Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 802

Regels omtrent de overheidszorg op het gebied
van meteorologie en seismologie (Wet taken
meteorologie en seismologie)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN DEEL
§ 1. Achtergrond en aanleiding
Het onderhavige wetsvoorstel regelt de overheidszorg op het gebied van
meteorologie, seismologie en overige geofysische terreinen en het
intrekken van de Wet op het Koninklijk Nederlands Meteorologisch
Instituut (hierna: Wet op het KNMI). Dit is wenselijk gebleken naar
aanleiding van de uitkomsten van de evaluatie van de doeltreffendheid en
de effecten van deze wet in de praktijk en de daarna uitgevoerde
verkenning naar de toekomstige positionering van het KNMI. Het op
28 april 2010 bij de Tweede Kamer aanhangig gemaakte voorstel tot
wijziging van de Wet op het KNMI1 is daarom ingetrokken in verband met
dit voorliggende voorstel.
Het KNMI verstrekt momenteel meteorologische en seismologische
informatie ten behoeve van de veiligheid, de economische ontwikkeling
en een duurzaam milieu direct of indirect aan het algemene publiek, de
overheid, de luchtvaart en de scheepvaart. Het is een agentschap van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) en heeft als publieke
organisatie geen commerciële taken en doelstellingen. Voor de meer
lange termijn ontwikkelingen verricht het KNMI onderzoek naar de
veranderingen in het klimaat. Het beschikbaar stellen van bij het KNMI
aanwezige kennis, data en informatie is de kernactiviteit.
De Wet op het KNMI, die de taken en werkwijze van het instituut regelt, is
tot stand gekomen in 2001 en in werking getreden op 1 februari 2002.
Artikel 12 van die wet bepaalt dat deze telkens na vijf jaar wordt geëvalueerd, waarbij gekeken wordt naar de doeltreffendheid en de effecten van
deze wet in de praktijk. In de periode 2007–2009 is de Wet op het KNMI
geëvalueerd.2 Er bleek in de Tweede Kamer een brede steun voor de
veiligheidstaken van het KNMI, zoals het weeralarm, en voor de invoering
van een open data beleid. Over de positionering van de luchtvaartmeteo1
2

kst-33802-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstukken II 32 379, 2009–2010, nr. 2.
Kamerstukken II 31 534, 2008–2009, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

1

rologie was de Tweede Kamer destijds verdeeld. Vervolgens heeft de
Tweede Kamer op 29 april 2010 een voorstel ontvangen voor wijziging van
de Wet op het KNMI. Omdat in de financiële paragraaf van het Regeerakkoord Rutte/Verhagen van oktober 2010 was opgenomen dat «de
subsidies op het terrein van het (voormalige) Ministerie van Verkeer en
Waterstaat worden beperkt en dat daarbij het huidige takenpakket van het
KNMI nader zal worden bezien (eventueel privatisering)», is behandeling
van het voorstel voor wijziging van de Wet op het KNMI aangehouden.3
Dit om een brede en fundamentele aanpak mogelijk te maken.
In 2011 is een verkenning naar de toekomstige positionering van het
KNMI uitgevoerd (KNMI 2020) waaruit naar voren komt dat er naast de
positieve kwaliteiten van het KNMI drie belangrijke aandachtspunten zijn:
– er is sprake van onvoldoende vraagsturing voor bepaalde activiteiten
van het KNMI en er is sprake van onduidelijk opdrachtgeverschap; de
huidige wijze van financiering van het agentschap KNMI door het Rijk
verhoudt zich onvoldoende met goed opdrachtgeverschap;
– er is sprake van een onduidelijke en onvolkomen verhouding tussen de
publieke taken van het KNMI op het gebied van weerinformatie en de
rol die het meteobedrijfsleven daarbij wil en kan spelen;
– er is sprake van een zekere spanning tussen de onafhankelijkheid van
het wetenschappelijk onderzoek bij het KNMI en de ministeriële
verantwoordelijkheid voor het KNMI.
Deze aandachtspunten zijn te herleiden naar onduidelijkheden ten aanzien
van de rollen en taken van het KNMI en de wijze waarop deze zijn
verankerd in de Wet op het KNMI. Voor het omgaan met deze aandachtspunten is herziening van de huidige positionering van het KNMI dan ook
nodig. De herziene positionering dient ten eerste een verbetering ten
opzichte van de huidige positionering te zijn in termen van het garanderen
van de wetenschappelijke onafhankelijkheid. Tevens moet deze een meer
vraaggestuurde manier van werken ondersteunen en duidelijkheid bieden
over de rol en taken van het KNMI in relatie tot zijn afnemers. De
heroverweging van de Wet op het KNMI heeft ook plaatsgevonden om
discussies met het meteobedrijfsleven over de reikwijdte van de rol en
taken van het KNMI in de nabije toekomst zoveel mogelijk te voorkomen.
Voor het ontwikkelen van oplossingsrichtingen heeft een uitgebreide
consultatie van de bij het KNMI betrokkenen plaatsgevonden: de
operationele partners van het KNMI zoals het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Rijkswaterstaat, andere departementen, weerbedrijven, de luchtvaartsector, wetenschappelijke instituties, de KNMI-Raad,
overheidsklanten buiten de Rijksoverheid (zoals waterschappen) en de
internationale meteorologische gemeenschap. Ook is de Koninklijke
Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) gevraagd om te
reflecteren op de rol en positie van het KNMI-onderzoek.
In de afgelopen twee jaar is verschillende keren overleg gevoerd met
vertegenwoordigers van de weerbedrijven op de Nederlandse markt over
de rol van het KNMI bij de levering van weergerelateerde producten en
diensten. Dit heeft geresulteerd in hun steun voor de voorgestelde
positionering, de rol en taken van het KNMI en de wijze waarop deze
formeel worden verankerd.
Over de uitkomsten van deze consultatie heb ik de Tweede Kamer
geïnformeerd bij brief van 28 maart 2013.4 Het voorliggende wetsvoorstel
is een uitvloeisel van dit proces.

3
4

Kamerstukken II 32 379, 2011–2012, nr. 7.
Kamerstukken II 2012–2013, 32 379, nr. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

2

§ 2. Doel en hoofdlijnen van het wetsvoorstel
Dit wetsvoorstel heeft tot doel om de taken op het gebied van meteorologie, seismologie en andere geofysische terreinen als zorgplichten bij de
Minister van Infrastructuur en Milieu neer te leggen. In deze wet wordt
vastgelegd welke taken onder de verantwoordelijkheid van de Minister
moeten worden uitgevoerd. In de huidige Wet op het KNMI zijn de
wettelijk geregelde taken gedetailleerd beschreven en direct aan de
organisatie KNMI toebedeeld. Daarnaast wordt de KNMI-organisatie als
zodanig ook ingesteld. Het is wenselijk deze koppeling tussen organisatie
en taken los te laten om de volgende redenen.
Ten eerste omdat het ontkoppelen op wetsniveau van de organisatie en de
taak overeenkomt met de manier waarop met andere taken van de
Minister wordt omgegaan, die worden uitgevoerd door agentschappen als
Rijkswaterstaat en de Inspectie Leefomgeving en Transport. In huidige
wetgeving wordt hierbij de Minister aangewezen voor het uitvoeren van
taken die aan de rijksoverheid zijn toebedeeld. Taken worden niet
toebedeeld aan de afzonderlijke organisatie binnen de rijksoverheid die
een taak daadwerkelijk uitvoert (anders dan bij zelfstandige bestuursorganen). De Minister is uiteindelijk verantwoordelijk voor het functioneren
van de organisaties die onder het Ministerie ressorteren. Ook taken die
buiten de omschrijving van de wet vallen kunnen bij ministerieel besluit
worden toegevoegd en afgenomen. De wetenschappelijke onafhankelijkheid van het (klimaat)onderzoek van het KNMI is in dat verlengde niet
geborgd door de organisatie te verzelfstandigen, maar door het onderzoek
in de wet functioneel op afstand te zetten.
Ten tweede maakt ontkoppeling de wet eenvoudiger uitvoerbaar en meer
flexibel. Onder de taakomschrijving van artikel 3 van het wetsontwerp valt
een diverse hoeveelheid weergerelateerde diensten. Hierbij is onder de
huidige Wet op het KNMI de verhouding tussen enerzijds het wettelijk
geregelde algemeen weerbericht, de maatwerkproducten en het
onderzoek van het KNMI en anderzijds de producten van het meteobedrijfsleven, veelvuldig onderwerp van discussie. In de kamerbrief over de
heroverweging van de positionering van het KNMI5 wordt als één van de
aandachtspunten genoemd dat er een onvolkomen en onduidelijke
verhouding bestaat tussen de publieke taken van het KNMI op het gebied
van weerinformatie en de rol die het meteobedrijfsleven daarin wil en kan
spelen. In dat kader is er onder andere overleg geweest over welke
dienstverlening door het KNMI aan decentrale overheden of binnen het
Rijk wordt verleend. Om deze afspraken vorm te geven is het noodzakelijk
dat de regelgeving meer ruimte biedt om mee te bewegen met de
ontwikkelingen in de samenleving. De relatief lange totstandkomingsprocedure van een wet en het detailniveau van het al dan niet verlenen van
een specifieke dienst door het KNMI leiden tot de conclusie dat de wet
alleen een kader op hoofdlijnen moet bieden met betrekking tot de
afbakening van de publieke taak en de bekostiging van de
overheidsproducten- of diensten.
Daarnaast kunnen op grond van de huidige wetgeving meer sectorspecifieke diensten, die onder de reikwijdte van het algemeen weerbericht
vallen (art. 5 van de Wet op het KNMI), niet tegen kostprijs worden
aangeboden. Om deze reden is in het voorliggende ontwerp een helder
onderscheid aangebracht tussen maatwerkdienstverlening (voor een
afnemer tegen kostprijs) en basisdiensten als weerwaarschuwingen voor
het algemene publiek en de algemene weerberichten (algemeen budget)
aangebracht. Bij ministeriële regeling en in overleg met de meteobedrijfsleven zal worden afgebakend op welke wijze informatievoorziening over
5

