Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1260

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 november 2011
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij acht fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Verordening betreffende een programma van de Europese Unie
voor sociale verandering en innovatie (Kamerstuk 22 112, nr. 1255)
Fiche 2: Mededeling over maatschappelijk verantwoord ondernemen
(Kamerstuk 22 112, nr. 1256)
Fiche 3: Richtlijn uitoefening kiesrecht EP vanuit andere EU lidstaat
(Kamerstuk 22 112, nr. 1257)
Fiche 4: Mededeling werken aan een strafrechtbeleid van de EU
(Kamerstuk 22 112, nr. 1258)
Fiche 5: Verordeningen bilaterale vrijwaringsclausule en het stabilisatiemechanisme voor bananen uit Midden Amerika, Colombia en Peru
(Kamerstuk 22 112, nr. 1259)
Fiche 6: Verordening Europees Globaliseringsfonds 2014–2020
Fiche 7: Mededeling toekomst Solidariteitsfonds (Kamerstuk 22 112,
nr. 1261)
Fiche 8: Verordening Europese Energie-infrastructuur (Kamerstuk 22 112,
nr. 1262)
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-22112-1260
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1260

1

Fiche: Verordening Europees Globaliseringsfonds 2014–2020
1. Algemene gegevens
Titel voorstel: Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement
en de Raad betreffende het Europees fonds voor aanpassing aan de
globalisering (2014–2020)
Datum Commissiedocument: 6 oktober 2011
Nr. Commissiedocument: COM(2011) 608 final
Prelex: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=COM:2011:0608:FIN:NL:PDF
Nr. Impact Assessment Commissie en Opinie Impact Assessment Board:
SEC(2011) 1130 final, Samenvatting SEC(2011) 1131 final
Behandelingstraject Raad: Het voorstel wordt behandeld in de Raadswerkgroep Structural Funds.
Eerstverantwoordelijk ministerie: Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid.
Rechtsbasis, besluitvormingsprocedure Raad, rol Europees Parlement,
gedelegeerdeen/of uitvoeringshandelingen:
a) Rechtsbasis
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie artikel 175 alinea 3,
artikel 42 en 43.
b) Besluitvormingsprocedure Raad en rol Europees Parlement
Gekwalificeerde meerderheid in de Raad. Het Europees Parlement heeft
medebeslissingsrecht (gewone wetgevingsprocedure).
c) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Na het vaststellen van een handelsovereenkomst stelt de Commissie via
een gedelegeerde handeling vast of dit gevolgen heeft voor de landbouwsector. Indien dit het geval is, bepaalt de Commissie de voorwaarden
hiervoor (welke sectoren, geografische gebieden, maximumbedrag aan
ondersteuning, voorwaarden voor steunverlening, datum van uiterste
termijn waarop aanvragen moeten worden ingediend, etc).
Raad en Parlement kunnen binnen twee maanden bezwaar aantekenen na
kennismaking van de handeling.
2. Samenvatting BNC-fiche
– Korte inhoud voorstel
De Commissie doet een voorstel tot voortzetting van het Europees
Globaliseringsfonds (EGF) in de periode 2014–2020. De Commissie stelt
daarbij een verbreding van de aanvraaggrond voor. Behalve op grond van
veranderingen in wereldhandelspatronen kunnen aanvragers een beroep
doen op grond van een ernstige economische ontwrichting, veroorzaakt
door een onverwachte crisis, zoals de huidige financieel-economische
crisis, maar ook eventuele toekomstige crises. Daarnaast stelt de
Commissie een verbreding voor van de potentiële aanvragers met onder
meer uitzendkrachten en zelfstandig ondernemers, waaronder nadrukkelijk ook landbouwers. Tevens wordt uitbreiding van de subsidiabele
kosten voorgesteld met investeringen in fysieke bedrijfsmiddelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1260

