Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 424

Regels ten behoeve van de compensatie voor
burgers wegens de selectie van de aangifte
inkomstenbelasting en premie
volksverzekeringen waarvan niet aannemelijk is
dat die selectie heeft plaatsgevonden op fiscale
gronden (Wet compensatie wegens selectie aan
de poort)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave
I.

II.

blz.

ALGEMEEN
1.
Inleiding
2.1
Compensatiebeleid Selectie aan de Poort
2.2
Herbeoordeling van de betreffende aangiften
2.3
Compensatie Selectie aan de Poort
2.3.1
Reikwijdte compensatie
2.3.2
Forfaitaire compensatie
2.3.3. Geen actieve verrekening door de
Belastingdienst
2.3.4. Compensatie bij eerdere en navolgende
aangiftejaren
2.4
Aanvullende compensatie bij bijkomend direct
nadeel
2.5
Rentecompensatie
3.
Uitvoering en budgettaire gevolgen
4.
Doenvermogen
5.
Gevolgen voor de regeldruk
6.
EU-aspecten en grenseffecten
7.
Advies en consultatie
7.1
Internetconsultatie
7.2
Autoriteit Persoonsgegevens
8.
Rechtsbescherming
9.
Gegevensbescherming
10. Comptabiliteitswet 2016
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

1
1
2
3
6
6
7
11
11
11
13
14
15
16
16
16
16
16
17
18
20
20

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
Jaarlijks ontvangt de Belastingdienst circa 12 miljoen aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen. Daarop werd een selectieproces toegepast om aangiften met een mogelijk verhoogd risico op

kst-36424-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

1

systeemfraude naar voren te laten komen. Dit selectieproces heette
«Detectie en selectie aan de Poort1» (hierna: Selectie aan de Poort) en liep
van 2008 tot en met het najaar van 2020.
De Belastingdienst dient in zijn selectieprocessen alleen die criteria of
gegevens te gebruiken die relevant en objectief gerechtvaardigd zijn om
te kunnen controleren of de fiscale wet- en regelgeving op een juiste
manier is toegepast. Selectie mag niet plaatsvinden op karakteristieken
van de belastingplichtige die (fiscaal) niet relevant zijn.
In dit kader speelt ook de Fraude Signalering Voorziening (FSV) een rol.
Een selectie van een aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen als gevolg van het proces Selectie aan de Poort heeft kunnen
leiden tot een vermelding in de FSV. De FSV was een registratie-applicatie
waarin allerlei risicosignalen werden opgeslagen. Met het gebruik van de
FSV zijn veel van de kernbeginselen van de Algemene verordening
gegevensbescherming (AVG) geschonden. Dit had nooit mogen gebeuren.
Het vertrouwen in de Belastingdienst − en daarmee het vertrouwen in de
overheid als geheel – is hierdoor ernstig geschaad.
Een eerste stap om dit vertrouwen weer terug te winnen is erkenning en
tegemoetkomen aan het onrecht dat burgers en bedrijven is aangedaan.
Hiervoor zijn verschillende trajecten opgestart en maatregelen genomen.
De Belastingdienst heeft bijvoorbeeld een excuusbrief gestuurd naar
burgers die in de FSV hebben gestaan.
De trajecten en maatregelen die in het kader van het herstel zijn opgestart,
dan wel zijn genomen, zullen het onrecht dat is aangedaan nooit
ongedaan kunnen maken. Dat laat onverlet dat wordt ingezet op een zo
volledig en spoedig mogelijk herstel.
Conform de toezegging van het kabinet2 biedt dit wetsvoorstel de
grondslag voor het compensatiebeleid ten aanzien van de selectie van
aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen inzake
Selectie aan de Poort die niet aannemelijk op fiscale gronden heeft
plaatsgevonden en waarbij de selectie heeft geleid tot een correctie van
het verzamelinkomen (te weten een hoger verzamelinkomen). Aangezien
het wenselijk is om de compensatie met ingang van 1 januari 2024 te
kunnen toekennen, is het van belang dat dit wetsvoorstel per 1 januari
2024 in werking treedt. Gelet daarop loopt het wetsvoorstel mee met het
pakket Belastingplan 2024.
2.1 Compensatiebeleid Selectie aan de Poort
De Tweede Kamer is op meerdere momenten over de FSV, en daarbij ook
over de gang van zaken met betrekking tot Selectie aan de Poort en de
gevolgen daarvan geïnformeerd.3 Bij het proces Selectie aan de Poort
werden aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen
onder meer beoordeeld op mogelijke systeemfraude. Na de mogelijke
selectie van de aangifte werd een Uitworp Gewenst met in het redenveld
code 1043 (waaronder Aanslagbelastingensysteem Klantinformatiecode

1

Ook wel «query’s aan de Poort» genoemd.
Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 1098, p. 11 en 12.
3
Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nrs. 632, 681, 711, en Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 992.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

2

(AKI-code) 10434) aan de aangifte toegevoegd. Een AKI-code is een
behandelvoornemen voor een aangifte inkomstenbelasting en premie
volksverzekeringen dat werd ingebracht in het redenveld van een Uitworp
Gewenst. Door het opnemen van AKI’s werden de aangiften herkend door
de reguliere selectiemodule van de Belastingdienst, zodat deze voor de
behandeling (naar het zogenaamde intensief toezicht) verder konden
worden geleid. Tot begin 2018 werden de selectieresultaten met code
1043 vastgelegd in de FSV.
PricewaterhouseCoopers (PwC) heeft in het eerste kwartaal van 2022 het
onderzoek afgerond naar het proces rond «Query’s aan de Poort» en heeft
geconstateerd dat kwaliteitscontroles en waarborgen voor een
zorgvuldige selectie van aangiften inkomstenbelasting en premie
volksverzekeringen aan de Poort hebben ontbroken. Gelet daarop heeft
PwC geconcludeerd dat hierdoor het risico bestaat dat aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen met fiscaal gelijke karakteristieken geen gelijke kans hebben gehad om aangemerkt te worden als een
verhoogd risico op (systeem)fraude. Of daadwerkelijk is geselecteerd op
niet-fiscaal relevante kenmerken is volgens PwC niet vast te stellen. Voor
code 1043 in het redenveld van een Uitworp Gewenst gekoppeld aan een
aangifte die is geselecteerd vanuit de giftenaftrek-query of specifieke
zorgkosten-query is door PwC expliciet vastgesteld dat er beslisregels zijn
aangetroffen waarbij de selectie in het kader van mogelijke risico’s op
onjuistheden meer gericht was op kenmerken van de belastingplichtige −
zoals nationaliteit en leeftijd − dan fiscale risico’s.5
2.2 Herbeoordeling van de betreffende aangiften
De Hoge Raad heeft meerdere uitspraken gedaan over code 1043 die
bedoeld is om systeemfraude bij de aangiften inkomstenbelasting en
premie volksverzekeringen te bestrijden en de gevolgen hiervan voor de
belastingheffing.6 Hieruit volgt dat de rechtmatigheid van het besluit van
de inspecteur om een aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen te controleren in beginsel niet wordt aangetast door de manier
waarop informatie over de belastingplichtige is verwerkt. Dit kan anders
zijn indien de controle van de aangifte inkomstenbelasting en premie
volksverzekeringen voortvloeit uit een risicoselectie, een verwerking van
persoonsgegevens in een databank of het gebruik van een databank
waarin persoonsgegevens zijn opgeslagen op basis van een criterium dat
jegens de belastingplichtige leidt tot een schending van een grondrecht,
zoals een schending van het verbod op discriminatie naar afkomst of
geloofsovertuiging. Indien een rechter tot het oordeel komt dat van een
dergelijke situatie sprake is, is het niet uitgesloten dat deze daaraan de
conclusie verbindt dat de controle van de aangifte inkomstenbelasting en
premie volksverzekeringen heeft plaatsgevonden op een wijze die zozeer
indruist tegen hetgeen van een betamelijk handelende overheid mag
worden verwacht, dat het gebruik van hetgeen bij die controle aan het
licht is gekomen onder alle omstandigheden ontoelaatbaar moet worden
geacht. Het voorgaande kan resulteren in de omstandigheid dat aan de
inspecteur niet de bevoegdheid toekomt om de betreffende aangifte
4

Voor de periode 2015–2018 zijn naast AKI 1043 ook de AKI’s 1044, 9044 en 9045 en een
10-cijferige code beginnend met 11 gebruikt voor de selectie van (vermoedelijke) fraude. Zie
het feitenrelaas dat is bijgevoegd bij de Kamerbrief Onderzoek naar projectcode 1043 en
beantwoording Kamervragen van 13 oktober 2020 (Kamerstukken II 2020/21, 31 066, 711). In dit
wetsvoorstel wordt met code 1043 bedoeld: AKI 1043, AKI 1044, AKI 9044 en AKI 9045 en een
10-cijferige code beginnend met 11 gebruikt voor de selectie van (vermoedelijke) fraude.
5
Zie het rapport «Onderzoek Query’s aan de Poort» door PwC (bijlage bij Kamerbrief
«PwC-rapporten over de Fraudesignaleringsvoorziening (FSV) van de Belastingdienst»
(Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 992).
6
HR 10 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1748.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