Kamerstukken II 2012–2013, 32 379, nr. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

3

het weer aan het algemene publiek plaatsvindt en wanneer tegen kostprijs
en onder voorwaarden maatwerkproducten worden geleverd aan andere
overheidsorganisaties dan het Rijk. Het wetsvoorstel gaat hierbij uit van
twee hoofdbeginselen. Als eerste kan genoemd worden dat de dienstverlening ondersteunend is met betrekking tot de bij of krachtens wet
opgedragen publieke taak van de verzoekende overheidsorganisatie. Ten
tweede dient voor de dienst ten minste de integrale kostprijs door de
overheidsorganisatie betaald te worden. Dit in het kader van een «level
playing field» met de markt. Binnen deze bandbreedte is het wenselijk zo
flexibel mogelijk te kunnen opereren ten aanzien van ontwikkelingen op
de markt.
Door te kiezen voor een nieuwe kaderwet met zorgplichten en een
aanvullende ministeriële regeling, worden belangrijke publieke belangen
en taken geborgd, maar kan de organisatie van die taken zo flexibel
mogelijk worden ingericht.
Hoewel het niet strikt noodzakelijk is om de feitelijke taken van de
overheid op het gebied van meteorologie, seismologie en andere
geofysische terreinen wettelijk te regelen, heeft het bestendig waarborgen
van deze taken op het gebied van publieke veiligheid, het zorg dragen
voor de meet- en rekeninfrastructuur en voor de meteorologische en
seismologische kennisbasis in de vorm van een regeling bij wet de
voorkeur. Dit zijn taken die, zoals eerder aangestipt, niet zonder meer door
marktwerking tot stand kunnen komen en ook taken waarbij het belangrijk
is het kwaliteitsniveau in de hand te hebben. Tevens wordt de wetenschappelijke onafhankelijkheid van het meteorologische en seismologische onderzoek gegarandeerd. Ten slotte is het belangrijk dat er één
autoriteit is die weerwaarschuwingen afgeeft aan het publiek bij (potentieel) maatschappij-ontwrichtend weer.
Uitwerking van de in de wet opgenomen taken vindt zoals gezegd plaats
middels een ministeriële regeling. Dit zal niet betekenen dat het KNMI
geen rol meer speelt in het uitvoeren van deze taken, maar dat de
uitvoering wordt vastgelegd op ministerieel niveau. Dit geeft de Minister
de vrijheid om de taken neer te leggen bij de meest geëigende organisatie
(zie mede artikel 44 van de Grondwet). Bij ministeriële regeling wordt
onder andere uitgewerkt aan wie de Minister welke producten en diensten
levert en hoe invulling wordt gegeven aan de wetenschappelijke
onafhankelijkheid. De wijze waarop het uitvoeren van deze taken
organisatorisch plaatsvindt, wordt bij ministerieel besluit verankerd (een
zogenaamd instellingsbesluit). Aanvullend is op grond van Europees en
internationaal recht wetgeving nodig voor het borgen en reguleren van de
meteorologische diensten voor de luchtvaartnavigatie. De Wet luchtvaart
wordt hiervoor benut.
Doorslaggevende argumenten voor deze opzet zijn:
– duidelijkheid en bestendigheid van de taken door de wetgeving te
beperken tot zorgplichten voor de Minister en het vastleggen van
algemene uitgangspunten. Het kader dat de huidige Wet op het KNMI
biedt wordt veelal als onduidelijk en star ervaren.
– Daarnaast wordt meer flexibiliteit gecreëerd voor de uitvoering en
organisatie van de taken die toekomen aan de overheid, ten opzichte
van de huidige Wet op het KNMI, door de organisatie ervan neer te
leggen op ministerieel niveau. Dit is in lijn met de andere agentschappen van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.
– De wetenschappelijke onafhankelijkheid van het KNMI-onderzoek
wordt zo goed mogelijk geborgd. Dit is met name gewenst bij
klimaatonderzoek en het economische beleid dat daaruit kan voortvloeien (bijvoorbeeld ambities duurzame ontwikkeling).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

4

–

–

Tevens kan een bijzondere regeling worden getroffen voor het
hergebruik van bepaalde meteorologische gegevens of onderzoeksresultaten.
Ten slotte kan het verstrekken van luchtvaartmeteorologische
inlichtingen worden geregeld via de Wet luchtvaart. De gehele
Europees Nederlandse luchtvaartnavigatiedienstverlening wordt dan
in één wet geregeld.

De Wet op het KNMI komt als gevolg hiervan te vervallen. Daarmee is het
ook niet meer opportuun om per 2012 wederom een evaluatie van de
huidige wet op het KNMI uit te voeren. De behandeling van de in
procedure gebrachte wijziging van die wet is dus ook gestaakt.6 Vijf jaar
na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel wordt de werking ervan met
alle betrokkenen geëvalueerd.
Met betrekking tot het hergebruik van bepaalde meteorologische
gegevens kunnen desgewenst mede regels worden gesteld onder de
implementatiewet EG-richtlijn infrastructuur ruimtelijke informatie. Op
grond van deze wet kunnen regels worden gesteld voor onder meer
raadpleeg-, zoek-, download- en verwerkingsdiensten (art. 9). Tevens
kunnen regels worden gesteld met betrekking tot vergoedingen die voor
deze diensten in rekening gebracht kunnen worden (art. 12 van die wet).
Deze regels zijn nu nog niet vastgesteld.
§ 3. Verhouding met andere regelgeving
3.1 open data
Eén van de in dit voorstel beschreven kernactiviteiten als zorgplicht is het
genereren van meteorologische informatie. Deze informatie wordt al of
niet in internationaal verband ingewonnen ten behoeve van de veiligheidstaak en om bijvoorbeeld de ontwikkelingen van het klimaat te
monitoren. Deze gegevens worden vervolgens door de weerbedrijven
hergebruikt om verscheidene weerproducten te leveren. Onder de huidige
regelgeving gebeurt dat veelal via een licentiesysteem waarin afspraken
kunnen worden gemaakt over de extra diensten die het KNMI hen kan
bieden. Het gaat dan om leveringsgaranties en technische ondersteuning
(o.a. helpdesk). Er gelden momenteel drie wetten omtrent overheidsinformatie die relevant zijn voor overheidstaken op het gebied meteorologie,
seismologie en andere geofysische terreinen:
– de Implementatiewet EU-richtlijn infrastructuur ruimtelijke informatie.
Dit heeft als consequentie dat onder het Europese recht meteorologische gegevens voor iedereen vrij beschikbaar moeten zijn (art. 9 van
de Implementatiewet).
– Indien de Minister van Infrastructuur en Milieu producten aanbiedt die
buiten de reikwijdte van de hiervoor genoemde Implementatiewet
vallen geldt de Wet openbaarheid van bestuur en zal al dan niet een
besluit tot hergebruik moeten worden genomen (art. 11b en 11c WOB).
Tegen die besluiten staat bezwaar en beroep open. Gegevens worden
dan tegen maximaal de marginale kosten verstrekt (fysieke kopie).
– Ten slotte is ook de Mededingingswet relevant die stelt dat overheden
de gegevens waar ze over beschikken enkel onder voorwaarden
mogen hergebruiken voor andere economische activiteiten. Zie
hiervoor verder onder 3.2.
Zoals eerder aangestipt kunnen op basis de Implementatiewet met
betrekking tot het leveren van downloaddiensten, verwerkingsdiensten en
diensten die andere diensten kunnen oproepen bij algemene maatregel
6

