Ministerie van Financien

Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal

Directie

Bestuursondersteuning en

Postbus 20018

Advies

2500 EA Den Haag

Korte Voorhout 7

2511 CW

Dea Haag

Postbus 20201
2500 EE
www

Der Haag
rijk50verheid nl

Inlichtingen
Ons kenmerk

Uw brief

Datum

11 januari 2020

Betreft

Versterken besturing

kenmerk

Belastingdienst

Geachte voorzitter
De Belastingdienst heeft als een van de grootste publieke uitvoerders van

Nederland een wezenlijke en omvangrijke maatschappelijke opdracht met een
aantal verschillende kerntaken

Het is voor Nederland cruciaal dat

belastinginkomsten stabiel rechtvaardig en betrouwbaar worden gegenereerd
voor

de financiering van publieke taken die voor ons allemaal van belang zijn

Toeslagen moeten op de juiste wijze aan burgers worden toegekend en
uitgekeerd Goede dienstverlening is daarbij het hoofddoel omdat een grote groep
van burgers afhankelijk is deze toeslagen De Douane moet naast het heffen van
douanerechten ook effectief de doorvoer van goederen bewaken met daarbij zo
min mogelijk belemmeringen voor de handelsstromen van Nederlandse bedrijven
De FIOD heeft een belangrijke rol in het opsporen van fraude en het bestrijden
daarvan In de uitvoering door de Belastingdienst van deze taken ontmoeten
burgers en bedrijven de overheid en wordt de basis gelegd voor het vertrouwen
dat in de Belastingdienst wordt gesteld Voor een gedegen uitvoering van deze
cruciale taken is een moderne en slagvaardige uitvoering een absolute
randvoorwaarde
De Belastingdienst staat onder druk

kinderopvangtoeslag
vertrouwen geschaad

en

Doorde ontwikkelingen rond de

overige zaken waar burgers gedupeerd zijn

is het

Veel aandacht is nodig voor het opiossen van bestaande

problematiek waardoor het risico bestaat dat de nodige vernieuwingen binnen de
Belastingdienst achterblijven De dienstverlening aan burgers en bedrijven staat
onder druk de mogelijkheden om nieuw beleid adequaat en tijdig te
implementeren nemen af en de staat van de ICT van de Belastingdienst is een
reden tot zorg Ook blijft adequate managementinformatie een grote uitdaging
Daarnaast is de bestuurlijke en ambtelijke opgave voor Toeslagen naar aanleiding
van de problematiek rond de kinderopvangtoeslag groot
De afgelopen jaren is onder leiding van de vorige staatssecretaris van Financien

hard gewerkt aan opiossingen om deze problemen het hoofd te bieden en om een
omsiag te realiseren De staatssecretaris heeft gekozen voor een gestructureerde
aanpak met acties op het gebied van storing en managementinformatie de
werving van benodigd personeel en het in kaart brengen van ICT problemen

Pagina 1 van 6

1198143

00001

Deze aanpak is vastgelegd in de brief Beheerst Vernieuwen^ die de staatsecretaris
in aprii 2018 heeft uitgebracht In 2019 is ook de noodzaak tot een
cuituurverandering aan deze aanpak toegevoegd
Ondanks de trajecten die zijn ingezet

blijven de problemen hardnekkig

Dit is

verklaarbaar geiet op de omvang en compiexiteit van de Beiastingdienst in zijn

huidige vorm en opzet

Daarom heeft het kabinet zich de afgelopen periode

beraden op het versterken van de besturing van de Beiastingdienst om

voornoemde probiematiek het hoofd te kunnen bieden
conciusie is dat er een aantai interventies nodig is
de schijn van voiiedigheid te wiiien wekken
waar

1

De daaruit voigende

In deze brief wii ik u

zonder

informeren over de vier gebieden

interventies nodig zijn

Versterken van de ambteiijke aansturing Beiastingen

Toesiagen en Douane

2 Versnellen en intensiveren verbeteringen managementinformatie en ICT
3 Verbeteren van de dienstveriening naar burgers en bedrijven
4

