Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

28 345

Aanpak huiselijk geweld

Nr. 178

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 28 februari 2017
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
8 februari 2017 overleg gevoerd met de heer Van Rijn, Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over:
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 3 december 2015 inzake onderzoek naar aard en
omvang ouderenmishandeling (Kamerstuk 28 345, nr. 142);
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 12 januari 2016 inzake de zevende voortgangsrapportage over geweld in afhankelijkheidsrelaties (VGR GIA)
(Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 153);
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 28 november 2016 inzake de stand van zaken bij
de aanpak van ouderenmishandeling (Kamerstuk 28 345,
nr. 173);
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 2 februari 2017 inzake de negende voortgangsrapportage over geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA)
(Kamerstuk 28 345, nr. 174).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De griffier van de commissie,
Post

kst-28345-178
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

1

Voorzitter: Volp
Griffier: Sjerp
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Agema, Bergkamp, Van der
Burg, Keijzer, Leijten en Volp,
en de heer Van Rijn, Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport.
Aanvang 13.00 uur.
De voorzitter:
Welkom bij dit overleg, waar een uur voor staat. Dat is weinig tijd voor
veel onderwerpen. Ik heet welkom de Staatssecretaris, de mensen van het
ministerie, de woordvoerders op dit dossier en de mensen die dit debat
op de publieke tribune of elders volgen. We hanteren een spreektijd van
twee minuten per fractie en ik stel één interruptie voor. Als de tijd het
toelaat en de interrupties kort zijn, zal ik eventueel een tweede toelaten.
We beginnen met de eerste spreker van de zijde van de Kamer, mevrouw
Agema van de PVV.
Mevrouw Agema (PVV):
Voorzitter. Op dit dossier heeft de Staatssecretaris wel een paar kleine
stapjes gezet, maar ik vind het wel heel erg jammer dat we 4,5 jaar na zijn
aantreden nog altijd moeten concluderen dat het meer fundamentele
onderzoek dat we naar ouderenmishandeling zouden gaan doen, nog
steeds in de startblokken staat.
Wat ik mis in de rapportage, zijn meldingen over klachten bij de IGZ over
de instellingen. Het afgelopen jaar werd Hoffmann Bedrijfsrecherche
ongeveer 140 keer ingehuurd wegens diefstal en kwam de conclusie naar
voren dat de dief meestal een verzorger of een andere medewerker was.
Heel lang geleden is ons al toegezegd dat er een foute lijst zou komen van
mensen die hadden gestolen van bewoners. Daar lezen we niets meer
over in deze rapportage.
Een van de belangrijke dingen die wij hier nog willen aanstippen, is dat
het, als je verzorgingshuizen sluit en de mensen langer thuis laat wonen,
natuurlijk ook de kans op ouderenmishandeling verhoogt. Dat komt door
de druk die er op de omgeving komt te staan, maar ook doordat er geen
toezicht is. Het is heel moeilijk om duidelijk te krijgen of ouderenmishandeling in de afgelopen periode is toegenomen als gevolg van die
beleidswijzigingen. Daar zouden wij eigenlijk ook meer over willen weten.
We weten bijvoorbeeld wel dat de brandweer evenals andere instanties,
zoals de politie, melden dat er meer problemen zijn met thuiswonende
ouderen, maar er is geen goed onderzoek gedaan naar wat het langer
thuis wonen verandert op het gebied van ouderenmishandeling.
Ik wil ook heel graag van de Staatssecretaris horen wat er gebeurt nadat
mensen die zijn uitgebuit, zijn overleden. Ik zit daar eigenlijk best wel mee.
Ik heb het in mijn omgeving ook weleens gehoord, zo via via, en krijg toch
de indruk dat de mensen die iemand hebben bestolen of uitgebuit, daar
eigenlijk gewoon mee wegkomen nadat het slachtoffer is overleden.
Welke mogelijkheden heeft de Staatssecretaris om daartegen in actie te
komen? Kan het OM bijvoorbeeld een paar voorbeeldzaken gaan voeren?
Ik vind het verkeerd als het beeld van «eind goed, al goed» ontstaat nadat
iemand overleden is.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Voorzitter. Ieder geval van ouderenmishandeling – verbaal, fysiek,
financieel – is er één te veel. Ik ben blij dat het actieplan concreet bijdraagt
aan het bespreekbaar maken en het inzichtelijk maken van ouderenmishandeling. D66 heeft al eerder aangestuurd op meer onderzoek. We zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

2

blij dat het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) een eerste schets heeft
gegeven. Er komt nu ook een vervolgonderzoek van het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). Dat duurt wel even, als ik
lees dat er in april 2018 een eindrapport komt. Mijn verwachting was toch
om in deze periode wat meer handen en voeten te kunnen geven aan aard
en omvang van ouderenmishandeling. Maar goed, het komt er. Mijn vraag
is welke inzichten de Staatssecretaris nu meeneemt uit de schets van het
Sociaal en Cultureel Planbureau.
Helaas komen oplichting, verduistering, diefstal en afpersing van ouderen
vaker voor dan we zouden willen. Hoe kunnen we het de dader moeilijk
maken? Dat lukt niet met folders en de media. De Stichting Samen Veilig
Ouder Worden heeft een aantal heel mooie initiatieven. Ik heb gekeken
naar hun website en ik heb met ze gesproken, bijvoorbeeld over een
digitale kluis. Ik ben heel benieuwd of de Staatssecretaris hier ook naar wil
kijken, of hij dat wil bevorderen en of hij daarop terug wil komen in de
voortgangsrapportage. In 2015 vroeg D66 erom, de registratie van de
politie te verbeteren. Ik vroeg me af wat de huidige stand van zaken is.
Tot slot een laatste vraag: hoe wordt in het actieplan specifiek de positie
van de huisarts en de wijkverpleegkundigen meegenomen?
De voorzitter:
Keurig binnen de tijd, dank u wel.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Subtiele hint.
De voorzitter:
Dan geef ik nu graag het woord aan mevrouw Van der Burg van de VVD.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Voorzitter. We willen allemaal dat onze ouders en de ouderen in onze
samenleving een fijne oude dag hebben. Het fysiek of mentaal mishandelen van ouderen, die fysiek misschien niet meer sterk zijn, mentaal
wellicht de weg een beetje kwijt zijn of op een andere manier afhankelijk
zijn van mensen in hun omgeving, is echt niet normaal. Wel normaal is
dat je, als je bijvoorbeeld een keer bij je ouders of bij opa en oma op
bezoek gaat, misschien wat hand- en spandiensten verleent.
Dit onderwerp is de afgelopen jaren helaas op de politieke en maatschappelijke agenda gekomen. Ik had liever gehad dat dat niet nodig was. Dat
het nu op de agenda staat, is wel heel belangrijk. Dat zie je ook aan de
reacties op de campagne in de social media over financiële uitbuiting. Dat
is ook een onderwerp waar de VVD consequent aandacht voor heeft
gevraagd en dat ga ik vandaag weer doen.
Het punt is dat steeds meer mensen, ook door het werk van de Brede
Alliantie «Veilig financieel ouder worden» en de notarissen, in een
levenstestament laten vastleggen wie er voor hen bepaalde beslissingen
mag nemen. Als je al de moeite neemt om dat vast te laten leggen, is het
wel heel belangrijk dat dat ook gerespecteerd wordt. Nu is het zo dat de
rechters toegang hebben tot dat register. Prima. Vorige keer zei de
Staatssecretaris dat men er deels nog op gewezen moest worden dat dat
bestond. Is nu in de werkwijze van de rechters vastgelegd dat zij
standaard dat register moeten raadplegen voordat zij een bewindvoerder,
een mentor of een curator aanstellen? Ik heb in heel wat ernstige situaties
in de jeugdbescherming meegemaakt dat dat daar ook niet standaard
gebeurde. Ik wil nu gewoon een toezegging dat dat vastgelegd wordt.
Tot slot nog één punt. Behalve dat het onderzoek zo laat komt, viel mij in
de voorbereiding op dit debat op dat wij vanuit Veilig Thuis niet meer de
cijfers hebben over het aantal meldingen. Dat geldt overigens ook op de
andere vlakken van huiselijk geweld. We zijn bezig met een reorganisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