Kamerstukken II 32 379, 2009–2010, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

5

van bestuur nadere regels worden gesteld over levering en kostprijs als
het gaat om het aanbieden voor hergebruik van meteorologische
informatie.
Met betrekking tot de weergerelateerde producten en diensten zal de wijze
waarop ook nu reguliere publieke informatievoorziening plaatsvindt
worden gehandhaafd. Dat betekent dat het KNMI via de gangbare
communicatie- en informatietechnologie een algemeen weerbericht voor
geheel Nederland afgeeft, aangevuld met berichtgeving over weerwaarschuwingen en duiding van extreme weersituaties.
Volgende het kabinetsbeleid dat in ontwikkeling is op het gebied van open
data wordt door het KNMI al een groot deel van de meteorologische en
seismologische data op basis van een inspanningsverplichting voor
hergebruik beschikbaar gesteld. In een catalogus wordt aangegeven welke
data elektronisch beschikbaar worden gesteld.
Het open data beleid is volop in beweging. Zo is op 26 juni 2013 de
herziene Europese richtlijn voor het hergebruik van overheidsinformatie
vastgesteld.7 Deze richtlijn zal voor 18 juli 2015 geïmplementeerd worden
in de Nederlandse regelgeving (Wet openbaarheid van bestuur).
In 2012 is een motie aangenomen in de Tweede Kamer die overheden
oproept om burgers goede en snelle toegang tot overheidsinformatie te
bieden (motie Voortman, 19 december 2012). Een plan van aanpak voor
snelle en goede beschikbaarheid van overheidsinformatie wordt meegenomen in het Actieplan Open Overheid dat de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, in het kader van de Nederlandse deelname
aan het «Open Government Partnership» opstelt.8 Dit plan zal onder meer
aandacht schenken aan de vraag welke inspanning in redelijkheid van de
overheidsorganen gevraagd kan worden bij het actief beschikbaar stellen
van openbare overheidsinformatie.
In aanvulling op het aanbod van open data blijft het mogelijk weerkundige
data op basis van aanvullende dienstverlening (de zogenaamde Service
Level Agreements) af te nemen. In deze niet-exclusieve, afzonderlijke
overeenkomsten kunnen afspraken rond bijvoorbeeld leveringszekerheid
gemaakt worden. De Minister van Infrastructuur en Milieu berekent de
kosten voor het nakomen van deze afspraken conform de Mededingingswet aan afnemers door (zie verder 3.2).
3.2 markt en overheid
De verhoudingen tussen markt en overheid worden onder andere
gereguleerd door de Mededingingswet.
Als het gaat om de levering van operationele, weergerelateerde producten
en diensten buiten de Rijksoverheid geldt als beleidsuitgangspunt dat in
beginsel niet wordt getreden in de bestaande marktverhoudingen.
Dienstverlening, zoals peilbeheer bij waterschappen of gladheidbestrijding voor gemeenten, valt hier ook onder. Dit betekent dat vanuit de
zorgplichten van de Minister restrictief wordt omgegaan met het leveren
van bewerkte data aan bijvoorbeeld waterschappen ten aanzien van de
weersverwachtingen.

7

Richtlijn 2013/37/EU van het Europees parlement en de Raad van 26 juni 2013 tot wijziging van
Richtlijn 2003/98/EG inzake het hergebruik van overheidsinformatie (PbEU L 175/1).
8
Het «Open Government Partnership» is een wereldwijd samenwerkingsverband van landen die
maatregelen willen nemen om de overheid meer open en transparant te maken richting burger.
Het is in 2011 gestart met de VS, het VK, Indonesië, Brazilië, Mexico, Noorwegen, de Filippijnen
en Zuid-Afrika. Inmiddels participeren al bijna 60 landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

6

Welke producten en diensten worden geleverd op het gebied van weer
wordt grotendeels bepaald door de vraag van opdrachtgevers of
afnemers; uitgezonderd hiervan zijn zogenaamde basistaken. Onder de
basistaken vallen onder andere wetenschappelijk onderzoek, de algemene
weerberichten, weerwaarschuwingen, de nationale klimaatscenario’s en
het onderhouden van het nationale meetnet. Dienstverlening aan
decentrale overheden en overheidsbedrijven wordt in beginsel aan de
markt overgelaten. In een aantal gevallen wordt gekozen voor een
uitzondering hierop door de Minister een rol toe te kennen bij het
rechtstreeks leveren van weergerelateerde producten en diensten aan
overheidsorganisaties buiten de Rijksoverheid, namelijk:
• wanneer sprake is van incidentele doelgroepspecifieke waarschuwingen voor gevaarlijk of maatschappij-ontwrichtend weer. Voorbeelden
zijn de hoogwaterproblemen van januari 2012 in de noordelijke
provincies en de extreme droogte in het voorjaar van 2011;
• wanneer sprake is van gerichte verzoeken van de in de veiligheidsregio’s samenwerkende partners in verband met de openbare orde en
veiligheid (inclusief preparatie, oefening, nazorg en evaluatie);
• wanneer het KNMI als enige beschikt over de kennis en middelen die
nodig zijn voor een specifiek product of dienst;
• wanneer de opdrachtgever uit de aard van zijn werkzaamheden geen
gebruik kan maken van niet-ambtelijke opdrachtnemers, zoals in het
geval van gerubriceerde (weer)informatie (bijvoorbeeld bij vragen van
de Onderzoeksraad voor Veiligheid, of ingeval een gerechtelijke
procedure aan de orde is).
In de bovenstaande punten gaat het om weerkundige activiteiten die
moeten worden uitgevoerd in het kader van een publieke taak van
verzoekende overheidsorganisaties. Het vormt enerzijds een invulling van
het eerder genoemde vraaggestuurd dienstverlenen en anderzijds een
afbakening tussen de activiteiten van de markt en de overheid waarbij
bestaande marktverhoudingen worden gerespecteerd. Zowel het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu als het meteobedrijfsleven hebben
er belang bij dat er nieuwe afspraken kunnen worden gemaakt in het
Overleg Meteorologie9 – dat onderdeel is van het Overleg Infrastructuur
en Milieu (OIM) – en dat deze afspraken ook nageleefd kunnen worden.
Een en ander zeker als blijkt dat bepaalde overheidsorganisaties andere
behoeften krijgen vanwege ontwikkelingen in de samenleving. Voor deze
overheidsorganisaties geldt geen afnameplicht.
Overheidsorganisaties kunnen de Minister verzoeken om toetsing van de
weerdienstverlening van marktpartijen (second opinion). Bijvoorbeeld de
weerkamer van ProRail omtrent het waarschuwen bij mogelijke
ontwrichting van de spoorinfrastructuur, gebaseerd op de dienstverlening
door een weerbedrijf. Hierbij treedt het KNMI op als referentie-instituut.
Naast het restrictief omgaan met de keuze aan wie al dan niet
weerdiensten kunnen worden verleend, wordt ook de financiering ervan
gewijzigd. Voor zowel de dienstverlening buiten de Rijksoverheid die,
zoals in deze paragraaf beschreven, wordt beperkt, als de dienstverlening
binnen de Rijksoverheid wordt het profijtbeginsel leidend. Dit wil zeggen
dat diensten die niet onder de basistaak van de overheid horen, op
verzoek en tegen integrale kosten worden verleend.

