Grenzen slechten
De zorg in Zeeland

Verslag van een verkenning
Foto omslag: E. Heijdens

Gr
enz
ensl
echt
en
Dezor
gi
nZeel
and

Ver
sl
agvaneenver
kenni
ng
Amer
sf
oor
t
,j
anuar
i2015
J.
F.deBeer

Inhoudsopgave
Samenvatting ....................................................................................................... 4
Hoofdstuk 1 Inleiding en verantwoording ........................................................ 5
1.1 Opdracht ....................................................................................................... 5
1.2 Werkwijze .................................................................................................... 6
1.3 Tholen........................................................................................................... 7
1.4 Tandartsen .................................................................................................... 7
1.5 Ontwikkelingen tijdens de opdrachtperiode ................................................ 7
1.6 Verantwoording............................................................................................ 8
1.7 Met dank aan ................................................................................................ 8
Hoofdstuk 2 Waarneming ................................................................................ 11
2.0 Inleiding ..................................................................................................... 10
2.1 Huisartsenzorg............................................................................................ 10
2.2 Zorggroepen ............................................................................................... 11
2.3 Huisartsenposten ........................................................................................ 11
2.4 Farmacie ..................................................................................................... 12
2.5 Ketenzorg ................................................................................................... 12
2.6 Anderhalvelijnszorg ................................................................................... 13
2.7 Geboortezorg .............................................................................................. 13
2.8 Ambulancezorg .......................................................................................... 14
2.9 Mobiele Medische teams............................................................................ 15
2.10 Ziekenhuiszorg ......................................................................................... 15
2.11 Zelfstandige behandelcentra (ZBC's) ....................................................... 17
2.12 Gespecialiseerde medische voorzieningen in Zeeland ............................ 17
2.13 Ondersteunende diensten ......................................................................... 18
2.14 Regiomaatschappen.................................................................................. 18
2.15 GGZ .......................................................................................................... 18
2.16 Verpleging, Verzorging, Thuiszorg ......................................................... 19
2.17 Gehandicaptenzorg ................................................................................... 20

1

Hoofdstuk 3 Kwetsbare zorg: een tussenstand............................................... 22
Hoofdstuk 4 Factoren die samenwerking in de weg staan en bevorderen .. 24
4.1 Wat staat samenwerking in de weg? .......................................................... 23
4.2 Wat kan samenwerking bevorderen? ......................................................... 23
Hoofdstuk 5 Beoordeling, aanbevelingen en hoe verder? ............................. 24

Bijlagen

3

Samenvatting
Zorgen over de houdbaarheid van een robuuste zorginfrastructuur bracht Provinciale Staten van Zeeland tot het initiatief een verkenning te laten uitvoeren
naar belemmeringen die samenwerking in de zorg in de weg staan en kansen die
samenwerking kunnen bevorderen.
Aan de vier maanden van mijn verkenningsopdracht heb ik een onrustig beeld
overgehouden. Perspectief is de Zeeuwse burger die als patiënt of cliënt is aangewezen op een bereikbare en vertrouwde Zeeuwse zorg. Is er ruimte voor een
Zeeuwse aanpak? Is er werkelijk zoiets als ‘Zeeuws denken’? En wat is dit dan?
Er zijn voldoende obstakels die samenwerking in de weg staan: fysieke, culturele, emotionele. ‘Eilanddenken’ is een veelgehoord stereotype. In het relatief uitgestrekte, waterrijke en dunbevolkte Zeeland geen opsteker als het gaat om
houdbare zorg. De zorginfrastructuur is op hoofdonderdelen zwak en met name
in de cure kwetsbaar. De middelpuntvliedende krachten beperken zich beslist
niet tot de ‘flanken’.
Tegenover dit beeld staan evenzovele kansen. Zeeland heeft de schaal en de potentie om zich te ontwikkelen tot een landelijk voorbeeld voor anderhalvelijnsen ketenzorg. Zoek over de eilanden heen domeinoverstijgende professionele
verbindingen die de zorg verduurzamen, het werk leuker maken en dus tot betere zorg leiden.
Uiteindelijk regelen de Zeeuwen zelf hun zorg. Makkelijk is dit niet. Een gevoel
van brede maatschappelijke urgentie en een gemeenschappelijke aanpak moet de
verandering mogelijk maken. Er is geen vanzelfsprekende autoriteit. De eerstaangewezen partij zijn de zorgverzekeraars, maar om hun rol te spelen moeten
zij kunnen rekenen op voldoende draagvlak en veranderingsbereidheid.
Landelijk moet het besef er zijn dat regels en bekostigingssystemen op Zeeuwse
maat moeten worden gesneden; Zeeland is geen Randstad.
Samenwerken bewerken en versterken.
Grenzen slechten.

4

Hoofdstuk 1 Inleiding en verantwoording
1.1 Opdracht
Provinciale Staten van Zeeland besloot op 4 juli 2014 een ‘Verkenner Samenwerking Zeeuwse Zorg’ aan te stellen (bijlage 1). Achtergrond van dit besluit is
de (aanhoudende) zorg over de toekomstbestendigheid van de Zeeuwse zorginfrastructuur.
Landelijk is de zorgsector sterk in beweging, zoals schaalverandering in de ziekenhuiszorg, minder financiële middelen, omvorming van de AWBZ naar de
WMO en de Wet Langdurige Zorg.
Voor Zeeland telt de naar Nederlandse verhoudingen bijzondere geografie, de
relatieve uitgestrektheid en idem dunbevolktheid. Een bevolking die (in delen
van Zeeland) krimpt en in heel Zeeland vergrijst.
Zorgvoorzieningen zijn bestemd voor de bevolking. Zorg levert ook hoogwaardige werkgelegenheid op. Een goede zorginfrastructuur is van groot belang voor
een gunstig vestigingsklimaat van bedrijven. Toeristen rekenen op -acute- zorg
die zij tijdens hun vakantie mogelijk nodig hebben.
De Provincie Zeeland heeft als regionaal openbaar bestuur geen zeggenschap
over de grotendeels private zorgsector. Het trekt zich evenwel het evidente
maatschappelijk en economisch belang van een goede zorg en zorginfrastructuur
aan. Begrijpelijk, omdat men daarop ook aangesproken wordt.
Gedeputeerde Staten van Zeeland heeft mij de opdracht tot verkenner verleend.
Deze laat zich in de kern als volgt omschrijven: breng specifieke factoren in
beeld die samenwerking in de zorg in de weg staan en tevens welke elementen
(kansen) samenwerking zouden kunnen bevorderen.
Mijn opdracht strekt zich uit tot ‘zorgvoorzieningen die verstrekkingen aanbieden in het kader van het basispakket van de Zorgverzekeringswet en de (intramurale) AWBZ voorzieningen, die in de toekomst vallen onder de ontwerp
WLZ’. Zorgvoorzieningen die vallen onder de WMO en de Jeugdwet blijven
buiten de taakopdracht. Dit laatste betekent allerminst dat er geen raakvlakken
zijn. Gemeenten krijgen een niet te onderschatten verantwoordelijkheid voor een
sluitende keten van zorg. Deze zijn daarom in de verkenning meegenomen; met
bestuurders van een aantal Zeeuwse gemeenten is gesproken.
Voor het uitvoeren van de verkenningsopdracht is een plan van aanpak opgesteld (bijlage 2).

5

De opdracht is in korte tijd uitgevoerd, in de periode 22 september 2014 tot en
met 29 januari 2015, dat wil zeggen in ruim 4 maanden. Het verslag is afgerond
op 19 januari 2015.
1.2 Werkwijze
In de uitvoering van de opdracht is de nadruk gelegd op gesprekken, analyse en
verslaglegging. Voor diepgaander onderzoek (naar bijvoorbeeld toekomstige
behoefte aan zorg, patiëntenstromen, financiële effecten, kwaliteit van zorg,
benchmarks) ontbrak zowel tijd als budget.
In de voorbereiding op de verkenning is een grote lijst van uit te nodigen gesprekspartners opgesteld. Daaraan zijn -deels op hun verzoek, deels op mijn uitnodiging- gesprekpartners toegevoegd. Met deze werkwijze is beoogd met zoveel mogelijk spelers in het zorgveld te spreken. Bijlage 3 bevat de lijst van gesprekspartners.
Aan gesprekspartners is gevraagd in openheid hun visie op heden en toekomst
van de Zeeuwse zorg te geven. Dit is goed gelukt.
Vanwege hun bekendheid met de zorg in Zeeland zijn daarnaast enkele informele gesprekken binnen en buiten Zeeland gevoerd.
Tijdens de verkenning zijn de woordvoerders zorg van Provinciale Staten en de
Gedeputeerde Zorg bijgepraat. In de eerste bijeenkomst is het plan van aanpak
toegelicht. In de tweede bijeenkomst (om praktische redenen in twee sessies)
zijn de voorlopige bevindingen van de verkenner gedeeld.
Voor de gesprekken is doorgaans de volgende werkwijze gehanteerd:
1. Toezending plan van aanpak, inclusief een format met een aantal daarop geformuleerde vragen (bijlage 4).
2. Het format is na afloop van het gesprek ingevuld en -als concept- ter beoordeling/correctie teruggekoppeld aan de gesprekspartner. Eventueel commentaar is verwerkt.
Met enkele landelijk opererende of buiten de regio Zeeland gevestigde zorginstellingen is contact geweest, is het format toegezonden en ingevuld geretourneerd. Met deze partijen zijn geen afzonderlijke gesprekken gevoerd, om de
eenvoudige reden dat dit agenda technisch lastig inpasbaar was.
De definitieve gespreksverslagen blijven bij de verkenner in exclusief beheer.