3

Kan de Staatssecretaris ervoor zorgen dat dat in de toekomst gewoon
weer vanuit Veilig Thuis gerapporteerd kan worden?
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. 200.000 ouderen hebben waarschijnlijk te maken met mishandeling. Dat is toch wel behoorlijk wat, als je het even op je in laat werken,
die 200.000. We moeten verder onderzoek doen. De uitkomsten van dat
onderzoek komen laat, maar ik wil het hier vandaag ook hebben over de
concrete maatregelen. Om heel eerlijk te zijn vind ik het namelijk allemaal
een beetje vaag blijven. Je zult maar thuis wonen en je onveilig voelen.
Waar kun je eigenlijk terecht? Er zijn veel ouderen die thuis slachtoffer
worden van beroving. Hoe kunnen we dat veiliger maken? Hoe kunnen we
ervoor zorgen dat er een goed signaal naar de politie kan gaan? Hoe
kunnen we ervoor zorgen dat kwetsbare, alleen thuiswonende ouderen
betere bescherming krijgen? Heeft de Staatssecretaris daar ideeën over?
Ik vind het niet uit te leggen dat je, als je vanwege diefstal in een
verzorgings- of verpleeghuis bent ontslagen, gewoon weer ergens anders
aan het werk kunt, maar de verplichte vog is door een meerderheid van
deze Kamer van tafel gegaan. Ik zou die vog nog steeds willen.
Ik vind het echt heel erg tragisch dat ziekenhuizen of lijkschouwers zien
dat mensen het slachtoffer zijn geworden van ontspoorde mantelzorg.
«Ontspoorde mantelzorg» is een eufemisme. Is het mishandeling, is het
onmacht? Met «financiële uitbuiting» is het net zo. Dat is gewoon diefstal.
Als het gaat over ouderenmishandeling spreken wij nog steeds in
eufemismen. Ik ben ervan overtuigd dat er mantelzorgers zijn die niet
meer kúnnen omdat ze overbelast zijn, maar er zitten ook situaties tussen
waarin sprake is van echte mishandeling. Hoe kunnen we daar het beste
mee omgaan? We moeten er niet in eufemismen over praten, maar ook
niet een hele groep mantelzorgers wegzetten door te suggereren dat zij
het misschien niet goed doen. Kunnen we regelen dat er een goede
lijkschouw wordt gedaan? Ik hoor nog altijd dat er bij vermoedens van
mishandeling onvoldoende wordt gekeken. Dat vindt ook plaats in
verpleeghuizen.
Als laatste punt: er zijn verzorgings- en verpleeghuizen en ouderenzorginstellingen die mensen een verplichte mentor toewijzen. Dat is niet altijd in
lijn met de wens van de familie. Wat vindt de Staatssecretaris daarvan?
Zouden we daar niet een onafhankelijke bewindvoerder van moeten
maken die er altijd moet zijn? Dan is het niet mentorschap, maar een
zwaardere vorm. Dan kan er ook goed zicht op gehouden worden door de
kantonrechter, want ik heb het idee dat er ook een hoop gebeurt wat
onder de eufemistische term «financiële uitbuiting» valt, maar dus
gewoon diefstal is.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. Ik ben het heel erg eens met collega Leijten om de zaken bij de
naam te noemen. Het lijkt mij goed dat we daar in ieder geval eens mee
beginnen. In de voortgangsrapportage Geweld in afhankelijkheidsrelaties
(GIA) worden allerlei projecten genoemd om ouderenmishandeling uit de
taboesfeer te halen en op de agenda te krijgen bij allerlei organisaties.
Genoemd wordt ook een onderzoek door het Sociaal en Cultureel
Planbureau, maar het wordt nu toch ook tijd om eens concrete stappen te
gaan zetten.
We stellen vast dat er veel aandacht is voor kindermishandeling en dat er
na een melding bij Veilig Thuis een traject wordt gestart, maar wat
gebeurt er als er een melding bij Veilig Thuis wordt gedaan in verband
met het vermoeden van ouderenmishandeling? Is er voldoende capaciteit
voor een concreet hulpaanbod? Denk bijvoorbeeld aan de SAVE-teams
voor jongeren. Heeft Veilig Thuis voldoende in beeld wat er allemaal
concreet voorhanden is aan hulp voor ouderen in situaties van mishandeling? Gezien het in vele brieven genoemde probleem van de hande-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

4

lingsverlegenheid specifiek op dit punt, ook bij Veilig Thuis zelf, vragen wij
ons af of er na een melding wel voldoende wordt doorgepakt. Of wordt er
alleen maar geregistreerd? Wij hebben de indruk dat het concrete aanbod
voor ouderen soms lastig te vinden is.
Dan de zogenaamde «ontspoorde mantelzorg». Het is net al gezegd en ik
ben het er helemaal mee eens: laten we alstublieft hier een andere naam
voor zien te bedenken, zodat niet al die mensen die zich een slag in de
rondte werken voor familieleden die zorg nodig hebben, zich in de hoek
gezet voelen. Dat mag niet zo zijn, want als de oorzaak van mishandeling
al in de mantelzorg ligt, ligt die natuurlijk in de overbelastheid van
mensen. Gespecialiseerde dagbesteding in een verpleeghuis kan dan
bijvoorbeeld een concrete actie zijn om de situatie thuis weer veiliger te
maken. Kan de Staatssecretaris reageren? Valt dit dan onder de
zogenaamde spoedaanvragen in de Wmo, waarvoor niet de standaardtermijn hoeft te worden doorlopen, maar de snelle procedure geldt? En
als dat zo is: kan de VNG de gemeenten hier dan eens op wijzen?
Een laatste vraag: we horen van de Landelijke Organisatie Cliëntenraden
(LOC) dat veldpartijen al eerder een leidraad veilige zorgrelaties hebben
ontwikkeld, maar we zien ook dat hier in de praktijk nog veel te weinig
mee gebeurt. Gaat de Staatssecretaris dit een goede duw in de rug
geven?
Voorzitter: Bergkamp
Mevrouw Volp (PvdA):
Voorzitter. Het mooie is dat we hier met elkaar toch weer een heleboel
punten aan de orde kunnen stellen. Vaak begint ouderenmishandeling
klein. Iemand stevig beetpakken als die niet luistert of eigen
boodschappen doen van andermans huishoudgeld, maar regelmatig gaat
het van kwaad tot erger. Ik wil een aantal punten noemen. In de brief van
de Staatssecretaris over het onderzoek naar aard en omvang van
ouderenmishandeling geeft hij aan, twee onderzoeken voor ogen te
hebben: een informantenonderzoek waarin de omgeving van de ouderen
bevraagd wordt, en een onderzoek waarin de ouderen zelf aan het woord
komen. Bij het informantenonderzoek wordt verwezen naar huisartsen,
wijkteams, thuiszorgaanbieders en de politie, maar ik lees hier niets over
familie. Ik wil van de Staatssecretaris graag weten of zij ook bevraagd
worden. Ik wil ook graag weten of er al informatie uit de gezondheidsenquête over huiselijk geweld is gekomen en of financieel misbruik en
verwaarlozing daarin zijn meegenomen.
In de voortgangsrapportage van januari 2016 gaf de Staatssecretaris aan
dat het Openbaar Ministerie momenteel veel aandacht besteedt aan
financiële uitbuiting, omdat deze vorm nog onvoldoende als huiselijk
geweld wordt beschouwd. Het OM agendeert dit op platforms waar
officieren van justitie met elkaar casuïstiek bespreken. Kan de Staatssecretaris iets zeggen over de voortgang hierbij? Het CDA had het ook al over
Veilig Thuisorganisaties en de aandacht voor ouderenmishandeling alhier.
De Staatssecretaris geeft aan dat dit op de agenda staat, maar dat wordt
wisselend ingevuld. Ik wil graag een update hierover. Staat het nu
daadwerkelijk hoog op de agenda bij de Veilig Thuisorganisaties en wordt
er in de praktijk werkelijk invulling aan gegeven?
Ik ben eens informatie gaan zoeken over de campagne tegen financieel
misbruik, maar als je op de website veiligthuis.nl komt, kun je de link
ernaartoe niet zo goed vinden. Ik vroeg mij af – een heel praktische
vraag – of dat wat beter kan worden meegenomen op die website.
Tot slot. Vorig jaar is een artikel verschenen in NRC Handelsblad over de
herkenning in het ziekenhuis. Het is een blinde vlek. De heersende
opvatting is dat één op de twintig ouderen wordt mishandeld. In één op
de drie gevallen behelst de mishandeling het onthouden van zorg. De
Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie heeft een richtlijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