Een cuituur met oog voor de menseiijke maat en een veiiige werkomgeving

Op een later moment zal ik u ook nog een brief sturen die ingaat op de specifieke
probiematiek naar aanleiding van CAP 11
1 Versterken ambteiijke aansturing
Het realiseren van de nodige vernieuwing op het gebied van ICT de storing op de
kerntaken van de Beiastingdienst en het verhelpen en voorkomen van nieuwe

uitvoeringsproblemen komen onvoldoende tot resultaten in de huidige besturing
De Beiastingdienst is
ondanks relevante stappen die na de
Commissie Onderzoek Beiastingdienst^ en met Beheerst Vernieuwen^ zijn gezet
en structuur

niet robuust genoeg om op al deze terreinen voldoende snel essentiele

verbeteringen door te voeren Met circa 30 000 medewerkers is de
Beiastingdienst van een enorme omvang met in de huidige storing een heel grote
span of control Ook verschillen de processen en de doelgroepen burgers en
bedrijven van beiastingen innen toesiagen uitkeren en het bewaken van de
doorvoer van goederen wezenlijk van elkaar en vragen een andere storing en
attitude Dit lijkt niet te passen binnen een organisatie
De huidige ontwikkelingen bij Toesiagen en de urgentie om problemen bij de

Beiastingdienst op te lessen zodat goede dienstveriening aan burgers en
bedrijven kan worden verzekerd maken het noodzakelijk om de Beiastingdienst
minder complex en minder omvangrijk te maken Daarover is ABDTOPConsult
eerder gevraagd onderzoek te doen
Ik heb gegeven de ontstane situatie de
onderzoekers van ABDTOPConsult geconsulteerd over hun tussentijdse
5
bevindingen Ik heb mede op basis daarvan besloten de onderdelen Douane en
te
ontviechten vanuit de Beiastingdienst om deze als bestuurlijk
Toesiagen
onderdelen
te positioneren binnen het ministerie van Financien
zelfstandige
Douane en Toesiagen worden dan niet meer via de Beiastingdienst aangestuurd
maar fungeren als zelfstandige entiteiten Deze keuze is nodig om doelgerichter
aan de slag te gaan met de uitvoeringsopgaven van Beiastingen Toesiagen en de
Douane Mijn eerste stap is om op korte termijn de ambteiijke storing van deze
organisatieonderdelen te versterken door drie directeuren generaals DG s aan
1

Kamerslukken II 2017 2018

31 066

nr

2

Kamerstukken II 2016 2017

31 066

rr

403

330
Kamerstukken II 2017 2018 31 066 nr 403
Kamerstukken II 2019 2020 31 066 nr 538
^
Zodra een eindadvies gereed is zal ik uw Kamer hierover informeren

^

Pagina 6 van 6

1198143

00001

te stellen die elk verantwoordelijk worden voor een van deze onderdelen

Waar

nodig zuiien deze functies tijdeiijk door middei van waarnemers of op interimbasis
worden ingevuid De drie DG s krijgen samen ook de opdracht de ontviechting op
verantwoorde wijze ter hand te nemen en de organisatorische consequenties uit
te werken

Hierbij zai nadrukkeiijk oog zijn voor het borgen van de stabiliteit en
Toeslagen en Douane Dit
is noodzakelijk gegeven de verwevenheid van processen binnen de huidige
Beiastingdienst die relevant zijn voor uitvoering van taken van alle drie deze
organisaties
continuTteit van de cruciaie processen van Beiastingen

2 Versnellen en intensiveren verbeteringen managementinformatie en
icr
Ai meerdere malen is gebleken dat de storing op de Beiastingdienst gehinderd
wordt door een gebrek aan adequate managementinformatie

Goede

managementinformatie is cruciaal om de juiste besluiten te kunnen nemen

De

informatie is echter nu nog niet snei en adequaat genoeg beschikbaar om risico s
in de organisatie vroegtijdig te kunnen signaieren en aan te pakken

De juiste

informatie is ook onontbeerlijk voor verbetering in het beleid en in de

dienstverlening aan burgers Als de signalen en ervaringen uit de uitvoering bij de
Beiastingdienst niet terechtkomen bij de beieidsmakers dan komen
verbeteringen niet tot stand De aansluiting en interactie tussen de uitvoering en
de beieidsmakers moet dus nog veel nauwer worden
de komende maanden

Dat vergt nadere stappen in

Er is reeds een start gemaakt met het programme

Managementinformatie en Risicomanagement en dit zal verder geintensiveerd en
Ook bij de
informatie en documenthuishouding moeten grote stappen gemaakt worden

versneld worden om de storing op het juiste niveau te brengen

De ICT van de Beiastingdienst is een remmende factor geworden

verouderde systemen met achterstallig onderhoud

Er zijn veei

Er worden bijna 900

appiicaties met compiexe koppeiingen en onderiinge afhankeiijkheden gebruikt
Daardoor kan aan burgers en bedrijven en de eigen medewerkers niet het
serviceniveau worden geboden dat nagestreefd wordt en zijn er risico s voor de
continuTteit van processen De komende weken zullen de rapporten van EY en
KPMG naar respectieveiijk de IV organisatie van de Beiastingdienst en het IV
portfoiioproces en de kabinetsreactie op deze rapporten aan uw Kamer worden
toegestuurd
3 Verbeteren van de dienstverlening naar burgers en bedrijven
Het is essentieei om in de contacten met burgers te streven naar meer menseiijke
maat