9

Dialoog met de samenleving is een kernwaarde in de bestuursfilosofie van het Ministerie van
Infrastructuur en Milieu. Participatie van maatschappelijke organisaties is essentieel voor het
benutten van beschikbare expertise en denkkracht bij beleid in wording. Daarvoor heeft IenM
een vast en wettelijk verankerd platform: Overleg Infrastructuur en Milieu (OIM).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

7

De Mededingingswet eist op grond van artikel 25i dat ten minste de
integrale kosten worden doorberekend bij economische activiteiten van
bestuursorganen. Deze kosten worden berekend overeenkomstig het
Besluit markt en overheid. Hiermee wordt concurrentievervalsing door de
overheid tegengegaan, omdat bestuursorganen producten zouden kunnen
leveren die mede tot stand zijn gekomen met publieke middelen. Voor
aanvullende dienstverlening met betrekking tot leveringsgaranties en
technische bijstand bij het hergebruik van meteorologische data zullen
daarom ten minste de integrale kosten worden doorberekend. Daarbij is
tevens artikel 25k relevant waarin staat dat overheden de gegevens waar
ze over beschikken niet mogen hergebruiken voor andere economische
activiteiten. Dat mag alleen als andere organisaties of bedrijven ook
(onder dezelfde voorwaarden) over deze gegevens kunnen beschikken.
Deze artikelen spelen vooral een rol bij het hergebruik van meteorologische data voor commerciële doeleinden.
In artikel 25h van de Mededingingswet staat dat de eisen van artikel 25i en
25j – doorberekenen integrale kosten – niet gelden in het geval dat
bestuursorganen diensten verlenen aan andere bestuursorganen en
overheidsbedrijven die zijn bedoeld ter ondersteuning voor het uitvoeren
van hun publieke taak. Het gaat hier om maatwerk en niet om de
basistaken. Om concurrentievervalsing en inbreuk op bestaande marktverhoudingen buiten twijfel te stellen wordt, ondanks de uitzondering van
artikel 25h, voorgesteld om ten minste de integrale kosten in rekening te
brengen voor de dienstverlening (m.n. weerkundige) aan decentrale
overheden, de rechterlijke macht en overheidsbedrijven. Ook binnen de
Rijksoverheid zullen kosten worden doorberekend voor maatwerkproducten. Hiermee wordt ook invulling gegeven aan het zoveel mogelijk
vraaggestuurd opereren bij het uitoefenen van de opgedragen
overheidszorg inzake meteorologie en seismologie om zo een optimale en
doelmatige inzet van mensen en middelen te bereiken. Bovendien kan
door deze wijze van financiering een efficiëntie-bezuiniging worden
ingeboekt. Mede in dat kader zal het KNMI een baten- en lastendienst
blijven op grond van hoofdstuk 1, paragraaf 2, van de Comptabiliteitswet.
§ 4. Effecten en lasten wetsvoorstel
Het wetsvoorstel brengt geen extra lasten voor het bedrijfsleven met zich
mee. Ook nu al moeten overeenkomsten worden opgemaakt over het
afnemen van aanvullende diensten door het bedrijfsleven die de overheid
niet hoeft uit te voeren voor het goed uitoefenen van de publieke taak.
Daarnaast is in het voorstel de al bestaande ontwikkeling ten aanzien van
vraaggestuurd werken verder bestendigd en gefaciliteerd.
Op het gebied van het hergebruik van data zal de bestaande wetgeving
worden gevolgd (zie 3.1). Het in dat kader deelnemen aan overleggremia
door het bedrijfsleven over nieuwe ontwikkelingen binnen de taakopvatting van de overheid op het gebied van de meteorologie vindt plaats
op vrijwillige basis.
Het onderhavige voorstel behelst in hoofdzaak een kaderwet die het
mogelijk maakt flexibel om te springen met functies op het gebied van
meteorologie en seismologie die de overheid in stand wil houden of
(kwalitatief) wil garanderen.
4.1 effecten KNMI
Zoals eerder vermeld bestaat er geen intentie om taken bij het KNMI weg
te nemen. De activiteitenportefeuille zal in stand gehouden kunnen
worden, maar de financiering ervan zal veranderen. Hierbij wordt
onderscheid gemaakt tussen taken die het KNMI voor de Minister uitvoert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

8

(basistaken) en taken die op basis van een verzoek van derden worden
uitgevoerd (maatwerk).
Het vigerende beleid is dat het KNMI een basisfinanciering ontvangt in de
vorm van de agentschapbijdrage van het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu. Deze bijdrage wordt gebruikt voor het leveren van gevraagde
basisproducten en -diensten (bijv. algemeen weerbericht, weerwaarschuwingen, het nationale meteorologische meetnet, de nationale klimaatscenario’s en de meteorologische kennisbasis). De Minister van Infrastructuur
en Milieu beslist over de aanwending van deze middelen.
Andere overheidsorganisaties kunnen aanvullend hierop maatwerkproducten en -diensten bij het KNMI afnemen. Afnemers van weergerelateerde producten en diensten gaan hiervoor de integrale kostprijs betalen.
Met de introductie van een aangepast kostprijsmodel met integrale
kostprijzen is het mogelijk om transparantie te bieden in de kosten van de
diverse activiteiten van het KNMI.
In het kader van een kleinere overheid uit het regeerakkoord Rutte I is op
de agentschapbijdrage van het KNMI vanaf 2018 structureel een efficiencytaakstelling van € 3,5 miljoen ingeboekt. Door het toepassen van het
profijtbeginsel (vraagsturing) kan de resterende agentschapbijdrage van
ca. € 28,5 miljoen (exclusief aardobservatie) vanaf 2014 structureel nog
verder met € 6,5 miljoen worden verlaagd tot ca. € 22 miljoen. Het
profijtbeginsel is ingevoerd met ingang van de Voorjaarsnota 2013 met
terugwerkende kracht tot 1 januari 2013.
Dit betekent dat publieke opdrachtgevers (afnemers binnen het Ministerie,
andere departementen en overheidsorganisaties) vanaf dat moment
begonnen zijn te betalen voor activiteiten die niet tot de basistaken van
het KNMI behoren.
Deze publieke opdrachtgevers maken een inschatting van de haalbaarheid
– financieel maar ook in termen van beschikbare capaciteit – van
aanvullende maatwerkopdrachten. De basistaken mogen niet onder een
tekort aan middelen leiden. Het leeuwendeel van de operationele
dienstverlening valt onder de basistaken van het KNMI. Binnen het
Ministerie wordt geborgd dat de dienstverlening efficiënter wordt
geleverd, met zo weinig mogelijk verlies aan kwaliteit.
§ 5. Consultatie en advisering
Na eerdere breder bezochte bijeenkomsten, is op donderdag 25 april 2013
het Overleg Meteorologie in vergadering bijeengekomen om het
wetsvoorstel te bespreken met belanghebbende organisaties. Vertegenwoordigers van de Nederlandse Vereniging van WeerBedrijven, de
Koninklijke Luchtvaart Maatschappij, de Unie van Waterschappen en
Argoss waren aanwezig tijdens het overleg. De deelnemers gaven aan in
te stemmen met de hoofdlijnen van het wetsvoorstel en dat zij graag
betrokken willen worden bij de verdere uitwerking van het voorstel in
ministeriële regelingen. Hierbij werd onderstreept dat moet worden
uitgegaan van het kabinetsstandpunt zoals geformuleerd in de Kamerbrief
van 28 maart 2013 ten aanzien van de positionering van het KNMI
(Kamerstukken II 2012–2013, 32 379, nr. 8). Naar aanleiding van opmerkingen tijdens de vergadering is deze toelichting verduidelijkt met
betrekking tot de relatie markt en overheid (3.2) en de publiek-private
samenwerking. De Luchtverkeersleiding Nederland heeft middels een
schriftelijke inbreng te kennen gegeven in te stemmen met het
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

