer sprake is van vastberadenheid en enig
initiatief. Zie ook paragraaf 2.3.4.

- 66 -

Bijlagen

Inhoud

Bij brief van 24 april 2018 werd de hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland
door het College van procureurs-generaal aangewezen als coördinerend hoofdofficier
van justitie voor de personen rondom de kroongetuige.135 Het bevoegd gezag voor het
uitvoeren van de beveiliging van Wiersum bleef liggen bij de hoofdofficier van justitie
van het AP Amsterdam, omdat Wiersum in dat arrondissement woonachtig was.136
In navolging van de dreigingsinschatting stelde RCCB Amsterdam een maatregelenadvies
op.137 Hierin werden de volgende maatregelen geadviseerd:
• een intake gesprek, waarbij adviezen worden gegeven voor het verkleinen van risico’s
en hoe te handelen bij verdachte situaties en/of incidenten;
• aanwijzen contactpersoon;
• een AOL voor de werklocatie en woning, met een ruime straal rond de woning;
• opnemen in de briefing van het basisteam voor wat betreft de woonomgeving;
• extra surveillance woonadres;
• extra alertheid van het basisteam.
Op basis van de dreigingsinschatting (‘ernstig’ en ‘mogelijk’) zou Wiersum in principe
niet in aanmerking komen voor beveiligingsmaatregelen vanuit het stelsel B&B. De
hoofdofficier van justitie van het AP Amsterdam kon als bevoegd gezag voor de
advocaten wel tot zwaardere maatregelen besluiten dan geadviseerd op basis van een
dreigingsinschatting. Gelet op de rol van Wiersum als advocaat van de kroongetuige in
het Marengo-proces en de overeenkomst die het OM hiervoor met Wiersum had138,
voelde het OM een ‘werkgeversverantwoordelijkheid' naar hem (en zijn collega-advocaat)
toe.139 Vanuit die verantwoordelijkheid besloot de hoofdofficier van justitie van het AP
Amsterdam de reeds genomen maatregelen (van eind maart en april 2018) in stand te
houden en de woning van Wiersum op kosten van het OM te versterken. Op 30 april
2018 gaf BB&C Amsterdam de opdracht tot het beveiligen van de woning.
Terwijl Wiersum begin mei 2018 afwezig was, brandde vlakbij zijn woning een auto van
een van de buren uit. Door dit incident maakte Wiersum zich meer zorgen om zijn
veiligheid, hetgeen hij meldde bij BB&C Amsterdam. Hij gaf daarbij aan dat hij graag
wilde dat zijn woning nu snel zou worden beveiligd. Eind mei/begin juni 2018 werden de
eerste beveiligingsmaatregelen aan de woning van Wiersum uitgevoerd (inbraakpreventie,
glasbeveiliging, intercom en camera). Tegelijkertijd deed de recherche van Amsterdam
onderzoek naar de autobrand. Daaruit bleek dat de brand niets te maken had met
Wiersum of het CSV. Het incident had om die reden geen invloed op de dreigings­
inschatting. Wiersum werd hierover geïnformeerd. De volledige beveiliging van de

135 Zie ook paragraaf 3.1.13.
136 Paragraaf 2.1 van de Instructie bewaken en beveiligen van personen, objecten en diensten van het OM (mei 2016):
Als sprake is van meerdere bedreigden met verschillende woon- en verblijfplaatsen (denk aan werklocatie) en
daarmee meerdere hoofdofficieren belast zijn met het gezag dan kan het OM besluiten een hoofdofficier te
benoemen als coördinator. Als de hoofdofficieren van mening verschillen over het niveau van de maatregelen,
beslist het College van procureurs-generaal. Een lokale hoofdofficier geeft vervolgens opdracht aan de regionale
politie-eenheid tot uitvoering van de maatregelen en is daar ook eindverantwoordelijk voor.
137 Gereed op 26 april 2018.
138 In een kroongetuige procedure heeft de kroongetuige recht op bijstand (door een advocaat). Deze bijstand wordt
vergoed door de Nederlandse staat, die daartoe een overeenkomst sluit met de door de kroongetuige
aangewezen advocaat.
139 Enerzijds vanuit de bescherming van de rechtsorde, democratische rechtsstaat, togadragers en procesdeelnemers,
anderzijds vanwege de overeenkomst tussen het OM en de advocaten.

- 67 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

woning werd op 18 juni 2018 opgeleverd. De aansluiting van de beveiligingsinstallatie op
de Rijks Alarm Centrale140 moest op dat moment nog worden geactiveerd. Dat duurde
nog enige weken, omdat Wiersum daarvoor de gegevens van contactpersonen moest
aanleveren.
Op 7 juni 2018 besloot BB&C Amsterdam om de frequentie van de spoedmaatregel van
het verscherpt rijdend toezicht op de woning van Wiersum af te schalen. Dit besluit werd
genomen omdat er geen concrete dreiging bekend was en om de belasting voor het
uitvoerende basisteam van de politie te verkleinen. Het verscherpt rijdend toezicht kon
vanaf dat moment makkelijker tussen ander werk van de basisteam-eenheden worden
uitgevoerd.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

3.2.4 Updates dreigingsinschatting
Tijdens en rondom de pro-formazitting van het Marengo-proces op 12 juni 2018 heeft
Wiersum bij BB&C Amsterdam zorgen geuit over zijn veiligheid en die van zijn collegaadvocaat. In dat kader heeft hij BB&C gevraagd of het mogelijk was om zijn auto en die
van zijn collega-advocaat na afloop van de zitting te controleren op volgapparatuur
(bakens). In navolging hiervan zijn de twee advocaten naar verschillende zittingen op het
Justitieel Complex Schiphol (JCS) in het Marengo-proces begeleid door afwisselend de
Koninklijke Marechaussee en medewerkers van de rechtbank. Feitelijk hield dit in dat de
advocaten hun auto konden parkeren op een nabij gelegen terrein. Van daaruit werden
zij dan naar de rechtbank begeleid. Een enkele keer zijn daar ook hun auto’s gecheckt op
bakens, waarbij niets werd aangetroffen.
De zitting van 12 juni 2018 was voor BB&C Midden-Nederland aanleiding om aan DRIO
Amsterdam een update van de dreigingsinschatting van 24 april 2018 te vragen. Tijdens
de zitting las Wiersum een kritische brief van de kroongetuige voor over de – in diens
ogen – slechte behandeling en beveiliging van zijn familie. Wiersum zou zich daarmee
publiekelijk dicht achter de kroongetuige scharen, hetgeen mogelijk tot een toename
van de dreiging zou kunnen leiden. De pleitaantekeningen waren voorafgaand aan de
zitting gedeeld met een aantal journalisten. Ook enkele Kamerleden waren ingeseind.
Op 15 juni 2018 werd de bijgewerkte dreigingsinschatting opgeleverd. Door de
dreigingsinschatter was gebruikgemaakt van (veiligheids)informatie uit opsporings­
onderzoeken en uit verschillende politiesystemen.141 De inschatting van de dreiging
bleef ‘ernstig’ en ‘mogelijk’. Het maatregelenpakket voor Wiersum werd dan ook niet
aangepast naar aanleiding van deze dreigingsinschatting.

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

140 De Rijks Alarm Centrale (RAC) is de ontvangstcentrale voor alarmeringen met betrekking tot personen, objecten
of informatie, waarvoor de rijksoverheid een bijzondere (veiligheids)verantwoordelijkheid kent. De RAC geleidt de
ontvangen signaleringsinformatie onmiddellijk door aan de lokale politieorganisatie voor alarmopvolging.
141 Dreigingsinschatters hebben in principe toegang tot alle politie-systemen, maar kunnen niet rechtstreeks bij TCIinformatie (tenzij het een inschatter is van TCI) en informatie uit embargo-onderzoeken.

- 68 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Ook het eerdere maatregelenadvies142 werd op 15 juni 2018 door RCCB Amsterdam
voorzien van een update. Hoewel de inschatting van zowel ernst als waarschijnlijkheid
niet veranderde, werd het maatregelenadvies aangevuld met:
• opnemen in de briefing van het basisteam voor wat betreft de omgeving van het
kantoor van Wiersum (werklocatie);
• periodiek monitoren van Wiersum en zijn omgeving door de informatieorganisatie
van de politie.
Op 5 oktober 2018 maakte DRIO Amsterdam in opdracht van BB&C Amsterdam opnieuw
een update van de dreigingsinschatting op Wiersum. De uitkomst van de dreigings­
inschatting was onveranderd ten opzichte van de eerdere dreigingsinschatting (‘ernstig’
en ‘mogelijk’). De dreigingsinschatting werd gevolgd door een tweede update van het
maatregelenadvies voor Wiersum van RCCB Amsterdam. Hierin werden geen nieuwe
maatregelen genomen ten opzichte van het maatregelenadvies van 15 juni 2018. Wel
adviseerde RCCB aan BB&C Amsterdam om de frequentie van het verscherpt rijdend
toezicht verder af te schalen143, maar BB&C besloot vanuit hun gevoelde werkgevers­
verantwoordelijkheid de frequentie van het toezicht in stand te laten.
3.2.5 Monitoring
In Amsterdam werden de casussen die vallen onder het stelsel B&B wekelijks besproken
in een casusoverleg tussen RCCB Amsterdam en BB&C Amsterdam.144 Tijdens het
overleg van 25 februari 2019 kwam ter sprake dat de familie van de kroongetuige
vermoedde dat de advocaten van de kroongetuige werden geobserveerd. Naar
aanleiding van dit signaal is op 4 maart 2019 gevraagd de dreigingsinschatting te
updaten. De dreigingsinschatting was op 8 maart 2019 gereed en bleek onveranderd ten
opzichte van de eerdere inschattingen. Het feit dat het veiligheidsbeeld rond Wiersum
en de dreigingsinschattingen ongewijzigd bleven en de benodigde beveiligings­
maatregelen waren ingesteld, leidde ertoe dat Wiersum vanaf eind maart 2019 niet
langer wekelijks werd besproken in het casusoverleg tussen de politie en het OM. Dat
besluit werd genomen door BB&C Amsterdam. In plaats daarvan werd de casus van
Wiersum op de monitoringlijst van DRIO Amsterdam geplaatst, waarbij alle meldingen
rond de woning of de persoon van Wiersum zouden leiden tot een signaal bij DRIO.145
Het besluit om de casus Wiersum niet langer te bespreken in het casusoverleg had geen
invloed op het maatregelenpakket ten behoeve van de beveiliging van Wiersum.
Op verzoek van BB&C Amsterdam maakte DRIO Amsterdam op 17 mei 2019 een
zoekslag in de systemen van de politie, op zoek naar relevante (nieuwe) veiligheids­
informatie rond onder andere Wiersum. Aanleiding hiertoe was een e-mail waarin de
advocaten van de kroongetuige aangaven zich zorgen te maken over hun veiligheid.
Deze zorgen kwamen voort uit de omstandigheid dat de verklaringen van de

142 Van 18 april 2018.
143 Ten opzichte van de frequentie waartoe BB&C op 7 juni 2018 had besloten.
144 Bij dit overleg zijn naast RCCB en BB&C ook een vertegenwoordiger vanuit opsporing en een vertegenwoordiger
vanuit de informatieorganisatie aanwezig. Het wekelijks overleg is ingesteld met het doel de lijnen tussen de
verschillende partijen kort te houden en de status van maatregelen te bespreken.
145 In zijn algemeenheid betekent plaatsing op de monitoringslijst van DRIO dat relevante nieuwe (veiligheids)
informatie in de politiesystemen, direct wordt beoordeeld en dat ook direct wordt bepaald hoe het beste op die
informatie gereageerd kan worden.

- 69 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

kroongetuige aan de verdediging van de verdachten in het Marengo-proces verstrekt
zouden gaan worden. Daarnaast zou de kroongetuige drie dagen lang op zitting worden
gehoord. Tenslotte waren de advocaten ongerust geworden door de berichten in de
media dat Peter R. de Vries zou zijn bedreigd door het CSV (zie paragraaf 3.3.1). De scan
leverde geen concrete, nieuwe en relevante informatie op voor de beveiligingssituatie
van Wiersum en zijn collega-advocaat. De zorgen van de advocaten, de resultaten van
de scan en een toelichting op de werkwijze rond de informatieverzameling en verwerking
van DRIO waren onderwerp van een gesprek met BB&C Amsterdam, dat werd gevoerd
op verzoek van de advocaten. Wiersum zelf was niet bij dit gesprek aanwezig.
In de periode vanaf mei 2019 tot 18 september 2019 waren er geen veranderingen in de
beveiligingssituatie van Wiersum. Op 17 september 2019 fietsten Wiersum en zijn
collega-advocaat nog samen heen en terug naar de Johan Cruijff ArenA om daar een
voetbalwedstrijd bij te wonen. Er bestond bij beiden op dat moment geen echt gevoel
van onveiligheid. Ook waren er geen ‘gekke dingen’ bij hun woningen gebeurd. De
volgende dag werd Wiersum vroeg in de ochtend in zijn straat in Amsterdam
doodgeschoten.
3.2.6 Voorbereidingshandelingen
Uit het opsporingsonderzoek naar de aanslag op Wiersum bleek dat er in de periode
voorafgaand aan de aanslag voorbereidingshandelingen hebben plaatsgevonden. Vanaf
begin augustus 2019 zijn de gangen van Wiersum nagegaan en is de omgeving van zijn
woning in Buitenveldert verkend.146 Hiervoor zijn verschillende gestolen auto’s gebruikt,
voorzien van een vals (duplicaat) kenteken. Achteraf is gebleken dat deze auto’s zichtbaar
waren op camerabeelden van een particulier en van een verkeerscamera en ook
meermalen in de omgeving van de woning van Wiersum zijn gescand door een
scanauto147 van de gemeente.148 Een van de auto’s die werd gebruikt bij de voorbereiding
van de aanslag op Wiersum bleek een Renault Megane, voorzien van vals duplicaat
kenteken. Deze voorbereidingshandelingen zijn in aanloop naar de aanslag niet ontdekt
of onderkend. De informatie die over deze auto bekend was, was in verschillende
informatiesystemen verzameld.
Renault Megane
In een opsporingsonderzoek naar ram- en plofkraken van de Dienst Regionale Recherche
(DRR) van Midden-Nederland was een garagebox in beeld gekomen. Vanwege een
mogelijke link tussen de garagebox en het CSV wees DRR Amsterdam Midden-Nederland
erop dat er rekening mee gehouden moest worden dat het hierbij niet uitsluitend om
ram- en plofkraken ging, maar mogelijk ook om voorbereidingen op liquidaties. Bij een
politieactie van DRR Midden-Nederland op 8 augustus 2019 werden in de garagebox
drie auto’s aangetroffen, waaronder een Renault Megane met het kenteken XX-XXX-V.149

146 Rechtbank Amsterdam, 11 oktober 2021, ECLI:NL:RBAMS:2021:5665 en ECLI:NL:RBAMS:2021:5666.
147 De scanauto’s van de gemeente Amsterdam zijn uitgerust met camera’s en rijden langs parkeerplaatsen in de
stad. De camera’s leggen kentekens van auto’s vast en gebruiken een beeldherkenningsalgoritme om de
kentekens te identificeren. Vervolgens wordt gecontroleerd of parkeergeld is betaald voor het parkeren van de
auto. Indien dit niet het geval is, volgt een parkeerbon.
148 Deze informatie is niet standaard beschikbaar voor de politie, maar moet worden gevorderd. Dit geldt ook voor
de beelden van verkeerscamera’s en particuliere beveiligingscamera’s.
149 Het werkelijke kenteken wordt niet genoemd vanwege de (eventuele) herleidbaarheid.

- 70 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

De politieactie was gericht op het plaatsen van bakens op verdachte auto’s, waarvoor
twee bakens beschikbaar waren. Er werd besloten om de bakens op de twee snelste
auto’s te plaatsen. De Renault Megane kreeg op dat moment geen baken. Toen de
politie op 10 augustus 2018 terugkwam om ook de Renault Megane van een baken te
voorzien, bleek deze niet meer in de garagebox te staan. De auto kon daardoor niet
worden gevolgd.150 Informatie over (het aantreffen van) de Renault Megane werd
geregistreerd in Summ-IT, het systeem waarin de recherche werkt bij onderzoeken.
Alleen geautoriseerde personen kunnen in dit systeem informatie raadplegen, de
informatie is niet inzichtelijk voor de basisteams. Een signalement van de Renault Megane
met het kenteken XX-XXX-V werd niet in het algemene politiesysteem (BVH) geplaatst,
omdat opsporingsteams bij een embargo-onderzoek terughoudend zijn met het delen
van informatie.151
Op 11 september 2019 ontving een medewerker van de politie Amsterdam een melding
van een aangifte van vervalsing van kentekenplaat XX-XXX-V.152 De aangever ontving
verschillende boetes voor het niet of te weinig betalen van parkeerbelasting in de
gemeente Amsterdam, terwijl de Renault Megane met het kenteken XX-XXX-V sinds mei
2019 het bedrijfsterrein in een andere stad niet had verlaten. Uit navraag bij de afdeling
Straatparkeren van de gemeente Amsterdam bleek dat een Renault Megane met het
kenteken XX-XXX-V in augustus meermalen in Buitenveldert was gescand door een
langsrijdende scanauto van de gemeente. De laatste scan was van 30 augustus 2019. De
informatie die door gemeentelijke scanauto’s wordt verzameld is niet standaard
inzichtelijk voor de politie. Vervolgens is het kenteken in het informatiesysteem ANPR153
geplaatst. Gelet op het feit dat bij een eerdere liquidatie en een poging daartoe gebruik
was gemaakt van soortgelijke auto’s met valse (duplicaat) kentekens, werden ook het
basisteam Zuid Buitenveldert en (langs informele weg) DRR Amsterdam geïnformeerd.
Dezelfde dag (11 september) werd in BVH een mutatie opgemaakt met daarin informatie
over de Renault Megane met het duplicaat kenteken XX-XXX-V, de locaties waar de auto
was gescand en de link tussen dit type auto en een eerdere liquidatie. Voor de
desbetreffende medewerker van de politie Amsterdam was de informatie over de
Renault Megane vanuit het opsporingsonderzoek naar ram- en plofkraken niet inzichtelijk,
omdat die informatie niet in BVH stond. Tegelijkertijd is uit het onderzoek ook niet
gebleken dat de BVH-mutatie over de Renault Megane is opgemerkt door de politie
Midden-Nederland in het kader van dit opsporingsonderzoek.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

150 Achteraf werd bekend dat nieuwe modellen van de Renault Megane een simkaart hebben. Stop- en startmomenten
alsmede de locaties van de auto kunnen worden opgevraagd.
151 Het is mogelijk om informatie uit Summ-IT, zoals een kenteken, in BVH op te nemen met het verzoek om contact
op te nemen als er iets wordt waargenomen.
152 Het is mogelijk om in BVH notificaties in te stellen op een specifiek thema, zoals voertuigen met vals duplicaat
kenteken.
153 Automatic Number Plate Recognition. Dit is een systeem voor automatische kentekenplaatherkenning. Het
vergelijkt de door het systeem gefotografeerde kentekens met een lijst van gezochte kentekens.

- 71 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Het was de medewerker van de politie Amsterdam niet bekend dat Wiersum (en mogelijk
andere te beveiligen personen) in Buitenveldert woonde(n) en de informatie om die
reden relevant kon zijn voor B&B. Andersom is de melding dat de Renault Megane met
een vals duplicaatkenteken was gesignaleerd in Buitenveldert ook niet opgemerkt door
DRIO. Op dat moment werd geen link geconstateerd tussen de betreffende auto en
Wiersum en daarom is deze informatie niet betrokken in de dreigingsinschatting voor
Wiersum.

3.3

Samenvatting

Beschouwing

Reconstructie beveiligingssituatie Peter R. de Vries

Misdaadverslaggever Peter R. de Vries werd op 6 juli 2021 neergeschoten in de Lange
Leidsedwarsstraat in Amsterdam na een optreden in het televisieprogramma RTL
Boulevard. De Vries overleed op donderdag 15 juli 2021 op 64-jarige leeftijd. De Vries
was onder meer bekend geworden door het programma ‘Peter R. de Vries,
misdaadverslaggever’.
In maart 2020 deed de kroongetuige in het Marengo-proces een beroep op De Vries en
op 4 juni 2020 maakte De Vries in een persconferentie bekend de kroongetuige te gaan
bijstaan als vertrouwenspersoon154, samen met advocaat Peter Schouten. Eind juni 2020
werd het verdedigingsteam, op verzoek van de kroongetuige, uitgebreid met advocaat
Onno de Jong. De reconstructie van de beveiligingssituatie van De Vries start echter in
april 2019, toen de politie een eerste dreigingsmelding op De Vries ontving. Hoewel De
Vries de kroongetuige op dat moment nog niet bijstond, kwam de dreiging volgens de
melding vanuit het CSV.

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

154 De Vries stond ook enkele familieleden bij als vertrouwenspersoon.

- 72 -

Bijlagen

Tĳdlĳn De Vries

Inhoud

2019

april 2019 - juli 2021

8 april 2019

11 april 2019

Dreigingsinschatting
De Vries opgesteld
door TCI. Uitkomst:
ernstig - waarschijnlijk.

B&B informeerde
De Vries over de
strekking van een
dreigingsmelding
die bij het TCI was
binnengekomen.

11 april 2019

Maatregelenadvies
politie MiddenNederland: heimelijk
toezicht door DKDB,
cameratoezicht bij de
woning, afscherming
persoonsgegevens en
veiligheidsschouw op
woning.

15 april 2019

BB&C MiddenNederland sprak met
De Vries over zijn
beveiligingssituatie
en de voorgestelde
maatregelen. De Vries
kon zich niet vinden
in de voorgestelde
overheidsmaatregelen.

14 mei 2019

De Vries maakte
publiekelijk bekend
door de overheid te
zijn gewezen op
dreiging vanuit het
CSV.

15 mei 2019

De Vries toonde
een brief die volgens hem
van Ridouan T. afkomstig
was, waarin de bedreiging
werd afgedaan als ‘pure
onzin’.

Samenvatting

Beschouwing

2020
29 mei 2020

De politie en BB&C
Midden-Nederland
spraken met De Vries
over zijn beveiligingssituatie.

30 mei 2020

De Vries was verrast
door een onaangekondigde politieschouw
van zijn woning.

18 mei 2020

Journalisten vroegen
De Vries of hij de
vertrouwenspersoon
was die de kroongetuige op het oog
zou hebben.

3 juni 2020

Advies van BB&C om
op dag van persconferentie geüniformeerd
toezicht in te stellen bij
mediaoptredens De
Vries.

18 mei 2020

Het AP MiddenNederland gaf
opdracht tot het
opmaken van een
update van de
dreigingsinschatting.

3 juni 2020

Update dreigingsinschatting De Vries.
Uitkomst: ernstig mogelijk.

8 mei 2020

Spoedmaatregel:
doorlopend onopvallend toezicht rondom
de woning van De
Vries.

4 juni 2020

Persconferentie
waarin De Vries
bekendmaakte de
kroongetuige bij te
staan.

3 april 2020

4 mei 2020

De Vries gaf aan niet
in de anonimiteit de
kroongetuige bij te
willen staan.

De Vries hoorde van
de NCTV dat hij in
tegenstelling tot
Schouten niet onder het
gezag van de NCTV
komt te vallen, omdat
hij geen advocaat en
dus geen procesdeelnemer was.

4 juni 2020

4 juni 2020

Zowel bij de
persconferentie als
bij mediaoptredens
later die dag was
geüniformeerd
toezicht aanwezig.

Maatregelenadvies
politie MiddenNederland: nalopen
afscherming persoonsgegevens, schouw
kantoor Amsterdam,
onopvallend toezicht
woning en kantoor.

23 maart 2020

Eerste verkennende
gesprek De Vries,
Schouten en Landelijk
Parket over het
voornemen de
kroongetuige bij te
gaan staan.

5 juni 2020

Het AP MiddenNederland en de
NCTV besloten het
TGBB Brachium in te
zetten voor de
beveiligingssituatie
van De Vries.

13 maart 2020

De Vries informeerde
het Landelijk Parket
dat hij het voornemen
had de kroongetuige
bij te staan samen met
strafrechtadvocaat
Peter Schouten.

6 juni 2020

BB&C MiddenNederland sprak
met De Vries over zijn
beveiligingssituatie
en de voorgestelde
maatregelen. De Vries
mocht zelf momenten
met een verhoogd
risico aandragen.

5 maart 2020

Familielid
kroongetuige deed
beroep op De Vries
om hen bij te staan.
Enkele dagen later
deed ook de
kroongetuige een
beroep op De Vries.

10 juni 2020

BB&C Amsterdam
adviseerde het
basisteam om vanuit
de reguliere politietaak
waar mogelijk het
toezicht te intensiveren
op de studio van RTL
Boulevard.

18 september 2019
Na de aanslag op
advocaat Wiersum werd
het TGBB Brachium
ingericht en werden
procesdeelnemers
tijdelijk opgenomen in
het Rijksdomein.

Lijst van
afkortingen

1 juli 2020

De Vries trad in dienst
bij advocaat Schouten.

De Vries deelde
dreigingsinformatie
met het AP
Midden-Nederland.

1 maart 2021

BB&C MiddenNederland liet De
Vries weten dat de
dreigingsinformatie als
niet betrouwbaar was
ingeschat.

8 december 2020
BB&C MiddenNederland sprak
met De Vries over zijn
beveiligingssituatie.

17 maart 2021

Schouten gaf bij NCTV
aan dat hij zich zorgen
maakte over de
beveiliging van
De Vries.

1 oktober 2020

Schouten verzocht de
NCTV nogmaals te
kijken naar maatregelen De Vries nu zij op
een zogenoemde
dodenlijst stonden.

28 juni 2021

De politie ontving een
melding dat een
verdachte persoon De
Vries zou hebben
achtervolgd na een
uitzending van RTL
Boulevard. De politie
keek de gemeentecamerabeelden terug,
maar zag geen
verdachte persoon.

30 september
2020

Het AP MiddenNederland en de
NCTV spraken met
Schouten, De Vries en
De Jong over hun
beveiligingssituatie.

29 juni 2021

De Vries hoorde bij zijn
komst in de studio van
RTL Boulevard van de
verdachte situatie van
de dag ervoor.

10 september
2020

10 september
2020

Schouten verzocht de
NCTV te kijken naar
maatregelen De Vries.

De politie MiddenNederland informeerde De Vries over de
dreigingsinformatie en
het onaangepaste
maatregelenbesluit.

2 juli 2021

7 september 2020
De NCTV en het AP
Midden-Nederland
besloten dat de
dreigingsinschatting
geen aanleiding gaf
om de beveiligingsmaatregelen aan te
passen.

7 september 2020
Update dreigingsinschatting gebaseerd
op TCI-informatie,
voor zowel Schouten,
De Jong als De Vries.
Uitkomst: ernstig waarschijnlijk.

11 augustus 2020
De NCTV en het AP
Midden-Nederland
besloten dat de
dreigingsinformatie
geen aanleiding gaf
om de beveiligingsmaatregelen aan te
passen.

Aanslag op het leven
van De Vries.

Advocaat de Jong
deelde dreigingsinformatie met de
NCTV en Politie.

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

6
Aanbevelingen

Legenda
- 73 -

2 augustus 2020

5
Synthese

6 juli 2021

De Informatieorganisatie Midden-Nederland
deed navraag naar
de melding van de
verdachte persoon
en hoorde dat het
basisteam‘alert’ zou
zijn bij een volgend
bezoek van De Vries
aan de studio.

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

2021
23 februari 2021

Aanbevelingen

Gebeurtenis

Maatregelenbesluit

Dreigingsinformatie/signaal

Maatregelenadvies

Maatregelenuitvoer

Informatieproduct (zie paragraaf 2.3.4)

Bijlagen

Inhoud

3.3.1 Dreiging vanuit het CSV
Begin april 2019 ontving TCI een dreigingsmelding over De Vries. Deze dreiging zou
komen vanuit het CSV. BB&C Midden-Nederland155 informeerde De Vries telefonisch op
8 april 2019 over de strekking van de dreiging. De Vries achtte de dreiging
ongeloofwaardig, omdat hij op dat moment op geen enkele manier betrokken was bij
het Marengo-proces. Als misdaadjournalist deed De Vries wel eens verslag van de zaak,
maar dat was naar zijn idee geen motief voor een dreiging vanuit het CSV. Het OM
bestempelde de inhoud van de dreigingsmelding als ‘geheim’ waardoor deze niet
gedeeld mocht worden buiten het TCI. Een inschatter van het TCI stelde een
dreigingsinschatting op. De uitkomst van die inschatting was ‘ernstig’ en ‘waarschijnlijk’:
het was daarmee een voorstelbare dreiging. Die uitkomst werd op 11 april 2019 gedeeld
met de hoofdofficier van justitie van het Landelijk Parket156, BB&C en RCCB MiddenNederland. RCCB Midden-Nederland adviseerde een aantal beveiligingsmaatregelen
aan het bevoegd gezag. Deze maatregelen bestonden onder meer uit de inzet van
heimelijk toezicht door de DKDB, cameratoezicht bij de woning, de afscherming van
persoonsgegevens en een veiligheidsschouw op de woning.
Op 15 april 2019 besprak BB&C Midden-Nederland de voorgenomen beveiligings­
maatregelen met De Vries. Door zijn jarenlange ervaring wilde De Vries niet allerlei
maatregelen nemen die invloed zouden hebben op hem en zijn omgeving zonder kennis
van de daaraan ten grondslag liggende feiten. De Vries voelde zich op dat moment niet
bedreigd. BB&C gaf aan een aantal vragen te hebben meegegeven aan het TCI om te
komen tot meer duiding. De Vries zag het heimelijk toezicht door de DKDB niet zitten.
Ook vond hij dat fysieke beveiligingsmaatregelen gelet op zijn woonsituatie geen zin
hadden. De Vries stelde het wel op prijs als BB&C hem hielp bij het afschermen van een
deel van zijn persoonsgegevens. Doordat er voor De Vries nauwelijks maatregelen waren
genomen, in tegenstelling tot andere door het CSV bedreigde personen, was De Vries
volgens BB&C Midden-Nederland in potentie een relatief goed toegankelijk doelwit. De
Vries stelde in gesprek met BB&C voor de aandacht vooral te vestigen op de bron van
de dreigingsmelding en te kijken of er meer concrete informatie was. De Vries had vanuit
het verleden goede ervaringen met het confronteren van, en in gesprek blijven met, zijn
bedreigers, in de hoop daarmee de dreiging ‘stuk te maken’.
Op 14 mei 2019 maakte De Vries publiekelijk bekend door de overheid te zijn gewezen
op een dreiging vanuit het CSV. Een dag later toonde hij bij RTL Boulevard en op sociale
media een brief die volgens De Vries van Ridouan T. afkomstig was, waarin de bedreiging
werd afgedaan als ‘pure onzin’.157 De Vries ergerde zich aan het gebrek aan duiding
vanuit de politie en het OM, nadat hij deze brief had gedeeld. BB&C en RCCB MiddenNederland konden niet meer dan de strekking van de dreiging delen met De Vries,
doordat de melding en inschatting van het TCI geheim waren. De Vries wilde zelf een
inschatting kunnen maken van de betrouwbaarheid van de informatie: was het
‘boevenpraat’ of zat er een kern van waarheid in? De Vries vroeg BB&C welke maatregelen

155 De Vries woonde in Midden-Nederland.
156 De hoofdofficier van justitie van het Landelijk Parket nam van maart 2019 tot maart 2020 zowel de rol van
coördinerend hoofdofficier van justitie waar als het bevoegd gezag over voor enkele beveiligingssituaties in
Midden-Nederland, zoals die van De Vries.
157 Twitter. Via https://twitter.com/PeterRdeV/status/1128700092599369728. Laatst geraadpleegd op 19 januari 2023.