3

inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen te corrigeren naar
aanleiding van hetgeen bij de controle aan het licht is gekomen.
Het kabinet heeft advies gevraagd aan de landsadvocaat. Deze heeft
geconcludeerd dat er geen hoge eisen (mogen) worden gesteld aan de
motivering door de belastingplichtige bij een dergelijke mogelijke
schending van een grondrecht door de risicoselectie.7 Een belanghebbende heeft immers maar beperkt inzicht in die risicoselectie en hoeft
daarom alleen gemotiveerd te stellen dat zijn aangifte inkomstenbelasting
en premie volksverzekeringen is onderworpen aan risicoselectie met
schending van een dergelijk grondrecht en dat, bijvoorbeeld, sprake is van
een situatie zoals die in het PwC-rapport «Onderzoek Query’s aan de
Poort» aan de orde is. Het is dan aan de inspecteur om gegevens aan te
dragen op basis waarvan kan worden beoordeeld of de selectie neutraal
of niet-discriminatoir heeft plaatsgevonden. Als de inspecteur dit niet kan,
dan kan het gevolg zijn dat een correctie van de aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen ongedaan dient te worden gemaakt.
De selectie van de aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen waarvan het PwC-rapport expliciet stelt dat het risico bestaat dat
deze selectie meer gericht was op kenmerken van de belastingplichtige,
dan op fiscale risico’s, zullen opnieuw worden beoordeeld. Dit is in een
eerder stadium aan de Tweede Kamer toegezegd.8 Die beoordeling heeft
betrekking op de aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen waarbij Selectie aan de Poort heeft plaatsgevonden vanuit de
specifieke zorgkosten-query of giftenaftrek-query en waarbij code 1043
door middel van het redenveld van een Uitworp Gewenst is toegekend
aan de aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen en een
daaropvolgende registratie van deze selectie in de FSV. De desbetreffende
aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen voor de
aangiftejaren 2012 tot en met 2019 zullen worden beoordeeld op
aanwezigheid van een fiscale grondslag voor de selectie.
In 2023 is aan de Tweede Kamer medegedeeld dat het gaat om ongeveer
12.000 belastingplichtigen met in totaal ongeveer 14.000 aangiften
inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen.9 Hiervan kwamen
bijna 8.000 aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen in
aanmerking voor verder handmatig onderzoek. In het kader van dit
wetsvoorstel is een kwaliteitscontrole uitgevoerd over deze aantallen.
Daaruit volgt dat het gaat om ongeveer 9.600 belastingplichtigen met in
totaal ongeveer 10.500 aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen die in aanmerking komen voor handmatig onderzoek.
Bij de herbeoordeling van de selectie van de genoemde aangiften
inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen wordt gebruikgemaakt
van een stappenplan. Dit stappenplan is in de bijlage opgenomen. In het
stappenplan is vastgelegd op welke wijze en aan de hand van welke
criteria wordt beoordeeld of bij de onderhavige aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen aannemelijk is dat selectie voor
fiscaal toezicht heeft plaatsgevonden op fiscaal relevante criteria en of er
zodoende aanleiding is om een compensatie toe te kennen. De in het
stappenplan opgenomen criteria zijn in lijn met de criteria die uit het
onderhavige wetsvoorstel volgen. Indien op basis van deze beoordeling
niet aannemelijk kan worden gemaakt dat een selectie op fiscale gronden
heeft plaatsgevonden (en daarmee niet valt uit te sluiten dat bij de selectie
7

Het advies van de landsadvocaat is bijgevoegd bij de Kamerbrief vormgeving tegemoetkoming
FSV van 24 juni 2022 (Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 1065).
8
Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 1065.
9
Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 1231, p. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

4

van de aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen
mogelijk sprake is geweest van schending van een grondrecht, zoals een
schending van het verbod op discriminatie naar afkomst of geloofsovertuiging) en de selectie niet binnen de reguliere selectiemodule van de
Belastingdienst op grond van een relevant risico op onjuistheden in de
aangifte (zogenaamde selectieregel) ook zou hebben plaatsgevonden dat
fiscaal objectief gerechtvaardigd is als het gaat om het heffen en innen
van verschuldigde inkomstenbelasting, worden de betreffende belastingplichtigen op basis van dit wetsvoorstel gecompenseerd. De belastingplichtige wordt alleen gecompenseerd als de selectie zonder fiscale
grondslag heeft geresulteerd in een correctie van het verzamelinkomen
waarbij het verzamelinkomen hoger is vastgesteld dan het verzamelinkomen dat volgt uit de aangifte.
De voor fiscaal toezicht relevante en objectief gerechtvaardigde criteria
die in de handmatige herbeoordeling gevonden kunnen worden, komen
voort uit posten uit de aangifte die uitkomen boven de vastgestelde
drempelwaardes die wijzen op een risico. Hierbij kan worden gedacht aan
hoge aftrekposten en posten die afwijken van informatie van derden die
de Belastingdienst gebruikt bij het vooraf invullen van een aangifte.
Andere criteria komen voort uit verwijzingen in de behandeling van de
aangifte die erop wijzen dat de aangifte onderzocht moet worden
vanwege uitkomsten van eerdere onderzoeken. Voorbeelden van
aangiften waarbij geen voor fiscaal toezicht relevante en objectief
gerechtvaardigde criteria aangetroffen worden in de handmatige
herbeoordeling, kunnen aangiften zijn waarbij een gift is opgegeven
waarbij de ontvangende ANBI op correcte wijze is beschreven of dat er
geen afwijkingen ten aanzien van drempelwaardes worden gevonden.
Voorbeelden van onterechte selectie
1. Een belastingplichtige heeft in zijn aangifte een aftrekpost inzake
zorgkosten opgenomen. De hoogte van de aftrekpost ligt onder de
drempelwaarden die gelden voor handmatige controle van de
aangifte. Desondanks is de aangifte door de inspecteur gecontroleerd
en bij de vaststelling van de aanslag gecorrigeerd. Uit de handmatige
herbeoordeling blijkt dat er geen voor fiscaal toezicht relevante en
objectief gerechtvaardigde criteria in de aangiften zijn opgenomen.
2. Een belastingplichtige heeft in zijn aangifte een aftrekpost opgenomen inzake een gift aan een zekere stichting, zijnde een ANBI. In de
beschrijving bij de gift is de naam van de stichting opgenomen. Uit
de handmatige herbeoordeling blijkt dat de stichting inderdaad
voorkomt in het ANBI-register en er lijkt geen andere voor het fiscale
toezicht relevante reden aanwezig om de aangifte te selecteren voor
handmatige controle. Toch is de aangifte door de inspecteur
gecontroleerd en bij de vaststelling van de aanslag gecorrigeerd.
Voorbeeld terechte selectie
1. Een belastingplichtige heeft in de aangifte een aftrekpost opgenomen
inzake zorgkosten. De hoogte van de aftrekpost ligt boven de
drempelwaarden die gelden voor handmatige controle van de
aangifte. Uit de handmatige herbeoordeling blijkt dat er daarmee wel
een voor fiscaal toezicht relevant en objectief gerechtvaardigd
criterium in de aangifte is opgenomen. Er was aldus aanleiding voor
verdere handmatige controle.
2. Een belastingplichtige heeft in de aangifte een aftrekpost opgenomen
naar aanleiding van een gedane gift aan een zekere stichting. In de
beschrijving bij de gift is de naam van de stichting opgenomen. Uit
de handmatige herbeoordeling blijkt dat de stichting niet voorkomt in
het ANBI-register en dat dit ook reden was om de betreffende
aangifte te selecteren voor handmatige controle.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

5

Aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen waarbij geen
sprake is van een code 1043 in het redenveld van de Uitworp Gewenst na
selectie vanuit de specifieke zorgkosten-query en/of giftenaftrek-query
worden niet ambtshalve opnieuw beoordeeld op de aanwezigheid van
een fiscale selectiegrond. Op grond van het onderzoek van PwC is er
namelijk geen concrete aanleiding om de selectie van deze aangiften ook
opnieuw ambtshalve te beoordelen.
Schematisch overzicht10

2.3 Compensatie Selectie aan de Poort
2.3.1 Reikwijdte compensatie
Hiervoor is reeds opgemerkt dat er geen hoge eisen mogen worden
gesteld aan de motivering door de belastingplichtige bij een mogelijke
schending van een grondrecht door risicoselectie. Het is aan de Belastingdienst om aannemelijk te maken dat sprake is geweest van een selectie op
fiscale gronden. Indien een selectie op fiscale gronden door de Belastingdienst niet aannemelijk kan worden gemaakt, is er volgens het kabinet
aanleiding om de belastingplichtige te compenseren. Ook als uit de
10

Als bijlage bij dit wetsvoorstel is het stappenplan opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

6

herbeoordeling niet ondubbelzinnig blijkt dat sprake is geweest van een
schending van een grondrecht. Het kabinet acht het gepast om ook deze
belastingplichtigen te compenseren. Als (alleen) aannemelijk is geworden
dat selectie niet op fiscale gronden heeft plaatsgevonden, bestaat het
risico dat de selectie discriminatoir is geweest. Het wordt niet juist geacht
om geen rekening te houden met de situatie dat een discriminatoire
selectie niet kan worden uitgesloten, maar wel aannemelijk is dat geen
sprake is geweest van een selectie op grond van fiscale gronden. Ook in
een dergelijke situatie moet de belastingplichtige worden gecompenseerd.
Voorts is reeds opgemerkt dat bij aangiften inkomstenbelasting en premie
volksverzekeringen die zijn geselecteerd vanuit de specifieke zorgkostenquery of giftenaftrek-query de selectie opnieuw wordt beoordeeld. De
omstandigheid dat deze aangiften zijn geselecteerd vanuit de specifieke
zorgkosten-query of giftenaftrek-query wil niet zeggen dat de selectie en
de daaruit voortvloeiende correctie alleen heeft gezien op die twee
onderdelen. De correctie kan ook hebben gezien op een ander onderdeel
van de aangifte met als gevolg een hoger verzamelinkomen. Gelet daarop
is de compensatie niet alleen beperkt tot de correctie van het verzamelinkomen met betrekking tot uitgaven voor specifieke zorgkosten en/of
aftrekbare giften maar ziet deze op de correctie van het verzamelinkomen
die het gevolg is geweest van de selectie vanuit de specifieke zorgkostenquery of giftenaftrek-query. Het is onjuist om alleen rekening te houden
met correcties ten aanzien van uitgaven voor specifieke zorgkosten en/of
giftenaftrek, als de selectie ook heeft kunnen leiden tot andere correcties.
Het voorgaande is in lijn met de jurisprudentie.11 Zoals reeds is toegelicht
onder 2.2, heeft de Hoge Raad overwogen dat het zo kan zijn dat wanneer
bij de controle van de aangifte van de belastingplichtige een verwerking
van persoonsgegevens heeft plaatsgevonden die leidt tot een schending
van een grondrecht, aan de inspecteur niet de bevoegdheid toekomt om
de aangifte van de belastingplichtige te corrigeren naar aanleiding van die
bij de controle aan het licht gekomen punten. Wanneer niet kan worden
uitgesloten dat bij de selectie grondrechten zijn geschonden en dus
mogelijk sprake is geweest van schending van een grondrecht, wordt het
passend geacht om de belastingplichtige (ruimhartig) te compenseren als
naar aanleiding hiervan een correctie op het verzamelinkomen in de
aangifte heeft plaatsgevonden. Voor de hoogte van de compensatie wordt
vervolgens gekeken naar het gevolg van de selectie: de correctie op het
verzamelinkomen. Zonder de selectie (op niet aannemelijk gemaakte
fiscale gronden) zou de correctie niet hebben plaatsgevonden. De
correctie is derhalve het nadeel dat de belastingplichtige ervaart door de
selectie zonder een aannemelijk gemaakte fiscale grondslag. Door een
compensatie toe te kennen die gelijk is aan de correctie van het verzamelinkomen kan naar mening van het kabinet recht worden gedaan aan de
selectie zonder aannemelijk gemaakte fiscale grondslag, ofwel een
selectie die dan niet had mogen plaatsvinden. Onder 2.3.2 wordt de keuze
voor een forfaitaire compensatie van 100% gelijk aan de correctie van het
verzamelinkomen nader toegelicht.
2.3.2 Forfaitaire compensatie
Als na de herbeoordeling niet aannemelijk is dat de aangifte op fiscale
gronden is geselecteerd wordt de betreffende belastingplichtige hiervan
op de hoogte gesteld en wordt bij voor bezwaar vatbare beschikking een
compensatie toegekend. De compensatie zal ambtshalve worden