9

ARTIKELSGEWIJS
Artikel 1
In dit artikel staan de definities opgenomen die in het wetsvoorstel
worden gehanteerd.
Artikel 2
Dit artikel gaat in op het toepassingsbereik van deze wet. De wet is ook
van toepassing in de openbare lichamen Sint Eustatius, Saba en Bonaire.
De Minister levert diensten aan de luchthavens van de openbare lichamen
– in het kader van de Luchtvaartwet BES – en verzorgt voor hen verder
vooral basistaken op het gebied van veiligheid (orkanen en vulkanen),
klimaatscenario’s en het algemeen weerbericht. De gelden waarmee de
basistaken worden gefinancierd zijn afkomstig uit de algemene middelen
(agentschapsbijdrage).
Artikel 6, dat betrekking heeft op het doorberekenen van de integrale
kosten bij ondersteuning bij de publieke taken op het gebied van
meteorologie en seismologie, is niet van toepassing op de dienstverlening
van de Minister aan de openbare lichamen voor ondersteuning bij hun
publieke taken (artikel 3, eerste lid, onderdeel e). Het doorberekenen van
de integrale kosten is gestoeld op afspraken die zijn gemaakt met het
meteobedrijfsleven in Europees Nederlandse context. De term «integrale
kosten» in artikel 6 wordt gelezen in het kader van het mededingingsrecht
dat niet van toepassing is in Caribisch Nederland.10 Er zijn afzonderlijke
afspraken gemaakt over de meteorologische dienstverlening met de
«Meteorological Department Curaçao» dat ook meteorologische en
seismologische diensten voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba verzorgt
(m.n. in de Regeling algemeen weerbericht BES). Het ligt niet in de rede,
mede vanwege de kleine schaal van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, om
de afspraken met betrekking tot de ondersteuning van de openbare
lichamen bij hun publieke taken op het gebied van meteorologie en
seismologie aan te passen en het voorgestelde artikel 6 toe te passen. Dit
laat onverlet dat voor bepaalde dienstverlening het profijtbeginsel zou
kunnen worden toegepast door afspraken te maken over de bekostiging.
Het wetsvoorstel staat hieraan niet in de weg. Overigens wordt er
momenteel zeer beperkt ondersteuning verleend aan de openbare
lichamen in het kader van hun publieke taak.11
Artikel 3
Eerste lid
In deze voorgestelde bepaling wordt aan de Minister van Infrastructuur en
Milieu de zorg opgedragen om de samenleving van informatie te voorzien
met betrekking tot het weer en andere geofysische verschijnselen.
Daartoe worden gegevens verzameld door internationale uitwisseling en
uit eigen waarneming van geofysische verschijnselen in de dampkring,
aan het oppervlak van en in de aarde en in de zee. Deze gegevens worden
geïnterpreteerd en bewerkt o.a. door het rekenen met weermodellen op
een supercomputer, zodat een algemeen weerbeeld van Nederland kan
worden gegeven en informatie kan worden verstrekt die geschikt is voor
gebruik door algemeen publiek, deskundigen, onderzoek en beleid.
Concreet komen de taken neer op het volgende:

10
11

Zie de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Advies bij een dreigende orkaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

10

•

•

•

•

•

•

•

•

•

de beschikbaarstelling aan de samenleving van de algemene weerberichten, waaronder waarschuwingsberichten en berichten bij calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt (onderdeel a en b);
het vergaren van geofysische data, op het gebied van meteorologie,
seismologie en andere geofysische terreinen (bijv. hydrologie en
oceanografie) (onderdeel c); denk hierbij bijv. aan het monitoren van
ons huidige klimaat;
het onderhouden van een waarneem- en rekeninfrastructuur in
Nederland en de bijbehorende kennis voor het vergaren van de
bovengenoemde data (onderdeel d);
het ondersteunen van overheden, rechterlijke macht (rechtbanken,
hoven en andere gerechtelijke organisaties), overheidsbedrijven en
Bonaire, St. Eustatius en Saba op het gebied van weer voor de
publieke taken die de genoemde organisaties hebben, onder andere bij
calamiteiten, kwesties van openbare orde en zaken rond klimaatverandering (onderdeel e);
onderzoek, gericht op zowel operationele toepassingen van gegevens
omtrent geofysische verschijnselen in de dampkring, aan het oppervlak van en in de aarde en in de zee (onder andere in verband met de
eigen infrastructuur) als op het vermeerderen van kennis omtrent die
verschijnselen (onderdeel f); denk hierbij in het bijzonder aan het
onderzoek naar klimaatverandering
hierbij kan het bovenstaande onderzoek en het vergaren van gegevens
ook in opdracht van de Europese Unie of de Wereld Meteorologische
Organisatie (WMO) worden uitgevoerd (onderdeel g);
het beschikbaar stellen van de gegevens die worden vergaard in het
kader van de publieke taak, mede in het kader van de Wet openbaarheid van bestuur en de Implementatiewet EU-richtlijn infrastructuur
ruimtelijke informatie, waarbij desgewenst overeenkomsten met het
meteobedrijfsleven worden aangegaan wanneer extra diensten
(bijvoorbeeld aangaande betrouwbaarheid en frequentie van dataleveringen) gewenst zijn. Het gaat hier met nadruk niet om het uitvoeren
van wetenschappelijk onderzoek voor marktpartijen (onderdeel h);
het participeren in internationale samenwerkingsverbanden of
intergouvernementele organisaties met name op het gebied van
meteorologie (EUMETSAT, ECMWF en de WMO) om de taak van het
tijdig waarschuwen te kunnen realiseren (onderdeel i); en
het verlenen van meteorologische diensten voor de luchtvaartnavigatie in het kader van de Verordening (EG) 550/2004 ten behoeve van het
Europese grondgebied (9, eerste lid, van de verordening) en voor de
openbare lichamen Bonaire, St. Eustatius en Saba (onderdeel j).

De taken genoemd in artikel 3, eerste lid, zullen hoofdzakelijk worden
neergelegd bij en uitgevoerd worden door het KNMI. Het kabinet heeft
immers geen voornemen om taken geheel af te stoten naar de markt.
Echter, het van tevoren vastleggen van de keuzes ten aanzien van het
binnen of buiten het Ministerie van Infrastructuur en Milieu uitvoeren van
de individuele activiteiten die onder de reikwijdte van de geformuleerde
taakomschrijvingen vallen zou dit voorstel erg complex en rigide maken.
Bij elke taak zou op wetsniveau afgewogen moeten worden of het gaat
om een taak die onder de directe verantwoordelijkheid van de Minister
zou moeten vallen of om een taak die, meer op afstand, via een intermediair kan worden uitgevoerd. Deze afweging is niet noodzakelijk en heeft
weinig meerwaarde in het afbakenen van de publieke taken op het gebied
van meteorologie en seismologie. Het is onderdeel van een normale
bedrijfsvoering om sommige diensten die binnen de publieke taak vallen,
via bijvoorbeeld een opdracht of een publiek-private samenwerking uit te
voeren. Hierop is dan uiteraard de gangbare aanbesteding- of mededingingregelgeving van toepassing. Ook is het denkbaar dat in de toekomst
taken (gedeeltelijk) worden overgedragen aan een internationaal of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

