2012D16114

Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie hebben enkele fracties de behoefte enkele vragen en opmerkingen voor te leggen aan de minister van Economische Zaken, Landbouw
en Innovatie over telecommunicatie.
(De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het verslag)
De voorzitter van de commissie,
Van der Ham
De adjunct-griffier van de commissie,
Blacquiere

nds-tk-2012D16114

1

Inhoudsopgave
I
II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord/Reactie van de minister

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie willen in dit schriftelijk overleg aandacht
besteden aan de recente netwerkproblemen bij Vodafone, de gevolgen
hiervan en de manier waarop de minister van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie (EL&I) een rol kan spelen bij het oplossen en
voorkomen van dergelijke problemen. Het is een feit dat onze
maatschappij steeds meer afhankelijk is van mobiele communicatiemiddelen. Wanneer er zich op dit gebied grote storingen voordoen zorgt dit
voor problemen in vele facetten van de maatschappij. Zowel particuliere
gebruikers als zakelijke consumenten ondervinden grote hinder. De
storing bij Vodafone krijgt de meeste aandacht vanwege de lange duur,
het gaat hier echter niet om een geïsoleerd incident. Ook andere providers
kampen met storingen. Een goed voorbeeld hiervan is de recente storing
bij KPN rondom Utrecht. Uiteraard zijn dit soort problemen in eerste
instantie een aangelegenheid van de betrokken provider en haar klanten.
Vodafone doet er momenteel ongetwijfeld alles aan om de storing zo snel
mogelijk op te lossen. De leden van de VVD-fractie vinden het zeer positief
dat de providers hun verantwoordelijkheid nemen door samen naar een
oplossing te zoeken. Het feit dat KPN en T-Mobile bereid waren te
onderzoeken of een deel van hun netwerk ingezet kon worden om het
probleem op te lossen geeft aan dat de markt in ieder geval open staat
voor samenwerking op dit gebied.
Zou het mogelijk zijn om bij grote storingen als eerste telefonie en
oproepen naar nooddiensten zoals 112 door te geven via elkaars
netwerken en dan pas dataverkeer zodat de netwerken van de andere
providers ook niet overbelast worden? Is het beter om er een volgorde in
aan te brengen: eerst telefonie en dan pas sms- en e-mailverkeer? Op deze
manier blijft iedereen toch bereikbaar waardoor ook grote economische
schade voorkomen wordt. Een aantal providers heeft al aangegeven open
te staan om over dit onderwerp met u in gesprek te gaan. Bent u bereid
dit gesprek aan te gaan? Zijn er momenteel wetten en regels, bijvoorbeeld
op het gebied van mededinging, die een dergelijke samenwerking in de
weg staan? Indien dit het geval is bent u dan bereid kritisch naar deze
regels te kijken?
Naast het feit dat er een oplossing moet komen voor het probleem zijn de
leden van de VVD-fractie ook van mening dat de publieksvoorlichting
gedurende een storing beter moet. Klanten hebben recht op een snelle en
betrouwbare informatievoorziening, dan kunnen zij immers zelf actie
ondernemen. Wanneer je hoort dat de storing aan het einde van de dag
verholpen is, zal de klant wellicht accepteren dat hij een dag niet
bereikbaar is maar wanneer uiteindelijk blijkt dat het probleem een week
voortduurt, kan het zijn dat men bijvoorbeeld een noodtelefoon had willen
aanschaffen. Hierbij denk ik ook zeker aan de ondernemer die gewoonweg
klanten misloopt wanneer hij of zij niet bereikbaar is. Bent u het met de
leden van de VVD-fractie eens dat de voorlichting tijdens de storing
afgelopen week beter had gemoeten? Zo ja, neemt u dit mee in uw
gesprekken met de betrokken provider?
Tot slot hebben de leden van de VVD-fractie nog een vraag over de
mogelijkheden die klanten hebben om hun schade te verhalen. Kunt u
inzicht geven in de mogelijkheden die het huidige recht aan zakelijke en

2

particuliere klanten biedt om hun schade te verhalen? Is compensatie voor
geleden schade bij storingen een onderwerp dat u met de providers zal
bespreken? Zo nee, waarom niet?
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van
de brief van 4 april 2012 over transitieperiodes bij het veilen van
GSM-frequenties (Kamerstuk 24 095, nr. 309). Hierover willen deze leden
een aantal vragen stellen.
Kunt u aangeven waarom u pas op 4 april, dus 12 dagen voordat de
veiling van frequenties plaatsvindt en op het moment dat het besluit
hiertoe al in het staatsblad is gepubliceerd, met een onderzoek komt
waaruit blijkt dat er een transitieperiode van 21 maanden noodzakelijk is
om nieuwkomers toe te laten in het 900MHz-spectrum? Had u eerder
gedacht dat er geen transitieperiode nodig was? Wie heeft u tot het inzicht
gebracht dat er toch een lange transitie nodig zou zijn? Kunt u toelichten
waarom u kennelijk van mening bent dat potentiële nieuwkomers hier
voldoende rekening mee hebben kunnen houden bij het voorbereiden van
hun bod? Ook vragen deze leden waarom het zes maanden moet duren
om ruimte te maken voor nieuwkomers die een gedeelte van het
spectrum hebben verworven. Kunt u toelichten waarom die zes maanden
realistisch is? Kunt u uitgebreid ingaan op de stappen die kennelijk dienen
te worden ondernomen om het geveilde spectrum vrij te maken?
Voorts vragen deze leden of, bijvoorbeeld door de Onafhankelijk Post en
Telecommunicatieautoriteit (OPTA), wordt gecontroleerd of aanbieders
van wie de vergunning is verkocht aan een nieuwkomer daadwerkelijk zo
spoedig mogelijk het spectrum vrij zullen maken. Staat er een boete dan
wel een andere straf op het niet snel genoeg vrijmaken van het spectrum,
zowel binnen de genoemde maximale periode van zes maanden als bij
een overschrijding daarvan? Zo niet, welke andere prikkels hebben
aanbieders van wie de vergunning aan een andere aanbieder is geveild
dan om het geveilde spectrum zo spoedig mogelijk vrij te maken voor de
nieuwe vergunninghouder?
De leden van de PvdA-fractie zijn verbaasd over de stelligheid waarmee u
beweert dat verlenging van de huidige GSM-vergunningen de «enige
optie» is om de continuïteit van de dienstverlening te waarborgen. Kunt u
aangeven of en zo ja welke andere opties er zijn overwogen en op basis
waarvan de conclusie is getrokken dat verlenging van de huidige
vergunningen de «enige optie» is? Kunt u aangeven welke partijen zijn
geconsulteerd bij dit besluitvormingsproces? Kunt u daarbij tevens
aangeven waarom niet de ruimte is genomen om op basis van de
resultaten van de veiling transitieafspraken te maken tussen oude en
nieuwe vergunninghouders? Het kan toch zo zijn dat de transitie bij de ene
marktpartij veel omvangrijker is dan bij de andere? Wellicht blijkt na de
veiling dat bij een marktpartij de volledige transitie wel degelijk in drie
maanden kan worden afgerond. Hebt u overwogen om na afloop van de
veiling maatwerkafspraken te maken met de betrokken marktpartijen?
Met betrekking tot het bedrag dat voor verlenging van vergunningen zal
moet worden betaald, vragen deze leden waarom dit bedrag zal worden
afgeleid van de veilingopbrengst van de betrokken vergunningen. Is het
logischer om dit bedrag af te leiden van de bedragen die destijds zijn
betaald om deze vergunning te bemachtigen, zo vragen deze leden. Is het
bedrag dat destijds is betaald voor de GSM-vergunningen naar
verwachting hoger of lager dan het bedrag dat nu voor dezelfde
frequenties zal worden betaald?
De leden van de PvdA-fractie vragen naar aanleiding van de brief over de
storing bij Vodafone of u kunt aangeven wat de kosten zijn voor het
optuigen van een noodvoorziening door aanbieders van mobiele telefonie