6

De vele gevoerde gesprekken en de openheid waarmee deze gevoerd zijn, vormen het fundament van dit verslag. Ter onderbouwing gebruik ik -anoniem, tussen aanhalingstekens en cursief- quotes.
1.3 Tholen
De opdracht strekt zich uit over de provincie Zeeland. Als het gaat om de zorg
stel ik vast dat de bevolking van de gemeente Tholen zich voor bijna alle medisch-specialistische zorg oriënteert op ziekenhuisvoorzieningen buiten de provincie. Ook op bestuurlijk niveau is de huisartsenzorg buiten Zeeland georganiseerd.
In de care zijn GORS, Allévo, SVRZ ook werkzaam in Tholen. Schutse Zorg
Tholen is een specifiek Thoolse aanbieder en ook met deze organisatie is gesproken.
1.4 Tandartsen
Enkele eerstelijns beroepsgroepen die strikt genomen onder de taakopdracht vallen zijn buiten beschouwing gelaten. Zo is niet gesproken met de beroepsgroep
van de tandartsen. De tandheelkunde voor kinderen onder 18 jaar valt eveneens
onder het basispakket van de Zorgverzekeringswet, maar signalen dat er hier
tekorten zouden zijn, vestigingen onder druk staan of acute problemen in de organisatie van de diensten zijn mij niet bekend.
1.5 Ontwikkelingen tijdens de opdrachtperiode
In de korte tijd van de verkenning heeft zich een aantal betekenisvolle ontwikkelingen voorgedaan.
ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen kondigt begin september 2014 de opening van
een polikliniek in Middelburg aan.
Reumatologen in Zuidwest Nederland maken bekend zelfstandig verder te gaan,
los van de ziekenhuizen waaraan zij verbonden zijn.
Intussen blijkt ZorgSaam in grote (financiële) problemen te zijn beland, leidend
tot een aangekondigd massaontslag in Zeeuws-Vlaanderen.
De dienstapotheek in Oostburg wordt per 1 januari 2015 opgeheven.

7

In november 2014 wordt bekendgemaakt dat de spoedeisende hulp (SEH) in
Vlissingen per 1 januari 2015 sluit.
Het Admiraal de Ruyter Ziekenhuis (ADRZ) zoekt 35 miljoen voor een nieuw te
realiseren ziekenhuislocatie in Middelburg.
1.6 Verantwoording
De Zeeuwse zorg is mij niet geheel nieuw. In 1996 gaf ik leiding aan de ‘commissie van wijzen’, die gevraagd was om advies over de ziekenhuissituatie in
Zeeuws-Vlaanderen, in het bijzonder in relatie tot de locatie Oostburg. In 2001
gaf ik als onafhankelijk voorzitter leiding aan de Commissie ‘Toekomstvisie curatieve zorg Zeeland’. In dat rapport werd gesproken over de noodzaak van een
niet vrijblijvende -geïnstitutionaliseerde- samenwerking, bijvoorbeeld door oprichting van een gezamenlijke Stichting Samenwerkende Zeeuwse ziekenhuizen.
Ook daarna heeft het niet aan visies en rapporten ontbroken. Ik noem de rapportages van de Commissie van Wijzen van oktober 2004, het vervolgrapport van
Prof. dr. P.A.M. Vierhout ‘Zeeuwse zorg op locatie, een noodzakelijke vernieuwing’ uit 2006, de visie ‘Kiezen of verliezen’ van de Provincie Zeeland van februari 2012 en het visiedocument ‘Samenwerking Zeeuwse ziekenhuizen’ van
ZorgSaam en ADRZ van april 2012.
Na het uitbrengen van al die rapporten en visies lijken partijen -afgezien van de
ziekenhuisfusie boven de Westerschelde- in het drukbezette Zeeuwse zorgveld
slechts moeizaam in staat tot een effectief vervolg. Het ontbreekt aan een door
het veld gedragen visie, zelfs het besef dat die er zou moeten zijn lijkt afwezig.
Mogelijk is ook veel tijd verloren gegaan met gekibbel, vliegen afvangen, speldenprikken uitdelen. Allemaal contraproductief. Een ‘therapeutische’ exercitie
loont de moeite om onderhuidse mechanismes bloot te leggen.
1.7 Met dank aan
De Provincie Zeeland dank ik voor het in mij gestelde vertrouwen. Uitvoering
van mijn opdracht zou niet mogelijk zijn geweest zonder de openhartige medewerking van de vele partijen in het Zeeuwse zorgveld. En mijn andere gesprekspartners binnen en buiten de provincie.
Hartelijk dank zeg ik aan de logistieke medewerking van de Provincie: de beschikbaarstelling van spreekruimte (Kamer Zierikzee!), de voortreffelijke voorziening van koffie, thee, fris en broodjes en voor de vermenigvuldiging van het
verslag.

8

De verkenner heeft zijn opdracht niet alleen uitgevoerd. De medewerking van
Johan Francke van de Provincie Zeeland was onontbeerlijk. Dat gezegd is dit
verslag uitsluitend voor rekening van de verkenner.
Mijn opdracht heeft in korte tijd plaatsgevonden. Als verkenner hoop ik oprecht
dat mijn verslag een bijdrage levert aan houdbaarheid van goede zorg in Zeeland
en verbetering van de kwaliteit. Deze prachtige provincie verdient het!

9

Hoofdstuk 2 Waarneming
2.0 Inleiding
Cure en care wordt weliswaar door verschillende systemen gefinancierd en bekostigd, maar zijn in de praktijk sterk verweven en op elkaar aangewezen. In die
zin is het onderscheid achterhaald. Zo wint in de cure de chronische zorg (met
een ouder wordende bevolking) voortdurend aan betekenis. Denk daarbij niet
alleen of zozeer aan diabetes, hartfalen of COPD, maar ook aan oncologie.
In de care maken cliënten gebruik van de algemene zorg en van bijzondere
voorzieningen, zoals een spreekuur van een Arts Verstandelijk Gehandicapten
(AVG) in de eerste lijn.
2.1 Huisartsenzorg
De huisarts vervult als vanouds een spilfunctie in de zorg en dus ook in Zeeland.
Eerstelijnszorg beweegt zich naar anderhalvelijns zorg. Acute zorg wordt nog
altijd voor een belangrijk deel door huisartsen verzorgd. En de huisarts wordt
steeds belangrijker in chronische zorg, waaronder bijvoorbeeld ook oncologie.
In Zeeland is de huisartsenzorg versnipperd. Ongeveer een derde van de huisartsen werkt in een solopraktijk; een groot deel van de huisartsen op het Zeeuwse
platteland (naar schatting ongeveer 70) is apotheekhoudend. De Zeeuwse geografie met een groot aantal kleine(re) kernen brengt dit met zich mee. Andere
zorgaanbieders voelen deze versnippering: er bestaan goede contacten, maar gedragen besluitvorming verloopt traag.
De gemiddelde leeftijd van de huisartsenpopulatie in Zeeland ligt tussen de 50
en 55 jaar. Noord- en Midden-Zeeland lukt het tot nu toe om in de praktijkopvolging te voorzien. In Zeeuws-Vlaanderen krijgen huisartsen in opleiding tijdelijk een bonus wanneer zij hun opleiding in een Zeeuws-Vlaamse praktijk volgen.
Zorggroepen en goed functionerende organisaties in de ketenzorg maken het
werken voor huisartsen aantrekkelijker. Het bevordert ook de samenwerking
tussen huisartsen.
De continuïteit van de huisartsenzorg lijkt voor dit moment geborgd. Er is ook
niet gebleken van lang openstaande vacatures. De relatief hoge leeftijd van het
Zeeuwse huisartsenbestand, het relatief hoge aantal solistische praktijken, het
moeilijk kunnen vinden van opvolgers (ook als gevolg van het veelal ontbreken
van een aantrekkelijke baan voor een partner) vereist veel aandacht. Dit is overigens geen specifiek Zeeuws probleem.
10

2.2 Zorggroepen
Zorggroepen zijn in het leven geroepen om de zorg voor patiënten met chronische ziektebeelden adequaat te organiseren. Op zich een prima voorbeeld van
samenwerking tussen eerste- en tweedelijnszorg. Het zwaartepunt ligt in de
huisartsenpraktijk; de huisarts houdt ook de regie.
Zeeland is ruim bedeeld met zorggroepen, grote en kleine. Er zijn vraagtekens
bij de kosten die dit grote aantal in termen van efficiency en overhead met zich
meebrengt.
2.3 Huisartsenposten
De organisatie van avond, nacht- en weekenddiensten (ANW) is landelijk neergelegd bij huisartsenposten. In Noord- en Midden-Zeeland (behoudens Tholen)
organiseert de Stichting Huisartsendienstenstructuur Zeeland de huisartsenzorg
tijdens de ANW-uren vanuit drie huisartsenposten, Vlissingen, Goes en Zierikzee. Met ingang van 1 januari 2015 zijn alle huisartsen in dit werkgebied hierbij
aangesloten.
In Zeeuws-Vlaanderen organiseert Nucleus zorg de twee huisartsenposten in
Terneuzen en Oostburg.
In een relatief dunbevolkt gebied als Zeeland is de bemensing van huisartsenposten kwetsbaar. De dienstendruk per huisarts ligt ook (aanzienlijk) hoger dan
het gemiddelde. In Schouwen-Duiveland werken huisartsen soms 14 uur aan een
stuk om beschikbaar te zijn. In West Zeeuws-Vlaanderen houdt een kleine groep
dokters de huisartsenpost in Oostburg in stand. Dit betekent wel dat elke huisarts
op jaarbasis zo’n 700 diensturen genereert, ongeveer driemaal het Nederlands
gemiddelde. Vanwege de specifieke geografie liggen de kosten van huisartsenposten in Zeeland naar verhouding hoog.
De huisartsenpost in Oostburg staat onder druk en het is zelfs de vraag of deze
overeind blijft. In de nacht zijn er nauwelijks consulten (gemiddeld 0,5 consult
per nacht). In de zomer is het drukker, vanwege toerisme. Als de huisarts visite
rijdt, is er alleen een assistente aanwezig. Een alternatieve oplossing is een visite
rijdende dokter in West-Zeeuws-Vlaanderen en in de zomermaanden de huisartsenpost open. Op de huisartsenpost Oostburg zou je in de zomermaanden een
ziekenhuisarts neer moeten zetten met een gipsverbandmeester. Een samenhangend punt is dat ook voor de dienstapotheek in Oostburg gezocht moet worden
naar een oplossing om deze in stand te houden. Zie hierna onder Farmacie.
Door de huisartsen wordt voorts aangegeven dat adequate diagnostische voorzieningen in de huisartsenpost op Walcheren van belang zijn. Dit geldt temeer
11