5

opgesteld. Ik wil graag weten hoe het daarmee staat en of de Staatssecretaris en de Minister samen met de NVZ en de Nederlandse Vereniging
voor Klinische Geriatrie deze blinde vlek wat beter over het voetlicht
kunnen krijgen, met name op eerstehulpposten.
Voorzitter: Volp
De voorzitter:
De Staatssecretaris heeft verzocht om een korte schorsing ter voorbereiding van de beantwoording.
De vergadering wordt van 13.16 uur tot 13.20 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de Staatssecretaris voor zijn beantwoording in eerste
termijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Ik maak een paar algemene opmerkingen. Dit onderwerp is
langzaam maar zeker hoger op de agenda aan het komen, overigens
dankzij de vrijwilligers van de ouderenbonden met hun voorlichtingscampagnes onder ouderen, in de gemeenten en bij Veilig Thuisorganisaties.
Banken en notarissen gaan meer aandacht voor dit onderwerp hebben. Ik
wijs ook op de bewindvoerders en de lokale allianties. Op het Openbaar
Ministerie kom ik straks terug.
Het onderwerp komt uit de taboesfeer, ook bij ouderen zelf. In het kader
van het programma heb ik met ouderen gesproken: zijn zij zich voldoende
bewust van wat bijvoorbeeld financiële uitbuiting is? Veel ouderen zijn
dan verbaasd over dingen waarop zij moeten letten. Als je je pasje geeft
en er wordt elke maand een klein bedrag afgeschreven waarvan je denkt
«dat zal wel gewoon zijn», dan moet je je toch afvragen of dat wel klopt.
Daar moet je voldoende scherp op zijn.
Als het gaat om het bewustzijn en de kennis van de omvang van de
problematiek, dan moeten wij constateren dat wij eigenlijk nog steeds
onvoldoende zicht hebben. Dat blijkt uit de opmerkingen van mevrouw
Stuiveling als voorzitter van de Brede Alliantie «Veilig financieel ouder
worden». Wij moeten niet alleen werken aan meer bewustzijn, wat nu al
een beetje aan de gang is, maar ook kijken of wij er meer van terugzien. Er
is samen met de G-4 en het WODC de afspraak gemaakt om de aard en
omvang in kaart te brengen. Dat is inderdaad een lastig onderzoek. Ik zag
aan de body language van mevrouw Bergkamp, die ik wel een beetje
deelde, dat het wel erg lang duurt. Je kunt de omgeving, zoals de huisarts
en de wijkverpleegkundige, vragen hoe vaak het voorkomt, maar je wilt
dat de ouderen zelf en hun familie erover spreken en zich veilig voelen om
erover te spreken. Daar zit dus wat vertraging in. Ik wil met het WODC
bekijken of wij tussenresultaten naar de Kamer kunnen sturen. Ik ben daar
zelf ook zeer geïnteresseerd in.
Wij hebben de Gezondheidsmonitor, die elke vier jaar wordt herhaald.
Daarbij zijn de GGD’s, het CBS en het RIVM betrokken. Aan de vorige
editie deden zo’n 150.000 ouderen mee. De eerste resultaten daarvan
verwacht ik in mei dit jaar. Daarin zitten ook een aantal vragen rondom
ouderenmishandeling, dus dat biedt een eerste zicht. Het tweede spoor
gaat meer in de diepte bij het WODC. Dat kost nogal wat tijd. Nogmaals, ik
zal bevorderen dat eventuele tussenresultaten kenbaar worden gemaakt.
Er is gesproken over de mantelzorg, waarbij de term «ontspoorde
mantelzorg» viel. Ik ben het eens met de opmerkingen die mevrouw
Leijten daarover maakte. Wij moeten oppassen voor eufemismen. Soms is
het gewoon heel erg foute boel en soms ook niet, omdat de mantelzorger
onmachtig is en uit nood of onbegrip handelt. Dan moet de mantelzorger
worden ondersteund en niet in een verkeerd daglicht worden geplaatst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

6

Daar ligt een belangrijke rol voor de omgeving, bijvoorbeeld de huisarts
en de wijkverpleegkundige. Het ontbrekende behandelperspectief of de
handelingsverlegenheid bij de oudere of de mantelzorger wordt dan
doorbroken. De thuiszorg, de huisarts of andere deskundigen kunnen dan
worden ingeschakeld. Samen met gemeenten bekijk ik wat hier de goede
aanpak is.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Het is toch wel een heel belangrijk onderwerp. Tijdens het vorige overleg
heb ik gesproken over mensen die dement worden of die een TIA hebben
gehad. Het is mogelijk dat die mensen een totaal ander gedrag gaan
vertonen dan de 40 jaren daarvoor. Dat is iets wat heel erg ingewikkeld is
voor iemand die mantelzorg verleent. Het is moeilijk te accepteren. Wordt
er in die pilots ook gekeken naar goede voorbeelden om mensen daar
acceptatie en begrip voor te laten krijgen? Wij kunnen wel zeggen dat het
niet mag en wij moeten het natuurlijk ook niet goedkeuren, maar wij
moeten wel begrijpen dat zulke situaties ontzettend moeilijk kunnen zijn.
In de toekomst zal dit verschijnsel toenemen. Mensen worden ouder en
dit soort kwalen komt meer voor.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat gebeurt op twee manieren. Wij nemen dit mee in de pilots die wij met
de gemeenten starten, maar het zit ook in het Actieplan casemanagement
dementie. Wij vertellen mensen wat zij kunnen verwachten als hun
partner dementeert. Als je meer kennis hebt van het verloop van de ziekte
en wat dat betekent voor een mogelijke gedragsverandering, dan schakel
je eerder mensen in. Wijkteams, wijkverpleegkundigen, huisartsen en
lokale afdelingen van ouderenbonden nemen wij mee bij het inschakelen
van de goede netwerken rondom zeer kwetsbare groepen.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Dank hiervoor. Ik denk dat dit heel essentieel is. Als er sprake is van
diefstal, moet dat natuurlijk gewoon gezegd worden, maar dit soort
situaties is heel complex. Daar moeten wij met elkaar oog voor hebben.
Het is goed dat dit gebeurt.
Mevrouw Leijten (SP):
Volgens mij was ik het juist die zei: wij moeten af van de term
«ontspoorde mantelzorg». Als er sprake is van mishandeling, moet je het
zo noemen. Maar als iemand uit onmacht of onkunde te hardhandig is of
grijpt naar dwangmaatregelen, dan moeten wij zo iemand helpen. Ik kan
alleen niet zoveel met netwerken enz. Ik zie dat mantelzorgers worstelen
en alleen staan. De Staatssecretaris heeft het vaak over netwerken, maar
die ontbreken nogal eens. Wat gaan wij daaraan doen? Hoe gaan wij
ervoor zorgen dat mantelzorgers niet alleen staan, dat ze bij de gemeente
niet naar zichzelf worden verwezen, omdat ze mantelzorgers zijn en er
daarom geen huishoudelijke hulp nodig is? Hoe gaan wij ervoor zorgen
dat ze niet bij de zorgverzekeraar worden weggeduwd omdat er iemand in
de omgeving is? Hoe gaat de Staatssecretaris daarvoor zorgen?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dit moet op twee manieren worden aangepakt. Zijn wij er op tijd bij om
het professioneel te kunnen signaleren? Dan gaat het om het
outreachende werk van wijkteams, huisarts en wijkverpleegkundige die al
dan niet over de vloer komen. Als het geconstateerd is, moet er
vervolgens ondersteuning worden geboden, ook aan de mantelzorger.
Mevrouw Leijten heeft gelijk dat er vaak geen sociaal netwerk is, maar dan
moet met een professioneel oog worden bekeken of een situatie al of niet
aanvaardbaar is. Dat professionele oog kan dat van de casemanager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