- 74 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

zij adviseerden na ontvangst van de brief. De hoofdofficier van justitie van het Landelijk
Parket en BB&C Midden-Nederland bleven op het standpunt dat de eerder geadviseerde
beveiligingsmaatregelen noodzakelijk waren. Doordat De Vries eerder had aangegeven
dat hij alleen hulp bij het afschermen van een deel van zijn persoonsgegevens op prijs
stelde, en verder geen hulpvraag had, bleef het daarbij.
3.3.2 Brachium
Na de aanslag op advocaat Wiersum op 18 september 2019 werd het voorstelbaar
geacht dat een nieuwe aanslag gepleegd zou kunnen worden op rechters, officieren van
justitie en advocaten betrokken bij het Marengo-proces. Deze procesdeelnemers
moesten om die reden meer dan voorheen worden beveiligd. Op verzoek van de minister
van Justitie en Veiligheid werd de beveiliging onder regie van de NCTV opgeschaald.
Het OM was het bevoegd gezag van de procesdeelnemers, maar het OM was ook
procespartij in de strafzaken tegen het CSV. Bovendien was het OM de werkgever van
de officieren van justitie. Door deze uiteenlopende belangen besloot de NCTV, op
verzoek van het OM, namens de minister van Justitie en Veiligheid, het gezag van een
aantal proces­deelnemers tijdelijk over te nemen.158,159 Het OM bleef het bevoegd gezag
voor de beveiliging van de overige bedreigde personen. Doordat sprake was van
meerdere bedreigde personen met verschillende woon- en werklocaties en daarmee
meerdere arrondissementen, besloot het OM de hoofdofficier van justitie van het AP
Midden-Nederland te benoemen tot coördinerend hoofdofficier.160 Verder besloten de
Coördinator Bewaken en Beveiligen van de NCTV, de coördinerend hoofdofficier en de
politie de opschalingsstructuur uit de regeling Team Grootschalig Bewaken en Beveiligen
(TGBB) in te zetten voor de beveiliging van procesdeelnemers. Het TGBB kreeg de naam
Brachium.
Na de aanslag op Wiersum richtten alle politie-eenheden een regionaal casusoverleg in,
waarbinnen RCCB, de informatieorganisatie en de recherche dreigingsinformatie konden
delen en konden samenwerken. Daarnaast richtten alle politie-eenheden een Intelcel
Excessief Geweld161 in voor de informatiecoördinatie op excessief geweld vanuit criminele
netwerken. Onder meer de Eenheid Amsterdam, de Eenheid Midden-Nederland en de
Landelijke Eenheid hadden al voor de aanslag op Wiersum een driehoeksoverleg en een
Intelcel ingericht. Door input van onder meer de Intelcellen Excessief Geweld stelde
DLIO een eenheid overstijgend operationeel beeld op voor alle bedreigde personen.
Door de omvang van de lopende opsporingsonderzoeken naar de veronderstelde
dreiging vanuit het CSV, was een gezamenlijke informatiepositie voor de
dreigingsinschattingen gewenst. Het Informatieknooppunt Domein Bewaken &
Beveiligen (IKDBB) van DLIO werd, na de aanslag op advocaat Wiersum, verantwoordelijk
voor de coördinatie van dreigingsinschattingen op de procesdeelnemers, ook als deze
bedreigde personen onder het gezag van het OM vielen. Er moesten tientallen
dreigingsinschattingen voor de procesdeelnemers worden opgesteld door inschatters
uit diverse politie-eenheden. Deze inschatters hadden uiteenlopende werkwijzen, wat

158 Paragraaf 5.1 van de circulaire.
159 Nota ‘Tijdelijke opname rijksdomein: functionarissen betrokken rondom proces tegen Ridouan T.’ van
27 september 2019.
160 Paragraaf 2.1 van de Instructie bewaken en beveiligen van personen, objecten en diensten van het OM (mei 2016).
161 Bij de Landelijke Eenheid was dit de Intelcel Liquidaties en Vuurwapens.

- 75 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

leidde tot verschillen in de uitkomst. Daarop besloot het IKDBB om een overkoepelende
dreigingsanalyse op te stellen waarin per functiegroep een inschatting werd gemaakt.
Onderliggende dreigingsinschattingen konden verwijzen naar deze analyse en waar
nodig aangevuld worden met specifieke informatie over een bedreigde persoon.
Naast het opstellen van informatieproducten leidde ook het uitvoeren van
beveiligingsmaatregelen tot een grotere vraag naar capaciteit. Zo besloot de politie de
Bewakingseenheid162 op basis van opschaling in te zetten voor de beveiliging van
personen. Opschaling betekent dat politieagenten, veelal vanuit basisteams, als
neventaak werden ingezet voor taken van de Bewakingseenheid. Het inzetten van meer
toezicht leidde weer tot een toename in het aantal waargenomen verdachte situaties.
Deze waarnemingen vergden weer meer capaciteit voor duiding en voor opsporing.
De beveiligingssituatie van De Vries was na de aanslag op Wiersum onveranderd. De
Vries was niet betrokken bij het Marengo-proces. Zijn beveiligingssituatie was daarom op
dat moment geen onderdeel van het TGBB Brachium. Op 4 maart 2020 deed De Vries in
een uitzending van RTL Boulevard verslag van de strafzaak Pulheim, naar de moord op
Wiersum. Uit het opsporingsonderzoek bleek dat verdachten bij verkenningen op
Wiersum een auto hadden gebruikt, die de politie en het OM eerder waren
tegengekomen in een ander opsporingsonderzoek (zie paragraaf 3.2.6). De Vries vond
dat de politie en het OM meer hadden kunnen doen om de aanslag op Wiersum te
voorkomen.
3.3.3 Verzoek om bijstand en toegang tot beveiliging
Op 5 maart 2020 vroeg een familielid van de kroongetuige aan De Vries om de
kroongetuige en enkele andere familieleden bij te staan. Aanleiding hiervoor was dat de
familieleden en het OM het nog altijd niet eens waren over de invulling van de
bescherming door de overheid. De familie en de kroongetuige vonden dat ze een
ongelijke strijd voerden tegen de overheid, tegen ‘het systeem’. Hierbij zocht de familie
hulp van De Vries.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
162 In 2016 heeft de politie onder invloed van terrorismedreiging het inzetconcept herzien van de Eenheden
Specialistische Schutters uit de Regeling mobiele eenheid 2007. Het concept kreeg de naam Bewakingseenheid.
De Bewakingseenheid was bedoeld voor het bewaken van objecten en het toezicht houden in publiek toegankelijke
gebieden.

- 76 -

Bijlagen

Inhoud

Ontwikkelingen in de situatie van de familie na de aanslag op Reduan
Vanwege de spanning die ontstond in de relatie tussen het OM en de politie en de
familie van de kroongetuige met betrekking tot hun beveiligingssituatie, besloten de
toenmalige advocaten van de kroongetuige, in overleg met de familie, de proformazitting op 12 juni 2018 aan te wenden om publieke druk op de situatie te zetten.
De pleitaantekeningen waren vooraf gedeeld met een aantal journalisten en er waren
Kamerleden ingeseind. Dat leidde tot Kamervragen163, maar niet tot een verandering
van de situatie. Tijdens de pro-formazitting van 7 september 2018 vroegen de
advocaten van de kroongetuige daarom nogmaals publiekelijk aandacht voor de
beveiliging van de familie.
Begin 2019 verscheen er een artikel in de media164 over de veiligheids- en
beveiligingssituatie van de familie van de kroongetuige en het conflict daarover
tussen de familie en het OM. Om de verstandhouding met de familie te verbeteren,
werden op initiatief van het OM ‘herstel van vertrouwen’-gesprekken georganiseerd.
In het voorjaar van 2019 vonden meerdere gesprekken plaats tussen vertegen­
woordigers van de Taskforce en een aantal familieleden, onder leiding van een
onafhankelijke procesbegeleider. De uitkomst van de gesprekken was dat het OM
zou komen met een voorstel om de beveiligingsmaatregelen (meer) aan te laten
sluiten bij de specifieke situatie van de familieleden en zodoende, in afstemming met
hen, maatwerk te leveren.
De inzet van het OM was er vanaf dat moment op gericht om met de familieleden
een op hun eigen situatie toegesneden overeenkomst te sluiten over maatregelen
om hen in staat te stellen op een veilige locatie weer (economisch) zelfstandig te
kunnen functioneren. Bij dit soort overeenkomsten streeft het OM ernaar dat
betrokkenen zoveel mogelijk hun oorspronkelijke levensstandaard kunnen oppakken.
In de periode die volgde vond er, soms met een tussenpoos van een aantal maanden,
correspondentie plaats tussen het OM en de (advocaten van de) familieleden over
(de invulling van) de beveiligingsmaatregelen. De familieleden ontvingen van het
OM maatregelenbrieven, met daarin voorstellen voor verschillende maatregelen en
voorzieningen naar gelang hun levensstijl van voor de dreiging vanuit het CSV.
Tot het sluiten van een overeenkomst kwam het met de meeste familieleden niet. Zo
was er sprake van een verschil van inzicht over de redelijkheid en noodzaak van de
verzoeken die de familie deed voor beveiligingsmaatregelen. De familie was van
mening dat hun verzoeken in lijn lagen met de beveiligingsmaatregelen die in het
gesprek met BB&C Midden-Nederland eind april 2018 aan de orde waren gekomen
en had het beeld dat soortgelijke verzoeken bij andere bedreigde personen wel
werden gehonoreerd. De politie en het OM stonden op het standpunt dat in april
2018 slechts verkennend was gesproken over mogelijke beveiligingsmaatregelen en
vonden de verzoeken van de familie soms onredelijk.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

163 Kamerstukken II 2017-2018, 2483, nr. 2.
164 Algemeen Dagblad (2019). Familie kroongetuige eist betere beveiliging, hoogoplopende ruzie met het OM.

- 77 -

Bijlagen

Inhoud

Een week na de aanslag op advocaat Wiersum stuurde de familie door tussenkomst
van hun advocaten een brandbrief naar de minister van Justitie en Veiligheid, waarin
zij aangaven dat zij niet langer het vertrouwen hadden dat de overheid in staat was
om hun veiligheidssituatie adequaat in te schatten. De familieleden gaven in die brief
aan dat zij sinds zij bekend waren geworden met de kroongetuigendeal in
permanente angst leefden. Die angst nam verder toe door de aanslagen op Reduan
en Wiersum. Hun leefsituatie op dat moment nam die angst volgens hen niet weg.
De directe aanleiding voor het sturen van deze brandbrief was het besluit om na de
aanslag op Wiersum geen aanvullende en verdergaande beveiligingsmaatregelen te
treffen voor de familie. Ook maakte de familie in de brief melding van een aantal
kwesties die zij in aanloop naar de aanslag op Wiersum al hadden aangekaart bij het
OM, maar waar volgens hen niets mee was gedaan. Het ging onder andere om het
uitblijven van maatregelen om hun anonimiteit te waarborgen, om weigering van
verzoeken om bij hun toenmalige verblijfplaatsen een garagedeur te laten inbouwen
die op afstand automatisch kan worden bediend, zodat zij zonder uit de auto te
stappen hun garage in en uit zouden kunnen rijden, om weigering andere
bouwkundige voorzieningen ter verhoging van de veiligheid in hun woningen aan te
brengen en om het niet nakomen van toezeggingen om familieleden advies en
training te geven om hun eigen veiligheid te vergroten. Een deel van de opvattingen
van de familieleden strookte volgens het OM niet met de onderbouwde adviezen
van de overheid. Zo zijn hun volgens het OM wel veiligheidsbriefings aangeboden.
Daarnaast kwamen in de brief aan de minister ook fouten aan de orde die door
functionarissen van de politie en het OM zouden zijn gemaakt, waardoor de
bescherming van de familieleden in het geding was gekomen. In dit kader verwees
de familie naar een onderzoek door de Rijksrecherche naar mogelijk lekken door
functionarissen bij de politie en het OM over de beveiligingsmaatregelen voor
familieleden. De familie gaf in de brief aan dat het onderzoek van de Rijksrecherche
had uitgewezen dat ‘een groot aantal functionarissen van het OM en de politie –
middellijk of onmiddellijk – rechtmatig op de hoogte kon zijn van (delen van) de
gepubliceerde informatie’.
Tot verandering in de daadwerkelijke beveiligingssituaties van de familieleden leidde
de brandbrief aan de minister niet. De minister vroeg degene binnen het OM waar
vanuit de familie veel klachten over waren, om contact op te nemen met de familie
naar aanleiding van de brief. Dit leidde tot frustratie bij de familie. Het ‘onderhandelen’
tussen het OM en de (advocaten van de) familie over de beveiligingsmaatregelen
ging door. De kroongetuige en zijn familie maakten ook duidelijk dat ze de overheid
(het OM) aansprakelijk achtten voor de slechte beveiliging van Reduan en de
moeizame loop die hun eigen levens genomen hadden sinds deze aanslag. Deze
aansprakelijkheidsstelling wilden ze ook door de rechter laten beoordelen. Dit
voornemen leidde tot een verdere verslechtering van de relatie tussen het OM en de
familie.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 78 -

Bijlagen

Inhoud

Volgens De Vries faalde het systeem en werd de familie onrecht aangedaan. Dat was
voor hem een belangrijke drijfveer om de familieleden te gaan bijstaan. Enkele dagen
later in maart 2020, vroeg ook de kroongetuige zelf aan De Vries om hem bij te staan.165
De Vries vond het belangrijk een signaal af te geven dat een aanslag op een advocaat
van een kroongetuige niet lonend is, omdat anderen die plaats weer innemen.166
Daarnaast speelde mee dat De Vries meende dat de politie en het OM weinig hadden
geleerd van de aanslagen op Reduan en Wiersum. De Vries realiseerde zich dat het
bijstaan van de kroongetuige niet zonder risico was. De Vries informeerde op 13 maart
2020 de hoofdofficier van het Landelijk Parket over zijn voornemen om als
vertrouwenspersoon de kroongetuige bij te gaan staan. Hij gaf aan dit samen met een
strafrechtadvocaat te willen gaan doen. De Vries en advocaat Peter Schouten hadden
vervolgens een aantal verkennende gesprekken met het Landelijk Parket en met de
kroongetuige om te bezien of, en onder welke voorwaarden, zij de kroongetuige konden
bijstaan. Binnen het Landelijk Parket waren er twee zienswijzen over de rol van
vertrouwenspersoon zoals De Vries voor ogen had. De ene was dat De Vries mogelijk
zou kunnen bijdragen aan het verbeteren van de relatie tussen het OM en de
kroongetuige en dat De Vries daarom, ondanks de juridisch onduidelijke rol van
vertrouwenspersoon, in bepaalde zaken zou kunnen worden gefaciliteerd. De andere
zienswijze was dat De Vries geen advocaat was en dus ook geen gebruik kon maken van
voor advocaten bedoelde faciliteiten en dat deze rol daarom onwenselijk was. Het OM
besloot na eerste verkennende gesprekken om geen overeenkomst167 te sluiten met De
Vries, omdat het strafrecht niet voorziet in de rol van vertrouwenspersoon.168
Op 7 mei 2020 hoorde De Vries van het Landelijk Parket dat het geen overeenkomst met
hem wilde sluiten. Met advocaat Schouten wilde het Landelijk Parket wel een
overeenkomst sluiten. Op 11 mei 2020 verzocht De Vries het Landelijk Parket hem als
vertrouwenspersoon onbelemmerde toegang te geven tot de kroongetuige zonder dat
deze gesprekken konden worden afgeluisterd. Op 26 mei 2020 werd duidelijk dat het
Landelijk Parket De Vries niet dezelfde rechten wilde toekennen als een advocaat, zoals
vertrouwelijk communiceren met een verdachte, omdat De Vries niet gebonden was aan
tuchtrechtelijke waarborgen. Daarop trad De Vries op 1 juli 2020 bij Schouten in dienst
om op die manier toch als vertrouwenspersoon de kroongetuige te kunnen bijstaan.
Schouten en De Vries begonnen op 30 augustus 2020 een procedure tegen de Staat,
omdat De Vries, als werknemer van Schouten Legal Advocaten, geen toegang kreeg tot
een geheimhoudernummer waarmee hij vertrouwelijk met de kroongetuige kon bellen.
Op 5 oktober 2020 werden Schouten en De Vries door de rechter in het gelijk gesteld.
Dit betekende dat De Vries in het vervolg vertrouwelijk telefonisch contact met de
kroongetuige kon hebben. De Staat ging daarop in beroep op 23 oktober 2020. Het
Gerechtshof in Den Haag bepaalde op 25 mei 2021 dat De Vries, nadat hij in dienst was

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

165 Na de aanslag op advocaat Wiersum, op 18 september 2019, werd de kroongetuige enige tijd bijgestaan door een
anonieme advocaat.
166 Persconferentie 4 juni 2020.
167 In een kroongetuige procedure heeft de kroongetuige recht op bijstand (door een advocaat). Deze bijstand wordt
vergoed door de Nederlandse staat, die daartoe een overeenkomst sluit met de door de kroongetuige
aangewezen advocaat.
168 Een verdachte van een strafbaar feit heeft recht op rechtsbijstand van een advocaat. Deze advocaat is gehouden
aan beroeps- en gedragsregels. Binnen de Nederlands orde van advocaten houdt een deken per regio toezicht
op alle advocaten. Voor een vertrouwenspersoon gelden deze regels niet.

- 79 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

getreden bij het advocatenkantoor van Schouten, een afgeleid verschoningsrecht had en
om die reden vertrouwelijke telefoongesprekken mocht voeren met de kroongetuige.169
Samenvatting

Vanaf het eerste gesprek tussen het Landelijk Parket en De Vries op 23 maart 2020 werd
gesproken over beveiliging voor Schouten en De Vries. Tijdens een van de gesprekken
met het Landelijk Parket op 3 april 2020 benadrukte De Vries dat hij en Schouten niet in
anonimiteit zouden gaan werken. Het Landelijk Parket stelde voor om Schouten en De
Vries alvast in contact te brengen met het bevoegd gezag voor deelnemers aan het
Marengo-proces, zijnde de Coördinator Bewaken en Beveiligen van de NCTV.170
Schouten en De Vries gaven aan dit op prijs te stellen. Het Landelijk Parket liet weten dat
Schouten en De Vries op 24 april 2020 gebeld zouden worden door een functionaris van
de NCTV, maar dat gebeurde niet. Toen De Vries en Schouten op 29 april 2020 niets
gehoord hadden van de NCTV nam De Vries contact op met het Landelijk Parket. De
Vries en Schouten stoorden zich aan het gebrek aan urgentie bij de overheid, zeker
naarmate de tijd vorderde en steeds meer mensen – waaronder journalisten – weet
kregen van hun voornemen de kroongetuige bij te staan. Na aandringen van De Vries
lukte het hem op 4 mei 2020 in contact te komen met een directeur van de NCTV. De
Vries kreeg toen te horen dat hij, in tegenstelling tot Schouten, geen advocaat en dus
geen officiële ‘procesdeelnemer’ was.171 De Vries hoorde dat hij onder het gezag van het
OM zou vallen. De Vries viel feitelijk nog onder het gezag van het OM, doordat de
beveiligingssituatie van De Vries uit april 2019 niet was gewijzigd. Zodra er een getekende
overeenkomst was tussen het Landelijk Parket en Schouten, kwam Schouten wel onder
het gezag van de Coördinator Bewaken en Beveiligen van de NCTV te vallen. Tot die tijd
was ook voor Schouten het OM het bevoegd gezag, volgens deze directeur van de
NCTV. Schouten kreeg op 12 mei 2020 bezoek aan huis van de NCTV om te praten over
zijn beveiliging. Op 28 mei 2020 nam BB&C Midden-Nederland contact op met De Vries
om over zijn beveiligingssituatie te spreken, omdat De Vries had aangekondigd een
persconferentie te houden over het bijstaan van de kroongetuige.
3.3.4 Dreigingsinformatie en beveiligingsmaatregelen
Begin 2020 was de dreigingsinschatting uit april 2019 op De Vries ongewijzigd. Nadat in
2019 een deel van de persoonsgegevens van De Vries was afgeschermd en De Vries had
aangegeven het heimelijke toezicht door de DKDB en een schouw op zijn woning niet te
zien zitten, waren er begin 2020 geen verdere beveiligingsmaatregelen vanuit de
overheid. Hoewel het OM en De Vries nog in gesprek waren over de toegang tot het
stelsel, werden al wel (spoed)maatregelen genomen. Naar aanleiding van het voornemen
van De Vries om de kroongetuige bij te gaan staan, besloot het bevoegd gezag in
Midden-Nederland op 8 mei 2020, om onopvallend toezicht in te stellen rondom de
woning van De Vries. Op 18 mei 2020 gaf BB&C Midden-Nederland opdracht aan DRIO
Midden-Nederland om een update te maken van de dreigingsinschatting. Het IKDBB
van DLIO stelde daarop de dreigingsinschatting voor De Vries op, omdat zij ook de
inschatting voor Schouten moesten opstellen.

169 Gerechtshof Den Haag, 25 mei 2021, ECLI:NL:GHDHA:2021:897.
170 Na de aanslag op advocaat Wiersum heeft de NCTV, op voordracht van het OM, het gezag voor de beveiliging
van een aantal ‘procesdeelnemers’ tijdelijk overgenomen.
171 Drie dagen later, op 7 mei 2020, bleek dat het Landelijk Parket geen overeenkomst wilde sluiten met De Vries
omdat hij geen advocaat was.

- 80 -

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Op 18 mei 2020 verklaarde de kroongetuige tijdens een pro-formazitting dat hij een
advocaat en vertrouwenspersoon op het oog had, maar dat het OM dit na aanvankelijke
medewerking blokkeerde.172 Daarop namen journalisten contact op met De Vries met de
vraag of hij de anonieme vertrouwenspersoon was. Op 23 mei 2020 kondigde De Vries
bij het Landelijk Parket aan dat Schouten en hijzelf van plan waren om op 3 juni 2020173
een persconferentie te houden over het bijstaan van de kroongetuige, omdat zij – mede
naar aanleiding van de verklaring van de kroongetuige – al veelvuldig waren benaderd
door de media met vragen over hun betrokkenheid. Schouten en De Vries hadden al
besloten niet in anonimiteit te gaan werken, omdat vroeg of laat toch wel bekend zou
worden dat zij de kroongetuige bijstonden. Bovendien vond De Vries dat hij de
kroongetuige in anonimiteit niet goed kon bijstaan.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Op 29 mei 2020 spraken BB&C en RCCB Midden-Nederland met De Vries over zijn
beveiligingssituatie. De Vries lichtte in dit gesprek zijn voornemen toe om een
persconferentie te geven. Hij kreeg te horen dat – vooruitlopend op de uitkomst van de
dreigingsinschatting – een aantal spoedmaatregelen in gang was gezet, zoals het toezicht
rondom zijn woning. Verder moest De Vries zijn agenda vier dagen van tevoren delen om
toezicht bij aankomst en vertrek te organiseren. Op 30 mei 2020 kreeg De Vries vragen
van buren over politieagenten in uniform die onaangekondigd foto’s maakten van zijn
woning. De Vries gaf bij BB&C Midden-Nederland aan deze werkwijze niet op prijs te
stellen, want het zorgde voor onnodig veel onrust bij zijn buren. Op 3 juni 2020, nog
voordat de dreigingsinschatting van De Vries beschikbaar was, adviseerde BB&C, via
RCCB Midden-Nederland, aan hun collega’s in Amsterdam om op de dag van de
persconferentie geüniformeerd toezicht in te stellen rondom mediaoptredens van De
Vries in Amsterdam. BB&C en RCCB Amsterdam namen dit advies over.
Op 3 juni 2020 verstuurde het IKDBB de nieuwe dreigingsinschatting van De Vries aan
het bevoegd gezag, BB&C en RCCB Midden-Nederland. De inschatter van IKDBB kon
beschikken over onder meer de dreigingsanalyse op procesdeelnemers met daarin een
inschatting per functiegroep. Deze dreigingsanalyse bevatte veel informatie over de
vermeende dreiging tegen de functiegroep advocaten van de kroongetuige, hoewel De
Vries formeel niet tot deze functiegroep behoorde. De inschatter mocht de inhoud van
de dreigingsmelding uit april 2019 niet inzien, omdat die informatie door het TCI als
‘geheim’ was bestempeld. De dreiging werd ingeschat als ‘ernstig’ en ‘mogelijk’, want in
de politiesystemen stonden geen signalen over dreiging vanuit het CSV op De Vries. De
waarschijnlijkheid was daarmee één niveau lager dan in de dreigingsinschatting van het
jaar ervoor. Het TCI, als onderdeel van de informatieorganisatie, zag geen aanleiding om
deze uitkomst bij te stellen. De uitkomst van de dreigingsinschatting voor De Vries
(‘ernstig’ en ‘mogelijk’) kwam overeen met de dreigingsinschatting voor Schouten van
15 mei 2020. Bij het opstellen van de dreigingsinschatting voor De Vries was het
uitgangspunt dat De Vries geen formele rol zou krijgen in het strafproces, maar slechts
op de achtergrond een adviserende rol zou hebben.

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

172 Persconferentie 4 juni 2020.
173 De persconferentie vond uiteindelijk plaats op 4 juni 2020.

- 81 -

Bijlagen

Inhoud

Op 4 juni 2020 maakten De Vries en Schouten op een persconferentie bekend de nieuwe
advocaat en vertrouwenspersoon van de kroongetuige te zijn. De Vries gaf daar een
toelichting op de verkennende gespreken met het OM. Ook deelde hij zijn kijk op de rol
van vertrouwenspersoon van de kroongetuige. Het basisteam Centrum Jordaan van de
Eenheid Amsterdam hield bij die persconferentie buiten geüniformeerd toezicht.
Diezelfde avond was De Vries te gast in de uitzending van RTL Boulevard en waren zowel
De Vries als Schouten te gast bij het tv-programma Beau. Het basisteam van de politie
hield op beide opnamelocaties geüniformeerd toezicht. Diezelfde dag bespraken BB&C
en RCCB Midden-Nederland het maatregelenadvies voor De Vries dat was gebaseerd
op de dreigingsinschatting van de dag ervoor. Daarbij werd rekening gehouden met de
persoonlijke wensen van De Vries. Na afloop stuurde BB&C een samenvatting van het
overleg per e-mail naar RCCB Midden-Nederland met daarin de beveiligingsadviezen
voor De Vries:
• een AOL voor de woning in Midden-Nederland en de werklocatie in Amsterdam;
• twee contactpersonen van RCCB Midden-Nederland;
• het nalopen van de afscherming van persoonsgegevens;
• een schouw van de kantoorlocatie in Amsterdam;
• onopvallend toezicht rondom de woning in Midden-Nederland en de kantoorlocatie
in Amsterdam.174
RCCB Midden-Nederland antwoordde daarop dat de schouw op de werkplek al had
plaatsgevonden en dat BB&C en RCCB Amsterdam geen toezicht instelden rondom
deze werklocatie. RCCB Midden-Nederland doelde op het besluit van BB&C Amsterdam
van de dag ervoor. Toen bezocht BB&C Amsterdam deze kantoorlocatie in verband met
een andere beveiligingssituatie. BB&C Amsterdam had de beheerder en gebruiker(s) van
het pand mondelinge beveiligingstips gegeven. Ook had BB&C Amsterdam besloten
dat voor die andere beveiligingssituatie geen onopvallend toezicht nodig was, omdat
het kantoor naast een politiebureau stond en een andere gebruiker175 van het pand
verdachte situaties kon melden.
Op 5 juni 2020 besloten de coördinerend hoofdofficier van justitie en de Coördinator
Bewaken en Beveiligen van de NCTV het TGBB Brachium in te zetten voor (de coördinatie
van) de uitvoering van de beveiliging van De Vries. Op 6 juni 2020 besprak de
coördinerend hoofdofficier, in een overleg van het TGBB Brachium, de dreigingsinschatting
en het beveiligingsadvies voor De Vries. De hoofdofficier zette, na afstemming met de
leden van het overleg waaronder de Coördinator Bewaken en Beveiligen van de NCTV,
een zwaarder maatregelenpakket in dan hoorde bij de uitkomst van de inschatting. Zoals
dat ook was gedaan bij een voorstelbare dreiging tegen de procesdeelnemers, omdat
men er bij dit CSV van uitging dat de informatie in politiesystemen niet volledig was. De
hoofdofficier besloot af te zien van cameratoezicht voor De Vries. In het maatregelenbesluit
werd hiervoor als toelichting gegeven dat cameratoezicht onderdeel uitmaakte van het
maatregelenpakket voor de proces­
deelnemer, maar dat De Vries formeel geen
procesdeelnemer was omdat hij geen advocaat was. De Vries kreeg, als onderdeel van

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
174 De Vries maakte op 29 mei 2020 bekend te stoppen als directeur van advocatenkantoor De Vries & Kasem, maar
hij bleef dit kantoor gebruiken.
175 Een particulier beveiligingsbedrijf hield kantoor in hetzelfde pand.

- 82 -

Bijlagen

Inhoud

het maatregelenpakket, toezicht bij aankomst en vertrek aangeboden, want aankomst en
vertrek bij de woon- en werkomgeving werden gezien als risicovol. Het onopvallend
toezicht rond de woning van De Vries, wat vanaf 8 mei 2020 was ingesteld als
spoedmaatregel, werd doorlopend ingesteld.
Op 6 juni 2020 vertelde BB&C Midden-Nederland aan De Vries dat er geen sprake was
van een verhoogde dreiging, maar dat men voor de zekerheid maatregelen wilde nemen.
De Vries moest vier dagen van tevoren zijn agenda delen om het toezicht bij aankomst
en vertrek te organiseren. De Vries gaf aan een onregelmatig leven te leiden.176 BB&C
vertelde daarbij dat verzoeken op korte termijn alleen bij wijze van uitzondering mogelijk
zouden zijn. De Vries gaf aan hierover te willen nadenken. BB&C en De Vries kwamen
overeen dat De Vries ook zelf momenten kon aandragen. Hij kon daarvoor contact
opnemen met RCCB Midden-Nederland. De Vries verwachtte sporadisch momenten
met verhoogd risico aan te gaan dragen. Het maatregelenadvies werd op 30 juni 2020
formeel door het bevoegd gezag vastgesteld en was daarmee het maatregelenbesluit.
In het besluit stond dat De Vries geen toezicht bij aankomst en vertrek wilde, terwijl hij
uitsluitend had aangegeven zijn agenda niet te willen delen. Het besluit stelde verder dat
De Vries zelf momenten met een verhoogd risico mocht aandragen. Het besluit beschreef
onder meer beveiligingsmaatregelen rondom de woning in Midden-Nederland en
kantoorlocatie in Amsterdam, maar bevatte geen specifieke maatregelen voor
mediaoptredens. De Vries werd niet schriftelijk op de hoogte gesteld van de maatregelen,
de voorwaarden en de gevolgen van het niet volledig meewerken (zoals het niet
verstrekken van relevante informatie). Volgens de Instructie Bewaken en Beveiligen van
het OM had De Vries hierover wel schriftelijk geïnformeerd moeten worden. Het AP
Midden-Nederland dacht dat een dergelijke brief ertoe zou leiden dat De Vries niet meer
met hen in gesprek zou blijven.
3.3.5 Mediaoptredens
Na de persconferentie van Schouten en De Vries op 4 juni 2020, bepaalde RTL Boulevard
dat De Vries geen nieuwsitems gerelateerd aan het Marengo-proces meer zou
becommentariëren, omdat hij door zijn rol als vertrouwenspersoon van de kroongetuige
niet langer onafhankelijk was. RTL Boulevard stuurde op eigen initiatief op de dagen
waarop De Vries ’s avonds aan de uitzending deelnam in de ochtend een kennisgevingsmail
naar het basisteam Centrum Jordaan, zodat de politie rekening kon houden met de
komst van De Vries. De Vries was op de hoogte van deze kennisgevingsmails.177 RTL
Boulevard en het basisteam hadden deze werkwijze geruime tijd eerder afgesproken.178
RTL Boulevard vroeg op 10 juni 2020 aan het basisteam Centrum Jordaan welke
beveiligingsmaatregelen er voor de komst van De Vries werden genomen. Het basisteam
deed navraag bij RCCB Amsterdam. Dit RCCB kreeg van BB&C en RCCB MiddenNederland te horen dat er geen maatregelen waren voorgeschreven voor rekening van
RCCB Amsterdam bij mediaoptredens in Amsterdam. De Vries kon zelf momenten met
verhoogd risico aandragen voor toezicht, maar had dit nog niet gedaan.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
176 De Vries verbleef regelmatig bij zijn vriendin, waar op dat moment vrijwel niemand van afwist.
177 De studio van RTL Boulevard, aan het Leidseplein, lag in het werkgebied van het basisteam Centrum Jordaan.
178 Zo had De Vries in het verleden gebruikgemaakt van het aanbod van RTL Boulevard om zijn auto door een
ingehuurde beveiliger te laten parkeren en voor te laten rijden. Geruime tijd voor zijn voornemen om de
kroongetuige te gaan bijstaan, zag De Vries af van dit aanbod.