nu de SEH van het ziekenhuis in Vlissingen per 1 januari 2015 gesloten is. Gemeld is dat de huisartsen röntgen- en laboratoriumfaciliteiten ter beschikking
gesteld krijgen van het ADRZ. Dit is van belang voor de fysieke binding van de
huisartsenpost aan de eventueel nieuwe ziekenhuislocatie Walcheren.
2.4 Farmacie
Een goede geneesmiddelenvoorziening is van essentieel belang voor de gezondheidszorg. De dagvoorziening van de farmacie wordt verzorgd vanuit zo'n 20
apotheken en door een aantal apotheekhoudende huisartsen. Intramurale voorzieningen en apotheekhoudende huisartsen worden doorgaans bediend door
Scheldezoom.
Met de apothekers is gesproken over de houdbaarheid van dienstapotheken, met
als directe aanleiding de sluiting van de dienstapotheek in Oostburg. Dienstapotheken zijn toegesneden op een bevolkingsomvang van tenminste 80.000 inwoners. Loonkosten met 150% van de CAO, exploitatiekosten van het pand, een
apotheker op afroep beschikbaar, en dat alles voor het verstrekken van slechts
enkele recepten per nacht lijkt geen stand te houden.
Voortbestaan van de dienstapotheek wordt in een gebied als Zeeland steeds lastiger. Overigens niet alleen in Zeeland. Als alternatief is wel genoemd medicijnen met een mobiele service binnen anderhalf uur aan huis van de patiënt te verstrekken.
2.5 Ketenzorg
Boven de Westerschelde wordt de totstandkoming van de Stichting Ketenzorg
Noord- en Midden-Zeeland als een aanwinst beschouwd. Ketenzorg beoogt
middels samenwerking de zorg rond de patiënt tussen zorgaanbieders zo goed
mogelijk af te stemmen, protocollair te regelen en te ondersteunen door werkprogramma’s en het uitzetten van zorgpaden. Zorg rond patiënten die na een
ziekenhuisopname elders moeten worden opgevangen, de ‘achterdeur van het
ziekenhuis’. Naadloze aansluiting van voor-, hoofd-, en nazorg is de kernopgave
van de ketenzorg. Samenwerking is hier het sleutelbegrip en daarmee een voorbeeld van hoe samenwerking tot betere resultaten voor de patiënt leidt.
Bij de Stichting Ketenzorg Noord- en Midden-Zeeland is het netwerk CVA en
palliatieve zorg ondergebracht en inmiddels ook het netwerk voor nietaangeboren hersenletsel (NAH). De Stichting heeft casemanagers in dienst voor
dementie. Beoogd wordt vertrouwen in samenwerking te bevorderen, in de hoop
dat iedereen zich daaraan houdt. ’De leur- en sleurfunctie is een belangrijk onderdeel van de werkzaamheden van de Stichting’.

12

Uit diverse gesprekken kwam naar voren dat deze Stichting onafhankelijkheid
waarborgt en bijdraagt aan een groeiende samenwerking. ‘Daar maken we stappen in’, hoewel ook werd aangegeven dat wanneer het over inhoud gaat, de instellingsbelangen weer gelijk gevoeld worden. ‘De concurrentiegedachte staat
samenwerking in de weg’. En: ‘De vraag wie de regie moet voeren werkt doorgaans belemmerend op de totstandkoming van ketenprojecten’.
Niettemin wordt verwacht dat de Stichting verder kan groeien.
In Zeeuws-Vlaanderen functioneert ZorgSaam in wezen als een brede ZeeuwsVlaamse ketenorganisatie. In het verlengde ervan heeft lange tijd het ZeeuwsVlaams Zorgoverleg (ZVZO) bestaan, met als basis onderlinge contacten tussen
zorgaanbieders en -naar verluidt- bestuurlijke bevoegdheden. Het overleg heeft
in die vorm geen stand kunnen houden; in plaats van het ZVZO is nu ‘Het verband’ ontstaan.
2.6 Anderhalvelijnszorg
Het begrip zegt wat het is: zorg tussen de eerste en tweede lijn. Ondersteuning
van huisartsen met diagnostiek en behandeling vanuit de tweede lijn. Het project
‘blauwe zorg Maastricht’ is in dit verband diverse keren genoemd. Zorggroepen
en ketenorganisaties zijn voorbeelden om zorg dichter bij de patiënt te brengen,
effectiever te werken en kosten te besparen.
In veel gesprekken is gewezen op de kansen van, maar ook de noodzaak tot, veel
meer samenwerking tussen ziekenhuis en eerste lijn. Deze begrippen vervagen;
anderhalvelijns zorg is eigenlijk wel een mooie term om dit te duiden.
In een hechtere samenwerking met het ziekenhuis op het terrein van de keten- en
anderhalvelijnszorg liggen kansen, zo kwam uit diverse gesprekken naar voren.
Belemmeringen liggen in de financieringsstructuur, overigens een ingewikkeld
vraagstuk.
In verschillende gesprekken is de oprichting van het ‘Dokterscafé 1,5 lijn’ genoemd, een spontaan voorbeeld van professionals die het zelf organiseren.
2.7 Geboortezorg
In Zeeland zijn eerstelijnsverloskundigen in grotere en kleinere maatschappen
vooral boven de Westerschelde actief. Afhankelijk van de afstand tot het ziekenhuis en de keuze van betrokkene worden bevallingen soms nog in de thuissituatie begeleid.
In het eerstelijnsgeboortecentrum op de ziekenhuislocatie Vlissingen vinden
verplaatste thuisbevallingen plaats. Op de ziekenhuislocatie Goes is de tweede13

lijns klinische verloskunde geconcentreerd. In deze regio bestaat er een Verloskundig Samenwerkingsverband met de gynaecologen en kinderartsen van het
ADRZ en Dé Provinciale Kraamzorg.
Zeeuws-Vlaanderen beschikt eveneens over een Verloskundig Samenwerkingsverband. Bevallingen vinden vooral plaats in het geboortecentrum in Terneuzen.
Vanuit West-Zeeuws-Vlaanderen wordt geboortezorg ook in België betrokken.
Tweedelijnsverloskundigen -verbonden aan ZorgSaam- houden periodiek
spreekuur in de grotere huisartsenpraktijken in West Zeeuws-Vlaanderen of op
de ziekenhuislocatie Oostburg. In 2014 vonden 78 bevallingen van buiten
Zeeuws-Vlaanderen in Terneuzen plaats.
In Hulst is een eerstelijns verloskundige praktijk gevestigd.
Dé Provinciale Kraamzorg heeft in Zeeland een groot marktaandeel. Naast deelname van deze organisatie aan het Verloskundig Samenwerkingsverband in
Noord- en Midden-Zeeland wordt eveneens geparticipeerd in het Verloskundig
Samenwerkingsverband Zeeuws-Vlaanderen, Dirksland en West-Brabant. Verder is er nog een aantal andere kraamzorgaanbieders actief.
Discussiepunt vormt de toekomst van het eerstelijnsgeboortecentrum, zowel fysiek als financieel op Walcheren, alsmede een integraal tarief voor geboortezorg.
Aanhaking van het consultatiebureau bij de zorgketen Geboortezorg lijkt voor
de hand liggend, zo werd gesteld.
2.8 Ambulancezorg
In de zorgketen vormt de ambulancezorg een onmisbare schakel. In Noord- en
Midden-Zeeland verzorgt RAV Witte Kruis de ambulancezorg. ZorgSaam voert
de ambulancezorg uit in Zeeuws-Vlaanderen. Digitalisering van ritgegevens inclusief digitale vooraankondiging op de spoedeisende hulp alsook de introductie
van de motorambulance zijn vernieuwingen die in de achterliggende jaren tot
stand zijn gebracht. Directe aansturing en zeggenschap op de Meldkamer Ambulancezorg en omschakeling op het triagesysteem ProQua zijn eveneens gerealiseerd.
Vanuit de RAV beschouwt men de aanwezigheid van een Spoedeisende Hulpafdeling met level II in Goes als een belangrijke voorziening. Sommige ongeval
slachtoffers die voorheen werden overgebracht naar academische centra kunnen
nu in Goes worden opgevangen.