11

Europeesrechtelijk ingestelde organisatie. In dat geval blijft de Minister
van Infrastructuur en Milieu nationaal verantwoordelijk voor de kwaliteit
van de dienstverlening door middel van een overeenkomst of het
beschikbaar stellen van financiële middelen, bijvoorbeeld als het gaat om
het financieren van onderzoek of van meetinrichtingen.
Tweede lid
In het tweede lid wordt een delegatiegrondslag voorgesteld om de
zorgplichten concreter in te vullen bij ministeriële regeling. Het verlenen
van meteorologische diensten voor de luchtvaartnavigatie is in dit lid
uitgezonderd van verdere regeling door de Minister, omdat hiervoor een
grondslag wordt opgenomen in de Wet luchtvaart (het in artikel 8
voorgestelde artikel 5.13a, tweede lid, van de Wet luchtvaart). De
zorgplicht voor meteorologische diensten voor de luchtvaartnavigatie
wordt in het eerste lid opgenomen om te benadrukken dat deze diensten
een publieke taak behelzen die onder de zorg van de Minister moet vallen.
Verder wordt verwezen naar de toelichting bij artikel 8.
In onderdeel a wordt onder meer beoogd te regelen op wat voor manier
weerwaarschuwingen en algemene weerberichten beschikbaar worden
gesteld en aan welke specificaties zij moeten voldoen (termijn van de
weersverwachting en parameters voor waarschuwingen, zoals
windsnelheid, tij, golfslag en zonkracht). Tegenwoordig is de meeste
berichtgeving continu beschikbaar via openbare media. Algemene
weerberichten zijn bedoeld voor de openbare media, maar kunnen soms
ook doelgroepgericht zijn, zoals voor de scheepvaart. Voor algemene
weerberichten en weerwaarschuwingen worden geen kosten doorberekend aan de afnemer. De Regeling algemeen weerbericht BES zal op
deze bepaling gaan rusten.
Het voorgestelde onderdeel b zal bij ministeriële regeling specificeren
voor welke ondersteuning door de Minister zorg gedragen zal worden. Het
gaat hier om de vier uitzonderingen genoemd in paragraaf 3. Het komt er
op neer dat alleen in een aantal specifieke bij ministeriële regeling
vastgestelde gevallen ondersteuning wordt gegeven door de Minister van
Infrastructuur en Milieu bij de publieke taak van de bestuursorganen, de
openbare lichamen, de rechterlijke organisatie en overheidsbedrijven.
Voor het overige worden weerkundige diensten aan de markt overgelaten.
Ondersteuning vindt slechts plaats voor taken die «bij of krachtens wet»
zijn opgedragen, met andere woorden, taken van overheden die zijn
gebaseerd op regelgeving. Taken die niet publiekrechtelijk zijn toebedeeld
worden niet ondersteund door de Minister. Dienstverlening vindt plaats
op verzoek. Er is geen afnameplicht en het uitgangspunt is om zoveel
mogelijk vraaggestuurd diensten aan te bieden (zie verder de toelichting
bij artikel 6). Voor de Onderzoeksraad voor Veiligheid en de rechterlijke
macht bestaat er veelal wel een noodzaak tot het afnemen bij een
onafhankelijk referentie-instituut (i.c. het KNMI). Zij maken voor weerverklaringen daarom gebruik van een ambtelijke leverancier. Om deze reden
is in dit onderdeel opgenomen dat dienstverlening aan deze organisaties
niet geweigerd kan worden. Op verzoek zullen weerverklaringen altijd
worden afgegeven, zelfs als de markt daarin zou kunnen voorzien (zie §
3.2).
Het voorgestelde onderdeel c biedt een grondslag voor het stellen van
voorwaarden voor het aangaan van samenwerkingsverbanden tussen de
overheid en (meteo)bedrijven. Deze samenwerkingverbanden zijn
mogelijk als het gaat om de inbreng van unieke kennis en het samen
werken aan innovatie, bijv. in het licht van het topsectorenbeleid van de
regering. Te denken valt aan een project van bedrijven uit de watersector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

12

met het KNMI om in Vietnam de Mekong-delta veiliger te maken. Bij
ministeriële regeling worden bijvoorbeeld spelregels gesteld ten aanzien
van de exclusiviteit van onderzoeksgegevens, juridische vormgeving van
de samenwerking en wanneer sprake is van unieke kennis.
Onderdeel d biedt een grondslag voor het reguleren van het «open
databeleid» van de overheid. Volgens dit beleid moeten meteorologische,
seismologische en andere geofysische gegevens die worden geproduceerd in het kader van de overheidszorg, bedoeld in het eerste lid,
beschikbaar worden gemaakt. Aanvullend eist de Implementatiewet
EU-richtlijn infrastructuur ruimtelijke informatie ook verstrekking van data
(zie verder § 3). Bij ministeriële regeling zal worden vastgesteld dat de
voor hergebruik beschikbare gegevens worden opgenomen in een
catalogus. Aan de hand van de catalogus wordt het bedrijfsleven
geïnformeerd met betrekking tot de producten die in het kader van de
publieke taak worden geproduceerd. Voor hen is het belangrijk om te
weten welke nieuwe (bewerkte en onbewerkte) gegevens worden
aangeboden zodat zij zich kunnen aanpassen aan de gewijzigde dienstverlening van de overheid. Bij ministeriële regeling kunnen regels worden
gesteld omtrent de manier van informeren.
Het is de bedoeling dat significante wijzigingen in het aanbod van
meteorologische, seismologische en andere geofysische gegevens een
redelijke periode van tevoren kenbaar zullen worden gemaakt bij het
(meteo)bedrijfsleven. Alle deelnemers aan het reguliere overleg tussen
het Ministerie van Infrastructuur en Milieu en alle afnemers van meteorologische data (het zogenaamde providersoverleg) worden tijdig en
periodiek geïnformeerd over nieuwe (technologische) ontwikkelingen die
in de toekomst van invloed zijn op de open data en de opname daarvan in
de in paragraaf 3 genoemde catalogus. Partijen kunnen op basis hiervan
voorbereidselen treffen wanneer het beschikbaar stellen van nieuwe
datasets invloed heeft op bestaande verdienmodellen.
Bij het beschikbaar stellen van gegevens voor hergebruik kan aanvullende
dienstverlening worden aangeboden. Met «aanvullende dienstverlening»
worden de zogenaamde «service level agreements» bedoeld. Bedrijven
kunnen naast de verstrekking op grond van het «open databeleid» ook
aanvullende dienstverlening overeenkomen. Het zal dan met name gaan
om leveringsgaranties en technische ondersteuning bij datalevering.
Hiervoor worden overeenkomstig de Mededingingswet de integrale
kosten in rekening gebracht.
Derde lid
Ten slotte kan de Minister van Infrastructuur en Milieu nadere regels
stellen naar aanleiding van internationale of Europese verplichtingen.
Artikel 4
Onderzoek naar weer, klimaat en aardbevingen, technologische ontwikkelingen, een uitbreiding of juist een inperking van (meet)activiteiten
worden zichtbaar gemaakt in een vierjaarlijks activiteitenprogramma. De
zorgplichten die worden opgesomd in artikel 3, eerste lid, zullen veelal
vraaggestuurd worden ingevuld, door de Minister van Infrastructuur en
Milieu voor de basistaken en door de opdrachtgevers voor het maatwerk.
Door middel van het programma kan in de juiste capaciteit en begroting
worden voorzien voor de uit te voeren projecten of dienstverlening. Het
programma kan tussentijds worden geactualiseerd. Voor de betreffende
producten en diensten wordt een transparante orderportefeuille van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

