Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1814

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 2 maart 2022
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
21 februari 2022 over o.a. de geannoteerde agenda Eurogroep en
Ecofinraad 25 en 26 februari 2022 (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1811)
De vragen en opmerkingen zijn op 25 februari 2022 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 1 maart 2022 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Kling

kst-21501-07-1814
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1814

1

Vragen en Opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Met interesse heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen van
de leden van de fracties van de VVD, D66, PVV, CDA, SP, GroenLinks,
PvdA, GroenLinks, FVD, Volt en de Groep van Haga inzake de geannoteerde agenda van de Eurogroep en informele Ecofinraad van 25 en
26 februari 2022 (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1811). In verband met de
situatie in Oekraïne heb ik besloten de vragen hierover met voorrang te
beantwoorden. De beantwoording van de overige vragen uit het schriftelijk overleg ontvangt u na het reces. Bij de volgorde van de beantwoording is de volgorde van de inbreng van het schriftelijk overleg
aangehouden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met diepe afkeuring kennisgenomen
van de aanval op Oekraïne door de Russische Federatie. Deze gebeurtenissen vormden de aanleiding voor omzetting van het op 24 februari 2022
voorziene commissiedebat in dit schriftelijk overleg.
De leden van de VVD-fractie vragen het kabinet zich maximaal in te zetten
voor een zo zwaar mogelijk sanctiepakket. Zij vragen het kabinet op welke
manier er nu naar financiële instellingen wordt gecommuniceerd om alle
sancties die worden ingesteld zo snel mogelijk door te voeren. Is ook al
overgegaan tot het bevriezen van Russische banktegoeden in Nederland?
Is de Britse regering ook bereid mee te werken aan het bevriezen van
Russische banktegoeden van de vele in Londen wonende Russen met
banden met het Kremlin?
De Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van Defensie hebben
de Kamer in een brief van 26 februari geïnformeerd over de kabinetsinzet
naar aanleiding van de schokkende gebeurtenissen in Oekraïne en de
implicaties van deze daad van agressie van Rusland. Conform de motie
van het lid Brekelmans c.s. (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2433) heeft
Nederland steeds gepleit voor een zo groot en zwaar mogelijk pakket.
Nederland zet zich actief in om de sancties tegen Rusland verder te
verzwaren, om daarmee de prijs die Rusland betaalt voor de agressie
tegen Oekraïne nog hoger te maken. Wat Nederland betreft liggen daarbij
alle opties op tafel.
Het formele goedkeuringsproces voor het eerste pakket werd op
23 februari afgerond en voor het tweede pakket op 25 februari. Vervolgens
zijn op 28 februari aanvullende sancties van kracht geworden. Sancties
worden opgenomen in een Europese verordening en gelden daarmee
rechtstreeks in de hele Europese Unie dus ook in Nederland. De Nederlandse Bank (DBN) en de Autoriteit Financiële Markten informeren, als de
aangewezen toezichthouders voor de financiële sector in het kader van de
sanctiewet in Nederland, de financiële instellingen over de sancties via
hun websites. Dergelijke informatie wordt altijd op deze manier verstrekt
bij nieuwe sancties. In dit geval zijn ook nieuwsberichten verstuurd om
betrokkenen te informeren.1 Gezien de aard en omvang staat DNB
daarnaast in nauw contact met de verschillende brancheverenigingen.
Tegoeden van gesanctioneerde personen en entiteiten moeten direct
bevroren worden na het van kracht worden van de sancties. De financiële
sector heeft al veel ervaring met dergelijke bevriezingen van tegoeden van
personen of entiteiten. De bevriezing heeft prioriteit, vervolgens meldt de
financiële instelling de bevriezing bij de toezichthouder. De sanctiepakketten zijn tot stand gekomen in nauwe coördinatie en samenwerking met
1

Sancties afgekondigd tegen Rusland (dnb.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1814