2

– Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Het kabinet is negatief ten opzichte van de subsidiariteit. Het naar werk
begeleiden van mensen die worden ontslagen is een nationale zaak. De
proportionaliteit is daarmee niet van toepassing.
– Implicaties/risico’s/kansen
Met de voorgestelde verbreding wordt het risico reëel dat het EGF een
onbeheersbaar fonds wordt, dat bij vele denkbare crisissituaties kan
worden ingezet, zonder uitdrukkelijke toets vooraf of dat wel gepast zou
zijn.
– Nederlandse positie en eventuele acties
Nederland heeft sterke twijfels over het EGF als instrument en zal zich
inzetten om de voorstellen van de Commissie zoveel mogelijk te
beperken.
3. Samenvatting voorstel
– Inhoud voorstel
Het Europees Globaliseringsfonds (EGF) is in 2006 opgericht voor de
periode van 2007–2013 (Verordening 1927/2006). Het EGF is een
instrument ten behoeve van de solidariteit met werknemers die worden
ontslagen als gevolg van structurele veranderingen in wereldhandelspatronen door hen te ondersteunen bij het vinden van een nieuwe baan. De
aanvraaggrond is in 2009 tijdelijk verruimd naar werknemers die worden
ontslagen als gevolg van de sindsdien heersende mondiale economische
crisis.
De Commissie stelt voor dat het EGF in de periode 2014–2020 ondersteuning zal bieden aan werknemers die worden ontslagen als gevolg van
structurele veranderingen in wereldhandelspatronen en als gevolg van
onverwachte crises die leiden tot een ernstige ontwrichting van de lokale,
regionale of nationale economie. Als voorbeelden daarvan geeft de
Commissie een omvangrijke recessie bij belangrijke handelspartners, een
ineenstorting van het financiële systeem, een ernstig probleem op het
gebied van de voorziening van energie of primaire goederen of een
natuurramp. Ten opzichte van het huidige EGF, stelt de Commissie voor
om de doelgroep uit te breiden naar zelfstandig ondernemers, waaronder
nadrukkelijk landbouwers, en werknemers met een uitzend- of tijdelijk
contract. Landbouwers en zelfstandig ondernemers kunnen volgens het
Commissievoorstel een beroep doen op het EGF, indien ze van hun
activiteit afstappen of zich aanpassen aan een nieuwe marktsituatie. Voor
landbouwers gaat het daarbij specifiek om aanpassing aan een nieuwe
marktsituatie die is ontstaan als gevolg van een handelsovereenkomst,
zoals een door de EU gesloten overeenkomst voor landbouwproducten.
De drempel voor een aanvraag blijft 500 ontslagen, met de mogelijkheid
voor uitzonderingsgevallen voor o.a. kleine arbeidsmarkten. Voor
landbouwers geldt in het voorstel een speciale procedure, waarbij de
Commissie na het afsluiten van een handelsakkoord eerst vaststelt welke
sectoren, producten en gebieden in aanmerking komen en op basis van
welke criteria.

1
NUTS is een indeling om over heel Europa
vergelijking van regionale statistieken
mogelijk te maken. De NUTS-regio’s zijn niet
per definitie bestuurlijke eenheden. In
Nederland komen de NUTS II-regio’s overeen
met de provincies.

De Commissie stelt een budget voor van maximaal € 429 miljoen per jaar
(was € 500 miljoen), te financieren uit onderbesteding op andere posten.
De Commissie wil het EGF als speciaal instrument buiten het Meerjarig
Financieel Kader van de EU handhaven. Voor aanvragen uit het EGF geldt
een vereiste van nationale cofinanciering. De voorgestelde cofinanciering
door de EU is 50%. Voor lidstaten met minimaal één NUTS II regio1 die in
aanmerking komt voor steun onder de «convergentie doelstelling» van
het cohesiebeleid stelt de Commissie maximaal 65% EU-cofinanciering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1260