11

HR 10 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1748.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

7

toegekend. De compensatie dient vervolgens conform de Algemene wet
bestuursrecht binnen zes weken te worden uitbetaald.12
De belastingplichtige wiens selectie van zijn aangifte is herbeoordeeld,
maar waarvan wordt geconcludeerd dat de aangifte op fiscale gronden is
geselecteerd, wordt hiervan bij voor bezwaar vatbare beschikking op de
hoogte gesteld. Hiertegen staat dus bezwaar, beroep, hoger beroep en
beroep in cassatie open.
Het kabinet heeft aangegeven de compensatie te willen vormgeven als
een forfaitaire compensatie vanwege de uitvoerbaarheid. De Tweede
Kamer is bij de uitwerking van de compensatie verschillende keren
geïnformeerd over de gemaakte keuzes. Dit wetsvoorstel is de uitwerking
van deze keuzes.13 Gezien de wens om snel tot compensatie over te gaan,
de voorbereidingen die daarvoor getroffen zijn voor de uitvoering en de
uitwerking die reeds is gecommuniceerd aan het parlement, heeft geen
internetconsultatie plaatsgevonden.
Bij de keuze voor een forfaitaire compensatie is overwogen dat deze keuze
niet mag betekenen dat dit minder gunstig is voor de belastingplichtige
dan als de compensatie plaatsvindt door middel van een ambtshalve
vermindering. Dit betekent dat bij de vormgeving van de forfaitaire
compensatie ook gekeken moet worden naar de eventuele gevolgen van
de correctie ten aanzien van de belasting, premies en inkomensafhankelijke regelingen om een minder gunstige compensatie dan bij ambtshalve
vermindering uit te sluiten. Gelet daarop is gekozen voor een forfaitaire
compensatie die gelijk is aan de bruto correctie. Op die manier zal in de
regel niet snel sprake zijn van ondercompensatie. Voor de hoogte van de
forfaitaire compensatie is onderzoek verricht naar de marginale belastingdruk. Inkomensafhankelijke regelingen in de inkomstenbelasting en
toeslagen zijn hierbij meegenomen, maar andere inkomensafhankelijke
regelingen niet. Uit het onderzoek is gebleken dat de gemiddelde
marginale belastingdruk niet boven de 100% uitkomt. Bij een forfaitaire
compensatie die gelijk is aan 100% van de bruto correctie van het
verzamelinkomen is daarom de kans (zeer) klein dat er ondercompensatie
optreedt en wordt de belastingplichtige daarmee waarschijnlijk in
overwegende mate gecompenseerd voor alle gevolgen van de correctie
voor belasting, premies en inkomensafhankelijke regelingen. Het is
mogelijk dat in de regel zelfs sprake is van (enige) overcompensatie. Het
kabinet acht deze mogelijke (enige) overcompensatie aanvaardbaar gezien
de uitvoerbaarheid, de eenvoud voor belastingplichtigen en de kortere
termijn waarin deze compensatie kan worden toegekend. Gelet op het
voorgaande is gekozen voor een compensatie die gelijk is aan 100% van
het bedrag waarmee het verzamelinkomen bij de aanslag hoger is
vastgesteld dan het verzamelinkomen dat volgt uit de aangifte.
Dit wetsvoorstel is het gevolg van jurisprudentie waaruit blijkt dat als
wordt vastgesteld dat de Belastingdienst handhaving of toezicht heeft
verricht op grond van een criterium dat leidt tot een schending van
grondrecht en daardoor op een zodanige wijze heeft gehandeld die
«zozeer indruist» tegen wat van een fatsoenlijke overheid mag worden
verwacht, dit consequenties kan hebben voor het gebruik van het met die
handhaving of toezicht verkregen bewijs en de daarop gebaseerde
vervolghandelingen.14 In casu betreft dit de mogelijke discriminatoire
selectie van aangiften voor onderzoek. Met het wetsvoorstel wil het
12

Zie artikel 4:87 van de Algemene wet bestuursrecht.
Kamerstukken II 2021/22, 31 066, nr. 1065 en Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nrs. 1131 en
1231.
14
HR 10 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1748.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

8

kabinet een duidelijk signaal afgeven dat selectie op discriminatoire
gronden niet mag en niet kan. Als bij de herbeoordeelde aangiften geen
objectieve en gerechtvaardigde reden voor de selectie kan worden
gevonden, wordende daarop gebaseerde vervolgacties teruggedraaid in
de vorm van een compensatie. Het algemene belang dat de Belastingdienst op een correcte wijze en niet-discriminatoire wijze gebruik maakt
van zijn bevoegdheden weegt alsdan zwaar. Met de ruimhartige compensatie voor deze specifieke groep, die wellicht verder gaat dan uit de
jurisprudentie volgt, worden belangrijke stappen gezet om het vertrouwen
in algemene zin en bij de betrokken burgers terugwinnen.
Indien na een toegekend verzoek om ambtshalve vermindering, bezwaar,
beroep, hoger beroep of beroep in cassatie waarbij het verzamelinkomen
(uiteindelijk) is vastgesteld conform de aangifte of zelfs lager is vastgesteld dan is aangegeven in de aangifte, volgt er geen compensatie. In een
dergelijke situatie is immers uiteindelijk niet in het nadeel afgeweken van
het verzamelinkomen dat volgt uit de aangifte.
Bij de totstandkoming van het compensatiebeleid zijn twee opties voor
compensatie overwogen. Een alternatief voor de forfaitaire compensatie
op basis de daadwerkelijke correctie op het verzamelinkomen is een vast
bedrag aan compensatie, bijvoorbeeld op basis van de hoogte van de
correctie die in het vaakst voorkomt, of zoals is toegepast in de tegemoetkoming van de immateriële schade als gevolg van AVG-schending in FSV,
zijnde € 375.
Voor wat betreft de keuze van een vast bedrag op basis van de hoogte van
de correctie geldt dat uit de steekproef vanuit de uitvoeringstoets blijkt dat
de bandbreedte van bruto correcties op het verzamelinkomen uiteenloopt
van ongeveer € 1.600 tot € 2.650. Het correctiebedrag wat daarin het
meest voorkomt is € 2.400. Wanneer voor een vast bedrag gekozen wordt,
geldt dat in veel gevallen in hogere mate overgecompenseerd wordt dan
bij een individuele benadering op basis van de daadwerkelijke correctie
op het verzamelinkomen. Om deze reden is gekozen voor een individuele
benadering, die voor de Belastingdienst ook goed uitvoerbaar is.
De keuze voor een vast bedrag, zoals toegepast bij de tegemoetkoming
voor immateriële schade als gevolg van AVG-schending in FSV, is gelegen
in het feit dat de hoogte van de immateriële schade door die schending
niet eenduidig is vast te stellen. Dit is ook de reden waarom deze
financiële compensatie los gezien moet worden van de tegemoetkomingen die verstrekt zijn voor mogelijke immateriële schade die ontstaan
is als gevolg van een AVG-schending. Het nadeel als gevolg van de
onterechte selectie is makkelijk te berekenen op basis van de hoogte van
de correctie.
Door voor deze forfaitaire methode te kiezen wordt verdere doorwerking
naar inkomensafhankelijke regelingen voorkomen. Voorts is een forfaitaire
compensatie (op korte termijn) uitvoerbaar, in tegenstelling tot herstel via
ambtshalve vermindering van de betreffende aanslag. Dit alternatief zal
waarschijnlijk tot wezenlijke problemen leiden in de uitvoering nu niet
vaststaat dat de Belastingdienst in alle individuele gevallen over de
benodigde gegevens beschikt om over de kalenderjaren 2012 tot en met
2019 via ambtshalve vermindering passend herstel te kunnen bieden. Dit
hangt onder meer nauw samen met het verlopen van de wettelijke
bewaartermijn en dat hierdoor mogelijk niet alle relevante gegevens nog
voorhanden zijn. Voor het toekennen van een forfaitaire compensatie is
gebleken dat de Belastingdienst over voldoende gegevens beschikt om
deze te kunnen vaststellen. Voorts zal ambtshalve vermindering leiden tot
substantiële uitvoeringsopgaven voor andere uitvoeringsorganisaties dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