3

zodat bij calamiteiten zoals die Vodafone hebben getroffen in ieder geval
het mobiel bellen operationeel kan blijven.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar aanleiding van de brief over de
Stop Online Piracy Act (SOPA) of in internationale verdragen over
auteursrecht het land-van-oorsprong-beginsel van toepassing is? Kunt u
aangeven of, indien dit niet het geval is, u hier voorstander van bent?
Deze leden verwijzen bijvoorbeeld naar privacyregels waarbij de privacy
van Nederlandse burgers veel minder goed beschermd wordt door
internetbedrijven die opereren vanuit de VS dan door Europese internetbedrijven. Als het mogelijk zou zijn om ten behoeve van de bescherming
van het auteursrecht het land-van-oorsprong-beginsel terzijde te schuiven
en extraterritoriaal geldende wetgeving te maken, dan kan de Nederlandse overheid toch ook Amerikaanse bedrijven aanspreken op het
naleven van Nederlandse privacyregels voor de bescherming van
Nederlandse burgers? Bent u het met de leden van de PvdA-fractie eens
dat het niet zo kan zijn dat de Verenigde Staten wel extraterritoriale regels
kunnen maken voor internetbedrijven en Nederland of de EU niet? Of het
kan beide, dan moeten Amerikaanse bedrijven de privacy van Nederlandse gebruikers beter respecteren en zich houden aan Nederlandse
privacyregels, of het kan beide niet.
Vragen van de leden van de PVV-fractie
Helaas zien de leden van de PVV-fractie dat het kabinet zich terughoudend
opstelt aangaande de uitvoering van de motie Van Bemmel/Gesthuizen
over de open kabel (Kamerstuk 24 095, nr. 296). Deze motie vraagt ook om
eventuele aanvullende regelgeving of wetgeving. We hebben in
Nederland maar twee aanbieders, Ziggo en UPC, die hierdoor natuurlijk
maar weinig concurrentieprikkels hebben. Tevens vinden deze leden dat
het analoge televisie aandeel nog veel groter is dan dat de kabelmaatschappijen ons willen doen geloven. In ieder huishouden zijn er vaak
meerdere aansluitingen waarbij met name op de slaapkamers van
kinderen en ouders nog vaak naar analoge televisie wordt gekeken.
Kortom nog genoeg markt om serieuze concurrentie toe te laten. De leden
van de PVV-fractie stellen dan ook dat we niks met Europa te maken
hebben en gewoon dit hier moeten regelen. Aangaande netneutraliteit
hebben we ook niet gewacht op Europa en dat is ons zeer goed bevallen.
Laat Nederland maar gidsland zijn. Deze leden vragen u dan ook eindelijk
uitvoering te geven aan de twee amendementen (Kamerstuk 32 549, nr. 18
en nr. 28) en bovengenoemde motie.
Aangaande de veilingregels hebben de leden van de PVV-fractie toch nog
wat zorgen over een aantal «weeffouten» die er in geslopen zijn. Ten
eerste is de komst van twee nieuwkomers (nog steeds) niet gegarandeerd.
De regels schrijven voor dat je maar op twee van de drie kavels mag
bieden en gaandeweg de veiling mag je niet overgaan op de tweede
voorkeur (het derde kavel), terwijl dat wel gewenst is, bijvoorbeeld voor
de situatie waarin de voorkeurscombinatie gaandeweg te duur blijkt. Als
dus niemand op het derde kavel biedt, valt dat kavel terug in de «grote
pot» van ongeclausuleerd spectrum waarop iedereen kan bieden. De
tweede nieuwkomer heeft dan het nakijken. De consument ook, omdat de
kans op werkelijke concurrentie in deze markt natuurlijk veel beter
gegarandeerd wordt met twee, dan met één nieuwkomer. De leden van de
PVV-fractie vragen dan ook of u erkent dat dit weeffoutje in de regels zou
kunnen resulteren in één in plaats van twee nieuwkomers. Erkent u dat dit
de kans op meerdere nieuwkomers verkleint? Erkent u ook dat deze
«lacune» eenvoudig en zonder verdere vertraging is aan te passen?
Daarnaast worden de looptijden van de vergunningen niet genoemd in de
veilingregels. Betekent dit dat deze oneindig zijn?

