Onderzoek aanscherping
CO2-normen in de Wet
Collectieve Warmte
Rapportage

1

Wij maken duurzame
warmte beschikbaar voor
iedereen

Greenvis is onderdeel van
De WarmteTransitieMakers B.V.

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
T.a.v. Karel Brasser
Auteur

Laura van der Noort, Cees de Wit
+31 (0)6 39 83 31 54
laura.van.der.noort@dwtm.nl

Datum
Gecontroleerd
Kenmerk

25/07/2022
Daniël de Greef, Saskia Dane
GV22011-EZK-Onderzoek aanscherping
WCW-normen

2

Samenvatting
Het ministerie van EZK is van plan om in de komende jaren de toegestane CO2-uitstoot van warmte uit
collectieve systemen terug te brengen. Daartoe wil zij in de Wet collectieve warmtevoorziening (WCW)
CO2-normen opnemen, om zo de duurzaamheid van warmtesystemen te borgen en verdere
verduurzaming te stimuleren.
Twee recente ontwikkelingen hebben hier invloed op: In het coalitieakkoord is de algemene landelijke
klimaatdoelstelling verhoogd van 49% reductie van de CO2-emissie in 2030 (ten opzichte van 1990), tot
tenminste 55%. Daarnaast heeft op 22 april 2022 het ministerie van Economische Zaken en Klimaat een
bief naar de Tweede Kamer gestuurd, waarin wordt aangekondigd per direct geen nieuwe SDE++ subsidie
te verstrekken voor gebruik van houtige biogrondstoffen voor de productie van lagetemperatuurwarmte.
Hierbij wordt met lagetemperatuurwarmte alle warmte bedoeld die geleverd wordt aan de gebouwde
omgeving en de glastuinbouw via bijvoorbeeld warmtenetten.
De vraag van dit onderzoek is of de voorgestelde CO2-normen voor warmtenetten nog steeds
voldoen, in het licht van de aangescherpte ambitie (tenminste 55%) en het afbouwen van de
subsidie voor houtige biogrondstoffen.
Dat is uitgesplitst in drie hoofdvragen:
1.

Is het nodig om de WCW duurzaamheidsnormen aan te scherpen, naar aanleiding van de
verhoogde klimaatdoelstellingen in het coalitieakkoord?

2.

In welke mate halen de warmtebedrijven de duurzaamheidsnormen nu de SDE++ voor houtige
biogrondstoffen wordt afgebouwd?

3.

Wat zijn de mogelijkheden om de normen verder te verlagen en welke impact heeft dit?

Methode
De studie is in de eerste plaats een update van een Greenvis-studie uit 2020, waarin de haalbaarheid van
de concept-WCW-normen is onderzocht. Deze is aangevuld met een alternatieve prognose voor de
warmtevoorziening in 2030. Naast de reguliere berekeningsmethode uit de WCW (methode Harmelink)
laten we ook de effecten zien van een in Europa meer gangbare berekenmethode: die uit het Emission
Trade System (ETS).
Voor de vraag over houtige biogrondstoffen baseerden we ons naast literatuurstudie ook op interviews
met de grootste warmtebedrijven.

Conclusies
Op de drie hoofdvragen leidt dit onderzoek tot de volgende conclusies.
1.

Is het nodig om de WCW duurzaamheidsnormen aan te scherpen, naar aanleiding van de
verhoogde klimaatdoelstellingen in het coalitieakkoord?

Of de aangescherpte ambitie van het kabinet (55% CO2-reductie in 2030 in plaats van 49%) een
aanleiding vormt om de normen die beoogd zijn in de WCW aan te scherpen is van een paar factoren
afhankelijk. Voor de vertaling van de 55%-ambitie naar warmtenetten zijn twee opties: De huidige
doelstelling uit het klimaatakkoord (18,9 kg CO2/GJ) is gebaseerd op een reductie van 70% tov de cvketel. Het is daarom te verdedigen dat deze al ruimschoots voldoet aan de 55%-ambitie. Ook kan de
doelstelling voor de gemiddelde CO2-intensiteit van warmtenetten met dezelfde verhouding worden

3

aangescherpt, deze wordt dan 16,6 kg CO2/GJ, gemiddeld over alle warmtenetten. In eerste instantie
wijzen twee verschillende prognoses voor 2030 erop dat deze sectordoelstelling ruim gehaald wordt.
Hier zijn twee belangrijke kanttekeningen bij te plaatsen. Ten eerste maakt de afbouw van de SDE++
voor houtige biogrondstoffen het lastiger om de doelstellingen te halen. Zie het volgende punt.
Ten tweede hangt deze conclusie sterk af van de berekeningsmethode van met name aftapwarmte.
In Europa is ook de ETS-methode gangbaar, met deze methode worden de doelstellingen niet
gehaald. Eventuele aanpassing van de rekenmethodiek moet altijd samengaan met een
herbeoordeling van de sectordoelstelling en de normen, omdat de haalbaarheid hiervan
onlosmakelijk verbonden is met de wijze waarop de CO2-uitstoot berekend wordt. Dit kan niet zonder
overleg met de warmtesector.
2.

In welke mate halen de warmtebedrijven de duurzaamheidsnormen nu de SDE++ voor
houtige biogrondstoffen wordt afgebouwd?
Omdat in de berekeningswijze voor de WCW aan het gebruik van biomassa geen CO2-uitstoot wordt
toegekend, heeft elk alternatief een hogere uitstoot. De CO2-intensiteit van warmtenetten neemt toe
in de alternatieve scenario’s voor biogrondstoffen tussen 1,7 tot 8,3 kg CO2/GJ.
Of de normen gehaald worden hangt sterk af van de alternatieven die gekozen zullen worden, en is
daarom onzeker. Omdat er nog weinig goede alternatieven zijn voor de piekvoorziening (duurzaam,
regelbaar en hoge temperatuur), is een risico dat er langer en meer piekketels op aardgas zullen
worden gebruikt. Dit brengt de haalbaarheid van de duurzaamheidsnormen in gevaar. Met duurzame
bronnen (aquathermie, LT-restwarmte, geothermie, e-boilers) zijn de normen haalbaar, maar
warmtebedrijven lopen in de praktijk tegen knelpunten aan bij de ontwikkeling hiervan. De
belangrijkste zijn:
o

Ontwikkeltijden duurzame bronnen

o

SDE++ minder geschikt voor aquathermie en innovatieve oplossingen.

o

Onvoldoende capaciteit in het elektriciteitsnet

o

Zorgen over draagvlak geothermie en groen gas.

Het is daarom noodzakelijk dat belemmeringen voor het ontwikkelen van alternatieve duurzame
bronnen worden weggenomen.
3.

Wat zijn de mogelijkheden om de normen verder te verlagen en welke impact heeft dit?

Niet alle systemen voldoen naar verwachting in 2030 aan de norm van 25 kg/GJ. Juist duurzame
bronnen die op termijn écht fossielvrij zijn, zoals WKO of aquathermie, hebben tot 2030 soms nog
moeite om aan de norm te voldoen. Zij verbruiken namelijk relatief veel elektriciteit, en dat is nu nog
niet volledig vergroend. Op de lange termijn, als elektriciteit volledig duurzaam wordt opgewekt, zijn
dit echter juist wel duurzame bronnen. Hoewel aanscherping van de normen op de korte termijn leidt
tot een lagere CO2-uitstoot, kan het daarom voor de langere termijn een averechts effect hebben: de
introductie van de bronnen die uiteindelijk het meest duurzaam zijn wordt erdoor afgeremd. Bronnen
die wel ruimschoots aan de norm voldoen in 2030 zijn bio-energie, AVI en aftapwarmte. Juist deze
bronnen zijn op lange termijn niet verenigbaar met doelstellingen van de rijksoverheid op het gebied
van circulaire economie of het uitfaseren van fossiele brandstoffen.
Het ontwikkelen van duurzame bronnen kan daarom vertraagd worden door te strenge normen op
korte termijn. Wij raden het verder aanscherpen van de normen daarom af.

4

Inhoudsopgave
Samenvatting

1

3

Methode

3

Conclusies

3

Inleiding

7

Leeswijzer

2

3

Methodiek bepaling warmteopwek en CO2-uitstoot
Twee scenario’s voor de warmteproductie in warmtenetten

9

2.1.2

CO2 uitstoot per GJ

10

2.1.3

Invloed van de berekeningsmethode

11

2.1.4

Effect normeringen

11

Aangescherpte doelstelling
Van algemene doelstelling tot norm voor warmtenetten

12

3.2

Prognose uitstoot tot 2030

14

3.2.1

Gemiddelde CO2-intensiteit warmtenetten

14

3.2.2

Voldoen systemen aan de normeringen?

15

Conclusie

16

Houtige biogrondstoffen

4.2

18

Aandeel houtige biogrondstoffen in warmtenetten

4.1.1

19

SDE beschikkingen biomassa productie in warmtenetten

19

Alternatieven

4.2.1

6

12

3.1

4.1

5

9

2.1.1

3.3

4

8

21

Basislast, subpiek, piek

21

4.3

Ervaren knelpunten door de warmtebedrijven

24

4.4

Effect op haalbaarheid normen

24

4.5

Conclusie

26

Mogelijkheden normen verder te verlagen

27

5.1

Effect van de normering op CO2-uitstoot

27

5.2

Effect op het aantal systemen dat wel en niet aan de norm voldoet

28

5.2.1

Nieuwere warmtebronnen

30

5.2.2

Effect van het afbouwen van biogrondstoffen

31

5.3

Mogelijkheden om aan aangescherpte normen te voldoen (bestaande systemen)

32

5.4

Conclusie en aanbevelingen

32

Algemene conclusies

34

5

7

Bibliografie

36

Bijlage A: Berekeningen per opwekker

37

Bijlage B: Toekomstscenario’s opwek

42

Het Greenvis scenario

42

Het alternatieve scenario

42

Bijlage C: Warmtelevering uit houtige biogrondstoffen

44

Bijlage D: Ervaren knelpunten bij het ontwikkelen van alternatieve bronnen45
Bijlage E: Belemmeringen voor verdere verduurzaming

6

47

1 Inleiding
Het ministerie van EZK is van plan om in de komende jaren de toegestane CO 2-uitstoot van warmte uit
collectieve systemen terug te brengen. Daartoe wil zij in de Wet collectieve warmtevoorziening (WCW)
CO2-normen opnemen, om zo de duurzaamheid van warmtesystemen te borgen en verdere
verduurzaming te stimuleren. Het geleidelijk aanscherpen van deze normen moet leiden tot een
verduurzaming van de warmtesector, en specifiek alle bestaande en nog te realiseren collectieve
warmtesystemen.
Twee recente ontwikkelingen hebben hier invloed op: In het coalitieakkoord is de algemene landelijke
klimaatdoelstelling verhoogd van 49% reductie van de CO2-emissie in 2030 (ten opzichte van 1990), tot
tenminste 55%. Daarnaast is er de afgelopen jaren veel maatschappelijke en politieke discussie ontstaan
over het gebruik van houtige biogrondstoffen voor verwarming van de gebouwde omgeving 1. Daarom
heeft het ministerie een voorstel naar de Tweede Kamer gestuurd, waarin wordt voorgesteld per direct
geen nieuwe SDE++ subsidie te verstrekken voor warmte uit de verbranding van houtige biogrondstoffen
met een aflevertemperatuur lager dan 100 °C. Hieronder valt de warmte die geleverd wordt aan de
gebouwde omgeving en de glastuinbouw via warmtenetten.
De vraag van dit onderzoek is of de voorgestelde CO2-normen nog steeds voldoen, in het licht van
de aangescherpte ambitie (tenminste 55%) en het afbouwen van de subsidie voor houtige
biogrondstoffen.
Dat splitsen we uit in drie hoofdvragen:
1.

Is het nodig om de WCW duurzaamheidsnormen aan te scherpen, naar aanleiding van de
verhoogde klimaatdoelstellingen in het coalitieakkoord?

2.

In welke mate halen de warmtebedrijven de duurzaamheidsnormen als de SDE++ voor houtige
biogrondstoffen wordt afgebouwd?

3.

Wat zijn de mogelijkheden om de normen verder te verlagen en welke impact heeft dit?

Deze vragen zijn benaderd via de volgende deelvragen:
1.

2.

Is het nodig om de WCW duurzaamheidsnormen aan te scherpen, n.a.v. de verhoogde
klimaatdoelstelling (55%) in het coalitieakkoord?
a. Hoe vertaalt de aangescherpte doelstelling (55% reductie CO 2-uitstoot) zich naar de
warmtesector in de gebouwde omgeving?
b. Zijn de huidige WCW normen voldoende om de CO2-doelen voor de gebouwde
omgeving te halen?
c. Zo niet, wat moeten de normen (tussen 2024 en 2030) worden om de aangescherpte
doelstelling te halen?
d. In hoeverre voldoen warmtenetten aan de nieuwe normen?
In welke mate halen de warmtebedrijven de duurzaamheidsnormen nu nu de SDE++ voor
houtige biogrondstoffen wordt afgebouwd?
a. Hoeveel warmte voor warmtenetten wordt er op dit moment opgewekt vanuit houtige
biogrondstoffen? Hoeveel SDE-beschikkingen zijn er nu?

1

Zie bijvoorbeeld deze moties: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2020Z12293&did=2020D26309
en https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2021Z03752&did=2021D08240

GV22011-EZK-Onderzoek aanscherping WCW-normen

7

3.

b.

Tot wanneer lopen de huidige SDE-beschikkingen voor houtige biogrondstoffen?
Hoeveel houtige biogrondstoffen zal er in de komende jaren nog worden gebruikt
voor de verwarming van warmtenetten, als SDE-subsidie voor houtige
biogrondstoffen wordt afgebouwd?

c.

Hoeveel houtige biogrondstoffen zou er worden gebruikt voor warmteopwekking in
warmtenetten als de SDE voor houtige biogrondstoffen niet wordt afgebouwd?

d.

Welke andere hernieuwbare bronnen zijn beschikbaar om de afbouw van het gebruik
van houtige biogrondstoffen te compenseren en de WCW-duurzaamheidsnormen te
halen? Welke kansen en knelpunten zijn er bij de ontwikkeling van deze bronnen?

e.

Zijn de voorgestelde WCW-normen en hun tijdpad haalbaar in het licht van deze
ontwikkeling?

Wat zijn de mogelijkheden om de normen verder te verlagen en welke impact heeft dit?
a.

Hoeveel sytemen in de prognose voor 2030 voldoen aan de conceptnorm (25 kg
CO2/GJ) en hoeveel zouden dat er zijn met strengere normen?

b.

Wat is het effect van deze scenario’s op de totale CO2-uitstoot van warmtenetten in
Nederland?

c.

Wat zou er nodig zijn om aan de aangescherpte doelstellingen te voldoen: wat zijn de
mogelijkheden en onmogelijkheden daarvan?

Leeswijzer
In de volgende paragraaf lichten we de gehanteerde methode toe. Daarna behandelen we bovenstaande
hoofdvragen achtereenvolgens ieder in een eigen paragraaf:
Paragraaf 3. Aangescherpte doelstelling
Paragraaf 4. Houtige biogrondstoffen
Paragraaf 5. Mogelijkheden normen verder te verlagen
We behandelen de vragen één voor één, om zo de verschillende effecten te kunnen laten zien.