9

de Belastingdienst, bijvoorbeeld de Sociale Verzekeringsbank en het
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen en de Dienst Toeslagen,
vanwege de doorwerking van een aangepast verzamelinkomen naar
andere regelingen.
Het kabinet heeft aandacht besteed aan een eventuele doorwerking van
de compensatie in het ontvangstjaar naar bijvoorbeeld het recht op een
inkomensafhankelijke regeling of bijstandsuitkering. De compensatie is
geen fiscale bron van inkomen. De compensatie heeft geen relatie met
winst, loon of werkzaamheid. Indien de belastingplichtige ervoor kiest om
de compensatie op zijn bank- of spaarrekening te laten staan kan dit wél
tot gevolg hebben dat de compensatie tot het (fiscale) vermogen van de
belastingplichtige zal worden gerekend, bijvoorbeeld bij zijn aanvraag
voor een inkomensafhankelijke regeling of aangifte inkomstenbelasting.
Het is derhalve mogelijk dat de compensatie bij de aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen in het jaar volgend op het jaar
waarin de compensatie is uitgekeerd gevolgen heeft voor het vast te
stellen vermogen. Gelet op de vermogensnormen bij de inkomstenbelasting en inkomensafhankelijke regelingen in samenhang met de
gemiddelde hoogte van een compensatie, wordt het niet opportuun
geacht om de compensatie van het vermogen bij de eerdergenoemde
fiscale gebieden uit te zonderen. Bij het toekennen van de compensatie zal
de Belastingdienst de belastingplichtige attenderen over de mogelijke
gevolgen voor bijvoorbeeld een inkomensafhankelijke regeling als de
compensatie wordt gespaard en daarmee tot het (fiscale) vermogen gaat
behoren. De eventuele doorwerking van de compensatie naar het recht op
een bijstandsuitkering heeft het kabinet nadrukkelijk beschouwd. Het
kabinet wenst rekening te houden met de eventuele gevolgen van een
compensatie voor het recht op een bijstandsuitkering, zeker nu daar
(strengere) inkomens- en vermogensnormen van toepassing zijn. Het
kabinet neemt passende maatregelen om een mogelijke (onwenselijke)
doorwerking naar het recht op een bijstandsuitkering te beperken.
Het uitgangspunt is dat de belastingplichtige wiens aangifte zonder een
aannemelijk gemaakte fiscale grondslag is geselecteerd niet zelf om een
compensatie hoeft te verzoeken. De belastingplichtige dient dus ook niet
hiervoor zelf een verzoek tot ambtshalve vermindering in te dienen bij de
Belastingdienst. De keuze voor een forfaitaire compensatie laat onverlet
dat een belastingplichtige zelf een verzoek tot ambtshalve vermindering
bij de inspecteur kan indienen. Het is echter niet de bedoeling dat er
dubbele compensatie plaatsvindt. De belastingplichtige wordt gecompenseerd door de forfaitaire compensatie en daarnaast niet nogmaals via
ambtshalve vermindering. De Tweede Kamer is reeds per brief geïnformeerd over het zo veel mogelijk voorkomen van samenloop met
ambtshalve vermindering.15 Deze samenloop op voorhand minimaliseren
door een beperking van de mogelijkheid tot ambtshalve vermindering in
te stellen met als gevolg een beperking van de rechtsbescherming, is
echter niet gewenst. Een verzoek tot ambtshalve vermindering is mogelijk
tot vijf jaar na het jaar waarop een aanslag betrekking heeft. In het geval
de vijfjaarstermijn is verstreken, zal de belastingplichtige moeten
motiveren waarom er sprake is van een verschoonbare termijnoverschrijding. Mocht de belastingplichtige een verzoek om ambtshalve
vermindering doen, dan kan hij bij eventuele afwijzing daarvan in
bezwaar, beroep, hoger beroep en beroep in cassatie gaan.

15

Kamerstukken II 2022/23, 31 066 nr. 1131.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

10

2.3.3. Geen actieve verrekening door de Belastingdienst
De compensatie zal niet actief door de Belastingdienst worden verrekend
met een eventuele openstaande belastingschuld van de belastingplichtige
respectievelijk belastingschuldige. Gelet op het karakter van de compensatie in relatie tot het FSV-kader is het niet gepast indien de Belastingdienst uit eigen beweging de compensatie verrekent met een eventuele
openstaande belastingschuld. De belastingplichtige respectievelijk
belastingschuldige kan hier wel zelf om verzoeken.
2.3.4. Compensatie bij eerdere en navolgende aangiftejaren
Naast een compensatie voor het aangiftejaar waarbij niet aannemelijk kan
worden gemaakt dat een aangifte is geselecteerd met een fiscale
grondslag (hierna: het selectiejaar), zal ook een compensatie plaatsvinden
voor bepaalde omliggende aangiftejaren. Hiervan zal sprake zijn als uit de
herbeoordeling blijkt dat er geen andere aanleiding is geweest voor een
onderzoek naar deze aangiften met eventueel daaropvolgende correcties
van het verzamelinkomen, dan de correctie van het verzamelinkomen naar
aanleiding van de eerdere selectie waarbij een fiscale grondslag niet
aannemelijk is gemaakt in het selectiejaar.
Bij eerdere aangiftejaren volgt een compensatie voor aangiften waarop
een correctie van het verzamelinkomen heeft plaatsgevonden als gevolg
van een navorderingsaanslag volgend op de correctie van het verzamelinkomen in de aangifte die is geselecteerd zonder een aannemelijk
gemaakte fiscale grondslag. Het is passend om ook voor die jaren een
compensatie te bieden, aangezien het onderzoek naar eerdere aangiftejaren vrijwel direct kan volgen uit de correctie van het verzamelinkomen in
de aangifte na de selectie zonder een aannemelijk gemaakte fiscale
grondslag. Op die manier is een eventuele correctie van het verzamelinkomen in de aangifte in eerdere aangiftejaren direct gerelateerd aan een
eerdere selectie van een aangifte zonder een aannemelijk gemaakte
fiscale grondslag.
Naast de eerdere aangiftejaren zal ook een compensatie plaatsvinden
voor de correcties op het verzamelinkomen in de navolgende aangiftejaren, voor zover uit het onderzoek naar de aangifte van die jaren geen
andere aanleiding blijkt dan de correctie van het verzamelinkomen van
een eerdere aangifte die zonder een aannemelijk gemaakte fiscale
grondslag is geselecteerd. Ook hierbij kan sprake zijn van een direct
verband tussen de selectie waarbij de fiscale grondslag van deze selectie
niet aannemelijk is gemaakt – met de daaruit voortvloeiende correctie van
het verzamelinkomen − en het onderzoek naar een aangifte en correctie
van het verzamelinkomen in een navolgend aangiftejaar. De Belastingdienst zal voor de navolgende aangiftejaren daarom beoordelen of
correcties van het verzamelinkomen enkel in verband staan met de
correctie van het verzamelinkomen in de aangifte die het gevolg is van
een selectie zonder een aannemelijk gemaakte fiscale grondslag of dat
voor het onderzoek naar die navolgende jaren een afzonderlijke gerechtvaardigde aanleiding kan worden gevonden. Ook de aanvullende
beoordeling is onderdeel van de handmatige herbeoordeling van de
fiscale grond voor selectie van de aangifte inkomstenbelasting en premie
volksverzekeringen.
2.4 Aanvullende compensatie bij bijkomend direct nadeel
Het is mogelijk dat ondanks de keuze voor een forfaitaire compensatie die
gelijk is aan 100% van de bruto correctie van het verzamelinkomen in het
nadeel van de belastingplichtige, de compensatie niet hoog genoeg is om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

11

ook al het bijkomende directe nadeel – schade die betrekking heeft op de
doorwerking van de correctie naar belasting, premies en inkomensafhankelijke regelingen en direct het gevolg is van de correctie − volledig te
compenseren. Het is namelijk mogelijk dat bij een zeer specifieke
samenloop van omstandigheden de marginale druk hoger uitkomt dan
100% en dus hoger is dan een forfaitaire compensatie die gelijk is aan
100% van de bruto correctie van het verzamelinkomen. Een correctie van
de aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen, waar op
grond van dit wetsvoorstel voor wordt gecompenseerd, heeft bijvoorbeeld kunnen resulteren in een hoger verzamelinkomen, wat heeft kunnen
resulteren in een verzamelinkomen dat de inkomensgrens voor een
inkomensafhankelijke regeling te boven gaat. De belastingplichtige kan in
die situatie als direct gevolg van de correctie daarom het recht op een
inkomensafhankelijke regeling, bijvoorbeeld de huurtoeslag, hebben
verloren. Bij de huurtoeslag was er in het betreffende tijdvak sprake van
een «harde» inkomensgrens.
Het kabinet acht het wenselijk om voor die situaties belastingplichtigen de
mogelijkheid te bieden om een verzoek tot een aanvullende compensatie
in te dienen voor het bijkomende directe nadeel dat ziet op de nadelige
gevolgen voor de belastingplichtige ten aanzien van belasting, premies en
inkomensafhankelijke regelingen. Bij het toekennen van een forfaitaire
compensatie zal de belastingplichtige worden geïnformeerd over deze
mogelijkheid en ook over de manier waarop een verzoek daartoe kan
worden gedaan.
Bij de beoordeling van het verzoek zal de belastingplichtige het bijkomende directe nadeel aannemelijk moeten maken, om het daadwerkelijk
ondervonden bijkomende directe nadeel in de sfeer van de belasting,
premies en inkomensafhankelijke regelingen volledig te kunnen laten
compenseren. Het is voor de Belastingdienst niet mogelijk om een
eventuele aanvullende compensatie zonder meer ambtshalve toe te
kennen. De Belastingdienst beschikt mogelijk niet over (alle) gegevens om
in individuele gevallen vast te kunnen stellen of de forfaitaire compensatie
ook het bijkomende directe nadeel volledig compenseert. Desalniettemin
zal de Belastingdienst aan de hand van de fiscale gegevens die
beschikbaar zijn proactief zoeken naar belastingplichtigen waarvoor een
dergelijke situatie kan gelden en hen ondersteunen bij een verzoek om
een aanvullende compensatie.
De Belastingdienst dient binnen zes weken te beslissen op een ingediend
verzoek. Dit gebeurt bij voor bezwaar vatbare beschikking. Hiertegen staat
bezwaar, beroep, hoger beroep en beroep in cassatie open. Een beslissing
op het verzoek kan langer dan zes weken duren als de belastingplichtige
in de gelegenheid wordt gesteld om zijn onvolledige verzoek aan te
vullen.16
De mogelijkheid om een aanvullende compensatie toegekend te krijgen,
ziet derhalve niet op immateriële schade of andere materiële schade.
Daarnaast ziet de aanvullende compensatie niet op de materiële schade
van iemand anders dan de belastingplichtige wiens aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen is geselecteerd, bijvoorbeeld zijn
fiscale partner, die (indirect) het gevolg kan zijn geweest van de selectie
en correctie op het verzamelinkomen. Voor een compensatie van
dergelijke schade kan de betreffende belastingplichtige zich wenden tot de