2

de VS, het VK en Canada die vergelijkbare sancties hebben opgelegd. De
Britse premier heeft aangegeven dat het Verenigd Koninkrijk het grootste
pakket sancties ooit tegen Rusland heeft ingesteld. Deze sancties houden
onder meer het bevriezen van banktegoeden van gesanctioneerde
Russische staatsbedrijven en individuen in.
Zoals ook benoemd in het hoofdlijnendebat over de beleidsprioriteiten
van de bewindspersonen van het Ministerie van Financiën, vragen de
leden van de VVD-fractie aandacht voor een goede voorbereiding op de
doorwerking van de (terechte) sancties op de Europese en Nederlandse
financiële sector en economie. Is Nederland voorbereid op het inzetten
van zware sanctiemiddelen?
Zoals ook in de Kamerbrief van 16 februari (Kamerstuk 36 045, nr. 1) en
26 februari jl. aangegeven, is het kabinet zich er zeer van bewust dat het
beschermen van de internationale rechtsorde en onze vrijheid een prijs
heeft. Dat kan onder meer betekenen dat de overeengekomen sancties en
eventuele tegenmaatregelen ook een effect zullen hebben op de Nederlandse economie. Er is echter geen alternatief, want juist deze internationale rechtsorde vormt het fundament van onze veiligheid en stabiliteit;
basisvoorwaarden voor de vrede en welvaart waarin wij leven.
Uit de eerste analyse voor de financiële markten blijkt dat de blootstellingen van Nederlandse instellingen op de Russische Federatie beperkt
zijn. Op de algehele economie zijn er verschillende effecten mogelijk. Dit
hangt sterk af van de ontwikkelingen rond het afsluiten van SWIFT en de
contracten die daarmee worden geraakt. Ook zijn effecten denkbaar op de
stabiliteit van de financiële markten. Het kabinet is met relevante
betrokken in gesprek over de impact. Mede gezien de ontwikkelingen, zijn
deze nog aan een grote mate van onzekerheid onderhevig.
Wat betreft de directe gevolgen van de sancties uit de eerste twee
pakketten voor het Nederlandse bedrijfsleven verwijs ik naar de hierboven
genoemde brief van de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister
van Defensie van 26 februari jl. (Kamerstuk 38 676, nr. 388) Verder zal ik,
mede naar aanleiding van het verzoek van de leden van de fractie van
GroenLinks, de Kamer op korte termijn informeren over de effecten van
deze sancties op het terrein van de bewindspersonen van het Ministerie
van Financiën.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie zijn geschokt door de gebeurtenissen in
Oekraïne en zijn met hun gedachten bij het Oekraïense volk. Deze leden
pleiten voor een gezamenlijk en zo krachtig mogelijk antwoord door het
zwaarst mogelijke sanctiepakket in te zetten. Voor een gezamenlijk
antwoord is Europese samenwerking daarbij van groot belang, zeker op
het gebied van financiële sancties. Steunt de Minister deze stellingname
van de leden van de D66-fractie? Kan de Minister uiteenzetten welke rol zij
daarbij ziet voor de Ecofinraad om deze doelstellingen te bereiken? Kan de
Minister daarbij de mogelijke financiële sancties toelichten en de positie
van Nederland daarbij in de Ecofinraad?
Die stelling wordt door het kabinet ondersteund. Sancties zouden volgens
Nederland een verregaande impact op de Russische economie, het
Russische financiële systeem en beschikking van de Russische Federatie
tot hoogwaardige technologie moeten hebben. Nederland heeft steeds
aangegeven dat alle opties voor sancties op tafel moeten liggen.
Essentieel is daarbij de samenwerking binnen de EU om gezamenlijk deze
crisis te adresseren. De leden van de D66-fractie vragen voorts welke rol ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1814