4

Het kabinet heeft afgezien van gespreide betaling voor de nieuwkomers
omdat dit uitgelegd zou kunnen worden als staatssteun en dus niet
toegestaan wordt door Europa. Deze leden vragen of landen als Frankrijk
en België, die respectievelijk korting en gespreide betaling hanteren, nu in
overtreding zijn. Zo nee, was dit dan in Nederland ook niet mogelijk
geweest, conform het voorstel van de motie Van Bemmel (Kamerstuk
24 095, nr. 295)? In Frankrijk is er zelfs een provider (Free Telecom) bij
gekomen die in ruil voor een speciale prijs in de veiling nu een zeer
concurrerend product in de markt heeft gezet voor 50% van het prijsniveau van de concurrentie. Was dit ook in Nederland mogelijk geweest?
Verder hebben de leden van de PVV-fractie nog vragen over de voorgenomen verlenging met 21 maanden van de vergunningen voor de
bestaande providers. Deze leden hebben begrepen dat u geen overleg
heeft gehad met potentiële nieuwkomers over deze beslissing. Kunt u dat
bevestigen? Potentiële nieuwkomers geven aan dat een overgangstermijn
maximaal zes maanden zou hoeven duren. De leden van de PVV-fractie
vrezen nu dat nieuwkomers op deze manier gedurende een langere
periode onnodig klein worden gehouden en er op deze manier een
situatie ontstaat waarbij de bestaande marktspelers alle mogelijkheid
krijgen om strategisch biedgedrag te ontplooien, wat juist weer ten nadele
van de nieuwkomers kan gaan werken. Deze leden verzoeken uw reactie
op dit punt.
In het debat van 8 december 2011 heeft u letterlijk gezegd: «De huidige
vergunningen lopen eind februari 2013 af. Marktpartijen, waaronder juist
de nieuwkomers, staan voor heel belangrijke voorinvesteringen. Het is
geen kleingeld waarover je praat. Zij hechten dus terecht aan snelle
duidelijkheid en exacte veilingvoorwaarden....». Op 6 januari 2012
publiceerde het Agentschap Telecom een rectificatie in de Staatscourant,
omdat de veilingregels twee fouten bevat. Is het mogelijk dat de huidige
veilingregels nog meer onvolkomenheden bevatten? Zo ja, welke
mogelijkheden heeft u om de veilingregels nog aan te passen na
inwerkingtreding op 16 april 2012?
De leden van de PVV-fractie vragen sinds wanneer u overleg voert met de
bestaande telecomproviders over het migratievraagstuk, waarover u
verslag doet in uw brief van 4 april 2012 (Kamerstuk 24 095, nr. 311). Bent
u het met de leden van de PVV-fractie eens dat uw oplossing van het
migratievraagstuk nu al meer vertraging oplevert voor nieuwkomers dan
het verzoek van de Tweede Kamer om in december 2011 de veilingregels
voor nieuwkomers verder aan te scherpen?
Bent u van mening dat het wenselijk is dat een nieuwkomer op de
Telecommarkt tijd moet krijgen om een marktpositie op te bouwen? Vormt
de korte looptijd van deze kavels geen substantiële belemmering voor de
business case van een nieuwkomer, gelet op het feit dat de kavels E en F
(2 en 2,1 GHz) een looptijd hebben tot 31 december 2016 en dat een
nieuwkomer naast spectrum in de 800- of 900MHz-band ook altijd een
hogere freqentieruimte moet aanschaffen?
De leden van de PVV-fractie zijn verheugd te zien dat er is tegemoetgekomen aan hun wens om iets te gaan doen aan de torenhoge kosten die
gemoeid zijn met de lange wachttijden en hoge prijzen per minuut. Wel
zouden deze leden graag willen dat uitsluitend het lokale tarief wordt
gehanteerd en niet een combinatie van € 1,30 als vast bedrag naast het
lokale tarief. Kan er niet uitsluitend voor het lokale tarief per minuut
worden gekozen?
De leden van de PVV-fractie zijn benieuwd naar de voortgang van het
NMA onderzoek. Worden er binnenkort al resultaten verwacht? Hebt u een
idee hoe lang dit onderzoek gaat duren? Aangaande de situatie bij KPN en
de Opta hebben de leden van de PVV-fractie de volgende bemerkingen.