14

Kernpunt voor RAV Witte Kruis Zeeland is zo goed mogelijk in te zetten op het
onderscheid tussen het spoedvervoer en het niet-spoedvervoer. Bij spoedeisende
medische hulp zijn meerdere loketten ongewenst. De RAV is voorstander van
een bundeling in het opvangen van deze telefoontjes in een Zeeuwse Zorgmeldkamer. De hulpvrager hoeft dan niet zelf te bepalen waar deze in de zorgketen
binnenkomt en welke discipline -huisarts(enpost), ziekenhuis, thuiszorg, GGZ of
ambulancezorg- moet worden benaderd.
2.9 Mobiele Medische teams
Bij ernstige incidenten is het Traumacentrum Zuidwest-Nederland onder aanvoering van het Erasmus Medisch Centrum (EMC) de eerstaangewezen partij.
Op- of aanmerkingen over de samenwerking met en inzet van mobiele medische
teams zijn niet vernomen.
2.10 Ziekenhuiszorg
Ziekenhuiszorg of misschien beter gezegd tweedelijns medisch-specialistische
zorg is in Zeeland een onderwerp dat al vele jaren de gemoederen bezighoudt.
In bijna alle gevoerde gesprekken zijn grote zorgen uitgesproken over de kwetsbaarheid van met name de ziekenhuiszorg in Zeeland. Zo werd aangegeven dat
het al vijf over twaalf is of zelfs half één en dat zowel ADRZ als ZorgSaam het
op termijn niet zullen halen. ‘Is er straks überhaupt nog wel een ziekenhuis?’.
Vaak kwam naar voren dat men er niet in is geslaagd een intensief samenwerkingsverband tussen de ziekenhuisorganisaties onder en boven de Westerschelde
tot stand te brengen. En dit wordt gezien als een gemiste kans, met grote gevolgen voor het behoud van adherentie en daarmee de kwaliteit van de Zeeuwse
tweedelijns curatieve zorg. ‘De financiële problemen die je nu ziet ontstaan
worden niet veroorzaakt door het feit dat er twee ziekenhuislocaties onder en
boven de Schelde zijn, maar komen uit de organisaties zelf voort’.
Zeeuws-Vlaanderen steunt van oudsher op (top)klinische voorzieningen in België en heeft een sterke band met UZ Gent. Gezien de geografie en de afstand tot
Nederlandse topklinische, respectievelijk academische ziekenhuizen is dit niet
onlogisch. Los daarvan lijken Nederlandse patiënten meer dan welkom in België; de zuigkracht van Belgisch-Vlaanderen moet niet worden onderschat.
Direct over de grens zijn meerdere ziekenhuizen beschikbaar voor de Nederlandse patiënt. Tijdens de verkenning werd duidelijk dat in Knokke in 2017 een
nieuwe locatie van het ziekenhuis (Zeno) in gebruik wordt genomen, waarbij
wordt gerekend op 2000-2500 patiënten uit Zeeland. ‘De Zeeuws-Vlaming kan

15

in Nederland niet beter worden bediend dan dat er nu aan mogelijkheden net
over de grens in België zijn’.
In West-Brabant zijn de ziekenhuizen in Bergen op Zoom en Roosendaal inmiddels gefuseerd tot Bravis. In Bergen op Zoom wordt de acute zorg geconcentreerd, inclusief ingebruikname van het nieuwe moeder- en kind centrum per 1
april 2015. Patiëntenstromen verplaatsen zich daardoor vanuit Oostelijk ZuidBeveland mogelijk nog nadrukkelijker naar Bergen op Zoom. In dit verband is
ook het uitblijven van een grondige bouwkundige verbetering van het geboortecentrum in Goes genoemd.
De fusie van de Stichting Oosterscheldeziekenhuizen en de Stichting Ziekenhuis
Walcheren tot het Admiraal De Ruyter Ziekenhuis (ADRZ) heeft veel beroering
gebracht, met name in Walcheren, het dichtstbevolkte deel van Zeeland. ‘Deze is
niet goed geland’. Patiënten en andere zorgverleners lieten het ADRZ links liggen en zochten hun heil buiten Zeeland, in Zeeuws-Vlaanderen en bij nieuwe
toetreders (ZBC’s).
Ongeveer gelijktijdig met de aanvang van de verkenning kwamen financiële
problemen van ZorgSaam aan het licht. ‘Er werd in Zeeuws-Vlaanderen teveel
gedacht in onderling regelen met het creatief vinden van oplossingen, maar we
gaan steeds meer naar een normatief systeem’. Bij het schrijven van dit verslag
is onduidelijk hoe de toekomst van ZorgSaam eruit gaat zien. Gesprekspartners
-met name in het Zeeuws-Vlaamse- uiten zich buitengewoon bezorgd. Met het
bestuur, de Raad van Toezicht, de cliëntenraad van het ziekenhuis alsmede een
vertegenwoordiging van de Zeeuws-Vlaamse gemeenten is uitvoerig gesproken.
Overigens lijkt de bevolking zich meer zorgen te maken over het verlies aan banen dan over het verlies aan zorg. 'Het verlies van werkgelegenheid weegt vermoedelijk in Zeeuws-Vlaanderen zwaarder dan het verlies aan zorg'.
Uitgaande van de in Nederland gehanteerde 45 minutennorm voor de bereikbaarheid van geboorte- en acute ziekenhuiszorg dient in Zeeuws-Vlaanderen een
klinische 24 uurs opvangmogelijkheid voor spoedeisende hulp gegarandeerd te
zijn. Voor de minister is deze norm voor de bereikbaarheid van ziekenhuiszorg
nog altijd hard. De zorgverzekeraar heeft zorgplicht, deze is ook en met name
van toepassing op de instandhouding van acute zorg.
Als het gaat om grensoverschrijdende zorg is de rol van zorgverzekeraars belangrijk. Zorgverzekeraar CZ maakt plafondafspraken met een aantal ziekenhuizen in Vlaanderen. Dit terughoudend beleid is bedoeld om (onnodige) uitstroom
van Zeeuwse patiënten naar Vlaanderen te ontmoedigen en de zorg in Zeeland te
houden. Een naturapolis vergoedt de kosten van behandeling bij deze Vlaamse
ziekenhuizen. Een restitutiepolis vergoedt de kosten tot maximaal het Nederlands tarief.
16

2.11 Zelfstandige behandelcentra (ZBC's)
Landelijk zijn er in 2011 ongeveer 350 ZBC’s actief; het aantal patiënten is tussen 2008 en 2011 bijna verdubbeld (CBS Gezondheid en zorg in cijfers 2014).
ZBC’s hebben het landelijk moeilijk, alleen grote ketens lijken te overleven, zo
werd gezegd. In Zeeland lijken zij als paddenstoelen uit de grond te schieten.
Bindmiddel of splijtzwam?
De in Zeeland werkzame ZBC’s kennen een verschillende ontstaansgeschiedenis
en werkvorm. Zo zijn er ZBC’s die een nauwe verbinding met het ziekenhuis
(ADRZ) hebben. Als voorbeeld dient ZeelandCare dat diverse specialismen
aanbiedt.
In de achterliggende jaren zijn centra vanuit één specialisme ontstaan die een
verbinding houden met het ziekenhuis. Het Cardiologisch Centrum Zeeland in
Middelburg -opgezet vanuit Terneuzen- is daarvan een voorbeeld.
Ook zijn er centra ontstaan met uit het ziekenhuis vertrekkende specialisten, die
als zodanig geen binding meer hebben met de Zeeuwse ziekenhuizen. Het Dermateam en de zich onlangs verzelfstandigde reumatologen zijn daarvan een
voorbeeld.
Er zijn tenslotte ook centra die zich van buitenaf in Zeeland gevestigd hebben en
evenmin een binding hebben met de Zeeuwse ziekenhuizen. Een voorbeeld is
Stolmed oogkliniek, gevestigd te Goes.
Huisartsen hebben in het algemeen weinig met ZBC’s, terwijl ZBC’s alle belang
hebben bij een naadloze samenwerking met huisartsen en ziekenhuizen. Het levert een gemengd beeld op.
ZorgSaam heeft eveneens ZBC’s. Deze zijn op een of andere wijze verbonden
aan deze organisatie. Zij werken niet direct concurrerend op het bestaande zorgaanbod, maar vormen veeleer een aanvulling daarop.
2.12 Gespecialiseerde medische voorzieningen in Zeeland
In Zeeland zijn met name twee bovenprovinciale categorale medische instellingen werkzaam, te weten het Zuidwest Radiotherapeutisch Instituut (ZRTI) en
Revalidatiezorg Revant. Met hun kwaliteit en organisatie worden in Zeeland resultaten geboekt die anders niet bereikt zouden worden. Juist deze bijzondere
voorzieningen brengen de kwetsbaarheid van de Zeeuwse zorginfrastructuur in
beeld. Het tekent de onderlinge afhankelijkheid. Vallen de ziekenhuizen om dan
dreigen ook het ZRTI en Revant als ‘Zeeuwse’ voorzieningen om te vallen.