- 83 -

Bijlagen

Inhoud

BB&C en RCCB Midden-Nederland waren niet op de hoogte van de kennisgevingsmails
van RTL Boulevard aan het basisteam. RCCB Amsterdam adviseerde, in samenspraak
met BB&C Amsterdam, aan het basisteam om vanuit de reguliere politietaak179 – waar
mogelijk – het bestaande cameratoezicht op de voor- en achterzijde van de studio te
intensiveren en om de studio tijdens de uitzending mee te nemen in de politiesurveillance.
3.3.6 Nieuwe dreigingsinformatie
Op 2 augustus 2020 deelde advocaat De Jong een dreigingsmelding die op hemzelf,
Schouten en De Vries betrekking had met zijn contactpersonen bij de NCTV en de
politie. Die informatie had hij kort daarvoor gekregen. Het verdedigingsteam was
benieuwd hoe betrouwbaar de informatie zou worden ingeschat en wat ermee zou
worden gedaan. Op 11 augustus 2020 besloten de NCTV, het OM en de politie in een
overleg binnen Brachium dat de informatie vooralsnog geen aanleiding gaf om de
bestaande beveiligingsmaatregelen voor De Jong, Schouten en De Vries aan te passen.
Op 14 augustus 2020 werd Schouten gebeld door zijn contactpersoon van de NCTV die
zei dat de melding was bekeken en er geen reden was om de beveiliging aan te scherpen.
Op 7 september 2020 volgde naar aanleiding van een dreigingsmelding van het TCI een
geactualiseerde dreigingsinschatting voor zowel De Jong en Schouten als De Vries. De
inschatter kreeg de inhoud van de als ‘geheim’ bestempelde dreigingsmelding niet te
zien, maar kreeg opdracht van het TCI om de intentie in de dreigingsinschattingen op
De Jong, Schouten en De Vries op te hogen waardoor de uitkomst van de
waarschijnlijkheid ging van ‘mogelijk’ naar ‘waarschijnlijk’. Volgens de inschatting van het
TCI onderschreef het CSV ‘de noodzaak en legitimiteit van het laten plaatsvinden van
een aanslag op De Jong, Schouten en/of De Vries indien de gelegenheid zich zou
voordoen’. Er was echter geen concrete informatie over een aanstaande aanslag. Later
benoemden De Jong, Schouten en De Vries de aanwezige intentie als ‘wij staan op een
dodenlijst’. De nieuwe dreigingsinschattingen leidden echter niet tot aanvullende
beveiligingsmaatregelen voor het drietal. Zowel de Coördinator Bewaken en Beveiligen
van de NCTV als de hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland had de
maatregelen al één niveau hoger ingestoken vanuit de gedachte dat niet alle informatie
bekend was.
Op 10 september 2020 informeerde RCCB Midden-Nederland De Vries dat de
dreigingsinformatie geen reden gaf om de beveiliging aan te passen. De functionaris van
RCCB kende de inhoud van de dreigingsmelding van het TCI niet. De Vries was in de
veronderstelling dat de TCI-informatie was gebaseerd op de dreigingsmelding die De
Jong op 2 augustus 2020 met de NCTV had gedeeld. Schouten en De Jong kregen op
dezelfde dag bezoek van hun contactpersoon van de NCTV. De Vries kreeg van Schouten
de indruk dat de contactpersoon van de NCTV hem diezelfde dag had laten weten dat
de intentie van de door De Jong aangedragen dreigingsinformatie bevestigd was. De
Vries voelde zich niet serieus genomen omdat hij anders dan Schouten en De Jong
minder informatie kreeg over de duiding van de dreigingsinformatie. Bovendien had De
Vries in het verleden, vanuit een andere beveiligingssituatie, inzicht gekregen in de aard
en duiding van dreigingsinformatie. De Vries besloot daarop met Schouten en De Jong

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

179 Niet vanuit het stelsel B&B.

- 84 -

Bijlagen

Inhoud

op 11 september 2020 een bericht te sturen naar de NCTV met het verzoek om meer
informatie te krijgen over de melding die zij – naar hun idee – zelf hadden gedaan. Op
30 september 2020 sprak het drietal met de NCTV180 (verantwoordelijk voor de
beveiligingssituatie van Schouten en De Jong) en de hoofdofficier van justitie van het AP
Midden-Nederland (verantwoordelijk voor de beveiligingssituatie van De Vries). Deze
functionarissen legden uit waarom niet meer informatie kon worden gedeeld dan de
strekking van de dreiging. De NCTV181 en de hoofdofficier van justitie gaven aan geen
reden te zien om aanvullende beveiligingsmaatregelen in te stellen na de hogere
dreigingsinschatting op het verdedigingsteam, omdat Schouten, De Jong en De Vries al
toegang hadden tot dit maatregelenpakket. De hoofdofficier van justitie van het MiddenNederland nam op 13 oktober 2020 telefonisch contact op met De Vries. De hoofdofficier
gaf aan dat de dreiging als ‘voorstelbaar’ was geclassificeerd en bevestigde dat er niet
meer informatie bekend was geworden.
Op 10 september 2020 realiseerde Schouten182 zich dat De Vries nauwelijks beveiligings­
maatregelen had, ook niet na de herziene dreigingsinschatting van 7 september 2020.
Schouten vroeg aan zijn contactpersoon bij de NCTV om te kijken naar beveiligings­
maatregelen voor De Vries. Op 1 oktober 2020 vroeg Schouten dit nogmaals aan zijn
contactpersoon bij de NCTV, nu zij meenden op een zogenoemde dodenlijst te staan.
Op 26 oktober sprak De Vries met een politiefunctionaris en gaf daarbij aan niet iemand
te zijn die snel om beveiliging vraagt. Ook gaf hij aan zichtbaar te willen blijven zodat de
dreiging zich niet op anderen zou richten. De politiefunctionaris merkte op dat De Vries
zichtbaar kon blijven met sommige beveiligingsmaatregelen. De functionaris gaf aan de
wens van De Vries met BB&C Midden-Nederland te gaan bespreken. Dit leidde er niet
toe dat BB&C contact opnam met De Vries. Op 2 november 2020 namen Schouten, De
Jong en De Vries deel aan een uitzending van het tv-programma OP1. Waar Schouten na
de uitzending direct zijn auto kon instappen doordat hij zijn agenda deelde met de
politie en beschikte over toezicht bij aankomst en vertrek, liep De Vries alleen naar de
parkeergarage. De Vries stapte op verzoek van Schouten in de auto van Schouten. Op 4
december 2020 maakten De Jong, Schouten en De Vries het bestaan van de zogenoemde
dodenlijst bekend in de media om daarmee aandacht te vragen voor de
beveiligingssituatie van de kroongetuige en zijn familieleden. Op 8 december 2020 nam
BB&C Midden-Nederland contact op met De Vries om hem nogmaals te wijzen op de
mogelijkheid van toezicht bij aankomst en vertrek wanneer hij dat wenste. BB&C
waarschuwde de Vries niet te laconiek te zijn. De Vries nam dit aanbod in overweging.
Op 23 februari 2021 deelde De Vries opnieuw dreigingsinformatie met BB&C MiddenNederland. Op 1 maart 2021 stuurde BB&C Midden-Nederland een bericht naar De
Vries met de mededeling dat de informatieorganisatie de informatie als niet betrouwbaar
had ingeschat. Schouten vertelde op 17 maart 2021 nogmaals aan zijn contactpersoon
van de NCTV dat hij zich zorgen maakte over de beveiligingssituatie van De Vries. De
contactpersoon van de NCTV heeft dit signaal gedeeld met het bevoegd gezag van De
Vries.

180 De functionaris NCTV en een directeur van de NCTV.
181 De functionaris NCTV.
182 Schouten was als directeur van Schouten Legal Advocaten werkgever van De Vries. Volgens paragraaf 2.1 van de
circulaire (2019) dienen bedrijven en instellingen maatregelen te treffen om te voorkomen dat de veiligheid van
medewerkers in gevaar komt als gevolg van hun werkzaamheden.

- 85 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Een aantal familieleden van de kroongetuige had sinds begin 2021 een nieuwe advocaat,
die uit veiligheidsoverwegingen anoniem wilde blijven. Dit was per brief medegedeeld
aan de landsadvocaat en er was gevraagd passende maatregelen te nemen om de
anonimiteit te waarborgen. Deze anonimiteit werd in mei 2021 door de Telegraaf in een
video verbroken. In dezelfde video werd de advocaten van de kroongetuige verweten
hoge rekeningen te schrijven. Deze gevaarzettende berichtgeving kon volgens De Vries
alleen van het OM komen. Dit werd later bevestigd door de advocaat van de Telegraaf.
De (anonieme) advocaat van de familie heeft dit bij het OM aanhangig gemaakt. Er
bleken binnen het OM en de politie meer dan vijfhonderd medewerkers op de hoogte te
zijn van de identiteit van deze ‘anonieme’ advocaat.
3.3.7 Verdachte situatie en aanslag op De Vries
Een medewerker van een parkeergarage, waar gasten van RTL Boulevard altijd
parkeerden, zag op 28 juni 2021 dat De Vries werd achtervolgd. Een man met opvallende
tatoeages volgde De Vries die, na de uitzending van RTL Boulevard, naar zijn auto liep.
De medewerker wees de beveiliging van RTL Boulevard op deze verdachte situatie. De
beveiliging van RTL Boulevard meldde dit vervolgens bij het basisteam Centrum Jordaan.
Het basisteam keek de door camera’s van de gemeente opgenomen beelden terug. Op
de kruising van de Leidsekruisstraat en de Lange Leidsedwarsstraat hing een camera van
de gemeente. Deze camera was op het moment dat De Vries passeerde in de defaultstand gericht op de Lange Leidsedwarsstraat met in de verte de achteruitgang van de
studio van RTL Boulevard. Op de camerabeelden was te zien dat De Vries kwam aanlopen
richting de camerapositie. Op de beelden was niet te zien dat De Vries werd achtervolgd
of dat iemand achter hem ook maar in dezelfde richting liep.183 Het basisteam informeerde
de beveiliging van RTL Boulevard.
Een dag later, op 29 juni 2021 nam De Vries wederom deel aan de uitzending van RTL
Boulevard. Het basisteam Centrum Jordaan bekeek de beelden van gemeentecamera’s
voor, tijdens en na de uitzending. Een andere te beschermen persoon nam die dag ook
deel aan het RTL-programma. Deze persoon had persoonsbeveiliging van DKDB. Het
basisteam informeerde de DKDB over de verdachte situatie van de dag ervoor. De
beveiliging van RTL Boulevard vertelde De Vries en de persoonsbeveiligers voor de
uitzending over de verdachte situatie van de dag ervoor. Een persoonsbeveiliger
registreerde die dag de melding van de verdachte situatie in het informatiesysteem Live
Journaal Politie. Ook werd een aantal voertuigen en personen geregistreerd dat opviel
zonder dat sprake was van strafbare feiten. De verdachte persoon die op 28 juni was
gezien werd niet aangetroffen.
IKDBB las op 30 juni 2021 de registratie van de verdachte situatie rond De Vries. De
journaalpost werd ter informatie doorgestuurd naar het regionale informatieknooppunt
van Midden-Nederland. Dit informatieknooppunt was niet eerder op de hoogte van de
verdachte situatie, omdat het basisteam dit niet in BVH geregistreerd had waardoor het

183 Later zou uit het opsporingsonderzoek naar de aanslag op De Vries blijken dat de verdachte persoon wel te zien
was op de bewuste camerabeelden. De verdachte persoon wachtte De Vries op bij de kruising van de
Leidsekruisstraat en de Lange Leidsedwarsstraat en startte vanaf daar de achtervolging tot aan de parkeergarage.
Uit het opsporingsonderzoek bleek ook dat op 23 juni 2021 de verdachte persoon De Vries was gevolgd na een
uitzending van RTL Boulevard.

- 86 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

informatieknooppunt geen melding had gekregen op de zoekopdracht in politiesystemen
op De Vries. Het informatieknooppunt van Midden-Nederland kwam op 2 juli 2021 in
contact met het basisteam Centrum Jordaan en kreeg te horen dat de verdachte persoon
niet was waargenomen op de camerabeelden. Het basisteam zou ‘alert’ zijn bij een
volgend bezoek van De Vries. Het informatieknooppunt Midden-Nederland maakte
geen melding bij BB&C en RCCB Midden-Nederland van de verdachte situatie.
RTL Boulevard verstuurde op 6 juli 2021 wederom een kennisgevingsmail aan het
basisteam Centrum Jordaan over de komst van De Vries. Het basisteam kwam die dag
niet toe aan het lezen van de mail. De beveiliging van RTL Boulevard bood De Vries na
afloop van de opname aan om mee te lopen naar de auto, maar De Vries zag hiervan af
en liep alleen naar de parkeergarage. De Vries werd voor de parkeergarage aan de
Lange Leidsedwarsstraat neergeschoten. Ruim een week later, op 15 juli 2021, overleed
hij.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 87 -

Bijlagen

Inhoud

4

ANALYSE BEVEILIGINGSSITUATIES
Samenvatting

Beschouwing

In het vorige hoofdstuk zijn de ontwikkelingen en gebeurtenissen voor de beveiligings­
situaties van de drie slachtoffers feitelijk weergegeven. Dit hoofdstuk geeft een analyse
van de (achterliggende) factoren per casus. Het doel van deze analyse is om de
ontwikkelingen en gebeurtenissen te begrijpen en daarmee vanuit de drie reconstructies
inzicht te krijgen in mogelijke verbeterpunten voor de beveiliging van personen
waartegen een dreiging bestaat vanuit de zware, georganiseerde criminaliteit,
bijvoorbeeld naar aanleiding van een kroongetuigendeal.

4.1

Analyse beveiligingssituatie Reduan

Volgens het OM en de politie ontstond dreiging tegen Reduan en overige familieleden,
op het moment dat zijn broer Nabil B. zich tegen het CSV184 keerde. Dit begon op
14 januari 2017 toen Nabil B. aangaf te willen praten met de politie en het OM. In overleg
met zijn advocaten en het OM liet hij zich aanhouden met een wapen op zak. In de
periode van de totstandkoming van de kroongetuigendeal tot en met de aanslag op zijn
leven (29 maart 2018), werd Reduan niet beveiligd. Hij was wel in beeld bij de voor B&B
verantwoordelijke functionarissen van het OM en de politie. Er waren AOL’s aangemaakt
voor zijn woon- en werkadres en er stond op 30 maart 2018 een afspraak gepland voor
overleg met RCCB Amsterdam over zijn beveiliging.
4.1.1 Beveiligingssituatie familie van Nabil B. in 2017
Voor het Landelijk Parket van het OM lag in 2017 de focus op het sluiten van een
kroongetuigendeal met Nabil B. Het OM verwachtte met zijn verklaringen een ‘flinke
slag te kunnen slaan’ tegen het CSV en had daar vanuit opsporingsperspectief veel
belang bij. Nabil B. waarschuwde vanaf het begin voor de risico’s die het traject met zich
meebracht voor zijn familie en gaf aan alleen een overeenkomst te willen sluiten met het
OM als zijn familie daarmee instemde. Die voorwaarde was voor het Landelijk Parket, dat
belast was met het sluiten van de kroongetuigendeal en daaropvolgend het
getuigenbeschermingstraject voor Nabil B. en zijn gezin, een belangrijke reden om met
de familie van Nabil B. in gesprek te gaan. In februari en maart 2017 heeft het Landelijk
Parket daarom twee bijeenkomsten met familieleden georganiseerd, met als primair doel
het creëren van draagvlak voor een mogelijke kroongetuigendeal.

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

184 Met het CSV wordt het criminele samenwerkingsverband rondom Ridouan T. bedoeld. Zie het blauwe blok in
paragraaf 3.1.

- 88 -

Bijlagen

Inhoud

Het organiseren van gesprekken met familieleden tijdens de heimelijke fase van
onderhandelingen op weg naar een mogelijke kroongetuigendeal is ongebruikelijk. Het
Landelijk Parket streeft in deze fase namelijk naar maximale vertrouwelijkheid van de
onderhandelingen en wil dus zo min mogelijk mensen hierbij betrekken. Hoewel het
hoofddoel van de gesprekken met de familie het geven van informatie over het
kroongetuigentraject was, had het Landelijk Parket ook aandacht voor de veiligheids­
situatie van de familie en nodigde daarom BB&C Midden-Nederland uit om aan te sluiten
bij het eerste gesprek in februari 2017.
De betrokkenheid van BB&C bij het eerste gesprek met de familie leidde tot een korte
toelichting op de werking van het stelsel B&B en tot een contactpersoon binnen B&B tot
wie de familieleden zich konden wenden als zij zich zorgen zouden maken. Het Landelijk
Parket maakte een bewuste keuze om het initiatief voor contact vanaf dat moment bij de
familie te leggen, geen zichtbare beveiligingsmaatregelen te treffen en geen meldingen
te maken van de situatie in de (politie)systemen. Deze keuze was gebaseerd op de
aanname dat de dreiging vanuit het CSV gering zou zijn zolang de onderhandelingen
met Nabil B. zich nog in de heimelijke fase bevonden en niet bij het CSV bekend werden.
Tegelijkertijd hield het Landelijk Parket er rekening mee dat het CSV al vermoedde dat
Nabil B. ‘aan het praten was’ en daarom de familie in de gaten hield. Daar kwam bij dat
het CSV via het toen al bij het OM en de politie bekende corrupte contact bij de politie
er achter had kunnen komen als de familie beveiligd werd. Dat zou bij het CSV het
vermoeden kunnen bevestigen dat Nabil B. was overgelopen.
Ook speelde mee dat het Landelijk Parket begin 2017 aannam dat er geen sprake was
van een acute, serieuze dreiging tegen de familie. Deze aanname was gebaseerd op het
ontbreken van concrete aanwijzingen bij de politie en het OM voor dergelijke dreiging
en op het gegeven dat in Nederland niet eerder een aanslag was gepleegd op de familie
van een kroongetuige. Doelwitsubstitutie185 in die zin was in Nederland een nog niet
eerder voorgekomen fenomeen, al was dit risico in de literatuur al wel beschreven.186 Het
Landelijk Parket realiseerde zich wel dat risico’s niet konden worden uitgesloten.187
Tegelijkertijd ging het ervan uit dat een mogelijke dreiging pas zou ontstaan, als het CSV
zou weten dat Nabil B. tegen hen wilde gaan getuigen.
Daarnaast heeft meegespeeld dat in de systematiek van het stelsel B&B dreigings­
inschattingen alleen worden gebaseerd op concrete informatie en niet op voorstelbare
scenario’s, ook niet als deze worden gevoed door signalen van bedreigde personen of
hun directe omgeving. Hoewel er signalen waren dat het CSV al vermoedde wat er
gaande was, wilde het Landelijk Parket de situatie zo normaal mogelijk doen voorkomen.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
185 Het uitwijken naar een ander doelwit wanneer het primaire doelwit niet bereikbaar is.
186 M.C.P. Korten (2015). Getuigenbescherming in Nederland.
187 Zo waren er voor 2017 enkele opmerkelijke aanslagen (op Ronald Bakker in 2015, Ranko Scekic in 2016 en Martin
Kok in 2016) gepleegd, waarvan vermoed werd dat dit CSV hiervoor verantwoordelijk was.

- 89 -

Bijlagen

Inhoud

Conclusie
Voor Reduan en de overige familieleden van Nabil B. heeft het OM in 2017 bewust
geen beveiligingsmaatregelen getroffen. Reduan en de overige familieleden waren
weliswaar vanaf begin 2017 in beeld bij het stelsel B&B, maar zolang er nog (heimelijk)
onderhandeld werd over een kroongetuigendeal wilde het OM voorkomen dat door
het treffen van maatregelen het CSV op de hoogte zou raken van deze
onderhandelingen. De keuze van het OM om geen maatregelen te treffen was voor
een belangrijk deel gebaseerd op aannamen.

4.1.2 (Informatie)positie B&B
Op meerdere momenten was binnen het OM en/of de politie informatie beschikbaar
over de dreiging die was ontstaan tegen de familie van Nabil B. na zijn besluit om te
gaan verklaren tegen het CSV. Om verschillende redenen was deze informatie niet of pas
laat bekend bij de voor B&B verantwoordelijke functionarissen. Daardoor waren zij niet in
positie om te handelen of af te wegen of ze zouden moeten gaan handelen.
Zo bevatten de door Nabil B. afgelegde kluisverklaringen niet alleen opsporingsinformatie,
maar ook dreigingsinformatie tegen hemzelf en zijn familie. Het Landelijk Parket
ondernam niet meteen actie op de verkregen dreigingsinformatie, omdat de
onderhandelingen met Nabil B. zich nog in de heimelijke fase bevonden. Bovendien
keek het Landelijk Parket vooral vanuit opsporingsbelang naar de kluisverklaringen en
minder vanuit het belang van de veiligheid van de familie van Nabil B. Het proces rondom
kroongetuigendeals is zo ingericht, dat kluisverklaringen volledig worden afgeschermd
totdat de overeenkomst openbaar is. Die afscherming is overigens iets minder strikt
nadat de overeenkomst is goedgekeurd, omdat een kroongetuige in aanmerking komt
voor getuigenbescherming.188 Het ontbrak aan werkafspraken om dergelijke informatie
te ontsluiten voor de voor B&B verantwoordelijke functionarissen. Binnen de politie en
het OM kan uit veiligheidsoverwegingen immers niet standaard alle informatie worden
gedeeld. Dit betekent dat de informatievoorziening gecompartimenteerd is ingericht.
Daarbij zitten opsporing en B&B niet in hetzelfde compartiment. Waarschuwingen van
Nabil B. over de dreiging tegen zijn familie en andere relevante informatie, bijvoorbeeld
over de handelwijze van het CSV, kwamen daardoor niet bij de verantwoordelijke
functionarissen binnen het stelsel B&B terecht.
Informatie uit de verklaringen van Nabil B. werd wel betrokken in de door het team
getuigenbescherming (TGB) opgestelde dreigingsanalyse in de zomer van 2017. Hoewel
deze dreigingsanalyse gericht was op het onderzoeken van de eventuele opname van
Nabil B., zijn partner en kind in het getuigenbeschermingsprogramma, stelde het TGB
vast dat er ook dreiging bestond tegen de overige familieleden van Nabil B. Ook deze
informatie bereikte de verantwoordelijke functionarissen binnen B&B niet, vanwege de
standaard werkwijze dat een dreigingsanalyse van het TGB alleen wordt gedeeld met de
opdrachtgever (het College van procureurs-generaal). Daar komt bij dat het TGB van het

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
188 Vanwege het heimelijke karakter van de onderhandelingen om te komen tot een kroongetuigendeal was het voor
het Landelijk Parket geen serieuze optie om de hele familie van Nabil B. direct na diens ‘overlopen’ naar justitie
zichtbaar te gaan beveiligen, ook al zou het daarmee mogelijk tegemoetkomen aan de wens van Nabil B. om zorg
te dragen voor de veiligheid van zijn familie.

- 90 -

Bijlagen

Inhoud

Landelijk Parket had begrepen dat B&B maatregelen had getroffen voor de familie en
adviseerde om deze maatregelen voort te zetten. Omdat de situatie van de familie
buiten de opdracht van het TGB viel, heeft hierop geen verificatie plaatsgevonden bij de
verantwoordelijke functionarissen binnen het stelsel B&B. Op basis van de informatie dat
B&B maatregelen had getroffen voor de familie heeft de CTC vervolgens wel de
kroongetuigendeal verder getoetst. De CTC concludeerde dat door het sluiten van de
overeenkomst een bijzondere zorgplicht ontstond richting de familie van Nabil B. en dat
hieraan invulling was gegeven door vanuit het stelsel B&B maatregelen te treffen. De
enige maatregel die B&B op dat moment echter had getroffen was dat de familieleden
het telefoonnummer hadden van een contactpersoon binnen BB&C Midden-Nederland,
die zij konden benaderen bij vragen en/of zorgen.189 De informatie over de al dan niet
getroffen maatregelen en de beperkte betrokkenheid van B&B is in de beraadslaging en
het advies van de CTC niet aan de orde gekomen, omdat B&B niet bij deze afweging
was betrokken. De CTC adviseerde het TGB en de uitvoerders binnen B&B om met
elkaar af te stemmen. Dit CTC-advies kwam (volgens de reguliere werkwijze) niet
rechtstreeks terecht bij het TGB en/of de voor B&B verantwoordelijke functionarissen bij
het AP en de politie Midden-Nederland, maar bij het Landelijk Parket en het zaaks-OM
in het Marengo-proces.
Uit het onderzoek is niet gebleken dat het Landelijk Parket actie heeft ondernomen om
de afstemming tussen het TGB en de met B&B belaste functionarissen daadwerkelijk tot
stand te brengen. De betrokken officieren van het Landelijk Parket zijn wel zelf in gesprek
gegaan met Reduan en een andere broer van Nabil B., nadat de officieren constateerden
dat er weinig aandacht was voor hun beveiliging. De broers wilden ook hun eigen
beveiligingssituatie bespreken, maar gaven voorrang aan het goed regelen van de
beveiliging van hun moeder. Om die reden liep het gesprek vast. De officieren van het
Landelijk Parket konden daar niet veel mee, omdat niet het Landelijk Parket maar het AP
Midden-Nederland verantwoordelijk was voor de beveiliging van de familie. Dat gaven
zij ook te kennen tijdens het gesprek met Reduan en een andere broer van Nabil B. Door
zelf in gesprek te gaan met de broers brachten de officieren van het Landelijk Parket
BB&C Midden-Nederland niet in de positie om iets aan de situatie te doen.
In januari 2018 verzocht de advocaat van Mohamed R. om het volledige dossier in de
zaken Roos en Doorn. De rechter-commissaris machtigde het OM deze stukken achter te
houden voor de verdediging, maar koppelde hieraan een termijn. Daarmee wist het
zaaks-OM vanaf dat moment dat het uiterlijk 17 maart 2018 de voor deze zaak relevante
informatie uit de kluisverklaringen van Nabil B. moest voegen in het strafdossier. Dit
betekende ook dat vrij snel daarna publiekelijk bekend zou worden dat Nabil B. een
kroongetuigendeal had gesloten met het OM.
Het zaaks-OM besefte dat de bekendmaking van de kroongetuigendeal extra
veiligheidsrisico’s met zich meebracht voor de familie van de kroongetuige. Omdat het
zaaks-OM in de veronderstelling was dat de familie van de kroongetuige onder het

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
189 Deze contactgegevens waren in een bijeenkomst in februari 2017 met een beperkt aantal familieleden gedeeld.
BB&C had verwacht dat deze familieleden de contactgegevens zouden delen met de overige familieleden. BB&C
heeft dit naar eigen zeggen ook aan de aanwezige familieleden gevraagd, maar deze familieleden hebben dit niet
zo begrepen.

- 91 -

Bijlagen

Inhoud

programma Getuigenbescherming viel, heeft het afstemming gezocht met het Landelijk
Parket over het tijdpad van de bekendmaking van de kroongetuigendeal. Het zaaks-OM
was er niet van op de hoogte dat de coördinatie over de beveiliging voor de familie van
de kroongetuige in werkelijkheid bij de hoofdofficier van justitie van AP MiddenNederland lag. Ook wist het zaaks-OM niet precies wie onder het programma
Getuigenbescherming vielen en wie onder B&B. Daardoor werden de (coördinerend)
hoofdofficier, BB&C Midden-Nederland en RCCB Midden-Nederland eind januari 2018
geconfronteerd met het voldongen feit dat de kroongetuigendeal op 23 maart 2018
bekendgemaakt zou worden.
BB&C Midden-Nederland en RCCB Midden-Nederland hadden op dat moment weinig
tot geen specifieke kennis over de werkwijze van en de dreiging tegen de familie vanuit
het CSV. Het kostte hen veel moeite (en uiteindelijk was er een interventie van de
hoofdofficier van justitie voor nodig) om de benodigde informatie over het CSV te krijgen
vanuit het team van de politie en het OM in het Marengo-onderzoek. Ook vlak voor de
aanslag op Reduan kregen BB&C en RCCB – zelfs na escalatie via het beleidsteam
Marengo – geen inzicht in binnen de opsporing aanwezige relevante dreigingsinformatie
die zij via informele kanalen op het spoor waren gekomen. Dit is tekenend voor het
belang dat werd gehecht aan het afschermen van informatie vanuit opsporingsbelang en
laat zien dat sprake was van gescheiden werelden (‘silo’s’) binnen het OM en de politie
tussen enerzijds opsporing en vervolging en anderzijds B&B. Volgens de gezamenlijk
door de politie en het OM in de zomer van 2018 uitgevoerde evaluatie van de
beveiligingssituatie van Reduan speelde het vraagstuk van informatiedeling zowel politieintern (binnen eenheden en tussen eenheden) als tussen de politie en het OM.

Conclusie
De mogelijkheden van B&B om de beveiligingssituatie van Reduan en de overige
familieleden van de kroongetuige te kunnen organiseren waren beperkt doordat
B&B niet kon beschikken over de daartoe noodzakelijke informatie die wel elders
binnen het OM en de politie beschikbaar was. Dit was het gevolg van het bestaan
van ‘silo’s’ binnen het OM en de politie, waartussen uitwisseling van informatie niet
of moeizaam tot stand komt.

