Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1578

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 september 2023
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 24 juli 2023 over
de geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad van 25 juli 2023
(herbeoordeling van de werkzame stof glyfosaat) (Kamerstuk 21 501-32,
nr. 1565).
De vragen en opmerkingen zijn op 17 juli 2023 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van
22 september 2023 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Amhaouch
Adjunct-griffier van de commissie,
Dekker

kst-21501-32-1578
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-32, nr. 1578

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Inmiddels heeft uw Kamer een motie aangenomen (Handelingen II
2022/23, nr. 106, item 6) (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1570) om tegen de
Europese goedkeuring van glyfosaat te stemmen. Ik zal uw Kamer op
korte termijn informeren over de wijze waarop ik invulling zal geven aan
deze motie. Hieronder zal ik feitelijk ingaan op uw vragen over de
glyfosaat herbeoordeling.
D66
1
De leden van de D66-fractie hebben ten slotte enkele vragen over de
uitkomsten van een onderzoek van de European Food Safety Authority
(EFSA) over glyfosaat. Hoewel het volledige onderzoek nog moet worden
gepubliceerd, vragen deze leden wat de reactie van de Minister is op de
belangrijkste bevindingen. Vindt de Minister het terecht dat stoffen alleen
als «kritisch» worden gedefinieerd wanneer ze effect hebben op alle
voorgeschreven toepassingen? Wanneer een stof niet als kritisch wordt
geïdentificeerd, kan deze dus worden toegelaten, zelfs als er potentieel
ernstige schadelijke effecten zijn op sommige, maar niet alle, gebieden.
Hoe reflecteert de Minister hierop?
Antwoord
Het Europese systeem bestaat uit twee stappen: de Europese stofgoedkeuring en de nationale middeltoelating. Verordening 1107/2009 (EC) geeft
aan dat een werkzame stof kan worden goedgekeurd als «op basis van het
ingediende dossier wordt verwacht dat een toelating in minstens één
lidstaat mogelijk is voor minstens één gewasbeschermingsmiddel dat de
werkzame stof in kwestie bevat en voor minstens één van de representatieve gebruiksdoeleinden». EFSA heeft geconcludeerd dat voor glyfosaat
geen kritische zorgpunten zijn geïdentificeerd; wel zijn er drie open punten
die door lidstaten bij de middeltoelatingen in het wettelijke gebruiksvoorschrift kunnen worden opgelost. Het betreft de volgende punten:
• In het aanvraagdossier ontbreekt een specifieke proefdierstudie om uit
te kunnen sluiten dat een onzuiverheid in glyfosaat DNA-schade kan
veroorzaken. Op basis van twee andere studies kan echter worden
geconcludeerd dat deze onzuiverheid geen DNA-schade veroorzaakt.
Daarnaast stelt de EC voor een maximumgehalte van deze onzuiverheid als goedkeuringsvoorwaarde op te nemen die door het Ctgb zal
worden getoetst bij de (her)beoordeling van glyfosaathoudende
middelen. Daarmee worden mogelijke negatieve effecten van deze
verontreiniging op de gezondheid van mensen uitgesloten.
• Het aanvraagdossier bevatte onvoldoende data over een specifieke
metaboliet (AMPA) van glyfosaat als residu in volggewassen. EFSA
geeft aan dat deze metaboliet in heel kleine hoeveelheden aanwezig
kan zijn in bepaalde gewassen die worden geteeld op velden waar
eerder glyfosaat is gebruikt. EFSA geeft echter aan dat dergelijke
residuen niet tot een risico voor consumenten zullen leiden. De EC
geeft daarom aan dat lidstaten dit onderdeel bij de (her)beoordeling
van glyfosaathoudende middelen moeten beoordelen en indien nodig
aanvullende wetenschappelijke data kunnen eisen.
• In het aanvraagdossier ontbreken data over mogelijke effecten op
waterplanten die boven het wateroppervlak uitsteken en direct in
aanraking komen met spuitnevel. De EC heeft aangegeven dat
lidstaten dit punt tijdens de beoordeling voor de toelating voor
glyfosaathoudende middelen moeten meenemen en waar nodig
maatregelen kunnen voorschrijven, zoals bufferzones of technieken
om verwaaiing van de spuitnevel te verminderen (driftreducerende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-32, nr. 1578