8

2 Methodiek bepaling warmteopwek en CO2uitstoot
In dit hoofdstuk lichten we de verschillende methodieken toe die in dit rapport toe zijn gepast. De lezer
die direct naar de resultaten wil kan dit hoofdstuk overslaan.
In 2020 voerde Greenvis een onderzoek uit naar de haalbaarheid van de concept WCW-normen (1). Hierin
zijn historische gegevens (2017, 2018, 2019) en een prognose (2020, 2025, 2030) opgenomen, beide zijn
gebaseerd op ontvangen informatie van warmtebedrijven. Hiervoor werden gegevens verzameld over
zowel de bestaande systemen van warmtebedrijven als hun plannen voor nieuwe netten, uitbreidingen en
verduurzaming. Voor een uitgebreide beschrijving van de methode verwijzen we naar de Greenvis
rapportage zelf. De resultaten uit dit onderzoek hebben wij nu geüpdatet met nieuwe kengetallen uit de
Klimaat- en Energieverkenning 2021 (KEV21) (2) en de lijst kengetallen voor duurzaamheidsrapportage
warmtenetten van RVO (3). Deze gegevens vormen het uitgangspunt voor dit onderzoek.
De resultaten voor historische warmtenetten hebben we uitgebreid met gegevens voor 2020 uit de
duurzaamheidsrapportage voor warmtenetten van het RVO. (4) Daarnaast hebben we, als
gevoeligheidsanalyse, een alternatief toekomstscenario opgesteld. De prognoses in dit hoofdstuk houden
nog niet expliciet rekening met de recente veranderingen in de subsidieverstrekking voor houtige
biogrondstoffen. De uitfasering van houtige biogrondstoffen behandelen we in hoofdstuk 4.
2.1.1

Twee scenario’s voor de warmteproductie in warmtenetten

De Greenvisstudie uit 2020 werkt met een representatieve afspiegeling van de warmtenetten in Nederland.
60% van de grote systemen en 35% van de kleine systemen zijn in die studie opgenomen. Om een goed
beeld te krijgen van de totale opwek, kijken we daarom ook naar de duurzaamheidsrapportage van RVO.
Die bevat bovendien de daadwerkelijk gerealiseerde cijfers over 2020, in de Greenvis-studie was 2020 nog
een prognose.
Uit de duurzaamheidsrapportage van warmtenetten van het RVO blijkt dat er in 2020 een opwek van zo’n
28,5 PJ was (4). Figuur 1 laat zien dat de duurzaamheidsrapportages van RVO met name meer aftapwarmte
en restwarmte bevatten t.o.v. de Greenvis inventarisatie van 2020.

9

Figuur 1: Warmteopwek voor warmtenetten uit RVO duurzaamheidsrapportage en op basis van de geüpdatete greenvis
inventarisatie.

In het klimaatakkoord is afgesproken om in 2030 een warmtevraag van 40 PJ via warmtenetten te
realiseren. Hiervoor is een warmteopwek van bijna 50 PJ nodig. Voor de warmteopwek voor 2030
beschouwen we twee scenario’s, het Greenvis en het alternatieve scenario. Het Greenvis scenario’s is
gebaseerd op de plannen voor uitbreiding van bestaande netten en aanleg van nieuwe netten die
warmtebedrijven in 2019/2020 hadden en gaat uit van een opwek van 26,7 PJ in 2030. Dit is niet het totaal,
maar een representatieve steekproef. Het alternatieve scenario is opgesteld in overleg met het RVO en
EZK. Dit scenario voldoet bijna aan de ambities uit het klimaatakkoord. De totale opwek in het alternatieve
scenario is 47,7 PJ, wat bij een totale efficientie van 80% uitkomt op ca. 38 PJ levering. Bijlage B:
Toekomstscenario’s opwek staat een overzichtstabel met de opwekking per toekomstscenario.
2.1.2

CO2 uitstoot per GJ

Voor de verschillende scenario’s is de CO2-uitstoot per opwekker bepaald. De berekeningen zijn
gebaseerd op de methode Harmelink2 zoals beoogd in de concept WCW en zijn verder toegelicht in
Bijlage A: Berekeningen per opwekker (5). De gegevens van RVO bevatten al de CO2 uitstoot, waardoor
hierbij geen berekeningen zijn uitgevoerd. Voor het alternatieve scenario is er uitgegaan van een totale
efficiëntie van opwek tot eindgebruiker van 80%. In het andere scenario zit de warmtelevering al in de
gebruikte gegevens.

2

Methode Harmelink, zoals beschreven in het rapport ‘duurzaamheid van warmte- &koudelevering’.
www.rvo.nl/warmtewet ,

10

2.1.3

Invloed van de berekeningsmethode

Een belangrijk aandachtspunt bij de uitstoot per systeem is de invloed van de gebruikte rekenmethodiek.
Dit geldt met name voor de berekening van de CO2-uitstoot van aftapwarmte: warmte uit een
elektriciteitscentrale die ten koste gaat van een deel van de elektriciteitsproductie (ook wel WKK met
derving genoemd). Bij aftapwarmte wordt zowel elektriciteit als warmte geproduceerd. De vraag is hoe je
de CO2-uistoot het eerlijkst over deze twee producten verdeelt. In dit rapport zijn twee rekenmethodieken
gebruikt: de methode Harmelink3, die opgenomen is in de concept WCW, en een methode die gebruikt
wordt in het Emission Trade System (het handelssysteem in Europa voor de CO2-uitstoot van de industrie):
de ETS-methode. (6) De methodieken worden verder toegelicht in Bijlage A: Berekeningen per opwekker.
In de ETS methode wordt veel meer CO2-uitstoot voor aftapwarmte gerekend dan in de methode
Harmelink. Daarnaast neemt de uitstoot van aftapwarmte niet af door de verduurzaming van het
elektriciteitsnet, wat bij de methode Harmelink wel gebeurt.
2.1.4

Effect normeringen

Wanneer we het effect van CO2-normering beschouwen moeten we per warmtesysteem kijken, niet per
opwekker. Warmtenetten bevatten over het algemeen namelijk verschillende opwekkers. Hierbij kunnen
de opwekkers elkaars hoge (of lage) CO2-uitstoot afvlakken. Daarnaast zal de CO2-besparing onterecht
groot zijn als we de besparing per opwekker beschouwen. Hiervoor een kort rekenvoorbeeld:
Stel we hebben een CO2-normering van 30 kg/GJ en een warmtesysteem die voor 50% op aardgas draait
en 50% op biomassa. De intensiteit van de aardgas- en biomassaketels zijn 58,5 kg/GJ en 0 kg/GJ. Samen
leidt dit tot een systeem van intensiteit van 29,3 kg/GJ, waarmee het systeem aan de normering van 30
kg/GJ voldoet. Hierdoor zal bij invoering van de norm geen reductie van CO2 gestimuleerd worden.
Als wij echter de besparing per opwekker uitrekenen, krijgen we (foutief) een ander beeld. De
biomassaketel voldoet met 0 kg/GJ aan de norm van 30 kg/GJ, waardoor voor de biomassaketel niet
bespaard hoeft te worden. De aargasketel voldoet met een uitstoot van 58,5 kg/GJ niet aan de norm. De
aardgasketel zal 58,5-30 = 28,5 kg/GJ CO2 moeten besparen. Aangezien beide ketels de helft van de
opgewekte energie betreft, is de totale bespaarde uitstoot het gemiddelde van de twee ketels. Dit kom
neer op 14,3 kg/GJ. We zouden dus concluderen dat er 14,3 kg/GJ bespaard wordt door de normering. In
de praktijk klopt dit niet, omdat het systeem als één geheel wordt beschouwd zoals besproken in de vorige
alinea. Uiteindelijk zou de besparing 0 kg/GJ zijn i.p.v. 14,3 kg/GJ.
De bespaarde CO2-uitstoot door de normering is bepaald door de intensiteit die boven de normering valt
te vermenigvuldigen met de bijbehorende warmtelevering. Oftewel als een systeem van 100 GJ een
uitstoot van 35 kg/GJ heeft, zal er met een norm van 25 kg/GJ: 35-25= 10 kg/GJ * 100 GJ = 1000 kg CO 2
bespaard worden. Hierbij is er per warmtesysteem gekeken, aangezien de normering per warmtesysteem
en niet per opwekker werkt. Om deze reden behandelen we in hoofdstuk 5.1 ook alleen maar het scenario
van de Greenvis inventarisatie voor 2030. Het alternatieve scenario is niet opgedeeld in warmtesystemen,
waardoor het effect van de normen slecht te beoordelen is.

3

De aftapwarmte berekening uit de methode Harmelink wordt ook wel een ‘power loss methode’ genoemd.

11

3 Aangescherpte doelstelling
De algemene klimaatdoelstelling in Nederland wordt verhoogd van 49% reductie van de CO2-emissie in
2030 (ten opzichte van 1990), tot tenminste 55%. Deze paragraaf gaat in op de vraag of het daarom nodig
is om de duurzaamheidsnormen die in de concept WCW zijn opgenomen aan te scherpen? (De effecten
van het stoppen van de subsidie voor houtige biogrondstoffen is hier nog niet in meegenomen.)

3.1

Van algemene doelstelling tot norm voor warmtenetten

Er zijn doelstellingen op drie niveaus:
1.

De ambitie van 55% CO2-reductie in 2030, is een algemene doelstelling voor het hele land, en
is gedefinieerd ten opzichte van de CO2-uitstoot in 1990.

2.

De eerste vraag is hoe zich dit vertaalt naar een doelstelling voor warmtenetten. Daarvoor
grijpen we terug op het klimaatakkoord. De toenmalige landelijke ambitie was 49% CO2-reductie
ten opzichte van 1990. Voor warmtenetten is als doelstelling een CO2-intensiteit afgesproken van
18,9 kg CO2 per GigaJoule, gemiddeld over alle warmtenetten in Nederland. Deze waarde is
bepaald als 70% reductie ten opzichte van een cv-ketel van dat moment (ten tijde van het
klimaatakkoord)4.

3.

Tot slot zijn er de normen, uit de concept WCW 5. Deze gelden per systeem. Elk warmtenet moet
hier dus aan voldoen, in tegenstelling tot de doelstelling uit het klimaatakkoord, die gaan over
het gemiddelde voor alle warmtenetten. De normen zijn een bovengrens; daarom liggen ze
hoger dan de gemiddelde doelstelling voor de sector. Er zullen immers altijd warmtenetten zijn
die boven of onder het gemiddelde uitkomen. De normen dienen om de warmtenetten met de
hoogste CO2-uitstoot te dwingen tot verduurzaming.

In de concept WCW uit 2020 zijn de volgende normen opgenomen, die in de loop van de tijd steeds
worden aangescherpt.
Tabel 1. Concept normen voor de CO2-uitstoot per GJ geleverde warmte, uit de concept WCW.

Jaar

Maximale CO2-uitstoot per eenheid
geleverde warmte (kg CO2/GJ)

2022

40,00

2023

38,13

2024

36,25

2025

34,38

2026

32,50

2027

30,63

2028

28,75

2029

26,88

2030

25,00

Voor de vertaling van de 55%-doelstelling naar warmtenetten, kijken we eerst naar een aanscherping van
de gemiddelde sectordoelstelling voor de warmtenetten. Deze correspondeert namelijk, net als de 55%-

Klimaatakkoord, p38 (2019): “Voor de woningen en utiliteitsgebouwen die aangesloten zijn of worden op een
stadswarmtenet (40 PJ in 2030), zullen de warmtebedrijven een gemiddelde CO2-reductie realiseren van 70% in 2030
ten opzichte van een huidige cv-ketel op aardgas: dit betekent dat de CO2-intensiteit van de warmte geleverd door
stadswarmtenetten wordt verlaagd naar 18,9 kg CO2/GJ.”
5
Wet collectieve warmtevoorziening internetconsultatie (2020), artikel 2.16
4

12

doelstelling, met een CO2-reductie. Vervolgens kijken we of, om de aangescherpte doelstelling voor
warmtenetten te halen, het nodig is om ook de normen aan te scherpen.
Voor de gemiddelde sectordoelstelling zien wij twee opties.
•
Optie 1: ten opzichte van cv-ketel
De doelstelling van gemiddeld 18,9 kg CO2/GJ is bepaald als 70% CO2-reductie ten opzichte van
een cv-ketel. Je zou dus kunnen zeggen dat de doelstelling van 55% reductie al ruimschoots
wordt gehaald voor warmtenetten. Immers, verreweg de meeste woningen die op een warmtenet
•

worden aangesloten, hadden tot dat moment een cv-ketel.
Optie 2: verhouding gelijk houden
Van 49% naar 55% is aanscherping van 12%. Een logische redenering is om ook de doelstelling
voor warmtenetten 12% aan te scherpen. De doelstelling gemiddeld voor warmtenetten gaat dan
van 18,9 kg CO2/GJ naar 16,6 kg CO2/GJ.

In de rest van dit document gaan wij uit van de tweede invulling van deze ambitie, als ‘strengste’ optie,
hoewel optie 1 op zich ook een legitieme redenering is. Als de doelstelling van optie 2 behaald wordt, is
de doelstelling uit optie 1 daarmee automatisch ook behaald.
Overigens is in deze redenering nog niet gekeken naar de effecten van de afbouw van houtige
biogrondstoffen. Daar komen we in paragraaf 4 en 5 op terug.
Tabel 2. Relatie tussen landelijke doelstelling, gemiddelde doelstelling voor warmtenetten en normen per systeem..

Landelijke doelstelling CO2reductie

Doelstelling voor
warmtenetten, gemiddeld
over de sector
(klimaatakkoord)

Norm per systeem
(concept WCW)

49%

18,9 kg CO2/GJ

25 kg CO2/GJ

55%

Voorstel: 16,6 kg CO2/GJ

?

De vraag die we hieronder onderbouwen, is:

Is de norm per systeem van 25 kg CO2/GJ voldoende om de aangescherpte sectordoelstelling (16,6
kg CO2/GJ gemiddeld over de warmtenetten) te halen?

13

3.2
3.2.1

Prognose uitstoot tot 2030
Gemiddelde CO2-intensiteit warmtenetten

Hoe voldoen de verschillende prognoses aan de aangescherpte sectordoelstelling van 16,6 kg CO2/GJ?
Tabel 3 laat de CO2-intensiteit over de sector zien in de verschillende scenario’s. De scenario’s zijn
toegelicht in hoofdstuk 2.1.1. De resultaten voor 2020 komen uit op 21,5 en 24,0 kg/GJ, waarmee de
doelstelling voor 2030 van 16,6 kg/GJ nog niet wordt gehaald. Maar in 2030 komt het sector gemiddelde
in beide scenario’s wel onder de norm, namelijk met 12,3 kg/GJ en 14,1 kg/GJ. De verduurzaming van de
warmtelevering komt met name door twee factoren: inzet van meer duurzame warmtebronnen en de
verduurzaming van het elektriciteitsnet. Het effect van de verduurzaming van het elektriciteitsnet op de
emissie van de opwekkers is geïllustreerd in Figuur 2.
Tabel 3: Gemiddelde CO2-intensiteit over de hele sector voor de verschillende scenario’s. De laatste kolom laat de
resultaten wanneer aftapwarmte via de ETS-methode wordt bepaald.

Scenario

Historische gegevens
2020

Prognose 2030

CO2-intensiteit
(kg CO2/GJ)

CO2-intensiteit ETS
methode aftapwarmte

Greenvis 2020

21,5 kg/GJ

33,9 kg/GJ

RVO

24,0 kg/GJ

-

Greenvis 2030

12,3 kg/GJ

16,3 kg/GJ

Alternatief scenario

14,1 kg/GJ

27,8 kg/GJ

In Tabel 3 is het effect van de ETS methode duidelijk zichtbaar, alle CO2-intensiteiten stijgen flink. In het
alternatieve scenario is de nieuwe CO2-intensiteit 27,8 kg/GJ, waarmee er niet aan de doelstelling van 16,6
kg/GJ wordt voldaan. Het Greenvis 2030 scenario voldoet nog wel aan de normering. Dit komt met name
doordat de inzet van aftapwarmte flink afneemt in het Greenvis scenario. Voor het RVO scenario is geen
doorrekening gemaakt met de ETS methode. Dit komt omdat de CO2-uitstoot gebaseerd is op
gerapporteerde waardes, en niet op berekeningen.
Bij de sectorgemiddeldes in Tabel 3 is nog geen rekening gehouden met de CO2-normeringen. Wanneer
er een CO2-normering komt, zal een deel van de systemen niet voldoen, waardoor deze systemen dan
moeten verduurzamen. Wel houden de prognoses al impliciet rekening met CO2-normeringen. Vanwege
verwachte strengere eisen (en intrinsieke motivatie) vindt er verduurzaming in de warmtenetten plaats,
waardoor de prognoses voor 2030 beter presteren. Warmtebedrijven sorteren dus al voor op strengere
CO2-eisen.