4.1.3 Beveiligingssituatie familie van Nabil B. begin 2018
BB&C en RCCB Midden-Nederland plaatsten begin maart 2018 als basismaatregel een
AOL op de woonadressen van alle familieleden. Voor het treffen van aanvullende
maatregelen, gingen BB&C en RCCB Midden-Nederland in eerste instantie af op via het
Landelijk Parket verkregen signalen van de kroongetuige en de bijzondere aandacht die
de familie vroeg voor de veiligheidssituatie van de moeder van Nabil B. en Reduan.
BB&C en RCCB focusten zich op basis van deze signalen begin 2018 op drie specifieke
familieleden, te weten de moeder van Nabil B. en een zus en een broer die in de directe
omgeving van het ouderlijk huis woonden. Vanwege de beperkte informatie die begin
2018 bij BB&C en RCCB Midden-Nederland beschikbaar was en die bovendien niet wees
op een concrete maar een voorstelbare dreiging, werd bij de overige familieleden
(waaronder Reduan) niet aangedrongen op aanvullende beveiligingsmaatregelen. Het

- 92 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

urgentiebesef nam toe bij BB&C en RCCB na het bijwonen van een presentatie van het
zaaksteam Marengo over het CSV begin maart 2018.
Samenvatting

Na de bekendmaking van de kroongetuigendeal nam de urgentie om de familie te
beveiligen verder toe, in het bijzonder voor twee broers van de kroongetuige (waaronder
Reduan). Dit was het gevolg van de toegenomen dreiging tegen een broer (niet zijnde
Reduan) en de expliciete aandacht die diezelfde broer vroeg voor zijn eigen beveiliging
en die van Reduan. Naar aanleiding daarvan hebben BB&C en RCCB verschillende
beveiligingsmaatregelen in gang gezet. Reduan was akkoord met het plaatsen van een
opvallende, mobiele videocamera op de weg naar zijn bedrijfspand, maar deze plaatsing
moest vanwege praktische redenen nog worden gerealiseerd op het moment dat op
29 maart 2018 de aanslag op zijn leven plaatsvond. Op de volgende dag stond een
afspraak tussen Reduan en RCCB Amsterdam gepland. Hij was dus nog in gesprek over
zijn beveiligingssituatie. De andere broer had camera’s bij zijn woning gekregen, een
noodknop en het aanbod om zijn auto te laten sweepen. Deze broer droeg bij afspraken
een kogelwerend vest, dat hij zelf had geregeld.
Na de bekendmaking van de kroongetuigendeal wilden BB&C en RCCB MiddenNederland meer kunnen handelen op basis van specifieke dreigingsinschattingen voor
de familieleden. Deze dreigingsinschattingen werden echter niet gemaakt vanwege een
gebrek aan capaciteit bij DRIO Midden-Nederland. Ook een gebrek aan concrete
informatie was volgens BB&C Midden-Nederland een reden om geen dreigings­
inschattingen te maken, terwijl de dreigingsinschatting juist is bedoeld om informatie
over de dreiging te verzamelen. Bovendien waren er vanuit verschillende hoeken signalen
bekend bij het OM en de politie over dreiging tegen de familie (zie paragraaf 3.1), die
met een dreigingsinschatting mogelijk geconcretiseerd hadden kunnen worden voor
B&B. Voorbeelden hiervan zijn de presentatie van het zaaksteam Marengo, een document
van DRIO Midden-Nederland over de werkwijze van het CSV, ontsleutelde PGP-berichten
waarin dreiging tegen de omgeving van de kroongetuige werd uitgesproken en signalen
van de kroongetuige en zijn familieleden. Hierdoor groeide begin maart 2018 bij BB&C
en RCCB Midden-Nederland het besef van het risico dat het CSV een aanslag zou plegen
op een familielid van de kroongetuige, als de kroongetuige zelf als doelwit vrijwel
onbereikbaar zou zijn. Dat besef leidde tot een toenemend urgentiegevoel, maar niet
meteen tot uitbreiding van de beveiligingsmaatregelen of tot meer informatieproducten.
Volgens de binnen B&B gehanteerde definitie was er namelijk geen sprake van een
concrete dreiging. Die is er alleen als concrete voorbereidings- of uitvoeringshandelingen
bekend zijn. Bovendien werd in die tijd niet of nauwelijks geacteerd op voorstelbare
dreigingen, tenzij er aanvullende dreigingsinformatie vanuit het TCI werd ingebracht.
Actief op zoek gaan naar onderbouwing van voorstelbare dreiging vond nauwelijks
plaats, omdat het stelsel van B&B in de kern een reactief stelsel is.
In de door de politie en het OM in de zomer van 2018 uitgevoerde evaluatie van de
beveiligingssituatie van Reduan werd opgemerkt dat er spanning bestaat tussen het
werken met voorstelbare dreigingen en informatiegestuurd optreden190. Dat leidde in

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

190 Binnen B&B gaat het om het belang van concrete dreigingsinformatie in de gehanteerde systematiek voor de
dreigingsinschatting.

- 93 -

Bijlagen

Inhoud

deze evaluatie tot de vraag of de dreigingsinschatters bekwaam zijn in het werken met
voorstelbare dreigingen. De politie en het OM hebben moeite met het concretiseren van
de voorstelbaarheid van dreiging in de dreigingsinschatting en de dreigingsanalyse, en
met de vertaling daarvan in het maatregelenadvies.

Conclusie
Strikte toepassing van de systematiek van het stelsel B&B zou begin 2018 niet geleid
hebben tot het treffen van beveiligingsmaatregelen, omdat er volgens de in het
stelsel gehanteerde definitie geen concrete dreiging tegen de familie was.
Desondanks hebben BB&C en RCCB Midden-Nederland tot aan de aanslag op
Reduan gehandeld op basis van signalen van de kroongetuige en expliciete wensen
van de familie. Hierdoor werden ad hoc beveiligingsmaatregelen getroffen, waarbij
de afwegingen voor het al dan niet treffen van deze maatregelen niet transparant
waren. Tevens is niet getoetst in hoeverre de getroffen of voorgenomen maatregelen
adequaat waren voor de mate en ernst van de dreiging tegen de familieleden.

4.1.4 Relatie tussen het OM en de familie
Vanaf het eerste moment dat het Landelijk Parket in gesprek ging met (een deel van) de
familie van Nabil B. over het kroongetuigentraject, liep het beeld van de ernst en
waarschijnlijkheid van de dreiging die hierdoor ontstond voor de familie uiteen tussen de
betrokken functionarissen van het OM aan de ene kant en Nabil B. en zijn familie aan de
andere kant. In eerste instantie was het voornamelijk Nabil B. die waarschuwde voor de
risico’s voor zijn familie. In hoeverre de familieleden zich persoonlijk bedreigd voelden
door de situatie, verschilde per persoon. De één baseerde zich daarbij voornamelijk op
het beeld van het OM, dat stelde weinig risico’s te zien voor de familie. De ander luisterde
vooral naar het beeld dat Nabil B. schetste en/of had een eigen beeld van het CSV en
daardoor van de potentiële gevaren.
In de loop van 2017, toen de familieleden meer te weten kwamen over wat er precies
speelde en de situatie voor hen steeds concreter werd, namen hun zorgen over de eigen
veiligheid toe. Er ontstond een kloof tussen de manier waarop de kroongetuige en diens
familie deze situatie in hun dagelijks leven ervoeren en de manier waarop de politie en
het OM deze situatie behandelden op basis van systemen en voorschriften. In de
gesprekken tussen de familie en het OM liepen de emoties steeds hoger op en was er
sprake van wederzijds onbegrip. Voor het OM was het vanuit het perspectief van het
kroongetuigentraject logisch dat in die periode de gesprekken met de familie door
officieren van het Landelijk Parket en de advocaten van Nabil B. werden gevoerd. Om
verschillende redenen kwam dit de relatie met de familie niet ten goede. Ten eerste
hadden de officieren, vanwege het strafvorderlijke belang, en de advocaten, vanuit hun
rol om juridische bijstand te verlenen aan de kroongetuige bij het sluiten van de
overeenkomst, er belang bij dat de familie akkoord zou gaan met de kroongetuigendeal.191

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
191 De familie was geen formele partij in deze overeenkomst, maar Nabil B. had aangegeven dat hij twee
randvoorwaarden stelde aan de totstandkoming van de kroongetuigendeal: 1) zijn familie moest er mee akkoord
gaan en 2) de veiligheid van zijn familie moest worden geborgd.

- 94 -

Bijlagen

Inhoud

Een complicerende factor hierbij was dat één van de advocaten van Nabil B. ook
fungeerde als contactpersoon tussen het OM en de familieleden en in die hoedanigheid
vaak aanwezig was bij gesprekken tussen het OM en de familie. Daardoor kon de indruk
ontstaan dat de belangen van Nabil B. en zijn familie parallel liepen, terwijl deze op
onderdelen sterk verschilden. Ten tweede redeneerden het OM en de advocaten van de
kroongetuige voornamelijk op basis van ervaringen uit het verleden. Gebeurtenissen
zoals (moord)aanslagen op familieleden van kroongetuigen hadden naar hun weten nooit
eerder plaatsgevonden. Daarmee vonden zij het onwaarschijnlijk dat dergelijke aanslagen
en andere vormen van doelwitsubstitutie (bijvoorbeeld gericht op de advocaten) nu wel
zouden plaatsvinden. Dit beeld stond ver af van het beeld van Nabil B. en zijn familie. Zij
hadden minder kennis van ervaringen uit het verleden, maar meer van de manier waarop
het CSV handelde en die signalen oppikten in hun eigen omgeving. Ten slotte voelden
de officieren van het Landelijk Parket en de advocaten van Nabil B. zich niet in de positie
om actie te ondernemen naar aanleiding van zorgen en signalen van de familie, omdat zij
volgens de systematiek van het stelsel B&B niet verantwoordelijk waren voor de
beveiliging van de familie van Nabil B.
Deze actie kwam er wel toen BB&C en RCCB Midden-Nederland begin 2018
nadrukkelijker in beeld kwamen en zij vanaf maart 2018 uit het zaaksteam Marengo en
DRIO Midden-Nederland meer informatie kregen over de werkwijze van het CSV en het
risico van doelwitsubstitutie, als het CSV niet bij de kroongetuige zou kunnen komen.
Hoewel BB&C en RCCB Midden-Nederland achter de schermen bezig waren om de
beveiliging van de familie in gang te zetten, had de familie hierop weinig zicht. Zij
ervoeren vooral gedoe over randzaken, zoals de kosten van beveiligingsmaatregelen. De
familie had er moeite mee dat het niet lukte om voorstellen van beide kanten op
haalbaarheid, effectiviteit en restrisico’s te bespreken in een open dialoog. Dit was echter
niet de werkwijze binnen het stelsel B&B. BB&C en RCCB volgden daarin het uitgangspunt
van de circulaire dat het maatregelenpakket geen onderwerp van onderhandeling is. De
familie vond daarnaast dat hun eigen voorstellen voor beveiligingsmaatregelen vaak
beter aansloten op de situatie dan de voorstellen vanuit B&B. De familie voelde zich
onvoldoende gehoord en had meer behoefte aan ‘uitleggen’ en ‘overleggen’ in plaats
van ‘opleggen’ door het OM. De familie was naar haar mening mede door toedoen van
het OM in deze situatie terechtgekomen en wilde daarbinnen zo goed mogelijke zorg
ontvangen.
De politie en het OM waren van mening dat zij de familie behoorlijk tegemoetkwamen
en vonden overleggen met de familie vaak moeizaam verlopen, vanwege de emoties, de
mondigheid en veeleisendheid van de familie. Bovendien was overleggen en
onderhandelen met de familie moeilijk, omdat er geen helder (wettelijk) kader bestond
voor B&B waar beide partijen op terug konden vallen bij verschil van inzicht. Het OM zag
geen mogelijkheden om in zijn ogen te vergaande wensen van de familie te begrenzen
en ervoer daarmee de zorgplicht in de praktijk als ongelimiteerd.
Dat het OM in 2017 ervoor koos om geen beveiligingsmaatregelen te treffen voor de
familieleden, maar bij bijeenkomsten met de familie wel zichtbare en onzichtbare
beveiligingsmaatregelen trof, zorgde voor tegenstrijdige signalen bij de familie over hun
veiligheid en de noodzaak tot beveiliging. Tegelijkertijd ontstond bij de familie het

- 95 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

gevoel dat het OM meer gericht was op de veiligheid van zijn eigen functionarissen dan
op de veiligheid van de familie. Dat gevoel werd verder versterkt, toen BB&C MiddenNederland en een broer (niet zijnde Reduan) een aantal dagen voor de moord op Reduan
berichten uitwisselden. Daaruit valt op te maken dat de politie serieus rekening hield met
een aanslag op deze broer en, vanuit het oogpunt van de eigen veiligheid, bijvoorbeeld
de keuze maakte om niet op een openbare locatie met hem in gesprek te gaan.
De toch al moeizame relatie tussen het OM en de familie verslechterde verder doordat
dezelfde personen die verantwoordelijk waren geweest voor de beveiliging van Reduan,
de familie opvingen direct na de aanslag op Reduan en verantwoordelijk bleven voor het
verbeteren van de beveiligingssituatie van de overige familieleden na de aanslag op
Reduan. Deze personen hadden naar de mening van de familie (zeker in de emotie van
het moment kort na de aanslag op Reduan) gefaald in het beveiligen van hun broer/
zoon. De familie vroeg zich af hoe van hen kon worden verwacht dat zij vol vertrouwen
hun veiligheid in de handen van deze personen zouden leggen. Vanuit het OM (en meer
specifiek vanuit het AP Midden-Nederland) bezien was zo’n personele wisseling echter
moeilijk uitvoerbaar, omdat BB&C Midden-Nederland een gering aantal medewerkers
had, die bovendien allemaal al bij deze casus betrokken waren.
De reactie van de leiding van het OM in de media direct na de aanslag op Reduan, deed
de relatie verder verslechteren. In de reactie stelde het OM dat Reduan een gesprek
over zijn veiligheid en/of specifieke beveiligingsmaatregelen zou hebben geweigerd.192
Daar was de familie het niet mee eens. Zo stond er voor 30 maart 2018 een afspraak
gepland tussen RCCB Amsterdam en Reduan om over zijn beveiligingssituatie te praten
en was Reduan akkoord gegaan met de plaatsing van een opvallende, mobiele
videocamera op de toegangsweg naar zijn bedrijfspand. Daarnaast was de familie er
getuige van geweest dat Reduan, mede vanwege zijn eigen veiligheidssituatie, vanaf het
begin kritisch had gestaan tegenover de overeenkomst van Nabil B. met het OM.
Bovendien had hij meerdere stevige confrontaties gehad met het OM over de
consequenties van het afsluiten van de kroongetuigendeal. De familie had grote moeite
met zowel de timing als de inhoud van de reactie van het OM op de aanslag op Reduan.
In het Afstemmingsoverleg werd in september 2018, naar aanleiding van de evaluatie
van de beveiligingssituatie van Reduan, geconstateerd dat betrokken partijen ‘met de
kennis van nu strakker met iemand in gesprek zouden zijn gegaan, ook al zou hij of zij
niks willen’.
Voor de familie was het confronterend dat de overheid na de aanslag op Reduan bereid
en in staat bleek op zeer korte termijn extra maatregelen te treffen om de beveiliging
van de overige familieleden te verbeteren en dat ‘ineens alles leek te kunnen’. Dit werd
bij het OM (en meer specifiek bij het College van procureurs-generaal) mede ingegeven
door het besef dat men het zich niet kon veroorloven dat er nog iets met een ander
familielid zou gebeuren, terwijl de familieleden niet optimaal beveiligd werden binnen
B&B. Door deze aanpak ontstond bij de familie de indruk dat er vanuit B&B ruimere
mogelijkheden waren, dan zij in eerste instantie hadden gedacht en dan de uitvoerders
van en verantwoordelijken voor B&B oorspronkelijk voor ogen hadden, om hun nieuwe

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

192 De politie en het AP Midden-Nederland zagen het persbericht pas op het moment van uitbrengen.

- 96 -

Bijlagen

Inhoud

leven financieel steviger te ondersteunen. In dat nieuwe, nog vorm te geven leven, waren
zij ongewild (en naar hun mening door toedoen van het OM) terechtgekomen en dit
bracht allerlei beperkingen met zich mee. Dit verschil van inzicht over de financiële
reikwijdte van B&B zette de relatie tussen de familie en het OM verder onder druk.
Het stelsel B&B is uitgewerkt in een circulaire (zie paragraaf 2.3). Aan het begin van de
onderzochte periode was de circulaire uit 2015 van kracht. Daarin stond als algemeen
uitgangspunt geformuleerd dat personen ondanks dreiging en risico, zo veilig en
ongestoord mogelijk moeten kunnen functioneren. Naar aanleiding van de conflicten die
het OM met de familie van de kroongetuige heeft gehad en capaciteitsproblemen bij
B&B, is dit in de circulaire uit 2019 in beperkende zin aangepast. Het zo veilig en
ongestoord mogelijk kunnen functioneren werd niet meer voor iedereen gefaciliteerd,
maar alleen wanneer zwaarwegende belangen als de democratische rechtsorde of
fundamentele waarden als de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid hiertoe
noodzaken.193 In de ogen van de familie werd hierdoor binnen B&B een onderscheid
gemaakt tussen ‘eersterangsburgers’ (zoals togadragers en journalisten) en
‘tweederangsburgers’ (gewone burgers). De familie interpreteerde dit als ‘het OM zorgt
beter voor zijn eigen veiligheid dan voor onze veiligheid’. De aanpassing van de circulaire
in 2019 droeg daarmee bij aan de verdere verslechtering van de relatie tussen het OM
en de familie. Daar kwam nog bij dat de familie van de kroongetuige vond dat zij juist op
extra zorg van het OM (de overheid) zou moeten kunnen rekenen, omdat de dreiging
tegen hen mede het gevolg was van het handelen van het OM, dat besloten had om een
kroongetuigendeal te sluiten met hun zoon/broer.
Het in de buitenwereld bekend worden van vertrouwelijke informatie over de familie
droeg eveneens bij aan de verslechtering van de relatie tussen het OM en de familie.
Voorbeelden hiervan waren:
• Het opnemen van de namen van de moeder en een zus van Nabil B. in het eerste
dossier inzake diens aanhouding in januari 2017.
• Het opnemen van een foto van Nabil B. in het dossier van het Marengo-onderzoek.
• Het informeren van een verhuurder van een nieuwe woning over de achtergrond van
de nieuwe huurder, terwijl dit familielid juist verhuisde om de anonimiteit op te
zoeken.
• Het in mei 2021 in de richting van de media noemen van de naam van de nieuwe
advocaat van een aantal familieleden, waar deze juist als anonieme advocaat optrad.
In de relatie tussen het OM en de familie van de kroongetuige zijn over en weer harde
woorden gewisseld. Een deel daarvan voelde voor beide partijen als persoonlijke
aantijgingen. Het vertrouwen van de familie in de betrokken functionarissen was laag. In
de ogen van de familie waren de functionarissen niet op alle aspecten voldoende
deskundig, en stonden zij niet open voor overleg met de familie, die meer inzicht meende
te hebben in de werkwijze van het CSV en de effectiviteit van bepaalde
beveiligingsmethoden. Medewerkers van B&B zouden volgens de familie meer gericht
en opgeleid moeten zijn op empathisch vermogen en de-escalatie van conflicten. Zij

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

193 De circulaire is geactualiseerd naar aanleiding van de brief die de minister van Justitie en Veiligheid op 20
december 2018 naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

- 97 -

Bijlagen

Inhoud

zouden moeten ‘uitleggen’ en ‘overleggen’ in plaats van het binnen het stelsel B&B
gebruikelijke ‘opleggen’ van dreigingsbeelden en beveiligingsmaatregelen. Na de
aanslag op Reduan kwam daar nog bij dat de familie voor hun beveiliging afhankelijk was
van dezelfde functionarissen, die nog geen beveiligingsmaatregelen hadden getroffen
ten tijde van de aanslag op hun broer/zoon.
Het OM nam begin 2019 met ‘herstel van vertrouwen’ gesprekken onder leiding van een
onafhankelijke procesbegeleider het initiatief om te bouwen aan een betere relatie. Deze
gesprekken hebben slechts een beperkt positief effect gehad. Na een kleine opleving is
de relatie opnieuw verslechterd en is een vertrouwensbreuk ontstaan. Vanuit het OM en
de politie bezien vormt het ontbreken van duidelijke kaders op het gebied van B&B een
belangrijke oorzaak voor het ontstaan en verder escaleren van het conflict. In de ogen
van de politie en het OM bood het stelsel B&B nauwelijks mogelijkheden om met
verschillen van inzicht over de redelijkheid van verzoeken van de familie om te gaan.
Een aantal familieleden heeft begin maart 2020 een beroep gedaan op Peter R. de Vries
om hen als vertrouwenspersoon bij te staan in het conflict met het OM. Bij het voeren
van dit conflict voelde de familie zich niet gelijkwaardig aan het OM, omdat het OM niet
alleen hun tegenpartij was in dit conflict, maar ook verantwoordelijk was voor hun
beveiligingssituatie. De familie had dus een conflict met een partij waar zij tegelijkertijd
van afhankelijk was.194 Dit speelde ook bij de juridische bijstand in dit conflict. De familie
moest hiervoor een verzoek indienen bij het OM, dat dit verzoek vervolgens afwees. Het
OM had zelf wel de beschikking over uitgebreide juridische ondersteuning in de
behandeling van dit conflict. De familie van de kroongetuige ervoer te zijn terechtgekomen
in een ongelijke strijd van individuele burgers tegen de overheid als systeem.

Conclusie
Tussen het OM en de familie van de kroongetuige bestonden inhoudelijke verschillen
van inzicht, die het gevolg waren van het verschil in perspectief. Deze inhoudelijke
verschillen zijn geëscaleerd tot relationele conflicten. Hierbij speelden verschillende
factoren een rol, zoals het ontbreken van heldere kaders voor het stelsel B&B en het
feit dat de familieleden voor hun beveiligingssituatie afhankelijk waren van dezelfde
functionarissen als die betrokken waren geweest bij de beveiligingssituatie van
Reduan. De moeizame relatie stond de voor het optimaal functioneren van B&B
benodigde samenwerking tussen het OM en de familie in de weg.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
194 Zo moest de familie bij bezoeken aan het graf van hun zoon/broer of bij bezoeken aan hun advocaat een verzoek
om begeleiding indienen bij B&B. De familie vond dit zeer ongemakkelijk, omdat zij de indruk had dat het al dan
niet honoreren van dergelijke verzoeken mede afhankelijk was van hun opstelling in het conflict.

- 98 -

Bijlagen

Inhoud

4.2

Analyse beveiligingssituatie Derk Wiersum

Wiersum en zijn collega-advocaat hebben vanaf 14 januari 2017, het moment dat Nabil B.
zich meldde met het voornemen te gaan praten met het OM, de kroongetuige bijgestaan.
Nabil B. was bereid verklaringen af te leggen over meerdere liquidaties, in ruil voor
strafvermindering. Al snel werd duidelijk dat deze verklaringen van groot belang waren
in de opsporing en vervolging van daders en opdrachtgevers van diverse liquidaties en
andere strafbare feiten, die mogelijk konden worden gekoppeld aan het CSV. Nabil B.
waarschuwde vanaf het begin van de onderhandelingen over de kroongetuigendeal, dat
voor zijn familie veiligheidsrisico’s zouden ontstaan door zijn verklaringen (zie paragraaf
3.1.2). Ook tegen zijn advocaten zei Nabil B. vanaf het begin van hun contact, dat zij
moesten ‘oppassen’ voor acties vanuit dit CSV.
4.2.1 Beveiligingssituatie Wiersum in 2017 en begin 2018
Op de waarschuwing van de kroongetuige in 2017 hebben de advocaten in eerste
instantie geen actie ondernomen door melding te doen bij de politie of het OM. Zij
voelden zich niet bedreigd. De advocaten veronderstelden dat zij geen doelwit waren
van het CSV, vanuit de gedachte dat advocaten vervangbaar zijn en daarmee niet van
nut om de kroongetuige onder druk te zetten. Met deze argumentatie waren zij van
mening dat zij geen risico liepen.
Ook de politie en het OM verwachtten aanvankelijk niet dat de advocaten van de
kroongetuige een mogelijk doelwit zouden kunnen zijn. Een aanslag op een advocaat
vanwege zijn betrokkenheid bij een strafzaak was nog niet eerder voorgekomen in
Nederland. Net als de advocaten achtten de politie en het OM doelwitsubstitutie naar
advocaten van een kroongetuige niet waarschijnlijk. Er werd derhalve geen dreiging
verwacht of gezien tegen Wiersum en zijn collega-advocaat. B&B had ook geen signalen
over dreiging tegen de advocaten. Om die reden kwamen zij tot half maart 2018 niet in
aanmerking voor opname in het stelsel B&B en werd er geen dreigingsinschatting
opgesteld.

Conclusie
Het feit dat het OM en de advocaten geen dreiging zagen, was gebaseerd op
ervaringen uit het verleden en de niet getoetste aanname dat advocaten van een
kroongetuige geen risico liepen. Ook waren er bij B&B geen signalen bekend over
een mogelijke dreiging tegen de advocaten. Het OM heeft Wiersum en zijn collegaadvocaat daarom tot half maart 2018 niet opgenomen in het stelsel B&B.

4.2.2 Opname in het stelsel B&B
Half maart 2018 gaf de collega-advocaat van Wiersum bij het OM Midden-Nederland
aan dat hij zich zorgen maakte over zijn eigen veiligheidssituatie en die van zijn collega.
In de systematiek van het stelsel kan dit worden gezien als een dreigingsmelding. Het
OM Midden-Nederland gaf deze dreigingsmelding op 15 maart 2018 door aan BB&C
Amsterdam, omdat Wiersum in de hoofdstad woonde. Bij deze melding werd aangegeven
dat ‘gezien de omstandigheden’ een AOL op de privéadressen van de advocaten op zijn

- 99 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

plaats zou zijn. BB&C heeft deze melding op 16 maart doorgezet naar RCCB Amsterdam,
met de opdracht de advocaten van veiligheidsadviezen te voorzien en AOL’s aan te
maken. De melding leidde daarmee tot het treffen van (spoed)maatregelen. De
maatregelen werden echter niet gevolgd door een informatieproduct over de dreiging,
waardoor onduidelijk is op basis van welke dreiging deze zijn getroffen.
Direct na de aanslag op de broer van de kroongetuige op 29 maart 2018 werd een
informatierapport dreiging opgesteld voor de personen rondom de kroongetuige,
waaronder Wiersum en zijn collega-advocaat. Een dag later volgde een
dreigingsinschatting voor deze groep personen. Uit het informatierapport dreiging en
de dreigingsinschatting bleek dat tegen de advocaten geen concrete dreiging was
geconstateerd. Voor alle personen die werden meegenomen in de dreigingsinschatting
werd een afgeleide dreiging gezien, omdat de kroongetuige moeilijk bereikbaar was
voor het CSV. Om die reden werd de dreiging voor de gehele groep, waaronder
Wiersum, geclassificeerd als ‘ernstig’ en ‘zeer waarschijnlijk’.
Naar aanleiding van deze dreigingsinschatting werden beveiligingsmaatregelen getroffen
voor de advocaten. Hoewel de classificatie van de dreiging voor de gehele groep gelijk
werd gesteld, waren er verschillen in de beveiligingsmaatregelen die naar aanleiding
hiervan werden getroffen. Zo waren de beveiligingsmaatregelen die voor de advocaten
werden getroffen, minder vergaand dan die voor de familieleden van de kroongetuige.
Doordat de besluiten over de maatregelen niet schriftelijk zijn vastgelegd, is onduidelijk
op basis waarvan dit onderscheid precies werd gemaakt.
De advocaten waren geschrokken van de aanslag op de broer van de kroongetuige en
waren zich daardoor meer dan voorheen bewust van mogelijke risico’s. Toch maakten zij
zich weinig zorgen over hun eigen veiligheid en gingen ervan uit ‘dat het niet zo’n vaart
zou lopen’. Om die reden was Wiersum in eerste instantie terughoudend om mee te
werken aan de beveiligingsmaatregelen rond zijn huis, maar na enig aandringen van zijn
echtgenote werkte hij daaraan toch mee.

Conclusie
Na de aanslag op de broer van de kroongetuige werd de dreigingsinschatting voor
de familie van de kroongetuige en de advocaten geclassificeerd als ‘ernstig’ en ‘zeer
waarschijnlijk’. De classificatie van de dreiging werd voor de hele groep gelijkgesteld,
omdat voor alle personen een afgeleide dreiging werd gezien. Op basis van deze
dreigingsinschatting kon snel worden ingespeeld op de ontstane situatie en werden
beveiligingsmaatregelen getroffen. De afweging over welke maatregelen nodig
werden geacht is niet vastgelegd, waardoor onnavolgbaar is hoe de maatregelen
zich verhouden tot de dreigingsinschatting.

4.2.3 Informatiepositie B&B bij het beoordelen van de dreiging tegen Wiersum
Op 24 april 2018 werd de eerste dreigingsinschatting opgeleverd die specifiek was
toegesneden op Wiersum. Daarin gaf de dreigingsinschatter van de politie aan dat er
rekening gehouden moest worden met doelwitsubstitutie, als de familie van de

- 100 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

kroongetuige als doelwit vrijwel onbereikbaar zou blijven voor het CSV. Tegelijkertijd
werd in de dreigingsinschatting vermeld dat er weinig informatie bekend was over
Wiersum zelf in relatie tot de dreiging, waardoor er minder zicht was op eventuele
voorbereidings- of uitvoeringshandelingen. De dreigingsinschatter merkte daarbij op
dat er ‘een flinterdunne lijn ligt tussen het gebrek aan (zicht op) concrete
voorbereidingshandelingen en een dodelijke aanslag’. Ondanks deze constateringen
werd de dreiging tegen Wiersum conform de systematiek van het stelsel B&B twee
niveaus lager (‘ernstig’ en ‘mogelijk’) ingeschat dan de dreigingsinschatting van 30 maart
2018. Dit werd in de dreigingsinschatting onderbouwd doordat er geen concrete
bedreigingen tegen Wiersum bekend waren, waardoor een latente intentie195 gezien
werd en geen concrete voorbereidings- of uitvoeringshandelingen waren geconstateerd.
Daarbij werd echter niet meegewogen dat op het moment van opstellen van de
dreigingsinschatting de familie van de kroongetuige onbereikbaar was voor het CSV,
omdat zij zich reeds op een veilige plek bevond. Daardoor zou het risico op
doelwitsubstitutie voor Wiersum mogelijk hoger uitvallen.
Op basis van de dreigingsinschatting ‘ernstig’ en ‘mogelijk’ zou Wiersum in principe niet
in aanmerking komen voor beveiligingsmaatregelen vanuit het stelsel B&B. Toch besloot
de hoofdofficier van justitie van het AP Amsterdam de reeds genomen maatregelen in
stand te laten. De hoofdofficier besloot daartoe niet op basis van de dreigingsinschatting,
maar vanuit een gevoelde werkgeversverantwoordelijkheid voor Wiersum, vanwege zijn
rol als advocaat van de kroongetuige en de overeenkomst die het OM hiervoor met
Wiersum had gesloten.196 Zo kon het OM wel beveiligingsmaatregelen treffen bij
Wiersum, waar deze volgens de systematiek van de dreigingsinschatting niet noodzakelijk
werden geacht.
In de periode vanaf de eerste dreigingsinschatting is deze regelmatig, na nieuwe
informatie over een potentiële dreiging, geactualiseerd. Ondanks dat regelmatig (nieuwe)
dreigingsinformatie werd onderzocht, bleef de informatiepositie van B&B ten aanzien
van de advocaten van de kroongetuige beperkt. Zo werd in de dreigingsinschattingen
steeds vermeld dat er weinig informatie bekend was over Wiersum. De
dreigingsinschattingen kwamen telkens uit op hetzelfde dreigingsniveau (‘ernstig’ en
‘mogelijk’). De in eerste instantie getroffen spoedmaatregelen en de aanvullende
beveiligingsmaatregelen die op basis van de dreigingsinschatting van 30 maart 2018
waren genomen, bleven in stand. Wel werd begin juni 2018 besloten de spoedmaatregel
verscherpt rijdend toezicht af te schalen, omdat er geen concrete dreiging was
geconstateerd en om de belasting voor het uitvoerende wijkteam van de politie te
verkleinen.
Bij de advocaten zakte het gevoel van onveiligheid, dat zij direct na de aanslag op de
broer van de kroongetuige hadden, in de loop van de tijd weg. Daarbij legden de
dreigingsinschattingen ook geen concrete dreiging bloot.

195 Bij ‘intentie’ staat de vraag centraal of er sprake is van een voornemen bij een dreiger om een specifieke
gebeurtenis te laten plaatsvinden. Een latente intentie is een (vaag) voornemen om de gebeurtenis (wellicht ooit)
te laten plaatsvinden, in tegenstelling tot een sterke intentie, wanneer sprake is van vastberadenheid en enig
initiatief. Zie ook paragraaf 2.3.4.
196 Zie ook paragraaf 3.2.3.

- 101 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Conclusie
De dreigingsinschatting van 24 april 2018 classificeerde de dreiging tegen Wiersum
conform de systematiek van B&B als ‘ernstig’ en ‘mogelijk’. Dit was twee niveaus
lager dan de dreigingsinschatting van 30 maart 2018. Signalen over het risico van
doelwitsubstitutie en mogelijk gebrekkig zicht op concrete voorbereidingshandelingen
pasten niet in de systematiek van de dreigingsinschatting en hadden daardoor geen
invloed op de classificatie van de dreiging.

