Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1778
Vragen van de leden Ten Broeke (VVD), Servaes (PvdA), Van Bommel (SP),
Omtzigt (CDA), De Roon (PVV), Sjoerdsma (D66) en Bontes (Groep
Bontes/Van Klaveren) aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en van
Veiligheid en Justitie over het rondetafelgesprek van 22 januari 2016 over de
beleidsreactie onderzoeksrapporten over MH17 (ingezonden 26 januari 2016).
Antwoord van Minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie) en de Minister
van Buitenlandse Zaken (ontvangen 8 maart 2016).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het rondetafelgesprek in de Tweede Kamer op
22 januari 2016 over MH17, met name het besprokene tijdens blok 5 over
vervolging en berechting?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Heeft u kennisgenomen van de ingediende position papers van de sprekers
tijdens blok 5 over vervolging en berechting?
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Kunt u reflecteren op het besprokene tijdens blok 5 over vervolging en
berechting?
Antwoord 3
De genodigden hebben zich vanuit hun respectievelijke en gewaardeerde
expertise uitgelaten over verschillende uitdagingen waarvoor de bij het
strafrechtelijk onderzoek betrokken landen zich mogelijk gesteld zien. Daarbij
zijn onder meer modaliteiten voor vormgeving van vervolging en berechting
besproken. Het kabinet heeft aandachtig en met interesse kennis genomen
van hetgeen tijdens het rondetafelgesprek in uw Kamer en in de position
papers die daaraan voorafgaand zijn ingediend aan de orde is gesteld.

ah-tk-20152016-1778
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Vraag 4
Kunt u daarbij in het bijzonder ingaan op de opmerkingen van de heer
Knoops over het belang om eerst een bewijsrechtelijke positie te krijgen
alvorens te kiezen voor de berechtingsvorm?
Antwoord 4
De heer Knoops heeft, kort samengevat, gesteld dat keuzes met betrekking tot
de vormgeving van vervolging en berechting mede afhankelijk zijn van het
verloop en de uitkomsten van het strafrechtelijk onderzoek en dat het op dit
moment verstandig is alle opties open te houden. Het kabinet onderschrijft
die notie, zoals ook tot uitdrukking gebracht in de brief over radar- en
satellietgegevens en strafrechtelijk onderzoek d.d. 21 januari jl.
Vraag 5
Kunt u tevens ingaan op de opmerkingen van de heer Wladimiroff over het
betrekken van Rusland bij de vervolging? Is de suggestie om een gemeenschappelijk Nederlands-Russisch tribunaal op te richten, mogelijk gevestigd in
Rusland, een optie waar u rekening mee houdt?
Antwoord 5
De heer Wladimiroff heeft in zijn position paper en tijdens het rondetafelgesprek geopperd te onderzoeken of tussen de in het Joint Investigation Team
samenwerkende landen en de Russische Federatie afspraken kunnen worden
gemaakt over een vorm van gezamenlijke berechting. Daarbij is het voorbeeld
gegeven van een hybride tribunaal met rechters van verschillende nationaliteiten, waaronder de Nederlandse en de Russische (zie pt. 14 op blz. 4 van
het position paper van de heer Wladimiroff). Zoals in de brief over radar- en
satellietgegevens en strafrechtelijk onderzoek d.d. 21 januari jl. gesteld, werkt
Nederland in nauw overleg met de bij het Joint Investigation Team betrokken
staten en in afwachting van de uitkomsten van het strafrechtelijk onderzoek
twee opties voor vervolging en berechting nader uit, namelijk a) nationale
vervolging en berechting in één van de betrokken landen en b) vervolging en
berechting door een internationaal tribunaal. Daarbij worden op voorhand
geen mogelijkheden uitgesloten.
Vraag 6
Kunt u tevens ingaan op de gemaakte opmerkingen over artikel 552y van het
Wetboek van Strafvordering? Kunt u daarbij tevens een reactie geven op het
bericht «Juridische obstakels bij berechting daders MH17»1, waarin hoogleraar Ward Ferdinandusse stelt dat artikel 552y van het Wetboek van Strafvordering de berechting van de daders van de ramp met de MH17 in de weg
staat? Klopt het dat u de opvatting van professor Ferdinandusse bestrijdt? Zo
ja, met welke argumentatie?
Antwoord 6
Tijdens het rondetafelgesprek is aandacht besteed aan hetgeen op dit
moment in artikel 552y van het Wetboek van Strafvordering is geregeld. Dit
artikel bepaalt dat een verzoek tot overname van strafvervolging tegen een
vreemdeling met een vaste woon- of verblijfplaats buiten Nederland wordt
afgewezen. Het kabinet wil benadrukken dat, anders dan de berichtgeving
suggereert, de heer Ferdinandusse in zijn oratie niet heeft gesteld dat het
Nederlandse recht geen mogelijkheden kent om (potentiële) verdachten van
het neerhalen van vlucht MH17 te berechten en dat Nederland daartoe geen
rechtsmacht heeft.
Als gevolg van de modernisering van de wettelijke bepalingen over rechtsmacht in 2014 heeft Nederland adequate mogelijkheden om misdrijven die
buiten Nederland zijn begaan, te vervolgen (wet van 27 november 2013,
Stb. 484). Eén van de aanknopingspunten voor Nederlandse rechtsmacht in
de wettelijke regeling is dat er sprake is van een (ernstig) misdrijf dat is
begaan tegen een Nederlander (artikel 5 van het Wetboek van Strafrecht).
In zijn oratie heeft de heer Ferdinandusse bij wijze van voorbeeld een
scenario geschetst waarbij Nederland (potentiële) verdachten voor het delict
moord, gepleegd op de inzittenden van vlucht MH17, in Nederland zou willen
1