3

voor. De Commissie besluit of het hogere cofinancieringspercentage
gegrond is. Welke partij de nationale cofinanciering bijpast (overheid of
werkgever) wordt overgelaten aan de lidstaten. Ten slotte stelt de
Commissie voor het pakket van subsidiabele activiteiten (actieve
arbeidsmarktmaatregelen zoals training en assistentie bij het zoeken naar
werk) uit te breiden, zodat rekening kan worden gehouden met de
specifieke behoeften van eigenaren-bedrijfsleiders (zoals max. € 35 000,–
investeringen in fysieke bedrijfsmiddelen).
– Impact assessment Commissie
De Commissie heeft een Impact assessment uitgevoerd voor de financiële
instrumenten die vallen onder het beheer van DG EMPL. Ten aanzien van
het EGF concludeerde de Commissie dat de optie om het EGF te laten
zoals het nu is («geen beleidswijziging»), de voorkeur verdient boven de
opties om het EGF op te nemen in het ESF of een fonds met een eigen
budget. Daarmee blijft het uitzonderlijke karakter, de zichtbaarheid en
flexibele besteding van het instrument bestaan. De Commissie zal zich
inspannen om de besluitvormingsprocedure te verkorten.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid
De Commissie baseert de bevoegdheid van de Europese Unie op het
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, artikel 175, derde
alinea, en de artikelen 42 en 43. Nederland is akkoord met deze grondslag.
b) Subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Nederland beoordeelt de subsidiariteit van het voorstel als negatief. Het
enige argument dat de Commissie gebruikt voor dit financiële instrument
op Europees niveau is het solidariteitsprincipe. Nederland is van mening
dat het ondersteunen van werknemers die hun baan (dreigen te) verliezen
een nationale zaak is (werkgevers, werknemers en overheid). Nederland
was en is kritisch ten aanzien van het EGF als middel om de effecten van
globalisering tegen te gaan. Andere instrumenten zijn hiervoor meer
gepast. Lidstaten moeten prikkels behouden om economisch beleid te
voeren om op globalisering te anticiperen.
Proportionaliteit: niet van toepassing.
c) Nederlands oordeel over de voorstellen op het gebied van gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Nederland is het eens met de rol van de Commissie bij het vaststellen van
de gevolgen van een handelsovereenkomst. De verantwoordelijkheid van
de uitwerking van de voorwaarden geeft de Commissie echter de ruimte
om de facto een regeling binnen het EGF op te stellen voor landbouwers,
waarbij lidstaten erg laat en beperkt (in de vorm van bezwaar) betrokken
zijn. Nederland is daarom van mening dat de gedelegeerde handelingen
te ver reiken. De voorwaarden waaronder landbouwers een beroep
kunnen doen op het fonds zouden in de verordening zelf opgenomen
moeten worden.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
Uitgaven uit het EGF worden betaald uit de EU-begroting. De Commissie
stelt voor om het plafond voor het nieuwe EGF te stellen op € 429 miljoen
per jaar; € 3 miljard over de hele periode. Het bedrag voor de landbouwsector zal in totaal niet meer bedragen dan € 2,5 miljard. In de huidige
periode is de ruimte onder het plafond tot nu toe nooit volledig benut. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1260