Samenvatting

Beschouwing

Op basis van de dreigingsinschatting werden beveiligingsmaatregelen niet noodzakelijk
geacht voor Wiersum. Het OM gebruikte de gevoelde werkgeversverantwoordelijkheid
om toch maatregelen te treffen.
Aanbevelingen

4.2.4 Informatiepositie B&B
Bij het opstellen van de dreigingsinschatting van 24 april 2018 werden bij een zoekslag in
de politiesystemen op dreigingsinformatie ten aanzien van Wiersum geen concrete
voorbereidingshandelingen geconstateerd, waardoor de dreiging als ’mogelijk’ werd
ingeschat. Achteraf is gebleken dat in de maanden voor de aanslag op Wiersum wel
voorbereidingshandelingen zijn uitgevoerd, zoals verkenningen rondom de woning van
Wiersum met een auto met valse (duplicaat) kentekenplaten. Deze auto bleek zichtbaar
op camerabeelden van een particulier en van een verkeerscamera en was meermaals
gescand door een scanauto van de gemeente in de omgeving van de woning van
Wiersum. De informatie die over deze auto bekend was, was weliswaar in diverse
systemen, bij de gemeente en bij verschillende politieonderdelen, verzameld, maar is
niet direct geplaatst in het algemene politiesysteem (BVH) en niet ter beschikking
gekomen van B&B. Dit kan worden verklaard doordat deze informatie vanuit andere
(opsporings)onderzoeken in verschillende politiesystemen werd geregistreerd, die niet
toegankelijk waren voor andere onderdelen van de politie. Mede door deze versnipperde
registratie is de informatie niet herkend als relevante informatie voor B&B.

Conclusie
De mogelijkheden van B&B om in de omgeving van Wiersum voorbereidings­
handelingen te onderkennen waren beperkt doordat B&B niet beschikte over de
daartoe noodzakelijke en wel elders bij de politie beschikbare informatie. Dit was het
gevolg van het bestaan van ‘silo’s’197 binnen de politie, die noodzakelijk zijn voor de
afscherming van vertrouwelijke informatie, maar waardoor uitwisseling van informatie
tussen politieonderdelen niet of moeizaam tot stand komt.

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

197 Zie ook paragraaf 4.1.2.

- 102 -

Bijlagen

Inhoud

4.3

Analyse beveiligingssituatie Peter R. de Vries

Begin maart 2020 werd Peter R. de Vries gevraagd de kroongetuige en zijn familie bij te
staan. De Vries sprak voor zijn beveiligingssituatie in eerste instantie met het Landelijk
Parket, werd vervolgens doorverwezen naar de NCTV en kwam uiteindelijk terecht bij
het AP Midden-Nederland. Er werd onopvallend toezicht ingesteld rondom de woning
van De Vries in Midden-Nederland. Er waren geen specifieke beveiligingsmaatregelen
voor mediaoptredens in Amsterdam. De Vries mocht zelf momenten met verhoogd risico
aandragen, zodat politietoezicht rondom die momenten kon worden georganiseerd.
4.3.1 Opname in het stelsel B&B
De Vries verzocht strafrechtadvocaat Schouten om samen met hem de kroongetuige te
gaan bijstaan. De Vries vond dat bijstand aan de kroongetuige alleen goed mogelijk was
als hij dat in de openbaarheid zou doen. Hij besefte dat de rol van vertrouwenspersoon
van de kroongetuige dreiging met zich zou meebrengen, maar vond dat hij niet kon
weigeren vanwege mogelijk gevaar, als er een beroep op hem werd gedaan. Toen De
Vries door de kroongetuige gevraagd was om zijn vertrouwenspersoon te worden, nam
hij contact op met het Landelijk Parket om te spreken over het faciliteren van deze rol. In
de gesprekken die hij had met het Landelijk Parket was beveiliging direct onderwerp van
gesprek. Het Landelijk Parket stelde voor om Schouten en De Vries alvast in contact te
brengen met de NCTV als bevoegd gezag voor procesdeelnemers. De Vries zou nog
dezelfde dag gebeld worden door een vertegenwoordiger van de NCTV, maar dat
gebeurde pas tien dagen later na aandringen van De Vries zelf. De Vries verwachtte in
gesprek te kunnen gaan over zijn beveiligingssituatie, maar hij werd - in tegenstelling tot
Schouten - terugverwezen naar het OM. De vertegenwoordiger van de NCTV vertelde
De Vries dat het voornemen van Schouten en De Vries om de kroongetuige te gaan
bijstaan, niet bekend was bij het CSV en dat er dus nog geen dreiging was. De Vries
stoorde zich aan deze aanname en het gebrek aan urgentie bij zowel de NCTV als het
OM, zeker naarmate de tijd vorderde en steeds meer mensen – waaronder journalisten
– weet kregen van hun voornemen. De Vries meende dat deze aanname niet correct was.
Met het Landelijk Parket had De Vries juist afgesproken om de beveiliging zo snel
mogelijk te organiseren.
De beveiligingssituatie van De Vries viel in het decentrale domein onder het gezag van
de hoofdofficier van het AP Midden-Nederland. Daaronder viel de beveiligingssituatie
van De Vries bij eerdere bedreigingen ook, omdat hij daar woonde. De
dreigingsinschatting en de maatregelen uit 2019 waren onveranderd. De advocaten
Schouten en De Jong vielen onder het gezag van de NCTV. Het verschil in gezag volgde
uit de systematiek van het stelsel B&B, maar vanuit het perspectief van Schouten, De
Jong en De Vries was het veel minder logisch dat De Vries onder een ander gezag viel.
Zij vormden immers samen het verdedigingsteam van de kroongetuige en verwachtten
een gelijke behandeling op het gebied van B&B, temeer nu ze alle drie onder TGBB
Brachium vielen. Bovendien was De Vries voor zijn beveiliging afhankelijk van het AP
Midden-Nederland, hetzelfde parket als waar de familieleden van de kroongetuige
onder vielen. Dit terwijl de kroongetuige De Vries juist had ingeschakeld om hem en zijn
familieleden bij te staan in het contact met het OM, dat volgens de familie moeizaam
verliep.

- 103 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Schouten had op 12 mei 2020 bezoek aan huis gekregen van een medewerker van de
NCTV om te praten over zijn beveiliging. BB&C Midden-Nederland nam eind mei 2020
contact op met De Vries over zijn beveiligingssituatie toen het hoorde dat hij zijn
voornemen om de kroongetuige te gaan bijstaan bekend zou gaan maken. Dat was ruim
een maand na het voornemen van het Landelijk Parket om De Vries alvast in contact te
brengen met het bevoegd gezag. Het verschil in tijd voordat contact werd opgenomen
kwam doordat Schouten nieuw was in het stelsel B&B en De Vries al een contactpersoon
had. Overigens veranderde BB&C Midden-Nederland de beveiligingssituatie van De
Vries op 8 mei door het instellen van toezicht rondom zijn woning, maar informeerde
hem daarover niet.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Conclusie
Bij het onderscheid dat op basis van werkafspraken werd gemaakt tussen enerzijds
Schouten en De Jong en anderzijds De Vries, werd geen rekening gehouden met
hun onderlinge relatie en de vergelijkbare situaties waarin zij zich feitelijk bevonden.
Door het verschil in behandeling van de leden van het verdedigingsteam voelde De
Vries zich niet serieus genomen. Daardoor werd het organiseren van de beveiliging
van De Vries direct bemoeilijkt.

4.3.2 De risico-inventarisatie
Met het voornemen van De Vries om de kroongetuige te gaan bijstaan werd in mei 2020
een zoekslag gemaakt in politiesystemen. Dit leidde niet tot concrete dreigingsinformatie
voor De Vries. De dreigingsinschatter kon beschikken over de overkoepelende
dreigingsanalyse voor procesdeelnemers, waartoe De Vries overigens niet behoorde. De
waarschijnlijkheid van een dreiging tegen De Vries werd als ‘mogelijk’ ingeschat. Er was
geen concrete informatie waaruit bleek dat de dreiging hoger ingeschat moest worden.
De inschatting viel lager uit dan de inschatting van het TCI uit 2019, terwijl de dreiging
tegen De Vries juist leek toe te nemen door zijn voornemen om de kroongetuige te gaan
bijstaan. Een paar maanden later werd de waarschijnlijkheid één niveau hoger ingeschat
op basis van nieuwe TCI-informatie. Ondanks deze hogere inschatting, was ook hier
sprake van een voorstelbare dreiging (en nog geen concrete dreiging), omdat de TCIinformatie geen concrete voorbereidings- of uitvoeringshandelingen bevatte. Het AP,
RCCB en DRIO Midden-Nederland zagen geen aanleiding om de dreigingsinschatting
voor De Vries na september 2020 te actualiseren door het uitblijven van concrete
dreigingsinformatie. Als de uitkomst van de inschatting niet wezenlijk zou veranderen,
dan was het actualiseren van de inhoud van de dreigingsinschatting niet noodzakelijk
volgens het OM en de politie. De uitkomst hielp het OM en de politie bij het vaststellen
van het maatregelenpakket en het prioriteren van schaarse capaciteit. De uitkomst van
de inschatting was daarmee leidend. Bij de uitkomst van de dreigingsinschatting voor
De Vries werd noch rekening gehouden met de effectiviteit van de beveiligingsmaatregelen
noch met de verbondenheid tussen het risico en de maatregelen.

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 104 -

Bijlagen

Inhoud

Conclusie
Doordat er volgens de in het stelsel gehanteerde definitie geen zicht was op een
concrete dreiging tegen De Vries, werd een aanslag niet voorspelbaar geacht. De
classificatie van de dreiging op basis van in politiesystemen bekende feiten en
omstandigheden was leidend. Daarmee was de inhoudelijke argumentatie van
voorstelbare risico’s minder belangrijk, terwijl die juist nodig was om de maatregelen
specifiek toe te snijden op de beveiligingssituatie van De Vries.

4.3.3 Het aandragen van momenten met verhoogd risico
Bij de voorstelbare dreiging tegen De Vries waren de beveiligingsmaatregelen gericht
op het onderkennen van voorbereidingshandelingen. Aankomst en vertrek bij de woonen werkadressen werden door het OM en de politie gezien als risicovol. RCCB MiddenNederland wilde aan de hand van de agenda van De Vries het toezicht tijdig kunnen
inplannen op momenten dat hij volgens de politie verhoogd risico zou lopen of waar
gelegenheid zou zijn om een aanslag te plegen. De Vries wilde zijn agenda niet delen,
omdat hij zelf de regie op zijn leven wilde houden. De hoofdofficier van justitie van het
AP Midden-Nederland kon De Vries niet dwingen om zijn agenda te delen, terwijl
medewerking volgens de circulaire wel noodzakelijk is. Bovendien speelt hier mee dat de
overheid na de aanslag op Wiersum werd geconfronteerd met een grote groep
bedreigde personen, waarvoor gelijksoortige afspraken golden om het politietoezicht
tijdig te kunnen organiseren. Om De Vries toch tegemoet te komen mocht hij zelf
momenten met verhoogd risico aandragen waarop RCCB Midden-Nederland dan het
toezicht kon inplannen. De Vries nam dit in overweging en hij gaf aan te verwachten er
sporadisch gebruik van te maken.
In juni 2020 bleek dat De Vries zijn mediaoptredens niet bij RCCB Midden-Nederland
aanmeldde als momenten met verhoogd risico. De Vries vond dat het aandragen van dit
soort momenten om politietoezicht te krijgen, zijn onafhankelijkheid zou aantasten. Naar
aanleiding daarvan besloten BB&C en RCCB Amsterdam om, los van het
maatregelenbesluit van het bevoegd gezag in Midden-Nederland, het basisteam
Centrum Jordaan te adviseren om vanuit de reguliere politietaak waar mogelijk, dus niet
verplicht, toezicht te houden. Op deze manier probeerden het Basisteam, BB&C en
RCCB Amsterdam buiten het stelsel B&B en het maatregelenbesluit om, toch iets te
regelen voor de beveiliging van De Vries. Dat was mogelijk door de kennisgevingsmail
die RTL Boulevard naar het basisteam stuurde voor ieder optreden van De Vries. BB&C
en RCCB Amsterdam informeerden BB&C en RCCB Midden-Nederland niet over deze
maatregelen, die bovendien naar eigen inzicht konden worden ingevuld. BB&C MiddenNederland stelde op 8 mei 2020 onopvallend toezicht in rond de woning van De Vries
zonder hem daarover vooraf te informeren, maar deed dit niet rondom opnamelocaties
van mediaoptredens van De Vries. Voor BB&C en RCCB Midden-Nederland was niet
duidelijk wanneer De Vries bij bijvoorbeeld RTL Boulevard te gast was, maar net zomin
was duidelijk wanneer De Vries thuis was. BB&C en RCCB Midden-Nederland wisten dat
De Vries regelmatig bij zijn vriendin verbleef. Door de beperkte informatie-uitwisseling
tussen BB&C en RCCB van Midden-Nederland en die van Amsterdam was het lastig voor
de hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland om de coördinerende rol in
de beveiligingssituatie van De Vries waar te maken.

- 105 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Zowel BB&C Midden-Nederland als Schouten maakten zich zorgen om de beveiliging
van De Vries, maar er is geen gesprek gekomen tussen de hoofdofficier van justitie en
BB&C Midden-Nederland, Schouten en De Vries om samen te zoeken naar beveiligings­
oplossingen voor momenten met verhoogd risico. Schouten heeft als werkgever van De
Vries noch voorwaarden gesteld aan zijn inzet, noch maatregelen genomen vanuit zijn
werkgeversverantwoordelijkheid. Schouten uitte zijn zorgen bij zijn eigen contactpersoon
in het rijksdomein, die het doorgaf aan BB&C Midden-Nederland. BB&C MiddenNederland heeft Schouten niet aangesproken op zijn verantwoordelijkheid als werkgever
van De Vries. Het AP Midden-Nederland koos ervoor De Vries en diens werkgever niet
per brief te informeren over de maatregelen, de voorwaarden en de gevolgen die het
zou hebben als hij niet aan de voorwaarden voldeed.198 Het AP Midden-Nederland wilde
in gesprek blijven met Schouten en De Vries.
Na de aanslag op De Vries is uit het opsporingsonderzoek gebleken dat mogelijke
voorbereidingshandelingen op een aanslag op De Vries niet eerder als zodanig zijn
onderkend. Na de melding van een verdachte persoon die De Vries zou hebben
achtervolgd, deed de informatieorganisatie van Midden-Nederland navraag bij het
basisteam Centrum Jordaan en de DKDB. Doordat de verdachte persoon niet was
waargenomen door de politie, besloot de informatieorganisatie de melding niet te delen
met het AP en RCCB Midden-Nederland. Daardoor konden zij niet afwegen of
aanvullende maatregelen noodzakelijk waren voor De Vries.

Conclusie
Hoewel er aanleiding was om de beveiligingsmaatregelen op De Vries aan te passen,
heeft de hoofdofficier van justitie van het AP Midden-Nederland dit niet gedaan,
toen duidelijk werd dat De Vries geen gebruik maakte van de uitnodiging om
momenten met verhoogd risico te delen. Daardoor waren er, ondanks de
inspanningen van BB&C en RCCB Amsterdam, Schouten, RTL Boulevard en het
basisteam Centrum Jordaan, geen structurele beveiligingsmaatregelen bij
mediaoptredens van De Vries.

4.3.4 De relatie tussen het OM en De Vries
Toen De Vries door de kroongetuige gevraagd was om zijn vertrouwenspersoon te
worden, nam hij contact op met het Landelijk Parket over het faciliteren van deze rol.
Waar deze gesprekken aanvankelijk vruchtbaar leken, besloot het Landelijk Parket De
Vries niet dezelfde privileges als een advocaat toe te kennen. De Vries legde zich daar
niet bij neer en spande hierover samen met Schouten een procedure aan tegen de Staat.
Schouten sloot als advocaat wel een overeenkomst met het Landelijk Parket, maar ook
daar verliep de relatie op momenten moeizaam door inhoudelijke conflicten.

198 Volgens de Instructie Bewaken & Beveiligen van personen, objecten en diensten van het OM (mei 2016) moet een
bedreigde en zo nodig diens werkgever, na het besluit tot het treffen van maatregelen in het kader van het stelsel
B&B, per brief door de hoofdofficier in kennis worden gesteld van de maatregelen en de voorwaarden. Wanneer
de bedreigde persoon weigert de beschermende maatregelen te accepteren, relevante informatie niet verstrekt
of anderszins niet meewerkt, stuurt de hoofdofficier de bedreigde persoon een brief, waarin de bedreigde formeel
gewezen wordt op de gevolgen van het gebrek aan meewerking. De hoofdofficier beslist of tóch maatregelen
worden getroffen als de bedreigde persoon niet meewerkt.

- 106 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

De Onderzoeksraad verwacht van het bevoegd gezag binnen B&B dat het geen
conflicterende of interfererende belangen heeft bij de beveiliging van personen. Van
dergelijke belangen was sprake bij de beveiligingssituatie van De Vries, omdat hij de
kroongetuige en zijn familie bijstond in het conflict met het OM en hijzelf van ditzelfde
AP afhankelijk was voor zijn beveiliging. Dezelfde personen die verantwoordelijk waren
voor de beveiliging van de familieleden van de kroongetuige waren ook verantwoordelijk
voor de beveiliging van De Vries. Dit maakte dat De Vries in de gesprekken met zowel
het College van procureurs-generaal, het Landelijk Parket als het AP Midden-Nederland
vooral aandacht vroeg voor de belangen van de kroongetuige en zijn familieleden en zijn
eigen beveiligingssituatie ondergeschikt bleef. BB&C Midden-Nederland wilde met De
Vries in gesprek blijven. De moeizame relatie tussen het OM en de familieleden (zie
paragraaf 4.1.4) had daarmee invloed op de relatie tussen het OM en De Vries. De Vries
hield het OM verantwoordelijk voor het in mei 2021 bekend worden van de naam van
een advocaat die een deel van de familieleden anoniem bijstond in een civiele procedure
tegen de Staat. Dat bemoeilijkte de relatie tussen De Vries en het OM verder.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

Conclusie
De relatie tussen het OM en De Vries werd bemoeilijkt, omdat het AP MiddenNederland niet alleen verantwoordelijk was voor de beveiligingssituatie van De Vries,
maar ook partij was in een geschil met de familie van de kroongetuige die door De
Vries werd bijgestaan. Het bekend worden van een advocaat die anoniem wilde
blijven heeft de relatie tussen het OM en De Vries verder bemoeilijkt. Deze moeizame
relatie stond de benodigde samenwerking voor het optimaal beveiligen van De Vries
in de weg.

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 107 -

Bijlagen

Inhoud

5

SYNTHESE
Samenvatting

Beschouwing

In het vorige hoofdstuk is per casus een analyse gemaakt van factoren die een rol hebben
gespeeld in de totstandkoming van de beveiligingssituaties van de drie slachtoffers. Dit
hoofdstuk geeft op systeemniveau inzicht in de achterliggende factoren die een rol
spelen in het verzamelen en delen van (dreigings)informatie, de risico-inventarisatie op
basis van de duiding van die informatie, de besluitvorming over beveiligingsmaatregelen
en de uitvoering daarvan in beveiligingssituaties in geval van dreiging vanuit de zware,
georganiseerde criminaliteit. De Onderzoeksraad gaat hierbij uit van de situatie zoals die
was ten tijde van de onderzochte beveiligingssituaties. Aan de hand van deze
achterliggende factoren, kunnen lessen worden geïdentificeerd die eraan bijdragen om
bedreigde personen in de toekomst beter te kunnen beschermen vanuit het stelsel B&B.

5.1

Positionering B&B

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

Het stelsel B&B is erop gericht (terroristische) aanslagen op personen, objecten en
diensten te voorkomen. De praktijk van de onderzochte beveiligingssituaties laat zien
dat de partijen in het stelsel B&B die doelstelling niet zelfstandig kunnen realiseren in
het geval van een kroongetuigendeal die voor betrokkenen dreiging oplevert vanuit de
zware, georganiseerde criminaliteit. In de onderzochte beveiligingssituaties waren de
betrokken partijen in het decentrale domein van het stelsel B&B (de hoofdofficier van
justitie, BB&C en RCCB) afhankelijk van het handelen van en de beschikbare informatie
bij andere partijen. Het ging dan met name om partijen binnen opsporing en vervolging,
zoals betrokken zaaksteams, recherche-onderdelen en het Landelijk Parket. In algemene
zin en ook in deze situatie, leiden keuzes op het gebied van opsporing en vervolging van
zware, georganiseerde criminaliteit vaak tot extra dreiging tegen betrokkenen.199 Zeker
in het geval van inzet van een zwaar middel als een kroongetuige, moet rekening worden
gehouden met het ontstaan van extra dreiging tegen de kroongetuige en personen in
zijn omgeving. In een dergelijke situatie ontstaan verschillende deelopgaven, zoals het
versnellen van de opsporing maar ook het beheersen van veiligheidsrisico’s. Deze
deelopgaven beïnvloeden elkaar en moeten in onderlinge samenhang worden
aangepakt.

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

199 De adviescommissie Toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen stelt hierover in haar rapport het volgende:
‘De ernst en omvang van bedreigingen tegen met name lokale bestuurders, maar ook officieren van justitie,
advocaten en journalisten, lijkt onderhevig aan een actie-reactie cyclus. Meer aandacht voor de lokale aanpak van
criminaliteit, het in de media portretteren van officieren van justitie als crime fighters, vervolging van een machtige
criminele organisatie door inzet van kroongetuigen, diepgravende rapportages over drugscriminelen; het leidt in
veel gevallen tot (ernstige) bedreigingen en zelfs moordaanslagen vanuit criminele netwerken die zich in het nauw
gedreven voelen.’

- 108 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Het OM is zowel verantwoordelijk voor het opsporen en vervolgen van georganiseerde
en ondermijnende criminaliteit, als bevoegd gezag voor het bewaken en beveiligen van
personen die worden bedreigd vanuit de georganiseerde criminaliteit. De politie heeft
een uitvoerende taak in zowel de aanpak van zware, georganiseerde vormen van
criminaliteit, als de bewaking en beveiliging van bedreigde personen. In het geval van
dreiging vanuit de zware, georganiseerde criminaliteit, hebben het OM en de politie
binnen hun eigen organisaties dus te maken met interfererende taken. Het opsporen en
vervolgen van strafbare feiten zijn van oudsher hoofdtaken van het OM, waardoor de
meeste aandacht binnen de organisatie op deze taken is gericht. De politie richt zich van
oudsher op de hoofdtaken noodhulp en opsporing. Het OM en de politie hebben naast
hun hoofdtaken, de taak van bewaken en beveiligen erbij gekregen na invoering van het
stelsel B&B in 2002.200,201 De verschillende taken brengen elk eigen belangen met zich
mee, die tegen elkaar afgewogen moeten worden. Zo kan de inzet van een kroongetuige
een doorbraak opleveren in het kader van de opsporing en vervolging en daarmee
indirect een bijdrage leveren aan het verminderen van de dreiging tegen personen, maar
levert deze tegelijkertijd ook veiligheidsrisico’s op. In het algemeen is strikte afscherming
van informatie in het belang van een lopend opsporingsonderzoek, maar vaak is een
gedeelte van diezelfde informatie ook relevant voor de veiligheidsaanpak door B&B.
Bij een aantal keuzes in de onderzochte beveiligingssituaties, bijvoorbeeld bij het delen
van informatie, werd aan het belang van bewaken en beveiligen minder gewicht
toegekend dan aan het opsporingsbelang. In een aantal gevallen kwam het niet eens tot
een afweging van belangen, omdat binnen het OM en de politie opsporing en B&B als
gescheiden ‘silo’s’ functioneerden en betrokken functionarissen voornamelijk vanuit hun
eigen taak en belang dachten en handelden. Zo werden vanuit opsporing en vervolging
eigenstandig afwegingen gemaakt die niet met de voor B&B verantwoordelijke
functionarissen werden afgestemd, terwijl deze wel van invloed waren op B&B en op
individuele beveiligingssituaties. Dit had invloed op de totstandkoming van de
veiligheidsaanpak binnen het stelsel B&B (zie verder paragraaf 5.2 tot en met 5.5).

Conclusie
De politie en het OM hebben te maken met interfererende taken, te weten de
hoofdtaak van opsporing en vervolging van strafbare feiten en de afgeleide taak van
het bewaken en beveiligen van bedreigde personen. Het bewaken en beveiligen
werd in de onderzochte beveiligingssituaties op momenten minder gewicht
toegekend. Daardoor kwam een effectieve invulling van deze taak door de politie en
het OM onder druk te staan.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
200 Het OM benoemt op de website naast de hoofdtaken een aantal bijzondere taken, maar bewaken en beveiligen
niet.
201 De politie heeft in mei 2022 besloten bewaken en beveiligen als derde hoofdtaak te benoemen.

- 109 -

Bijlagen

Inhoud

5.2

Informatiemanagement

Voor de besluitvorming binnen het stelsel B&B is een goede informatiepositie cruciaal.
De inzet van beveiligingsmaatregelen wordt immers gebaseerd op een
dreigingsinschatting. Voor deze dreigingsinschatting wordt gebruikgemaakt van de
(dreigings)informatie voor zover die beschikbaar is in de politiesystemen. Het stelsel B&B
kent geen zelfstandige bevoegdheden om (dreigings)informatie te verzamelen ten
behoeve van bewaken en beveiligen.202 Daardoor zijn de dreigingsinschatters in hoge
mate aangewezen op informatie (geconstateerde feiten en omstandigheden) die
beschikbaar is vanuit de opsporing en de reguliere politiezorg en informatie die door de
informatieorganisatie203 van de politie kan worden ontsloten. Deze afhankelijkheid maakt
het proces kwetsbaar, omdat het niet vanzelfsprekend is dat relevante informatie op de
juiste wijze in de systemen is geregistreerd, dat deze toegankelijk is voor de
dreigingsinschatter of (tijdig) kan worden gekoppeld aan een specifieke beveiligings­
situatie.
De informatievoorziening binnen de politiesystemen is gecompartimenteerd ingericht.204
Zo wordt informatie vanuit de opsporing geregistreerd in een ander systeem dan
informatie vanuit de basispolitiezorg. Ook is de toegang tot informatie functie- en
zaaksgebonden. Daarnaast kan informatie in opsporingsonderzoeken met een hoog
afschermingsbelang, zoals onderzoeken gericht op zware, georganiseerde criminaliteit,
niet zomaar worden gedeeld, waardoor verdere compartimentering ontstaat. In het
algemeen is strikte afscherming van informatie in het belang van een lopend
opsporingsonderzoek, maar vaak is diezelfde informatie ook relevant voor de
veiligheidsaanpak door B&B. Zodoende bestaat er een dilemma tussen het afschermen
en het delen van informatie. Het is van belang dat de juiste informatie op de juiste plaats
terechtkomt, maar tegelijkertijd is het ook van belang dat dezelfde informatie niet
terechtkomt op plaatsen waar deze niet nodig is en mogelijk weg kan lekken. Als
informatie lekt kan dit de voortgang van opsporingsonderzoeken hinderen, de
effectiviteit van beveiligingsmaatregelen verminderen en het vertrouwen in de overheid
onder druk zetten.

202 De adviescommissie Toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen stelt hierover in haar rapport het volgende:
‘De Politie geeft aan dat zij in het kader van bewaken en beveiligen al snel tegen de grenzen van haar
bevoegdheden aanloopt en dat zij daarmee belemmerd wordt om de juiste informatie te verzamelen om proactief
een dreiging te signaleren en te duiden. (….) Op het moment dat de strafrechtelijke middelen ophouden is het
voor de Politie in het kader van bewaken en beveiligen van belang om een goede informatiepositie te behouden.
De mogelijkheden daartoe zijn echter zeer beperkt. Als er geen algemene strafrechtelijke titel is of een grondslag
uit bijzondere wetten, kan daarbij tot op heden alleen gesteund worden op de algemene taakstelling van de
Politie, zoals omschreven in artikel 3 Politiewet (hierna: artikel 3 Pw 2012). Op grond van dit artikel kan en mag de
Politie publiek toegankelijke bronnen bekijken en gegevens verzamelen ter uitvoering van haar taken. Maar
daaraan zitten, vanwege het algemene taakstellende karakter van deze bepaling (en het ontbreken van een
specifieke grondslag), grenzen en beperkingen. (…)’
203 De onderdelen van de politie die zich bezighouden met het verzamelen, verwerken en veredelen van informatie.
Het gaat zowel over DLIO als DRIO.
204 Met compartimentering van informatie wordt bedoeld dat informatie wordt gedocumenteerd in afgesloten
gedeelten van het systeem of in verschillende systemen, zodat de informatie slechts toegankelijk is voor
functionarissen voor wie de informatie strikt noodzakelijk is voor de uitvoering van hun werk en daarmee zoveel
mogelijk kan worden afgeschermd om een bepaald belang te beschermen (denk aan afbreukrisico’s voor een
opsporingsonderzoek, veiligheidsbelang etc.). Daarbij is de politie gebonden aan wettelijke kaders, zoals de Wet
politiegegevens.

- 110 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

In de onderzochte beveiligingssituaties was relevante (dreigings)informatie in de
politiesystemen niet altijd of pas laat beschikbaar voor B&B. Hierdoor misten
dreigingsinschatters relevante informatie, die elders binnen de politiesystemen wel
beschikbaar was. Het was voor de bij B&B betrokken functionarissen moeilijk om inzicht
te krijgen in beschikbare informatie vanuit de opsporing. Dit had te maken met de
embargostatus van het Marengo-onderzoek en aanverwante onderzoeken en de ‘00status’ van een deel van de informatie. In een aantal gevallen was niet bekend bij B&B
dat er informatie beschikbaar was binnen de opsporing. In de gevallen dat B&B wel wist
dat er informatie beschikbaar was, doordat zij dat via persoonlijk, intercollegiaal contact
had vernomen, had zij weinig mogelijkheden om deze informatie te ontsluiten.
Tegelijkertijd ontstond er dan wel ruimte om het gesprek aan te gaan over de afweging
tussen enerzijds de noodzaak tot strenge compartimentering van informatie en anderzijds
het belang om informatie te delen ten behoeve van B&B. Deze werkwijze zorgde ervoor
dat in een aantal gevallen informatie kon worden gedeeld over de compartimenten
heen. Daarnaast bleek achteraf dat er in verschillende politiesystemen losse delen van
informatie beschikbaar waren, die samen relevante dreigingsinformatie op hadden
kunnen leveren. Deze verschillende delen waren echter niet herkend als mogelijke
dreigingsinformatie en/of niet aan elkaar gekoppeld. Daardoor was de link niet gelegd
met de specifieke beveiligingssituatie. In de praktijk zijn er mogelijkheden om informatie
‘over de systemen heen’ te koppelen. Het benutten van deze mogelijkheden is echter
afhankelijk van keuzes van individuele functionarissen en daarmee niet structureel
geborgd.

Conclusie
Binnen het stelsel B&B hanteren het OM en de politie het principe van informatie­
gestuurd werken. Dit principe bleek in de onderzochte beveiligingssituaties
kwetsbaar, omdat het niet vanzelfsprekend was dat de voor B&B relevante informatie
beschikbaar was en/of ontsloten kon worden. Dat had te maken met het dilemma
tussen het afschermen en delen van informatie en het herkennen en koppelen van
brokken informatie die samen dreigingsinformatie vormen. Door informele contacten
kon soms wel informatie gedeeld worden, maar deze werkwijze is kwetsbaar vanwege
het vrijblijvende karakter. B&B beschikte niet over alle binnen de politie en het OM
bekende, relevante informatie, waardoor het functioneren van het stelsel onder druk
kwam te staan.

5.3

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

Risico-inventarisatie

In het stelsel B&B vormt een dreigingsinschatting (of dreigingsanalyse) de basis voor het
treffen van beveiligingsmaatregelen.205 Zoals in de paragraaf hiervoor beschreven, wordt
een dreigingsinschatting gemaakt op basis van in de politiesystemen bekende feiten en
omstandigheden. In de gehanteerde systematiek van de dreigingsinschatting ligt de

5
Synthese

6
Aanbevelingen
205 Dit is anders dan in het programma Getuigenbescherming en categorie I van de limitatieve lijst in het rijksdomein
van het stelsel B&B, waar de rol en/of functie leidend zijn voor het instellen van beveiligingsmaatregelen in plaats
van de daadwerkelijke dreiging.

