Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2100
Vragen van het lid Maatoug (GroenLinks) aan de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over Gorillas (ingezonden 14 december 2021).
Antwoord van Minister Van Gennip (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 16 maart 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2021–2022, nr. 1384.
Vraag 1
Kent u het artikel «Alles in de flitsbezorging gaat snel, behalve het uitbetalen
van het loon aan de koeriers»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat Gorillas sinds kort een Nederlandse holding is, in plaats van een
Duits bedrijf?
Antwoord 2
Gorillas heeft desgevraagd aangegeven inderdaad te hebben besloten om
een Nederlandse holdingmaatschappij te worden. Dit volgt ook uit het
uittreksel van Gorillas Technologies Holding B.V. uit het handelsregister van
de Kamer van Koophandel. Daarin is opgenomen dat op 29 januari 2022 de
B.V. is ontstaan door omzetting van Gorillas Technologies GmbH.
Vraag 3
Heeft dit te maken met het feit dat er in Duitsland meer regels gelden
rondom zeggenschap, en dat Gorillas deze regels zou proberen te ontwijken?
Klopt het dat Gorillas in Duitsland via de rechter probeert te voorkomen dat
er een ondernemingsraad wordt opgericht?

1

ah-tk-20212022-2100
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

De Volkskrant, 19 november 2021, «Alles in de flitsbezoring gaat snel, behalve het uitbetalen
van het loon aan de koeriers», («Alles in de flitsbezorging gaat snel, behalve het uitbetalen van
het loon aan de koeriers» | De Volkskrant).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het is de verantwoordelijkheid en bevoegdheid van een bedrijf om een
afweging te maken over de te voeren strategie en beleid. Of de regels
rondom zeggenschap in Duitsland een reden zijn voor de beslissing om een
Nederlandse Holding te worden, kan ik niet bevestigen.
Uit een persbericht op de website van het Arbeidsgericht in Berlijn van eind
november 2021 blijkt wel dat Gorillas de rechter eerder heeft verzocht om een
beëindiging van de verkiezing van de ondernemingsraad. Uit hetzelfde bericht
maak ik op dat dit verzoek door de rechter is afgewezen.
Vraag 4
Is hierover contact geweest met de Duitse overheid?
Antwoord 4
Voor zover ik weet, is hierover geen contact geweest tussen de Nederlandse
en de Duitse overheid. Of Gorillas hierover contact heeft gehad met de Duitse
overheid is mij niet bekend.
Vraag 5 en 7
Kunt u uiteenzetten wat de verschillen zijn in de regelgeving tussen Nederland en Duitsland op het gebied van medezeggenschap?
Hoe zijn de Nederlandse regels rondom medezeggenschap in verhouding tot
andere Europese landen?
Antwoord 5 en 7
De beantwoording van deze vraag vraagt een vergaand onderzoek naar de
medezeggenschapsregels in Europese landen. Voor zover bekend is er geen
recent rechtsvergelijkend onderzoek voorhanden. Vanwege de complexiteit
van een dergelijk onderzoek is het niet mogelijk om binnen het bestek van
deze vragen alle verschillen tussen Nederland en Duitsland op het gebied van
de medezeggenschap uiteen te zetten dan wel de verhouding van het
Nederlandse medezeggenschapsrecht in relatie tot andere Europese landen te
duiden.
Passend bij de voorliggende casus volgt hierna op hoofdlijnen wel een
beschrijving van enkele verschillen tussen Nederland en Duitsland2 op het
gebied van de medezeggenschap.
Een eerste verschil is het niveau waarop de medezeggenschap in Nederland
en Duitsland plaatsvindt.
In Nederland kennen we de ondernemingsraad op vestigingsniveau.
Daarnaast hebben ondernemingsraden een (algemeen) voordrachtsrecht voor
leden van de raad van commissarissen van structuurvennootschappen. Voor
een derde van het aantal leden van de raad van commissarissen geldt voor
de ondernemingsraad een versterkt recht van aanbeveling. De persoon die de
ondernemingsraad op die grond aanbeveelt, wordt door de raad van
commissarissen in beginsel op voordracht geplaatst.
In Duitsland zijn twee niveaus van medezeggenschap te onderscheiden.
Allereerst op vestigingsniveau. Daarnaast op het niveau van de onderneming.
Op vestigingsniveau kent Duitsland de Betriebsrat/ondernemingsraad die zich
richt op operationele zaken. Op ondernemingsniveau vindt medezeggenschap
plaats in de Aufsichtsrät/Raad van Commissarissen. Anders dan in Nederland
kunnen vertegenwoordigers van werknemers in Duitsland direct plaatsnemen
in die raad. Deze medezeggenschap wordt Mitbestimmung genoemd. Alleen
in grotere ondernemingen bestaat het recht op Mitbestimmung.
Een tweede verschil is het moment waarop de ondernemingsraad/Betriebsrat
wordt ingesteld.
Zo is een ondernemer in Nederland verplicht om een ondernemingsraad in te
stellen wanneer hij een onderneming in stand houdt waarin in de regel ten
minste 50 personen werkzaam zijn. Hij kan daartoe ook eerder vrijwillig
overgaan. In kleine ondernemingen waarin in de regel minder dan 50 personen werkzaam zijn en waar geen ondernemingsraad is ingesteld, kan een