5

De huidige «high trust»-overeenkomst tussen KPN en OPTA komt er op
neer, dat KPN dicteert hoe OPTA toezicht houdt. Dat veroorzaakt een
zogenaamde «regulatory capture» en holt effectief toezicht uit. De
«compliance-regeling» kan dus beter van tafel en vervangen worden door
een sterke toezichthouder, die van aanpakken weet, effectief (ex
ante-)toezicht houdt en misbruik van marktmacht voorkomt. De leden van
de PVV-fractie verzoeken om uw reactie op deze suggestie. Deelt u de
mening dat de huidige compliance-regeling tekort schiet qua toezicht?
Het cookie-amendement (Kamerstuk 32 549, nr. 14) geeft de ruimte aan de
marktpartijen om met een oplossing te komen voor de «opt in»
aangaande de «third party cookies». In principe vinden de leden van de
PVV-fractie niet dat de OPTA zich terughoudend dient op te stellen bij
toezicht en handhaving. De markt dient dit afdoende te regelen. Ook de
nieuwe generatie browsers waarbij dit van tevoren moet worden
aangegeven, zien deze leden als een welkome aanvulling of oplossing van
deze probleemstelling. Ondubbelzinnige toestemming zal te allen tijde
moeten worden aangetoond.
De leden van de PVV-fractie vragen met betrekking tot de Vodafone
storing waarom er niet is voorzien in een backup-systeem. Deze leden zien
nu dat het netwerk van Vodafone er al bijna een week uit ligt en er nog
steeds een zeer gebrekkige dienstverlening is. Tevens zagen deze leden tot
tweemaal toe dat de 112-alarmlijn van KPN niet bereikbaar was door een
storing. Zowel het bedrijfsleven, de overheid alsook de burgers hebben
van dit soort verstoringen aanzienlijke hinder ondervonden. Kunt u ons
vertellen wat de uitkomst is van de gesprekken die u heeft gehad met de
providers? Hoe gaat men dit in de toekomst voorkomen? Is er voorzien in
een schaderegeling naar de eventueel gedupeerden?
Vragen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie bedanken u voor de snelle en heldere
beantwoording van de vragen van de Kamer in zijn brief van 4 april 2012
inzake de Netwerkstoring bij Vodafone (Kamerstuk 24 095, nr. 312). De
netwerkstoring bij Vodafone als gevolg van een brand nabij een netwerkcentrale van Vodafone in Rotterdam, heeft laten zien hoe afhankelijk
consumenten en bedrijfsleven zijn geworden van communicatienetwerken. Kunt u een indicatie geven van de omvang van de geleden
economische schade voor een groot deel van de klanten, als gevolg van
het langdurig niet beschikbaar zijn van het netwerk van Vodafone? Wat is
de stand van zaken met betrekking tot een wettelijke compensatieregeling
voor consumenten en bedrijven, vergelijkbaar zoals dat ook geregeld is in
de luchtvaartsector en in de energiemarkt? Elektriciteitsbedrijven hebben
nu ook een wettelijke plicht om consumenten te compenseren wanneer
een storing op het elektriciteitsnetwerk langer dan een aantal uren duurt.
Kunt u aangeven of dergelijke calamiteiten als gevolg van langdurig
uitvallen van een deel van het mobiele netwerk, zich ook met een zekere
regelmaat in andere Europese lidstaten voordoen en welke maatregelen
daar genomen zijn om de gevolgen van dergelijke storingen voor
bedrijven en consumenten te beperken? Kunnen we daar nog wat van
leren?
De mobiele telefoniesystemen van de verschillende providers kennen
reeds de technische mogelijkheid om elkaars abonnees te bedienen, het
zogenaamde roaming. In het buitenland is dat procedureel ook toegestaan, men kan daar zelf kiezen van welke provider men gebruik wenst te
maken. Kosten worden onderling door de providers verrekend. Het
kabinet geeft in de brief aan dat dit in Nederland ook mogelijk is maar dat
«national roaming» alleen mogelijk is met een speciale simkaart waaraan
extra maandelijkse kosten zijn verbonden en een hoger tarief bij daadwer-

6

kelijk gebruik na overschakelen. Wijkt Nederland met dit systeem af van
andere EU lidstaten?
Het kabinet schrijft ook dat «national raming» niet iets is dat apart
aangezet kan worden bij een calamiteit. Klopt het dat het in Italië wel
mogelijk is? Hoe groot zijn de technische belemmeringen in Nederland
om in geval van calamiteiten, gebruik te kunnen maken van elkaars
telecommunicatie-infrastructuur? Klopt het dat het in Nederland vooral
gaat om het maken van goede afspraken tussen de Nederlandse drie
telecomproviders die met elkaar goede procedures moeten overeenkomen om bij calamiteiten gebruik te kunnen maken van elkaars
infrastructuur?
De leden van de CDA-fractie vinden het van belang dat de Telecomaanbieders in Nederland op korte termijn met elkaar de mogelijkheden bezien
om de gevolgen van dergelijke storingen voor bedrijven en consumenten
in de toekomst te beperken. De leden van de CDA-fractie vinden het een
goed initiatief dat u in het Nationaal Continuïteitsoverleg Telecom (NCO-T)
aandacht vraagt voor de analyse van de storing bij Vodafone, de respons
hierop en de mogelijkheden voor het inschakelen van elkaars netwerken
door de Telecomaanbieders. Kunt u aangeven wanneer u de Kamer kan
informeren over de eerste uitkomsten van dit overleg naar aanleiding van
de recente netwerkstoring bij Vodafone?
De leden van de CDA-fractie constateren dat er veel gebeurt in Nederland
op het gebied van de kabel. De marktleider in de zakelijke glasvezelmarkt
(KPN) wordt er door sommige partijen van beschuldigd dat hij de markt
monopoliseert doordat hij onder de kostprijs aanbiedt of roofprijzen
hanteert. Dit hanteren van roofprijzen zou een bewuste strategie van KPN
zijn om daarmee de ontluikende infrastructuurconcurrentie zoveel
mogelijk te frustreren en hierdoor zoveel mogelijk van de nog aan te
leggen fysieke infrastructuur, in eigen hand te krijgen. Vooral kleine en
middelgrote bedrijven als gebruikers van diensten dreigen hiervan de
dupe te worden. Onlangs heeft de OPTA het Ontwerpbesluit marktanalyse
ontbundelde toegang tot zakelijke glasvezelnetwerken – ook wel Fiber to
the Office (FttO) genoemd – aangeboden aan de Europese Commissie. Bij
de vaststelling van dit besluit, wordt het OPTA-beleid ten aanzien van de
aanleg van fysieke glasvezelinfrastructuur tot en met 2014 vastgelegd. De
Europese Commissie heeft in een persbericht van 21 maart 2012 kenbaar
gemaakt dat zij niet overtuigd is van OPTA’s conclusies over de markt voor
FttO. De Commissie betwijfelt sterk of het besluit van OPTA om de
toegang tot het FttO-netwerk van KPN en tot wholesale-breedband van
hoge kwaliteit niet te reguleren, verenigbaar is met de EU-telecommunicatieregelgeving. Volgens de Commissie kan de benadering van OPTA een
negatief effect hebben op de mededinging en op de investeringen in
glasvezel.
De leden van de CDA-fractie vinden dat het hier gaat om het aanleggen
van cruciale infrastructuur die van grote betekenis zijn voor de toekomst
van de Nederlandse samenleving en economie. Eerlijke concurrentie op
deze markt is noodzakelijk, zodat innovatie, keuzevrijheid en een lage prijs
voor afnemers in de toekomst gewaarborgd blijven. Zowel KPN als andere
bedrijven hebben hier een belangrijke rol in. De leden van de CDA-fractie
zijn terughoudend ten aanzien van overheidsregulering wanneer daar
geen strikte noodzaak voor is. De recente ervaringen met de postmarkt
hebben echter geleerd dat je als overheid ook te weinig kunt reguleren in
een geliberaliseerde markt waardoor je later met ongewenste gevolgen
wordt geconfronteerd. Daarom vinden de leden van de CDA-fractie het,
gezien de recente berichtgeving en snelle ontwikkelingen op de kabelmarkt, van cruciaal belang dat de OPTA deze markt de komende tijd goed
in het oog houdt. Bent u bereid om in overleg met de OPTA ieder half jaar
een rapportage naar de Kamer te sturen over de ontwikkelingen op deze
markt?