14

Figuur 2: Ontwikkeling CO2 intensiteit van verschillende opwekkers. De daling komt door de verduurzaming van het
Nederlands elektriciteitsnet.

3.2.2

Voldoen systemen aan de normeringen?

Figuur 3 laat de CO2-uitstoot per GJ zien van verschillende warmtesystemen, gesorteerd op de
hoofdopwekker. De hoofdopwekker is de opwekker die de meeste warmte aan het systeem levert. Dit
betekent dat bijvoorbeeld onder WKO ook een deel van de opwek van aardgasketels kan komen (veel
WKO-systemen hebben een piekketel die op aardgas draait). De verdeling van warmtebronnen in de
systemen komen uit de data van de Greenvis inventarisatie (1).

15

Figuur 3. Prognose van de CO2-uitstoot per GJ van warmtenetten, uitgeplitst naar de hoofdbron van het systeem.

Volgens deze prognose voldoen warmtenetten met als hoofdbron bio-energie, AVI en Aftapwarmte in
2030 gemiddeld aan de norm. Daarbij moet opgemerkt worden dat bio-energie wordt afgebouwd en dat
aftap-centrales fossiele brandstoffen gebruiken (aardgas of kolen). Zij zijn op termijn dus niet verenigbaar
met de doelstellingen van de rijksoverheid. Vanwege de vergroening van de elektriciteitsmix, zal een deel
van deze centrales uitgefaseerd worden of niet meer voltijds ingezet. Dat heeft direct impact op de
warmtevoorziening.
Als een hoofdopwekker aan de norm voldoet, betekent dit overigens niet dat álle systemen met deze
bronnen aan de norm voldoen. Bijvoorbeeld oudere systemen kunnen minder efficiënt zijn dan nieuwere.
In het voorgaande rapport (Inventarisatie duurzaamheid warmtenetten, Greenvis (2020)) is een analyse te
vinden van welk percentage van de systemen aan de normen voldoen en welke knelpunten er zijn. Het
effect van de normering op de CO2-uitstoot van de netten wordt in hoofdstuk 5.1 behandeld.

3.3

Conclusie

Of de aangescherpte ambitie van het kabinet (55% CO2-reductie in 2030 in plaats van 49%) een aanleiding
vormt om de normen die beoogd zijn in de WCW aan te scherpen, is van een paar factoren afhankelijk.
Voor de vertaling van de 55%-ambitie naar warmtenetten zijn twee opties: De huidige doelstelling uit het
klimaatakkoord (18,9 kg CO2/GJ) is gebaseerd op een reductie van 70% tov de cv-ketel. Het is daarom te
verdedigen dat deze al ruimschoots voldoet aan de 55%-ambitie. Ook kan de doelstelling voor de
gemiddelde CO2-intensiteit van warmtenetten met dezelfde verhouding worden aangescherpt, deze
wordt dan 16,6 kg CO2/GJ, gemiddeld over alle warmtenetten. In eerste instantie wijzen de twee
verschillende prognoses voor 2030 erop dat warmtenetten hier gemiddeld ruim aan voldoen.
Hier zijn twee belangrijke kanttekeningen bij te plaatsen. Ten eerste maakt de afbouw van de SDE++ voor
houtige biogrondstoffen het lastiger om de doelstellingen te halen. Hier gaan we in het volgende
hoofdstuk op in.
Ten tweede hangt deze conclusie sterk af van de berekeningsmethode van met name aftapwarmte. In
Europa is de ETS-methode gangbaar, met deze methode worden de doelstellingen niet gehaald. Eventuele
aanpassing van de rekenmethodiek moet altijd samengaan met een herbeoordeling van de

16

sectordoelstelling en de normen, omdat de haalbaarheid hiervan onlosmakelijk verbonden is met de wijze
waarop de CO2-uitstoot berekend wordt. Dit kan niet zonder overleg met de warmtesector.
Niet alle systemen voldoen direct aan de systeem norm van 25 kg/GJ. Juist duurzame bronnen die op
termijn écht fossielvrij zijn, zoals WKO of aquathermie, hebben tot 2030 soms nog moeite om aan de norm
te voldoen. Zij verbruiken namelijk relatief veel elektriciteit, en dat is nu nog niet volledig vergroend. Op
de lange termijn, als elektriciteit volledig duurzaam wordt opgewekt, zijn dit echter juist wel duurzame
bronnen. Hoewel aanscherping van de normen op de korte termijn leidt tot een lagere CO 2-uitstoot, kan
het daarom voor de langere termijn een averechts effect hebben: de introductie van de bronnen die
uiteindelijk het meest duurzaam zijn wordt erdoor afgeremd. Bronnen die wel ruimschoots aan de norm
voldoen in 2030 zijn bio-energie, AVI en aftapwarmte. Juist deze bronnen zijn op lange termijn niet
verenigbaar met doelstellingen van de rijksoverheid op het gebied van circulaire economie of het
uitfaseren van fossiele brandstoffen.
Of aanscherpen van de normen wenselijk is, en wat het effect zou zijn, wordt in het hoofdstuk 5 besproken.

17

4 Houtige biogrondstoffen
Op 22 april 2022 heeft het ministerie van Economische Zaken en Klimaat een bief naar de Tweede Kamer
gestuurd, waarin wordt aangekondigd per direct geen nieuwe SDE++ subsidie te verstrekken voor gebruik
van houtige biogrondstoffen voor de productie van lagetemperatuurwarmte. Hierbij wordt met
lagetemperatuurwarmte alle warmte bedoeld die geleverd wordt aan de gebouwde omgeving en de
glastuinbouw via bijvoorbeeld warmtenetten. Deze warmte heeft in de regel een aflevertemperatuur bij
de afnemer van 100°C of lager. 6. Daarmee reageerde het ministerie op de maatschappelijke en politieke
discussie die de afgelopen jaren ontstaan is over het gebruik van houtige biogrondstoffen voor
verwarming van de gebouwde omgeving. Het ministerie benoemt onder andere zorgen over
luchtkwaliteit, ontbossing, verlies aan biodiversiteit en daarmee de duurzaamheid van biogrondstoffen.
De vraagstelling in dit rapport is: in welke mate halen warmtebedrijven de duurzaamheidsnormen
(die beoogd zijn in de WCW) nu er geen nieuwe SDE++ voor houtige biogrondstoffen wordt
afgegeven?
Daartoe gaan we in op de vragen:
a)

Hoeveel warmte voor warmtenetten wordt er op dit moment opgewekt vanuit houtige
biogrondstoffen? Hoeveel SDE-beschikkingen zijn er nu?

b)

Tot wanneer lopen de huidige SDE-beschikkingen voor houtige biogrondstoffen? Hoeveel
houtige biogrondstoffen zal er in de komende jaren nog worden gebruikt voor de verwarming
van warmtenetten, als SDE-subsidie voor houtige biogrondstoffen wordt afgebouwd?

c)

Hoeveel houtige biogrondstoffen zou er worden gebruikt voor warmteopwekking in
warmtenetten als de SDE voor houtige biogrondstoffen niet wordt afgebouwd?

d)

Welke andere hernieuwbare bronnen zijn beschikbaar om de afbouw van het gebruik van
houtige biogrondstoffen te compenseren en de WCW-duurzaamheidsnormen te halen? Welke
kansen en knelpunten zijn er bij de ontwikkeling van deze bronnen?

e)

Zijn de voorgestelde WCW-normen en hun tijdpad haalbaar in het licht van deze ontwikkeling?

Methode
Voor de meer kwantitatieve vragen inventariseerden wij de lopende SDE++ beschikkingen en diverse
literatuurbronnen. Voor het achterhalen van knelpunten en plannen voor alternatieve bronnen
interviewden we vijf warmtebedrijven, die verantwoordelijk zijn voor de meeste biogrondstoffen-inzet in
Nederland. De geïnterviewde partijen zijn:
•

Vattenfall

•

Eneco

•

HVC

•

Ennatuurlijk

•

Stadsverwarming Purmerend

Daarnaast baseren we ons op literatuur, in het bijzonder twee eerdere studies van het PBL en TNO:
•
•

6

Advies uitfasering houtige biogrondstoffen voor warmtetoepassingen, PBL (2020)
Alternatieven voor warmtelevering in de gebouwde omgeving en glastuinbouw bij uitfasering
houtige van biogrondstoffen – Inzicht in de kosten, TNO (2021)

Zie: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2022Z08300&did=2022D16747

18

4.1

Aandeel houtige biogrondstoffen in warmtenetten

Er zijn meerdere bronnen die rapporteren over het aandeel houtige biomassa in warmtenetten. Het
aandeel biomassa in 2020 wordt tussen de 3,9 PJ en 6 PJ gerapporteerd. Voor de prognose voor 2030
wordt tussen de 4,5 PJ en 14 PJ genoemd. (Zie kader).
Hoeveelheid biomassa in warmtenetten
In de Greenvis inventarisatie uit 2020 beslaat het aandeel van warmteproductie door biomassa in
warmtenetten ca. 3,9 PJ in 2020 en 7,3 PJ in 2030. (1) De totale warmtelevering door warmtenetten is
in dit scenario 26,7 PJ in 2030. Deze inventarisatie volgt uit interviews met warmteleveranciers, maar
deze inventarisatie is een steekproef en daardoor niet volledig. De Klimaat- en Energieverkenning 2021
(KEV21) gaat uit van 6 PJ biomassa in 2019. De prognose van de KEV21 voorziet een groei van 8 PJ,
resulterend in 14 PJ warmteproductie voor biomassa in 2030. (2) Uit de duurzaamheidsrapportages van
warmtenetten van het RVO, volgt dat de productie van warmte door houtige biomassa in 2021 4,4 PJ
was, waarbij de totale productie van de warmtenetten 28,5 PJ is. Deze duurzaamheidsrapportage bevat
alleen grote en middelgrote warmtenetten. (4) In het alternatieve scenario uit hoofdstuk 2 is er geen
groei van biomassa voorzien en is de warmteproductie van biomassa 4,5 PJ. De totale opwek is 47,7 PJ
in het alternatieve scenario. In de rapportage “Advies uitfasering Houtige Biogrondstoffen voor
warmtetoepassingen” leidt het PBL van de Warmtemonitor 2019 (9) af dat de productie door biomassa
in 2018 2,6 PJ was en gaat groeien tot ruim 11 PJ in 2030. Voor 2019 en 2020 noemt het PBL een
warmteproductie door biomassa van respectievelijk 5,4 PJ en 7,5 PJ. (9) Volgens het PBL komt het
totale aandeel van kleine netten van 2018 tot 2023 uit op 0,2 PJ. (9)

Opvallend is dat geen van de ramingen voldoet aan de ambitie van het klimaatakkoord voor 40 PJ
warmtelevering doormiddel van warmtenetten in 2030. De prognose van de KEV21 komt uit op 28 PJ voor
woningen en diensten in 2030. Dit is 12 PJ minder dan de ambitie voor 40 PJ uit het klimaatakkoord. (7)
4.1.1

SDE beschikkingen biomassa productie in warmtenetten

Figuur 4 laat een inschatting zien van het aantal SDE-subsidies in houtige biogrondstoffen voor de
grootste warmtesystemen. Deze inschatting is gebaseerd op het SDE-overzicht van RVO (8) en tabel 2.4
van het PBL rapport “Advies uitfasering houtige biogrondstoffen” (9). Deze tabel is ook te vinden in
Bijlage C.
In Figuur 4 is de afloop van de beschikkingen weergeven. Hiermee zijn alleen de systemen meegenomen
waarvoor in de PBL-tabel in 2023 minstens 0,1 PJ biomassa ingezet wordt. Het kan zijn dat één systeem
meerder beschikkingen heeft, maar in Figuur 4 is er voor elk systeem maar één keer subsidie meegeteld.
Volgens deze analyse zullen voor de grote netten in 2031 de subsidies zijn verlopen.

19

Figuur 4: Sde subsidies voor houtige biobrandstoffen voor gebouwde omgeving. Dit behelst meer dan alleen
warmtenetten. De prognose voor warmtenetten is 7,4 PJ in 2023. Bron : pbl 8

Voor hoeveel biogrondstoffen is vervanging nodig, nu er geen nieuwe SDE++ meer wordt verstrekt?
Het is moeilijk kwantitatief te maken hoeveel biogrondstoffenprojecten exact niet doorgaan door het

nieuwe beleid. Uit de interviews met warmtebedrijven komt naar voren dat een deel van de plannen voor
nieuwe biogrondstoffen-installaties de afgelopen twee jaar al is gesneuveld als gevolg van de kritische
publieke opinie en gebrek aan politieke steun, zowel landelijk als bij gemeenten. Anderzijds zijn er
voorbeelden van projecten die wél hun SDE++ subsidie al binnen hebben (en dus feitelijk geen gevolgen
ondervinden van het nieuwe beleid), maar waarvan het doorgaan onzeker is om dezelfde twee redenen
(publieke opinie en gebrek aan politieke steun).
Zoals besproken varieert de verwachte inzet van biogrondstoffen in 2030 tussen 4,5 PJ en 14 PJ. Bij een
volledige uitfasering van biogrondstoffen moet deze hoeveelheid energie door alternatieve bronnen
worden opgevangen. Een andere onzekere factor is of een deel van de systemen zonder subsidie
biogrondstoffen blijft gebruiken. Wanneer het grootste deel van de biogrondstoffen-systemen blijven
leveren, zal ongeveer 2 tot 3 PJ (25%) door alternatieve bronnen moeten worden opgevangen. Door de
onzekerheid over het aantal biogrondstoffensystemen dat zal blijven leveren, zal er tussen de 2 en 14 PJ
via alternatieve bronnen moeten worden opgewekt.
Hierbij is geen rekening gehouden met het verschil tussen de totale warmteopwek van warmtenetten in
de prognoses en de ambitie van het klimaatakkoord. Hiervoor komt de prognose van de KEV21 nog 12 PJ
te kort, zoals geïllustreerd in. Voor het gat tot de ambitie klimaatakkoord hebben we geen
biomassabesparing gerekend, maar ook voor deze 12 PJ zullen alternatieve bronnen dan houtige
biomassa gebruikt moeten worden.

Figuur 5: Overzicht ambitie extra warmtelevering 2030.

20

4.2

Alternatieven

In de interviews met de warmtebedrijven is besproken wat zij zien als de belangrijkste alternatieven voor
houtige biogrondstoffen en tegen welke knelpunten zij aanlopen bij de ontwikkeling ervan.
Twee technische eigenschappen van biogrondstoffen zijn dat het hogetemperatuurwarmte levert en goed
regelbaar is. Dit is van belang voor het zoeken naar alternatieven. Daarnaast is het, in verhouding tot
andere duurzame warmtebronnen, relatief goedkoop. Ook is het goed schaalbaar: er bestaan zowel kleine
als grote systemen en de hoeveelheid opgewekte warmte kan in veel gevallen meegroeien als het net
groeit.
4.2.1

Basislast, subpiek, piek

De hoeveelheid warmte die getransporteerd wordt door een warmtenet, verschilt logischerwijs sterk per
seizoen. We maken onderscheid in drie categorieën:
-

Basislast: is er het hele jaar, en bestaat voor een groot deel uit de vraag naar warm tapwater

-

Subpiek: de wintermaanden

-

Piek: de meest koude dagen.

Figuur 6. Warmtevraag door het jaar heen.

Alternatieven voor de basislast
Meest genoemd door de geïnterviewde partijen zijn geothermie en aquathermie. Daarnaast noemen
sommige partijen: restwarmte, collectieve luchtwarmtepompen en zonthermie in combinatie met opslag.
-

Aquathermie. Dit betreft zowel warmte uit afvalwater (RWZI’s) als uit oppervlaktewater, en wordt
vaak toegepast in combinatie met WKO. Diverse warmtebedrijven zijn bezig met het ontwikkelen
van aquathermieprojecten – vaak hun eerste project met deze techniek. Ontwikkeltijden zijn
(indicatief) 5-7 jaar. Een knelpunt dat warmtebedrijven ervaren is dat het lastig kan zijn om SDEsubsidie te krijgen voor aquathermie (zie Bijlage D: Ervaren knelpunten bij het ontwikkelen van
alternatieve bronnen).
CO2-uitstoot (voor de basislast) wordt veroorzaakt door het elektriciteitsgebruik. De CO2-uitstoot
neemt dus vanzelf af als de elektriciteitsmix vergroent. Daarmee zijn de concept-WCW-normen
in 2030 veelal haalbaar met deze techniek.