17

2.13 Ondersteunende diensten
Daarnaast zijn er veelal van buiten de provincie komende organisaties die ondersteunende diensten aanbieden aan de zorggroepen op het gebied van röntgenen laboratoriumdiagnostiek zoals de SHL. Deze organisatie beheert zo’n 300
prikposten en is ook doende met het inrichten van diagnostische centra. Zo werd
begin november in Goes voor de zorggroep De Bevelanden in Goes een diagnostisch centrum geopend. Het ligt in de bedoeling dat er binnen korte tijd
meerdere zullen volgen.
2.14 Regiomaatschappen
In nogal wat gesprekken wordt de vak- of regiomaatschap aangeduid als een
mogelijkheid om in de provincie -en daarbuiten- schaarse medischspecialistische expertise optimaal te benutten en de houdbaarheid ervan te borgen. Voorbeelden van vak- of regiomaatschappen zijn de plastische chirurgie, de
oogheelkunde en recent de reumatologie, verdergaand als Reumazorg Zuid West
Nederland.
Diverse partijen geven aan dat vak- of regiomaatschappen grote voordelen kunnen bieden, zeker ook in Zeeland. Sommigen zien een dergelijk verband ook als
een mogelijkheid om de zorg voor de Zeeuwse patiënt te borgen. Bundeling van
expertise, subspecialisatie, zorg dichter bij de patiënt brengen, inhoudelijke gedrevenheid en vakmanschap bieden kansen. Zo zijn spreekuurfuncties in de eerste lijn vanuit regiomaatschappen gemakkelijker te organiseren, simpelweg omdat er meer professionele capaciteit is.
2.15 GGZ
De GGZ in Zeeland is in principe overzichtelijk georganiseerd, met Emergis als
grootste aanbieder. Emergis levert een volledig pakket aan GGZ. Op Zeeuwse
schaal zijn de onderdelen daarvan klein van omvang en daarmee kwetsbaar. Als
marktleider onderhoudt Emergis in het Zeeuwse GGZ-veld goede contacten met
kleinere -zeer gemotiveerde- spelers, zoals De Zeeuwse Gronden, Eleos en
Kiek.
Naast Emergis heeft het ADRZ in Walcheren een PAAZ met 4 vrijgevestigde
psychiaters. In Zeeuws-Vlaanderen kampt het RGC (samenwerkingsverband
Emergis-ZorgSaam) met een leegloop van psychiaters.
Emergis borgt de crisisdienst, een essentiële maatschappelijke functie. De betaalbaarheid ervan staat onder druk, mede vanwege de grote bezuinigingen die
de GGZ treffen. Emergis geeft daarmee aan dat de minimum infrastructuur is

18

bereikt. Vanuit Zeeuws-Vlaanderen slaat De Zeeuwse Gronden met woonvoorzieningen haar vleugels uit naar overig Zeeland.
Alles is klein; vooral de behoefte aan een visie om de GGZ gezamenlijk te organiseren wordt binnen deze sector sterk gevoeld.
In Zeeuws-Vlaanderen zijn 2 FACT teams (Flexible Assertive Community
Treatment) aanwezig, een vanuit Emergis en een vanuit De Zeeuwse Gronden.
Aangegeven is dat beide organisaties aan een samenwerkingsovereenkomst
werken om in de toekomst meer gezamenlijk te organiseren.
Het organiseren van dagbesteding vormt een apart aandachtspunt.
2.16 Verpleging, Verzorging, Thuiszorg
De VVT-sector in Zeeland kenmerkt zich door een rijk geschakeerd aanbod van
groot- en kleinschalige voorzieningen, over de eilanden verspreid. Er zijn aanbieders die Zeeland-breed werken, aanbieders die alleen in drie Zeeuwse regio’s
werken en kleinere aanbieders die voornamelijk plaatselijk georiënteerd en/of
identiteitsgebonden (maar landelijk georganiseerd) zijn. Ook in Zeeland heeft de
transitie de volle aandacht. Wat de gevolgen daarvan zijn zal in de komende jaren zichtbaar worden.
Hoewel toekomstverwachtingen niet eenduidig zijn, tonen gesprekspartners zich
in het algemeen positief en optimistisch. Over kleinschalig en grootschalig wisselen meningen. Zo stellen sommige instellingen dat -in weerwil van de transitie- kleinschalige voorzieningen goed te organiseren zijn, terwijl andere -kijkend
naar de houdbaarheid- aangeven dat kleinschalige aanbieders het zelfstandig niet
redden. Cruciale factor is het vastgoed; met het scheiden van wonen en zorg is
de wooncomponent een onrendabele lijn geworden.
Kleinschaligheid is zeker in Zeeland belangrijk en laat zich in principe ook goed
organiseren. Het vereist inventiviteit, ondernemingskracht en vooral boven of
buiten het instellingsbelang uitstijgen. ‘Het zou een aanwinst zijn wanneer mensen in gedeconcentreerde woonvormen in de dorpen in Zeeland hun eigen huisarts op het dorp zouden kunnen behouden.’
Zoals in de GGZ wordt ook door deze sector aangegeven dat de 24-uurs beschikbaarheid voor de acute opvang geen functie is die rendabel te maken valt.

19

2.17 Gehandicaptenzorg
In Zeeland lijkt de zorg voor mensen met een lichamelijke en/of verstandelijke
handicap goed geborgd. Er is een divers aanbod van grotere en kleinere voorzieningen, eveneens deels identiteitsgebonden. De sector lijkt beter dan de VVT
bestand te zijn tegen de veranderingen in de bekostiging van de langdurige zorg.
Tot op zekere hoogte is er wel samenwerkingsbereidheid. Zo zijn er initiatieven
om ook boven de Westerschelde een spreekuurfunctie te organiseren voor een
AVG in Goes. Deze voorziening zal ook een laagdrempelige functie bieden voor
ouders met vragen over hun kind, zonder contact te hebben met ‘het instituut’.
Vanwege wensen van zorgvragers en mogelijkheden om meer thuis te (blijven)
wonen wordt het bieden van zorg aan specifieke doelgroepen (ademhalingsproblemen bij ziektebeelden als Duchenne en ALS) lastiger. Dit zou op schaalgrootte van de provincie of zelfs daarbuiten moeten worden geregeld, evenals
bijvoorbeeld de zorg voor Licht Verstandelijk Gehandicapten (LVG). ‘Wanneer
daar samenwerking toelaatbaar is, kun je het geld veel doelmatiger besteden’.
Samenwerking binnen de gehandicaptenzorg zou intensiever kunnen. ‘Dit moet
vooral vanuit de inhoud komen en niet financieel gestuurd zijn’.
Toch is komende jaren binnen deze sector wel meer krachtenbundeling nodig,
waarvoor schaalvergroting niet altijd wordt gezien als panacee voor het oplossen
van knelpunten. ‘De zorgaanbieders moeten veel meer naar een deelcultuur’.
Samenwerken zou iets in zich moeten houden van: ‘als jij het kunt doen, behoef
ik het niet meer te doen en koop ik het desnoods bij jou in. Dat is echter lastig
omdat dát aan instellingsbelangen raakt’.
Vanuit diverse kanten wordt aangegeven dat er op het gebied van vervoer nog
kansen liggen. Dit zou ook vanuit de vervoerssector moeten worden opgepakt.

20

Hoofdstuk 3 Kwetsbare zorg: een tussenstand
Gelet op de geografische omvang van de provincie en het relatief beperkt aantal
inwoners kent Zeeland een zorgveld met veel spelers en een versnipperd aanbod. De Zeeuwse zorgmarkt lijkt mij verzadigd, wat overigens niet wil zeggen
dat er geen noden zijn.
Veel spelers genereren evenzoveel bestuurlijke drukte. In een van de gesprekken
werd aangegeven dat voor een overleg in het kader van de WMO ‘zo’n 170 aanbieders zijn betrokken’. Dit zegt iets over organisatorische en bestuurlijke drukte en daarmee ook kosten.
In veel gesprekken kwam naar voren dat instellingsbelang het wint van algemeen (regionaal) zorgbelang. Instellingsbelangen zijn volstrekt legitiem, maar
moeten het afleggen tegen het ultieme belang waarvoor zij staan en dat is de
zorg aan patiënten en cliënten.
Sommige partijen geven aan dat er gebrek is aan een door het veld gedragen
visie in de zin van ‘Zo gaan we het samen organiseren’. Geopperd wordt dan het
idee een toekomstplan te ontwikkelen voor de komende jaren, in het licht van de
vraag hoe men in Zeeland de zorg op peil kan houden.
Bij een groot aantal partijen bestaan zorgen over de houdbaarheid van de ziekenhuisinfrastructuur. ZBC's boven de Westerschelde, de financieel zwakke positie van het ADRZ en de zorgelijke situatie waarin ZorgSaam inmiddels verkeert, leiden tot een weinig rooskleurig beeld waar het gaat om een stabiel 7 x
24 uurs Zeeuws ziekenhuisbestel. Gesprekspartners zijn verontwaardigd dat
Zeeland er niet in slaagt om gezamenlijk de ziekenhuiszorg te organiseren door
onderling samen te werken in plaats van te concurreren. Concurrentie werkt in
Zeeland niet, zo is opgemerkt.
In het bijzonder is de houdbaarheid van de 24uurs acute opvang op twee locaties een regelmatig terugkerend aandachtspunt. Kan in de toekomst op twee
plaatsen een volwaardige SEH met klinische opvangmogelijkheden voor basisspecialismen in stand blijven? Hier spelen kwaliteitsnormen, financiële overwegingen en logistieke aspecten. Crisisopvang wordt in de care sector weliswaar
georganiseerd, maar is financieel niet dekkend te maken. Dit maakt deze functie
onder de huidige financiële omstandigheden kwetsbaar.
De marktwerking wordt in Zeeland sterk gevoeld. Met de komst van ZBC's en
de zuigkracht van Belgisch-Vlaanderen tekent zich een jacht op adherentie
(marktaandeel) af: de strijd om de Zeeuwse patiënt. In een regio als Zeeland met
een beperkte schaal heb je elkaar juist hard nodig om de voorzieningen op peil te
21

houden. Diverse partijen -ook in Zeeuws-Vlaanderen- typeren één Zeeuwse ziekenhuisorganisatie als de beste optie voor Zeeland.
Als er geen nieuwe (intensieve) samenwerkingsverbanden komen wordt een
verdere verschraling van de zorg voorzien. Dat genereert de hartenkreet: we
stonden erbij en we keken ernaar! ‘En zo sukkelt alles verder’. Op enig moment
is een ondergrens bereikt. Het urgentiebesef en de aandrang om de bakens te
verzetten wordt binnen de sector te weinig gevoeld. Zeeuws perspectief op lange
termijn wint het niet van de korte termijn (instellings)belangen.
Meerdere malen is naar voren gebracht dat (veel) meer geïnvesteerd zou moeten
worden in preventie en ICT. Gezonde voeding, voldoende beweging etcetera
zijn elementen die helpen voorkomen dat later een beroep op de zorg noodzakelijk is. Als voorbeeld is GoedLeven in Zeeuws-Vlaanderen genoemd, zij het dat
de uitvoering ervan kennelijk moeizaam verloopt. ICT wordt in de toekomst als
middel beschouwd om zorg dichterbij te brengen. Zo kan ook de geografie worden ‘getackeld’.
Verschillende malen is ook het belang benadrukt van een goede zorginfrastructuur voor het vestigingsklimaat van bedrijven en behoud van toerisme. De samenwerking met het Zeeuwse bedrijfsleven biedt kansen. Zo is ook de verbinding met het onderwijs, kennisinstituten en toerisme genoemd.