7

Welke lessen zijn er geleerd naar aanleiding van de calamiteiten met de
zendmast bij Smilde in het bijzonder door het staatsbedrijf Novec? Welke
extra veiligheidsmaatregelen zijn er sindsdien getroffen bij alle
zendmasten? Welke extra veiligheidsexpertise is er sindsdien door Novec
in huis gehaald? Welke mogelijkheden heeft Novec om de noodzakelijke
eisen te stellen aan de apparatuur van de huurders in de masten van
Novec om veilig en betrouwbaar de zendmasten te kunnen blijven
aanbieden? In hoeverre vormt de bestaande regelgeving een belemmering voor Novec om het voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen door
huurders, ook daadwerkelijk te kunnen afdwingen?
De leden van de CDA-fractie constateren dat er de afgelopen maanden
hard is gewerkt aan het herstel van de grote zendmast in Smilde. Deze
leden krijgen te horen dat er constructief overleg gevoerd is tussen alle
betrokken partijen. Aan dit overleg namen de radiostations, de operators
KPN en Broadcast Partners en de masteigenaren Alticom en Novec deel,
evenals het ministerie van EL&I, die daarbij een nuttige, faciliterende rol
speelde. Als gevolg van het overleg is de herbouw inmiddels concreet
gestart en is tevens met alle betrokken partijen een versnelde uitvoering
van het herstelwerk afgesproken. Dientengevolge zal de mast naar
verwachting al in augustus 2012 (in plaats van de oorspronkelijk geplande
datum in november 2012) weer in bedrijf genomen kunnen worden. De
leden van de CDA-fractie hebben ook begrepen dat, ondanks de extra
meerkosten van € 450 000, alle partijen de versnelde uitvoering van het
herstelwerk hebben geaccepteerd. Kunt u dit bevestigen?
Er bereiken de leden van de CDA-fractie nu berichten dat Novec zou
weigeren, zonder opgaaf van reden, de gemaakte afspraken na te komen.
Zo zouden zenderoperators niet worden toegelaten tot de bouwcommissie. Ook zou Novec weigeren de meerkosten inzichtelijk te maken. De
marktpartijen (operators en de publieke en commerciële omroepen)
hebben nu geen goed inzicht meer in alle uitgaven terwijl zij wel verantwoordelijk zijn voor de betaling van deze extra kosten. Kunt u deze
berichten bevestigen? Welke acties mogen deze leden op korte termijn
van u verwachten, aangezien u direct betrokken bent bij de overleggen?
Conform de wens van de Kamer is de oorspronkelijke reservering van
twee vergunningen van 2×5MHz in de 800MHz-band, uitgebreid met een
vergunning van 2×5MHz in de 900MHz-band, waarbij een nieuwkomer niet
meer dan twee van deze in totaal drie gereserveerde vergunningen mag
verwerven. Er is daarmee ruimte voor zeker twee en wellicht zelfs drie
nieuwkomers. Dat is goed voor de consument en het bevordert innovatie.
De leden van de CDA-fractie hebben nog enkele vragen. Klopt het dat het
nu dus mogelijk is dat één aanbieder zowel biedt op een vergunning van
2×5MHz op de 800MHz-band als op de vergunning in de 900MHz-band?
Kunt u een reactie geven op het navolgende scenario? Op de
800MHz-band blijkt tijdens de veiling dat één nieuwkomer voor 1
vergunning het hoogste bedrag biedt (stel € 100). Een tweede nieuwkomer biedt het laagste (stel € 40). De laatste nieuwkomer is slechts
bereid te kopen wanneer het allebei de vergunningen kan bemachtigen en
is bereid een bedrag te betalen dat minder is dan het hoogste bod maar
als totaalbedrag meer is dan het hoogste en laagste bod samen (stel € 80
per vergunning en in totaal € 160 euro voor twee vergunningen). Wat
gebeurt er in dat scenario? Krijgt de hoogste bieder de eerste vergunning
en de laagste bieder de tweede omdat de concurrent slechts tot aankoop
overgaat wanneer het allebei de vergunningen kan bemachtigen? Of krijgt
de aanbieder die alleen biedt op twee vergunningen tegelijkertijd, allebei
de vergunningen omdat dit uiteindelijk de grootste opbrengst en waarde
creëert? In hoeverre klopt de veronderstelling dat er meer innovatie kan
plaatsvinden (bijvoorbeeld sneller internet, nieuwe services en dergelijke)
als beide gereserveerde vergunningen op de 800MHz-band in handen