4

gebruik van het EGF is wel toegenomen met de huidige economische
crisis als aanvullende aanvraaggrond sinds 2009. Tussen 1 januari 2007 en
september 2011 werd in totaal € 357,7 miljoen aangevraagd. Nederland
heeft tot op heden € 21 miljoen toegewezen gekregen.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Uitgaven uit het EGF worden betaald uit de EU-begroting. Deze werden
tot nu toe in de praktijk opgevangen met onderbesteding bij andere
EU-uitgaven. Het is weliswaar niet waarschijnlijk dat het volledige EGF
wordt aangesproken in een jaar, maar er kunnen wel degelijk budgettaire
gevolgen zijn. Immers, aangezien deze middelen anders zouden terugvloeien naar de lidstaten, heeft iedere uitgave uit het EGF dan ook direct
gevolgen voor de hoogte van de afdrachten vanuit de lidstaten. Ook is het
denkbaar dat de uitgaven niet per se gedekt kunnen worden door
onderuitputting. In de huidige periode zijn werkgevers die een beroep
doen op het EGF zelf verantwoordelijk voor cofinanciering. De overheid
levert geen financiële bijdrage uit de nationale begroting. De verscherpte
eisen op het gebied van monitoring en rapportage en de bredere opzet
van het fonds (zoals kans op een groter beroep op het fonds en meer
controlelasten vanwege een hoger risico op dubbelfinanciering), kunnen
leiden tot hogere uitvoeringskosten bij de rijksoverheid.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Het nieuwe EGF zou het mogelijk maken voor bedrijven (nu ook expliciet
zelfstandig ondernemers, waaronder nadrukkelijk landbouwers) en
sectoren om aanspraak te maken op het EGF op grond van gevolgen van
globalisering, ernstige crises en handelsakkoorden. De nationale
cofinanciering vanuit lidstaten (in Nederland nu de betreffende bedrijven
en sectoren) gaat van 35% (als gevolg van uitbreiding EGF met crisismaatregelen, tot in elk geval eind 2011) naar 50%. Voor lidstaten met minimaal
één NUTS II regio, die in aanmerking komt voor steun onder de «convergentie doelstelling» van het cohesiebeleid, wordt dat volgens het voorstel
minimaal 35%. Dit zou derhalve niet voor Nederland gelden. De drempel
voor een aanvraag wordt gehandhaafd op minimaal 500 ontslagen, met
de mogelijkheid voor uitzonderingsgevallen.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Het voorstel van de Commissie bevat strengere eisen op het gebied van
monitoring en rapportage, zoals het verplicht monitoren van deelnemers
tijdens en na afronden van de EGF activiteiten. Dit zal leiden tot meer
personele inzet vanuit de (rijks)overheid en de betrokken bedrijven en
sectoren.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
De nationale EGF subsidieregeling zal volledig moeten worden
vernieuwd, net zoals het format voor het convenant en de handleiding
voor de gebruikers. De uitbreiding van de reikwijdte van het EGF naar
landbouwers zal naar verwachting ook gevolgen hebben voor de
uitvoering van de EGF-verordening in Nederland.
b) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en beschikkingen) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de
bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1260