16

Zie artikel 4:15 van de Algemene wet bestuursrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

12

reeds bestaande schadeprocessen binnen de Belastingdienst omtrent de
gevolgen door de FSV.17
2.5 Rentecompensatie
De (aanvullende) compensatie zal worden vermeerderd met een forfaitaire
rentecompensatie. Bij de gevallen waarin recht bestaat op een compensatie is immers sprake geweest van een mogelijk onterechte selectie – het
is niet aannemelijk gemaakt dat de selectie heeft plaatsgevonden op een
fiscale relevante grondslag – en een daaruit voortvloeiende correctie van
het verzamelinkomen in het nadeel van de belastingplichtige in het
selectiejaar of omliggende aangiftejaren. Dit heeft tot gevolg gehad dat de
belastingplichtige niet heeft kunnen beschikken over een bepaald bedrag.
Gelet daarop acht het kabinet het passend om ook rekening te houden
met de gemiste rente-inkomsten. Ten behoeve van de uitvoering van de
compensatieregeling wordt hierbij een forfaitair percentage per belastingjaar gehanteerd dat is gebaseerd op de percentages van de belastingrente voor de inkomstenbelasting dat van toepassing was in de jaren
vanaf het jaar dat de aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen of aanslag inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen
handmatig is beoordeeld en waarbij het verzamelinkomen in het nadeel
van de burger is gecorrigeerd, tot 1 januari 2024. Het voorgaande leidt tot
de volgende forfaitaire percentages en uitkomsten.
Jaar waarin correctie
heeft plaatsgevonden

Compensatie wordt
vermeerderd met:

Compensatie inclusief rentevergoeding
(uitgaande van een hoofdsom van 100%):

2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020

43%
40%
36%
32%
28%
24%
20%
16%

143%
140%
136%
132%
128%
124%
120%
116%

Voorbeeld:
De belastingplichtige ontvangt in 2024 een compensatie, omdat zijn
aangifte over de jaren 2018 in 2019 is geselecteerd zonder een aannemelijk gemaakte fiscale grondslag en vervolgens het verzamelinkomen is
gecorrigeerd in het nadeel van de burger. De compensatie bedraagt bij dit
voorbeeld € 1.000. Vervolgens wordt de compensatie vermeerderd met
een forfaitair percentage aan de hand van de rentepercentages van de
belastingrente die hebben gegolden in de jaren vanaf correctie tot 2024. In
dit geval wordt de compensatie dan vermeerderd met 20%, aangezien in
de jaren 2019 tot en met 2023 het percentage van de belastingrente 4% is
geweest en dus cumulatief 20%. De totale compensatie bedraagt dan
(€ 1.000 x 1,20) € 1.200. De belastingplichtige zou hetzelfde bedrag aan
rente krijgen als over elkaar jaar enkelvoudig de rente zou worden
berekend aan de hand van het dan geldende percentage voor de
belastingrente. De belastingplichtige zou namelijk voor de jaren 2023,
2022, 2021, 2020, 2019 per jaar € 40 rente hebben ontvangen en daarmee
in totaal € 200. De rentecompensatie is derhalve vergelijkbaar met het
vergoeden van belastingrente, alleen wordt in dit kader met een forfaitair
percentage gewerkt waarmee de compensatie wordt vermeerderd.

17

De Belastingdienst heeft een website ingericht waar belastingplichtigen informatie kunnen
vinden over FSV en de gevolgen daarvan (fsvportaal.belastingdienst.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

13

3. Uitvoering en budgettaire gevolgen
Het onderhavige wetsvoorstel is beoordeeld met een uitvoeringstoets18.
De Belastingdienst acht het onderhavige wetsvoorstel uitvoerbaar bij een
inwerkingtreding per 1 januari 2024. De gevolgen voor de uitvoering zijn
beschreven in de uitvoeringstoets die is bijgevoegd.
In de Kamerbrief van 16 mei 2023 is beschreven dat de onderzoekspopulatie voor het onderzoek naar de gevolgen van Selectie aan de Poort
bestaat uit circa 12.000 belastingplichtigen met in totaal circa 14.000
aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen.19 Hierbij
kwamen circa 7.800 aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen in aanmerking voor verder handmatig onderzoek. In het kader
van de uitvoeringstoets is een kwaliteitscontrole uitgevoerd over deze
aantallen. Uit deze kwaliteitscontrole volgt dat de onderzoekspopulatie
bestaat uit circa 18.800 belastingplichtigen met in totaal circa 20.400
aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen. Van de
18.800 belastingplichtigen zijn bij circa 9.200 belastingplichtigen voor
fiscaal toezicht relevante en objectief gerechtvaardigde criteria gevonden.
Hierdoor komen nog circa 9.600 belastingplichtigen met in totaal circa
10.500 aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen in
aanmerking komen voor handmatig onderzoek.
In het kader van de uitvoeringstoets is een steekproef uitgevoerd. Op
basis van deze steekproef kan worden geconcludeerd dat het uitvoeren
van de handmatige herbeoordeling, de bijbehorende burgercommunicatie
en het kunnen uitbetalen van compensaties aansluiten op de bestaande
processen binnen de Belastingdienst en daarmee derhalve niet leiden tot
een complexiteitstoename of -afname.
De resultaten van de steekproef wijzen uit dat het percentage van de
handmatig beoordeelde aangiften die in aanmerking komen voor een
compensatie ten opzichte van de totale onderzoekspopulatie 19% is. Het
gemiddelde correctiebedrag bedroeg € 2.200. Voorts is de verwachting
dat 1% van de groep belastingplichtigen die in aanmerking komt voor een
compensatie ook in aanmerking komt voor een aanvullende compensatie.
Op basis hiervan worden de kosten voor de compensaties geraamd op
€ 12,3 miljoen. Dit is inclusief correcties in voorafgaande of navolgende
kalenderjaren gerelateerd aan de correctie in het selectiejaar, rentevergoeding en een onzekerheidsmarge.
Tot slot worden de uitvoeringskosten bij dit wetsvoorstel geschat op circa
€ 2,75 miljoen. In de Kamerbrief «Uitwerking beleid tegemoetkoming
FSV»20 waarin de compensatieregeling is aangekondigd, waren de totale
kosten (inclusief uitvoering) geraamd op een bedrag tussen de
€ 10–20 miljoen. Al de hiervoor genoemde bedragen tezamen vallen
derhalve binnen de raming die eerder is gemaakt.
Tabel 1 Overzicht uitvoeringskosten (bedragen x € 1.000)
Maatregel

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Struc.

Wetsvoorstel Wet compensatie selectie aan de poort
Compensatiekosten

2.154

0,3450
12.270

–

–

–

–

–

18

Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nr. 1231.
20
Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nr. 1131.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

14

4. Doenvermogen
Voor dit wetsvoorstel is een inschatting gemaakt van de «doenlijkheid».
Het gaat er dan om in hoeverre het toekennen van de compensatie en de
mogelijkheid voor een aanvullend verzoek (direct) kan leiden tot (problematische) belasting van het doenvermogen van de betreffende belastingplichtigen.
Ten aanzien van het toekennen van een forfaitaire compensatie luidt het
oordeel dat dit geen gevolgen heeft voor het doenvermogen van de
belastingplichtige die in aanmerking komt voor een compensatie. De
belastingplichtige hoeft namelijk niet zelf een verzoek hiertoe te doen. De
Belastingdienst zal, indien na de handmatige herbeoordeling is gebleken
dat de belastingplichtige in aanmerking komt voor een compensatie, de
compensatie ambtshalve toekennen. Hierbij zal de Belastingdienst
inzichtelijk maken hoe het bedrag van de compensatie tot stand is
gekomen.
Ten aanzien van de groep belastingplichtigen die niet in aanmerking komt
voor de compensatie en daarom eventueel in bezwaar zal gaan, kan dit
anders zijn. Het nagaan of er terecht geen recht op compensatie bestaat
en het eventueel in bezwaar gaan, kan leiden tot een groter beroep op het
doenvermogen van de belastingplichtige waarbij dit een aandachtspunt
is. Door een proactieve houding van de Belastingdienst wordt gepoogd te
voorkomen dat dit grotere beroep op het doenvermogen leidt tot
belemmeringen. De Belastingdienst zal de belastingplichtige actief
informeren over de uitkomst van de handmatige herbeoordeling en hierbij
aangegeven waarom de belastingplichtige geen recht heeft op compensatie. Voorts zal de Belastingdienst de belastingplichtige actief wijzen op
de mogelijkheid van bezwaar en op de mogelijkheid om (telefonisch)
contact op te nemen met de Belastingdienst, te weten het FSV Meldpunt
en het Servicepunt van het programma Buitengewone Zaken Blauw (BZB)
van de Belastingdienst. Dit kan bijvoorbeeld in het kader van een
informatieverzoek of voor overige vragen. Tevens zal de Belastingdienst
monitoren hoe belastingplichtigen reageren op de beschikking omtrent
geen compensatie en welke vragen en bezwaren daaruit voortvloeien,
zodat hierop kan worden geanticipeerd bij verdere communicatie en
interactie met belastingplichtigen. BZB stelt de burger centraal en poogt
zo veel mogelijk drempels weg te nemen. Alles overziend is daarom de
verwachting dat het grotere beroep op het doenvermogen weliswaar een
aandachtpunt is, maar naar verwachting niet of beperkt zal leiden tot
problemen.
De mogelijkheid om een verzoek in te dienen voor het bijkomende directe
nadeel zal eveneens leiden tot een groter beroep op het doenvermogen
van de belastingplichtige waarbij dit een aandachtspunt is, maar naar
verwachting niet of beperkt tot problemen zal leiden. De Belastingdienst
zal de belastingplichtige actief wijzen op de mogelijkheid voor een
aanvullende compensatie door dit op te nemen in de schriftelijke
correspondentie ter zake van de compensatie. Het voorgaande laat
onverlet dat de belastingplichtige in beginsel echter zelf het initiatief zal
moeten nemen om een aanvullende compensatie te krijgen voor het
bijkomende directe nadeel door een verzoek in te dienen. De belastingplichtige zal hierbij aannemelijk moeten maken wat het bijkomende
directe nadeel is en dit vraagt doenvermogen van de belastingplichtige.
De Belastingdienst zal de belastingplichtige wél ondersteunen bij diens
verzoek om een aanvullende compensatie door bijvoorbeeld gebruik te
maken van de relevante fiscale gegevens die reeds beschikbaar zijn, zover
dit mogelijk is. Aangezien het verzoek om een aanvullende compensatie
alleen betrekking zal hebben op de gevolgen voor belasting, premies en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