21

-

Geothermie. Wordt door de meeste warmtebedrijven gezien als belangrijke nieuwe bron;
diverse warmtebedrijven zijn betrokken bij geothermieprojecten. Ontwikkeltijden zijn (indicatief)
7-10 jaar – daarom speelt het in de prognoses tot 2030 een beperkte rol. In gebieden waar
geothermie al meermaals is toegepast kunnen de doorlooptijden korter uitvallen. Er is ruime
ervaring met de toepassing van geothermie in de tuinbouw, maar nog minder in de gebouwde
omgeving, en ook niet in elke regio in Nederland. Dat brengt onzekerheid met zich mee: zowel
technisch (bijvoorbeeld de gesteldheid van de ondergrond) als qua omgevingsmanagement
(bezwaarprocedures, etc.).
Bij de warmtebedrijven leven zorgen over het draagvlak voor geothermie, en eventuele
vertragingen die dat tot gevolg kan hebben (zieBijlage D: Ervaren knelpunten bij het ontwikkelen
van alternatieve bronnen).
CO2-uitstoot wordt veroorzaakt door pompenergie (kleine hoeveelheid) en door de bijvangst van
olie en gas7. Dit laatste verschilt per regio, en kan een belemmering vormen om de conceptWCW-normen te halen.

-

Restwarmte. De geïnterviewde partijen zetten over het algemeen niet in op restwarmte,
vanwege allerlei praktische bezwaren. De belangrijkste is dat warmtebedrijven werken aan
langetermijnprojecten (minimaal 5 jaar planvorming, 25 jaar exploitatie), terwijl bedrijven die
restwarmte beschikbaar hebben zich vaak niet voor meer dan 5 jaar vast willen leggen.
Uitzondering is HVC in Dordrecht. Hier was tot enkele jaren geleden een nieuwe
biogrondstoffencentrale beoogd, in plaats hiervan wordt nu restwarmte uit de afvalverbranding
ontwikkeld. Omdat HVC als afvalbedrijf hun eigen restwarmte beschikbaar heeft, speelt
bovenstaand bezwaar hier niet.
Met restwarmte worden de concept-WCW-normen over het algemeen ruimschoots gehaald.

-

Zonthermie wordt door de meeste partijen gezien als mogelijk interessant voor de toekomst,
maar nog niet marktrijp.

-

Collectieve luchtwarmtepompen worden maar een enkele keer genoemd door de
geïnterviewde partijen, en pas als andere opties afvallen.

Alternatieven voor de piek
In veel huidige warmtenetten zijn piekketels gestookt op aardgas. Een duurzaam alternatief is er op dit
moment eigenlijk nog niet. De volgende technieken kunnen een rol spelen, maar zijn in de huidige vorm
nog niet voldoende beschikbaar of geschikt om de volledige piek op te vangen:
-

E-boilers. Water wordt elektrisch verwarmd tot hoge temperaturen en kortdurend opgeslagen
(enkele uren). Voordeel is dat de techniek goedkoop is in aanleg, hoge temperatuur levert en dat
de boilers gevuld kunnen worden op het moment dat er veel stroom voorhanden is. Nadeel is
het lage rendement: in tegenstelling tot een warmtepomp wordt geen omgevingswarmte
gebruikt; de warmte wordt volledig elektrisch opgewekt. De COP is daardoor lager dan 1 (voor
elke joule warmte is meer dan 1 joule elektriciteit nodig).
Daarnaast worden E-boilers vooral ingezet bij overschot duurzame stroom. Dat zal vaak niet
gelijktijdig zijn met de piek in warmtevraag. Opslag is in een E-boiler alleen kortdurend (enkele
uren) mogelijk.

-

Waterstof: groene waterstof is de komende jaren zeer beperkt beschikbaar. Wanneer de
productie wordt opgeschroefd, wordt dit in eerste instantie ingezet voor de verduurzaming van

7

Zie: Whitepaper_TNO_2020_duurzaamheid_geothermie_in_warmtenetten.pdf (2020)

22

de industrie en zwaar transport. Vóór 2030 is de verwachting dat waterstof geen grote rol zal
spelen in de productie van warmte onder de 100°C zoals warmte voor warmtenetten.
-

Groen gas: dit is gas uit biologische bronnen, zoals mest, gft en agrarische reststromen, dat
opgewerkt wordt tot (Groningse) aardgaskwaliteit. De beschikbaarheid ervan is echter beperkt
en is er concurrentie van andere sectoren voor dezelfde biologische bronnen.

De alternatieven die voor de basislast een rol kunnen spelen, zijn om de volgende redenen niet of minder
geschikt als piekbron:
-

Geothermie heeft in veel gevallen voldoende temperatuur, maar is financieel onvoordelig als
piekbron: de investering in een geothermiebron is dusdanig hoog, dat de kosten voor de warmte
zeer hoog uitpakken wanneer de bron slechts een korte periode per jaar wordt ingezet.
Geothermie wordt daarom niet gezien als ‘regelbaar vermogen’: een bron die je aan en uit kunt
zetten. Voor de basislast is geothermie wel geschikt.

-

Aquathermie, luchtwarmtepompen, wko en andere oplossingen die van een collectieve
warmtepomp gebruik maken: de pieklast vraagt zeer veel stroom, hoewel minder dan bij eboilers. Dit geeft een forse belasting op het elektriciteitsnet. Daarnaast zijn de investeringskosten
per GJ hoog voor toepassing als piekvoorziening. Voor de basislast en eventueel de subpiek zijn
deze bronnen wel geschikt.

Verminderen piekvraag
Een andere oplossingsrichting voor de piek- en subpiek is om de energievraag van woningen/gebouwen
te verminderen en de benodigde afgiftetemperatuur in de gebouwen te verlagen. Dit vraagt het op grote
schaal isoleren van woningen. Hierdoor vermindert enerzijds de hoeveelheid energie die nodig is in de
koude maanden, anderzijds wordt de benodigde temperatuur lager, waardoor meer duurzame bronnen
geschikt zijn. De overheid zet hier al sterk op in met de standaard- en streefwaarden voor woningisolatie:
in het kort het advies om elke na-oorlogse woning dusdanig te isoleren dat deze toekan met
lagetemperatuurwarmte (<55 graden).
Hoewel uiteindelijk de meest duurzame oplossing, en dus terecht een belangrijk onderdeel van het beleid,
is dit voor bestaande netten een oplossing van de lange adem: pas als elke woning voldoende geïsoleerd
is, kan de temperatuur van het net omlaag. In met name oude steden staan bovendien ook gebouwen die
lastig te isoleren zijn, zoals monumenten, en die ook in de toekomst een hoge(re) temperatuur nodig
zullen hebben. In deze gebieden zou een lokale, collectieve warmtepomp ingezet kunnen worden om de
temperatuur op te krikken voor een deel van het grotere net dat moeilijk te isoleren afnemers heeft.
In sommige bestaande netten is de capaciteit van de leidingen een knelpunt voor verlagen van de
temperatuur: bij lagere temperaturen is (door een lagere delta T tussen aanvoer en retourleiding) meer
debiet nodig om eenzelfde vermogen aan warmte te transporteren – en dus dikkere leidingen.
Voor nieuwe netten is lage (<55 graden) of middentemperatuur (55-70 graden) vaak wel haalbaar. Dit
vermindert direct de noodzaak om een hoge temperatuurbron als biogrondstoffen of aardgas in te zetten,
en maakt lagetemperatuurbronnen als aquathermie beter toepasbaar. De capaciteit van de buizen kan
voor een nieuw net direct voldoende ruim ontworpen worden.
Warmteopslag.
Naast piekbronnen en isolatie kan ook (centrale of decentrale) warmteopslag een (gedeeltelijke) oplossing
voor de piek vormen. Hiervoor bestaan meerdere mogelijkheden, hoewel nog niet allemaal even marktrijp.
Bijvoorbeeld ondergrondse opslag op midden/hoge temperaturen, of thermochemische warmteopslag.

23

4.3

Ervaren knelpunten door de warmtebedrijven

Naast de hierboven genoemde problemen om tot een goede vervanging voor de pieklast te komen,
komen uit de interviews met warmtebedrijven een aantal aandachtpunten naar voren voor het ontwikkelen
van alternatieve bronnen. Deze beïnvloeden de haalbaarheid van alternatieve warmtebronnen en daarmee
de haalbaarheid van de WCW-normen. In het bijzonder kunnen veel van de hieronder genoemde
knelpunten voor vertraging zorgen. Om de doelstellingen voor 2030 te halen is het daarom belangrijk
aandacht te besteden aan het wegnemen van de belemmeringen.
De belangrijkste knelpunten zijn hieronder kort genoemd, een uitgebreidere beschrijving is te vinden in

Bijlage D: Ervaren knelpunten bij het ontwikkelen van alternatieve bronnen.
Ontwikkeltermijn alternatieven
Alternatieve warmtebronnen hebben over het algemeen een lange ontwikkeltijd. Inclusief vooronderzoek,
ontwerp, vergunningen en realisatie moet je bijvoorbeeld denken (indicatief) aan 5-7 jaar voor een
aquatermiebron en 7-10 jaar voor een geothermiebron.
Subsidie en regelgeving voor alternatieve bronnen
Onder andere voor aquathermie kan het lastig om SDE++ te krijgen. Hetzelfde geldt voor nieuwe,
innovatieve oplossingen.
Overbelasting elektriciteitsnet
Veel alternatieven (onder andere aquathermie, WKO, lagetemperatuur restwarmte, collectieve
luchtwarmtepompen) maken gebruik van warmtepompen. Deze gebruiken stroom. Op sommige locaties
is geen ruimte meer op het elektriciteitsnet en moet eerst het elektriciteitsnet verzwaard worden. Trajecten
hiervoor kunnen een serieuze vertraging opleveren voor het ontwikkelen van warmtebronnen.
Zorgen over draagvlak geothermie en groen gas
Meerdere warmtebedrijven noemen dat zij zorgen hebben over het draagvlak voor geothermie en groen
gas op de langere termijn. Aangezien die belangrijke alternatieven zijn voor houtige biogrondstoffen, is
het belangrijk dat er breed maatschappelijk draagvlak voor is. Mocht dat wegvallen, dan kunnen projecten
flinke vertraging oplopen door bijvoorbeeld bezwaarprocedures.
Kosten
Biogrondstoffen gelden als één van de goedkopere duurzame warmtebronnen. De betaalbaarheid van
warmte is cruciaal, onder meer voor het draagvlak voor warmtenetten, en het aantal mensen dat kiest
voor een aansluiting (de volloop). Voor een analyse van de financiële gevolgen van de afbouw van de
SDE-subsidie voor houtige biogrondstoffen verwijzen we naar het TNO-rapport Alternatieven voor

warmtelevering in de gebouwde omgeving en glastuinbouw bij uitfasering houtige van biogrondstoffen
- Inzicht in de kosten, TNO (2021).

4.4

Effect op haalbaarheid normen

Het effect van de afbouw van de biogrondstoffen is afhankelijk van hoeveel biogrondstoffen inzet er
uiteindelijk verdwijnt en welke alternatieven warmtebronnen de biogrondstoffen vervangen.
Biogrondstoffen van duurzame oorsprong heeft volgens de huidige rekenmethodieken een CO2-intensiteit
van 0 kg CO2/GJ. Alle alternatieven stoten wel CO2 uit, dus de uitstoot zal in elk scenario stijgen.

24

Via vijf scenario’s is het effect van alternatieven voor biogrondstoffen op de haalbaarheid van de CO2
normering onderzocht. Hierbij gaan we in pincipe uit van een volledige afbouw van biomassa, behalve in
het laatste scenario. De gebruikte opwekkers in elk scenario is weergegeven in Figuur 7:
•

Volledig aardgas: alle biogrondstoffen worden vervangen door aardgas. Dit is geen reëel
scenario, want dit scenario past niet bij de afspraken uit het klimaatakkoord. Dit scenario
gebruiken we om het meest negatieve scenario te schetsen.

•

Piek met aardgas: een deel van de piekopwek wordt door aardgas opgewekt. Verder wordt de
levering voorzien door elektrische boilers, geothermie en aquathermie en lage temperatuur
restwarmte. Dit zien we als een kansrijk scenario.

•

Volledig fossiel vrij: De alternatieve opwek is volledig duurzaam. De piekopwek wordt door
elektrische boilers opgevangen. Dit scenario is mogelijk, maar behoorlijk optimistisch.

•

Meer aftapwarmte: De afbouw van biogrondstoffen zorgt ervoor dat meer centrales met
aftapwarmte blijven draaien. De overige opwek is volledig fossiel vrij. Dit is een goed mogelijk
scenario.

•

50% biogrondstoffen: De helft van de opwek wordt nog steeds door biogrondstoffen geleverd.
Het overige gedeelte is volledig fossiel vrij. Dit scenario is mogelijk als een deel van de bestaande
biomassacentrales zonder subsidie blijft draaien. Afhankelijk van de toekomstige prijzen van
biomassa en ook aardgas is dit voor 2030 een reële mogelijkheid voor bestaande installaties.

Figuur 7: Scenario's voor alternatieven opwekkers voor biomassabiogrondstoffen.

Elk scenario zorgt voor een hogere CO2 uitstoot, maar wel in verschillende mate. Voor de twee toekomstige
leveringscenario’s uit paragraaf 2.1.1 hebben we het effect van de verschillende biomassa alternatieven
doorgerekend. De grootte van de impact is ook afhankelijk van hoeveel biomassa er in totaal vervangen
wordt. In paragraaf 4.1 bleek dat de geprognotiseerde inzet van biomassa tussen de 4,5 en 14 PJ ligt. Het
aandeel biomassa in 2030 is 7,3 PJ en 4,5 PJ in respectievelijk het Greenvis scenario en het alternatieve
scenario. Dit ligt aan de ondergrens van dan de geprognotiseerde biomassa-inzet in 2030. Voor het
alternatieve scenario is er al een effect van de verminderde biomassa in het scenario meegenomen,
waardoor de verdere vervangingsopgave voor biomassa kleiner is.
Tabel 4 laat de uiteindelijke CO2 intensiteit voor de hele sector zien bij de verschillende
biogrondstoffenscenario’s. Wanneer biogrondstoffen door alleen maar aardgas wordt vervangen stijgt de

25

uitstoot flink en wordt de aangescherpte sectordoelstelling van 16,6 kg CO2 /GJ niet gehaald. Ook in het
scenario met aardgas als piekvoorziening is het lastig om de sectordoelstelling te halen. In de overige
scenario’s worden de sectordoelstellingen gehaald.
Bij toepassing van de ETS-rekenmethodiek voor aftapwarmte verandert het beeld aanzienlijk. In geen van
de alternatieve biomassa scenario’s wordt de sectordoelstelling van 16,6 kg CO2 /GJ gehaald.
In hoofdstuk 5 bespreken we de mogelijkheden om de normen te verlagen, en of dat een oplossing vormt
voor de situaties waarin de sectordoelstelling niet gehaald wordt.
Tabel 4: CO2 intensiteit voor verschillende biogrondstoffen scenario's. De kleinste toename is 1,7 kg CO2/GJ in het
alternatieve scenario met 50% biogrondstoffen (methode Harmelink). De grootste toename (buiten volledig aardgas)
is 8,3 kg CO2/GJ in het Greenvis scenario met meer aftapwarmte (ETS-methode).