8

komen van één aanbieder, in tegenstelling tot een situatie waarin de
ruimte gedeeld moet worden door twee aanbieders?
Ten aanzien van de discussie rondom de 0900-nummers heeft het kabinet
niet gekozen om de wachttijden bij het bellen naar 0 900 nummers gratis
maken. U schrijft dat het kabinet heeft besloten om het zogeheten
informatietarief per minuut voor alle 090x-klantenservicenummers gratis
te maken, dus zowel voor doorlopende klantrelaties als voor eenmalige
aankopen. Een eindgebruiker betaalt dan alleen voor de verbinding, zoals
bij het bellen naar een geografisch nummer. Wanneer een eindgebruiker
vanaf een mobiele telefoon belt, betaalt hij het reguliere mobiele beltarief.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de maximumtarieven zijn voor
het bellen vanuit zowel de vaste als mobiele telefonie. Voordeel van deze
aanpak is dat de consument met de verkeerstariefmaatregel weet waar hij
aan toe is: de kosten per minuut van een telefoontje naar de klantenservice blijven laag. Wat hiermee echter nog niet opgelost wordt zijn de
zeer lange wachttijden. Die zijn voor de consument vaak de grootste
ergernis. Bent u het eens met de leden van de CDA-fractie dat met de
keuze voor deze aanpak nog geen extra stimulans wordt gegeven richting
de organisatie die gebruik maakt van het 0900-nummer om de wachttijden
ook daadwerkelijk te verkorten? Welke mogelijkheden ziet u om ook de
problematiek van lange wachttijden op te lossen?
Het kabinet geeft aan de mogelijkheid te willen laten bestaan om een vast
bedrag per gesprek (plus eventueel de mobiele belkosten) te rekenen.
Momenteel geldt hier een maximumtarief van € 1,30. De leden van de
CDA-fractie vragen waarom het kabinet er niet voor heeft gekozen om het
maximumtarief lager te zetten op de mediaan van de totale kosten per
callcentermedewerker, namelijk € 1,00 (deze bedragen nu gemiddeld
€ 0,80 tot € 1,20 per minuut). Waarom wordt bij deze laatste optie nu
alleen gerept over een vast bedrag per gesprek plus de eventuele mobiele
kosten maar niet de verkeerstariefkosten vanaf de vaste lijn. Is dit bewust
gedaan? Bent u bereid hiernaar te kijken?
De leden van de CDA-fractie constateren dat er momenteel diverse
onderzoeken lopen van zowel de NMa als OPTA richting KPN. De vraag is
wanneer deze onderzoeken afgerond kunnen worden? Het is namelijk niet
in het belang van zowel consumenten, bedrijfsleven als ook KPN als de
uitkomsten van deze onderzoeken erg lang op zich laten wachten. Is er
een mogelijkheid, ook gezien de voorgenomen samenvoeging van de
NMa en de OPTA in één organisatie, om de lopende onderzoeken zoveel
mogelijk tegelijkertijd af te handelen? De leden van de CDA-fractie
verzoeken u om een reactie op dit punt.
Vragen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geagendeerde punten over telecommunicatie. Graag maken de leden
kenbaar het onwenselijk te vinden om een gepland algemeen overleg te
verplaatsen of om te zetten in een schriftelijk overleg in verband met de
Catshuisbesprekingen.
De leden van de SP-fractie vinden het positief dat er gekozen is voor de
intensivering van de herbouw van de oorspronkelijke mast in Smilde.
Kunt u de garantie geven dat de herbouw van de oorspronkelijke
zendmast voor 15 juli 2012 volledig voltooid is en dat de dekking dan weer
op het niveau is van voor de instorting van de zendmast? Loopt de
herbouw nog volledig op schema?

9

De leden van de SP-fractie vragen wat mogelijke risico’s zijn van het gratis
maken van het zogeheten informatietarief per minuut voor alle
090x-klantenservicenummers. Zoals u schrijft betaalt de eindgebruiker
slechts voor de verbinding, zoals bij het bellen naar een geografisch
nummer. Dat is een goede ontwikkeling, maar de leden vrezen dat
bedrijven hierom mogelijk minder personeel inzetten met kans op langere
wachttijden tot gevolg. Hoe denkt u dat dit voorkomen kan worden?
De leden van de SP-fractie vinden het zeer belangrijk dat internetvrijheid
voor iedereen gegarandeerd is hoewel zij zich tegelijkertijd realiseren dat
inbreuk op auteursrechten moet worden aangepakt. De leden zouden
graag willen weten of u, met de brief over de invoering van de Stop
Online Piracy Act (SOPA), verklaart dat u dit Amerikaanse conceptwetsvoorstel verwerpt, omdat deze de mogelijkheid biedt om een grote
inbreuk te maken op de internetvrijheid. Ook willen deze leden weten
welke bevoegdheden de Amerikaanse overheid krijgt om op te treden
tegen Nederlandse websites die zich (gedeeltelijk) richten op gebruikers in
de Verenigde Staten? Hebt u het Nederlandse uitgangspunt van een vrij
en toegankelijk internet voor iedereen al bij de Amerikaanse autoriteiten
onder de aandacht gebracht? Zo ja, wat was de reactie van deze autoriteiten?
De leden van de SP-fractie zouden graag meer informatie ontvangen over
het ingrijpen van OPTA bij KPN vanwege nog onbekende redenen. Uit het
persbericht van KPN blijkt dat KPN en de OPTA niet tot een schikking zijn
weten te komen. De juridische procedure zal dan dus ook niet worden
beëindigd. Hoe loopt de voortgang van de juridische procedures bij OPTA
en wanneer kunnen wij meer informatie verwachten over de verdachte
gedragingen van KPN?
Ook de leden van de SP-fractie betreuren de problemen die ontstaan zijn
door de storing bij Vodafone. Zij delen de mening van het kabinet dat het
ons aller belang is dat wij kunnen beschikken over een betrouwbaar
netwerk voor consumenten en bedrijven. De leden zijn benieuwd naar de
uitkomst van het Nationaal Continuïteitsoverleg Telecom, waar de storing
besproken wordt en waar bezien zal worden wat de mogelijkheden zijn
om de gevolgen van dergelijke storingen in de toekomst te beperken.
Worden deze uitkomsten aan de Tweede Kamer gestuurd?
De leden van de SP-fractie vragen wat het verschil maakt dat een in
gebruikzijnde 900MHz-kavel binnen zes maanden vrij gemaakt kan worden
omdat deze gereserveerd is, en dat de overige in gebruikzijnde kavels een
transitieperiode van maximaal 21 maanden nodig hebben.
Vragen van de leden van de D66-fractie
De leden van de fractie van D66 willen allereerst hun teleurstelling
uitspreken over de beslissing om het algemeen overleg Telecommunicatie
om te zetten in een schriftelijk overleg. Deze leden verwachten een nadere
toelichting over uw afmelding voor het algemeen overleg. Het gevoel van
teleurstelling bij deze leden wordt nog verder versterkt doordat het
algemeen overleg van 28 maart 2012 ook al werd afgezegd, achteraf
bezien zelfs zonder enige reden. Dit debat werd immers afgezegd wegens
«overleggen in het Catshuis» terwijl deze op het bewuste moment waren
stilgelegd.
Meer inhoudelijk hebben de leden van de fractie van D66 enkele zorgen
over de aanstaande veiling van de mobiele telecomfrequenties. Zo
hebben deze leden gehoord dat intensiever gebruik van de 900MHz-band
de kans op storingen op het GSM-Rail-netwerk van ProRail (GSM-R) zal