22

Hoofdstuk 4 Factoren die samenwerking in de weg staan en
bevorderen
Kernpunt in de opdracht was het in kaart brengen van factoren die samenwerking in de weg staan en bevorderen. De top 10 van beiden.
4.1 Wat staat samenwerking in de weg?
1. Eilanddenken, een spanningsveld tussen boven en onder de Westerschelde;
we redden het zelf.
2. Onvoldoende besef van onderlinge afhankelijkheid.
3. Veel zorgen, of te weinig draagvlak voor oplossingen, maar geen visie, aanpak en regie.
4. Gebrek aan zelfvertrouwen.
5. Samenwerking kost tijd, geld, energie en wordt onvoldoende gefaciliteerd.
6. Onvoldoende gezag, leiderschap en besluitvaardigheid.
7. Geen beslissingsmacht of doorzettingsmacht. Partijen lukt het niet. Regierol
zorgverzekeraars te weinig zichtbaar en te weinig gevoeld.
8. Wetenschappelijke verbinding zwak.
9. Versnipperde huisartsenzorg.
10. Oud zeer: dottercentrum in Terneuzen, poli ZorgSaam in Middelburg.
4.2 Wat kan samenwerking bevorderen?
1. Een groot gevoel van urgentie, mede door de financiële omstandigheden:
druk maakt vloeibaar. Aandacht voor continuïteit en kwaliteit van zorg.
2. Zeeuws denken en handelen.
3. Ondernemingsgeest; samenwerking zorg-onderwijs-kennisinstitutenbedrijfsleven-investeerders.
4. Technologie, waaronder met name ICT, en logistiek.
5. Vertrouwenwekkende keuzes maken.
6. Ongewenste middelpuntvliedende krachten tegengaan.
7. Deugdelijke financiering van (nieuwe) samenwerkingsconstructies.
8. Nieuwe generatie bestuurders.
9. Beperking bestuurlijke drukte.
10. Stimulerende rol van zorgverzekeraars, met name de marktleider.
Het grootste risico voor Zeeland: de Zeeuwse zorg is failliet; u stond erbij en
keek ernaar. Zover komt het niet, maar de tijd voor grote stappen voorwaarts
dringt. Laat in Zeeland achterstand zich omvormen tot voorsprong. De schaal
van de provincie leent zich ervoor!

23

Hoofdstuk 5 Beoordeling, aanbevelingen en hoe verder?
Aan de krappe vier maanden van mijn verkenningsopdracht heb ik een onrustig
beeld overgehouden. Perspectief is de Zeeuwse burger die als patiënt of cliënt is
aangewezen op een bereikbare en vertrouwde Zeeuwse zorg. Is er ruimte voor
een Zeeuwse aanpak? Is er werkelijk zoiets als ‘Zeeuws denken’? En wat is dit
dan? Dit is als verkenner mijn hersenkraker. Ik ben terughoudend, niet onverkort
positief, maar zie tegelijkertijd voldoende kansen. Het moet ook!
De transitie in de care, net begonnen, is als zodanig een feit. Ten opzichte van
het landelijk beeld zie ik niet veel bijzonderheden. Verwacht wordt dat de WLZ
gefinancierde langdurige zorg in de toekomst verder zal krimpen en zal verschuiven naar het sociale domein (WMO). Afhankelijk van de voorbereiding
van partijen, met name zorgaanbieders, pakt de sanering ook in Zeeland warm of
koud uit. In Zeeland misschien iets sterker vanwege de relatieve kleinschaligheid van voorzieningen, die ook valt terug te voeren op de uitgestrektheid van
de provincie. Feit is dat ook Zeeland niet ontkomt aan afbouw van intramurale
capaciteit.
Bestuurlijk en financieel is de care verkokerd georganiseerd in sectoren: VVT
(verpleging, verzorging, thuiszorg), GHZ (gehandicaptenzorg), langdurige GGZ
(geestelijke gezondheidszorg). Tussen de sectoren valt veel winst te boeken;
ontschotting in de care biedt een veelbelovend perspectief. Een verstandelijke
beperking kan gepaard gaan met psychiatrische klachten; zo kom je bij de GGZ.
Op leeftijd kan een verstandelijke beperking samengaan met dementie; zo kom
je bij de ouderenzorg. De zorg verbeteren door grenzen te slechten, naar bijzondere oplossingen te zoeken. Samenwerking in functies als dagbesteding en vervoer, het benutten van kostbare infrastructuur. Samenwerking met onderwijs,
horeca en bedrijfsleven. Concentratie van bijzondere functies, zoals dementie bij
verstandelijk gehandicapten, de LVG-zorg, NAH, Duchenne.
Twee min of meer los van elkaar werkzame, relatief kleine -en financieel zwakke- ziekenhuizen, de trek van de Zeeuws-Vlaamse patiënt naar België (net over
de grens), de matige, maar verbeterende?!- reputatie van het ADRZ, het beeld
van vertrekkende maatschappen, nieuwe aanbieders op de Zeeuwse zorgmarkt,
het gebrek aan visie en urgentiegevoel, het domino-effect van wegvallende zorg
die belangrijke voorzieningen (‘Parels’) als ZRTI en Revalidatiezorg Revant
meesleept. ‘Het onvermogen om een passend zorglandschap te organiseren’.
De ziekenhuissituatie in Zeeland geeft het beeld van twee werelden, boven en
onder de Westerschelde. Met Tholen als een klein voorbeeld van geen van beiden.
In de cure liggen de grootste uitdagingen. Breng de zorg zo dicht mogelijk bij de
patiënt.
24

Christensen (medeauteur van The Innovator’s Prescription) voorspelt dat het traditionele ziekenhuis
een van zijn kernactiviteiten, de diagnostiek zal kwijtraken. Diagnostiek zal straks plaatsvinden bij
mensen thuis doordat ze beschikken over handige sensoren en apps, of bij de huisarts die taken overneemt van de tweede lijn. Een andere belangrijke verandering zou zijn dat er nieuwe netwerken ontstaan voor de zorg aan chronische patiënten. Mensen leven steeds langer doordat behandeling van
voorheen dodelijke ziektes succesvoller worden. Dat betekent dat er steeds meer oudere chronische
patiënten bijkomen. Voor hun zorg verblijven zij niet in het ziekenhuis. Ze blijven thuis, omringd door
een flexibele schil van zorgverleners en medische steunpunten in de buurt. (Zorgvisie december 2014).

De huisartsenzorg functioneert in principe goed. Maar er blijven kansen liggen,
mede door versnippering in organisatie en uitvoering. Huisartsen lijken zich beter te gaan organiseren. Verdergaande krachtenbundeling in de vorm van
groepspraktijkvorming in medische centra maakt het ruimtelijk gezien ook makkelijker de praktijkondersteuning te organiseren, maakt het beter mogelijk zich
als huisarts te specialiseren en biedt ruimte voor consultatie van medisch specialisten in de huisartsenpraktijk. Spreekuurfuncties van huisartsen in kleine(re)
kernen voor een of meerdere dagdelen in de week kunnen de zorg dan toch dicht
bij huis houden. Een strakke organisatie van de Zeeuwse huisartsenzorg is ook
belangrijk voor de aantrekkelijkheid van Zeeland voor (de werving van) nieuwe
huisartsen.
Zorggroepen doen goed werk, maar er zijn er teveel en is dus versnipperd.
Zeeland heeft een unieke kans om hét keten- en eerste/anderhalvelijnscentrum
van Nederland te worden. In organisatie, communicatie, ICT, faciliteiten (zoals
diagnostiek), betrokkenheid van professionals en regie moet veel geïnvesteerd
worden. In die omslag moet de bestuurlijke drukte aanzienlijk worden teruggebracht. Er zijn teveel partijen, met evenzovele -goedbedoelde- belangen, die het
Zeeuwse zorgveld onnodig ingewikkeld maken. Hoewel geen specifiek Zeeuws
verschijnsel, zeker ook in Zeeland belangrijk om aan te pakken.
Ziekenhuizen worden groter in geconcentreerde complexe zorg en kleiner in basiszorg. Dit betekent dat er naast de -blijvende- academische oriëntatie van
Zorgsaam op UZ Gent enerzijds en van ADRZ op EMC anderzijds mogelijkheden zijn om door middel van samenwerking de acute- en tweedelijnszorg in
Zeeland optimaal te organiseren.
Behoud van adherentie is van het grootste belang in een krimpende regio. ‘Richt
je nu zoveel mogelijk op de 95%, dan heb je al zo’n slag te pakken’.
Een strakke fusie van de beide Zeeuwse ziekenhuizen biedt geen oplossing. Cultuurverschillen, verschillende oriëntaties, fysieke en financiële belemmeringen
staan dit in de weg. ‘Van fusie komt ruzie’. Realisatie ervan levert waarschijnlijk
veel bestuurlijke drukte en achterhoedegevechten op en vraagt te grote en zware