Biogrondstoffen scenario

2030 Greenvis inventarisatie

2030 alternatief scenario

Rekenmethodiek aftapwarmte

Methode
Harmelink

ETS

Methode
Harmelink

ETS

Standaard (zonder afbouw
biogrondstoffen)

12,3 kg/GJ

16,3 kg/GJ

12,7 kg/GJ

25,1 kg/GJ

Volledig aardgas

30,7 kg/GJ

34,7 kg/GJ

18,7 kg/GJ

31,1 kg/GJ

Piek met aardgas

19,6 kg/GJ

23,7 kg/GJ

15,1 kg/GJ

27,5 kg/GJ

Volledig fossiel vrij

16,4 kg/GJ

20,4 kg/GJ

14,1 kg/GJ

26,5 kg/GJ

50% biogrondstoffen

14,3 kg/GJ

18,4 kg/GJ

13,4 kg/GJ

25,8 kg/GJ

Meer aftapwarmte

15,4 kg/GJ

24,6 kg/GJ

13,8 kg/GJ

27,8 kg/GJ

4.5

Conclusie

Voordat de afbouw van de SDE++ voor biogrondstoffen werd aangekondigd liepen inschattingen voor
de inzet van biogrondstoffen uiteen tussen de 4,5 PJ en 14 PJ. De SDE-subsidies voor de grote
warmtenetten verlopen tussen nu en 2031. Onzeker is of en welk deel daarna nog, zonder subsidie, in
gebruik blijft. Door de onzekerheid over het aantal biogrondstoffensystemen dat zal blijven leveren, zal er
tussen de 2 en 14 PJ via alternatieve bronnen moeten worden opgewekt.
De centrale vraag in deze studie was: in welke mate halen de warmtebedrijven de duurzaamheidsnormen

als er geen nieuwe SDE++ subsidies voor houtige biogrondstoffen worden afgegeven? Dit hangt sterk af
van de alternatieven die ontwikkeld worden:
-

Omdat in de berekeningswijze aan het gebruik van biomassa geen CO 2-uitstoot wordt
toegekend, heeft elk alternatief een hogere uitstoot. De CO2-intensiteit van warmtenetten neemt
toe in de alternatieve scenario’s voor biogrondstoffen, van 1,7 tot 8,3 kg CO2/GJ

-

Omdat er nog weinig goede alternatieven zijn voor de piekvoorziening (duurzaam, regelbaar en
hoge temperatuur), is een risico dat er langer en meer piekketels op aardgas zullen worden
gebruikt. Dit brengt de haalbaarheid van de duurzaamheidsnormen in gevaar.

-

Met duurzame bronnen (aquathermie, LT-restwarmte, geothermie, e-boilers) zijn de normen
haalbaar, maar warmtebedrijven lopen in de praktijk tegen knelpunten aan bij de ontwikkeling
hiervan. De belangrijkste zijn:
o

Ontwikkeltijden duurzame bronnen

o

SDE++ minder geschikt voor aquathermie en innovatieve oplossingen.

o

Onvoldoende capaciteit in het elektriciteitsnet

o

Zorgen over draagvlak geothermie en groen gas.

26

-

Het langer of vaker inzetten van de STEG’s (aftapwarmte) is een ander alternatief. De
doelstellingen worden met de huidige rekenmethodiek dan gehaald. De warmtevoorziening blijft
hiermee echter afhankelijk van aardgas en het remt de verduurzaming van de elektriciteitsmix.
Met de in Europa meer gangbare ETS-methode, worden de normen niet gehaald.

5 Mogelijkheden normen verder te verlagen
De derde onderzoeksvraag van deze studie is wat de mogelijkheden zijn om de normen verder aan te
scherpen, en wat de impact daarvan zou zijn. We hanteren hiervoor twee scenario’s: aanscherpen tot 20
kg CO2/GJ en tot 15 kg CO2/GJ. We kiezen bewust voor een vrij extreem laagste scenario, om het effect
duidelijk te laten zien, maar willen opmerken dat dit een zeer grote verandering zou zijn ten opzichte van
de concept norm die tot nu toe gecommuniceerd is (25 kg CO2/GJ).
Voor die scenario’s bespreken we:
-

Hoeveel systemen in de prognose voor 2030 aan de conceptnorm voldoen (25 kg CO2/GJ) en
hoeveel dat er zouden zijn met strengere normen

-

Wat het effect is van deze scenario’s op de totale CO2-uitstoot van warmtenetten in Nederland.

-

Wat er nodig zou zijn om aan de aangescherpte doelstellingen te voldoen: wat zijn de
mogelijkheden en onmogelijkheden daarvan?

5.1

Effect van de normering op CO2-uitstoot

In onderstaande tabel is het effect weergegeven van verdere aanscherping van de normen op de
gemiddelde CO2-uitstoot van warmtenetten. Voor de normering is er per warmtesysteem gekeken,
aangezien de normering per warmtesysteem en niet per opwekker werkt. Dit is verder toegelicht in
paragraaf 2.1.4. Om deze reden behandelen we alleen het scenario van de Greenvis inventarisatie voor
2030. Het alternatieve scenario is namelijk niet opgedeeld in warmtesystemen, waardoor het effect van de
normen slecht te beoordelen is. Aangezien er meer warmtopwek plaats gaat vinden dan is
geinventariseerd in het Greenvis scenario, zijn de resultaten indicatief.
Tabel 5: Effect normering op het Greenvis scenario in 2030. In dit scenario is de afbouw van biogrondstoffen nog niet
verwerkt.
Norm per
systeem in
2030

CO2-intensiteit
in 2030

CO2reductie
door norm

% reductie CO2-intensiteit CO2-reductie
door norm in 2030
door norm

Methode Harmelink

%
reductie
door norm

ETS-methode

Geen norm

12,3 kg/GJ

0 kton

0

16,3 kg/GJ

0 kton

0

25 kg/GJ

11,1 kg/GJ

23,3 kton

9,5%

13,2 kg/GJ

62 kton

18,9%

20 kg/GJ

11,0 kg/GJ

26,1 kton

10,6%

12,6 kg/GJ

75 kton

22,8%

15 kg/GJ

10,8 kg/GJ

30,2 kton

12,2%

11,9 kg/GJ

88 kton

26,8%

Het relatief kleine effect van verder aanscherpen van de normen op de CO 2-uitstoot bij de methode
Harmelink komt doordat de bronnen die het grootste aandeel hebben in de warmtevoorziening (AVI,
aftapwarmte en biogrondstoffen, zie paragraaf 3.2.2), onder de norm zitten, en de norm als het ware niet
“voelen”. Bij de ETS methodiek is de impact van de normering groter, omdat daar ook de aftapcentrales

27

veelal niet aan de norm voldoen. Het veranderen van berekeningsmethode met behoud van dezelfde
normen, zou daarom ingrijpend zijn, en de haalbaarheid zou goed onderzocht moeten worden.
In Tabel 5 voldoet het scenario al zonder normeringen aan de aangescherpte sectordoelstelling van 16,6
kg CO2/GJ. Dit was het scenario waarin nog geen rekening was gehouden met de afbouw van
biogrondstoffen. Gekeken naar de scenario’s voor vervanging van biomassa (Figuur 7), zijn er ook
scenario’s waar de normering nog niet gehaald wordt. Tabel laat het effect van de normering zien voor
twee scenario’s waar biomassa door alternatieven vervangen wordt. De eerste is het “piek met aardgas”
scenario, met rekenmethodiek Harmelink voor aftap warmte. De tweede is het “meer aftapwarmte”
scenario, waar de CO2 uitstoot van aftapwarmte via de ETS methodiek is berekend. Voor het “piek aardgas”
scenario, zou met de ETS rekenmethodiek dezelfde CO2 intensiteit bij normering gehaald worden.
Tabel 6: Effect normering op Greenvis scenario's boven de norm.
Norm per
systeem in
2030

CO2-intensiteit
in 2030

CO2reductie
door norm

% reductie CO2-intensiteit CO2-reductie
door norm in 2030
door norm

Piek met aardgas (Harmelink-methode)

% reductie
door norm

Meer aftapwarmte (met ETS-methode)

Geen norm

19,6 kg/GJ

0 kton

0

24,6 kg/GJ

0 kton

0

25 kg/GJ

18,4 kg/GJ

23,3 kton

5,9%

18,7 kg/GJ

117,9 kton

23,8%

20 kg/GJ

15,6 kg/GJ

80,9 kton

20,5%

15,7 kg/GJ

179,7 kton

36,3%

15 kg/GJ

12,5 kg/GJ

112,5 kton

36,2%

12,6 kg/GJ

241,4 kton

48,8%

In beide scenario’s wordt de doelstelling van gemiddeld 16,6 kg/GJ in de sector pas bij een norm van 20
kg/GJ gehaald en nog niet bij 25 kg/GJ. In deze scenario’s zou dus de strengere normering nodig zijn om
de aangescherpte sectordoelstellingen te halen. De oorspronkelijke doelstelling uit het klimaatakkoord
(18,9 kg/GJ) wordt in beide scenario’s ook bij een norm van 25 kg/GJ gehaald.
Er moet worden opgemerkt dat het effect van de normering mogelijk groter is dan hier is weergegeven.
Dit komt omdat warmtebedrijven al voorsorteren op strenge CO2-eisen, waardoor een deel van de
verduurzaming al meegenomen is in de prognose voor 2030. Deze verduurzamingsslag komt niet terug
in de reductie door de norm.

5.2

Effect op het aantal systemen dat wel en niet aan de norm voldoet

Om de haalbaarheid van de normen te beschouwen bekijken we het aantal systemen dat wel of niet aan
de normeringen voldoen. Met een te strenge normering is er een kans dat systemen die in de toekomst
volledig duurzaam zijn, zoals WKO-systemen en LT-restwarmte, moeite hebben om aan de normen te
voldoen, zolang de elektriciteitsmix nog niet vergroend is.
De grafieken hieronder laten zien welk aandeel van de warmte geleverd door warmtenetten (in GJ) en
welk aandeel van de warmtenetten (aantal netten) in 2030 naar verwachting aan de normen voldoet,
volgens de Greenvis-prognose uit 2020. Dit doen we voor 3 scenario’s van de normen: 25 kg CO2/GJ (de
concept norm), 20 kg CO2/GJ en 15 kg CO2/GJ. We kijken hierbij per systeem, ingedeeld naar de
hoofdopwekker. De CO2-intensiteit per opwekker is weergegeven in Figuur 2 in hoofdstuk 3.2.1. Dit zijn
de prestaties van systemen die uit één opwekker bestaan.

28

Let op: het beleid om houtige biogrondstoffen af te bouwen is hierin nog niet verwerkt! Zie hiervoor Figuur
11. Onderstaande grafieken zijn gebaseerd op de voorspelde vergroening van de elektriciteitsmix (uit de
Klimaat- en energieverkenning (2)), en de plannen van warmtebedrijven om hun systemen aan te passen.

Figuur 8. Aandeel van de warmte geleverd uit warmtenetten dat volgens de Greenvis-prognose in 2030 aan de norm
(3 varianten) zal voldoen. Hierin is nog geen rekening gehouden met het gewijzigde beleid voor houtige
biogrondstoffen.

Figuur 9. Aantal warmtesystemen dat volgens de Greenvis-prognose in 2030 aan de norm (3 varianten) zal voldoen.
Hierin is nog geen rekening gehouden met het gewijzigde beleid voor houtige biogrondstoffen.

Dat het aantal systemen dat niet aan de norm voldoet, groter is dan het aantal GJ, komt doordat vooral
kleine systemen moeite hebben om aan de norm te voldoen. Zij leveren slechts een klein aandeel van het
totale aantal GJ.
Verreweg de meeste energie uit de grote systemen wordt in deze prognose geleverd uit systemen met
als hoofdopwekker afvalverbranding (AVI), aftapwarmte en biogrondstoffen. Deze voldoen naar
verwachting in 2030 aan de norm van 25 kg CO2/GJ, en veelal ook aan een norm van 20 kg CO2/GJ. (zie
Tabel 7) Kleinere systemen lopen echter al veel eerder tegen de norm aan. Dat is te zien in Figuur 9: het
aantal systemen dat niet aan de norm voldoet. Dit betreft deels (logischerwijs) systemen waar een
aardgasketel de hoofdopwekker is (zie Tabel 7). Ook aardgasgestookte WKK’s zonder derving voldoen
niet. Echter is het ook voor veel WKO-systemen lastig om aan de normen te voldoen. Dit komt vooral
door de piekvoorziening. Met aangescherpte normen wordt dit voor steeds groter deel van de WKOsystemen een probleem.

29

Tabel 7: Aantal warmtesystemen dat volgens de Greenvis-prognose in 2030 aan de norm (3 varianten) zal voldoen,
uitgesplitst naar hoofdopwekker.

Type
hoofdopwekker

% van de systemen dat
in 2030 voldoet aan
norm 25 kg CO2/GJ

% van de systemen dat
in 2030 voldoet aan
norm 20 kg CO2/GJ

% van de systemen dat
in 2030 voldoet aan
norm 15 kg CO/GJ

WKO

53 %

35 %

29 %

AVI

100 %

100 %

100 %

Bio-energie

100 %

80 %

40 %

Aftapwarmte

100 %

100 %

33 %

WKK zonder
derving

0%

0%

0%

Aardgasketel

0%

0%

0%

5.2.1

Nieuwere warmtebronnen

Figuur 8, Figuur 9 en Tabel 7 zijn gebaseerd op praktijkdata. Daarom zijn er weinig systemen met
aquathermie, geothermie en lage-temperatuur-restwarmte in opgenomen, omdat deze systemen nog
weinig in de praktijk zijn gerealiseerd in de gebouwde omgeving. De haalbaarheid van de normen voor
deze systemen behandelen we daarom apart.
Aquathermie wordt in het algemeen toegepast in combinatie met WKO. Hiervoor kunnen de data voor
WKO daarom als indicatie worden gezien. Ook voor andere lage temperatuurbronnen die gebruik maken
van een warmtepomp zoals lage-temperatuur-restwarmte en ondiepe geothermie zien we de WKO-data
als indicatief.
Uit de whitepaper “duurzaamheid geothermie in warmtenetten” (10) blijkt dat geothermie systemen
inclusief bijstook, bijvangst, elektriciteitsgebruik en warmteverliezen in 2030 aan een norm van 25 kg/GJ
voldoen. Dit is geïllustreerd in Figuur 10. De meeste systemen zouden ook aan een norm van 20 kg/GJ
voldoen, maar 15 kg/GJ halen de systemen niet.

30

Figuur 10: Systeememissies voor een geohermie in een warmtenet. uit whitepaper “duurzaamheid geothermie in
warmtenetten” (10).

5.2.2

Effect van het afbouwen van biogrondstoffen

Met het afbouwen van de subsidie voor biogrondstoffen wordt het lastiger voor veel systemen om aan
de normen te voldoen. In Figuur 11 wordt dezelfde analyse als hierboven getoond, maar nu wanneer het
gebruik van biogrondstoffen is afgebouwd, en vervangen door andere warmtebronnen. Voor de
afbeeldingen hieronder is het scenario ‘Piek met aardgas’ gehanteerd (zie paragraaf 4.4): hierin wordt de
basislast vervangen door aquathermie, lage-temperatuur-restwarmte en geothermie, en de piek door
elektrische boilers en aardgas.

Figuur 11. Aandeel van de warmte geleverd uit warmtenetten dat volgens de Greenvis-prognose in 2030 aan de norm
(3 varianten) zal voldoen. Hierin is biogrondstoffen afgebouwd en vervangen door een mix van alternatieve
warmtebronnen volgens scenario ‘Piek met aardgas’.

31

Figuur 12. Aantal warmtesystemen dat volgens de Greenvis-prognose in 2030 aan de norm (3 varianten) zal voldoen.
Hierin is biogrondstoffen afgebouwd en vervangen door een mix van alternatieve warmtebronnen volgens scenario
‘Piek met aardgas’.

Te zien is dat zonder biogrondstoffen voor een aanzienlijk groter deel van de geleverde warmte en voor
meer systemen het lastig is om aan de norm te voldoen.

5.3

Mogelijkheden om aan aangescherpte normen te voldoen (bestaande
systemen)

In het Greenvis-onderzoek uit 2020 zijn via interviews met warmtebedrijven de knelpunten voor
verduurzaming in kaart gebracht. De conclusies uit die interviews, per bron, zijn toegelicht in Bijlage D:
Ervaren knelpunten bij het ontwikkelen van alternatieve bronnen.
Deze knelpunten gaan voor een groter aantal systemen spelen wanneer de normen verder worden
aangescherpt, zie Figuur 8 t/m Figuur 12, en Tabel 7.