3

daarbij zie voor de Ecofinraad en wat de positie is van Nederland in de
Ecofinraad. In de informele Ecofinraad van 25 februari jl. is uitgebreid
gesproken over de gebeurtenissen in Oekraïne en over mogelijke sancties.
De Nederlandse positie is dat alle opties voor sancties op tafel moeten
liggen, en dus ook het ontkoppelen van Rusland of Russische instellingen
van SWIFT. Deze Nederlandse positie heb ik dan ook duidelijk uitgedragen
tijdens de Ecofinraad. Uiteindelijke besluitvorming over welke sancties
worden opgelegd vindt plaats in de Raad Buitenlandse Zaken.
De leden van de D66-fractie wijzen daarnaast op de consequenties van
deze ontwikkelingen op de Europese en Nederlandse economie. Kan de
Minister aangeven welke acties worden ondernomen om deze schade zo
beperkt als mogelijk te houden en op welke manier Europese samenwerking binnen de Ecofinraad daaraan kan bijdragen?
Zoals ook in de Kamerbrief van 16 februari en 26 februari jl. aangegeven,
is het kabinet zich er zeer van bewust dat het beschermen van de
internationale rechtsorde en onze vrijheid een prijs heeft. Dat betekent dat
de overeengekomen sancties en eventuele tegenmaatregelen ook een
effect kunnen hebben op de Nederlandse economie. Er is echter geen
alternatief, want juist deze internationale rechtsorde vormt het fundament
van onze veiligheid en stabiliteit; basisvoorwaarden voor de vrede en
welvaart waarin wij leven.
Zoals aangegeven in de Kamerbrief van 26 februari jl., maakt het kabinet
zich bij alle sancties hard voor een eerlijke lastenverdeling onder lidstaten.
Indien lidstaten onevenredig hard geraakt worden kan de Europese
Commissie overwegen relatief zwaar getroffen lidstaten te compenseren,
zoals tevens in 2014 is gebeurd. Daarnaast dringt Nederland er bij de
Commissie op aan dat zij op Europees niveau ondernemers helpt met het
vinden van alternatieve afzetmarkten
Er is geen nationale compensatieregeling voorzien, maar getroffen
ondernemers kunnen via het reguliere handelsinstrumentarium en de
dienstverlening van RVO worden geholpen bij het vinden van alternatieve
afzetmarkten. Het informeren van het bedrijfsleven – waarmee dagelijks
contact wordt onderhouden – heeft hoge prioriteit. Naast informatie op de
website van de RVO kunnen Nederlandse ondernemers vragen stellen aan
de RVO-sanctiedesk. Zaken doen met instabiele landen brengt risico’s met
zich mee. Dit soort risico’s behoren tot het gebruikelijke ondernemersrisico en konden tot voor kort afgedekt worden door middel van het
EKV-mechanisme. Wel zal het kabinet de vinger aan de pols houden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie merken allereerst op dat de Europese
Commissie Oekraïne te hulp zal schieten met 1,2 miljard euro. Gesteld
wordt dat deze middelen op de kapitaalmarkt worden geleend en aan
Oekraïne worden doorgeleend. De leden van de PVV-fractie willen weten
of Nederland (lees: het Nederlandse parlement) ermee heeft ingestemd
dat de Europese Commissie wederom op de kapitaalmarkt geld gaat
lenen. Dat was toch nooit de bedoeling?
Klopt het dat het Europees herstelfonds bedoeld is als tijdelijk herstelinstrument, waarbij de Europese Commissie geld ophaalt op de kapitaalmarkt en dat dit door Nederland eenmalig werd goedgevonden? Zo ja,
waarom wordt er dan opnieuw geld opgehaald op de kapitaalmarkt door
de Europese Commissie? De leden van de PVV-fractie willen weten of de
Minister zich tegen deze financieringssystematiek gaat verzetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1814

4

De leden van de PVV-fractie merken voorts op dat de Europese Unie sinds
2014 meer dan 17 miljard euro aan giften en leningen aan Oekraïne heeft
verstrekt. De leden van de PVV-fractie vragen om een uitsplitsing van dit
bedrag in een leningen- en een giftengedeelte. Kan de Minister dit tevens
per jaar uitsplitsen? Op welke wijze is de 17 miljard euro gefinancierd: ook
door middel van het geld ophalen op de kapitaalmarkt door de Europese
Commissie?
De leden van de PVV-fractie merken voorts op dat de Europese
Unie sinds 2014 meer dan 17 miljard euro aan giften en leningen
aan Oekraïne heeft verstrekt. De leden van de PVV-fractie vragen
om een uitsplitsing van dit bedrag in een leningen- en een
giftengedeelte. Kan de Minister dit tevens per jaar uitsplitsen? Op
welke wijze is de 17 miljard euro gefinancierd: ook door middel
van het geld ophalen op de kapitaalmarkt door de Europese
Commissie?
De Europese Unie heeft de afgelopen jaren op verschillende manieren
steun verleend aan Oekraïne, zowel via leningen als via giften. De
Commissie heeft t.a.v. deze steun aangegeven dat het sinds 2014 in totaal
meer dan EUR 17 mrd. betreft.
Het leningengedeelte loopt o.a. via het instrument voor macro-financiële
bijstand (MFB). Dit is een bestaand financieel instrument van de EU,
waarbij financiële steun wordt verleend aan partnerlanden in de directe
omgeving van de EU die met een betalingsbalanscrisis worden geconfronteerd. De Europese Commissie leent namens de EU middelen op de
kapitaalmarkten en leent dit door aan Oekraïne.2 Hiertoe wordt een
voorziening opgenomen in het Garantiefonds voor externe acties van de
EU. Deze voorziening wordt gevuld met bestaande middelen uit het
Instrument voor Nabuurschap, Ontwikkeling en Internationale Samenwerking (NDICI) van de Europese begroting. Er is geen sprake van een
garantie op de Nederlandse begroting. Ook de Europese investeringsbank
(EIB) en de Europese bank voor wederopbouw en ontwikkeling (EBWO)
hebben sinds 2014 steun verleend aan Oekraïne.
Het giftengedeelte loopt via bestaande programma’s op de EU-begroting,
zoals NDICI en het programma voor Humanitaire Hulp. Hieronder vindt u
een overzicht vanaf 20143:
Programma