2

Voor de informatie over Duitsland is gebruik gemaakt van de brochures Co-Determination 2019
(Engels) en Mitbestimmung – Eine gute Sache (Duits) die op de website van het Duitse Bundesministerium für Arbeid und Soziales staat, zie: www.bmas.de/EN/Services/Publications/a741eco-determination.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

personeelsvertegenwoordiging worden ingesteld. In bepaalde gevallen is de
ondernemer daartoe verplicht.
In Duitsland kan een Betriebsrat worden ingesteld in een private onderneming, wanneer er doorgaans ten minste vijf werknemers werkzaam zijn die
mogen stemmen en ten minste drie van hen eveneens verkiesbaar zijn.
In zowel Nederland als Duitsland is het aantal leden van de ondernemingsraad afhankelijk van het aantal personen dat werkzaam is in de onderneming.
Waar in Nederland een minimum van drie leden geldt, kan een Betriebsrat in
Duitsland al bestaan uit 1 persoon.
Een ander verschil ziet op de vraag wanneer iemand kiesgerechtigd is en zich
verkiesbaar kan stellen voor de ondernemingsraad/Betriebsrat.
In Nederland hebben de in de onderneming werkzame personen na drie
maanden actief en passief kiesrecht voor de verkiezingen van de ondernemingsraad. Werkzame personen zijn personen die in de onderneming
werkzaam zijn krachtens een publiekrechtelijke aanstelling dan wel krachtens
een arbeidsovereenkomst. Ook uitzendkrachten die ten minste 18 maanden
werkzaam zijn, hebben actief en passief kiesrecht binnen de onderneming van
de inlener. In Nederland lijken bezorgers van Gorillas veelal een arbeidsovereenkomst te hebben voor bepaalde of onbepaalde tijd. Dit betekent dat zij na
drie maanden zowel actief als passief kiesrecht zouden verwerven voor de
ondernemingsraad.
In Duitsland hebben alle werknemers actief kiesrecht wanneer zij 16 jaar of
ouder zijn. Werknemers zijn degenen die in loondienst werkzaam zijn. Ook
ambtenaren werkzaam in privaatrechtelijke instellingen vallen hieronder.
Uitzendkrachten die meer dan drie maanden werkzaam zullen zijn in de
onderneming hebben in dat geval eveneens actief kiesrecht. Verkiesbaar zijn
die werknemers die 18 jaar of ouder zijn en (in beginsel) minimaal zes
maanden werkzaam zijn in de onderneming. Anders dan in Nederland kunnen
uitzendkrachten in Duitsland zich niet verkiesbaar stellen in de onderneming
van de inlener.
Tot slot is op hoofdlijnen gekeken naar de verschillende bevoegdheden van
de ondernemingsraad en Betriebsrat. Ook daar zijn verschillen te ontdekken.
In Nederland heeft de ondernemingsraad verschillende rechten zoals:
adviesrecht, instemmingsrecht, initiatiefrecht en het recht op informatie. De
ondernemer dient minimaal twee keer per jaar in een overlegvergadering
waar ook het bestuur bij aanwezig is de algemene gang van zaken met de
ondernemingsraad te bespreken.
De Betriebsrat in Duitsland heeft eveneens verschillende rechten als
instemmingsrecht, het recht op consultatie, het recht om te worden gehoord,
het recht op informatie en het doen van voorstellen. De ondernemer en
Betriebsrat komen minimaal een keer per maand bij elkaar om de aan de
orde zijnde zaken te bespreken.
Op het gebied van de economische aangelegenheden verschilt de rol van de
ondernemingsraad van de rol van de Betriebsrat. In Nederland heeft de
ondernemingsraad adviesrecht m.b.t. diverse economische aangelegenheden.
Zo heeft zij adviesrecht met beroepsrecht op elk voorgenomen besluit tot het
vestigen of afstoten van de zeggenschap over een andere onderneming,
fusies, het beëindigen van de werkzaamheden van de onderneming of een
belangrijke wijziging in de organisatie van de onderneming.
In Duitsland dient de ondernemer de Betriebsrat te informeren over structurele wijzigingen als bezuinigingen en het sluiten of verplaatsen van de
onderneming. De ondernemer moet overleg voeren over zijn plannen met de
Betriebsrat en proberen tot overeenstemming te komen. Anders dan in
Nederland heeft de Betriebsrat instemmingsrecht op het Sociaal Plan. Duitse
bedrijven met meer dan 100 werknemers moeten een aparte commissie
instellen waarmee de economische aangelegenheden worden besproken.
Deze commissie moet worden geïnformeerd en in bepaalde gevallen
geconsulteerd.
Verschillend is ook dat ondernemingen in Duitsland met meer dan 20 stemgerechtigde werknemers de instemming moet hebben van de Betriebsrat ten
aanzien van specifieke personele wijzingen zoals aanneming van personeel,
inschalingen en overplaatsingen van personeel. In bepaalde wettelijk
bepaalde gevallen kan de Betriebsrat deze instemming weigeren. Als de
werkgever de voorgenomen beslissing toch wil doorvoeren, dan moet de
zaak worden voorgelegd aan de rechter. Verschillend is ook dat de Betriebsrat
voorafgaand aan elk ontslag moet worden gehoord. Gebeurt dit niet, dan is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