een

vragen

betere dienstverlening en een hogere kwaliteit van beantwoording van

Dat geldt in het bijzonder voor de Beiastingteiefoon

wat voor veei

burgers een eerste middei is om in contact te komen met de Beiastingdienst
Naar aanleiding van de mindere prestaties op het gebied van bereikbaarheid is
capaciteit toegevoegd aan de Beiastingteiefoon om te zorgen voor een betere
bereikbaarheid Het gaat echter nog niet goed genoeg In de recente gesprekken
met ouders is mij ook duidelijk gebleken dat de beantwoording van vragen aan
deze burgers niet het gewenste resultaat had Het is in de dienstverlening ook
nodig om met moderne middeien burgers en bedrijven meer mogeiijkheden te
geven om met de Beiastingdienst te communiceren Ik zal een externe partij
vragen te adviseren hoe deze fundamentele transformatie bij de Beiastingteiefoon
tot stand kan komen teneinde burgers en bedrijven beter en effectiever te woord
te kunnen staan

Pagina 6 van 6

1198143

00001

4 Cultuur met oog voor de menselijke maat

rechtsstatelijkheid en een

veilige werkomgeving
Aandacht voor de cultuur bij de Belastingdienst is van groot belang om de

wezenlijke veranderopgaven te kunnen realiseren Daarom is cultuur tot een van
de pijiers van Beheerst Vernieuwen gemaakt en is bet bestaande
cultuurprogramma geintensiveerd en uitgebreid als stevig en niet vrijblijvend
programma® Hierbij wordt ook de bilk van buiten betrokken onder andere door
de instelling van de externe klankbordgroep zoals verzocht in de motie
Lodders Van Weyenberg^
De Belastingdienst draagt een grote verantwoordelijkheid in onze samenleving
De gewenste cultuur begint met het juiste doen en ervoor te zorgen dat wanneer

dit door handelen van de Belastingdienst niet het geval is
worden

burgers beschermd

In dat kader hecht ik aan een gedegen uitvoering van de motie Omtzigt®

die oproept de praktische rechtsbescherming van burgers te verbeteren

nodig op onder meer a

b

Maar er

leiderschap
veilige
werkomgeving en c het melden van misstanden door de inzet van
personeelsraadspersonen en bescherming kiokkenluiders Op ieder van deze
zijn

meer stappen

een

punten ga ik hieronder in
a

Leiderschap

Voor het goed functioneren van de Belastingdienst zijn leiderschap

rechtstatelijk

handelen

oog voor de menselijke maat en eigenaarschap belangrijk Deze
onderwerpen maken onderdeel uit van het cultuurprogramma Hier wordt

invulling aan gegeven onder andere door ontwikkelassessements voor
leidinggevenden bij de Belastingdienst Hierbij zal gekeken worden welke
competenties nodig zijn om de gewenste cultuurverandering tot stand te brengen
b

Veilige werkomgeving

Het is voor de medewerkers van de Belastingdienst van groot belang dat er een

open en veilig klimaat wordt gecreeerd waar zij in hun kracht worden gezet zich
veilig voelen en er fouten gemaakt kunnen worden Een klimaat is nodig waar
fouten op het juiste niveau worden gemeld nadrukkelijk van die fouten wordt
geleerd dilemma s worden besproken en moreel leiderschap en rechtstatelijk
handelen de mores zijn Met het cultuurprogramma moet hier invulling aan
worden gegeven
c

Misstanden melden

personeels raadspersonen en bescherming kiokkenluiders

Misstanden moeten vrijelijk gemeld kunnen worden en op een juiste manier

opvolging krijgen Er wordt in dit kader uitvoering gegeven aan de motie Omtzigt^
en de motie Omtzigt en Lodders^^ die voor het melden van misstanden op
verschillende onderdelen aandacht vragen
De motie Omtzigt verzoekt de regering een voorstel te doen waarbij misstanden

bij de Belastingdienst uit het verleden en heden effectief gemeld kunnen worden
bij een onafhankelijke instantie die bereikbaar is voor mensen binnen en buiten
de Belastingdienst Ik ben voornemens naar verwachting later deze maand twee
onafhankelijke personeelsraadspersonen te benoemen die gezaghebbend zijn
waar rechtsstatelijkheid hoog in het vaandel staat en waarin de individuele
‘