5.4

Conclusie en aanbevelingen

Conclusies en overwegingen
-

Eerder zagen we dat in sommige vervangingsscenario’s voor houtige biogrondstoffen, in het
bijzonder het scenario waarin de piekvoorziening met aardgas wordt ingevuld, de
sectordoelstelling niet gehaald wordt. Als de norm wordt aangescherpt tot 20 kg CO2/GJ, wordt
de gemiddelde (aangescherpte) sectordoelstelling van 16,6 kg CO2/GJ wel gehaald. De
oorspronkelijke sectordoelstelling uit het klimaatakkoord van 18,9 kg CO2/GJ wordt ook met een
norm van 25 kg CO2/GJ gehaald. (Zie Tabel 6)

-

De norm verder verlagen maakt het echter lastiger nieuwe warmtenetten te realiseren of
bestaande netten aan de norm te laten voldoen. Dit geldt in het bijzonder voor bronnen die
gebruik maken van een collectieve warmtepomp, zoals WKO en aquathermie (zie Tabel 7). Hun
stroomverbruik zorgt nu nog voor een relatief hoge CO2-uitstoot, maar dit verdwijnt als de
elektriciteitsmix vergroent. Voor de lange termijn, met het oog op de doelstellingen voor 2050,
zijn dit dus juist bronnen die goed in een duurzame warmtevoorziening passen.

-

De bronnen die het grootste aandeel hebben in de warmtevoorziening (AVI, aftapwarmte en
biogrondstoffen), zitten ver onder de norm zodat zij de norm als het ware niet “voelen”. Juist
deze drie bronnen, AVI, aftapwarmte en houtige biogrondstoffen, zijn op termijn niet (of slechts
in beperkte mate) verenigbaar met doelstellingen van het rijk op het gebied van circulaire
economie en het uitfaseren van fossiele brandstoffen. Het grootschalig verbranden van afval in

32

de AVI’s staat immers op gespannen voet met de ambitie van de rijksoverheid om in 2050
volledig circulair te zijn8. Voor aftapwarmte geldt dat elektriciteitscentrales die aardgas of kolen
verbranden en daarmee zowel elektriciteit als warmte produceren, op termijn niet passen (of voor
een veel kleiner aandeel dan nu het geval is) in een duurzaam elektriciteitssysteem9. Dit zijn dus
niet de bronnen waar we tot 2050 op terug kunnen vallen. Het is daarom belangrijk om de
ontwikkeling van bronnen die op termijn wél echt fossielvrij zijn (bv. aquathermie, WKO), niet te
belemmeren.
-

Strengere normen kunnen de groei van het aantal aansluitingen op een warmtenet vertragen,
omdat sommige warmtebronnen lastiger te realiseren worden. In de praktijk betekent dit dat een
deel van de huishoudens langer een cv-ketel zal gebruiken. De uitstoot van een cv-ketel is
aanzienlijk hoger.

Bovenstaande conclusies gelden met de huidige rekenmethodiek. Daarom moeten er een aantal
kanttekeningen bij geplaatst worden.
-

In deze methode wordt met name aftapwarmte relatief positief beoordeeld, terwijl daarvoor wel
fossiele bronnen worden gebruikt. Op termijn is aftapwarmte daarom niet verenigbaar met de
doelstellingen van de rijksoverheid.

-

In Europa zijn meerdere berekeningsmethodes gangbaar. Met name de methode die in de ETS
gebruikt wordt, geeft heel andere resultaten: een aanzienljik hogere CO2-uitstoot voor dit type
centrale, Volgens de ETS-berekening wordt de doelstelling niet gehaald, althans niet in het
scenario waarin aftapwarmte een belangrijk onderdeel van de energiemix blijft.

Aanbevelingen
-

Scherp de norm niet verder aan. Dit maakt de ontwikkeling van nieuwe, fossielvrije bronnen
lastiger, terwijl die bronnen voor het behalen van de doelstellingen in 2050 juist belangrijk zijn.

-

Om toch de sectordoelstelling te halen is het belangrijk dat voor de vervanging van houtige
biobrandstoffen de meest duurzame oplossingen gestimuleerd worden, ook voor de
piekvoorziening, zodat niet hoeft worden teruggevallen op piekketels op aardgas.

-

Aanpassing van de rekenmethodiek, en daarbij aansluiten bij meer gangbare methodes in
Europa, heeft een aantal voordelen, In het bijzonder dat de methode waarop vergroening van
het elektriciteitsnet doorwerkt in de CO2-uitstoot voor aftapwarmte (WKK met derving) en WKK’s
zonder derving, evenwichtiger is. De invoering van de nieuwe warmtewet kan een logisch
moment hiervoor zijn (als dit in de planning nog haalbaar is), ook om te voorkomen dat het
beleid binnen enkele jaren weer gewijzigd moet worden.
Eventuele aanpassing van de rekenmethodiek moet wel altijd samengaan met een
herbeoordeling van de sectordoelstelling en de normen, omdat de haalbaarheid hiervan
onlosmakelijk verbonden is met de wijze waarop de CO2-uitstoot berekend wordt. Dit kan niet
zonder overleg met de warmtesector. Daarnaast moet het in samenhang beoordeeld worden
met het beleid voor de elektriciteitsvoorziening.

8

Zie bijvoorbeeld: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/circulaire-economie/nederland-circulair-in-2050
Doelstelling uit het klimaatakkoord is dat in 2030 70% van de elektriciteit uit hernieuwbare bronnen moet komen, en
dat het elektriciteitssysteem in 2050 CO2-vrij moet zijn. Zie: https://www.klimaatakkoord.nl/elektriciteit.
9

33

6 Algemene conclusies
Terugkomend op de drie hoofdvragen van dit onderzoek, trekken wij de volgende conclusies:
1.

Is het nodig om de WCW duurzaamheidsnormen aan te scherpen, naar aanleiding van de
verhoogde klimaatdoelstellingen in het coalitieakkoord?

Of de aangescherpte ambitie van het kabinet (55% CO2-reductie in 2030 in plaats van 49%) een
aanleiding vormt om de normen die beoogd zijn in de WCW aan te scherpen is van een paar factoren
afhankelijk. Voor de vertaling van de 55%-ambitie naar warmtenetten zijn twee opties: De huidige
doelstelling uit het klimaatakkoord (18,9 kg CO2/GJ) is gebaseerd op een reductie van 70% tov de cvketel. Het is daarom te verdedigen dat deze al ruimschoots voldoet aan de 55%-ambitie. Ook kan de
doelstelling voor de gemiddelde CO2-intensiteit van warmtenetten met dezelfde verhouding worden
aangescherpt, deze wordt dan 16,6 kg CO2/GJ, gemiddeld over alle warmtenetten. In eerste instantie
wijzen twee verschillende prognoses voor 2030 erop dat deze sectordoelstelling ruim gehaald wordt.
Hier zijn twee belangrijke kanttekeningen bij te plaatsen. Ten eerste maakt de afbouw van de SDE++
voor houtige biogrondstoffen het lastiger om de doelstellingen te halen. Zie het volgende punt.
Ten tweede hangt deze conclusie sterk af van de berekeningsmethode van met name aftapwarmte.
In Europa is ook de ETS-methode gangbaar, met deze methode worden de doelstellingen niet
gehaald. Eventuele aanpassing van de rekenmethodiek moet altijd samengaan met een
herbeoordeling van de sectordoelstelling en de normen, omdat de haalbaarheid hiervan
onlosmakelijk verbonden is met de wijze waarop de CO2-uitstoot berekend wordt. Dit kan niet zonder
overleg met de warmtesector.
2.

In welke mate halen de warmtebedrijven de duurzaamheidsnormen nu de SDE++ voor
houtige biogrondstoffen wordt afgebouwd?
Omdat in de berekeningswijze voor de WCW aan het gebruik van biomassa geen CO2-uitstoot wordt
toegekend, heeft elk alternatief een hogere uitstoot. De CO2-intensiteit van warmtenetten neemt toe
in de alternatieve scenario’s voor biogrondstoffen tussen 1,7 tot 8,3 kg CO2/GJ.
Of de normen gehaald worden hangt sterk af van de alternatieven die gekozen zullen worden, en is
daarom onzeker. Omdat er nog weinig goede alternatieven zijn voor de piekvoorziening (duurzaam,
regelbaar en hoge temperatuur), is een risico dat er langer en meer piekketels op aardgas zullen
worden gebruikt. Dit brengt de haalbaarheid van de duurzaamheidsnormen in gevaar. Met duurzame
bronnen (aquathermie, LT-restwarmte, geothermie, e-boilers) zijn de normen haalbaar, maar
warmtebedrijven lopen in de praktijk tegen knelpunten aan bij de ontwikkeling hiervan. De
belangrijkste zijn:
o

Ontwikkeltijden duurzame bronnen

o

SDE++ minder geschikt voor aquathermie en innovatieve oplossingen.

o

Onvoldoende capaciteit in het elektriciteitsnet

o

Zorgen over draagvlak geothermie en groen gas.

Het is daarom noodzakelijk dat belemmeringen voor het ontwikkelen van alternatieve duurzame
bronnen worden weggenomen.
3.

Wat zijn de mogelijkheden om de normen verder te verlagen en welke impact heeft dit?

Niet alle systemen voldoen naar verwachting in 2030 aan de norm van 25 kg/GJ. Juist duurzame
bronnen die op termijn écht fossielvrij zijn, zoals WKO of aquathermie, hebben tot 2030 soms nog
moeite om aan de norm te voldoen. Zij verbruiken namelijk relatief veel elektriciteit, en dat is nu nog

34

niet volledig vergroend. Op de lange termijn, als elektriciteit volledig duurzaam wordt opgewekt, zijn
dit echter juist wel duurzame bronnen. Hoewel aanscherping van de normen op de korte termijn leidt
tot een lagere CO2-uitstoot, kan het daarom voor de langere termijn een averechts effect hebben: de
introductie van de bronnen die uiteindelijk het meest duurzaam zijn wordt erdoor afgeremd. Bronnen
die wel ruimschoots aan de norm voldoen in 2030 zijn bio-energie, AVI en aftapwarmte. Juist deze
bronnen zijn op lange termijn niet verenigbaar met doelstellingen van de rijksoverheid op het gebied
van circulaire economie of het uitfaseren van fossiele brandstoffen.
Het ontwikkelen van duurzame bronnen kan daarom vertraagd worden door te strenge normen op
korte termijn. Wij raden het verder aanscherpen van de normen daarom af.

35

7 Bibliografie
1. Greenvis. Inventarisatie duurzaamheid warmtenetten. Utrecht : sn, 2020.
2. Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Klimaat- en Energieverkenning 2021. Den Haag : sn, 2021.
3. RVO. Lijst factoren duurzaamheidsrapportage over 2021. Den Haag : sn, 2022.
4. —. Duurzaamheidsrapportage grote en middelgrote warmtenetten. Den Haag : sn, 2021.
5. Harmelink, M. Duurzaamheid van warmte & koudelevering. Nederland : RVO, 2020.
6. Europese Unie. ETS-Methodiek, Annex VII, artikel 8. [Online] https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/EN/TXT/?uri=CELEX:32019R0331.
7. Rijksoverheid. Klimaatakkoord. Den Haag : sn, 2019.
8. RVO. SDE++-projecten in beheer (juli 2022). 2022.
9. Planbureau voor de Leefomgeving. Advies uitfasering houtige biogrondstoffen voor

warmtetoepassingen. Den Haag : sn, 2021.
10. TNO. Duurzaamheid van geothermie in warmtenetten. 2020.
11. ECN. Factheet Bio-energie. 2009.

36

Bijlage A: Berekeningen per opwekker
Indeling systemen
De beschrijvingen van de systemen zijn geadopteerd van het GV rapport “Inventarisatie duurzaamheid
warmtenetten(2020) (1)
Bio-energie
Bio-energie kan ingezet worden in verbrandingsketels of als bijstook in elektriciteits- en afvalcentrales.
Nederland beschikt over verschillende biogene energiestromen die – volgens de rapportage
duurzaamheid (5) en de Renewable Energy Directive van de EU als volledig hernieuwbaar worden
gekarakteriseerd. Daarbij wordt enkel rekening gehouden met de directe uitstoot als gevolg van
verbranding, niet de hele levenscyclus, zoals ook bij andere brandstoffen. Uit de factsheet Bio-energie van
ECN (11) zijn de methoden die beschikbaar zijn en zich hebben bewezen:
•

Afval- en resthout dat wordt verbrand in biogrondstoffencentrales;

•

De productie van biobrandstoffen, zoals biodiesel uit koolzaad;

•

Vergisting van natte biogrondstoffen (zoals mest, slib en groeten- of tuinafval) voor
elektriciteit, warmte

Het uitgangspunt van de rekenmethodiek is dat warmte geproduceerd met 100% biogrondstoffen CO2neutraal is. Dit houdt in dat aan de warmte geen CO2-emissie wordt toegerekend. Wanneer er sprake is
van bijstook van biogrondstoffen in een centrale, dan wordt de primaire energiefactor van de niethernieuwbare energiedrager hiervoor gecorrigeerd. Dit houdt in dat voor het aandeel organische
materiaal (e.a. biogrondstoffen) geen CO2-emissie wordt toegerekend.
Aftapwarmte
Aftapwarmte is warmte die wordt (bij)geproduceerd in elektriciteitscentrales. Als een bewuste keuze wordt
gemaakt om meer warmte te leveren aan een collectief systeem, is het gevolg hiervan dat er minder
elektriciteit geproduceerd wordt. Dit proces heet elektriciteitsderving.
Er zijn verschillende methodes om de CO2-uitstoot te verdelen tussen de opgewekte elektriciteit en
warmte. De gebruikte methodes in dit onderzoek zijn de methodiek van de huidige warmtewet
(methode Harmelink10) en de ETS-methodiek. Het grootste verschil is dat de CO2-uitstoot van de
aftapwarmte daalt in de methode Harmelink bij verduurzaming van de Nederlandse elektriciteitsmix. Bij
de ETS-methodiek blijft de uitstoot gelijk.
In de huidige Warmetwet (Harmelink-methode) wordt de zogenaamde power loss-methodiek toegepast,
zie formule 1. De CO2-uitstoot van warmte wordt bepaald door te bepalen hoeveel (van de gederfde
elektriciteit) elders opgewekt dient te worden. Voor dit deel wordt berekend hoeveel primaire fossiele
energie in het landelijke net hiervoor nodig is. Dit wordt dan gecorrigeerd voor de specifieke emissie van
de installatie zelf (eventueel met biogrondstoffen bijstook). Hiermee ontstaat er zowel een koppeling met
de (brandstof van de) installatie als de gebruikte bronnen in het landelijk elektriciteitsnet.
Vanwege de beoogde verduurzaming van de Nederlandse elektriciteitsmix richting 2030 (2) wordt
aftapwarmte in deze methode duurzamer bij gelijkblijvende primaire energiemix van de installatie zelf.