13

KNMI uitgebracht in de vorm van een openbaar jaarlijks werkprogramma,
gebaseerd op het activiteitenprogramma.
Bij ministeriële regeling kunnen regels worden gesteld inzake de
voorbereiding, inrichting en inhoud van het programma. Dit gaat
bijvoorbeeld over regels omtrent het tijdig consulteren van betrokken
(internationale) meteorologische organisaties en het indelen van het plan
in bijvoorbeeld gedeelten voor kort- en langdurige projecten, financiële
middeleninzet voor onderzoek en weerproducten.
Artikel 5
Dit artikel richt zich op het borgen van het wetenschappelijk niveau en de
onafhankelijkheid van het onderzoek dat door de overheid wordt gedaan
naar geofysische verschijnselen in de dampkring (weer en klimaat), aan
het oppervlak van en in de aarde (aardbevingen) en in de zee (oceanografie), zowel als bijdrage aan de internationale kennisinfrastructuur als in
verband met de eigen werkprocessen. De spanning tussen de onafhankelijkheid van het wetenschappelijk onderzoek dat wordt uitgevoerd door
het KNMI en de ministeriële verantwoordelijkheid voor het KNMI wordt
weggenomen doordat de Minister geen aanwijzingen geeft met
betrekking tot het doen van onderzoek en het rapporteren en publiek
maken van onderzoeksresultaten, net als dat bij het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu het geval is.
Een raad van toezicht (ten dele een voortzetting van de huidige
KNMI-Raad), waarin naast Nederlandse wetenschappers en deskundigen
op het gebied van technologie en innovatie, ook internationale vertegenwoordigers een plek hebben, zal de wetenschappelijke kwaliteit en
onafhankelijkheid bewaken.
De Minister van Infrastructuur en Milieu benoemt leden voor een periode
van vier jaren. Onder deze leden zijn ten minste wetenschappers die
deskundig zijn op het gebied van wetenschappelijk onderzoek op het
terrein van meteorologie en seismologie, maar ook andere terreinen zijn
relevant, zoals oceanografie.
De raad van toezicht beoordeelt de meteorologische en seismologische
productieprocessen onder verantwoordelijkheid van de Minister op
wetenschappelijke merites. Dat wil zeggen dat wordt gekeken of bij het
maken van een product of dienst, indien van toepassing, gebruik is
gemaakt van algemeen geaccepteerde wetenschappelijke methodes. Voor
het deel wetenschappelijk onderzoek ligt het voor de hand aan te sluiten
bij het Standaard Evaluatie Protocol (SEP) van de universiteiten. Verder
kan de raad van toezicht gebruik maken van audits of internationale
vergelijkingsonderzoeken (benchmarks). Zo wordt de kwaliteit onafhankelijk en objectief beoordeeld. De beoordeling betreft uitsluitend
producten die door of in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu tot stand zijn gekomen en niet producten die buiten de zeggenschap van de Minister om worden voortgebracht. Uit de zorgplicht van de
Minister om te zorgen voor onder andere onafhankelijk wetenschappelijk
onderzoek en adequate weerwaarschuwingen vloeit voort dat de Minister
zal zorgen dat de raad deze producten goed kan beoordelen.
Het gaat niet om een adviescollege in de zin van de Kaderwet adviescolleges. Er wordt geen beleidsadvies gegeven, maar slechts toegezien op de
wetenschappelijke kwaliteit van de productieprocessen van het KNMI die
onder de zorg van de Minister worden uitgevoerd. De bestuurlijke
relevantie en bruikbaarheid van producten worden niet door deze raad
getoetst. Daarbij zal de raad zich niet buigen over de bedrijfsvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

14

Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld ten aanzien
van de deskundigheid van de leden, de vergoeding die zij voor hun werk
ontvangen en de manier waarop zij worden benoemd en ontslagen.
Daarnaast kan worden geregeld wanneer zij rapporteren en hoe deze
rapporten ter inzage worden gelegd.
Artikel 6
De overheid heeft een rol in het waarschuwen van het publiek voor
extreme weeromstandigheden. Het is belangrijk dat er met één stem
wordt gesproken als het gaat om dit soort berichtgeving. In dat licht heeft
de Minister op grond van het voorgestelde artikel 3 mede de zorg om
Ministeries, decentrale overheden (waaronder Caribisch Nederland), de
rechterlijke organisatie en overheidsbedrijven desgevraagd te ondersteunen op het terrein van meteorologie, seismologie of andere geofysische terreinen bij de uitvoering van hun publieke taak. Zoals in
paragraaf 3 van het algemene deel van de toelichting is uiteengezet is
hoofdstuk 4b van de Mededingingswet niet van toepassing op de
ondersteuning van bestuursorganen bij het uitoefenen van hun publieke
taak. Echter, uitgangspunt is dat de overheid zo min mogelijk in bestaande
marktverhoudingen treedt en deze niet verstoort. Om deze reden wordt in
dit artikel als stelregel gehanteerd dat ten minste integrale kosten worden
doorberekend aan bestuursorganen en overheidbedrijven. Dit artikel
vormt een invulling van de ruimte die artikel 25h van de Mededingingswet
laat voor bestuursorganen om geen gebruik te maken van deze uitzondering bij het verrichten van economische activiteiten.
Het tweede lid verklaart de bepalingen uit de Mededingingswet die
betrekking hebben op het vaststellen van de integrale kostprijs van
overeenkomstige toepassing op het doorberekenen van kosten voor
weergerelateerde maatwerkproducten aan overheidsorganisaties buiten
het Rijk. Het Besluit markt en overheid moet hierbij worden gevolgd.
Hiertoe heeft het KNMI in overleg (vrijwillige audit) met de Autoriteit
Consument en Markt (ACM) een kostprijsmodel ontwikkeld. De ACM heeft
geen toezichtrol met betrekking tot het toetsen of de integrale kostprijs
correct is berekend. De Minister van Infrastructuur en Milieu wordt
verantwoordelijk gesteld voor het uitvoeren van de bepaling. Binnen het
Rijk zullen de Auditdienst Rijk en de Algemene Rekenkamer toezien op de
rechtmatigheid van de kostprijsbepaling.
In paragraaf 2 is aangestipt dat ook binnen de Rijksoverheid ten minste de
integrale kosten in rekening worden gebracht voor weergerelateerde
producten en diensten; echter, dit wordt niet in dit artikel geregeld, maar
op ministerieel niveau geborgd. Het behoort tot de interne huishouding
van de Staat (hier wordt de Staat der Nederlanden als rechtspersoon
bedoeld). Het gaat dan met name om het doorberekenen van kosten
wanneer er vanuit het KNMI informatievoorziening en dienstverlening
plaatsvindt aan Ministeries als Defensie en Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (vanwege het RIVM), de rechterlijke organisatie of aan onderdelen
binnen het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.
Volledigheidshalve kan worden genoemd dat de tarieven voor het
beschikbaar stellen van meteorologische, seismologische en andere
geofysische gegevens krachtens de Wet openbaarheid van bestuur
(maximaal de marginale verstrekkingskosten) of eventueel krachtens de
Implementatiewet EU-richtlijn infrastructuur ruimtelijke informatie worden
vastgesteld.
Voor het genereren van zulke gegevens op grond van een overeenkomst
voor aanvullende dienstverlening (service level agreement) voor
decentrale overheden of overheidsbedrijven worden ten minste de
integrale kosten doorberekend (Wet markt en overheid).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

15

Bonaire, St. Eustatius en Saba vallen buiten deze regeling en de Mededingingswet is niet op hen van toepassing. In de aanhef van het artikel
worden zij dan ook niet genoemd. Zie verder de artikelsgewijze toelichting
bij artikel 2.
Verder kan nog worden genoemd dat dit artikel niet ziet op het doorberekenen van de integrale kosten voor de samenwerking met Europese of
internationale meteorologische partners, zoals de WMO of EUMETSAT.
Artikel 7
Artikel 7 wijzigt de Ambtenarenwet en regelt dat de leden van de raad van
toezicht geen ambtenaren zijn. Zij zouden dan immers onder de Minister
ressorteren wat onafhankelijkheid wellicht problematisch maakt.
Artikel 8
Dit artikel heeft tot doel de Wet luchtvaart te wijzigen. Voorgesteld wordt
om artikel 8 van de Wet op het KNMI materieel in de Wet luchtvaart onder
te brengen. Wat betreft luchtvaartmeteorologie vloeien uit de mondiale
(Verdrag van Chicago) en Europese regelgeving eisen voort die implementatie in regelgeving behoeven. Het bepalen en vaststellen van de te
verstekken luchtvaartmeteorologische dienstverlening die Nederland in
het kader van de internationale luchtvaartnavigatie moet verlenen behoeft
een wettelijke basis. De wettelijke basis is noodzakelijk ten opzichte van
derden, omdat het om een exclusieve levering gaat. Het gaat hier onder
meer om het aanwijzen op exclusieve basis van een meteorologisch
dienstverlener op grond van regelgeving van het FABEC-verdrag
(Functional Airspace Block Europe Central).
In de huidige wet op het KNMI wordt het KNMI expliciet aangewezen (art.
8 van die wet). Deze wettelijke aanwijzing van het KNMI wordt geschrapt
en vervangen door een ministeriële aanwijzing, maar heeft niet als
consequentie dat het KNMI geen meteorologische diensten meer verleent
voor de luchtvaart. Het voornemen blijft om het KNMI exclusief aan te
wijzen als verlener van luchtvaartmeteorologische diensten net als nu het
geval is. Hoewel er in strikte zin geen onoverkomelijke technische of
juridische beletselen zijn om via aanbesteding luchtvaartmeteorologische
dienstverlening elders te positioneren, geven analyse en uitwerking van
de relevante aspecten onvoldoende legitimatie voor de conclusie dat
luchtvaartmeteorologische dienstverlening beter door een andere partij
dan het KNMI kan worden uitgevoerd. Bovendien is het vooralsnog niet
wenselijk gezien de (operationele) risico’s wanneer wordt overgestapt op
een andere provider, onder meer op het gebied van veiligheid, continuïteit
en capaciteit. Tevens wijzen ontwikkelingen binnen de «Single-EuropeanSky»-regelgeving en FABEC eerder op consolidatie van providers.
Verwezen wordt naar de Kamerbrief van 28 maart 2013 (Kamerstukken
2012–2013 32 379, nr. 8). Door de aanwijzing op ministerieel regelingsniveau te leggen hoeft bij een eventuele wisseling van de aangewezen
meteorologische dienstverlener niet opnieuw de wet te worden gewijzigd
bij veranderingen in internationale of Europese regels.
De reden om de meteorologische dienstverlening voor de luchtvaart in de
Wet luchtvaart te regelen is omdat deze wet op basis van Europese
regelgeving de luchtvaartnavigatiediensten reguleert. De meteorologische
dienstverlening maakt hier onderdeel van uit, tezamen met de luchtverkeerleiding. In een invoeringsregeling zal worden geregeld dat de
Regeling luchtvaartmeteorologische dienstverlening na inwerkingtreding
van dit artikel zal berusten op artikel 5.13a, derde lid, van de Wet
luchtvaart en niet meer op het hierbij ingetrokken artikel 8b van de Wet op
het KNMI.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