15

inkomensafhankelijke regelingen, is het aannemelijk dat de Belastingdienst over (een gedeelte van) de noodzakelijke stukken voor de beoordeling van het verzoek zal beschikken en dus de belastingplichtige in
voldoende mate kan ondersteunen bij zijn verzoek. Daarnaast zal de
Belastingdienst aan de hand van de fiscale gegevens die beschikbaar zijn
proactief zoeken naar belastingplichtigen waarvoor een dergelijke situatie
geldt. Voorts is belangrijk om op te merken dat de Belastingdienst
belastingplichtigen actief zal wijzen op de mogelijkheden om contact op te
nemen met de Belastingdienst (FSV Meldpunt en Servicepunt van BZB) bij
vragen en of onduidelijkheden. Tot slot zal de Belastingdienst het proces
omtrent de aanvullende compensatie nauwlettend in de gaten houden,
zodat het proces tijdig wordt aangepast als blijkt dat het grotere beroep
op het doenvermogen leidt tot onvolkomenheden. Gelet hierop is de
verwachting dat het grotere beroep op het doenvermogen van de
belastingplichtige niet of beperkt zal leiden tot problemen.
5. Gevolgen voor de regeldruk
De inschatting is dat het wetsvoorstel geen noemenswaardige gevolgen
voor de regeldruk heeft. Het Adviescollege toetsing regeldruk heeft het
voorstel niet geselecteerd voor een formeel advies, omdat het slechts
verwaarloosbare gevolgen voor de regeldruk heeft.
6. EU-aspecten en grenseffecten
De maatregelen in het onderhavige wetsvoorstel hebben geen
EU-aspecten. Voorts geldt voor het wetsvoorstel dat er geen grenseffecten
worden voorzien.
7. Advies en consultatie
7.1 Internetconsultatie
Het onderhavige wetsvoorstel is niet ter internetconsultatie voorgelegd.
Gelet op de omstandigheid dat het wetsvoorstel onderdeel uitmaakt van
het pakket Belastingplan 2024 en het wenselijk is dat het wetsvoorstel op
1 januari 2024 in werking zal treden en het parlement dat reeds is
geïnformeerd over het compensatiebeleid, is er onvoldoende ruimte
geweest om het wetsvoorstel ter internetconsultatie voor te leggen. Het zo
snel mogelijk compenseren van de belastingplichtigen heeft in deze
afweging de doorslag gegeven.
7.2 Autoriteit Persoonsgegevens
De Autoriteit Persoonsgegevens is op 10 augustus 2023 om advies
gevraagd21. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft advies uitgebracht op
29 augustus 2023. Daarin heeft de Autoriteit Persoonsgegevens geadviseerd in de wettekst te expliciteren dat de inspecteur bevoegd is om
bijzondere persoonsgegevens en gegevens van strafrechtelijke aard te
verwerken. Dit advies is opgevolgd door in artikel 8, eerste lid, expliciet op
te nemen dat de inspecteur bevoegd is bijzondere categorieën van
persoonsgegevens en gegevens van strafrechtelijke aard te verwerken
indien dit noodzakelijk is voor de vaststelling of aan artikel 2, eerste lid, is
voldaan. Ook adviseert de Autoriteit Persoonsgegevens om in de
toelichting duidelijk aan te geven welke uitzonderingsgrond op het
beginselverbod op verwerking van bijzondere persoonsgegevens aan de
orde is, waarom dat zo is en zo concreet mogelijk en uitputtend aan te
geven welke bijzondere persoonsgegevens dat zijn en waar die gegevens
21

Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

16

van afkomstig zijn. Wat betreft de verwerking van persoonsgegevens van
strafrechtelijke aard adviseert de Autoriteit Persoonsgegevens in gelijke
zin. Voor zover «gewone» persoonsgegevens worden verwerkt adviseert
de Autoriteit Persoonsgegevens eveneens deze zo concreet en uitputtend
mogelijk te benoemen in de toelichting. Naar aanleiding van dit advies is
paragraaf 9 van deze toelichting hierop aangevuld.
8. Rechtsbescherming
Een compensatie zal, bij voor bezwaar vatbare beschikking, ambtshalve
worden toegekend. Dit betekent dat hiertegen bezwaar, beroep, hoger
beroep en beroep in cassatie openstaat. Een eventuele aanvullende
compensatie wordt ook bij voor bezwaar vatbare beschikking toegekend.
Hier staat dus eveneens bezwaar, beroep, hoger beroep en beroep in
cassatie open bij de fiscale rechter.
Het is ook juist om de belastingplichtige wiens selectie van zijn aangifte is
herbeoordeeld, maar waarvan wordt geconcludeerd dat deze op fiscale
gronden is geselecteerd, hiervan bij voor bezwaar vatbare beschikking op
de hoogte te stellen. Op die manier heeft deze belastingplichtige de
mogelijkheid om in bezwaar, beroep, hoger beroep en beroep in cassatie
te gaan als hij zich niet kan vinden in de uitkomst van de handmatige
herbeoordeling.
In paragraaf 3 is reeds opgemerkt dat uit de uitvoeringstoets volgt dat op
basis van de uitgevoerde steekproef in 19% van de gevallen recht zal zijn
op een compensatie. Dit betekent dat in 81% van de gevallen geen recht
zal zijn op een compensatie. Voor een inschatting van het aantal burgers
dat bezwaar zal indienen, is gekeken naar vergelijkbare processen binnen
het FSV-kader door BZB. Bij de vergelijkbare processen is gebleken dat
een zeer kleine groep belastingplichtigen in actie komt na correspondentie. Van de circa 250.000 verzonden brieven is in circa 600 gevallen een
reactie vanuit de burger gekomen. Dit is slechts 0,2%. Gebaseerd op deze
eerdere bevindingen is de verwachting dat een zeer klein aantal van de
belastingplichtigen in bezwaar zal gaan. De te verwachten situaties waarin
bezwaar zal worden ingediend zijn die waarin de burger geïnformeerd
wordt dat sprake was van terechte selectie doordat er voor fiscaal toezicht
relevante en objectief gerechtvaardigde criteria gevonden zijn en de
situatie waarin de burger geïnformeerd wordt dat er sprake was van
onterechte selectie en dat de hoogte van de financiële compensatie niet
voldoende is voor het nadeel dat is ondervonden.
Het kabinet is van mening dat 1% bezwaren een reële inschatting is.
Mocht het aantal bezwaren toch hoger uitvallen, dan vraagt dit meer
capaciteit. In de uitvoeringstoets is een onzekerheidsmarge opgenomen,
waarbinnen dergelijke financiële tegenvallers kunnen worden
opgevangen.
Het wetsvoorstel is ter advisering voorgelegd aan de Raad voor de
rechtspraak. De Raad voor de rechtspraak verwacht dat het wetsvoorstel
leidt tot een beperkte (en eenmalige) toename van de werklast. Uit de
uitvoeringstoets blijkt immers dat het wetsvoorstel tot een beperkt aantal
bezwaarzaken en daarmee een beperkt aantal beroepszaken zal leiden. De
Raad voor de rechtspraak concludeert daarom dat hooguit enkele
tientallen beroepsprocedures bij de rechtbanken aanhangig worden
gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

17

9. Gegevensbescherming
Ten behoeve van de herbeoordeling van de betreffende aangiften worden
persoonsgegevens verwerkt en daarmee zijn de bepalingen van de
Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) van toepassing. Bij
de herbeoordeling wordt gewerkt met een stappenplan met bijbehorende
werkinstructie22. Bij de uitvoering wordt ook gebruikgemaakt van een
procesbeschrijving – een specificering van eerder gemaakte processen
voor andere onderzoekstrajecten – met een duidelijke weergave van de
daarin meegenomen maatregelen waarmee aangetoond wordt dat
voldaan wordt aan de naleving van de vereisten van de AVG.
De onderzoekspopulatie betreft een deelpopulatie van de FSV. Het
onderzoek heeft als doel vast te stellen in hoeverre sprake was van een
selectie op fiscale gronden ten einde te bepalen of er een reden is voor
compensatie. De Belastingdienst heeft ten aanzien van de FSV een data
protection impact assessment (DPIA) uitgevoerd met als doel om 1) de
verwerkingen van het programma BZB in kaart te brengen en 2) de
grondslag voor deze verwerkingen vast te leggen en 3) de risico’s van
deze verwerkingen te beoordelen en maatregelen te nemen om de risico’s
te beperken. Bij de uitvoering van dit wetsvoorstel zal worden voldaan
aan de naleving van de met de DPIA beschreven maatregelen waarmee de
risico’s die in de DPIA worden genoemd tot een aanvaardbaar niveau
worden teruggebracht. Met dit wetsvoorstel wordt beoogd om compensatie toe te kennen aan belastingplichtigen wier aangifte zonder een
aannemelijk gemaakte fiscale grondslag is geselecteerd en ten aanzien
van wie naar aanleiding van die selectie het verzamelinkomen bij de
aanslag of navorderingsaanslag hoger is vastgesteld dan het verzamelinkomen dat volgt uit de aangifte, onderscheidenlijk de reeds opgelegde
aanslag. Het wetsvoorstel voorziet in de wettelijke verplichting voor het
toekennen van deze compensatie. De verwerkingen die binnen de
Belastingdienst (BZB) plaatsvinden ter uitvoering van dit wetsvoorstel
vinden hun grondslag in artikel 6, eerste lid, aanhef en onder c, van de
AVG.
De selectie van de aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen waarvan het PwC-rapport expliciet stelt dat het risico bestaat dat
deze selectie meer gericht was op kenmerken van de belastingplichtige
dan op fiscale risico’s, zullen opnieuw worden beoordeeld. Als bij de
herbeoordeling blijkt dat de selectie zonder aannemelijk gemaakte fiscale
gronden heeft plaatsgevonden of als dit niet kan worden uitgesloten, is
het juist om de betreffende burger te compenseren. Voor de hiervoor
noodzakelijke herbeoordeling en het kunnen toekennen van de compensatie zullen er binnen de Belastingdienst (binnen BZB) persoonsgegevens
worden verwerkt. Hierbij kan worden gedacht aan persoonsgegevens als
het BSN. Van deze gegevens kan kennis worden genomen om te kunnen
voldoen aan de verplichting om de betreffende burgers te compenseren.
De uitzondering op het verbod op de verwerking van bijzondere categorieën van gegevens van artikel 9, tweede lid, onderdeel g, van de AVG is
van toepassing. De verwerkingen zijn noodzakelijk voor de uitvoering van
dit wetsvoorstel, dat de grondslag biedt voor het toekennen van compensatie.
Om te komen tot een selectie van de aangiftes, worden de fiscale criteria
die worden gebruikt om op fiscale grondslag te selecteren vergeleken met
de in FSV opgenomen aantekenvelden. In de FSV komen niet alleen
persoonsgegevens maar ook bijzondere categorieën van persoonsgegevens, zoals gegevens over religieuze of levensbeschouwelijke overtui22

Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

18

gingen of gegevens over gezondheid, en strafrechtelijke gegevens voor.
De opgeslagen gegevens uit FSV worden getoetst of daarmee sprake is
van een fiscaal criterium of dat sprake is van generieke informatie. Indien
sprake is van een fiscaal criterium worden de gegevens niet verder
verwerkt. Indien sprake is van generieke informatie blijft de verwerking
van deze bijzondere en/of strafrechtelijke gegevens beperkt tot de
generieke informatie, veelal uitgedrukt in codes of soortbenamingen.
Het gebruik van de persoonsgegevens dient te worden afgewogen tegen
het belang dat elke betrokkene heeft bij de bescherming van zijn grondrechten. De verwerking die het gevolg zijn van dit wetsvoorstel dient
daarbij rekening te houden met de vereisten van proportionaliteit en
subsidiariteit.
Het doel van de verwerkingen die gaan plaatsvinden is de toedeling van
een taak van de Belastingdienst om te voorzien in het herstel van het
nadeel dat de belanghebbenden is toegebracht door een schending van
hun grondrechten door toekenning van een compensatie. Het doel valt
daarmee binnen de noodzaak om de grondrechten van de betrokkenen te
beschermen. Er kan immers geen sprake zijn van bescherming indien niet
wordt voorzien in het herstel van een schending.
Er wordt voldaan aan het vereiste van proportionaliteit doordat door het
gebruik van (bijzondere en strafrechtelijke) persoonsgegevens een selectie
mogelijk wordt die noodzakelijk is om te kunnen voorzien in het recht van
compensatie voor de met dit wetsvoorstel gedefinieerde belanghebbenden.
Er wordt met dit voorstel ook voldaan aan het vereiste van subsidiariteit.
De verwerking van bijzondere dan wel strafrechtelijke gegevens blijft
immers beperkt tot de selectie van belanghebbenden en deze gegevens
worden vervolgens niet verder verwerkt.
Bij de uitvoering wordt gebruik gemaakt door de behandelaar van het
systeem ABS waar fiscale informatie over de belastingbetaler zijn
vastgelegd. Door gebruik te maken van vastgestelde fiscale criteria krijgt
de behandelaar toegang en inzage in de voor de uitvoering relevante
informatie. Toegang en inzage blijft op deze manier tot het hoogstnoodzakelijke. De verwerkingen die kunnen worden uitgevoerd blijven ook
beperkt tot toegang en inzage en is een invulling van de beschermingsmaatregel die ziet op toekenning van rollen en daaraan gekoppelde
gebruikersrechten.
Daarnaast heeft de behandelaar inzage in de FSV en de aantekenvelden
die ook bijzondere en strafrechtelijke gegevens kunnen bevatten. Deze
toegang blijft beperkt tot de gekwalificeerde behandelaren binnen BZB
voor de uitvoering van het selectieonderzoek.
Met deze inzage beoordeelt de behandelaar of daarbij sprake is van
specifieke informatie zodat een fiscale selectie heeft plaatsgehad. Indien
bevestigend is het onderzoek afgerond en vindt geen verdere verwerking
plaats en wordt het dossier gesloten.
Indien wel sprake is van generieke informatie dan wordt dit onderzoeksresultaat opgeslagen in een afgeschermde omgeving. Het onderzoeksresultaat wordt na invoering van de wet aangevuld met NAW gegevens en
BSN om tot afgifte van een beschikking en uitbetaling te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

19

Gedurende het proces worden uiteraard de dataminimalisatie en
beveiliging bewaakt en zal zorgvuldig met de (bijzondere) persoonsgegevens worden omgegaan. Bij de eerdergenoemde DPIA is uitvoerig
gekeken naar maatregelen om eventuele risico’s bij deze verwerkingen te
beperken.
10. Comptabiliteitswet 2016
In dit onderdeel van de memorie van toelichting worden de nagestreefde
doelen, de nagestreefde doeltreffendheid en de nagestreefde doelmatigheid beschreven van dit wetsvoorstel.
Nagestreefde doelen
Het kabinet heeft reeds aangegeven het passend te achten om belastingplichtigen te compenseren wier aangiften zonder fiscale grondslag is
geselecteerd met als gevolg een correctie van het verzamelinkomen in het
nadeel van de belastingplichtige. Het wetsvoorstel heeft tot doel en biedt
de mogelijkheid om (alleen) deze groep belastingplichtigen daadwerkelijk
te kunnen compenseren. De voorwaarden die in het wetsvoorstel zijn
opgenomen om in aanmerking te komen voor een compensatie sluiten
aan bij de wens van het kabinet om voor een specifieke situatie te
compenseren. Alleen bij de aangiften inkomstenbelasting waarvan het
PwC-rapport expliciet stelt dat het risico bestaat dat deze selectie meer
gericht was op kenmerken van de belastingplichtige dan op fiscale risico’s
waarbij blijkt dat de selectie op niet-fiscale gronden heeft plaatsgevonden
voldoen, kan op grond van het wetsvoorstel voor worden gecompenseerd. Het wetsvoorstel voorziet daarbij in een grondslag om een
rentevergoeding uit te keren en een aanvullende compensatie voor
bijkomend direct nadeel. Daarmee voldoet het wetsvoorstel aan het doel
dat wordt beoogd.
Doeltreffendheid
Met een compensatie van 100% van de correctie wordt verwacht dat een
groot deel van het ondervonden nadeel kan worden gecompenseerd. In
de gevallen waarin een belastingplichtige meent dat het nadeel hoger is,
kan diegene een beroep doen op de aanvullende compensatie bij
bijkomend direct nadeel.
Doelmatigheid
Het gebruik van een forfaitair bedrag heeft als voordeel dat getroffen
belastingplichtigen op een uitvoerbare manier ruimhartig kunnen worden
gecompenseerd.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel 1. Begripsbepalingen
De begripsbepalingen behoeven geen nadere toelichting.
Artikel 2. Compensatie
Het voorgestelde artikel 2, eerste lid, regelt welke doelgroep in
aanmerking komt voor de compensatie wegens selectie van een aangifte
inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen, waarbij selectie op een
fiscale grondslag niet aannemelijk kan worden gemaakt. Het gaat om
aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen over de
kalenderjaren 2012 tot en met 2019 die door het proces Selectie aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

20

Poort voor een handmatige beoordeling zijn geselecteerd. Hierbij geldt
dat door de inspecteur niet aannemelijk kan worden gemaakt dat bij die
selectie vanuit de geautomatiseerde zoekopdracht aan de hand van
uitgaven voor specifieke zorgkosten als bedoeld in artikel 6.17 van de Wet
inkomstenbelasting 2001 (Wet IB 2001) of aftrekbare giften als bedoeld in
artikel 6.32 Wet IB 2001, sprake is geweest van een fiscale selectiegrond of
fiscaal relevant feit. Tevens moet de aangifte inkomstenbelasting en
premie volksverzekeringen vanwege die selectie een Uitworp Gewenst
met in het redenveld een code 1043 hebben ontvangen en een daarmee
samenhangende registratie in de FSV. Voorts moet de selectie hebben
geleid tot een handmatige beoordeling van de aangifte in een van de
intensief toezichtteams van de Belastingdienst op basis van een code
1043. Daarnaast dient bij de aanslag het verzamelinkomen hoger te zijn
vastgesteld dan het verzamelinkomen dat volgt uit de aangifte.
Voorgesteld wordt de groep belastingplichtigen die in aanmerking komt
voor een compensatie te bepalen door middel van een herbeoordeling
van de selectie van de aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen die mogelijk onderdeel waren van voornoemd selectieproces.
Indien geen relevante, geschikte en objectief gerechtvaardigde criteria
voor selectie voor fiscaal toezicht door een toezichtteams aannemelijk
gemaakt kunnen worden en de selectie niet ook zou hebben plaatsgevonden op grond van een andere selectieregel op basis van de reguliere
selectiemodule van de Belastingdienst die fiscaal en objectief gerechtvaardigd is, komt de betrokken belastingplichtige in aanmerking voor een
forfaitaire compensatie. Dit geldt dus ook zonder dat expliciet is vastgesteld dat sprake is van een schending van een grondrecht.
Voorgesteld wordt dat de inspecteur de compensatie ambtshalve toekent,
zodat de compensatie niet door belastingplichtige hoeft te worden
aangevraagd.
Uit het voorgestelde artikel 2, tweede en derde lid, volgt dat ook een
forfaitaire compensatie wordt toegekend voor eerdere aanslagen
inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen en navolgende
aangiften aanslagen inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen
die aan handmatig toezicht zijn onderworpen en waarbij het verzamelinkomen hoger is vastgesteld dan volgt uit de aangifte inkomstenbelasting
en premie volksverzekeringen of aanslag inkomstenbelasting en premie
volksverzekeringen, en dit enkel het gevolg is geweest van de eerdere
correctie van het verzamelinkomen als gevolg van een selectie waarvoor
een fiscale grond niet aannemelijk is gemaakt. Het gaat hierbij om
hetzelfde tijdvak als het tijdvak dat ten grondslag ligt aan een compensatie
op grond van het voorgestelde artikel 2, eerste lid. De Belastingdienst zal
bij de eerdere en de navolgende aangiftejaren moeten bezien of correcties
van het verzamelinkomen bij die aangiftejaren enkel in verband staan met
de correctie van het verzamelinkomen in de aangifte inkomstenbelasting
en premie volksverzekeringen in het selectiejaar of dat voor het onderzoek
in die jaren een andere gerechtvaardigde aanleiding bestaat.
In het voorgestelde artikel 2, vierde lid, wordt geregeld dat de compensatie wordt toegekend per aangifte inkomstenbelasting en premie
volksverzekeringen dan wel aanslag inkomstenbelasting en premie
volksverzekeringen.
Artikel 3. Compensatie bij voor bezwaar vatbare beschikking
Het voorgestelde artikel 3, eerste lid, regelt dat de compensatie wordt
vastgesteld bij voor bezwaar vatbare beschikking en dat meerdere
compensaties kunnen worden vastgesteld bij één beschikking. Uit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

