Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

31 497

Passend onderwijs

Nr. 100

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juni 2013
Bij brief van 23 mei 2013 verzoekt de vaste Kamercommissie voor
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap mij om een beleidsreactie op het
rapport «Van leerplicht naar leerrecht» van de Kinderombudsman. Met
deze brief kom ik tegemoet aan dit verzoek.
De Kinderombudsman heeft veel werk verzet waardoor er een rapport ligt
met waardevolle aanknopingspunten om het thuiszitten tegen te gaan en
kinderen de kans te geven om onderwijs te volgen waar ze recht op
hebben. Onze ambitie is dezelfde: ieder kind dat thuiszit, is er één teveel.
Van alle betrokkenen mag dus steeds maximale inzet gevraagd worden
om thuiszitten zoveel mogelijk te voorkomen en om, als het zich toch
voordoet, zo snel mogelijk aan te pakken. Om dit te realiseren, doet de
Kinderombudsman een aantal aanbevelingen. Hieronder ga ik daarop in.
Maak maatwerk mogelijk
Het mogelijk maken van maatwerk vormt de kern van de aanbevelingen
van de Kinderombudsman. Hij onderstreept daarbij zowel het belang van
maatwerk bij de interpretatie van wet- en regelgeving, met name de
Leerplichtwet 1969 (verder: Leerplichtwet), als van maatwerk in het
onderwijsaanbod van scholen. Ik deel de analyse dat het bieden van
maatwerk noodzakelijk is. Indien een kind thuis komt te zitten, is er
doorgaans sprake van een complexe situatie waarvoor geen pasklare
oplossing voorhanden is. Flexibiliteit en maatwerk zijn dan essentieel om
ervoor te zorgen dat het kind zo snel mogelijk weer naar school kan, of
beter nog, dat thuis zitten wordt voorkomen. Met de komst van passend
onderwijs zijn scholen beter in staat om dit maatwerk te leveren. Alle
scholen in een regio gaan beter met elkaar samenwerken. De extra
ondersteuning aan leerlingen wordt dan dichter bij het kind in de klas
georganiseerd. Scholen kunnen zo samen met ouders beter bepalen welk
kind welke ondersteuning nodig heeft. Kinderen die nu nog thuiszitten,
krijgen zo meer kans op een plek op school.