2

maatregelen). Hiermee worden onaanvaardbare effecten op waterplanten voorkomen.
Het Europese voedselveiligheidsagentschap EFSA hanteert het begrip
«kritiek zorgpunt» wanneer uit de risicobeoordeling volgt dat voor geen
enkel van de aangevraagde representatieve gebruiksdoeleinden (toepassingen) van een gewasbeschermingsmiddel een veilig gebruik is
aangetoond. Een werkzame stof wordt dan niet goedgekeurd, tenzij het
aantoonbaar mogelijk is om de risico’s met bepaalde maatregelen
voldoende terug te brengen (risicomitigatie). Is er geen «kritiek zorgpunt»,
dan is er dus minstens één representatieve toepassing die wel veilig is
bevonden en kan de stof in principe worden goedgekeurd.
In de tweede stap beoordeelt een lidstaat of een middel, op basis van een
Europees goedgekeurde stof, ook daadwerkelijk veilig kan worden
toegepast voor het aangevraagde gebruik en binnen de nationale
omstandigheden. In Nederland wordt deze beoordeling door het Ctgb
uitgevoerd waarbij wordt gekeken welke restricties moeten worden
voorgeschreven om er voor te zorgen dat elk gebruik veilig is voor mens,
dier en milieu.
2
Wat is zijn reactie op de nog openstaande kwesties met betrekking tot
toxiciteit, biodiversiteit en ecotoxiciteit? De EFSA meldt dat het risico dat
glyfosaat vormt voor de natuur zeer moeilijk te onderzoeken is vanwege
de complexiteit en diversiteit van factoren. De EFSA stelt dat er geen
geharmoniseerde methodologie is om het risico te onderzoeken en dat er
op basis van de beschikbare informatie geen sterke conclusies kunnen
worden getrokken.
Antwoord
EFSA concludeert dat er geen kritische zorgpunten zijn maar identificeert
wel een aantal open punten. Het is gebruikelijk dat bij de risicobeoordeling van werkzame stoffen een of enkele onderdelen niet volledig
kunnen worden afgerond. Dit geeft niet direct reden tot zorg, maar hier
moet nog goed naar gekeken worden. Lidstaten moeten, indien relevant,
naar aanleiding van de open punten bij de nationale middeltoelatingen
aanvullende restricties opleggen zodat een veilig gebruik gegarandeerd is.
Daarom stelt de EC voor de drie open punten aanvullende maatregelen
voor op zowel op EU-niveau als lidstaatniveau.
EFSA meldt inderdaad dat onkruiden voor sommige dier- of insectensoorten een belangrijke habitat of bron zijn van voedsel. Het gebruik van
onkruidbestrijdingsmiddelen of niet-chemische methoden, zoals schoffelen, kan via het wegnemen van onkruiden een indirect effect hebben op
de biodiversiteit. EFSA geeft aan dat dit niet uniek is voor glyfosaathoudende middelen en dat er geen methodiek beschikbaar is om dergelijke
effecten van gewasbeschermingsmiddelengebruik te beoordelen en te
bepalen wanneer dergelijke effecten nog acceptabel zijn of niet. Ik ben dan
ook blij dat het Ctgb de EC inmiddels heeft gevraagd om EFSA een
mandaat te geven om een dergelijke methodiek te ontwikkelen.
3
Daarnaast vermeld de EFSA dat er bij de helft van de voorgeschreven
manieren om glyfosaat te gebruiken een hoog langetermijnrisico is voor
zoogdieren. Zijn deze langetermijnrisico’s er dus ook voor mensen? Wat
zijn deze risico’s?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-32, nr. 1578