- 111 -

Bijlagen

Inhoud

focus op concrete dreigingsinformatie. Dat wil zeggen dat in deze systematiek een
dreiging alleen in de twee hoogste categorieën van de waarschijnlijkheid van een
dreiging (‘zeer waarschijnlijk’ of ‘zeker’) wordt geclassificeerd, als concrete voorbereidingsof uitvoeringshandelingen bekend zijn. In die gevallen wordt gesproken van een concrete
dreiging. In andere gevallen wordt gesproken van een voorstelbare dreiging, waarop
geen of beperkte beveiligingsmaatregelen worden getroffen. De focus op concrete
dreigingsinformatie biedt een informatiegestuurd kader om te kunnen bepalen of inzet
vanuit B&B noodzakelijk is en zo ja, om de schaarse capaciteit binnen het stelsel zo
effectief mogelijk in te zetten.
In de onderzochte beveiligingssituaties kwam bij zoekslagen in de politiesystemen
voorafgaand aan de aanslagen geen informatie naar boven over concrete voorbereidingsof uitvoeringshandelingen. De waarschijnlijkheid van de dreiging tegen de slachtoffers
werd dus als voorstelbaar geclassificeerd.
Een gedegen risico-inventarisatie vraagt om een systematische inventarisatie van de
ongewenste gebeurtenissen die kunnen optreden, een zo goed mogelijk onderbouwde
inschatting van de kans dat deze ongewenste gebeurtenissen optreden en een
inschatting van de aard en omvang van hun gevolgen. De onderzochte beveiligingssituaties
laten zien dat de systematiek van de dreigingsinschatting haar beperkingen kent als basis
voor een gedegen risico-inventarisatie.
Ten eerste was in de onderzochte beveiligingssituaties, ook buiten de bekende feiten en
omstandigheden in de politiesystemen, relevante (dreigings)informatie beschikbaar. De
kroongetuige, zijn familieleden, advocaten en vertrouwenspersoon beschikten eveneens
over (dreigings)informatie, bijvoorbeeld vanwege hun familiegeschiedenis, woon­
omgeving en/of professionele betrokkenheid. Zij werden niet actief bevraagd op
relevante informatie en signalen, maar droegen op eigen initiatief wel informatie aan.
Door hen aangedragen meldingen van incidenten werden getoetst op concreetheid en
relevantie voor de desbetreffende beveiligingssituatie(s). Als daarnaast (context)
informatie werd gedeeld, was echter niet duidelijk of deze informatie werd getoetst en of
deze concreet en betrouwbaar werd gevonden. Het is daarmee niet helder of deze
‘zachte’ informatie wel of niet werd meegewogen in de dreigingsinschatting.
Ten tweede kan voor het inschatten van de daadwerkelijke dreiging niet altijd afgegaan
worden op informatie over concrete voorbereidings- en uitvoeringshandelingen. Als er
geen zicht is op concrete voorbereidings- en uitvoeringshandelingen, wil dat niet per
definitie zeggen dat dergelijke handelingen niet plaatsvinden. Zo bleek achteraf uit de
opsporingsonderzoeken naar de aanslagen op Wiersum en De Vries dat er wel informatie
beschikbaar was over concrete voorbereidingshandelingen, maar dat deze niet als
zodanig was herkend. Daarnaast wijst de praktijk uit dat criminelen hun werkwijze steeds
aanpassen, onder meer om onder de radar van de overheid te blijven.206 Hierdoor is het
moeilijk om (actueel) zicht te krijgen op voorbereidings- en uitvoeringshandelingen en

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
206 Voorbeelden zijn het gebruik van PGP-telefoons of de inzet van steeds nieuwe mensen die (nog) niet in beeld zijn
bij politie en justitie, voor het voorbereiden of uitvoeren van liquidaties. Zie Van Gestel, B. en Verhoeven, M.A.
(2017). Liquidaties nieuwe stijl. Verruwing en professionalisering bij liquidaties in Nederland. In: Justitiële
verkenningen, jrg. 43, nr. 5, 2017, p. 9-28.

- 112 -

Bijlagen

Inhoud

daarmee concrete dreigingsinformatie te verzamelen. Dit roept, met name bij dreigingen
waarbij sprake is van een sterke intentie en aanwezige potentie207, de vraag op in
hoeverre dit criterium voldoende houvast biedt voor het beoordelen van de
daadwerkelijke dreiging. Na de aanslag op Reduan was er een toenemend besef bij de
politie en het OM van het risico op doelwitsubstitutie in de richting van de familie van de
kroongetuige, zijn advocaten en later ook zijn vertrouwenspersoon. Ook was het duidelijk
dat er, eerst bij Reduan en later ook bij Wiersum, een aanslag was gepleegd zonder dat
er concrete voorbereidings- of uitvoeringshandelingen bekend waren.
Ten derde werd de weerstand van de te beveiligen personen tegen de dreiging niet
meegewogen in de dreigingsinschatting. Het gaat daarbij zowel om de eigen weerstand
voor en na het treffen van beveiligingsmaatregelen als om die van andere betrokkenen.
Zo werd in het geval van Wiersum gesteld dat de dreiging tegen hem mogelijk toe zou
nemen naarmate de weerstand van de familie van Nabil B. groter zou worden (en zij dus
moeilijker te bereiken waren voor het CSV).
Op momenten voelden de te beveiligen personen en/of functionarissen vanuit het OM
en de politie de dreiging sterker dan uit de dreigingsinschatting naar voren kwam. Om
daaraan tegemoet te komen, werd enkele keren afgeweken van de uitkomst van de
dreigingsinschatting door (meer) beveiligingsmaatregelen te treffen. Het OM maakte
daarbij in de situatie van Wiersum gebruik van zijn mogelijkheden als bevoegd gezag
binnen het stelsel B&B om vanuit een gevoelde werkgeversverantwoordelijkheid extra
maatregelen te treffen.

Conclusie
De systematiek van het inschatten van dreiging binnen het stelsel B&B kent
beperkingen voor een gedegen risico-inventarisatie: de dreigingsinschatting is
gebaseerd op in de politiesystemen bekende feiten en omstandigheden en biedt
geen ruimte voor het meewegen van ‘zachte’ informatie en de weerstand tegen de
dreiging. In de onderzochte beveiligingssituaties lag de focus op de classificatie van
de dreiging, waardoor relevante signalen niet altijd hun weg hebben gevonden naar
de dreigingsinschatting. De dreigingsinschatting bood daarmee weinig houvast voor
het omgaan met de voorstelbare dreiging. Deze lacunes zijn deels ondervangen
door af te wijken van de uitkomst van de classificatie van de dreiging en (meer)
maatregelen te treffen. De afweging om deze maatregelen te treffen was niet
transparant, waardoor zij niet het karakter hadden van afgewogen maatwerk.

5.4

Omgaan met onzekerheid

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

In de onderzochte beveiligingssituaties speelde een combinatie van beperkt beschikbare,
relevante informatie bij B&B en het ontbreken van concrete dreigingsinformatie.
Daardoor was er sprake van grote onzekerheid over de daadwerkelijke dreiging. Het
hanteren van deze onzekerheid vereist het voortdurend monitoren en toetsen van

6
Aanbevelingen

207 De twee andere indicatoren voor de inschatting van de waarschijnlijkheid van een dreiging.

- 113 -

Bijlagen

Inhoud

aannamen en een brede blik, waarbij vanuit verschillende perspectieven en inzichten,
proactief wordt nagedacht over en invulling wordt gegeven aan voorstelbare risico’s.
Samenvatting

In de onderzochte beveiligingssituaties werden mogelijke (toekomstige) dreigingen
echter niet altijd proactief in kaart gebracht. Dat begon bij de besluitvorming op
strategisch niveau. Het Landelijk Parket had met het aangaan van de kroongetuigendeal
een mogelijkheid om een doorbraak te creëren in de opsporing en vervolging van het
CSV en hoopte daarmee de al langere tijd doorgaande reeks liquidaties te kunnen
stoppen. Tegelijkertijd was men zich er terdege van bewust dat door het aangaan van
het kroongetuigentraject met Nabil B. dreiging zou kunnen ontstaan voor direct en
indirect betrokkenen. Daardoor stond het Landelijk Parket voor een dilemma dat ook is
onderkend. De mogelijke implicaties van het sluiten van een kroongetuigendeal voor de
veiligheid en beveiliging van de kroongetuige zelf, zijn partner en kind, hebben in dit
afwegingsproces meer aandacht gekregen dan de mogelijke implicaties voor de familie
en de advocaten van de kroongetuige.
Op operationeel niveau vond de besluitvorming in de onderzochte beveiligingssituaties
plaats door middel van een lineair proces, waarin beveiligingsmaatregelen werden
genomen op basis van een al dan niet onderbouwde en/of getoetste inschatting van de
dreiging. Daarbij werd niet ingespeeld op de mogelijkheid dat de aannamen op basis
waarvan gewerkt werd, niet of niet meer juist waren. Zo redeneerden betrokken
functionarissen van OM en politie in eerste instantie vanuit de ervaring uit het verleden
dat er nooit eerder ernstige dreiging was geweest voor familieleden en advocaten van
een kroongetuige. Daarbij namen zij aan dat als er al dreiging zou ontstaan, dit pas zou
gebeuren als de kroongetuigendeal bekend zou worden bij het CSV. Zij bereidden zich
niet voor op het scenario dat de informatie over het kroongetuigentraject van Nabil B, al
eerder bekend zou worden of al was bij het CSV. Eenzelfde situatie deed zich voor bij De
Vries, waar de NCTV aannam dat er pas dreiging zou ontstaan, zodra het voornemen van
De Vries (en Schouten) om de kroongetuige bij te gaan staan bekend zou worden
gemaakt. Er werd pas actie ondernomen toen De Vries en Schouten zelf het signaal
gaven dat hun voornemen bij steeds meer mensen, waaronder journalisten, bekend
werd. In de besluitvorming over te treffen beveiligingsmaatregelen werd in de
onderzochte beveiligingssituaties in eerste instantie dus gebruik gemaakt van
veronderstellingen om ondanks de onzekerheid toch een inschatting te kunnen maken
van de dreiging. Deze veronderstellingen zijn gedurende het proces niet voortdurend
gemonitord en getoetst om op basis daarvan bij te sturen waar nodig.
Daarnaast werd ook niet of nauwelijks voorbereid op de mogelijkheid dat getroffen
maatregelen niet het gewenste effect zouden hebben, of dat er ondanks genomen
maatregelen een onacceptabel groot restrisico bleef bestaan. Men bereidde zich niet
gestructureerd voor op het scenario dat er door getroffen maatregelen op bepaalde
personen, een risico op doelwitsubstitutie zou kunnen ontstaan voor anderen of dat er
ondanks genomen maatregelen toch een aanslag (of een ander incident) zou
plaatsvinden. Dat maakte dat de betrokken partijen regelmatig werden verrast en niet
waren voorbereid op veranderingen in de situatie. Zo kon na de aanslagen op de levens
van de slachtoffers niet worden gewerkt op basis van uitgewerkte scenario’s. Na de
aanslagen moesten ad hoc maatregelen worden getroffen om de beveiligingssituatie
van andere betrokkenen met spoed te verbeteren. Dit leidde onder meer tot zeer
- 114 -

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

verschillende beveiligingsmaatregelen voor de familie van de kroongetuige en diens
advocaten direct na de aanslag op Reduan, hoewel de dreiging tegen beide groepen op
hetzelfde niveau werd ingeschat.

Conclusie
Bij gebrek aan concrete dreigingsinformatie, maakten functionarissen vanuit de
politie en het OM gebruik van aannamen. Dat stelde hen in staat om verdere invulling
te geven aan de inschatting van de onzekere situatie. De aannamen werkten door op
de gekozen veiligheidsaanpak, maar het ontbrak aan voortdurende monitoring en
toetsing van deze aannamen. De systematiek van het stelsel B&B bood geen ruimte
voor het proactief nadenken over alternatieve scenario’s en de voorbereiding daarop.

5.5

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Omgaan met conflicten

In de analyse van de beveiligingssituaties van Reduan (en de overige familieleden van de
kroongetuige) en van De Vries is duidelijk geworden dat conflicten op relatieniveau de
uitvoering van B&B bemoeilijkten. Deze relationele conflicten vonden hun oorsprong in
(in eerste instantie inhoudelijke) botsingen van uiteenlopende perspectieven in de
gesprekken tussen de te beveiligen personen en de functionarissen van de politie en het
OM. Er bestonden van meet af aan verschillende perspectieven met betrekking tot de
mate en aard van de dreiging en welke beveiligingsmaatregelen op basis van die dreiging
nodig en zinvol zouden zijn. Het perspectief van de familie van de kroongetuige en
De Vries werd voornamelijk bepaald door de impact van de dreiging en beveiligings­
maatregelen op hun leven en signalen die zij vanuit hun eigen omgeving hadden over de
dreiging. Zij hadden de behoefte om mee te denken en beslissen over de inschatting
van de dreiging en de benodigde beveiligingsmaatregelen. De betrokken functionarissen
van de politie en het OM hadden daarentegen beroepsmatig te maken met de
uitgangspunten van het stelsel B&B. Onderdeel van de gehanteerde systematiek binnen
het stelsel is dat de beoordeling van de dreiging en de benodigde beveiligingsmaatregelen
plaatsvindt door deskundigen op basis van concrete informatie en bewijzen en daarmee
geen onderwerp is van onderhandeling.
Vanuit de verschillende perspectieven die bestonden, konden er in de onderzochte
beveiligingssituaties conflicten ontstaan en blijven bestaan. In de relatie tussen een te
beveiligen persoon en de overheid gaat het niet zozeer om het voorkomen of beperken
van conflicten, maar om het vinden van een manier om de dialoog te voeren en de
verschillende inhoudelijke perspectieven te benutten om gezamenlijk tot een oplossing
te komen. Er is hierbij nadrukkelijk een verschil in positie van de overheid en de te
beveiligen persoon: het OM en de politie zijn functioneel betrokken, waar de te
beveiligen persoon persoonlijk betrokken is vanwege het effect van de situatie op zijn of
haar leven. Voor het OM en de politie is B&B een bekende taak waar zij ervaring mee
hebben en op zijn voorbereid. Voor te beveiligen personen is B&B iets waar zij vaak
onverwacht in terechtkomen als gevolg van een dreiging die voor hen meestal
ongebruikelijk is. Dit is een verschil in perspectief tussen de burger met zijn menselijke
eigenschappen en de overheid die als systeem functioneert. Om met dit verschil in
perspectief om te kunnen gaan, wordt niet alleen een beroep gedaan op de professionele
- 115 -

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

vaardigheden maar ook het inlevingsvermogen van de bij B&B betrokken functionarissen
van het OM en de politie. Van het OM en de politie (en de daar werkzame functionarissen)
mag worden verwacht dat zij voorbereid zijn op en geoefend of getraind voor mogelijke
situaties en scenario’s die kunnen optreden bij B&B. Dit kan niet worden verwacht van
een te beveiligen persoon, omdat die zich niet vooraf kan instellen op omgaan met
dreiging en beveiligingsmaatregelen. Daarnaast is een bepaalde mate van vertrouwen
nodig om escalatie van inhoudelijke conflicten naar relationele conflicten te minimaliseren.
De conflicten in de beveiligingssituaties van de familie van de kroongetuige en De Vries
werden echter gekenmerkt door een gebrek aan onderling vertrouwen en een moeizame
communicatie. Het lukte de partijen niet om de dialoog over de dreiging en eventuele
beveiligingsmaatregelen te voeren, met ruimte voor en inzicht in elkaars perspectieven
en belangen. In de loop van de tijd verschoof de aard van de conflicten van de inhoud
naar de relatie. Daarbij speelden verschillende aspecten een rol.
Ten eerste waren de familieleden van de kroongetuige en later ook De Vries, na de
aanslag op Reduan, voor hun eigen beveiligingssituaties afhankelijk van dezelfde
functionarissen die er in hun ogen niet in geslaagd waren om Reduan adequaat te
beveiligen. In de gesprekken leek weinig oog te zijn voor de persoonlijke betrokkenheid
van de te beveiligen personen aan de ene kant en de functionele betrokkenheid en
bijzondere verantwoordelijkheid208 van de overheid aan de andere kant.
Ten tweede was de besluitvorming over te treffen beveiligingsmaatregelen op meerdere
momenten niet onderbouwd, transparant en/of consequent. Dit maakte dat er
onderhandelingsruimte ontstond of leek te ontstaan.209 Hierbij speelde ook mee dat de
familieleden van de kroongetuige en De Vries van verschillende functionarissen vanuit
het OM en de politie (zowel vanuit B&B, als vanuit bijvoorbeeld het Landelijk Parket)
mededelingen kregen over hun beveiligingssituatie. Deze functionarissen wisten niet
altijd van elkaar wie wanneer contact had met de te beveiligen personen, waarover werd
gesproken en welke afspraken werden gemaakt. Daardoor kregen de te beveiligen
personen te maken met tegenstrijdige signalen.
Ten slotte was het, met name voor de met B&B belaste functionarissen, soms lastig om
conflicten puur op inhoud te voeren, omdat de noodzakelijke kaders ontbreken binnen
het stelsel B&B. De betrokken functionarissen misten hierdoor handvatten om met de
door hen ervaren veeleisendheid van de te beveiligen personen om te gaan. De te
beveiligen personen ervoeren de manier waarop B&B werd uitgevoerd, door het gebrek
aan kaders, tegelijkertijd als willekeurig.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

208 De overheid heeft immers een zorgplicht. Er geldt zelfs een bijzondere zorgplicht in het geval dat iemand (mede)
door toedoen van de overheid in gevaar is gebracht.
209 In de beveiligingssituatie van Wiersum was dit niet aan de orde, omdat de overheid zich bereid toonde meer te
doen qua beveiliging dan volgens de systematiek van het stelsel noodzakelijk werd geacht en dan Wiersum zelf
noodzakelijk achtte.

- 116 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Voorbeelden van vragen die speelden door het gemis aan kaders binnen het stelsel B&B
op inhoud en proces zijn:
• Wat zijn de grenzen aan de zorgplicht van de overheid?
• Wie komt waarom wel of niet in aanmerking voor opname in het stelsel B&B?
• Is er ruimte om te onderhandelen over het resultaat van een dreigingsinschatting en
de manier waarop deze tot stand komt?
• Is er ruimte om te onderhandelen over het pakket aan beveiligingsmaatregelen dat
door de overheid passend en effectief wordt geacht op basis van de
dreigingsinschatting?
• Tot hoe ver reikt de eigen verantwoordelijkheid van te beveiligen personen? Hoe ver
moet de overheid gaan als een te beveiligen persoon niet (volledig) meewerkt aan de
noodzakelijk geachte beveiligingsmaatregelen?
• Hoe kan worden bepaald hoeveel financiële ondersteuning te beveiligen personen
moeten krijgen en voor welke periode, als zij als onderdeel van hun beveiligingspakket
hun leven opnieuw moeten inrichten?
Kaders ontbreken mede doordat de zorgplicht niet is verankerd in de Nederlandse
(grond)wet, maar is gebaseerd op de jurisprudentie over artikel 2 EVRM. De zorgplicht
voor bedreigde personen is daarmee geen helder en concreet gedefinieerd recht, maar
een positieve verplichting: de overheid moet zich actief inspannen om het recht op leven
te beschermen. Daarbij volgt uit deze grondslag (artikel 2 EVRM) noch de reikwijdte van
de zorgplicht van de overheid, noch de manier waarop deze in Nederland moet worden
ingevuld. Dit biedt veel interpretatiemogelijkheden voor de partijen, zowel voor de
politie en het OM als voor de te beveiligen personen. De circulaire, de instructie en de
werkstroombeschrijving Bewaken en Beveiligen zijn beleidsstukken en bieden weinig tot
geen houvast voor zowel betrokken functionarissen als te beveiligen personen in hun
verhouding tot de overheid. Er is ook geen onafhankelijke instantie die toezicht uitoefent
op de werking van het stelsel in individuele gevallen, noch één waar betrokkenen in
beroep kunnen gaan tegen beslissingen inzake B&B.210

Conclusie
Vanuit de uiteenlopende perspectieven ontstonden inhoudelijke conflicten. In de
gezamenlijke zoektocht naar een werkbare oplossing zijn de verschillende
inhoudelijke perspectieven beperkt benut. Inhoudelijke conflicten zijn niet goed
gehanteerd en groeiden uit tot relationele conflicten. Het OM en de politie hadden
hierin een bijzondere verantwoordelijkheid vanuit hun functionele betrokkenheid en
zorgplicht, maar hebben deze onvoldoende waar kunnen maken. Dit heeft de
benodigde samenwerking voor het optimaal functioneren van B&B en de effectiviteit
van de beveiliging onder druk gezet. Het ontbreken van heldere kaders binnen het
stelsel B&B, zowel op inhoud als op proces, heeft bijgedragen aan de escalatie van
de inhoudelijke verschillen van inzicht tot conflicten op betrekkingsniveau.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

210 Wel bestaat de mogelijkheid van direct beroep bij de rechtbank.

- 117 -

Bijlagen

Inhoud

5.6

Evalueren en verbeteren

Om te kunnen inspelen en anticiperen op een veranderend dreigingsbeeld en
veranderingen in de samenleving, is het vereist dat de partijen regelmatig de werking
van het stelsel B&B evalueren en waar mogelijk verbeteren. Daarnaast kan het
onderkennen van en adequaat reageren op zaken die niet goed zijn gegaan, bijdragen
aan het onderlinge vertrouwen, zowel tussen de partijen binnen het stelsel als tussen
partijen en te beveiligen personen. Hoewel de NCTV verantwoordelijk is voor het stelsel
B&B, is onduidelijk welke partij binnen het stelsel verantwoordelijk is voor de evaluatie
van specifieke beveiligingssituaties. Binnen het stelsel bestaan geen afspraken over
gezamenlijk leren en de positie van te beveiligen personen en hun ervaringen daarin.
Ook worden ervaringen of best practices met betrekking tot de uitvoering van
beveiligingsmaatregelen, zoals het afschermen van de gegevens van een te beveiligen
persoon in administratieve systemen, door betrokken functionarissen van BB&C en/of
RCCB niet structureel gedeeld met collega’s.
In de zomer van 2018 is de beveiligingssituatie van Reduan geëvalueerd door het
afstemmingsoverleg, met daarin enkel leidinggevende functionarissen van de politie, het
OM en de NCTV. De uitkomsten zijn gedeeld met de Stuurgroep Bewaken en Beveiligen.
Verder zijn de uitkomsten niet breed verspreid binnen de organisaties van de politie en
het OM en niet structureel vertaald naar concrete afspraken met betrekking tot
prioritering van en verantwoordelijkheid voor het oppakken van de geconstateerde
knelpunten. De beveiligingssituaties van Wiersum en De Vries zijn na de aanslagen op
hun levens niet geëvalueerd door de betrokken partijen.
Op basis van de evaluatie van de beveiligingssituatie van Reduan was een voorstel om te
gaan werken via een soortgelijke structuur als een Staf Grootschalig en Bijzonder
Optreden (SGBO211). Dit voorstel kwam voort uit de acute behoefte aan betere
coördinatie van de beveiligingsmaatregelen voor de familie van de kroongetuige en oog
voor andere belangen dan opsporing, veiligheid in de wijken en communicatie. Na de
aanslagen op Reduan en Wiersum zijn in dit kader respectievelijk de Taskforce B&B
(politie en OM) en TGBB Brachium (politie, OM en NCTV) ingericht, om op die wijze de
complexe en interregionale beveiligingsopgaven het hoofd te kunnen bieden. De
instelling van de Taskforce B&B en TGBB Brachium hebben bijgedragen aan vermindering
van de ruis in de communicatie en verbetering van de afstemming met de te beveiligen
personen.
Uit de evaluatie bleek ook de noodzaak om het informatiemanagement te verbeteren,
zowel politie-intern (binnen en tussen de eenheden) als in de wisselwerking tussen de
politie en het OM. De politie heeft hiertoe in haar operationele praktijk verschillende
ontwikkelingen in gang gezet, zoals het inrichten van regionale driehoeksoverleggen en
Intelcellen excessief geweld binnen alle eenheden en het landelijk operationeel beeld

211 Een SGBO is een bevelstructuur voor een (terroristische) crisis, (dreigende) rampen en calamiteiten. De SGBO
werkt onder het lokaal bevoegd bezag van de burgemeester of de (hoofd)officier van justitie en leidt de inzet van
de politie. De SGBO fungeert als een belangrijke informatiebron voor het overleg van de burgemeester, de
korpschef van de politie en de (hoofd)officier van justitie. (Bron: Handreiking Crisisbeheersing op de luchthavens,
NIFV).

- 118 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

van DLIO voor alle bedreigde personen. Een ander voorbeeld van een ontwikkeling die
binnen de politie in gang is gezet, is de grotere rol die na de aanslag op Wiersum is
toebedeeld aan het IKDBB van de Landelijke Eenheid bij het coördineren van
dreigingsinschattingen.
Ondanks de suggestie om zowel bij RCCB als BB&C een informatiepunt in te richten met
toegang tot alle informatie en te werken aan het cultuuraspect dat toeziet op de
bereidheid om informatie te delen, is uit het onderzoek niet gebleken dat er concrete
ontwikkelingen hebben plaatsgevonden om het informatiemanagement tussen de politie
en het OM te verbeteren. Het OM is het bevoegd gezag in zowel opsporingsonderzoeken
als het decentrale domein van B&B. Daardoor is de politie voor haar informatiepositie in
situaties van dreiging uit de zware, georganiseerde criminaliteit in grote mate afhankelijk
van keuzes en besluiten van het OM. Ondanks de inspanningen van de politie op
operationeel niveau, speelden de geconstateerde knelpunten die een adequate
informatie-uitwisseling in de weg stonden in de beveiligingssituatie van Reduan, opnieuw
een rol in de beveiligingssituaties van Wiersum en De Vries. Hierbij speelt een rol dat
door het OM en de politie gezamenlijk geen strategische keuzes zijn gemaakt over de
omgang met het achterliggende dilemma tussen het afschermen en delen van informatie.
In de evaluatie van de beveiligingssituatie van Reduan hebben de politie en het OM
onderkend dat hun uitgangspunt van informatiegestuurd werken op gespannen voet
staat met het wegen van een onderbouwde inzet van beveiligingsmaatregelen op
voorstelbare dreigingen binnen B&B. Dit heeft niet tot veranderingen geleid. Hetzelfde
geldt voor het geconstateerde knelpunt van het ontbreken van een systematische
vastlegging van acties en besluiten en de behoefte aan kaders met betrekking tot de
zorgplicht van de overheid met het oog op de relatie tussen het OM en de politie
enerzijds en te beveiligen personen anderzijds. In de beveiligingssituaties van Wiersum
en De Vries deden enkele van deze knelpunten zich dan ook opnieuw voor.

Conclusie
Het is binnen het stelsel B&B niet vanzelfsprekend dat beveiligingssituaties en
eventuele verbeteracties gestructureerd en gedegen worden gemonitord en
geëvalueerd, waardoor knel- en leerpunten niet altijd in beeld komen en/of worden
aangepakt. In de onderzochte beveiligingssituaties zijn de politie en het OM,
ondanks verschillende ontwikkelingen die in gang zijn gezet in de operationele
praktijk van B&B, niet gekomen tot gezamenlijke lessen en concrete afspraken over
de prioritering van en verantwoordelijkheid voor het wegnemen van knelpunten.
Daardoor blijven bepaalde dilemma’s en knelpunten terugkomen en staat het
optimaal functioneren van het stelsel B&B onder druk.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 119 -

Bijlagen

Inhoud

6

AANBEVELINGEN
Samenvatting

Beschouwing

1. Aan de minister van Justitie en Veiligheid:
Zorg voor een wettelijke basis voor het stelsel B&B, zodat zowel de te beveiligen
personen en hun werkgevers als de overheid hierop een beroep kunnen doen. Leg
daarin in ieder geval vast:
a. de kaders van het stelsel B&B, zowel inhoudelijk als procedureel;
b. de rechten en plichten van te beveiligen personen, hun werkgevers en de overheid;
c. dat betrokken partijen toegang hebben tot een onafhankelijke beroepsinstantie
binnen het stelsel B&B.
2. Aan de minister van Justitie en Veiligheid:
Beleg het gezag voor B&B, bij dreiging vanuit de zware, georganiseerde criminaliteit
tegen personen, op landelijk niveau en als hoofdtaak, zodat:
a. B&B toegang heeft tot de voor B&B noodzakelijke informatie van opsporings-,
inlichtingen- en veiligheidsdiensten;
b. de functionaris die het gezag draagt voor B&B geen interfererende taken heeft, zich
kan focussen op zijn B&B-taak en ervaring kan opbouwen met de complexiteit van dit
type dreiging.
Voorzie het gezag daarbij van bevoegdheden om informatie te kunnen (laten) inwinnen
specifiek ten behoeve van B&B.
3. Aan het OM, de politie en de NCTV:
Beschouw B&B en opsporing en vervolging als nevengeschikte taken in de aanpak van
(de dreiging vanuit) de zware, georganiseerde criminaliteit en definieer de gezamenlijke
opgave in deze aanpak. Vertaal dit in een samenwerkingsvorm op operationeel niveau,
waarin op basis van gelijkwaardigheid informatiedeling, afstemming en de gezamenlijke
afweging van belangen tussen B&B en opsporing en vervolging tot stand komen.
Besteed daarbij in ieder geval aandacht aan de uitgangspunten en randvoorwaarden
om te kunnen omgaan met het dilemma tussen het delen en afschermen van informatie,
zodanig dat essentiële informatie voor B&B beschikbaar is en gevoelige informatie niet
terechtkomt bij personen die daarover niet hoeven te beschikken.
4. Aan het OM, de politie en de NCTV:
Versterk de informatie- en adviestak binnen het stelsel B&B, specifiek gericht op het
komen tot een passend handelingsperspectief bij (voorstelbare) dreiging vanuit de
zware, georganiseerde criminaliteit.
a. Gebruik deze versterking om, in plaats van op een separate dreigingsinschatting en
maatregelenadvies, de beveiligingsmaatregelen te kunnen baseren op een integrale
inschatting van de risico’s, waarin ook zachte informatie of het gebrek aan informatie

- 120 -

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

wordt geduid. Beoordeel daarbij in ieder geval de dreiging, de weerstand van de te
beveiligen persoon, de benodigde maatregelen en de effectiviteit daarvan, en de
(rest)risico’s in onderlinge samenhang.
b. Zorg dat het geheel aan informatie op basis waarvan besluiten worden genomen en
wordt gehandeld, inclusief de aannamen die worden gedaan, wordt gemonitord en
periodiek getoetst. Maak daarbij structureel gebruik van scenariodenken en
tegenspraak.
5. Aan het OM, de politie en de NCTV:
Geef actief invulling aan de bijzondere verantwoordelijkheid die de overheid heeft om
verschillende inhoudelijke perspectieven te benutten om gezamenlijk met de te
beveiligen persoon tot een passende oplossing te komen en relationele conflicten te
vermijden. Maak de functionarissen binnen B&B nog verder bewust van deze opgave en
ondersteun hen daarbij met gerichte training en begeleiding. Anticipeer daarnaast als
organisatie op het ontstaan van relationele conflicten en hoe daarmee om te gaan.
6. Aan het OM:
Laat vanaf het begin van een mogelijk kroongetuigentraject op gestructureerde wijze in
kaart brengen:
a. vanuit opsporing en vervolging: wat het strafvorderlijk belang is van de inzet van de
kroongetuige;
b. vanuit B&B en Getuigenbescherming: welke veiligheidsrisico’s ontstaan voor de
kroongetuige en zijn omgeving, welke beveiligingsmaatregelen nodig zijn om deze
risico’s te beheersen en welke mogelijkheden er vanuit B&B en Getuigenbescherming
zijn om hierin te voorzien.
Gebruik deze inventarisatie als basis om een weloverwogen afweging te maken tussen
de nevengeschikte belangen van B&B en opsporing en vervolging in het besluit om de
mogelijke kroongetuige al dan niet in te zetten. Als deze afweging leidt tot de inzet van
een kroongetuige, zorg dan dat de benodigde beveiligingsmaatregelen voor de
kroongetuige en zijn omgeving operationeel zijn op het moment dat de kroongetuigen­
deal publiek wordt.
7. Aan de NCTV:
Zorg, als stelselverantwoordelijke, ervoor dat beveiligingssituaties structureel worden
geëvalueerd en gebruik de ervaringen, best practices en lessen die daaruit naar voren
komen om het stelsel te verbeteren. Zorg daarbij ervoor dat:
a. de binnen het stelsel samenwerkende partijen betrokken worden en kijk daarbij in
ieder geval ook naar de positie van te beveiligen personen en hun ervaringen;
b. de resultaten, indien nodig, ertoe leiden dat de voor B&B geldende wet- en
regelgeving wordt aangepast.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 121 -

Bijlagen

Inhoud

BIJLAGE A
ONDERZOEKSVERANTWOORDING

Samenvatting

Beschouwing

A.1

Meerwaarde van het onderzoek door de Onderzoeksraad

De Onderzoeksraad voor Veiligheid richt zich op voorvallen waarbij burgers letsel of
schade oplopen of komen te overlijden en waarbij ze voor hun veiligheid afhankelijk zijn
van de overheid of derden. In de voor dit onderzoek onderzochte beveiligingssituaties
was daarvan sprake.
De Onderzoeksraad is een zelfstandig bestuursorgaan dat onafhankelijk van de
Nederlandse overheid en andere partijen opereert. Dit betekent dat de Onderzoeksraad
zelfstandig besluit welke voorvallen worden onderzocht en op welke wijze dit gebeurt.
De onderzoekers hebben verregaande bevoegdheden om voor het onderzoek relevante
informatie te verkrijgen. Deze bevoegdheden zijn vastgelegd in de Rijkswet
Onderzoeksraad voor Veiligheid. Daarin is bovendien bepaald dat iedereen verplicht is
aan een onderzoek mee te werken. De Onderzoeksraad verzamelt zoveel mogelijk
informatie uit verschillende bronnen om daarmee een goed beeld te krijgen van wat er
heeft plaatsgevonden. Zodoende worden betrokkenen en getuigen ook geïnterviewd.
De Onderzoeksraad waarborgt de vertrouwelijkheid van de verzamelde onderzoeks­
informatie, en gebruikt verklaringen van getuigen en betrokkenen alleen in het eigen
onderzoek. Deze verklaringen en overige onderzoeksinformatie worden niet openbaar
gemaakt of aan derden verstrekt. De vertrouwelijkheid van onderzoeksinformatie vormt
een belangrijke randvoorwaarde voor onderzoek dat niet is gericht op het aanwijzen van
schuld of aansprakelijkheid, maar dat bedoeld is om lering te trekken.