Financieringswijze

EIB en EBWO
MFB
Bilaterale samenwerking
Instrumenten voor buitenlands beleid
Humanitaire hulp

Leningen
Leningen
Giften
Giften
Giften

Totaal

Omvang
EUR 9,5 mrd.
EUR 5,6 mrd.
EUR 1,7 mrd.
EUR 0,4 mrd.
EUR 0,2 mrd.
EUR 17,4 mrd.

Voor een uitsplitsing op jaarbasis dient navraag te worden gedaan bij de
Europese Commissie. Dit neemt meer tijd in beslag.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Bij werksessie 3 «over innovatie en risico nemen in de Europese Unie»
stelt de Minister in te willen brengen dat Nederland het van belang acht
2
3

Conform artikel 212 Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie.
Bron: eu_solidarity_with_ukraine.pdf.pdf (euneighbourseast.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1814

5

dat de geo-economische positie van de Europese Unie wordt versterkt en
de risico’s van strategische afhankelijkheden waar mogelijk worden
gemitigeerd. Volgens de leden van de CDA-fractie is dit een zeer actueel
onderwerp dat ook geopolitieke implicaties heeft en in feite wordt
gesproken over hoe de Europese soft power te effectueren. De leden van
de CDA-fractie vragen de Minister hierop verder in te gaan gezien de
actuele situatie van het ontwerp van het instellen van effectieve financiële
en economische sancties.
Als economisch blok dat gericht is op internationale samenwerking heeft
de EU belang bij een open, vreedzaam, en stabiel internationaal (handels)systeem. Veranderende internationale verhoudingen stellen de EU echter
voor grote uitdagingen, waarbij de EU strategische keuzes dient te maken
om haar economische macht effectief te kunnen inzetten en een stevige
geopolitieke rol te kunnen spelen. De Russische invasie in Oekraïne
onderstreept de noodzaak hiertoe. Het kabinet zet dan ook in op het
vergroten van het belang van de geo-economische positie en de
weerbaarheid van de EU en op het versterken van de open strategische
autonomie van de EU, zoals opgenomen in het coalitieakkoord. Dit vraagt
om een verdere versterking van de interne markt, het vergroten van de
geopolitieke slagkracht van de EU door onder andere het opbouwen van
eigen capaciteiten en het mitigeren van risicovolle strategische afhankelijkheden, bijvoorbeeld op het gebied van energie en grondstoffen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Allereerst over de eurogroep: de leden van de SP-fractie merken op dat
deze vergadering zal plaatsvinden op een belangrijk moment, daags na de
inval van Oekraïne door Rusland. De energie- en brandstofprijzen zullen
hierdoor naar alle waarschijnlijkheid nog verder stijgen dan die al deden.
De leden van de SP-fractie maken zich hier ernstig zorgen over en vragen
de Minister om in te grijpen. Deze leden zien dat de inflatie nu al de pan
uit stijgt in de landen die betalen met de euro en dat in Nederland de
prijzen nog een stuk harder stijgen dan in de rest van de Eurozone. De
Europese Commissie verwacht dan ook een veel hogere inflatie dan in de
Herfstraming, maar gaat nog steeds uit van slechts 3,5 procent in 2022 en
1,7 procent in 2023. Dat lijkt de leden van de SP-fractie niet realistisch,
zeker gezien de huidige prijsstijgingen, die in Nederland ruim twee keer zo
hoog zijn als het percentage waarmee de Europese Commissie rekening
houdt. Deze leden vragen de Minister om haar zorgen hierover te uiten in
de Eurogroep en rekening te houden met realistischere inflatiecijfers, ook
in Europa.
Zoals ook is aangegeven in de geannoteerde agenda van deze vergaderingen herkent Nederland de verwachting dat de hoge inflatie in de loop
van 2022 zal afnemen vanaf het huidige verhoogde niveau. Dit neemt niet
weg dat de inflatievooruitzichten momenteel zeer onzeker zijn, zeker
gezien de huidige ontwikkelingen in Oekraïne. Indien de inflatie langduriger hoog blijft, kan dit het risico met zich meebrengen van een snelle
verslechtering van financieringsvoorwaarden. Dit kan t het economisch
herstel in de weg zitten. In verband met de wens om te spreken over de
Russische inval van Oekraïne tijdens de informele Ecofinraad heeft het
Franse voorzitterschap, mede op verzoek van Nederland, een speciale
werksessie over Oekraïne geagendeerd en stond de werklunch ook in het
teken van Oekraïne. Tijdens de werksessie over Oekraïne is gesproken
over het aangenomen pakket aan sancties en hoever de sancties dienen te
gaan. Daarnaast werd door een aantal lidstaten ook de gevolgen op het
gebied van hoge gasprijzen en de toestroom van vluchtelingen benoemd.
De Europese Commissie heeft in februari de economische vooruitzichten
geactualiseerd in de Winterraming en komt naar verwachting bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1814