3

EFSA constateert voor twaalf toepassingen van glyfosaat een risico voor
kleine, plantenetende zoogdieren, zoals muizen. Op basis van de
beschikbare wetenschappelijke informatie kunnen deze toepassingen niet
worden toegelaten. Er is geen risico geconstateerd voor mensen. Bij de
nationale (her)beoordeling van glyfosaathoudende middelen dienen
lidstaten ook de risico’s voor kleine plantenetende zoogdieren te beoordelen en alleen toepassingen toe te laten die veilig zijn bevonden.
4
Deelt de Minister de mening dat er meer duidelijkheid moet komen op
bovengenoemde zaken voordat er eventueel sprake kan zijn van
verlenging?
Antwoord
Ik vind het belangrijk de door EFSA genoemde open punten goed
geadresseerd worden in de toelatingsbeoordeling. Zoals ik heb aangegeven kan dat in de tweede stap in het proces: de (her)beoordeling van
glyfosaathoudende middelen door de lidstaten, voor Nederland het Ctgb
waarbij alleen toepassingen mogen worden toegelaten die bewezen veilig
zijn.
PvdD
1
De leden van de PvdD-fractie zijn daarnaast geschokt over het rapport van
de EFSA waaruit zou blijken dat er «geen kritieke problemen» zouden zijn
betreffende ’s werelds meest gebruikte landbouwgif glyfosaat, hoewel er
wel veel ontbrekende informatie blijkt te zijn. Kan de Minister bevestigen
dat er onder andere informatie mist over de risico’s van glyfosaatresten
op voedsel voor consumenten? Klopt het dat er ook informatie ontbreekt
over de effecten van glyfosaat op waterplanten?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 1 en 2 van D66.
2
Hoe beoordeelt de Minister de uitspraak van de EFSA dat het algemene
risico van glyfosaat voor de biodiversiteit vooralsnog niet te meten is,
omdat er nog geen overeenstemming is over de onderzoeksmethoden en
de specifieke beschermdoelen?
Antwoord
EFSA geeft aan dat onkruiden voor sommige dier- of insectensoorten een
belangrijke habitat of bron zijn van voedsel. Het gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen of niet-chemische methoden, zoals schoffelen, kan via
het wegnemen van onkruiden een indirect effect hebben op de biodiversiteit. EFSA geeft aan dat dit niet uniek is voor glyfosaathoudende
middelen en dat er geen methodiek beschikbaar is om dergelijke effecten
te beoordelen en te bepalen wanneer dergelijke effecten nog acceptabel
zijn of niet. Ik ben dan ook blij dat het Ctgb de EC inmiddels heeft
gevraagd om EFSA een mandaat te geven om een dergelijke methodiek te
ontwikkelen.
3
Deze leden vragen de Minister ook hoe hij het beziet dat deze risicobeoordeling van de EFSA, net als eerdere Europese risicobeoordelingen,
voornamelijk is gebaseerd op onderzoek dat is aangeleverd door de
pesticidefabrikanten zelf. Erkent de Minister dat er een grote prikkel in
dergelijk onderzoek schuilt om de resultaten te positief te interpreteren en
risico’s onderbelicht te laten? Deelt u de zorg dat het Europese beoorde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-32, nr. 1578

4

lingssysteem structureel te weinig gewicht geeft aan onafhankelijk
wetenschappelijk onderzoek naar deze stoffen? Deze leden benadrukken
dat er namelijk vele onafhankelijke studies zijn die wijzen op het risico van
glyfosaat op kanker, de ziekte van Parkinson, de schadelijkheid voor het
bodemleven en de schadelijkheid voor het waterleven. Deze leden
verzoeken de Minister met klem zich niet te laten leiden door de studies
en lobby van de pesticidebedrijven en om tegen een nieuwe toelating van
glyfosaat te stemmen wanneer dit op de agenda komt.
Antwoord
De vier rapporterende lidstaten en EFSA hebben hun beoordeling
gebaseerd op studies aangeleverd door de aanvragers (industrie) en op
studies uit de wetenschappelijke literatuur. Deze studies moeten aan
strenge wetenschappelijke eisen voldoen en worden door lidstaten en
EFSA beoordeeld aan de hand van vaste methodieken en richtsnoeren. In
totaal zijn circa 2.400 studies beoordeeld, waaronder circa 800 uit
onafhankelijke wetenschappelijke literatuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-32, nr. 1578

5