10

Publicaties over de Warmtewet en de rekenmethodiek voor de rapportage over duurzaamheid van warmtenetten is
hier
te
vinden
https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/duurzame-energie-opwekken/verduurzamingwarmtevoorziening/publicaties/warmtewet

37

𝐶𝑂2_𝑎𝑓𝑡𝑎𝑝 = 𝐸𝑡ℎ ∗ 𝛼𝑒𝑙 ∗ 𝐹𝑝:𝑒𝑙 ∗ 𝐾𝐶𝑂2_𝑏𝑠

1

In deze formule is:
𝐶𝑂2_𝑎𝑓𝑡𝑎𝑝

CO2-uitstoot aftwapwarmte in kg

𝐸𝑡ℎ

Opgewekte warmte in GJ

𝛼𝑒𝑙

Elektriciteitsverliesfactor

𝐹𝑃:𝑒𝑙

Primaire energiefactor Nederlandse elektriciteitspark

𝐾𝐶𝑂2_𝑏𝑟

CO2-emissie factor brandstof

Een andere methodiek is de ETS-methodiek11. Hierin wordt de CO2-uitstoot op basis van de efficiënties
van de warmte- en elektriciteitsopwek bepaald volgens formule 2.
𝐶𝑂2_𝑎𝑓𝑡𝑎𝑝_𝐸𝑇𝑆 = 𝐶𝑂2_𝑜𝑝𝑤𝑒𝑘 ∗ 𝐹𝑡ℎ

2

met
𝐹𝑡ℎ =

𝜂𝑡ℎ
𝜂𝑡ℎ,𝑟𝑒𝑓

3

𝜂𝑡ℎ
𝜂
+ 𝑒𝑙
𝜂𝑡ℎ,𝑟𝑒𝑓 𝜂𝑒𝑙,𝑟𝑒𝑓

In deze formule is:
𝐶𝑂2_𝑎𝑓𝑡𝑎𝑝_𝐸𝑇𝑆

CO2-uitstoot aftwapwarmte in kg volgens de ETS-methodiek

𝐶𝑂2_𝑜𝑝𝑤𝑒𝑘

Totale CO2-uitstoot in kg van de centrale (elektriciteit + warmte)

𝐹𝑡ℎ

Factor CO2-uitsoot warmteopwek

𝜂𝑡ℎ

Jaarlijkse efficiëntie warmteopwek van de aftapcentrale. Hiervoor is 0,40 gebruikt.

𝜂𝑡ℎ,𝑟𝑒𝑓

Referentie efficiëntie warmteopwek, dit is de efficientie van een boiler. De waarde
hiervoor is 0,84.

𝜂𝑒𝑙

Jaarlijkse efficiëntie elektriciteitsopwek van de aftapcentrale. Hiervoor is 0,36
gebruikt.

𝜂𝑒𝑙,𝑟𝑒𝑓

Referentie efficiëntie elektriciteitsopwek, dit is de efficientie van een boiler. De
waarde hiervoor is 0,53.

11

Info ETS-methodiek: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32019R0331, annex VII, artikel 8.

38

AVI
Een afvalverbrandingsinstallatie heeft veelal dezelfde werking als een aftapcentrale. Afval wordt verbrand
waarbij warmte vrijkomt die ingezet wordt voor het produceren van elektriciteit en het voeden van een
warmtesysteem.
In de rekenmethodiek wordt de emissiefactor van warmte uit AVI’s gecorrigeerd met het aandeel
organisch materiaal (bijvoorbeeld GFT, afvalhout) in het afval (gemiddeld over 2019 53%). Verder wordt
op dezelfde manier als bij aftapwarmte de primaire energie factor voor elektriciteit (PEFe) gebruikt om
de uitstoot te corrigeren voor de elektriciteitsderving. Doordat de Nederlandse elektriciteitsmix
duurzamer wordt zal bij gelijkblijvend aandeel organisch materiaal de CO 2-uitstoot van warmte uit AVI’s
afnemen in de toekomst.

Aardgasketel
Aardgasketels worden over het algemeen ingezet als piek en back-up voorziening. Voor kleinere systemen
voorziet een collectieve ketel soms nog in de volledige warmtebehoefte. Uitgangspunt in de
rekenmethodiek is een gasketelrendement van 87% op bovenwaarde. Voor de prognose is deze referentie
niet aangepast.
WKK ZD
Een WKK zonder derving produceert warmte en elektriciteit zonder dat extra derving van elektriciteit
optreedt bij de uitkoppeling van warmte.
Het uitgangspunt in de rekenmethodiek is dat de CO2 die vrijkomt bij verbranding van de primaire
energiedrager (meestal aardgas, maar dit kan ook een mix zijn), wordt gecorrigeerd met de equivalente
CO2-uitstoot van de elektriciteit die de WKK-ZD produceert. Voor de berekening van CO2-uitstoot van de
elektriciteit wordt de primaire energiefactor van het Nederlandse elektriciteitspark gebruikt.
𝐶𝑂2_𝑊𝐾𝐾 = 𝐸𝑏𝑠 ∗ 𝐾𝐶𝑂2𝑏𝑠 − 𝐸𝑒𝑙 ∗ 𝐹𝑝:𝑒𝑙 ∗ 𝐾𝐶𝑂2_𝑒𝑙

4

In deze formule is:
𝐶𝑂2_𝑊𝐾𝐾

CO2-uitstoot WKK t.b.v. warmte in kg

𝐸𝑏𝑠

Brandstofgebruik WKK in GJ

𝐾𝐶𝑂2_𝑏𝑠

CO2-emissiefactor brandstof

𝐸𝑒𝑙

Opgewekte elektriciteit door de WKK

𝐹𝑃:𝑒𝑙

Primaire energiefactor Nederlands elektriciteitspark

𝐾𝐶𝑂2_𝑒𝑙

CO2-emissiefactor Nederlands elektriciteitspark

De rekenmethodiek uit de huidige warmtewet leidt ertoe dat vanwege de beoogde verduurzaming van
de Nederlandse elektriciteitsmix in de toekomst een groter deel van de CO 2-emissie wordt toegewezen
aan warmte. Zo stijgt de relatieve CO2-uitstoot van een WKK zonder derving.

39

WKO (+warmtepomp)
𝐶𝑂2_𝑊𝐾𝑂 = ((1 −

1
1
) ∗ 𝐾𝐶𝑂2𝑒𝑙 ∗ 𝐸𝑤𝑘𝑜
) ∗ 𝐸ℎ𝑢𝑙𝑝 +
𝐶𝑂𝑃𝑤𝑝
𝐶𝑂𝑃𝑤𝑝

5

In deze forumule is:
𝐶𝑂2_𝑤𝑘𝑜

CO2-uitstoot WKO-warmte in kg

𝐶𝑂𝑃𝑤𝑝

COP centrale warmtepomp, in dit rapport is een COP van 3,5 gebruikt.

𝐸ℎ𝑢𝑙𝑝

Benodigde hulpenergie om de duurzame warmte beschikbaar te maken [GJe/GJth]

𝐾𝐶𝑂2_𝑒𝑙

CO2-emissiefactor Nederlands elektriciteitspark

𝐸𝑊𝐾𝑂

Hoeveel energie opgewekt door de WKO en warmtepomp

In een Warmte Koude Opslag (WKO) installatie wordt warmte en koude uitgewisseld door deze tijdelijk
op te slaan in de bodem. Warmte wordt door middel van warmtepompen opgewaardeerd tot een
bruikbaar niveau. Het netto warmte- of koudetekort wordt aangevuld met een regeneratievoorziening
zoals bijvoorbeeld aquathermie, lucht of aardgas.

In de rekenmethodiek wordt de gewonnen bronwarmte (en koude) gekarakteriseerd als CO 2-neutraal.
CO2-emissies ontstaan door het elektriciteitsgebruik door bron-, distributie- en warmtepompen en
eventueel additionele warmteproductie met piek ketels. Vanwege de beoogde verduurzaming van het
Nederlandse elektriciteitsnet zal warmte uit een WKO in de toekomst duurzamer worden.

Restwarmte
Restwarmte kan op hoge of op lage temperatuur worden geleverd. De restwarmte zelf wordt als volledig
duurzaam beschouwd, conform de NTA 8800:2022. CO2-uitstoot onstaat wel door de gebruikte
hulpenergie om de restwarmte beschikbaar te maken. Bij hoge temperatuur reswarmte is de de CO 2uitstoot voor restwarmte bepaald via:
𝐶𝑂2_𝑟𝑤 = 𝐸ℎ𝑢𝑙𝑝 ∗ 𝐾𝐶𝑂2𝑒𝑙 ∗ 𝐸𝑟𝑤

6

Met
𝐸ℎ𝑢𝑙𝑝

Benodigde hulpenergie om de restwarmte beschikbaar te maken

𝐾𝐶𝑂2_𝑒𝑙

CO2-emissiefactor Nederlands elektriciteitspark

𝐸𝑟𝑤

Hoeveel energie opgewekt door de WKO en warmtepomp

Wanneer restwarmte een lagere temperatuur heeft, wordt de warmte doormiddel van een warmtepomp
opgewaardeerd. Om de CO2-uitstoot voor lage temperatuur restwarmte te bepalen is formule 5 gebruikt,
maar dan met de waardes voor restwarmte. De gebruikte COP voor restwamte is 4,5. Dit wordt ook
gebruikt voor restwarmte van datacentra.

40

Geothermie
De uitstoot voor geothermie is bepaald aan de hand van formule 7. De gebruikte hulpenergie voor
pompen is verwerkt in het thermisch opwekkingsrendement. Er is geen rekening gehouden met de CO 2bijvangst van de bron.
𝐶𝑂2𝑔𝑒𝑜 =
In deze formule is:
𝐶𝑂𝑃𝑔𝑒𝑜

1
∗ 𝐾𝐶𝑂2𝑒𝑙 ∗ 𝐸𝑔𝑒𝑜
𝐶𝑂𝑃𝑔𝑒𝑜

7

Het thermische opwekkings rendement van geothermie, de gebruikte waarde is 20
conform de NTA 8800:2022

𝐾𝐶𝑂2_𝑒𝑙
𝐸𝑒𝑏

CO2-emissiefactor Nederlands elektriciteitspark
Hoeveel energie opgewekt via geothermie.

Elektrische Boiler
𝐶𝑂2𝑒𝑏 =
In deze formule is:
𝐶𝑂𝑃𝑒𝑏
𝐾𝐶𝑂2_𝑒𝑙
𝐸𝑒𝑏

1
∗ 𝐾𝐶𝑂2𝑒𝑙 ∗ 𝐸𝑒𝑏
𝐶𝑂𝑃𝑒𝑏

8

De efficientie van de elektrische boiler, de gebruikte waarde is 0,98.
CO2-emissiefactor Nederlands elektriciteitspark
Hoeveel energie opgewekt door de elektrische boiler

Voor elektrische boilers wordt de CO2 -uitstoot bepaald door middel van de efficientie (COP) van de boiler,
zie formule 8. De toegepaste COP voor de elektrische boiler is 0,98.
Aquathermie
Er zijn verschillende vormen van aquathermie, waarbij de meest voorkomende vormen warmte uit
oppervlaktewater en afvalwater zijn. Vaak wordt aquathermie ingezet om een WKO in balans te brengen
door middel van regeneratie. Hierdoor is de uitstoot van aquathermie vegelijkbaar met die van WKOsystemen en wordt formule 9 gebruikt om de CO2-emissie te berekenen. Voor aquathermie gebruiken we
een COP van de centrale warmtepompen van 3,5.
Ondiepe Geothermie
Voor ondiepe geothermie wordt ook formule 10 met een COP van 3,5 gebruikt. Hierbij is de aanname dat
de benodigde hulpenergie voor ondiepe geothermie vegelijkbaar is met die voor een WKO.
Zonthermie
Voor zonnethermie wordt ook formule 11, maar dan met een COP van 4.5 gebruikt. Hierbij is de aanname
dat de benodigde hulpenergie voor zonthermie vegelijkbaar is met die voor een WKO. De COP is wat
hoger vanwege de hogere temperatuur van het zonthermische systeem.

41

Bijlage B: Toekomstscenario’s opwek
In deze rapportage werken we met twee verschillende scenario’s; het greenvis scenario en het alternatieve
scenario. In deze bijlage lichten we de scenario’s verder toe. Hierbij focussen we op het alternatieve
scenario omdat het Greenvis scenario uitgebreid beschreven is in het GV rapport “Inventarisatie
duurzaamheid warmtenetten (2020) (1)

Het Greenvis scenario
Het Greenvis scenario is gebasseerd opde steekproef uit het Greenvis onderzoek naar de haalbaarheid
van de WCW-normen. De kengetallen van de studie zijn geupdatet, verder zijn de resulaten ovegenomen.
Het Greenvis scenario is gebaseerd op interviews met de grootste warmtenetexploitanten. De prognose
voor de warmteopwek in het Greenvis scenario’s is weergegeven in Tabel 8..
Update Greenvis 2020 inventarisatie:
Tabel 8: Opwek per bron in het Greenvis scenario.

Type bron

2020

2025

2030

AVI

5,1 PJ

6,0 PJ

6,2 PJ

Bio-energie

3,9 PJ

6,6 PJ

7,3 PJ

Restwarmte

0,9 PJ

1,3 PJ

3,7 PJ

Aardgasketel

2,3 PJ

2,3 PJ

2,6 PJ

Aftapwarmte

8,0 PJ

6,3 PJ

1,7 PJ

WKO

0,3 PJ

0,3 PJ

0,3 PJ

WKK ZD

0,2 PJ

0,2 PJ

0,2 PJ

Piekwarmte uit warmtenet

0,0 PJ

0,0 PJ

0,0 PJ

Geothermie

0,0 PJ

0,0 PJ

3,3 PJ

Elektrische boiler

0,0 PJ

0,2 PJ

0,4 PJ

Aquathermie

0,0 PJ

0,4 PJ

1,0 PJ

Het alternatieve scenario
Het is onzeker hoe de toekomstige warmteopwek er precies uit gaat zien. Om de analyse robuuster te
maken is er daarom een alternatief scenario opgesteld. Dit alternatieve scenario is opgesteld in overleg
met het RVO, maar blijft een globale inschattng. Het scenario dient met name als een
gevoeligheidsanalyse; wat gebeurt er als de toekomstige warmtenetvoorzieningen er anders uit zien? De
opwek in het alternatieve scenario is te zien in Tabel 9.

42

Tabel 9: Alternatief scenario opwek:

Type bron

2020

2025

2030

AVI

5,1 PJ

6,6 PJ

8,0 PJ

Verschil met Greenvis
scenario (2030)
+1,8 PJ

Bio-energie

3,9 PJ

5,6 PJ

4,5 PJ

-2,8 PJ

Restwarmte

0,9 PJ

2,1 PJ

6,0 PJ

+2,3 PJ

Aardgasketel

2,3 PJ

2,9 PJ

4,5 PJ

+1,9 PJ

Aftapwarmte

8,0 PJ

9,1 PJ

10,0 PJ

+ 8,3 PJ

WKO

0,3 PJ

0,5 PJ

1,0 PJ

+0,7 PJ

WKK ZD

0,2 PJ

0,1 PJ

0,0 PJ

-0,2 PJ

Piekwarmte uit
warmtenet
Geothermie

0,0 PJ

0,0 PJ

0,0 PJ

0 PJ

0,0 PJ

0,4 PJ

4,5 PJ

+1,2 PJ

Elektrische boiler

0,0 PJ

0,8 PJ

2,2 PJ

+1,8 PJ

Aquathermie

0,0 PJ

0,9 PJ

2,5 PJ

+1,5 PJ

Datacenter

0,0 PJ

1,0 PJ

3,0 PJ

+3,0 PJ

Ondiepe geothermie

0,0 PJ

0,3 PJ

1,0 PJ

+1,0 PJ

Zonthermie

0,0 PJ

0,2 PJ

0,5 PJ

+0,5 PJ

De belangrijkste verschillen tussen de scenarios zijn:
•

De totale opwek in het alternatieve scernario is ca. 20 PJ hoger dan het Greenvis scenario (47,7PJ
v.s. 26,7 PJ).

•

In het alternatieve scenario worden er meer nieuwe alternatieve warmtebronnen ingezet. Dit gaat
om aquathermie, geothermie, datacenterrestwarmte en ondiepe geothermie.

•

WKK’s met derving (aftapwarmte) bouwen af in het Greenvis scenario, maar blijven ingezet
worden in het alternatieve scenario.

•

Het Greenvis scenario heeft een grotere inzet van biogrondstoffen, deels om de afbouw van
aftapwarmte op te vangen.

43

Bijlage C: Warmtelevering uit houtige
biogrondstoffen
Warmtelevering tabel uit het PBL rapport “Advies uitfasering houtige biogrondstoffen”.