25

(financiële) inspanningen van beide organisaties. Het leidt af van de werkelijke
uitdagingen waarvoor de Zeeuwse ziekenhuiszorg staat. Ik vind dus dat in die
optie geen energie moet worden gestoken. Er komt met een fusie ook niet zomaar een nieuw ziekenhuis in Zeeland. Wie financiert dit? De tijd van ‘grote’
ziekenhuizen is voorbij. Over 10 à 15 jaar zijn er geen ziekenhuizen meer zoals
nu in Goes en Terneuzen. ‘Meerwaarde ontstaat niet door fusie, maar door integratie’ (Skipr 9 januari 2015).
Schep een virtueel ziekenhuis vanuit inhoud. Mogelijk kan een coöperatiemodel
daarbij helpen, naar onder meer Twents voorbeeld, waarbij zelfstandigheid van
de deelnemende partijen behouden blijft.
Wat hierbij doorslaggevend kan werken is het creëren van ziekenhuis- en eilandoverstijgende maatschappen die (letterlijk) over en weer de tweedelijns medisch-specialistische zorg in Zeeland verlenen. Regiomaatschappen bewijzen dat
samenwerking op regionaal niveau wel degelijk mogelijk is en wel van ‘onderop’. Hoewel landelijk niet toegejuicht (Regeerakkoord 2012), kunnen zij in
Zeeland in duurzame, innovatieve en houdbare zorg het verschil maken. Rits de
kansen tot samenwerking van onderop: via de professionals. Zij doen het werk.
Al het andere is belangrijk, maar faciliterend.
Zo’n aanpak vergroot de kans op opleidingsplaatsen en dit is niet onbelangrijk!
ZBC’s kunnen dit patroon aanvullen met snelle patiëntvriendelijke zorg. ZBC’s
brengen de zorg in principe dichter bij de patiënt, organiseren marktdruk die kan
leiden tot betere dienstverlening en meer doelmatigheid. Zij moeten zich onderdeel willen voelen van een groter (Zeeuws) belang. Voorkomen moet worden
dat zij de krenten uit de pap halen; het ziekenhuis ‘leegeten’.
Onttrekking van 'winstgevende' productie aan het ziekenhuis waarmee eveneens
de 'standby' van de acute zorg voor een belangrijk deel wordt gefinancierd is een
zorg. Dit laatste lijkt mij overigens een kwestie van (inrichting van de) bekostiging en daarmee -hoe complex ook- in beginsel oplosbaar. De wil wijst de weg.
Marktwerking en concurrentie zijn in Zeeland (en ook daarbuiten) besmeurde
begrippen. Deels terecht, deels onterecht. Concurrentie is goed om scherp te
houden, niet om de infrastructuur te verzwakken. Zie ZBC’s en particuliere investeerders niet als bedreiging, maar als kans. Mits alle partijen hun rol goed
weten te spelen.
De wonderolie samenwerking smaakt goed, maar ik zie te weinig oplossingen.
In het tweeluik samenwerking-concurrentie is het zaak de juiste balans te vinden, op een manier die het belang van de Zeeuwse patiënt optimaal dient.

26

Vormen van samenwerking die beogen de markt te verdelen kunnen op problemen stuiten bij de ACM/NZa. Belangrijk is dat beide toezichtsorganen zich realiseren dat de regels in Zeeland misschien anders moeten worden toegepast dan
in bijvoorbeeld de Randstad. In een kleine provincie als Zeeland kunnen de kartelregels tot een verlies van voorzieningen leiden. Beter een kartel dan niets.
Aanbevelingen:
1. Huisartsenzorg krachtiger organiseren.
2. Anderhalvelijnszorg maximaal opzetten.
3. Ketenzorg sterk stimuleren en de organisatie ervan krachtig ondersteunen.
4. Totstandkoming regiomaatschappen bevorderen. Breng zodoende een virtueel ziekenhuis tot stand, eventueel gefaciliteerd door een coöperatiemodel.
5. ZBC’s een volwaardige plek geven; zij moeten zich hun verantwoordelijkheid voor houdbare Zeeuwse zorg aantrekken.
6. Zeeuwse Zorgmeldkamer inrichten.
7. Care sector anders inrichten: doelgroepen en functies delen. Leemtes in dagbesteding voorkomen en bestrijden.
8. Bestuurlijke drukte terugbrengen.
9. Zorgverzekeraars en zorgkantoor nemen een zichtbare en leidende rol.
10. De verbinding zoeken, niet de verwijdering. Letterlijk en figuurlijk. Zeeland
moet binden.
En hoe verder?
Er zijn geen pasklare oplossingen: Zeeland moet zelf de Zeeuwse zorg regelen.
Dat kan een verkenner niet. En de klok tikt.
Van VWS, NZa, ACM valt weinig te verwachten. Wel van ondernemingszin,
het met elkaar regelen en organiseren. Ook met serieuze particuliere ondernemers (binnen en buiten de zorg) alsmede investeerders.
Zeeland wordt bestuurd door 13 gemeenten en de Provincie. Op deze bestuursorganen rust vanuit ieders rol en betrokkenheid een grote maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Zorgverzekeraars hebben wettelijk zorgplicht, voeren via deze plicht de regie en
verdelen de financiële middelen. Zij hebben een belangrijke -mogelijk doorslaggevende- rol als het gaat om de houdbaarheid van de Zeeuwse zorg. Dit geldt in
het bijzonder voor de marktleider.
Wie ook deze rol op zich neemt: eenvoudig is het niet. Alle partijen moeten zich
schikken in mogelijk oncomfortabele oplossingen om te voorkomen dat essentiele zorgvoorzieningen wegvallen.

27

Er is veel gesproken over het gebrek aan visie. Er zijn visies. Breng ze bij elkaar
en maak er één van, eventueel per domein. Kijk per sector wat aan de hand van
bevolkingsprognoses de eerste tien tot twintig jaar nodig is. Houd rekening met
ontwikkelingen die steeds zichtbaarder worden: concentratie, strakkere eisen aan
zorginkoop, minder financiële middelen met verder krimpende intramurale capaciteit, haalbaarheid en betaalbaarheid, ict en -niet in de laatste plaats- zelfbewustere en zelfzoekende patiënten en cliënten.
Een strakke vorm van procesregie en elkaar bij de les houden is vereist. Bij het
ontbreken ervan lukt het niet en val je snel terug op bestaande gedragspatronen.
Voer de druk op spelers maximaal op om hieraan mee te werken. Van die
spelers wordt verwacht over hun schaduw heen te stappen en mee te werken aan
(Zeeuwse) oplossingen. Deze hebben de potentie uniek in Nederland te zijn.
Samenwerken bewerken en versterken.
Grenzen slechten.

28

BIJLAGE 1

SGR-62
14008761
Ingediend op 5 juni 2014
Initiatiefvoorstel met betrekking tot het aanstellen van een ‘Verkenner samenwerking Zeeuwse zorg’
Initiatiefvoorstel van de leden Annebeth Evertz, Joan van Burg, Ger van
Unen en Jack Werkman
De ondergetekenden stellen het volgende voor:
Samenvatting
Het initiatiefvoorstel heeft tot doel te komen tot het aanstellen van een Verkenner samenwerking Zeeuwse zorg, die de belemmerende factoren onderzoekt en
in beeld brengt welke samenwerking in de Zeeuwse zorg in de weg staan. Bovendien dienen zo mogelijk ook samenwerkingsbevorderende factoren benoemd
te worden, die zich richten op het behoud van een (curatieve) zorginfrastructuur
die met inachtneming van de schaalgrootte van Zeeland ook in de toekomst blijft
beantwoorden aan de eisen van kwaliteit, toegankelijkheid, bereikbaarheid en
continuïteit.
Probleemstelling
In een dunbevolkte regio is samenwerking en ketenvorming tussen zorgaanbieders essentieel om de zorginfrastructuur in stand te houden. Indien een en ander
zeker in het perspectief van de op handen zijnde schaalvergroting in de ziekenhuiszorg niet of onvoldoende tot stand komt dreigt het gevaar van uitholling.
Deze uitholling treft primair niet alleen de patiënten- c.q. cliëntenzorg, maar
eveneens de Zeeuwse werkgelegenheid. Bovendien heeft dit een onacceptabele
achteruitgang van het woon- en leefklimaat tot gevolg. Noch de rijksoverheid,
de zorgverzekeraar, of de provincie heeft de mogelijkheid om samenwerking
tussen zorgaanbieders tot stand te brengen. Door de diffuse verantwoordelijkheidstoedeling ontbreekt het aan eenduidige sturingsmogelijkheden om het gezamenlijke Zeeuwse (patiënten)belang op termijn te borgen.