10

doen toenemen. De verwachting is dat na de frequentieveiling de
implementatie van Long Term Evolution (LTE) op de 900MHz-band zal
leiden tot een dergelijke intensivering van het gebruik. Deze leden hebben
zorgen over storingen op GSM-R aangezien dit netwerk essentieel is voor
de veiligheid op het spoor. Kunt u toezeggen dat er geen interferentieproblemen zullen ontstaan? Mocht interferentie onvermijdelijk zijn, kunt u
dan maximale inspanningen leveren om de impact van storingen
minimaal te laten zijn? De leden denken hierbij aan het sluiten van een
convenant tussen de relevante partijen zoals ook is gedaan om mogelijke
interferentieproblemen op «de kabel» te voorkomen. Kunt u toezeggen
dat voor het van start gaan van de veiling er overeenstemming zal zijn
over mogelijke oplossingen van deze problematiek? Kunt u in uw
beantwoording ook ingaan op de kosten die gemoeid zullen zijn met
maatregelen tegen interferentie en welke partij voor deze kosten zal
moeten opdraaien?
De leden van de D66-fractie zijn enigszins verbaasd over lange overgangstermijn die de minister voorstelt (Kamerstuk 24 095, nr. 311) om na de
frequentieveiling de continuïteit van dienstverlening te kunnen garanderen. Graag zouden de leden meer informatie krijgen over de achtergrond van het voorstel om de frequenties met 21 maanden te verlengen.
Allereerst willen zij u daarom verzoeken het genoemde onderzoek van PA
Consulting naar de Kamer te zenden. Graag horen de leden ook met welke
partijen deze consultant allemaal heeft overlegd alvorens met dit voorstel
te komen.
In uw brief staat dat dit voorstel het beste is voor de consument. De leden
van de fractie van D66 zijn van mening dat een concurrentie-impuls op de
mobiele telecommunicatiemarkt het beste is voor de consument. Toch lijkt
het erop dat nieuwkomers juist benadeeld worden via deze constructie.
Immers, als zij een combinatie van frequenties weten aan te schaffen van
gereserveerde en niet-gereserveerde kavels zullen zij enkel stapsgewijs
hiervan gebruik kunnen maken en niet direct als volwaardige concurrent
kunnen opereren van de gevestigde orde. Een mogelijkheid is één of
enkele kavels per 1 januari 2013, vervolgens een of enkele kavels per 1 juli
2013 en daarna een of enkele kavels na 21 maanden. Graag horen de
leden van u wat de mogelijkheden zijn om de termijn van 21 maanden
verlenging alsnog in te korten en welk voorstel u dan het meest wenselijk
acht.
Als laatste zien de leden van de D66-fractie een interessant verschil
ontstaan voor de te veilen frequenties op de 1800MHz-band. Immers, de
oude Telfort-kavels kunnen direct gebruikt worden, terwijl de andere
sowieso nog 21 maanden eigendom blijven van de huidige partijen. Bent
u, net als de leden van de fractie van D66, bang voor een opdrijvend effect
op de prijzen voor de genoemde oude Telfort-kavels? Deze kavels zijn
immers extra waardevol omdat de huidige aanbieders door aankoop
ervan nieuwe toetreders langer buiten hun markt kunnen houden. Zo nee,
waarom niet? Zo ja, welke maatregelen gaat u nemen om dergelijk
strategisch gedrag te voorkomen?
De leden van de fractie van D66 merken op dat de mobiele telecommunicatiegebruiker de afgelopen week te lijden heeft gehad van een storing in
de dienstverlening van Vodafone. Deze storing heeft de kwetsbaarheid
duidelijk gemaakt van de (zakelijke) consument en misschien nog wel
meer hun afhankelijkheid van dergelijke dienstverlening. In het bijzonder
verwijzen de leden naar alle gebruikers binnen de Tweede Kamer der
Staten Generaal en daarmee naar zichzelf. In de brief van de minister over
de Vodafone-storing (Kamerstuk 24 095, nr. 312) lezen de leden de
volgende twee zinnen: «De hulpdiensten ondervinden geen hinder en
Vodafonegebruikers kunnen alarmnummers zoals 112 wel bereiken. Wel
heeft tussen zeven en tien uur vanochtend een aantal calls niet door