7

dementie zijn of van de huisarts of de wijkverpleegkundige of het
wijkteam. Vervolgens moet actie worden ondernomen. Zo moet het gaan.
De voorzitter:
Een korte vervolgvraag van mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Op die manier zou het moeten gaan, maar zo gaat het niet. Wij hebben
hier debatten over gevallen waarin de casemanager dementie niet is
ingekocht, waarin relaties in de omgeving door het veranderende beleid
worden doorgesneden. Wat gaan wij nou doen? Wie is er verantwoordelijk om te signaleren of het goed gaat met onze mantelzorgers? Vragen
wij aan de huisarts of hij die taak wil verrichten? Gaan wij hem dan ook
een kleinere praktijk geven? Wij zeggen nu wel dat een netwerk dat zou
moeten doen, maar feitelijk heeft niemand die taak. Feitelijk zit een
wijkverpleegkundige op de minuten van de zorgverzekeraar, en een
huishoudelijk verzorgende op de minuten van de gemeente. In elkaar
geschoven is dat allemaal een belasting van de mantelzorger in plaats van
een ontlasting.
De voorzitter:
Uw vraag is helder.
Staatssecretaris Van Rijn:
We kunnen een heel beleidsdebat voeren over de vraag of het wel of niet
goed is wat er allemaal gebeurt. Ik constateer dat wij op een groot aantal
terreinen geprobeerd hebben de zorg dichter bij de mensen te organiseren, zodat wij niet alleen met indicaties van veraf werken, maar dat
mensen van vlees en bloed met mensen kunnen spreken. Dat kan de
huisarts zijn, dat kan de wijkverpleegkundige zijn, dat kan de casemanager
dementie zijn, dat kan een ambassadeur van de ouderenbonden zijn. Het
gaat dus niet om het netwerk dat je zelf hebt, maar om het netwerk dat wij
met elkaar aan het spannen zijn om ervoor te zorgen dat wij eerder
kunnen signaleren, dat wij preventief bezig kunnen zijn, dat mensen met
elkaar samenwerken. Dat is de beweging die wij met elkaar aan het maken
zijn. Het gaat nog niet overal goed, maar er zijn meer dan ooit kansen om
dit beter te laten lopen. Kwetsbare ouderen moeten er niet afhankelijk van
zijn om een indicatie aan te vragen. Er moet eerder worden gesignaleerd
of de thuissituatie nog toereikend is.
Ik kom op het financieel misbruik. In maart komt mevrouw Stuiveling met
aanbevelingen. Daarbij gaat het om het verkleinen van de verlegenheid en
het vergroten van de pakkans à la de fraudebestrijding. Daarbij kan
worden gedacht aan het stroomlijnen van procedures rondom bewindvoering. Hoe kunnen wij een niet-pluisgevoel opvolgen? Hoe kunnen wij
de deskundigheid van fiscale vrijwilligers versterken? Samen met
mevrouw Stuiveling ben ik bezig met de Nederlandse Vereniging van
Banken om ook banken hierbij in te schakelen. Bij de ene bank kun je je
pasje zo overzetten op een en/of-rekening, bij de andere bank krijg je dat
niet voor elkaar. Hoe kunnen wij dat stroomlijnen? Hoe kan worden
geverifieerd of het wel pluis is? Moet je bij een beslissing over het uit
handen geven van je pasje misschien het vierogenprincipe hanteren?
Over dit soort praktische afspraken zijn wij met de banken in gesprek.
Misschien kunnen de banken daarover voorstellen doen, misschien
kunnen de banken daarin hun verantwoordelijkheid nemen om kwetsbare
ouderen te beschermen. Ik heb gemerkt dat de banken dit belang delen en
die verantwoordelijkheid ook voelen. Ze zijn bereid om bij te dragen aan
het voorkomen van financieel misbruik. De NVB werkt samen met de
banken aan een richtlijn voor het voorkomen van financieel misbruik. Die
afspraken zullen waarschijnlijk volgende maand worden vastgelegd. Dan
zullen wij er meer over horen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

8

Mevrouw Agema (PVV):
Ik vind het uiterst vaag. Wat bedoelt de Staatssecretaris concreet? Gaan
banken steekproefsgewijs bekijken of er zaken niet pluis zijn op
rekeningen van mensen die onder bewind staan?
Staatssecretaris Van Rijn:
Het gaat om een paar dingen. Banken kunnen financiële transacties
screenen wanneer er verdachten zijn. Vaak denk je bij verdachten aan
zaken als witwassen, maar je kunt ook bekijken hoe vaak er iets van een
rekening wordt afgeboekt en of het opeens veel te hoge bedragen zijn.
Banken moeten dan wel de mogelijkheid hebben om dat te doen.
Misschien wel belangrijker is de wijziging in de tenaamstelling van een
rekening. Als er meerdere kinderen bij zijn betrokken, zou de bank even
moeten bekijken of dat ook akkoord is met de rest van de familie. Is er een
vierogenprincipe als het gaat om het toezenden van de afschriften? Zijn
de procedures om zo’n en/of-rekening te creëren te makkelijk of te
moeilijk? Wij bekijken het hele scala.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik heb een vraag gesteld over de mogelijkheden om innovatiever met dit
vraagstuk om te gaan om het daders moeilijker te maken. Een van de
voorbeelden is zo’n digitale kluis. Ouderen maken foto’s van hun
bezittingen. Op het moment dat er iets via een bepaalde code wijzigt,
moet er een signaal afgaan. Zulke afspraken kun je natuurlijk ook met
banken maken via bewindvoerders. Is er een vorm van controle als er
wijzigingen zijn in het banksaldo? Is de Staatssecretaris bereid om ook
naar dit soort innovatieve zaken te kijken en daarop in de voortgangsrapportage terug te komen?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat gaat niet alleen om de geldkant, maar ook om de spullenkant. Wat
gebeurt er met kostbare spullen waar niemand zicht op heeft? Dat nemen
wij mee in de aanpak onder leiding van mevrouw Stuiveling.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Het is heel mooi dat deze mevrouw dit meeneemt, maar ik zou graag
willen dat ook de Staatssecretaris het meeneemt. Wij hebben de Stichting
Samen Veilig Ouder Worden, die dit soort ideeën naar voren brengt. Wil
de Staatssecretaris hiernaar kijken? Het gaat soms echt om bezittingen als
trouwringen die worden gejat. Door samenwerking met een aantal
partijen kun je dat op een heel handige manier oplossen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voor zover ik weet, is er al met deze instelling gesproken. Ik ben zeer
bereid om dit te betrekken bij de verdere ontwikkeling van het plan. Het
plan van aanpak van mevrouw Stuiveling zal in maart worden afgerond
en dan aan de Kamer worden aangeboden.
Mevrouw Agema vroeg wat er gebeurt als het slachtoffer overleden is.
Dat is een van de onderwerpen waarover wij met het OM spreken. Het OM
zit overigens in die brede alliantie. Wij zijn natuurlijk een beetje afhankelijk
van de aangiften, maar bij aangifte vindt zeker strafrechtelijk onderzoek
plaats, ook als het slachtoffer overlijdt. De strafbaarheid neemt daarmee
natuurlijk niet af. Ik verwees al naar het plan van aanpak van mevrouw
Stuiveling, die met de alliantie werkt om te bekijken of ook in de strafrechtketen een aantal dingen verbeterd kan worden. Niemand mag er
tussenuit piepen. Het overlijden van het slachtoffer is geen enkele reden
om de strafbaarheid op een andere manier te bekijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