A.2

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

Doel en onderzoeksvragen

A.2.1 Doel en onderzoeksvragen
Dit onderzoek betreft de beveiligingssituaties van Reduan, Wiersum en De Vries
voorafgaand aan de aanslagen op hun levens. Het doel van dit onderzoek is om hieruit
lessen te trekken en eventueel aanbevelingen te doen om daarmee de beveiliging van
personen die worden bedreigd vanuit de zware, georganiseerde criminaliteit vanuit het
stelsel B&B in de toekomst te verbeteren. Hiertoe richt de Onderzoeksraad zich op de
volgende drie onderzoeksvragen:
1. Wat waren de feitelijke beveiligingssituaties van de broer, de toenmalige advocaat en
de vertrouwenspersoon van de kroongetuige in het Marengo-proces ten tijde van de
aanslagen op hun levens?
2. Hoe zijn de beveiligingssituaties van deze drie personen tot stand gekomen en aan
de hand van welke factoren kan de gang van zaken worden verklaard?

- 122 -

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

3. Welke lessen kunnen worden getrokken voor toekomstige beveiligingssituaties bij
dreiging vanuit de zware, georganiseerde criminaliteit op basis van de bevindingen
uit de twee voorgaande vragen?

A.3

Samenvatting

Focus, scope en afbakening

A.3.1 Focus
De focus van dit onderzoek ligt op de beveiligingssituaties van de drie slachtoffers.
Daarbij kijkt de Onderzoeksraad onder andere naar:
• de toegang tot het stelsel B&B;
• de verzameling, verwerking en uitwisseling van dreigingsinformatie;
• de risicoafwegingen die zijn gemaakt door de betrokken partijen;
• de besluitvorming over beveiligingsmaatregelen;
• de uitvoering van beveiligingsmaatregelen;
• het perspectief van de te beveiligen personen;
• de invulling van de zorgplicht van de overheid;
• de samenwerking tussen de betrokken partijen;
• de houding en het gedrag van de betrokken partijen.
Het onderzoek richt zich in de eerste plaats op de feitelijke reconstructie van de
beveiligingssituaties van de drie slachtoffers. Op basis van de reconstructie(s) wordt
vervolgens een analyse gemaakt van de factoren die een rol hebben gespeeld in de
totstandkoming van de beveiligingssituaties en die bijdragen aan een verklaring van de
gang van zaken. Uit de analyse van de drie beveiligingssituaties destilleert de
Onderzoeksraad ten slotte een aantal overkoepelende inzichten en factoren, die kunnen
bijdragen aan veiligheidswinst voor de toekomst.
A.3.2 Scope en afbakening
De rode draad in de drie beveiligingssituaties is de dreiging die is ontstaan als gevolg
van de onderhandeling over en het aangaan van een kroongetuigendeal in het Marengoproces. De beveiligingssituaties hadden betrekking op dreiging die volgens de destijds
beschikbare informatie kwam vanuit het criminele samenwerkingsverband (CSV212) van
Ridouan T., nadat Nabil B. zich tegen dit CSV had gekeerd. Het handelen van het OM en
de politie was dan ook daarop gericht. Daarmee richt het onderzoek zich op de casuïstiek
binnen het stelsel B&B die te maken heeft met dreiging vanuit de zware, georganiseerde
criminaliteit en in het bijzonder de inzet van kroongetuigen. Andere casuïstiek binnen
het stelsel, zoals de bescherming van personen die te maken hebben met huiselijk en/of
relationeel geweld, de bedreiging van politici, de beveiliging van buitenlandse gasten
op bezoek in Nederland en de bewaking van objecten, diensten en nationale
evenementen, valt buiten de reikwijdte van het onderzoek.
Het onderzoek is uitdrukkelijk geen evaluatie van het gehele stelsel B&B. Een dergelijke
evaluatie en vooruitblik naar de voorwaarden voor een toekomstbestendig stelsel is in

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

212 Voor een toelichting op het CSV zie het blauwe blok in paragraaf 3.1.

- 123 -

Bijlagen

Inhoud

2021 uitgevoerd door de adviescommissie Bos.213 De vorige evaluatie van het stelsel
dateert van 2013214 en is destijds uitgevoerd door de Inspectie Justitie en Veiligheid.215
De Onderzoeksraad heeft van de uitkomsten van deze en andere onderzoeken
kennisgenomen, om zodoende de uitkomsten van zijn eigen onderzoek in de juiste
context te kunnen plaatsen.
Ook doet de Onderzoeksraad geen onderzoek naar het nut, de noodzaak en de
wenselijkheid van de inzet van kroongetuigen in strafprocessen. De Onderzoeksraad
neemt als uitgangspunt dat het OM kroongetuigen inzet in strafprocessen en dat dit
aanleiding kan zijn om deze personen en hun naasten te beveiligen. Ook het bestaan en
de ontwikkeling van dreiging in Nederland beschouwt de Onderzoeksraad als gegeven,
zoals de opkomst en de aanpak van de georganiseerde criminaliteit.216 Ten slotte betrekt
de Onderzoeksraad in zijn onderzoek niet de (lopende) strafrechtelijke onderzoeken,
zoals het Marengo-proces en de strafprocessen tegen de verdachten/daders van de drie
aanslagen.
Daarnaast kent dit onderzoek een afbakening in tijd. De reconstructies vangen aan op 14
januari 2017, de dag waarop Nabil B, de jongste broer van Reduan, aangaf te willen
praten met politie en justitie. Het eindpunt van de reconstructie van de beveiligingssituaties
is 6 juli 2021, de datum van de aanslag op De Vries. Voor de duiding van de ontwikkeling
van het stelsel B&B wordt niet verder teruggekeken dan 2002, het jaar van de invoering
van het stelsel B&B.

A.4

Onderzoeksaanpak

A.4.1 Bronnen
Voor de reconstructie van de drie beveiligingssituaties is onder meer gebruikgemaakt
van dossiers samengesteld door politie, OM en NCTV. Deze dossiers bevatten ook
beeld- en geluidsopnamen. Daarnaast is opgevraagd en beschikbaar gesteld materiaal
geraadpleegd, waaronder dossiers, documentatie, beeld- en geluidsfragmenten,
(persoonlijke) aantekeningen, e-mails en andere tekstberichten van betrokkenen,
waaronder nabestaanden en advocaten. Aanvullend zijn diverse openbare bronnen
geraadpleegd, zoals (kranten)artikelen en Kamerstukken. Ten slotte zijn nabestaanden
en personen uit de professionele en persoonlijke omgeving van de slachtoffers en
medewerkers van de bij de beveiligingssituaties betrokken partijen geïnterviewd. Doel
van de interviews was om de betrokkenen te bevragen en de inzichten uit ingewonnen
materiaal en media te verifiëren, te verdiepen en/of om resterende onduidelijkheden en
lacunes in de informatie over de beveiligingssituaties aan te vullen.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

213 J.G. Bos et al, Adviescommissie toekomstbestendig stelsel bewaken en beveiligen, oktober 2021.
214 Ruim tien jaar na inrichting van het stelsel naar aanleiding van het rapport van de commissie Feitenonderzoek
Veiligheid en Beveiliging Pim Fortuyn.
215 Destijds nog Inspectie Veiligheid en Justitie.
216 Zoals bijvoorbeeld beschreven in: B. Schuurman et al. (2021): ‘Dreigingsontwikkelingen relevant voor het stelsel
bewaken en beveiligen: een blik op verleden en mogelijke toekomst’, ISGA: Leiden University.

- 124 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Met betrekking tot de inrichting en werking van het stelsel B&B is (literatuur over) de
geldende wet- en regelgeving bestudeerd. Met betrekking tot de zorgplicht is
jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en nationale
jurisprudentie geraadpleegd. Daarnaast zijn relevante onderzoeksrapporten
geraadpleegd, waaronder het rapport van de adviescommissie Bos en verschillende
wetenschappelijke publicaties over getuigenbescherming in Nederland. Voor verder
inzicht in (de invulling van, werkprocessen binnen en afspraken tussen betrokken partijen
binnen) het stelsel B&B zijn medewerkers van de bij de beveiligingssituaties betrokken
partijen geïnterviewd. Daarnaast zijn niet-betrokken experts geraadpleegd voor verdere
verduidelijking van de inrichting en werking van het stelsel B&B.
Alleen informatie die de Onderzoeksraad heeft kunnen verifiëren op basis van meerdere
bronnen heeft hij vastgesteld en als zodanig opgenomen in de reconstructies in het
rapport. In situaties waarin uit de onderzoeksinformatie verschillende beelden naar voren
komen die de Onderzoeksraad niet heeft kunnen verifiëren, maar wel relevant acht voor
de reconstructies en/of analyse, is expliciet gemaakt dat het om het perspectief van
betrokken partijen gaat.
A.4.2 Methoden en technieken van gegevensverzameling en analyse
Bij aanvang van het onderzoek heeft het projectteam zich ingelezen in openbare
bronnen, zoals rapporten, wetteksten en werkdocumenten, om een eerste beeld te
krijgen van het stelsel B&B. Dit inlezen leverde sensitizing concepts217 op, aan de hand
waarvan vervolgens gegevens zijn verzameld en geanalyseerd, en een eerste aanzet tot
een referentiekader is gemaakt.
Voor de verzameling van gegevens zijn diverse methoden en technieken gebruikt. Deze
worden hieronder toegelicht.
Materiaal
Gegevens zijn verzameld via openbare bronnen en door relevante informatie op te
vragen bij betrokken of aan het onderzoek aanverwante partijen, zoals hierboven
beschreven. Alle ontvangen gegevens zijn bij ontvangst door de Onderzoeksraad
geregistreerd. Gegevens die niet konden worden toegestuurd zijn op locatie van de
betrokken partij (in)gezien en/of beluisterd. Beschikbare documenten zijn bestudeerd op
inhoud en beoordeeld op relevantie. In deze documenten is tevens gezocht naar
verwijzingen naar andere, mogelijk eveneens relevante documenten. Dit gebeurde zowel
op basis van steekwoorden als op basis van de onderzoeksvragen. Daarbij is ook
gebruikgemaakt van een digitale zoekmachine (Elasticsearch).218 Relevante gegevens uit
documenten zijn verwerkt in onderzoeksnotities en tijdlijnen.

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

217 Sensitizing concepts zijn attenderende, richtinggevende en verkennende begrippen die de onderzoeker gevoelig
maken voor bepaalde aspecten van een te onderzoeken werkelijkheid. Deze gevoelig makende begrippen spelen
vooral een rol in het begin van een onderzoek en helpen bij het verzamelen en analyseren van informatie. Zie:
Smaling, A. (2021). Sensitizing concepts, wat kun je ermee? Kwalon, 26(1), p. 65–67.
218 Zie hiervoor https://www.elastic.co/what-is/elasticsearch; laatst geraadpleegd op 16 november 2022.

- 125 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Media
Aanvullend op de opgevraagde informatie is een media-analyse gemaakt van
berichtgeving in de media over de drie beveiligingssituaties in de periode van januari
2017 tot en met december 2021. Over de periode december 2021 tot aan de publicatie
van het rapport vond media monitoring plaats. Het doel van de media-analyse was
bedoeld om (1) te verkennen wat er reeds openbaar bekend was over de
beveiligingssituaties en op welke manier betrokken partijen zich hierover in de media
hebben uitgelaten, (2) beter inzicht te krijgen in de context waarbinnen de
beveiligingssituaties zich hebben afgespeeld en (3) inzicht te krijgen in eventueel nader
te onderzoeken zaken en/of personen om te interviewen.
Interviews
Naast gegevensverzameling uit openbare bronnen en opgevraagd materiaal is er
informatie verzameld door (direct) betrokkenen en experts te interviewen. De interviews
zijn telkens door twee onderzoekers van het projectteam voorbereid en afgenomen.219
Van ieder interview is een verslag gemaakt dat ter verificatie aan de geïnterviewde is
voorgelegd. Waar nodig zijn vervolginterviews gehouden. De resultaten en verslagen
zijn gedeeld binnen het projectteam. De interviewverslagen zijn vertrouwelijk en worden
niet openbaar gemaakt.
De informatie verkregen met bovengenoemde methoden van gegevensverzameling ligt
ten grondslag aan de feitelijke reconstructies in het rapport. De Onderzoeksraad
onderkent dat, gegeven het retrospectieve karakter van interviews en de tijd tussen de
gebeurtenissen en de interviews, herinneringsproblemen kunnen leiden tot
onvolledigheden en fouten. Om die reden is, zoals eerder aangegeven, alleen informatie
die de Onderzoeksraad heeft kunnen verifiëren op basis van meerdere bronnen als
vaststaand feit opgenomen in het rapport.
Bij het analyseren van de gegevens zijn diverse methoden en technieken gebruikt. Deze
worden hieronder toegelicht.
Opstellen tijdlijn en reconstructies
Eén van de eerste stappen in het onderzoeksproces was het maken van een voorlopige,
globale tijdlijn van feiten en gebeurtenissen. Daarnaast is op basis van de verzamelde
gegevens voor elke casus een reconstructie met relevante gebeurtenissen opgesteld.
Het doel van een tijdlijnanalyse en reconstructie is om de belangrijkste gebeurtenissen
volgordelijk te overzien en verbanden bloot te leggen. Voor sommige situaties is
gebruikgemaakt van een Tripod-analyse om (achterliggende) factoren te identificeren.220
Thematische analyses en groepsdiscussies
Voor de duiding, het begrijpen en verklaren van de totstandkoming en het verloop van
de beveiligingssituaties van de drie slachtoffers zijn door het projectteam thematische
analyses en groepsdiscussies (uit)gevoerd. Aan de hand van deze analysemethoden zijn

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
219 De Onderzoeksraad biedt bescherming aan geïnterviewden waardoor zij vrijuit kunnen spreken. De waarborgen
rondom vertrouwelijkheid zijn in de Rijkswet Ovv verankerd.
220 Edwards, D. and Stichting Tripod Foundation (2017) Tripod beta : guidance on using tripod beta in the investigation
and analysis of incidents, accidents and business losses. Version 5.1 edn. London: Energy Institute.

- 126 -

Bijlagen

Inhoud

de belangrijkste bijdragende factoren geïdentificeerd. Daarmee konden tevens relevante
overeenkomsten en verschillen tussen de drie beveiligingssituaties benoemd worden.
De hiervoor beschreven tijdlijnen, reconstructies en procedurebeschrijving dienden als
hulpmiddel bij deze analyses.
Teamreflecties
Tijdens elke stap in het onderzoeksproces heeft het projectteam gereflecteerd op de
stappen die tot dan toe gezet waren (van het formuleren van focus, afbakening en
onderzoeksvragen tot en met het formuleren van de aanbevelingen, met tussenstappen
gegevensverzameling, analyse en conclusie). Dit reflecteren vond plaats in teamsessies,
waarin zowel de voortgang van het onderzoeksproces als de bevindingen tot dat moment
besproken werden.
A.4.3 Maatregelen in verband met gevoelige en/of gerubriceerde informatie
In dit onderzoek is gewerkt met gevoelige en/of gerubriceerde informatie. Gelet op
veiligheid en lopende (straf)processen, en rubricering en vertrouwelijkheid van de
onderzoeksinformatie is een aantal maatregelen getroffen. Deze maatregelen staan
hieronder toegelicht.
Afweging weergave informatie
Voor het gehele rapport geldt dat telkens afwegingen hebben plaatsgevonden tussen
relevantie, transparantie met bijbehorende weergave van gevoelige en/of gerubriceerde
informatie en het afschermen van deze informatie in het kader van veiligheid en lopende
(straf)processen. In het rapport wordt veelal niet direct of herleidbaar verwezen naar
deze informatie.221 Dit geldt bijvoorbeeld voor de reconstructies; die zijn gebaseerd op
beschikbare en door het projectteam geverifieerde informatie en zijn niet tot in elk detail
in het rapport beschreven. Daarnaast heeft de Onderzoeksraad gebeurtenissen niet
opgenomen in de reconstructies als uit het onderzoek niet is gebleken dat een verband
bestaat met de desbetreffende beveiligingssituatie.
Omgang met informatie
De Onderzoeksraad valt als zelfstandig bestuursorgaan onder de Archiefwet. Hieruit
volgt dat onderzoeksinformatie permanent bewaard moet blijven en tot 75 jaar na sluiting
van het dossier vertrouwelijk blijft. De Onderzoeksraad heeft aanvullende maatregelen
getroffen in de informatiebeveiliging, gelet op de grotendeels gevoelige en/of
gerubriceerde onderzoeksinformatie. Over de aan te leveren informatie vanuit het OM,
de politie en de NCTV zijn op voorhand afspraken gemaakt met deze partijen (zie bijlage
B). Deze afspraken betroffen de verstrekking door en inzage van informatie bij deze
partijen, en de opslag en afscherming van informatie bij de Onderzoeksraad. De
afspraken hadden tot doel het risico op lekken van gevoelige en/of gerubriceerde
informatie te beheersen.
Pre-inzage en reguliere inzage
Een andere afspraak die met het OM, de politie en de NCTV is gemaakt, betrof een preinzage. Deze afspraak had als doel te voorkomen dat informatie, die risico’s voor lopende

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

221 Artikel 57 Rijkswet Onderzoeksraad voor veiligheid.

- 127 -

Bijlagen

Inhoud

trajecten en/of de veiligheid van personen kan opleveren, dan wel ongewenst dieper
inzicht geeft in gehanteerde methoden en technieken dan reeds bekend is, openbaar
zou worden. De pre-inzage vond plaats op kantoor bij de Onderzoeksraad met daartoe
aangewezen functionarissen van het OM, de politie en de NCTV. De pre-inzage betrof
de feitelijke onderdelen van het rapport en bood vanzelfsprekend geen inspraak in de
analyse, conclusies en aanbevelingen. Op basis van de reacties uit de pre-inzage
(veiligheidsreacties), heeft de Onderzoeksraad bewust en consciëntieus de afweging
gemaakt welke informatie wel en niet openbaar te maken in het rapport. Daarbij heeft
de Onderzoeksraad in algemene zin het uitgangspunt gehanteerd om alle informatie die
nodig is om de feitelijke beveiligingssituaties op het moment van de aanslagen op de
levens van de slachtoffers, de totstandkoming van die beveiligingssituaties en de
factoren die daarbij een rol hebben gespeeld te begrijpen, op te nemen in het rapport.
Indien daardoor risico’s voor de veiligheid van personen en/of lopende (straf)processen
zouden kunnen ontstaan, is de informatie niet opgenomen als dat geen invloed had op
de validiteit van de analyse, conclusies en aanbevelingen. Waar het weglaten van de
informatie hieraan wel afbreuk zou doen, is gezocht naar manieren om de informatie op
een hoger abstractieniveau alsnog op te nemen. Bijvoorbeeld door betrokken partijen
maximaal tot op entiteitsniveau te noemen of beveiligingsmaatregelen niet in detail,
maar in algemene bewoordingen te beschrijven. De niet openbaar gemaakte informatie
heeft de Onderzoeksraad wel meegewogen en leidt op geen enkel punt tot een andere
analyse, conclusie of aanbeveling.
De pre-inzage vond plaats vóór de reguliere inzageprocedure. De reguliere
inzageprocedure heeft primair betrekking op feitelijke onjuistheden (artikel 56 Rijkswet
Onderzoeksraad voor veiligheid). Anders dan bij de reguliere inzageprocedure worden
de veiligheidsreacties uit de pre-inzage en de wijze waarop die door de Onderzoeksraad
zijn verwerkt, vanuit veiligheidsoverwegingen niet gepubliceerd bij het rapport. De
reactietabel van de pre-inzage, inclusief de overwegingen van de Onderzoeksraad,
wordt samen met de andere vertrouwelijke stukken van het onderzoek gearchiveerd.
Ook bij de reguliere inzageprocedure hebben partijen, naast reacties op feitelijke
onjuistheden (reguliere inzagereacties), nog enkele veiligheidsreacties gegeven met
betrekking tot informatie in het rapport, die risico’s voor lopende trajecten en/of de
veiligheid van personen kan opleveren, dan wel ongewenst dieper inzicht geeft in
gehanteerde methoden en technieken dan reeds bekend is. Met deze veiligheidsreacties
is op dezelfde wijze omgegaan als bij de pre-inzage. Dat wil zeggen dat een tabel met
daarin de reacties die betrekking hebben op veiligheidsrisico’s, alsmede de afweging
van de Onderzoeksraad welke informatie wel en niet openbaar te maken in het rapport,
samen met de andere vertrouwelijke stukken van het onderzoek wordt gearchiveerd.
Partijen die veiligheids­reacties hebben aangeleverd tijdens de pre-inzage en reguliere
inzage­procedure, zijn in kennis gesteld van de afwegingen van de Onderzoeksraad om
reacties wel of niet over te nemen.
In aanvulling op het bovenstaande heeft de Onderzoeksraad besloten om in een aantal
inhoudelijke reacties op de reguliere inzage, verwijzingen naar namen/functionarissen,
onderzoeksinformatie en veiligheidsinformatie uit de tabel te verwijderen. Op de plekken
waar informatie is weggehaald, is tussen teksthaken aangegeven om welk type informatie
het gaat (bijvoorbeeld [onderzoeksinformatie]). Daarnaast heeft de Onderzoeksraad bij

- 128 -

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

een aantal reacties die door partijen niet als veiligheidsreactie zijn aangemerkt, besloten
deze toch als veiligheidsreactie te behandelen. Ook deze veiligheidsreacties worden
gearchiveerd bij de andere vertrouwelijke stukken van het onderzoek.

A.5

Samenvatting

Kwaliteitsbeheersing

In voorgaande tekst zijn diverse elementen van het onderzoek beschreven, zoals de
formulering van de onderzoeksvragen, het onderzoeksproces op hoofdlijnen, de wijze
van gegevensverzameling en de toegepaste methoden en technieken bij de analyse. In
samenhang bepalen deze elementen de kwaliteit van het onderzoek. Daarnaast zijn in
het onderzoeksproces nog een aantal aanvullende waarborgen ingebouwd voor de
kwaliteitsbeheersing binnen het onderzoek.
Het projectteam is samengesteld op basis van variatie in expertise en vaardigheden. Dit
bevorderde de mogelijkheid om van verschillende invalshoeken het onderwerp van
onderzoek te benaderen en werkte belemmerende factoren, zoals groepsdenken222,
tegen. Binnen het team zijn verschillende rollen belegd, zoals portefeuillehouder,
onderzoeksmanager, projectleider, onderzoeker, secretaris, methodoloog en
projectondersteuner (zie A.7). Hierdoor werden de verschillende rollen geborgd en
konden teamleden vanuit hun sterke kanten bijdragen aan het onderzoek. Periodiek
vond een driehoeksoverleg plaats tussen de projectleider, onderzoeksmanager en
portefeuillehouder om de voortgang van het onderzoek te bewaken en de richting van
het onderzoek te toetsen.
Het projectteam heeft de risico’s die de kwaliteit van het onderzoek konden bedreigen,
alsook de risico’s voor de teamleden en andere betrokken personen geïdentificeerd en
gewaardeerd. Voor deze risico’s zijn in overleg met de onderzoeksmanager en de
beveiligingsambtenaar van de Onderzoeksraad risicobeheersmaatregelen geformuleerd
en zo nodig doorgevoerd. De risico’s en beheersmaatregelen zijn gedurende het
onderzoek meerdere malen geëvalueerd en bijgesteld waar nodig.
Verdeeld over het onderzoek hebben meerdere sessies plaatsgevonden met het gehele
projectteam, waarin de kwaliteitsbeheersing van de uitvoering van het onderzoek
expliciet aan de orde kwam. Tijdens deze sessies zijn (impliciete) vooringenomenheden
en verwachtingen expliciet gemaakt met als doel deze te herkennen en objectief te
kunnen onderbouwen, ontkrachten of nuanceren.
Tijdens het onderzoek zijn voorlopige bevindingen op meerdere momenten ‘tegen
gelezen’ door een selectie van collega’s binnen de Onderzoeksraad. Doel van het
tegenlezen is om de bevindingen en denkwijzen te toetsen. Met deze collegiale toetsing
werd het projectteam gewezen op mogelijke vooronderstellingen en kon de invloed
ervan beheerst worden.

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

222 Janis, I. (1971). Groupthink. Psychology Today, p. 43-44, 46, 74-76.

- 129 -

Bijlagen

Inhoud

Tijdens de raadsvergaderingen hebben de raadsleden gereflecteerd op de inhoud en
de kwaliteit van de focusnotitie, eerste bevindingen, het (concept)rapport en ook de
samenvatting, beschouwing en aanbevelingen. Op die manier hebben zij een inhoudelijke
bijdrage geleverd en de kwaliteit van het onderzoek bewaakt.
Naast de raadsleden, is er een Begeleidingscommissie samengesteld om de kwaliteit
van het onderzoek te bewaken (zie A.8 Begeleidingscommissie). De Begeleidings­
commissie is zorgvuldig samengesteld en bestaat uit leden met uiteenlopende expertise
in relatie tot het onderwerp en de methodologische kwaliteit van onderzoek. De leden
van de Begeleidingscommissie reflecteerden vanuit hun eigen expertise op de
bevindingen en de denkwijzen van het projectteam op vier momenten gedurende het
onderzoek: (1) bij de focusnotitie, (2) de eerste bevindingen, (3) het (concept)rapport en
(4) het gehele rapport inclusief samenvatting, beschouwing en aanbevelingen.
Ten slotte is, zoals onder A.4.3 aangeven, het conceptrapport ter inzage voorgelegd aan
de belangrijkste betrokken partijen, die het rapport op feitelijke onjuistheden konden
controleren (zie bijlage C Inzagereacties). Op basis van de inzagereacties – en naar
aanleiding daarvan het herzien van het rapport door de Onderzoeksraad – zijn laatste
wijzigingen aangebracht in het rapport.

A.6

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

Aanbevelingen

De Onderzoeksraad doet op basis van dit onderzoek aanbevelingen aan betrokken
partijen om de beveiliging van personen die worden bedreigd vanuit de zware,
georganiseerde criminaliteit in de toekomst te verbeteren. In aanloop naar het formuleren
van de aanbevelingen heeft de Onderzoeksraad bestuurlijke gesprekken gevoerd met
deze partijen. Het doel van deze gesprekken was inzicht te krijgen in de wijze waarop de
beveiliging van personen die worden bedreigd vanuit de zware, georganiseerde
criminaliteit volgens partijen verbeterd kan worden, teneinde te kunnen komen tot zo
effectief mogelijke aanbevelingen. In de gesprekken is gevraagd naar de lessen die
partijen zelf identificeren op basis van de bevindingen en conclusies zoals opgenomen in
het concepttrapport, en welke lessen in hun ogen het meest bevorderlijk zouden zijn.
Deze bestuurlijke gesprekken vonden plaats na afsluiting van de inzageperiode van het
conceptrapport (het stadium waarin de betrokken partijen het rapport hebben
gecontroleerd op feitelijke onjuistheden). Op deze manier werd een duidelijke scheiding
aangebracht tussen de inhoudelijke, schriftelijke inzageprocedure en het meedenken
over effectieve aanbevelingen. De Onderzoeksraad bepaalt uiteindelijk zelf welke
aanbevelingen hij doet en aan wie, en hoe deze geformuleerd worden.

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 130 -

Bijlagen

Inhoud

A.7

Projectteam

De Onderzoeksraad heeft een raadslid aangewezen als portefeuillehouder voor dit
onderzoek. Het onderzoek is uitgevoerd door het projectteam, dat als volgt was
samengesteld:223

Functie

Aantal

Onderzoeksmanager

1

Projectleider

1

Projectondersteuner

1

Onderzoeker

6

Secretaris

1

Adviseur Onderzoek en Ontwikkeling

1

A.8

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

Begeleidingscommissie

De Onderzoeksraad heeft voor dit onderzoek een begeleidingscommissie in het leven
geroepen. Deze commissie bestond uit vijf externe leden224 met voor het onderzoek
relevante deskundigheid. Het raadslid van de Onderzoeksraad dat portefeuillehouder
was voor dit onderzoek, heeft het voorzitterschap van de begeleidingscommissie
vervuld. De externe leden hadden op persoonlijke titel zitting in de begeleidingscommissie.
In de begeleidingscommissie was kennis en ervaring vertegenwoordigd op onder andere
de volgende gebieden:
• betrokken partijen binnen het stelsel B&B;
• relevante dreigingen voor het stelsel B&B;
• bijstand aan te beveiligen personen;
• de invloed van menselijk gedrag en vooringenomenheid bij risicobeoordeling.
Gedurende het onderzoek is de begeleidingscommissie een aantal keer bijeengekomen
om met het raadslid als portefeuillehouder en het projectteam van gedachten te wisselen
over de opzet en resultaten van het onderzoek. De commissie vervulde een adviserende
rol binnen het onderzoek. De eindverantwoordelijkheid voor het rapport en de
aanbevelingen ligt bij de Onderzoeksraad.

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

223 Uit veiligheidsoverwegingen worden de namen van de leden van het projectteam niet gepubliceerd.
224 Uit veiligheidsoverwegingen worden de namen van de leden van de begeleidingscommissie niet gepubliceerd.