het ontslag ongeldig. De Betriebsrat kan bezwaar maken tegen een ontslag.
Nederland kent niet een soortgelijke rol voor de ondernemingsraad, tenzij
meerdere ontslagen aan de orde zijn ten gevolge van bijvoorbeeld een
inkrimping van de onderneming.
Vraag 6
Komt het vaker voor dat bedrijven vanwege de Nederlandse regels rondom
medezeggenschap ervoor kiezen hun bedrijf Nederlands te maken?
Antwoord 6
De keuze van ondernemingen om hun bedrijf Nederlands te maken zal
vermoedelijk gebaseerd zijn op meerdere redenen. De regels rondom
medezeggenschap spelen daar mogelijk ook een rol in. Ik kan niet beoordelen
in hoeverre de Nederlandse medezeggenschapsregels daarin een doorslaggevende factor zijn.
Vraag 8
Wat is de invloed van Europese regelgeving op regels rondom medezeggenschap?
Antwoord 8
Voor het antwoord op deze vraag is nader gekeken naar de Richtlijn inzake de
Europese ondernemingsraden en de SE-Richtlijn.
De Europese Ondernemingsraad
De Richtlijn inzake de Europese ondernemingsraden (Richtlijn 2009/38/EG)
voorziet in maatregelen om de medezeggenschap van werknemers in
multinationals met vestigingen binnen de Europese Unie te waarborgen. Deze
richtlijn is in Nederland geïmplementeerd in de Wet op de Europese
ondernemingsraden (Wet EOR).
De Wet EOR geldt voor multinationals met ten minste 1000 werknemers, die
vestigingen hebben in Nederland én in ten minste één andere lidstaat van de
Europese Unie. Daarnaast moeten er in twee verschillende lidstaten
gemiddeld 150 werknemers werkzaam zijn. Ongeveer 59% van de Nederlandse multinationals die daartoe verplicht zijn, hebben ook daadwerkelijk
een EOR ingesteld.3
De Wet EOR waarborgt het recht op informatie en raadpleging van werknemers in multinationals. De bevoegdheden van de EOR komen voort uit
onderhandelingen van werknemersvertegenwoordigers uit verschillende
lidstaten en het hoofdbestuur. De bevoegdheden zullen (grotendeels)
gebaseerd zijn op de referentievoorschriften uit de Wet EOR. Zo wordt de
EOR bijvoorbeeld ten minste één keer per jaar geïnformeerd en geraadpleegd
over grensoverschrijdende aangelegenheden die van belang zijn voor de
multinational, zoals financieel-economische onderwerpen, fusie of inkrimping.
De bevoegdheden van de EOR komen niet in de plaats van de bevoegdheden
van de Nederlandse nationale ondernemingsraden of de centrale ondernemingsraad (COR). De EOR kan daarom een meerwaarde hebben voor de
medezeggenschap van werknemers in multinationals. Het overleg in de EOR
kan de medezeggenschap van werknemers versterken door hun betrokkenheid op grensoverschrijdende onderwerpen. Als er vertegenwoordigers van
Nederlandse medezeggenschapsorganen in de EOR zitten, kan dit bevorderend zijn voor het contact tussen de EOR en Nederlandse medezeggenschapsorganen.
Medezeggenschap bij de Europese Vennootschap
De Europese vennootschap (SE) is een rechtsvorm die wordt gebruikt door
ondernemingen die actief zijn in ten minste twee verschillende lidstaten van
de Europese Unie. Voor de SE is een medezeggenschapsregeling opgenomen
in de SE-richtlijn (Richtlijn 2001/86/EG). Er moet voor worden gezorgd dat de
oprichting van een SE niet gepaard gaat met een intrekking of inperking van
bestaande praktijken ten aanzien van de rol van de werknemers in de
vennootschappen die aan de oprichting van een SE deelnemen. De richtlijn
geeft daartoe aanvullende regels. De medezeggenschapsregeling voor de SE