kst-31497-100
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 497, nr. 100

1

Maatwerk binnen de Leerplichtwet
De Kinderombudsman constateert dat wet- en regelgeving vooral gericht
is op de leerplicht en het regelmatig naar school gaan en niet gericht is op
het leerrecht. Het gevolg is volgens de Kinderombudsman dat er geen
maatwerk kan worden geboden aan kinderen die het nodig hebben. Voor
kinderen met specifieke onderwijsbehoeften moet afgeweken kunnen
worden van de verplichting tot fysieke aanwezigheid op school, waardoor
(combinaties met) alternatieve vormen van onderwijs wettelijk mogelijk
worden.
Om twee redenen vind ik het onwenselijk als onderwijs thuis wordt gezien
als een volwaardig alternatief van een reguliere school. Ten eerste heeft
het reguliere onderwijs een belangrijke socialiserende functie. De school
is de plek waar kinderen andere kinderen ontmoeten en sociale vaardigheden kunnen ontwikkelen. Voor kinderen die onverhoopt thuiszitten is
het niet meer naar school gaan juist een groot gemis. Dat blijkt ook uit de
verhalen van de kinderen in het rapport. Ten tweede is er geen zicht (door
de inspectie) op de kwaliteit van het onderwijs dat buiten scholen wordt
geboden.
Het bovenstaande laat onverlet dat ik begrijp dat er zwaarwegende
redenen kunnen zijn om een leerling tijdelijk geen onderwijs op school te
laten volgen. Daarvoor biedt de huidige wet- en regelgeving reeds
mogelijkheden. De Leerplichtwet biedt immers ruimte aan de leerplichtambtenaar om op grond van gewichtige omstandigheden (artikel 11,
onder g.) een tijdelijke vrijstelling te verlenen van de verplichting tot
geregeld schoolbezoek. Bij gewichtige omstandigheden is sprake van
buiten de wil van de leerling of ouders/verzorgers gelegen omstandigheid,
denk bijvoorbeeld aan een kind met een angststoornis. Het kind blijft in
deze situaties wel ingeschreven op een school. Deze school blijft dus ook
verantwoordelijk voor het onderwijs. In overleg met de school en ouders
kan de leerplichtambtenaar onderzoeken of het kind tijdelijk onderwijs
thuis kan volgen waarbij de inzet is volledige terugkeer naar school.
Maatwerk in het onderwijsaanbod
De Kinderombudsman doet verder de aanbeveling aan scholen om meer
maatwerk te bieden in het onderwijsaanbod. Hij constateert dat passend
onderwijs hiervoor niet voldoende ruimte biedt. Zijn constatering komt
vooral voort uit het feit dat ook na de invoering van passend onderwijs
schoolbezoek het uitgangspunt blijft. Hiervoor heb ik aangegeven dat met
de invoering van passend onderwijs de mogelijkheden voor flexibel
maatwerk wel degelijk in belangrijke mate toenemen. Ik ga scholen en
samenwerkingsverbanden stimuleren meer gebruik te maken van de
ruimte en de bijbehorende middelen om nieuwe ondersteuningsarrangementen te ontwikkelen. Daarbij vormt niet meer de stoornis of beperking
van de leerling het vertrekpunt, maar de ondersteuning die de leerling
nodig heeft om het onderwijs te kunnen volgen. Dit vraagt een
denkomslag van scholen waarbij ze nu, in de aanloop naar passend
onderwijs, ondersteund worden, bijvoorbeeld met goede voorbeelden en
handreikingen die via de website passendonderwijs.nl verspreid worden.
Bovendien maakt de invoering van de zorgplicht een einde aan de huidige
praktijk dat ouders soms moeten leuren met hun kind om een school te
vinden. In passend onderwijs wordt de school waar de ouders het kind
aanmelden verantwoordelijk voor het bieden van een zo passend mogelijk
aanbod op de eigen school of, indien dat niet mogelijk is, voor het vinden
van een passend aanbod op een andere school. Deze combinatie van
zorgplicht en meer maatwerk maakt dat met passend onderwijs veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 497, nr. 100

2

betere condities worden geschapen om thuiszitten te voorkomen en
oplossingen te vinden.
Rol inspectie
De inspectie gaat bij het toezicht op de samenwerkingsverbanden
passend onderwijs na of deze zich voldoende inspannen om voor alle
leerlingen passende ondersteuningsvoorzieningen te realiseren. Het
aantal thuiszitters en ook de resultaten die het samenwerkingsverband
bereikt bij het voorkomen van thuis zitten zijn een belangrijke bron voor
het beoordelen van de kwaliteit van de samenwerkingsverbanden. Daarbij
betrekt de inspectie ook de toezichtinformatie die zij heeft over de scholen
in de regio van het samenwerkingsverband.
In het toezicht op de scholen in het funderend onderwijs neemt de
inspectie al sinds enige tijd het schoolverzuim mee als indicator bij de
beoordeling van de kwaliteit van scholen. De inspectie verwacht dat de
samenwerkingsverbanden gebruik gaan maken van hun mogelijkheden
en actief zullen bevorderen dat alle leerlingen ingeschreven staan bij een
school en ook daadwerkelijk onderwijs ontvangen.
Onderwijsconsulenten
De Kinderombudsman doet de aanbeveling het mogelijk te maken dat de
onderwijsconsulenten al in een vroeger stadium worden ingeschakeld.
Evenals de Kinderombudsman vind ik dat de onderwijsconsulenten een
waardevolle rol kunnen spelen bij het oplossen van (dreigende) thuiszittersproblematiek. Wel ben ik van mening dat scholen en ouders de
eerstverantwoordelijken moeten blijven bij het voorkomen en oplossen
van thuiszitten, zo nodig in samenwerking met de leerplichtambtenaar. De
onderwijsconsulent komt pas in beeld als de ouders er samen met de
school niet uitkomen en als het een kind betreft dat extra ondersteuning
nodig heeft of langer dan vier weken thuis zit. Hiertoe blijf ik de onderwijsconsulenten subsidiëren. Daarnaast wordt met de invoering van passend
onderwijs een geschillenregeling voor ouders geïntroduceerd. Als ouders
en school het niet eens kunnen worden over de schoolplaatsing of
verwijdering van een leerling of de geboden ondersteuning, kunnen
ouders de geschillencommissie om een oordeel vragen.
Verbetering leerplichtfunctie
De Kinderombudsman beveelt aan dat leerplichtambtenaren zich
regionaal meer verenigen opdat kwaliteit, continuïteit en uniformiteit
worden vergroot en gewaarborgd. Dat is eigenlijk al gerealiseerd. Ingrado
ontvangt subsidie van het ministerie van OCW om leerplichtambtenaren
en RMC-coördinatoren te ondersteunen bij het inrichten en professionaliseren van de leerplichtfunctie en van regionale samenwerkingsverbanden.
De leerplichtfunctie wordt inmiddels door 186 gemeenten in regionale
verbanden in samenwerking uitgevoerd. Daarnaast heeft Ingrado zich
ervoor ingezet dat de examens voor de buitengewoon opsporingsambtenaren zodanig zijn vernieuwd dat die voorzien in een permanente na- en
bijscholing van de leerplichtambtenaren. Hiermee wordt de kwaliteit,
continuïteit en uniformiteit in de uitvoering van de Leerplichtwet
bevorderd.
Jeugdregisseurs met doorzettingsmacht
De leerplichtambtenaar dient de regie te pakken en daar waar nodig
partijen bij elkaar te brengen. Het aanstellen van een regisseur met
doorzettingsmacht kan helpen als alle partijen zich daaraan confirmeren.
Het zou kunnen dat betrokken partijen zich minder verantwoordelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 497, nr. 100