6

jaarlijkse Lenteraming met een actualisatie van de inflatiecijfers. Het CPB
komt halverwege maart met een actualisatie van de economische
vooruitzichten voor Nederland.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of zij kennis heeft genomen
van het besluit van de Europese Commissie om toegang van Russische
banken tot de Europese markt te weigeren. Deze leden vragen de Minister
wat dit in de praktijk kan betekenen voor Nederland. Voorts vragen deze
leden om de opvatting van de Minister over de reikwijdte van deze
sanctie. De leden van de SP-fractie vragen de Minister voorts of zij kan
uitsluiten dat Russen die onderhevig zijn aan sancties vanuit de Europese
Unie op enige wijze gebruikmaken van de Nederlandse financiële sector
of het fiscale vestigingsklimaat, waaronder het verdragennetwerk. Hoe
wordt erop toegezien dat zij niet via bijvoorbeeld Nederlandse brievenbusfirma’s sancties vermijden? Deze leden vragen de Minister verder om
uit te sluiten dat Rusland wapens inzet waarvan de winst door Nederland
is gesluisd.
Het kabinet is bekend met de besluiten waarmee in twee tranches
verschillende Russische banken uitgesloten worden van Europese
financiering. Nederlandse financiële instellingen hebben een beperkte
blootstelling op Russische banken. Voor de Russische banken betekent het
dat zij geen financiering van Europese instellingen kunnen ontvangen en
dat daar ook geen bijstand in verleend mag worden. Ook is aanvullend
bepaald dat geen leningen met deze banken aangegaan mogen worden.
Daarmee hebben de banken effectief geen toegang meer tot kapitaal in de
Europese Unie.
Als het gaat om personen en bedrijven die op sanctielijsten zijn geplaatst,
geldt dat alle tegoeden moeten worden bevroren door instellingen die
deze personen of bedrijven als cliënt hebben. Daarnaast mogen geen
diensten meer verleend worden door financiële instellingen, waaronder
trustkantoren. Het verbod geldt ook in geval een bedrijf niet op de lijst
staat, maar het bedrijf een uiteindelijk belanghebbende heeft die wel op
de lijst staat. Daarmee kan de Europese, en dus ook Nederlandse,
financiële sector geen diensten meer verlenen aan deze personen en
bedrijven. Over de middelen die door vennootschappen zijn heengegaan
en waarvoor die middelen worden ingezet, kan ik niets zeggen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie.
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister om in het licht van de
situatie in Oekraïne de Ecofinraad te benutten om te bezien welke nadere
sancties kunnen worden getroffen om de toegang tot financiële middelen
van Rusland in Europa verder te beperken. Is de Minister bereid dit
onderwerp toe te voegen aan de voorgestelde agenda?
Zoals is aangegeven in het antwoord op vragen van de leden van de
D66-fractie, moeten sancties een verregaande impact hebben op de
Russische economie en het Russische financiële systeem. In de informele
Ecofinraad is de agenda vrijgemaakt en zijn alle mogelijke sancties tegen
het licht gehouden ter gedachtevorming en om de uitvoering te coördineren. De Raad Buitenlandse Zaken van de Europese Unie heeft vrijdag
een tweede pakket sancties vastgesteld. Vervolgens is in de ochtend op
28 februari een aanvullend pakket bekend gemaakt.
Nog steeds fungeren Nederlandse brievenbusfirma’s als doorvoerhaven
voor Russische investeringen, constateren deze leden. Is de Minister
bereid om per ommegaande maatregelen te treffen om de veelal
anonieme bv’s en holdings door te lichten en, wanneer deze banden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1814