11

kunnen komen.» Begrijpen de leden hieruit correct dat er wel degelijk een
negatief effect is geweest op de bereikbaarheid van 112 voor Vodafonegebruikers? Kunt u dit nader toelichten?
In de brief sprak u de verwachting uit dat de dienstverlening van in ieder
geval het 2G-netwerk «spoedig weer operationeel kan zijn». De leden
constateren dat de gebrekkige dienstverlening nog even heeft aangehouden. Kunt u de Kamer inlichten wanneer de dienstverlening weer
volledig operationeel is?
De leden van de D66-fractie willen graag weten wat de mogelijkheden zijn
van een verplichting in de telecommunicatiewet voor het inbouwen van
extra redundantie in een mobiel netwerk of extra redundantie bij de
switchlocatie. Heeft u enig inzicht in de mogelijke kosten voor consumenten van een dergelijke maatregel? De leden van de D66-fractie
vermoeden dat de kosten een dergelijke versterkte dienstverlening
ruimschoots de mogelijke baten zullen overtreffen, maar ontvangen graag
een nadere toelichting.
Als laatste willen de leden van de fractie van D66 graag meer weten over
de toepassing van de cookiebepaling in de – bij de Eerste Kamer in
behandeling zijnde – Telecommunicatiewet. Deze leden hebben verschillende signalen ontvangen over de toepassing hiervan. Hoe verhoudt de
brief van de minister (Kamerstuk 32 549, nr. 47) zich tot de opmerkingen
hierover in OPTA’s «Focus op 2012» waarin wordt gesteld dat de OPTA de
nieuwe cookierichtlijn juist zal gaan handhaven?
Vragen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met zorg kennisgenomen van
de brief van de minister als reactie op de motie Van Bemmel en
Gesthuizen over open toegang tot de kabel. Zij lezen dat u geen
aanleiding ziet om met aanvullende voorstellen te komen. Kunt u dat
beargumenteren? Wordt met de Wijziging van de Telecommunicatiewet
(Kamerstuk 31 412) die inclusief amendementen voorligt bij de Eerste
Kamer, volgens u voldaan aan de wens van de Kamer om de kabel open
te stellen voor concurrentie?
De leden lezen een uitvoerige verdediging van de het concept besluit door
het college. Deelt u deze argumenten? Zo niet, bent u bereid de OPTA
aanwijzingen te geven om tot een ander oordeel te komen? Deelt u onze
mening dat van een vrije markt geen sprake is op de kabel en dat de
operators daardoor hun eisen aan content-providers min of meer kunnen
opleggen?
De leden van de GroenLinks-fractie waarderen dat het kabinet serieus
heeft gekeken naar mogelijkheden om de kosten voor het 090x-nummers
transparant en laag te maken. Volgens de genoemde leden is echter een
belangrijk probleem niet aangepakt in het voorstel, en dat is de onverwachte hoge rekening voor mobiele telefonie wanneer een klant belt met
een 090x-nummer. Zowel bij de gratis-informatie-tarief-optie als bij de
vast-bedrag-per-gesprek-optie worden de verbindingskosten gerekend bij
mobiele telefonie. Omdat dit belgedrag zelden binnen een bundel valt,
leidt dit toch tot grote verrassingen bij consumenten. Bij het vast-bedragper-gesprek zijn die kosten er niet bij vaste telefonie. Waar ligt volgens u
het verschil? Waarom zou bij vaste telefonie geen verbindingstarief
gerekend hoeven worden? Bent u van plan om er voor te zorgen dat het
bellen naar een 090x-nummer (eventueel exclusief het vaste bedrag)
binnen een belbundel kan vallen?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de brief van de minister van EL&I over de storing bij Vodafone. Zij
lezen dat er alleen afspraken zijn om in het geval van buitengewone

12

omstandigheden (zoals oorlogs- en crisissituaties) aanbieders aanwijzingen te geven over het exploiteren en het gebruik van de openbare
telcommunicatiediensten. De leden zouden graag horen wat u hier van
vindt. Bent u van mening dat dit voldoende is? Gezien het grote belang
van telecommunicatienetwerken in het openbare leven en voor de
Nederlandse economie achten deze leden het verstandig te onderzoeken
of er ook in het geval van dergelijke grote storingen instrumenten kunnen
zijn om spoedig de aangesloten consumenten weer toegang te geven tot
een telecommunicatienetwerk? Deelt u deze mening? Ziet u iets in het
stellen van eisen aan providers ten behoeve van een back-up-netwerk of
verplichte afspraken met andere providers? Zo nee, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben begrepen dat de verwachte
opbrengst van de frequentieveilingen is gerelateerd aan de frequentieveiling in Duitsland. De genoemde leden roepen in herinnering dat de
UMTS-veiling in Nederland € 2,7 miljard opleverde en in Duitsland € 50,8
miljard. In Duitsland leverde de 800Mhz-kavel in 2011 naar hun informatie
gemiddeld € 595 miljoen op. Deze analogie volgend zou de verwachte
opbrengst in Nederland € 32 miljoen zijn. De reserveprijzen, gesteld op
30% van de verwachte opbrengst, zouden daarmee mogelijk een stuk
lager liggen dan gesteld in de veilingvoorwaarden. De genoemde leden
vragen wat de argumentatie is geweest om te kiezen voor de hogere
reserveprijzen. Kloppen de genoemde getallen?
II Antwoord van de minister
III Volledige agenda
1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Uitvoering van de motie Van Bemmel en Gesthuizen over open
toegang tot de kabel (Kamerstuk 24 095, nr. 307). Brief regering d.d.
15-12-2011, minister van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie, M.J.M. Verhagen.
Oplossing voor ontvangstproblemen in Noord-Nederland (Kamerstuk 24 095, nr. 308). Brief regering d.d. 23-12-2011, minister van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M. Verhagen
Oplossing voor ontvangstproblemen in Noord-Nederland (Kamerstuk 24 095, nr. 302). Brief regering d.d. 17-11-2011, minister van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M. Verhagen.
Informatie over de Regeling veiling mobiele communicatie
(Kamerstuk 24 095, nr. 309). Brief regering d.d. 06-01-2012, minister
van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M. Verhagen
Tarifering van de telefonische klantenservice en de haalbaarheid van
het gratis maken van de wachttijd bij 090x-(klantenservice)nummers
(Kamerstuk 33 000-XIII, nr. 161). Brief regering d.d. 25-01-2012,
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M.J.M. Verhagen
Mogelijke effecten van de invoering van de Stop Online Piracy Act
(SOPA) in de Verenigde Staten voor Nederlandse burgers en
bedrijven (Kamerstuk 29 838, nr. 47). Brief regering d.d. 20-01-2012,
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M.J.M. Verhagen
Reactie op verzoek van de leden Van Raak en Gesthuizen over het
bericht dat KPN per 21 december 2011 onder verscherpt toezicht
van OPTA staat (Kamerstuk 24 095, nr. 310). Brief regering d.d.
19-01-2012, minister van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie, M.J.M. Verhagen
Reactie op verzoek van Van Bemmel met betrekking tot de cookiebepaling (Kamerstuk 32 549, nr. 47). Brief regering d.d. 08-03-2012,
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M.J.M. Verhagen

13

9.

10.

Storing bij Vodafone op woensdag 4 april 2012 (Kamerstuk 24 095,
nr. 312). Brief regering d.d. 04-04-2012, minister van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M. Verhagen
Veiling mobiele communicatie en transitie (Kamerstuk 24 095,
nr. 311). Brief regering d.d. 04-04-2012, minister van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie, M.J.M. Verhagen – Veiling mobiele
communicatie en transitie

14