21

voorgestelde artikel 3, tweede lid, volgt dat hierbij hoofdstuk V van de
Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) van overeenkomstige
toepassing is. Hoofdstuk V van de AWR ziet op de (fiscale) bezwaar- en
beroepsmogelijkheid bij voor bezwaar vatbare beschikkingen. Het
overeenkomstig van toepassing verklaren van hoofdstuk V van de AWR
heeft als gevolg dat na bezwaar de beschikking bij een eventueel beroep,
hoger beroep of beroep in cassatie aan de fiscale rechter wordt
voorgelegd.
Artikel 4. Componenten compensatie
Het voorgestelde artikel 4, eerste lid, regelt de hoogte van de compensatie
wegens selectie van een aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen waarbij de inspecteur de selectie op fiscale gronden niet
aannemelijk heeft kunnen maken. Voorgesteld wordt belanghebbenden te
compenseren door middel van het toekennen van een forfaitair bedrag en
niet door middel van het verlenen van een ambtshalve vermindering van
de desbetreffende (navorderings)aanslag(en) inkomstenbelasting en
premie volksverzekeringen. Voorgesteld wordt om de hoogte van de
compensatie vast te stellen op een bedrag gelijk aan (lees: 100% van) het
brutobedrag waarmee het verzamelinkomen bij de aanslag of navorderingsaanslag hoger is vastgesteld dan het verzamelinkomen dat volgt uit
de aangifte of reeds opgelegde aanslag. Door niet te kiezen voor de route
van ambtshalve vermindering, wordt doorwerking naar inkomensafhankelijke regelingen voorkomen.
In het voorgestelde artikel 4, tweede lid, wordt geregeld dat, indien het
bedrag waarmee het verzamelinkomen bij de aanslag dan wel navorderingsaanslag hoger is vastgesteld dan het verzamelinkomen dat volgt uit
de aangifte of reeds opgelegde aanslag wordt bijgesteld naar aanleiding
van een verzoek om ambtshalve vermindering, bezwaar, beroep, hoger
beroep of beroep in cassatie van de belastingplichtige de compensatie
gelijk is aan het bedrag waarmee het bijgestelde verzamelinkomen hoger
is vastgesteld dan het verzamelinkomen dat volgt uit de aangifte of reeds
opgelegde aanslag. Voorts volgt uit het voorgestelde artikel 4, tweede lid,
tweede zin, dat een ingediend verzoek om ambtshalve vermindering of
een lopende bezwaar- dan wel beroepsprocedure tegen de aanslag of
navorderingsaanslag wordt afgewacht, alvorens de hoogte van de
forfaitaire compensatie wordt vastgesteld. Hiermee wordt voorkomen dat
de forfaitaire compensatie te hoog of te laag wordt vastgesteld, als het
verzamelinkomen vervolgens wijzigt als gevolg van het verzoek om
ambtshalve vermindering of een bezwaar- of beroepsprocedure.
Uit het voorgestelde artikel 4, derde lid, volgt dat de compensatie wordt
vermeerderd met een forfaitaire vergoeding voor de misgelopen rente.
Het behelst hierbij een forfaitaire vergoeding die wordt gebaseerd op de
percentages voor de belastingrente voor de inkomstenbelasting die van
toepassing waren in de jaren vanaf het jaar dat de correctie heeft
plaatsgevonden en het verzamelinkomen is gecorrigeerd tot en met
31 december 2023.
Artikel 5. Aanvullende compensatie
Het is mogelijk dat de compensatie niet hoog genoeg is om ook alle uit de
correctie direct voortvloeiende gevolgen met betrekking tot de belasting,
premies of inkomensafhankelijke regelingen volledig te compenseren. Een
correctie van de aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen heeft bijvoorbeeld kunnen resulteren in een hoger verzamelinkomen, met als gevolg dat de betreffende belastingplichtige meer
belasting en premies moest betalen en bijvoorbeeld geen recht had op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

22

huurtoeslag dan wel recht had op een lager bedrag aan huurtoeslag. In
die situatie kunnen de financiële gevolgen ten aanzien van de belastingheffing, premies en inkomensafhankelijke regelingen, als direct gevolg
van de correctie, hoger zijn dan 100% van het brutobedrag waarmee het
verzamelinkomen hoger is vastgesteld dan het verzamelinkomen dat volgt
uit de aangifte of reeds opgelegde aanslag.
In het voorgestelde artikel 5, eerste lid, is daarom opgenomen dat aan de
belastingplichtige die aannemelijk maakt dat de directe nadelige gevolgen
van die correctie ten aanzien van de verschuldigde inkomstenbelasting,
premies volksverzekeringen of inkomensafhankelijke regelingen groter
zijn dan de forfaitaire compensatie, op verzoek een aanvullende compensatie voor deze gevolgen wordt toegekend. Bij de beoordeling van het
verzoek zal de belastingplichtige het bijkomende directe nadeel aannemelijk moeten maken. Het gaat hierbij dus enkel om het directe nadeel dat
het gevolg is van de doorwerking van het door de inspecteur gecorrigeerde verzamelinkomen naar de verschuldigde inkomstenbelasting en
premies volksverzekeringen en de te ontvangen bedragen inzake
inkomensafhankelijke regelingen en dat niet geheel wordt gecompenseerd door de forfaitaire compensatie, bedoeld in artikel 2, eerste, tweede
en derde lid. Een belastingplichtige kan alleen van deze mogelijkheid
gebruik maken als ambtshalve aan hem een forfaitaire compensatie,
bedoeld in artikel 2, eerste, tweede en derde lid, is toegekend.
Uit het voorgestelde artikel 5, tweede lid, volgt dat het bedrag van de
aanvullende compensatie gelijk is aan het bedrag aan nadelige gevolgen
dat het bedrag van de compensatie, bedoeld in artikel 4, eerste lid, te
boven gaat.
In het voorgestelde artikel 5, derde lid, wordt bepaald dat ook de
aanvullende compensatie wordt vermeerderd met een rentevergoeding
overeenkomstig die voor de compensatie gaat gelden.
In het voorgestelde artikel 5, vierde lid, wordt geregeld dat een belastingplichtige zijn verzoek om aanvullende compensatie voor het bijkomende
directe nadeel kan indienen tot uiterlijk één jaar na dagtekening van de
beschikking tot toekenning van de compensatie, bedoeld in artikel 2,
eerste, tweede en derde lid. Uit het voorgestelde artikel 5, vijfde lid, volgt
dat de inspecteur binnen zes weken na ontvangst van het verzoek op het
ingediende verzoek beslist en dat dit gebeurt bij voor bezwaar vatbare
beschikking als bedoeld in hoofdstuk V AWR.
Artikel 6. Uitbetaling compensatie en aanvullende compensatie
Het voorgestelde artikel 6, eerste lid, regelt dat de Belastingdienst de
compensatie uitbetaalt op het bankrekeningnummer dat ten aanzien van
de belanghebbende ten behoeve van diens fiscale verplichtingen bij de
Belastingdienst bekend is.
In het voorgestelde artikel 6, tweede lid, wordt bepaald dat de Belastingdienst een (aanvullende) compensatie niet kan verrekenen met een
openstaande belastingschuld van de betreffende belastingplichtige. Dit
kan alleen indien de belastingplichtige daar zelf om verzoekt.
Artikel 7. Beschikking bij niet toekennen compensatie
In het voorgestelde artikel 7 wordt bepaald dat de belastingplichtige wiens
aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen is herbeoordeeld en valt binnen de groep aangiften, bedoeld in het voorgestelde
artikel 2, eerste lid, onderdelen a en b, maar waarvan wordt geconclu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

23

deerd dat deze op fiscale gronden is geselecteerd en daarom geen recht
bestaat op een compensatie bij voor bezwaar vatbare beschikking op de
hoogte wordt gesteld. Ook hierbij geldt overeenkomstig het voorgestelde
artikel 3, eerste lid, dat één beschikking kan worden afgegeven voor
meerdere belastingjaren.
Artikel 8. Verwerking van persoonsgegevens van strafrechtelijke
aard
In het voorgestelde artikel 8, eerste lid, wordt de grondslag geboden voor
de inspecteur om bijzondere categorieën van persoonsgegevens en
persoonsgegevens van strafrechtelijke aard te kunnen verwerken.
In het voorgestelde artikel 8, tweede lid, wordt bepaald dat bij de
verwerking van persoonsgegevens van strafrechtelijke aard wordt
voorzien in zodanige waarborgen dat de persoonlijke levenssfeer van de
betrokkene niet onevenredig wordt geschaad. Deze waarborgen zijn
toegelicht in het algemeen deel van de toelichting op dit wetsvoorstel.
Artikel 9. Inwerkingtreding
Het voorgestelde artikel 9 regelt de inwerkingtreding. Zoals toegelicht in
het algemeen deel van deze memorie wordt voorgesteld dat dit
wetsvoorstel per 1 januari 2024 in werking treedt. De termijn tussen de
publicatiedatum van de wet en het tijdstip van inwerkingtreding zal naar
verwachting minder dan twee maanden zijn. Gelet op de wens om vanaf
1 januari 2024 de compensatie te kunnen toekennen en belastingplichtigen daadwerkelijk te kunnen compenseren, wordt afgeweken van de
minimuminvoeringstermijn. Het wordt onwenselijk geacht als het
wetsvoorstel later dan 1 januari 2024 in werking treedt en zodoende
belastingplichtigen langer moeten wachten op compensatie.
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 424, nr. 3

24