Kamerslukken II 2019 2020

^Kamerstukken II
®

s
“

2019 2020

31 066

nr

524

31 066

nr

550

Kamerslukken II 2018 2019 31 066 nr 468
Kamerslukken II 2019 2020 31 066 nr 552
Kamerslukken II 2018 2019 31 066 nr 509

Pagina 6 van 6

1198143

00001

medewerker van de Belastingdienst vertrouwen kan stellen

Op dit moment

worden gesprekken met beoogde kandidaten gevoerd
De personeels raadspersonen krijgen een eigenstandige verantwoordelijkheid en
taakopdracht Hun taak luidt om gedurende een jaar actief medewerkers van de
Belastingdienst op te zoeken met hen in gesprek te treden met als doel interne
en externe signalen op te halen zodat daarnaar grondig onderzoek kan worden
gedaan ledere medewerker van de Belastingdienst is in de gelegenheid zich al
dan niet anoniem bij hen te meiden Ook zullen de personeeisraadspersonen
proactief signaleren over mogeiijk contra legem handelen in de
uitvoeringspraktijk van het werk Ik vind het van wezenlijk belang dat de
personeeisraadspersonen ter uitvoering van hun taak toegang hebben tot alle
medewerkers van de Belastingdienst alle leidinggevenden en alle documenten en

dossiers die zij daartoe relevant achten

Over de voortgang van het aanwijzen

van

de personeeisraadspersonen en een daartoe strekkend instellingsbesluit zal

uw

Kamer worden geinformeerd

Naar aanleiding van de motie Omtzigt en Lodders is aan uw Kamer toegezegd de
richtlijnen van de Raad van Europa voor de bescherming van klokkenluiders
In het eerste kwartaal van
volledig te implementeren bij de Belastingdienst
2020 zal hiertoe een kader voor de Belastingdienst worden geimplementeerd
waarin de bescherming is opgenomen wanneer vermoedens van misstanden
publiekelijk worden gemaakt
Grote uitdagingen en

politieke sturing

De portefeuille van een staatssecretaris van Financien is omvangrijk

zowel met

verantwoordelijkheid voor de fiscale wet en regelgeving als de
verantwoordelijkheid voor de reguliere uitvoering van taken door Belastingdienst
Toeslagen Douane en FIOD door een dienst van ruim 30 000 medewerkers Op
het terrein van de Belastingdienst liggen zoals beschreven in deze brief de
komende jaren grote veranderopgaven Daarnaast vergt een zorgvuldige
behandeling van gedupeerde ouders bij de kinderopvangtoeslag en andere
problemen bij Toeslagen naar de toekomst ook veel inzet In dit domein ligt er
bovendien de majeure opdracht om samen met de betrokken bewindspersonen
uit het kabinet invulling te geven aan de in uw Kamer aangenomen motie Bruins
en Van Weyenberg Deze motie verzoekt de regering diverse varianten uit te
werken waarbij het toeslagenstelsel geheel verdwijnt en wordt vervangen ^^ De
noodzaak om de in deze brief aangekondigde interventies door te voeren is
eveneens een forse opgave Al deze opgaven zullen veel politieke aandacht
vergen Daarom zullen de minister president en ik overleggen met de voorzitters
van de coalitiefracties in de Tweede Kamer om te bezien hoe de politieke sturing
op de Belastingdienst verder vorm zal krijgen Wij zullen uw Kamer hier binnen
afzienbare termijn over informeren
een

Tot slot
De Belastingdienst is essentieel voor het goed laten functioneren van de

Rijksoverheid
interventies

Daarom zet het kabinet in op de in deze brief beschreven
Onderdelen hiervan kunnen op korte termijn in gang worden gezet

of geeffectueerd zoals het versterken van de ambtelijke aansturing Andere
veranderopgaven vragen een lange adem en een verbetertraject van jaren
Bovendien zullen er gedurende dit traject ondanks deze aangekondigde
maatregelen ongetwijfeld dingen misgaan en nieuwe incidenten aan het licht

11

Kamerstukken II 2019 2020
Kamerstukken II 2019 2020

31 066

nr

534

31 066

nr

558

Pagina 6 van 6

1198143

00001

komen

Dat neemt niet weg dat we dit traject met grote voortvarendheid en

zorgvuldigheid zullen inzetten Met de inzet en betrokkenheid van de
medewerkers van de Belastingdienst en een goede samenwerking met het
kerndepartement van Financien heb ik er vertrouwen in dat vender kan worden
gebouwd aan een betrouwbare moderne en slagvaardige uitvoering door
Belastingen Toeslagen en Douane
Hoogachtend
De minister van Financien

W B

Hoekstra

Pagina 6 van 6

1198143

00001