9

Mevrouw Agema (PVV):
Kunnen we op enig moment een verslag krijgen van wat er concreet is
gedaan?
Staatssecretaris Van Rijn:
Wat het Openbaar Ministerie betreft, moet ik even overleggen met mijn
collega van V en J, maar voor zover ik weet zit het ook in de aanpak van
mevrouw Stuiveling. Ter gelegenheid van de rapportage zullen wij
bekijken wat de follow-up kan zijn.
Mevrouw Agema vroeg naar de meldingen bij instellingen. Over 2015 en
2016 waren er 197 IGZ-meldingen. Toen mevrouw Agema sprak van de
«foute lijst», doelde zij waarschijnlijk op dat waarschuwingsregister, het
Haagse initiatief dat landelijk wordt uitgerold. Dat begint landelijk werking
te krijgen. Dat staat of valt overigens – daar heeft mevrouw Agema wel
gelijk in – met de manier waarop het gevoed wordt. Instellingen moeten
bereid zijn en, zo zou ik bijna willen zeggen, zich verplicht voelen om
ervoor te zorgen dat die lijst gevuld wordt. Als er iets in jouw instelling
gebeurt, moet dat gesignaleerd worden zodat andere instellingen er
rekening mee kunnen houden. Dat zit inderdaad in het initiatief dat
landelijk wordt uitgerold.
Ik ben net al even ingegaan op ouderenmishandeling in de thuissituatie.
Het komt helaas in instellingen voor, maar ook in de thuissituatie. De
handelingsverlegenheid moet worden weggenomen. Mensen moeten
durven praten met de huisarts, met de wijkverpleegkundige of met het
wijkteam, met degene die over de vloer komt. Een van de pilots die we
met gemeenten gaan draaien, betreft de vraag hoe je de drempels zou
kunnen verlagen voor ouderen die hiermee te maken hebben. Zij moeten
weten met wie zij erover kunnen praten. Mijn ervaring is dat het erover
durven praten echt de eerste stap is. Er is een enorme handelingsverlegenheid, ook bij de ouderen zelf. Zij zijn soms ook afhankelijk van degene
die bij ze thuis komt. Er is ook een soort angst: als ik het aan de orde stel,
wat betekent dat dan voor mijn relatie met degene die over de vloer
komt? Dat is een van de grootste handelingsverlegenheden die we
moeten doorbreken. Er moeten vertrouwde professionals zijn die gewoon
af en toe met mensen kunnen praten over waar ze mee zitten. Dat willen
we echt in die gemeentelijke pilots stoppen.
De voorzitter:
Mevrouw Van der Burg, een korte vraag.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Ik ga mijn best doen. De Inspectie jeugdzorg, die nu gaat fuseren met de
IGZ, heeft ten aanzien van kindermishandeling in de jeugdhulp gezegd dat
zij het niet meer accepteert dat professionals handelingsverlegenheid
opvoeren als excuus om niets te doen. Dat is volgens mij een heel
duidelijk signaal aan partijen. Zou dat op dit vlak ook door de inspectie
opgelegd kunnen worden? Je krijgt op een bepaald moment zoveel tijd.
Daarna is het klaar en accepteren we dit niet meer als excuus, want je
hebt tijd genoeg gehad om het te leren.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is wel iets om met de professionals te bespreken. Huisartsen,
wijkverpleegkundigen en andere zorgprofessionals zitten ook bij die pilots
om te bekijken wat zij kunnen doen. Ook zij zijn er natuurlijk een beetje
afhankelijk van of het bij hen aan de orde wordt gesteld en of zij het zien.
Ik vind dat met name dat laatste punt versterkt zou moeten worden. Als je
bijvoorbeeld als wijkverpleegkundige zelf een niet-pluisgevoel hebt, moet
je aan de orde gaan stellen dat er iets aan de hand is en bekijken hoe het
een beetje veilig kan worden gemaakt voor de oudere om dat te melden.
Ik moet er nog even over denken. Ik ben echter zeer bereid om met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

10

professionals te bespreken welke proactieve rol zij kunnen spelen, nog
meer dan we nu al in die pilots stoppen.
De voorzitter:
Nee, mevrouw Van der Burg.
Staatssecretaris Van Rijn:
Mevrouw Bergkamp vroeg naar de verbetering van de aanpak van
meldingen en registratie. Ook anderen vroegen daarnaar. De politie is
inderdaad druk bezig om het werkproces rondom huiselijk geweld te
verbeteren en verder te professionaliseren. Er is een samenwerking met
Veilig Thuis en het Openbaar Ministerie, maar ook met de sociale
wijkteams. Daarin is informatiedeling een ongelooflijk belangrijk thema.
De leden hebben in de voortgangsrapportage GIA kunnen zien welke
verbeteringen wij daar in gang hebben gezet. De politie is bezig met het
verbeteren van de registratie, zodat je weet of er sprake is van bijvoorbeeld financiële uitbuiting of huiselijk geweld tegen ouderen. Dat wordt
dus meegenomen, enerzijds in dit traject en anderzijds in het verbetertraject met Veilig Thuis. Dat betreft met name de registratie door de
politie.
De voorzitter:
Ik stel voor dat we even de beantwoording van de Staatssecretaris
afwachten. Daarna kunnen we inventariseren hoeveel tijd er nog is. Ik heb
gezegd dat ik één interruptie zou toestaan. Mevrouw Van der Burg heeft
ook geen tweede interruptie gehad. Ik zal straks, als de Staatssecretaris
klaar is met zijn beantwoording, bekijken hoeveel tijd er over is. Mevrouw
Leijten mompelt dat de Staatssecretaris er ook bij kan helpen. Volgens mij
is hij een eind op streek, dus laten we kijken hoe snel hij tot een afronding
kan komen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Over de vraag van mevrouw Bergkamp over de inschakeling van
huisartsen en wijkteams heb ik het volgens mij al gehad. De Landelijke
Huisartsen Vereniging zit overigens ook in de klankbordgroep van het
actieplan, dus daar hebben we ook heel korte lijnen mee. Over het SCP en
het WODC heb ik al het nodige gezegd. Datzelfde geldt voor de registratie
door de politie en voor de Stichting Samen Veilig Ouder Worden.
Mevrouw Van der Burg vroeg of er bij Veilig Thuis aparte cijfers
beschikbaar zijn. De beleidsinformatievoorzieningen wordt op dit punt
aangepast. Daar vroeg zij terecht om. Dat betekent dat in de loop van 2017
meer en betere cijfers op dit punt van Veilig Thuis zullen komen. Mevrouw
Van der Burg vroeg ook nog of rechters vroegtijdig toegang hebben tot
het register. Kantonrechters hebben toegang tot het digitale Centraal
Levenstestamentenregister. De Minister van V en J heeft gesproken met
het notariaat en dat ziet geen belemmeringen meer om dit te doen. Er is
overigens een expertgroep van kantonrechters die zich hierover buigt en
op de hoogte is van het bevorderen van de toegang hiertoe. Formele
beletselen zijn er dus niet, maar je moet het wel doen. Dat is wat wij
samen met de kantonrechters een beetje aan het aanjagen zijn. Daar is de
collega van V en J uitgebreid mee aan de gang.
Ik heb me al eens verklaard met het punt van mevrouw Leijten dat we op
moeten passen voor eufemismen rondom handelingsverlegenheid en
overspannen mantelzorgers. Ik denk dat het zeer belangrijk is dat met
name de vrijwilligers van de ouderenbonden, die hier zeer actief in zijn,
zeer laagdrempelig met hun leden en niet-leden kunnen spreken om
ervoor te zorgen dat die handelingsverlegenheid in elk geval bij hen
verdwijnt. De ouderenbonden hebben al heel veel mensen daarvoor
opgeleid. Ze hebben een zeer grote inzet op dit punt, waar ze ook zeer aan
gecommitteerd zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