16

B
Het voorgestelde onderdeel B breidt het toepassingsbereik van de Wet
luchtvaart uit naar het luchtruim van Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor
zover het gaat om de aanwijzing van een verlener voor meteorologische
diensten en de mogelijkheid dat deze aangewezen verlener gebruik maakt
van een derde partij bij de uitvoering van zijn taken. De overige artikelen
van hoofdstuk 5 zijn niet van toepassing op de BES omdat zij dan wel te
specifiek op het vluchtinformatiegebied Amsterdam gericht zijn, dan wel
voortvloeien uit Europese verplichtingen die niet op de BES van
toepassing zijn.
De Luchtvaartwet BES en de daarop gebaseerde regelgeving biedt voor
het overige het regelgevende kader omtrent luchtvaartmeteorologische
diensten op de BES. De aanwijzingsbevoegdheid en de uitbestedingsmogelijkheid zijn niet in de Luchtvaartwet BES opgenomen om te voorkomen
dat een versnippering zou ontstaan met betrekking tot de verlening van
luchtvaartmeteorologische diensten. Bovendien is het streven op termijn
de Luchtvaartwet BES te integreren in de Wet luchtvaart. De opname van
de aanwijsbevoegdheid en de uitbestedingsmogelijkheid anticipeert hier
op.
C
Onderdeel C maakt duidelijk dat titel 5.2 niet enkel op de verlening van
luchtverkeersdiensten ziet, maar op de verlening van alle luchtvaartnavigatiediensten. Deze laatste omvat namelijk naast luchtverkeersdiensten
tevens communicatie-, navigatie- en plaatsbepalingsdiensten, meteorologische diensten voor de luchtvaartnavigatie en luchtvaartinlichtingendiensten. De overige artikelen van deze titel die over luchtvaartnavigatiediensten spreken, zoals artikel 5.14d inzake de certificeringsplicht of artikel
5.20 inzake vergoedingen, zijn automatisch al van toepassing op het
verlenen van meteorologische inlichtingen voor de luchtvaartnavigatie.
E
De luchtvaartnavigatiedienstenverordening biedt lidstaten expliciet de
mogelijkheid om een verlener van luchtvaartmeteorologische diensten
exclusief aan te wijzen. Tot op heden werd het KNMI in de Wet op het
KMNI exclusief aangewezen. Gelet op de veiligheidsaspecten die
verbonden zijn aan het verschaffen van deze inlichtingen is ervoor
gekozen om de aanwijzing van het KNMI voort te zetten. Onderdeel E
maakt het mogelijk dat de Minister een verlener voor meteorologische
diensten voor de luchtvaartnavigatie aanwijst voor het vluchtinformatiegebied Amsterdam en voor het luchtruim van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba. In het eerste geval moeten de aanwijzing en de verlener voldoen
aan de vereisten die hiervoor op basis van de Europese «SingleEuropean-Sky» verordeningen en met name de luchtvaartnavigatiedienstenverordening gelden. De voornaamste eis is dat de verlener gecertificeerd moet zijn. In het tweede geval gelden de eisen die bij of krachtens
de Luchtvaartwet BES gesteld worden. Door het toekennen van deze
aanwijzingbevoegdheid aan de Minister wordt tevens duidelijk dat de
Minister de administratieve autoriteit, als bedoeld in de regelgeving van
de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO), is namens wie de
meteorologische diensten verstrekt worden. Het tweede lid biedt de
grondslag voor het stellen van nadere regels omtrent de taken van de
aangewezen verlener binnen het vluchtinformatiegebied Amsterdam en
binnen het luchtruim van Bonaire, Sint Eustatius en Saba en vervangt de
delegatiegrondslag zoals die was opgenomen in de Wet op het KNMI. De
nadere regels omvatten onder meer de wijze waarop de luchtvaartmeteorologische inlichtingen worden verstrekt, regels inzake de inhoud van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

17

deze inlichtingen, de luchtvaartterreinen waarop de beschikbaarstelling
betrekking heeft, de perioden van beschikbaarstelling en de categorieën
van gebruikers en zijn opgenomen in de Regeling meteorologische
inlichtingen en de Regeling meteorologische inlichtingen BES. Deze
regelingen worden geacht gebaseerd te zijn op het voorgestelde artikel
5.13a, tweede lid.
Gelet op de verantwoordelijkheid die de Minister van Defensie binnen het
vluchtinformatiegebied Amsterdam12 heeft voor het verlenen van
luchtverkeersdiensten, wordt de aanwijzing van de meteorologische
dienstverlener en de ministeriële regeling opgesteld in overeenstemming
met de Minister van Defensie. Voor wat betreft de regeling was de
instemming van de Minister van Defensie ook in de huidige situatie al
noodzakelijk.
F
Onderdeel F maakt duidelijk dat in een functioneel luchtruimblok niet
alleen de verleners van luchtverkeersdiensten maar ook de verleners van
meteorologische diensten voor de luchtvaartnavigatie in gezamenlijkheid
met de betrokken staten van het functioneel luchtruimblok kunnen
worden aangewezen.
G
Op basis van de luchtvaartnavigatiedienstenverordening mogen aangewezen dienstverleners bij het uitvoeren van hun taken gebruik maken van
andere dienstverleners, mits de betrokken lidstaat hiermee instemt en aan
een aantal voorwaarden is voldaan zoals het beschikken over een
certificaat. Ook verleners van luchtvaartmeteorologische diensten kunnen
onder dezelfde voorwaarden hun taken uitbesteden. Hoewel de luchtvaartnavigatiedienstenverordening niet van toepassing is op de BES, is
uitbesteding ook daar toegestaan. Het onthouden van instemming voor
de uitbesteding wordt daar echter niet gekoppeld aan het certificaat, maar
aan het kunnen voldoen aan de door Minister opgestelde regels.
Artikel 9
Dit artikel bevat een technische wijzigingen vanwege het intrekken van de
Wet op het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut. Het bij name
noemen van het KNMI in de wet is niet meer nodig. Op grond van artikel
44 van de Grondwet legt de Minister van Infrastructuur en Milieu de
opgedragen taak bij de aangewezen dienst neer die onder het eigen
departement ressorteert.
Artikel 10
Dit artikel voorziet in een periodieke evaluatie van de voorgestelde
wettelijke regeling net zoals dit het geval is in de huidige Wet op het
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut.
Artikel 12
De inwerkingtreding van dit wetsvoorstel geschiedt bij koninklijk besluit.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

12

Joint Meteo Groep van de Koninklijke Luchtmacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 802, nr. 3

18