44

Bijlage D: Ervaren knelpunten bij het
ontwikkelen van alternatieve bronnen
Naast de in paragraaf 4.2 genoemde problemen om tot een goede vervanging voor de pieklast te komen,
komen uit de interviews met warmtebedrijven een aantal aandachtpunten naar voren. Deze beïnvloeden
de haalbaarheid van alternatieve warmtebronnen en daarmee de haalbaarheid van de WCW-normen en
het voorgestelde tijdpad.
Ontwikkeltermijn alternatieven, ook in relatie tot aflopen huidige subsidie.
Alternatieve warmtebronnen hebben over het algemeen een lange ontwikkeltijd. Inclusief vooronderzoek,
ontwerp, vergunningen en realisatie moet je bijvoorbeeld denken (indicatief) aan 5-7 jaar voor een
aquatermiebron en 7-10 jaar voor een geothermiebron.
De meeste van de lopende SDE-subsdies lopen af tussen 2025 en 2030. Warmtebedrijven hebben dus niet
altijd voldoende tijd om alternatieven te ontwikkelen.

Voorbeeld: in Lelystad staan twee biogrondstoffencentrales die warmte leveren aan het warmtenet van
Vattenfall. Van één van deze centrales loopt de subsidie af in 2024. Vattenfall is al twee jaar bezig met de
ontwikkeling van een geothermiebron ter vervanging van de basislast van deze biogrondstoffencentrale.
Op zijn vroegst is deze bron echter gerealiseerd in 2027. De kans dat dit vertraagt is aanwezig, er kunnen
bijvoorbeeld bezwaarprocedures komen. Er is dus een tijd te overbruggen tussen het aflopen van de
huidige subsidie en het realiseren van het alternatief.
Subsidie en regelgeving voor alternatieve bronnen.
De afbouw biogrondstoffen moet gelijk opgaan met voldoende opbouw in subsidies en regelgeving voor
alternatieve bronnen. Dit is ook door EZK aangegeven. Nu geeft dit soms nog problemen.
Knelpunten die de warmtebedrijven ervaren bij het verkrijgen van subsidie voor alternatieve bronnen zijn:
•

Veel van de alternatieven voor biomassa zijn nog relatief nieuw, zoals aquathermie. Als de
techniek nog niet volledig is uitontwikkeld, kan het lastig zijn om SDE te krijgen. Zoals één van
de geïnterviewden het formuleert: “voor de subsidie moet het in één keer perfect.”

•

Hetzelfde gaat op voor nieuwe, innovatieve oplossingen.

•

In de SDE++ wegen de omstandigheden van de locatie niet mee. Soms vallen voor een locatie
bepaalde opties af. Bijvoorbeeld door de omstandigheden in de ondergrond, ruimtegebrek, geen
restwarmtebronnen, geen oppervlaktewater, etc. Een optie die landelijk minder goed scoort, kan
voor die locatie dan toch de beste optie zijn. Dit zou subsidieverstrekking niet in de weg moeten
staan.

•

Bronnen die gebruik maken van een warmtepomp, zoals aquathermie, hebben met de huidige
elektriciteitsmix nog een relatief hoge CO2-uitstoot, en komen daardoor moeilijker in aanmerking
voor SDE++. De CO2-uitstoot wordt echter minder als de elektriciteitsmix vergroent. Op de
langere termijn zijn dit dus juist duurzame bronnen zijn, die we graag nu al willen ontwikkelen.

Overbelasting elektriciteitsnet
Veel alternatieven (onder andere aquathermie, WKO, lagetemperatuur restwarmte, collectieve
luchtwarmtepompen) maken gebruik van warmtepompen. Deze gebruiken stroom. Op sommige locaties

45

is geen ruimte meer op het elektriciteitsnet en moet eerst het elektriciteitsnet verzwaard worden. Trajecten
hiervoor kunnen lang duren, soms jaren, en kunnen daarom een serieuze vertraging opleveren voor het
ontwikkelen van warmtebronnen.
Lange plannings- en investeringstermijnen warmtebedrijven.
De ontwikkeling van warmtebronnen kost al snel 5-10 jaar, de exploitatietijd 25 jaar. Voor warmtebedrijven
zijn schommelingen in het beleid daarom heel lastig op te vangen.

Citaat Stadsverwarming Purmerend: In 2014 werd de biogrondstoffencentrale in Purmerend geopend
door de koning – zo’n mooi duurzaam voorbeeld waren we.
Zorgen over draagvlak geothermie
Meerdere warmtebedrijven noemen dat zij zorgen hebben over het draagvlak voor geothermie op de
langere termijn. Geothermie brengt bepaalde omgevingsrisico’s met zich mee, zoals het doorboren van
lagen in de ondergrond, de bijvangst van olie en gas of het naar boven komen van radio-actief materiaal.
Als de publieke opinie zich vanwege dergelijke risico’s tegen geothermie zou keren, valt één van de
belangrijkste alternatieven weg. Dan kunnen projecten flinke vertraging oplopen door bijvoorbeeld
bezwaarprocedures.
De overheid kan een belangrijke rol spelen in het verminderen van deze risico’s en het garanderen van de
(milieu)veiligheid. Daarnaast is goede informatie en goed omgevingsmanagement cruciaal voor het
draagvlak. De geothermiesector en de rijksoverheid werken hier overigens al aan via het versnellingstraject
geothermie.
Zorgen over draagvlak groen gas
Groen gas wordt nu gezien als één van de mogelijke oplossingen voor de piekvraag, maar er zijn zorgen
of de publieke opinie zich niet op een vergelijkbare manier tegen deze techniek zal keren – en hoe de
overheid daar dan op zal reageren. Met name tegen mestvergisting bestaat maatschappelijke weerstand.
Kosten
Biogrondstoffen gelden als één van de goedkopere duurzame warmtebronnen. De betaalbaarheid van
warmte is cruciaal, onder meer voor het draagvlak voor warmtenetten, en het aantal mensen dat kiest
voor een aansluiting (de volloop). Een te lage volloop beperkt de financiële haalbaarheid van nieuwe
netten of uitbreiding van bestaande netten. Voor een analyse van de financiële gevolgen van de afbouw
van de SDE-subsidie voor houtige biogrondstoffen verwijzen we naar het TNO-rapport Alternatieven voor

warmtelevering in de gebouwde omgeving en glastuinbouw bij uitfasering houtige van biogrondstoffen
- Inzicht in de kosten, TNO (2021).

46

Bijlage E: Belemmeringen voor verdere
verduurzaming
In het Greenvis-onderzoek uit 2020 zijn via interviews met warmtebedrijven de knelpunten voor verdere
verduurzaming in kaart gebracht. Hieronder de tekst uit dat rapport. 12

Belemmeringen voor verdere verduurzaming
In de interviews is dieper ingegaan op de systemen waar de leveranciers de grootste uitdagingen
verwachten en welke factoren een wezenlijk effect kunnen hebben op de haalbaarheid van de
normstelling.
In dit hoofdstuk worden de belemmeringen weergegeven die warmteleveranciers ervaren in het halen van
de voorgestelde normstelling en wat er voor nodig is om de normstelling wel te halen. De belemmeringen
zijn hoofdzakelijk van toepassing op de systeemtypen. Om deze reden is geen verder onderscheid
gemaakt tussen grote en kleine systemen. Een volledig overzicht hiervan is te vinden in Bijlage VII:
Overzicht interne en externe belemmeringen.

5.1 Bestaande systemen
Voor bestaande netten geldt dat er voor de grootste netten de meest concrete plannen zijn voor het
ontwikkelen van nieuwe duurzame warmtebronnen. In de onderstaande sub-paragrafen worden de
verschillende systeemtypen en belemmeringen uiteengezet die leveranciers ervaren voor verdere
verduurzaming. De focus ligt hierbij hoofdzakelijk op de systemen die in de prognose niet of deels niet
voldoen aan de normstelling.
5.1.1 Aardgasketels
Bij leveranciers zijn op dit moment geen concrete plannen voor verduurzaming van de
aardgasketelsystemen. Voornamelijk zijn dit tijdelijke warmtecentrales die neergezet zijn ter voorbereiding
op de komst van een groot transportnet gevoed door een hernieuwbare bron waarvan de komst onzeker
geworden of uitgesteld is. Leveranciers kiezen er voor te investeren in de nog grotere systemen, waar
meer potentie voor verduurzaming is tegen lagere kosten per bespaarde kg CO2.
Leveranciers beschrijven deze systemen als relatief klein en moeilijk te verduurzamen. Dit komt doordat
deze systemen voornamelijk onderdeel van de gebouwde omgeving zijn en er beperkingen zijn vanuit de
fysieke ruimte voor andere opwekkers. Daarnaast zijn in de directe nabijheid weinig tot geen duurzame
bronnen

aanwezig

die

op

hoge

temperatuur

kunnen

leveren.

Eén

vaker

genoemde

verduurzamingsstrategie is het aansluiten wanneer een nieuw warmtenet wordt ontwikkeld in de
omgeving van het systeem. Echter is de leverancier daarbij afhankelijk van wanneer deze ontwikkeling
plaatsvindt. Daarnaast is er in sommige situaties onduidelijk of er een warmtenet komt en wie dit gaat
ontwikkelen.
Leveranciers geven aan dat bestaande subsidieregelingen in de meeste situaties niet toereikend zijn om
de onrendabele top af te dekken. Daarbij geven leveranciers aan te streven naar betaalbare
marktconforme tarieven om maatschappelijk draagvlak voor haar diensten te kunnen borgen. De SDE++
subsidies speelt daarin een belangrijke rol. In de nieuwe regeling staan warmteopties lager in de

Inventarisatie duurzaamheid warmtenetten Normstelling CO2-emissie Wet collectieve Warmtevoorziening, Greenvis
(2020)
12

47

meritorder dan bijvoorbeeld CCS wat ertoe kan leiden dat de ontwikkeling van nieuwe bronnen vertraging
oploopt. Veel leveranciers pleiten daarom voor een aparte SDE++ categorie voor warmte.
5.1.2 Aftapwarmte

[NB. Onderstaande tekst komt uit het onderzoek uit 2020. Inmiddels is de afbouw van houtige biomassa
een feit. Voor de belemmeringen waar leveranciers tegenaanlopen, zie paragraaf 4.2 en 4.3.]
Systemen gevoed door aftapwarmte behoren tot de grootste systemen in de dataset. Het bijstoken van
biogrondstoffen heeft een grote rol in het verduurzamen van systemen op aftapwarmte. Leveranciers
geven aan dat de huidige maatschappelijke discussie rondom de inzet van biogrondstoffen maakt dat
plannen mogelijk moeten worden heroverwogen. Wanneer de plannen moeten worden herzien voorzien
zij voor de korte termijn (<5 jaar) geen vergelijkbaar duurzaam alternatief. De ontwikkeling van nieuwe
duurzame bronnen voor dit type systemen duurt relatief lang, 2 tot 7 jaar.
5.1.3 WKO
Over het algemeen is te stellen dat het temperatuurregime bepalend is voor de haalbaarheid van de
normstelling. WKO-systemen die enkel laagtemperatuur (<45 °C) ruimteverwarming voorzien zullen
voldoen aan de normstelling. De CO2 uitstoot van WKO systemen wordt hoofdzakelijk ingevuld door
elektriciteit en aardgas voor de piekvoorziening. Dit maakt dat de verduurzaming sterk ook sterk
afhankelijk is van de verduurzaming van de primaire energiefactor ( PEFe ) en de mix aan opwekkers voor
het systeem.
Wanneer gasketels voorzien in de temperatuursprong voldoende om tapwaterlevering mogelijk te maken
zullen de norm in 2030 over het algemeen niet haalbaar zijn voor deze systemen. Hoog temperatuur
warmtepompen kunnen een oplossing bieden maar daar is niet altijd ruimte voor in de bestaande
installatie. Er zullen niet alleen ingrijpende aanpassingen aan de opwekkers van het systeem plaats moeten
vinden maar ook aan de binnen installaties van afnemers om het temperatuurniveau te verlagen.
WKO systemen liggen vaak in een hoog stedelijke omgeving. Dit maakt dat de fysieke ruimte voor
uitbreiding van WKO bronnen en duurzame opwekkers om de fossiele piek inzet te verlagen beperkt is.
Dit zorgt er ook voor dat de leveranciers in de meeste gevallen niet de mogelijkheid hebben duurzame
elektriciteitsopwekking te realiseren met een directe koppeling aan het warmtesysteem.
De WKO’s zijn hoofdzakelijk ontworpen voor een bepaalde groep aan afnemers en niet altijd gericht op
grootschalige groei en verdere verduurzaming met andere bronnen. Investeringen zijn veelal nog niet
afgeschreven de komende vijf tot tien jaar waardoor er geen natuurlijk moment is voor verdere
verduurzaming.
Leveranciers geven ook aan dat er onzekerheid bestaat over het verlengen van lopende overeenkomsten.
Bestaande subsidieregelingen zijn in de meeste situaties niet toereikend om de onrendabele top af te
dekken. Daarbij geven leveranciers aan te streven naar betaalbare marktconforme tarieven om
maatschappelijk draagvlak voor haar diensten te kunnen borgen.
5.1.4 WKK zonder derving
Leveranciers beschrijven dit type systemen als relatief klein en moeilijk te verduurzamen. Dit komt doordat
deze systemen voornamelijk onderdeel van de gebouwde omgeving zijn en er beperkingen zijn vanuit de
fysieke ruimte voor andere opwekkers. Daarnaast zijn in de directe nabijheid weinig tot geen duurzame
bronnen aanwezig die op hoge temperatuur kunnen leveren. Leveranciers geven aan in het verleden lokale
biogrondstoffen installaties overwogen te hebben maar dat dit stuitte op weerstand vanuit de omgeving
vanwege NOx emissies. Daarnaast speelt de maatschappelijke discussie over biogrondstoffen een rol
waardoor deze plannen worden uitgesteld of afgesteld.

48

De rekenmethodiek in combinatie met de verduurzaming van de Nederlandse elektriciteitsmix maakt dat
de WKK’s zonder derving hard stijgen in CO2-uitstoot (zie ook Bijlage VI: Overzicht kengetallen). Bij
leveranciers zijn op dit moment geen concrete plannen voor verduurzaming van de systemen op een WKK
zonder derving. Leveranciers geven aan in te willen zetten op investeringen in de nog grotere systemen,
waar meer potentie voor verduurzaming is tegen lagere kosten per bespaarde kgCO2.
Eén andere vaker genoemde verduurzamingsstrategie is het aansluiten wanneer een nieuw warmtenet
wordt ontwikkeld in de omgeving van het systeem. Echter is de leverancier daarbij afhankelijk van wanneer
deze ontwikkeling plaatsvindt. Daarnaast is er in sommige situaties onduidelijk of er een warmtenet komt
en wie dit gaat ontwikkelen.
Bestaande subsidieregelingen zijn in de meeste situaties niet toereikend om de onrendabele top af te
dekken. Daarbij geven leveranciers aan te streven naar betaalbare marktconforme tarieven om
maatschappelijk draagvlak voor haar diensten te kunnen borgen.
5.1.5 Bio-energie

[NB. Onderstaande tekst komt uit het onderzoek uit 2020. Inmiddels is de afbouw van houtige biomassa
een feit. Voor de belemmeringen waar leveranciers tegenaanlopen, zie paragraaf 4.2 en 4.3.]
De huidige maatschappelijke discussie rondom de inzet van biogrondstoffen maakt dat er onzekerheid
bestaat over hoe deze systemen in de rekenmethodiek gewaardeerd worden in de komende 10 jaar. Ook
leidt deze discussie ertoe dat uitbreidingsplannen door leveranciers worden heroverwogen. Wanneer de
plannen moeten worden herzien voorzien zij voor de korte termijn (<5 jaar) geen duurzaam alternatief.
De ontwikkeling van nieuwe duurzame bronnen voor dit type systemen duurt relatief lang, 2 tot 7 jaar.
5.1.6 AVI
De biogene fractie in het afval dat wordt verbrand in de AVI heeft een grote rol in de duurzaamheid van
systemen op AVI. Ook hier heeft de PEFe een positieve invloed op de CO2-uistoot van warmte. Verder
profiteren deze systemen vaak van aparte biogrondstoffenketels. De huidige maatschappelijke discussie
rondom de inzet van biogrondstoffen maakt dat er onzekerheid bestaat over hoe deze systemen in de
rekenmethodiek gewaardeerd worden in de komende 10 jaar. De ontwikkeling van nieuwe bronnen voor
dit type systemen duurt relatief lang, 2 tot 7 jaar.

49