11

De verplichte bewindvoering wordt door de kantonrechter toegewezen.
Die moet daar een weloverwogen beslissing over nemen. De familiewens
en de verhouding met de familie zijn inderdaad heel belangrijke toetspunten die meegewogen zouden moeten worden door de rechter. Een
rechter maakt op zo’n moment wel een afweging, waarbij de argumenten
van de familie en de argumenten rond het niet-pluisgevoel worden
meegenomen. In de regel wordt de familie wel geraadpleegd, maar dat
wil natuurlijk niet zeggen dat de wens van de familie altijd gerespecteerd
kan worden. Dat is een afweging die de rechter op dat moment zal
moeten maken. De voorzitter fluistert tegen mij dat het ook een beetje
over de verplichte mentor gaat. Op het moment dat er verplicht een
mentor moet worden aangewezen, zal ook gewogen moeten worden of
het nodig is en wat de opvatting van de familie daarover is. De rechter
weegt dan de mogelijke verschillen in opvatting.
Mevrouw Keijzer vroeg, net als mevrouw Leijten voor een deel, of de
medewerkers van Veilig Thuis voldoende deskundig zijn op het terrein van
ouderenmishandeling. Er is, zoals bekend, met extra financiële steun
geïnvesteerd in kennis, ook van de medewerkers van Veilig Thuis. Zij
moeten meer basiskennis verwerven over de specifieke doelgroepen bij
huiselijk geweld, onder wie ouderen. Meer dan 200 deelnemers hebben
de algemene training succesvol doorlopen en er is ook een verdiepende
leergang ouderenmishandeling aangeboden, waaraan een aantal
medewerkers van Veilig Thuis deelneemt. Er wordt dus geïnvesteerd in
het vergroten van kennis over het terrein van de ouderenmishandeling.
We nemen dit ook mee in de professionalisering van Veilig Thuisorganisaties, waar ook de heer Sprokkereef mee bezig is. Het is gewoon een
integraal onderdeel van het professionaliseringstraject dat nu bij Veilig
Thuis plaatsvindt. Er wordt dus geïnvesteerd in kennis en kunde aan de
voorkant en dat wordt meegenomen in de verdere professionalisering.
Mevrouw Keijzer vroeg zich af of de leidraad nog een extra impuls nodig
heeft. Ik denk het wel en daar zijn we ook mee bezig. Zij vroeg of dit valt
onder de spoedprocedure Wmo. Er is een Leidraad Veilige Zorgrelatie. Er
wordt per geval bekeken of de spoedprocedure van toepassing moet zijn.
Als dat nodig is, valt het dus inderdaad onder de spoedprocedure.
De voorzitter:
Mevrouw Keijzer heeft een vraag.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat was het eerste deel van mijn vraag. Het tweede deel was of de
gemeentes dat ook vinden en of de VNG dit op deze manier communiceert met haar leden.
Staatssecretaris Van Rijn:
Daar ga ik wel van uit, want die leidraad is in overeenstemming met de
VNG opgesteld. Ik wil dat met alle liefde nog een keer met de VNG
bespreken, maar zij is dus volledig akkoord met de leidraad die is
opgesteld.
Mevrouw Volp heeft gevraagd of de campagne beter zichtbaar op de site
van Veilig Thuis is vermeld. Dat zullen we nog een keer nagaan. Het zou
inderdaad goed zijn als de campagne «Een veilig thuis. Daar maak je je
toch sterk voor?» te vinden is. De zichtbaarheid op dit punt zullen we zo
nodig verder vergroten. Ik heb net al gezegd dat ouderenmishandeling
een integraal onderdeel is van het deskundigheidstraject van Veilig Thuis.
De ziekenhuizen zijn aangehaakt bij het actieplan. Dat betekent dat
signalering ook in het ziekenhuis plaatsvindt. Dat is een zeer terecht punt,
want daar kun je ook dingen heel snel aan de voorkant zien. Zij maken
deel uit van het actieplan en zullen daarbij betrokken zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

12

Het antwoord op de vraag of de familie ook wordt gehoord door het
WODC is ja. De gesprekken met de informanten en professionals, onder
wie familie en betrokkenen, maken deel uit van het WODC-onderzoek.
Voorzitter, ik heb zo goed mogelijk geprobeerd om de vragen in sneltreintempo te beantwoorden.
Voorzitter: Agema
De voorzitter:
Mevrouw Volp heeft nog een vraag.
Mevrouw Volp (PvdA):
De Staatssecretaris zei dat de ziekenhuizen ook in het actieplan zitten. De
Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie is gestart met de
ontwikkeling van een richtlijn, de richtlijn Vermoeden van ouderenmishandeling. Ik heb eerder in een algemeen overleg over huiselijk geweld al
eens aangegeven dat een orthopeed op een spreekuur bij een op de vijf
vrouwen die daar met een botbreuk komt, moet denken aan huiselijk
geweld, maar dat die dat niet vraagt. Wat is nu de stand van zaken ten
aanzien van de richtlijn? Hoe wordt die uitgerold bij bijvoorbeeld
eerstehulpposten, internisten en orthopeden, dus de beroepsgroepen die
het moeten zien?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat moet ik even nagaan. De klinische geriatrie is aangehaakt bij het
actieplan. Hoe het zit met de ontwikkeling van de richtlijn zal ik moeten
nagaan. Ik kan het in de eerstvolgende voortgangsrapportage meenemen.
Mevrouw Volp (PvdA):
Dank. Dat is mooi. Mijn specifieke vraag was nog of die richtlijn wordt
besproken op de plekken waar je het eerst aan ouderenmishandeling
moet denken, namelijk op de eerstehulpposten en bij de orthopeden. De
Staatssecretaris koppelt dat dus terug in de voortgangsrapportage?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ja.
Voorzitter: Volp
De voorzitter:
Ik dank de Staatssecretaris voor zijn beantwoording. Mevrouw Leijten gaf
aan dat haar vragen nog niet helemaal beantwoord zijn. Ik vraag haar om
heel kort aan te geven welke vragen dat volgens haar zijn. Mevrouw
Bergkamp was ook wat verontrust over een vraag die zij beantwoord
wilde zien, dus ik geef haar ook de ruimte. Ik kijk nog naar de andere
leden. We kunnen het ook snel in een tweede termijn doen. We hebben
nog tien minuten.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik heb de Staatssecretaris gevraagd wat we doen met de mensen die
alleen thuis wonen en die kwetsbaar zijn, die gewoon een simpel doelwit
zijn voor berovingen en overvallen. Daar heb ik hem niet over gehoord. Ik
heb hem ook gevraagd wat we doen met de lijkschouwing bij mensen,
ook in instellingen, bij wie verdachte sporen op het lichaam zijn aangetroffen. Wat doen we daarmee? Wordt dat voldoende in de gaten
gehouden? We kunnen ons immers suf signaleren, maar we moeten dit
soort feiten ook gewoon vaststellen en er moet dan ook iets gebeuren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