7

onderhouden met Russische politici en bedrijven, per direct een halt toe te
roepen? Zo nee, waarom niet? De leden van de PvdA-fractie vragen om
een soortgelijke oproep te doen aan de andere leden van de Ecofinraad
om een eensgezind front te vormen naar buiten. Het mag volgens deze
leden niet zo zijn dat opgelegde sancties kunnen worden ontweken of dat
deze minder effectief zijn door in Nederland gevestigde brievenbusfirma’s.
De inzet van sancties tegen van personen in de eerste twee sanctiepakketten is om de verantwoordelijken voor de erkenning van Donetsk en
Loehansk en de invasie van Oekraïne te raken. Door plaatsing op de
sanctielijst worden hun tegoeden bevroren en mogen zij niet naar de EU
reizen. Niemand mag daarnaast geld beschikbaar stellen of gelden
verplaatsen voor personen of partijen die op de sanctielijst staan. Het
sanctiepakket bevat verschillende maatregelen waarmee financiële
diensten aan en stromen van en naar Russische entiteiten en personen
aan banden worden gelegd. De Sanctiewet schrijft voor dat financiële
instellingen maatregelen treffen om te controleren of relaties van de
instelling voorkomen op één of meerdere sanctielijsten. Het begrip
«relatie» is ruim gedefinieerd omdat zowel het direct als het indirect ter
beschikking stellen van financiële middelen of diensten onder de
sanctiemaatregelen valt. Relaties kunnen bijvoorbeeld naast de cliënt zelf,
ook de uiteindelijke belanghebbende, begunstigden van een product,
betrokkene(n) bij een financiële transactie waarbij een doelvennootschap
van een trustkantoor partij is of bestuurders van cliënten en aan cliënten
gerelateerde partijen zijn. Financiële instellingen zijn op grond van de Wet
ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme verplicht om
voor elke cliënt de UBO te identificeren.
Daarnaast heeft Nederland in Europees verband gepleit voor sancties
gericht op trustkantoren. Trustdienstverlening aan Russische cliënten
(personen en bedrijven) rechtstreeks of als de uiteindelijk begunstigde van
het geld Russisch is, zou verboden moeten worden. Trustdienstverlening
wordt doorgaans alleen afgenomen door grotere bedrijven of zeer
vermogende particulieren. Door deze maatregel wordt deze categorie
Russen geraakt en niet de «gewone» Russen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met afschuw kennisgenomen
van de ontwikkelingen in Oekraïne. Zij hebben hierover een aantal vragen
aan het kabinet en hebben daarnaast enkele andere vragen. De leden van
de GroenLinks-fractie vragen het kabinet welke rol de Ecofinraad van
26 februari 2022 zal spelen in het bepalen van de beleidsrespons vanuit de
Europese Unie. Hoe zal dit samenhangen met de architectuur van het
gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid?
Het kabinet acht het van groot belang dat de EU gecoördineerd en
geïntegreerd handelt, zeker in tijden van crisis. (Financiële) sancties en de
implementatie daarvan zijn dan ook onderwerp van gesprek in zowel de
Raad Buitenlandse Zaken van de Europese Unie als de Ecofinraad. Na
afloop van de informele Ecofinraad is een gezamenlijke verklaring
gepubliceerd waarin de Ministers van financiën, de Europese Commissie
en de Europese Centrale Bank benadrukten dat zij de sancties zullen
implementeren, de Europese Commissie en de ECB de consequenties van
het afsluiten van Russische banken van het financieel systeem zullen
onderzoeken en dat alle opties op tafel liggen bij het vormgeven van
verdere sancties.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet wat de overwegingen zijn om wel of niet in te zetten op sancties die de Russische
energiesector raken. De leden van de GroenLinks-fractie vragen voorts of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1814