3

M. Meyer, «The position of Dutch Works Councils in Multinational Corporations», diss. 2018,
p.240.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

is in Nederland geïmplementeerd in de Wet rol werknemers bij Europese
rechtspersonen (WRW).
Het bestuur van de SE onderhandelt met werknemersvertegenwoordigers van
de verschillende deelnemende vennootschappen over de rol van werknemers
in de SE. Voor het bepalen van de rol van werknemers kunnen zekere
referentievoorschriften leidend zijn. Deze referentievoorschriften zijn
onderverdeeld in voorschriften met betrekking tot informatie en raadpleging
enerzijds, en bepalen dat de SE een ondernemingsraad moet instellen die
bestaat uit werknemers van de verschillende vennootschappen. Anderzijds
zien de referentievoorschriften op de medezeggenschap, en zien bijvoorbeeld
op inspraak op de samenstelling van het bestuursorgaan of toezichthoudend
orgaan.
De richtlijn laat de bestaande rechten met betrekking tot de rol van de
werknemers, overeenkomstig de nationale wetgeving en/of praktijk, die de
werknemers van de SE en van haar dochterondernemingen en vestigingen
genieten, onverlet. Dit geldt niet voor de medezeggenschap in de organen
van de SE. Voor zover het dochterondernemingen van de SE betreft blijven
ook de rechten van de werknemers inzake medezeggenschap in de vennootschapsorganen in stand.
Andere richtlijnen
De Richtlijn 2002/14/EG stelt een algemeen kader van minimumvoorschriften
vast met betrekking tot het recht van werknemers op informatie en raadpleging op het gebied van de economische situatie van en de werkgelegenheid
binnen de onderneming of vestiging. Het recht op informatie en raadpleging
van werknemers is geregeld in de WOR. De WOR kent de ondernemingsraad
meer rechten en bevoegdheden toe dan in de richtlijn zijn opgenomen. Voor
de implementatie van de richtlijn waren dan ook slechts een beperkt aantal
aanpassingen nodig.4
Voor de Europese Coöperatieve Vennootschap (SCE) is een medezeggenschapsregeling opgenomen in een aparte Richtlijn (Richtlijn 2003/72/EG). Deze
is (ook) geïmplementeerd in de WRW.
Tot slot is ook de Richtlijn (EU) 2017/1132 aangaande bepaalde aspecten van
het vennootschapsrecht relevant voor de medezeggenschap. Deze richtlijn is
gewijzigd bij Richtlijn (EU) 2019/2121 voor wat betreft grensoverschrijdende
omzettingen, fusies en splitsingen. Ten aanzien van deze laatste Richtlijn
loopt nog een implementatietraject.

4

Kamerstuk 29 364, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5