3

voelen om samen tot een oplossing te komen als een jeugdregisseur
wordt ingevoerd. Een wettelijk geregelde doorzettingsmacht vind ik niet
passen in een systeem waarin ruimte voor lokaal maatwerk wordt
geboden. Bovendien is het de vraag of deze doorzettingsmacht ook
richting ouders een functioneel instrument is. Ik vind het van belang dat
gemeenten en samenwerkingsverbanden tot een gedeelde gezamenlijke
aanpak komen. Ik wil daarbij niet voorschrijven hoe zij dat moeten doen.
Er zijn al plekken waar dit goed georganiseerd is: de RMC-coördinator in
Enschede, de jeugdregisseur in Den Haag en actietafels in andere regio’s.
Ook zal ik goede voorbeelden onder de aandacht brengen op passendonderwijs.nl.
Thuiszittersakkoord
De Kinderombudsman beveelt aan om tot een thuiszittersakkoord te
komen met de betrokken partijen. Ik vind het belangrijk dat er op korte
termijn draagvlak komt voor een aanpak waar leerlingen bij gebaat zijn.
Daarom wil ik met alle partijen om de tafel gaan zitten om te zien of we
hier afspraken voor kunnen maken. Het reguliere beleidsoverleg
Leerplicht, dat drie keer per jaar plaatsvindt, zou hiervoor een geschikte
setting kunnen zijn.
Rol ouders
Een punt dat in het rapport van de Kinderombudsman onderbelicht blijft,
is de rol van ouders. De oplossing voor thuiszitten kan niet alleen worden
gezocht bij schoolbesturen en de overheid, maar ook de ouders spelen
hierbij een rol. Het vinden van een oplossing vragen immers van alle
betrokkenen flexibiliteit en goede communicatie.
Afsluitend
Het is goed dat er door dit rapport van de Kinderombudsman weer
aandacht komt voor het probleem van de thuiszitters. Dit probleem kan
alleen worden aangepakt als alle partijen zich daarvoor inspannen. Het
vraagt om een actieve leerplichtfunctie, maatwerk van scholen en
samenwerkingsverbanden en meedenkende ouders. Naarmate die
gouden driehoek beter functioneert, neemt ongewenst thuiszitten
navenant af, zo blijkt uit de praktijk. Zoals hierboven aangegeven, ga ik
met de betrokken landelijke partners bespreken hoe we de praktijk nog
verder kunnen ondersteunen. Mijn inzet is daarbij: thuiszitten tegengaan
en kinderen de kans geven het onderwijs te volgen waar ze recht op
hebben.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 497, nr. 100

4