8

Nederland zich er hard voor gaat inzetten dat er geen carve-outs komen in
de sancties voor bijvoorbeeld luxegoederen en diamanten, zoals sommige
lidstaten mogelijk wensen.
Zoals het kabinet steeds heeft aangegeven, is de Nederlandse inzet
gericht op zo stevig mogelijke maatregelen richting Rusland. Wat het
kabinet betreft moeten alle opties op tafel liggen bij het vormgeven van
sancties en andere maatregelen. Het kabinet brengt dit standpunt in alle
Brusselse gremia in, waaronder de Europese Raad, de Raad Buitenlandse
Zaken en de Ecofinraad.
De leden van de GroenLinks-fractie merken bovendien op dat ten tijde van
de beantwoording van deze vragen, de Europese Unie waarschijnlijk een
sanctiepakket afgekondigd zal hebben. De leden van de GroenLinks-fractie
vragen of het kabinet bereid is per brief de Kamer te informeren over de
effecten van deze sancties op het terrein van de bewindspersonen van het
Ministerie van Financiën – hetgeen dus met name toeziet op ons fiscale
stelsel, doorstroomvennootschappen met Russische, zogenoemde
ultimate beneficial owners (UBO’s) op Nederlandse bodem, en de
Nederlandse en Europese financiële sector en stabiliteit.
Het kabinet is bereid de Kamer te informeren over de effecten van deze
sancties op het terrein van de bewindspersonen van het Ministerie van
Financiën en zal dit doen via het verslag van de Eurogroep en Ecofinraad
van 25 en 26 februari jl. of anders separaat per brief.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet hoeveel geld van
Russische UBO’s in Nederland is gestald, onder andere via doorstroomvennootschappen.
De leden van de GroenLinks-fractie menen dat Nederland bijzondere
financiële banden heeft met Rusland vanwege het grote aantal
doorstroomvennootschappen in Nederland met Russische UBO’s. Zij
vragen of het kabinet dit kan bevestigen. Deze leden vragen bovendien
wat dit betekent voor de sancties die Nederland in EU-verband gaat
opleggen. Op welke manier raken deze de genoemde doorstroomvennootschappen?
In 2020 was er vanuit Rusland naar schatting € 27 miljard direct in
Nederland geïnvesteerd, met name in bijzondere financiële instellingen
(bfi’s).4 Dit is 0,7% van het totaal aan buitenlandse investeringen in
Nederland. Het is niet duidelijk hoeveel er mogelijk via andere landen in
Nederland door Russische UBO’s is geïnvesteerd. Rusland neemt
daarmee een belangrijke plek in de totale investeringen in Nederland,
maar dit is niet zoveel als andere landen zoals Duitsland, België, Verenigd
Koninkrijk, de Verenigde Staten, etc.
In de genoemde twee sanctie-pakketten is ook een groot aantal extra
personen in de kring rond Poetin (er stonden sinds de sancties uit 2014
ook al personen op die lijst) op de sanctielijst opgenomen evenals een
groot aantal staatsbedrijven. Vanwege de werking van sanctiestelsel
zullen de maatregelen ook doorstroomvennootschappen raken, als zij
relaties hebben met gesanctioneerde entiteiten of personen.
De inzet van de sanctionering van personen in de twee sanctiepakketten is
om de verantwoordelijken voor de erkenning van Donetsk en Loehansk te
raken, hun tegoeden worden bevroren door de sanctionering. Niemand
mag geld beschikbaar stellen of gelden verplaatsen voor personen of
partijen die op de sanctielijst staan. Het sanctiepakket bevat verschillende
4

Bron: DNB, Tabel 12.16, Buitenlandse directe investeringen in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1814

9

maatregelen waarmee financiële diensten aan en stromen van en naar
Russische entiteiten en personen aan banden worden gelegd. De
Sanctiewet schrijft voor dat een financiële instellingen maatregelen treffen
om te controleren of relaties van de instelling voorkomen op één of
meerdere sanctielijsten. Het begrip «relatie» is ruim gedefinieerd omdat
zowel het direct als het indirect ter beschikking stellen van financiële
middelen of diensten onder de sanctiemaatregelen valt. Relaties kunnen
bijvoorbeeld naast de cliënt zelf, ook de uiteindelijke belanghebbende,
begunstigden van een product, betrokkene(n) bij een financiële transactie
waarbij een doelvennootschap van een trustkantoor partij is of
bestuurders van cliënten en aan cliënten gerelateerde partijen zijn.
Financiële instellingen zijn op grond van de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme verplicht om voor elke cliënt de
UBO te identificeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1814

10