13

Staatssecretaris Van Rijn:
Ik dacht dat ik in elk geval geprobeerd had om antwoord te geven op de
vraag naar de waarborgen voor kwetsbare mensen die thuis wonen. We
hebben de zorg thuis dichterbij georganiseerd, met de huisarts, de
wijkverpleegkundige, het casemanagement dementie en de wijkteams.
Het loopt vast nog niet overal goed, maar dat biedt juist veel meer kansen
om er eerder bij te zijn. Je hoeft niet op een indicatie voor zorg te
wachten, maar je kunt eerder bekijken waar kwetsbaarheden zijn en dan
meer preventief bezig zijn. Dat is nu juist onderdeel van de veranderingen
in de zorg die we hebben ingezet. Ik heb ook al gezegd dat er een aantal
regionale bijeenkomsten komt om de handelingsverlegenheid verder te
verminderen. Er loopt een aantal pilots bij de gemeenten. Mevrouw
Leijten heeft er gelijk in dat de lijkschouwing daarbij betrokken kan en
moet worden. Men moet alert zijn daar waar er twijfels zijn. Ik ben bereid
om ook de lijkschouwing daarbij te betrekken.
De voorzitter:
Ik stel voor dat we een tweede termijn doen met een spreektijd van een
minuut. Mevrouw Agema geeft aan dat zij geen behoefte heeft aan een
tweede termijn.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn beantwoording. Ik heb nog
een paar vragen. Ik heb gevraagd wat voor hem nieuwe inzichten waren
in het onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. De Staatssecretaris heeft toegezegd dat hij zal terugkomen op de initiatieven van de
Stichting Samen Veilig Ouder Worden. Wil hij daarover rapporteren in de
rapportage GIA van maart? Volgens mij was dat de deadline.
Staatssecretaris Van Rijn:
Die hebt u al.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Sorry, u hebt gelijk. In de volgende rapportage GIA bedoel ik.
De Staatssecretaris zegt dat de politie bezig is met de registratie. Eerlijk
gezegd hoor ik dit al heel lang. Ik zou daar toch wel graag een deadline
aan verbonden willen zien, of in elk geval transparantie over wat er nu
gaat gebeuren, wanneer en met welk resultaat. Het is heel goed dat de
huisartsen betrokken zijn bij het actieplan. Mijn vraag ging echter ook over
de wijkverpleegkundigen.
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn beantwoording. Ik ben daar
echter niet heel tevreden mee. Ik ben meer dan een jaar geleden over dat
centrale register begonnen. Er was al toegezegd dat het toegankelijk zou
zijn, maar het blijft elke keer vaag hoe dat geregeld wordt. Ik krijg dan te
horen dat zij daarover in gesprek zijn. Ik wil nu gewoon de harde
toezegging krijgen dat rechters standaard dat register moeten checken en
dat dat gewoon deel uitmaakt van hun werkwijze. We hebben ook in
andere gevallen in de rechtspraak gezien dat dat niet gebeurde en dat
daar ongelukken van kwamen. Als mensen de moeite nemen om dat aan
te geven, dan kan het niet zo zijn dat er vervolgens een andere bewindvoerder wordt aangesteld. Als ik die toezegging niet krijg, dan ga ik
gewoon een VAO aanvragen, een motie indienen en op die manier een
uitspraak van de Kamer vragen. Ik vind dat het niet kan dat mensen iets
kenbaar maken, maar dat dat niet gerespecteerd wordt doordat er
allemaal verschillende partijen zijn.
Ik kom nog even terug op de handelingsverlegenheid. Het is prima dat
professionals daaraan moeten werken. Het is ook lastig, maar we hebben
bij de jeugd gezien dat het de goede richting op kan gaan als de inspectie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

14

daarop gaat letten en daarover in gesprek gaat met mensen. Ik vraag de
Staatssecretaris daarom om de inspectie te vragen om daarop te gaan
letten en zo’n norm te stellen.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. 200.000 ouderen zijn het slachtoffer van mishandeling, dan wel
financieel dan wel lichamelijk dan wel geestelijk. Het is knap onbevredigend om dit onderwerp in drie minuten spreektijd, twee in eerste
termijn en één in tweede termijn, te moeten afdoen.
Laat ik mij beperken tot het punt waarop ik de Staatssecretaris nader
bevroeg. Wat doen we met ouderen die thuis wonen en die daardoor
kwetsbaar zijn voor berovingen? Zij vragen niet om een huisarts, een
casemanager dementie, en nóg een netwerk, en nóg een vrijwilliger van
de ouderenbond. Er is iets anders aan de hand. Zij wonen alleen en dat
loopt in het snotje bij mensen die kwaad in de zin hebben. Steeds meer
ouderen wonen alleen. Je hoeft maar naar een televisieprogramma als
Opsporing Verzocht te kijken en het knalt gewoon van je scherm af wat er
gebeuren kan. Daar was mijn vraag op gericht. Wat kunnen we doen om
in die situaties – er is vaak nog helemaal geen zorg aanwezig – de
veiligheid te vergroten? Ik wil graag weten wat de visie van de Staatssecretaris daarop is. Ik zou mij kunnen voorstellen dat er een alarmbel is of
dat we iets doen met buurtpreventie. Maar we moeten daar dus ook naar
kijken. We moeten niet alleen naar ouderen in een zorgsituatie kijken; we
moeten überhaupt kijken naar ouderen die kwetsbaar zijn omdat ze oud
zijn. Dat kunnen ouderen zijn die alleen zijn, maar dat kunnen ook ouderen
zijn die samenwonen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. Er blijft nog één vraag over: en als het helemaal is
misgegaan ...? Ik hoorde de Staatssecretaris net zeggen dat er dan relaties
zijn met het Openbaar Ministerie. Als het goed is, zijn er dan ook
automatisch relaties met het forensisch onderzoek, maar juist daar gaat
het mis. Er is vandaag een debat over het gebeuren bij justitie. De
conclusie die daarin getrokken wordt door zo’n beetje iedereen behalve de
VVD, is dat er sprake is van onvoldoende geld, onvoldoende tijd en
onvoldoende capaciteit. Volgende week hebben we nog een AO over
jeugd. Wat mij betreft is het sluiten van de Forensische Polikliniek
Kindermishandeling een van de voorbeelden die laten zien hoezeer dit
misgaat. Kan de Staatssecretaris mij ervan overtuigen dat er bij het NFI en
het OM, om maar even twee fijne afkortingen de zaal in te slingeren, wél
voldoende capaciteit is om te handelen als het helemaal aan het eind mis
is?
De voorzitter:
Ik heb als woordvoerder van de PvdA geen behoefte aan een tweede
termijn. Ik geef daarom het woord aan de Staatssecretaris voor zijn
beantwoording in tweede termijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Mevrouw Bergkamp vroeg welke nieuwe inzichten in het
SCP-onderzoek staan. Dat is wel lastig. Ook het SCP signaleert dat het
lastig is om die cijfers boven water te krijgen. Het hoopt eigenlijk ook een
beetje op dat WODC-onderzoek. Daarnaast wijst het SCP erop dat het nog
in de taboesfeer zit. Nog voordat je tot handelen of handelingsverlegenheid komt, moet je beseffen wat ouderenmishandeling allemaal zou
kunnen zijn. Dat kan variëren van het zomaar je pasje aan iemand geven
tot de constatering dat er iets is gebeurd. Er staan dus niet heel veel
nieuwe inzichten in, maar er wordt wel gewezen op de noodzaak om die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