- 131 -

Bijlagen

Inhoud

BIJLAGE B UITGANGSPUNTEN
INFORMATIEVERSTREKKING

Samenvatting

Beschouwing

Het onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar de beveiligingssituatie van
de broer van de kroongetuige in het Marengo-proces, de advocaat Derk Wiersum en de
misdaadjournalist Peter R. de Vries vindt plaats in een bijzondere context. De
Onderzoeksraad verzamelt ten behoeve van een openbaar rapport, informatie die
mogelijk gerelateerd is aan:
• lopende strafzaken;
• lopende strafrechtelijke onderzoeken;
• lopende afgeschermde operaties;
• lopende beschermingstrajecten;
• lopende beveiligingsoperaties;
• methoden en technieken.
Onderhavig document heeft tot doel om naast de waarborgen die reeds zijn neergelegd
in de Rijkswet Onderzoeksraad voor veiligheid (hierna: Rijkswet) en het
afstemmingsprotocol OVV-OM225 (werk)afspraken te maken met betrekking tot de
informatievoorziening vanuit het Openbaar Ministerie (OM), de politie en de Nationaal
Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) aan de Onderzoeksraad. Bij het
verstrekken van informatie aan de Onderzoeksraad ten behoeve van het onderzoek zal
door het OM, de politie en de NCTV rekening moeten worden gehouden met de
verantwoordelijkheden en zwaarwegende belangen die gemoeid zijn met lopende
trajecten, zoals hierboven genoemd.
Het is van belang dat de Onderzoeksraad een goed onderzoek kan verrichten op basis
van de onderzoeksvraag zoals die door de Onderzoeksraad is geformuleerd. Daarnaast
moet de Onderzoeksraad transparant kunnen zijn over de informatie die wel en niet is
betrokken in zijn onderzoek en het uiteindelijke rapport. Met betrekking tot de lopende
strafzaken is reeds in de Kamerbrief van de minister van Justitie en Veiligheid226
aangegeven dat de Onderzoeksraad onderzoek verricht met inachtneming van deze
strafrechtelijke onderzoeken, opdat het onderzoek van Onderzoeksraad en de
strafrechtelijke onderzoeken op geen enkele wijze met elkaar interfereren.
Met inachtneming van de Kamerbrief, de reeds aanwezige waarborgen bij de
Onderzoeksraad met betrekking tot het omgaan met vertrouwelijke informatie en het
bestaande afstemmingsprotocol tussen de Onderzoeksraad en het OM, is

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
225 Aanwijzing afstemmingsprotocol onderzoeksraad voor veiligheid – openbaar ministerie.
226 Kamerstukken II 2020-2021, 35570-VI, nr. 121.

- 132 -

Bijlagen

Inhoud

overeengekomen dat politie, OM en de NCTV de volgende uitgangspunten voor de
informatieverstrekking aan de Onderzoeksraad hanteren:
Samenvatting

•

•

•

•

•

Het OM, de NCTV en de politie onderschrijven het belang van het onderzoek van de
Onderzoeksraad. Daarom wordt alle medewerking verleend aan het onderzoek
conform de bepalingen in de Rijkswet. In beginsel geldt dat de door de
Onderzoeksraad verzochte informatie wordt verstrekt. Geclassificeerde informatie
wordt gedeeld volgens het Besluit Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
Bijzondere Informatie. Door de Onderzoeksraad verkregen onderzoeksinformatie is
per definitie vertrouwelijk, in die zin dat deze niet openbaar wordt gemaakt en niet
via de Wet openbaarheid van bestuur opvraagbaar is.
Aan de verstrekking van informatie aan de Onderzoeksraad kunnen alleen om zeer
gewichtige redenen beperkingen worden gesteld. Indien het delen van specifieke
informatie de veiligheid van personen, de bescherming van bronnen, de afscherming
van heimelijke operaties en/of de belangen van lopende strafzaken in gevaar brengt,
kan de informatieverstrekking aan de Onderzoeksraad worden beperkt op grond van
de wettelijke verantwoordelijkheden van OM, politie en NCTV. Veelal zal het dan
gaan om beperkingen die maken dat informatie niet direct herleidbaar is tot een
persoon, een moment of een situatie.
Als er om gewichtige redenen beperkingen worden gesteld aan de verstrekking van
relevante informatie dan wel de verstrekte informatie dusdanige gevoeligheden met
zich meebrengt dat extra voorzichtigheid is geboden in de verwerking van die
informatie, dan wordt de Onderzoeksraad hiervan door de verstrekker in kennis
gesteld. Omdat het denkbaar is dat zelfs het delen van de gewichtige redenen leidt
tot (veiligheid)risico’s, wijst de Onderzoeksraad twee functionarissen aan die in
voorkomende gevallen in kennis worden gesteld van de redenen voor het beperken
van de verstrekking van relevante informatie dan wel de gevoeligheden die de
verstrekte informatie met zich meebrengt.
Artikel 57 Rijkswet biedt een grond om informatie niet inhoudelijk openbaar te maken
in het onderzoeksrapport. In aanvulling daarop legt de Onderzoeksraad het conceptrapport ter pre-inzage voor aan de NCTV, het OM en de politie. Het doel hiervan is
voorkomen dat informatie die risico’s voor lopende trajecten kunnen opleveren, dan
wel ongewenst inzicht geeft in gehanteerde methoden en technieken, openbaar
wordt in het rapport. Deze pre-inzage ziet op de feitelijke reconstructie en de analyse
daarvan en biedt vanzelfsprekend geen inspraak op de onderzoeksbevindingen. De
pre-inzage vindt plaats op kantoor bij de Onderzoeksraad met de daartoe
aangewezen functionarissen van de NCTV, het OM en de politie. Deze pre-inzage
staat los van de inhoudelijke inzage op feitelijke onjuistheden dat de Onderzoeksraad
hanteert in zijn reguliere werkwijze.
Deze afspraken worden als bijlage in het onderzoeksrapport van de Onderzoeksraad
opgenomen.

Met in achtneming van bovenstaande punten worden nadere concrete werkafspraken
gemaakt.

- 133 -

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

BIJLAGE C INZAGEREACTIES
Samenvatting

Beschouwing

C.1

Reacties op het conceptrapport

Het conceptrapport (zonder samenvatting, beschouwing en aanbevelingen) is voorgelegd
aan de betrokken partijen. Deze partijen is gevraagd het rapport te controleren op
feitelijke onjuistheden en onduidelijkheden. De volgende partijen hebben een reactie
gegeven op het conceptrapport:
• Ministerie van Justitie en Veiligheid*;
• Openbaar Ministerie;
• Politie;
• Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid;
• Nabestaanden en betrokkenen.

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

* Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft aangegeven af te zien van een
inzagereactie.

1
Inleiding

De binnengekomen reacties zijn op de volgende manier verwerkt:
• Als de Onderzoeksraad besluit reacties over te nemen, dan verwerkt hij deze in de
definitieve versie van het rapport.
• Als de Onderzoeksraad reacties niet heeft overgenomen, wordt toegelicht waarom
daartoe is besloten.

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

De reacties en de toelichting van de Onderzoeksraad zijn opgenomen in een tabel die te
vinden is op de website van de Onderzoeksraad (www.onderzoeksraad.nl).

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

- 134 -

Bijlagen

Inhoud

BIJLAGE D REFERENTIEKADER
Samenvatting

Beschouwing

De Onderzoeksraad onderkent dat een risicoloze maatschappij niet bestaat. De
Onderzoeksraad neemt als uitgangspunt dat in elk proces zaken kunnen misgaan die
direct of indirect kunnen leiden tot blootstelling aan gevaar of schade. Het doel van de
onderzoeken van de Raad is om te leren van voorvallen en daaruit lessen te trekken voor
de toekomst. De Raad hanteert bij zijn onderzoeken een referentiekader. Een
referentiekader is een set van referenties (criteria), waartegen onderzoeksinformatie en
bevindingen afgezet worden. Een referentiekader helpt bij het begrijpen en beschrijven
van een onveilige situatie en de eventueel genomen beheersmaatregelen. Een
referentiekader kan bestaan uit wetten, regels, richtlijnen, wetenschappelijke inzichten,
(best) practices, et cetera, zolang deze maar relevant zijn voor (de vraagstelling in) het
onderzoek. Overigens staan de referenties (criteria) zelf ook ter discussie tijdens het
onderzoek; regels, richtlijnen, inzichten, et cetera kunnen na onderzoek niet (goed)
passend blijken bij de situatie die onderzocht wordt of zelfs mede bijdragen aan een
onveilige situatie.

D.1

Wet- en regelgeving en richtlijnen

Belangrijke referenties bij het ondernemen van (risicovolle) activiteiten zijn wet- en
regelgeving en (branche/sector-) richtlijnen. In dit geval is vormgevend hiervoor het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).227 Uit artikel 2 van het EVRM
volgt dat de overheid stappen moet nemen om het leven van degene die zich onder
haar jurisdictie bevinden te beschermen, met name in situaties die ontstaan door
handelen van de overheid. Deze verplichting is nader uitgewerkt in nationale regelgeving.
Voor het beschermen van bedreigde personen heeft de overheid het stelsel B&B
ingericht 228 en de Circulaire met betrekking tot de bewaking en beveiliging van personen
objecten en diensten opgesteld.229 In deze circulaire worden de wet- en regelgeving, de
verantwoordelijkheidsverdeling en de werking van het stelsel beschreven. Met betrekking
tot de bescherming van de veiligheid van personen geldt een getrapte verant­
woordelijkheid:
D.1.1
Individu
Voor personen geldt als eerste dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor hun veiligheid. Dat
betekent dat personen primair op eigen kracht weerstand moeten bieden tegen de
dreiging (bijvoorbeeld door zelf te zorgen voor goede sloten en een inbraakalarm).

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen
227 Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, Rome, 1950.
228 Het stelsel Bewaken en Beveiligen is tevens van toepassing op objecten en diensten. Dit onderzoek richt zich
echter alleen op de bewaking en beveiliging van (bedreigde) personen.
229 Circulaire met betrekking tot de bewaking en beveiliging van personen, objecten en diensten 2019 van 1 juli 2019.

- 135 -

Bijlagen

Inhoud

D.1.2 Werkgever
Vanuit hun werkgeversverantwoordelijkheid dienen organisaties maatregelen te treffen,
om te voorkomen dat de veiligheid van hun werknemers in gevaar komt, als dat gevaar
een gevolg is van de werkzaamheden die werknemers uitvoeren voor deze werkgever.
D.1.3 Overheid
De overheid draagt aanvullende verantwoordelijkheid, indien de persoon en de
werkgever niet in staat zijn weerstand te bieden tegen het gevaar en de dreiging.
Daarnaast draagt de overheid een bijzondere verantwoordelijkheid voor de bescherming
van de veiligheid van personen, wanneer door een besluit of handelen van de overheid
gevaar of dreiging tegen het leven van deze personen ontstaat. Voor het beschermen
van bedreigde personen heeft de overheid het stelsel B&B ingericht. Functionarissen
binnen dit stelsel dienen te beschikken over inlevingsvermogen in de bedreigde persoon
en voorbereid te zijn op en geoefend of getraind voor mogelijke situaties en scenario’s
die kunnen optreden bij B&B. In algemene zin geldt dat partijen die activiteiten
ondernemen waaraan risico’s voor anderen verbonden kunnen zijn, de maatschappelijke
verantwoordelijkheid dragen om deze risico’s zo goed mogelijk te identificeren en te
beheersen. Wat ‘zo goed mogelijk’ betekent, is afhankelijk van de aard en omvang van
de risico’s, de gevolgen van de activiteit in kwestie en de haalbaarheid van
beheersmogelijkheden. Risico- en veiligheidsbeleid vraagt om maatwerk, hetgeen ook
geldt voor de uitvoering van dat beleid. Naast het minimaal voldoen aan (de letter van)
de wet- en regelgeving en (branche/sector-) richtlijnen zouden betrokken
overheidspartijen moeten handelen naar de geest of bedoeling ervan.230 Voorts zouden
deze partijen meer moeten doen om risico’s te beheersen naarmate:
•
•
•
•
•

zij meer voordeel hebben van een activiteit;
de kans en/of waarschijnlijkheid op het optreden van een ongewenste gebeurtenis
door hun handelen groter is;
de gevolgen van het optreden van een dergelijke ongewenste gebeurtenis groter
zijn;
hun vermogen het risico te beheersen groter en beter is;
of het vermogen van de bedreigde persoon om zichzelf te beschermen geringer is.

Voor de rijksoverheid geldt bovendien dat zij een bijzondere verantwoordelijkheid heeft
om de veiligheid en het ongestoord functioneren te waarborgen van personen met een
beroep dat essentieel is voor het functioneren van onze democratische rechtsstaat.231

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

230 McBarnet, D. (1985). Law, Policy, and Legal Avoidance: Can Law Effectively Implement Egalitarian Policies. In:
Journal of Law and Society, 15(1), 113–121. McBarnet, D. (2006). After Enron Will ‘Whiter than White Collar Crime’
Still Wash? In: The British Journal of Criminology, 46(6), 1091–1109. McBarnet, D. (2012). Questioning the Legitimacy
of Compliance. In: Legitimacy and Compliance in Criminal Justice, edited by A. Crawford, and A. Hucklesby.
London: Routledge p. 71-90.
231 Paragraaf 5 van de circulaire uit 2019. Het betreft hier onder andere politici, mensen werkzaam in het openbaar
bestuur, rechters, advocaten, officieren van justitie en journalisten.

- 136 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

D.2

Samenwerking

Soms kunnen activiteiten van een partij risico’s met zich meebrengen voor een andere
partij, of kan een andere partij juist iets doen om dat risico te beheersen. In dat geval
hebben partijen een gezamenlijke verantwoordelijkheid om de risico’s te beheersen.
Binnen het stelsel B&B werken diverse partijen. Deze partijen werken goeddeels
zelfstandig, maar zijn tegelijkertijd afhankelijk van elkaar waar het gaat om het bereiken
van de gezamenlijke doelstelling: het beschermen van bedreigde personen. Naast de
verantwoordelijkheid voor de veiligheid in hun deel van het stelsel hebben ze ook een
verantwoordelijkheid voor de beheersing van de veiligheid van het stelsel als geheel.
Anders gezegd, de partijen moeten actief samenwerken om veiligheidsrisico’s te
beheersen en bedreigde personen te beschermen, met name wanneer individuele
partijen hiertoe niet alleen in staat zijn. Voor de bescherming van bedreigde personen is
het van belang dat alle partijen samenwerken en het gezamenlijke belang (hier: dezelfde
veiligheidsdoelstellingen) voor ogen hebben.
Zowel binnen het stelsel B&B als tussen het stelsel en andere partijen dienen partijen de
wederzijdse afhankelijkheden van elkaars handelen te onderkennen. Het is belangrijk dat
partijen elkaar kennen en begrijpen, dat de taakverdeling duidelijk is en dat zij afspraken
maken over deze taakverdeling. Bij de samenwerkende partijen dient duidelijk te zijn wat
de verantwoordelijkheden van alle betrokken partijen zijn en wat hun bevoegdheden en
beperkingen zijn. Tevens moet duidelijk zijn wat de rol en de positie zijn van de bedreigde
persoon. Partijen dienen te onderkennen dat er verschillende perspectieven en belangen
kunnen spelen en dat daardoor conflicten kunnen ontstaan. Naast deze onderkenning
mag van de professionele partij verwacht worden dat deze bekwaam is in
conflicthantering. Deze partij geeft de spelregels aan, benut de verschillende inhoudelijke
zienswijzen om tot een gezamenlijke oplossing te komen en voorkomt escalatie van een
conflict op betrekkingsniveau.
Partijen binnen het stelsel B&B bouwen voort op het handelen en de informatie van
partijen buiten het stelsel. Daarom is het belangrijk dat ze wederzijds op elkaar kunnen
vertrouwen en zich actief opstellen in de afstemming van taken en informatie. Individuele
belangen van partijen kunnen op gespannen voet staan met elkaar en met gezamenlijke
belangen. De Onderzoeksraad verwacht dat partijen elkaars belangen kennen en
begrijpen, en op basis daarvan de individuele en gezamenlijke belangen afwegen.

D.3

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

Informatiemanagement

Voor de uitvoering van de taken binnen het stelsel B&B is het van belang dat alle
relevante informatie terechtkomt op plaatsen of bij personen waar deze informatie van
belang en noodzakelijk is. Daarnaast is het van belang dat zeer gevoelige informatie niet
bij meer personen/partijen terechtkomt dan strikt noodzakelijk. Het opzettelijk ‘lekken’
van gevoelige informatie alsook het opzettelijk achterhouden van benodigde informatie
moet voorkomen worden.

- 137 -

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Voor de uitvoering van de taak van B&B is afstemming van de uitwisseling van informatie
tussen partijen van belang. Tevens is van belang dat partijen nagaan of informatie die tot
hun beschikking staat ook relevant is voor andere partijen, dit kunnen onderkennen en
daarover met elkaar afstemmen. Alvorens informatie tussen partijen te delen dienen
proportionaliteit en subsidiariteit afgewogen te worden. Daarbij wegen partijen ook
telkens af of informatie, hetzij in het belang van het beschermen van de bedreigde
persoon, hetzij in het belang van de opsporing en vervolging, afgeschermd of gedeeld
moet worden.
De bedreigde personen en hun vertegenwoordigers en naasten maken geen deel uit
van het stelsel B&B. Zij kunnen echter mogelijk over (dreigings)informatie beschikken, die
niet bekend is bij de personen/partijen (de professionele experts) binnen het stelsel die
tot taak hebben om analyses en inschattingen te maken van de dreiging en de
maatregelen die getroffen moeten worden. Deze informatie dient haar weg te vinden
naar en in het stelsel.
Tot slot, ook de bronnen van informatie (personen) dienen beschermd te worden, indien
zij vanwege het delen van hun informatie mogelijk gevaar lopen.

D.4

Risico-inventarisatie

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

Bij risicomanagement zijn de risico-inventarisatie, analyses en veiligheidsaanpak
dynamisch met elkaar verbonden; zij beïnvloeden elkaar. Startpunt voor de bescherming
van bedreigde personen is een inventarisatie van de risico’s. Professionele experts met
de vereiste kennis van en inzicht in risico-inventarisatie voeren deze risico-inventarisatie
uit. Deze bestaat uit:
a. een systematische inventarisatie van de ongewenste gebeurtenissen die kunnen
optreden;
b. een zo goed mogelijk onderbouwde inschatting van de kans dat deze ongewenste
gebeurtenissen optreden;
c. een zo goed mogelijk onderbouwde inschatting van de aard en omvang van hun
gevolgen.
Bij complexe situaties speelt onzekerheid een rol. Als er sprake is van onzekerheid,
ontstaat ruimte voor veronderstellingen vanuit vooringenomenheid (bias). De
belangrijkste vormen van vooringenomenheid bij risico-inventarisatie (en het gehele
proces van risicomanagement) zijn het bevestigingsvooroordeel (confirmation bias), de
beschikbaarheidsheuristiek (availability bias) en de voorspelbare-wereld bias (predictableworld bias).232 Onder andere om invloed van mogelijke vooringenomenheid te beheersen
worden bij complexe situaties de risico-inventarisaties bij voorkeur uitgevoerd door meer
dan één expert.

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

232 Meloy, J.R. (2015). Threat assessment: Scholars, operators, our past, our future. Journal of Threat Assessment and
Management, 2(3-4), p. 231–242.

- 138 -

Bijlagen

Inhoud

Onzekerheid dient als uitgangspunt meegenomen te worden bij de risico-inventarisatie.
Dat vereist dat de risico-inventarisatie niet alleen plaatsvindt op basis van concrete
informatie maar ook op basis van de voorstelbaarheid van risico’s, waarbij vanuit een
meervoudigheid van perspectieven en inzichten wordt nagedacht over en invulling wordt
gegeven aan voorstelbare risico’s. Daarnaast dient bij de risico-inventarisatie rekening
gehouden te worden met het mogelijk tekortschieten van te treffen maatregelen. Verder
dienen betrokken partijen te doen wat redelijkerwijs mogelijk is om de onzekerheid te
verkleinen.
Op basis van de risico-inventarisatie worden analyses gemaakt van de dreiging. Er
worden meetbare veiligheidsdoelstellingen geformuleerd, die te herleiden zijn in de
maatregelen die al dan niet getroffen moeten worden in de veiligheidsaanpak. Zowel de
risico-inventarisatie als de analyses als het treffen van maatregelen vinden zo snel
mogelijk plaats (binnen afzienbare tijd) na erkenning van de dreiging.233

D.5

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

Veiligheidsaanpak

De voor de beveiligingsmaatregelen verantwoordelijke partij formuleert de
veiligheidsaanpak (de taak van B&B), waarmee hij de voorgenomen veiligheids­
doelstellingen wil realiseren. De veiligheidsaanpak dient aan de volgende voorwaarden
te voldoen:
a. de veiligheidsaanpak expliciteert de relatie tussen de te beheersen risico’s en de te
nemen preventieve en repressieve beheersmaatregelen;
b. de veiligheidsaanpak doet recht aan:
i. vigerende wet- en regelgeving;
ii. normen, richtlijnen en best practices uit de branche/sector;
iii. inzichten uit eerdere ervaringen.
c. de veiligheidsaanpak omvat procedures om deze kenbaar te maken aan hen die deze
moeten uitvoeren en aan hen die door deze veiligheidsaanpak worden beschermd;
d. de veiligheidsaanpak omvat procedures die voorzien in toezicht op en handhaving
van de uitvoering;
e. de veiligheidsaanpak wordt vastgelegd;
f. de veiligheidsaanpak treedt niet in tegen iemands grondrechten.
De implementatie en uitvoering van de veiligheidsaanpak dienen te voldoen aan de
volgende voorwaarden:
a. er zijn middelen en expertise beschikbaar om de implementatie en uitvoering te
realiseren;
b. de veiligheidsaanpak wordt waar mogelijk specifiek op de situatie toegesneden;
c. elk onderdeel van de veiligheidsaanpak is begrijpelijk en uitvoerbaar voor degenen
die met de uitvoering ervan zijn belast;
d. de partij die met de uitvoering van de veiligheidsaanpak belast is, heeft geen
conflicterende en/of interfererende taken;

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

233 In spoedgevallen kunnen voorlopige maatregelen getroffen worden, nog voor de risico-inventarisatie en analyses
zijn afgerond.

- 139 -

Bijlagen

Inhoud

e. de partij die met de uitvoering van de veiligheidsaanpak belast is, toont zich
betrokken bij het formuleren, uitvoeren en monitoren van de veiligheidsaanpak;
f. de partij die met de uitvoering van de veiligheidsaanpak belast is, bevordert het
bestaan van realistische verwachtingen ten aanzien van de veiligheidsambities.

D.6

Evaluatie van de veiligheidsaanpak

Een voortdurende professionalisering van het stelsel is noodzakelijk om te kunnen
inspelen en anticiperen op een veranderende dreiging en veranderingen in de
samenleving. Deze voortdurende professionalisering zou moeten plaatsvinden in overleg
met alle betrokken partijen, waarbij ideeën, opvattingen en meningen gedeeld en
gewogen worden. Het is vereist dat partijen de werking van het stelsel B&B regelmatig
evalueren en waar mogelijk verbeteren. Dit dient in eerste instantie het doel om knel- en
verbeterpunten te onderkennen en hierop te kunnen acteren. Hiervoor is het vereist dat
gesignaleerde knel- en verbeterpunten na prioritering worden aangepakt en dat de
verantwoordelijkheid hiervoor is belegd. Tegelijkertijd kan evalueren ook bijdragen aan
het vertrouwen tussen partijen binnen het stelsel en tussen partijen en te beveiligen
personen (en hun omgeving). Dit vraagt ook dat als knel- en verbeterpunten om
moverende redenen niet kunnen worden aangepakt, dit wordt gecommuniceerd naar
betrokkenen. Aan leren kan onder andere invulling gegeven worden door te evalueren.
De veiligheidsaanpak (en de bedrijfsvoering ervan) wordt geëvalueerd en waar nodig
bijgesteld. Dit gebeurt ten minste:
a. proactief, bij voorgenomen veranderingen;
b. periodiek, bij evaluaties, inspecties, audits en dergelijke;
c. reactief, bij onderzoek naar voorvallen.
Bij risicomanagement zijn de risico-inventarisatie, analyses, veiligheidsaanpak en de
bedrijfsvoering ervan dynamisch met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar. De
partijen binnen het stelsel maken telkens inzichtelijk of de uit de hiervoor genoemde
evaluaties beschikbaar gekomen gegevens aanleiding geven tot aanpassingen in de
risico-inventarisatie, analyses, veiligheidsaanpak en/of de bedrijfsvoering ervan, en welke
aanpassingen worden doorgevoerd.
Het is tevens van belang dat de samenwerking tussen de partijen binnen het stelsel
periodiek wordt bezien op basis van evaluaties en praktijkervaringen. Binnen deze
samenwerking dragen alle partijen de verantwoordelijkheid voor het creëren en bewaken
van een just culture.234

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

234 Voor een optimale beheersing van risico’s voor de veiligheid is binnen een organisatie en binnen een netwerk van
samenwerkende partijen een cultuur nodig die is gericht op verbeteren door onder meer het leren van voorvallen.
In de veiligheidskunde wordt ook wel gesproken van just culture. In het kader van dit onderzoek ziet de
Onderzoeksraad een just culture als een cultuur waarin belanghebbenden elkaar veilig kunnen vinden en kunnen
aanspreken op nadelig gedrag en waarin meldingen worden gebruikt als signalen voor het mogelijk afnemen van
het beschermingsniveau. Zie Dekker, S. (2017). Just Culture: Restoring Trust and Accountability in your Organization.
Boca Raton, FL: CRC Press.

- 140 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

BIJLAGE E BESCHERMING VAN
(KROON)GETUIGEN

Samenvatting

Beschouwing

Wanneer iemand zijn medewerking verleent aan politie en justitie, als getuige of
kroongetuige, bij opsporing en vervolging kan dit tot gevolg hebben dat een dreiging
ontstaat tegen het leven van deze persoon. (Kroon)getuigen vallen niet onder de werking
van de Circulaire met betrekking tot de bewaking en beveiliging van personen, objecten
en diensten (hierna ook: circulaire), zij kunnen voor hun bescherming worden opgenomen
in het programma Getuigenbescherming.235 Het juridische kader voor het treffen van
maatregelen ter bescherming van deze getuigen is te vinden in artikel 226l, eerste lid,
Wetboek van Strafvordering (Sv) en in het Besluit getuigenbescherming.236
Opname in het programma Getuigenbescherming is zeer ingrijpend voor de te
beschermen personen en eventueel zijn naasten.237 De beschermingsmaatregelen die in
het programma Getuigenbescherming worden genomen, strekken ertoe de bedreigde
persoon te beschermen gedurende de periode dat hij ten gevolge van zijn optreden in
een strafrechtelijke procedure ernstig wordt bedreigd. De maatregelen die binnen dit
programma getroffen (kunnen) worden om de veiligheid te garanderen zijn bijvoorbeeld
het verkrijgen van een andere identiteit of verhuizing naar een andere woonplaats in
binnen- of buitenland. De overheid is daarbij leidend en kijkt voor de passende
maatregelen naar de psychische gesteldheid, werkverleden en mogelijkheden op de
nieuwe vestigingsplek. Doel van het traject is dat de te beschermen persoon binnen
afzienbare tijd veilig en volkomen zelfstandig kan functioneren in een nieuwe omgeving.
Voor getuigenbescherming komen in aanmerking bedreigde getuigen, kroongetuigen,
veroordeelden die bereid zijn een getuigenverklaring af te leggen en afgeschermde
getuigen.238 Ook is het programma van toepassing op een persoon die zijn medewerking
heeft verleend aan de met opsporing en vervolging van strafbare feiten belaste
autoriteiten, voor zover daartoe een dringende noodzaak is ontstaan als gevolg van die
medewerking en daarmee verband houdend overheidsoptreden.239 Met ‘daarmee
verband houdend overheidsoptreden’ wordt bedoeld dat de dreiging moet zijn ontstaan
door toedoen van de overheid.240 Dit is in de praktijk overigens geen hard criterium, ook

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

235 Ook de naasten van de getuige kunnen worden opgenomen in het programma, dat wil zeggen de echtgenoot of
levensgezel van de getuige, diens kinderen, naaste familieleden of andere personen, voor zover zij een nauwe
betrekking hebben met de bedreigde persoon. Artikel 4, tweede lid, Besluit getuigenbescherming.
236 Stb. 2006, 21 d.d. 17 januari 2006. De procedure is verder uitgewerkt in de Instructie Getuigenbescherming
(2018I003) van het Openbaar Ministerie, inwerkingtreding 1 januari 2018.
237 Artikel 4, tweede lid, Besluit Getuigenbescherming. Onder naasten wordt verstaan de echtgenoot of levensgezel
van de bedreigde persoon, diens kinderen, naaste familieleden of andere personen, voor zover zij een nauwe
betrekking hebben met de bedreigde persoon.
238 Respectievelijk artikelen 226a Sv, 226g, 226k en 226m Sv.
239 Artikel 3 Besluit getuigenbescherming.
240 Toelichting bij het Besluit getuigenbescherming; Stb. 2006, 21, van 17 januari 2006.

- 141 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

bij eigen schuld of nalatigheid van een bedreigd persoon kan deze worden opgenomen
in het programma.
Samenvatting

De mate van dreiging wordt vastgesteld in een dreigingsanalyse met betrekking tot de
bedreigde persoon (en zijn naasten), die in opdracht van het College van procureursgeneraal door het Team Getuigenbescherming (TGB) van de Landelijke Eenheid van de
politie wordt opgesteld.241 Het TGB valt onder het gezag van de landelijke officier van
justitie Getuigenbescherming. Het TGB stelt de dreigingsanalyses op, is belast met de
advisering hierover en met de uitvoering van de beschermingsmaatregelen.242 De officier
van justitie Getuigenbescherming vraagt over de bevindingen advies aan de Centrale
Toetsingscommissie (CTC).243 Op basis van de dreigingsanalyse, het advies van de CTC
en eventuele aanvullende stukken neemt het College van procureurs-generaal een
besluit over het opnemen van de bedreigde persoon (en eventueel zijn naasten) in het
programma Getuigenbescherming.244
Na het besluit over de toelating in het programma sluit de officier van justitie
Getuigenbescherming een schriftelijke overeenkomst met de bedreigde perso(o)n(en),
waarin bepalingen staan over de verplichtingen van de te beschermen persoon en van
de overheid, alsmede de gevolgen van niet-nakoming daarvan.245 Getuigen­
beschermingsmaatregelen worden getroffen voor de duur van de dreiging. In principe
wordt elke twee jaar de situatie opnieuw beoordeeld.246 Op basis van een nieuwe
dreigingsanalyse adviseert het TGB elke twee jaar aan het College van procureursgeneraal over verlenging, wijziging of beëindiging van de getuigenbescherming, die
daar vervolgens een besluit op neemt.247
Getuigenbescherming kan ten einde komen, bijvoorbeeld doordat de te beschermen
persoon de bepalingen uit de overeenkomst niet nakomt of omdat hij vrijwillig besluit uit
het programma te stappen. Op het moment dat de te beschermen persoon niet meer
onder getuigenbescherming valt, komt hij te vallen onder het regime van het stelsel B&B.
Het TGB draagt dan alle relevante informatie over aan het bevoegd gezag.248

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

241
242
243
244
245

Paragraaf 5 Instructie getuigenbescherming.
Bijlage 1 bij Kamerstukken 29 911 nr. 201; 5 juni 2018.
Zie voor uitleg over de CTC paragraaf 2.4.
Artikel 5 Besluit getuigenbescherming.
Artikel 7 Besluit getuigenbescherming. Niet-nakomen van de bepalingen door de te beschermen persoon kan er
toe leiden dat het programma Getuigenbescherming met deze persoon wordt beëindigd.
246 Instructie getuigenbescherming (2018I003) d.d. 1 augustus 2018, paragraaf 9.1.
247 Artikel 8 Besluit getuigenbescherming.
248 Informatieprotocol ten aanzien van de verantwoordelijkheidsverdeling en afstemming tussen het stelsel
getuigenbescherming en het lokale domein van het stelsel B&B.

- 142 -

6
Aanbevelingen

Bijlagen

Inhoud

Samenvatting

Beschouwing

Aanbevelingen

Lijst van
afkortingen

Bewaken en Beveligen

1
Inleiding

2
Bewaken en
beveiligen van
bedreigde
personen in
Nederland

3
Reconstructies
beveiligings­situaties

4
Analyse
beveiligingssituaties

5
Synthese

6
Aanbevelingen

Bijlagen