5

c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
De looptijd van het nieuwe EGF is 1 januari 2014 t/m 31 december 2020. In
het voorstel verplicht de Commissie zich ertoe om in nauwe samenwerking met de lidstaten uiterlijk 30 juni 2018 een midterm evaluatie uit te
voeren van de doeltreffendheid en duurzaamheid van de maatregelen.
Uiterlijk 31 december 2022 zal de Commissie een ex post evaluatie
verrichten met steun van externe deskundigen, om het effect en de
toegevoegde waarde van het EGF te meten.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid
Implicaties voor de uitvoerbaarheid van de Verordening liggen met name
op het terrein van monitoring en rapportage, aangezien rondom deze
onderwerpen strengere eisen zijn voorgesteld.
b) Handhaafbaarheid
Het nieuwe EGF kent een veel bredere opzet dan het huidige EGF
(uitbreiding van bereik, doelgroep en soort activiteiten). Dit maakt de kans
op overlap met andere Europese fondsen en daarmee het risico van
dubbelfinanciering groter. Ook wordt de uitvoering en handhaving door
de bredere opzet intensiever en ingewikkelder omdat dit meer toetsen en
controles tot gevolg heeft.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Geen.
9. Nederlandse positie
Nederland heeft zich altijd kritisch opgesteld ten aanzien van het EGF als
instrument. Volgens het kabinet zijn andere instrumenten meer gepast om
de effecten van globalisering en crisis op te vangen. Het ondersteunen
van werknemers die werkloos (dreigen te) worden, is primair een
nationale aangelegenheid. Het kabinet mist een inhoudelijke onderbouwing voor het bestaan van het EGF. De impact assessment voor het
EGF is beknopt en geeft alleen een (summiere) onderbouwing van de
keuze voor de plek van het EGF in de nieuwe periode (zelfstandig fonds,
zonder eigen budget).
In het verlengde daarvan is het kabinet kritisch over het voorstel van de
Commissie om het EGF te verbreden ten aanzien van de aanvraaggrond
(alle mogelijke crises), de doelgroepen (zelfstandig ondernemers,
waaronder landbouwers) en de subsidiabiliteit van activiteiten (fysieke
bedrijfsmiddelen). Het EGF loopt daarmee het risico een onbeheersbaar
fonds te worden, dat voor vele denkbare crisissituaties kan worden
ingezet. Bovendien lijkt de voorgestelde structuur te overlappen met
andere instrumenten zoals het Europees Sociaal Fonds (ESF), het
Europees Fonds voor Ruimtelijke Ontwikkeling (EFRO), het Europees
Solidariteitsfonds bij natuurrampen en de mogelijkheden voor beschermende maatregelen op het terrein van handelspolitiek.
Nederland is voorts kritisch over de bevoegdheden die de Commissie in
het voorstel krijgt om te bepalen onder welke voorwaarden landbouwers
een beroep kunnen doen op het fonds. Nederland vindt deze delegatie te
ver gaan.
Het budget van het EGF komt volgens het voorstel uit de onderbesteding
van de EU-begroting. Het kabinet vindt dat alle Europese uitgaven,
inclusief die uit het EGF, moeten worden opgenomen in het Meerjarig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1260

6

Financieel Kader 2014–2020 (MFK)1. Dit bevordert de transparantie van
Europese uitgaven, staat toe dat alle uitgaven tegen elkaar kunnen
worden afgewogen en versterkt de begrotingsdiscipline. De onderhandelingen over de voortzetting van het EGF maken voor het kabinet wat
betreft de financiële aspecten dan ook integraal onderdeel uit van de
onderhandelingen over het MFK. Nederland hecht eraan dat besprekingen
over EGF niet vooruitlopen op de integrale besluitvorming betreffende het
MFK. De beleidsmatige inzet van Nederland bij de voorzetting van het EGF
zal ondersteunend moeten zijn aan de Nederlandse inzet in de
MFK-onderhandelingen, te weten een substantiële vermindering van de
Nederlandse afdrachten aan de EU en een hervormde begroting die is
toegespitst op de prioriteiten van dit decennium. Binnen dit kader blijft
vanzelfsprekend de ruimte bestaan om op de inhoud actief in te spelen op
het verloop van de onderhandelingen.
Tevens staat Nederland kritisch tegenover verhoging van de Europese
co-financieringspercentages voor landen met minimaal één NUTS II regio
die in aanmerking komt voor steun onder de «convergentie doelstelling»
van het cohesiebeleid. Nederland pleit voor een gezamenlijke verantwoordelijkheid vertaald in een percentage van 50%. Bovendien zouden met
deze verhoogde EU-cofinancieringspercentages rijke regio’s in rijke
lidstaten met minimaal één dergelijke NUTS II regio bevoordeeld worden
ten opzichte van rijke regio’s in rijke lidstaten zonder dergelijke regio’s.
Ook rijke regio’s in rijke lidstaten kunnen op deze manier meeprofiteren
van hogere EU co-financieringspercentages, ondanks het feit dat de regio
waarvoor de steun wordt aangevraagd geen arme (NUTS II) regio hoeft te
zijn.
De Nederlandse inzet is erop gericht om de reikwijdte, omvang en
toegang tot het EGF in de periode 2014–2020 zoveel mogelijk te beperken.

1
Kabinetsreactie op de voorstellen van de
Commissie voor het nieuwe Meerjarig
Financieel Kader 2014–2020, Kamerstuk
21 501, nr. 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1260

7