15

prevalentiecijfers verder te onderzoeken en om de handelingsverlegenheid uit de taboesfeer te halen. Er wordt met name gezegd: praat
erover.
Ik ben bereid om in de volgende GIA-rapportage in te gaan op de
registratiekant. Dat zeg ik graag toe. Ik zeg dit even uit mijn hoofd, maar
volgens mij zijn niet alleen de huisartsen, maar ook de wijkverpleging
aangehaakt bij de alliantie.
Dan kom ik op de vraag van mevrouw Van der Burg. Ik heb het gevoel dat
dat eigenlijk ook een vraag aan de collega van V en J is. Ik wil dat dus echt
met hem bespreken. Misschien kan ik mevrouw Van der Burg toezeggen
dat ik mijn collega zal vragen om dit mee te nemen in de eerstvolgende
rapportage? Daarin kan dan de stand van zaken worden gegeven met
betrekking tot wat mevrouw Van der Burg noemt «de verplichting van
rechters om ervoor te zorgen dat het register wordt geraadpleegd». Ik heb
begrepen dat er geen formele beletselen zijn. Mevrouw Van der Burg zei:
dat mag wel zo zijn, maar dat wil niet zeggen dat het in de praktijk
gebeurt; wat wordt daaraan gedaan? Ik zeg toe om dat met mijn collega te
bespreken en om in de eerstvolgende GIA te laten zien wat er concreet
gebeurt op dat vlak.
Mevrouw Van der Burg pleit ervoor om bij ouderenmishandeling hetzelfde
proces te volgen als bij kindermishandeling. Dat is het proces dat is
afgesproken met Veilig Thuis, met meldingen en wat dies meer zij. Dat
lijkt mij inderdaad de te volgen weg. Het moet door de professionals en
door Veilig Thuis als normaal worden gezien dat je dingen signaleert, dat
je het meldt als er wat aan de hand is en dat dat een follow-up krijgt. We
zullen erop toezien dat dat in de verdere professionalisering bij Veilig
Thuis op dezelfde manier wordt meegenomen.
Ik dacht dat ik al een beetje was ingegaan op het punt van mevrouw
Leijten. Als ouderen alleen thuis wonen, kunnen ze inderdaad kwetsbaar
zijn. Daarom moet er niet alleen bekeken worden of er zorg nodig is; dit
punt moet een plek krijgen in het totale gemeentelijke beleid. Het gaat dan
niet alleen om de wijkteams, maar bijvoorbeeld ook om buurtpreventie
– mevrouw Leijten noemde die al – en om alarmeringsmogelijkheden. Wij
vragen gemeenten dus niet alleen om te interveniëren als er een
zorgvraag is, maar ook om brede werkzame wijkteams op te zetten die
ook andere problemen, zoals eenzaamheid, andere soorten kwetsbaarheid
of het ontbreken van een sociaal netwerk, in een vroeg stadium kunnen
signaleren. Precies om de reden die mevrouw Leijten noemde, proberen
we dit breder te bekijken.
Mevrouw Keijzer maakte nog een aantal opmerkingen over de capaciteit
in de rechtsketen. Ik realiseer me dat zorg iets heel breeds is, maar dit is
een onderwerp waarvan mijn collega veel meer verstand heeft. Ik ga
ervan uit dat mevrouw Keijzer dit onderwerp ook met hem zal bespreken
als daar gelegenheid voor is.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat is mij toch iets te makkelijk.
De voorzitter:
Mevrouw Keijzer, er is nog maar weinig tijd.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat zie ik. We hebben nog drie minuten.
De voorzitter:
Daarna begint gelijk het volgende overleg. We komen dus niet aan een
volledige beantwoording toe. U kunt dat eventueel nader invullen in een
VAO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

16

Mevrouw Keijzer (CDA):
De Staatssecretaris begon er zelf over. Hij zei zelf dat er dan uiteindelijk
een taak voor het Openbaar Ministerie ligt. Dan is de vraag of de
Staatssecretaris kan inschatten of er bij het Nederlands Forensisch
Instituut en het Openbaar Ministerie voldoende capaciteit is, toch zeer
terecht? Ik vind dat niet zo’n gekke vraag. Dat is toch het sluitstuk in het
geval van ouderenmishandeling?
De voorzitter:
Uw vraag is helder. Ik vraag de Staatssecretaris om een korte toelichting
te geven, maar daarna ga ik het AO afronden.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik heb geen signalen dat dat het geval is. Maar als mevrouw Keijzer daar
twijfels over heeft of nadere vragen over wil stellen ... Er zal altijd een
afweging moeten worden gemaakt tussen de in te zetten capaciteit en het
aantal zaken dat je kunt doen. Ik heb begrepen dat het een ongoing
discussie is met mijn collega. Dat zal ook de komende periode wel zo
blijven.
De voorzitter:
Ik ga afronden. We kunnen in een uur tijd niet alles behandelen.
Mevrouw Leijten (SP):
Het gaat hier over ouderenmishandeling in al haar facetten. Ik vind het
eigenlijk niet passend dat de Staatssecretaris zegt dat hij geen signalen
heeft die erop wijzen dat er iets mis is met het forensisch onderzoek,
terwijl de kranten vol staan met berichten over capaciteitsproblemen bij
het NFI en de problemen bij het OM ontzettend groot zijn.
De voorzitter:
Uw boodschap is duidelijk. Ik kom op de toezeggingen die in dit te korte
AO zijn gedaan.
− De Staatssecretaris zal bevorderen dat de Kamer tussenrapportages
ontvangt over het WODC-onderzoek naar de aard en omvang van
ouderenmishandeling.
− Medio maart wordt de Kamer geïnformeerd over het plan van aanpak
en de aanbevelingen van mevrouw Stuiveling en haar commissie en
de inzet van de banken inzake financieel misbruik inclusief het overleg
dat heeft plaatsgevonden of zal plaatsvinden met de Stichting Samen
Veilig Ouder Worden.
− In de volgende voortgangsrapportage wordt de Kamer nader bericht
over de richtlijn Vermoeden van ouderenmishandeling van de
Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie. In die rapportage
komt de Staatssecretaris ook terug op het punt van de registratie van
ouderenmishandeling en op het raadplegen van het register door
rechters.
Wilt u nog een VAO aanvragen, mevrouw Van der Burg?
Mevrouw Van der Burg (VVD):
Ja, dat wil ik, maar onder voorwaarden. Mijn vraag of rechters dat in hun
werkwijze kunnen opnemen, is toch vrij simpel. Als de Staatssecretaris die
vraag nu niet kan beantwoorden, dan wil ik daar graag uiterlijk over een
week een brief over ontvangen. Als die brief bevredigend is, zal ik mijn
verzoek voor een VAO niet doorzetten. Als dat niet zo is, dan heb ik nog de
keus om dat wel te doen. Ik doe het zo, want anders heb ik helemaal niets
en dit duurt me gewoon te lang.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik ben bereid om dat met mijn collega van V en J af te stemmen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

17

De voorzitter:
Dan wordt er onder voorbehoud een VAO aangevraagd. Dit VAO zal op de
plenaire agenda worden gezet. Het verzoek van mevrouw Van der Burg is
om binnen een week een brief van het Ministerie van Veiligheid en Justitie
te ontvangen.
Sluiting 14.01 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 345, nr. 178

18