NRC Handelsblad, 20 januari 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

vervolgen. De heer Ferdinandusse heeft betoogd dat in dit scenario het
wenselijk zou kunnen zijn om strafvervolging over te nemen, teneinde zeker
te stellen dat Nederland ook ten behoeve van moord gepleegd op nietNederlandse slachtoffers zou kunnen vervolgen. Om onnodige discussies
over de reikwijdte van de Nederlandse rechtsmacht te voorkomen acht ook
het kabinet het wenselijk dat in een dergelijk scenario, mocht dat op basis
van de uitkomsten van het strafrechtelijk onderzoek aan de orde zijn,
bijvoorbeeld Oekraïne rechtsmacht overdraagt aan Nederland. In dat kader is
aanpassing van artikel 552y van het Wetboek van Strafvordering wenselijk.
Die wenselijkheid heeft het kabinet overigens al eerder onderkend. Een
wetsvoorstel dat voorziet in de wijziging van artikel 552y ligt op dit moment
voor advies bij de Raad van State.
De beslissing over hoe en waar de vervolging en berechting plaats zal
vinden, is om de hiervoor uiteengezette redenen, op dit moment nog niet aan
de orde. Het strafrechtelijk onderzoek loopt. Mocht er met het oog op de
eventuele berechting van misdrijven gerelateerd aan het neerhalen van MH17
behoefte zijn om het wetgevingsproces te versnellen zullen de beschikbare
mogelijkheden daartoe aangegrepen worden.
Vraag 7
Kunt u tevens ingaan op de gemaakte opmerkingen over het protocol bij een
internationaal tribunaal en het recht van nabestaanden om bij het proces
betrokken te zijn bij een nationale of een internationale procesgang? Wat is
uw visie op de betrokkenheid van nabestaanden bij de komende rechtsgang?
Wat is uw mening over de gemaakte opmerkingen van de heer Sluiter
hieromtrent tijdens het rondetafelgesprek?
Antwoord 7
De heer Sluiter heeft gesteld dat in zijn visie de mogelijkheden voor
nabestaanden, om zich als benadeelde partij te voegen in het strafproces, in
het conceptstatuut ter oprichting van een VN VR-tribunaal tekort schoten. De
positie en betrokkenheid van nabestaanden bij het strafproces is van meet af
aan een van de uitgangspunten van het kabinet geweest. Het kabinet heeft
goede notie genomen van hetgeen daaromtrent door de heer Sluiter is
opgemerkt en zal zijn opmerkingen in overweging nemen bij de nadere
uitwerking van de optie voor vervolging en berechting door een internationaal tribunaal.
Vraag 8
Kunt u deze vragen beantwoorden vóór het debat in de Tweede Kamer over
het rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid naar de ramp met de
MH17?
Antwoord 8
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3