1

Wat willen we bereiken?
Het einddoel is een toekomstbestendige (curatieve) zorginfrastructuur voor
Zeeland. Zorg in de nabijheid van de Zeeuwen vanuit de gedachte ‘Centraal wat
moet, decentraal wat kan; of anders gezegd: wat binnen de regio geboden kan
worden op Zeeuws niveau organiseren, wat -gegeven de schaal- niet realistisch
is, buiten Zeeland betrekken’. Nauwe samenwerking is daarvoor een essentiële
voorwaarde. Te weinig en te langzaam komt deze nu tot stand. Met respectering
van wettelijke bevoegdheden en verantwoordelijkheden dient gezocht te worden naar een modus waarbij samenwerking intensiever tot ontwikkeling komt,
bij voorkeur met instemming van belanghebbende partijen.
Wat gaan we daarvoor doen?
Hoewel de Zeeuwse (curatieve) zorginfrastructuur geen kerntaak van de provincie is, wordt er een Verkenner aangesteld, die nagaat welke belemmerende
factoren de samenwerking binnen de Zeeuwse zorg in de weg staan. Daarbij benoemt de Verkenner welke samenwerkingsbevorderende factoren zich richten
op het behoud van een (curatieve) zorginfrastructuur. De Verkenner houdt hierbij rekening met de schaalgrootte van Zeeland, de eisen van kwaliteit, de toegankelijkheid, bereikbaarheid en de continuïteit. De Verkenner gaat met name
uit van het zorgsegment dat ressorteert onder het (basis)pakket van de Zorgverzekeringswet en de langdurige (intramurale) zorg (thans nog AWBZ).
Draagvlak voor samenwerking is belangrijk. De Verkenner rapporteert op welke
wijze hij de samenwerkingspartners betrokken houdt bij de uitvoering van dit
traject.
Waaraan kunnen wij zien of dat bereikt is?
Vóór 1 december 2014 legt de Verkenner samenwerking Zeeuwse zorg een
schriftelijke verantwoording over aan Provinciale Staten van de door hem / haar
ondernomen activiteiten en de problematiek die zichtbaar wordt, voorzien van
eventuele oplossingsrichtingen.
Wat mag het kosten?
Naar verwachting is voor deze verkenningsronde een maximumbedrag van ca. €
75.000,--, excl. BTW, doch incl. reis- en verblijfkosten nodig. Na het overleggen
van de verantwoording zal worden bezien of en zo ja op welke wijze hieraan
een vervolg gegeven zal worden.
Wij stellen u voor te besluiten overeenkomstig bijgevoegd ontwerpbesluit.
Annebeth Evertz namens de fractie van de PvdA
Joan van Burg namens de fractie van de SGP
Ger van Unen namens de fractie van de SP
Jack Werkman namens de fractie van de VVD

2

ONTWERP-BESLUIT:
Provinciale Staten van Zeeland;
Gelezen het initiatiefvoorstel van de leden Evertz, Van Burg, Van Unen, Werkman d.d. juni 2014, nr. …
Besluiten:
1. Het initiatief te nemen voor het aanstellen van een Verkenner samenwerking Zeeuwse zorg, die:
a. nagaat welke belemmerende factoren noodzakelijke samenwerking
in de Zeeuwse zorg in de weg staan, en
b. zo mogelijk ook samenwerkingsbevorderende factoren benoemt,
die zich richten op het behoud van een (curatieve) zorginfrastructuur die met inachtneming van de schaalgrootte van Zeeland ook in
de toekomst blijft beantwoorden aan de eisen van kwaliteit, toegankelijkheid, bereikbaarheid en continuïteit.
c. adviseert op welke wijze de verschillende samenwerkingspartners
betrokken kunnen worden bij de uitvoering van dit traject.
2. De verwachting uit te spreken dat er vóór 1 december a.s. een schriftelijke verantwoording ligt, met bevindingen zoals bedoeld onder 1;
3. De kosten voor de aanstelling van deze Verkenner samenwerking
Zeeuwse zorg te ramen op een maximumbedrag van € 75.000,-- excl.
BTW, doch inclusief reis- en verblijfkosten en deze ten laste te brengen van het Statenbudget;
4. Na de ontvangen verantwoording als bedoeld onder 2. te beoordelen of
hieraan een vervolg gegeven wordt;
5. Gedeputeerde Staten te belasten met de uitvoering van dit besluit.
En gaan over tot de orde van de dag.

3

Bijlage 2
Plan van aanpak "Verkenner Samenwerking Zeeuwse zorg"
Inleiding:
Er zijn grote veranderingen op komst in de zorg. Naar verwachting zal de
intramurale capaciteit afnemen o.m. wegens verkorting van ligduur in ziekenhuizen, concentratietendensen vanwege opschaling, toetreding nieuwe
aanbieders en zorg die in de anderhalve lijn geboden wordt, terwijl dit in
de care sector vanwege de extramuralisatie eveneens het geval is.
Dat betekent dat binnen het uitgestrekte Zeeland -met relatief weinig inwoners per km2 en een (sterk) vergrijzende bevolking, in het perspectief
van krimpende middelen- een sterke zorginfrastructuur vereist is om deze
veranderingen adequaat op te kunnen vangen.
De provincie ziet samenwerking tussen zorgaanbieders als het middel om
instandhouding van zorgvoorzieningen te bevorderen. Niet alleen in de
ziekenhuissector, maar ook voor intramurale voorzieningen, die nu nog
ressorteren onder de AWBZ.
Door Provinciale Staten is een initiatiefvoorstel aangenomen waarin Gedeputeerde Staten opgedragen wordt een "Verkenner Samenwerking
Zeeuwse zorg" aan te stellen met als opdracht na te gaan, welke redenen
er zijn die samenwerking in de Zeeuwse zorg belemmeren en welke factoren onderlinge samenwerking zouden kunnen bevorderen, die de kwaliteit
van zorg en instandhouding van voorzieningen ten goede komen.
Bovenstaande wordt bij uitwerking van dit plan van aanpak als vertrekpunt gehanteerd.
Doel:
Behoud en waar mogelijk versterking van de regionale zorginfrastructuur,
die -afgezet tegen de financiële kaders- past binnen de huidige wet- en
regelgeving en professionele kwaliteitseisen en -standaarden.
Als afgeleide factoren gelden daarbij:
- behoud van (hoogwaardige) werkgelegenheid;
- het voorkomen van negatieve gevolgen voor de leefbaarheid in de
provincie als gevolg van het verdwijnen c.q. 'opdrogen' van voorzieningen.
Inhoud opdracht: In het besluit van Provinciale Staten wordt samenwerking als het middel gezien om zorgvoorzieningen* te behouden en te versterken. Het maken van een verkenning over de vraag hoe daar door het
veld tegenaan gekeken wordt, welke relaties aangehaald kunnen worden
en welke nieuwe impulsen voor krachtenbundeling mogelijk nadere uit-

4

werking verdienen. De factoren die samenwerking belemmeren zijn eveneens van belang, doch zijn van andere orde wanneer nieuwe initiatieven
tot stand komen (geen oude koeien uit de sloot halen en strijdbijlen begraven).
Definiëring taakopdracht:
-

-

-

-

het inzichtelijk en (zo mogelijk beter) bespreekbaar maken van bestaande knelpunten;
waar mogelijk en voor de hand liggend het intensiever gebruik maken van elkaars kwaliteiten, diensten en expertise;
onderzoek doen naar verdergaande samenwerking in de verticale
lijn en -waar mogelijk en haalbaar- ook in de horizontale lijn, eventueel uitmondend in netwerkvorming, met als gevolg een hoger zorgrendement door betere samenwerkingsafspraken;
waar beletsels bestaan die onderlinge samenspraak/samenwerking
in de weg staan, deze signaleren. Mogelijk gaat nog teveel gaat
langs elkaar heen en staat er te veel op zich;
Verbindingen verkennen op basis van vertrouwen;
Het bouwen aan vertrouwen, creativiteit en verbinding, waar dat tot
nu toe ontbreekt;
Adviseren, bemiddelen, begeleiden en aanjagen van partijen om te
komen tot het maken van afspraken, die tot nu toe blijven liggen,
met als doel effectieve verbindingen te leggen in de samenwerking
tussen zorgaanbieders;
kansen die worden gesignaleerd, zullen eveneens worden gerapporteerd;
Uitgaande van de bevindingen zo mogelijk aanbevelingen formuleren voor de opstelling van een strategische zorgagenda voor de komende jaren.

Omvang en begrenzing taakopdracht: zorgvoorzieningen die verstrekkingen aanbieden in het kader van het basispakket van de Zorgverzekeringswet en de (intramurale) AWBZ voorzieningen, die in de toekomst vallen onder de ontwerp WLZ.
Voorgestelde aanpak/werkwijze:
Voeren gesprekken –al dan niet gecombineerd- met diverse partijen en
direct betrokken stakeholders (zie bijgevoegd schema – Bijlage 1):
- Cluster Medisch-specialistische zorg: ziekenhuizen, ZBC's, categorale instellingen, kortdurende intramurale GGZ (< 1 jaar);
- Cluster (acute/chronische) medische zorg, incl. huisartsenzorg:
kringbestuur LHV/besturen Happen, RAV, zorggroepen, SHL en apothekers;
- Cluster geboortezorg: betrokken partijen: eerstelijns verloskundigen
(VSV); kraamzorg aanbieders, RAV, ziekenhuis;

5

-

Cluster chronisch langdurige intramurale zorg: V en V-sector, GGZ
intramuraal (langer dan 1 jaar), intramurale zorg voor mensen een
beperking.

Overige stakeholders:
- CZ;
- Patiëntenorganisatie Klaverblad;
En mogelijk met partijen als ACM, VWS en Inspectie.
Van de gesprekken worden (korte) verslagen gemaakt en deze worden als
concept toegezonden aan gesprekspartners, met het verzoek om daarop
te reageren. Gespreksverslagen worden na aangebrachte correcties en
aanvullingen als definitief aangemerkt en blijven eigendom van opdrachtnemer. Op deze wijze is een goede borging van vertrouwelijkheid verzekerd, terwijl dit bovendien een zekere mate van openheid van gesprekspartners mogelijk maakt.
Doorlooptijd:
September: presentatie plan van aanpak aan Statenleden en formele instemming door GS van Plan van Aanpak.
September-oktober-november: voeren van gesprekken met zorgaanbieders en overige stakeholders, waaronder Zorgverzekeraar CZ en Patiëntenorganisatie Klaverblad;
Oktober-november terugkoppeling naar Statenleden/Gedeputeerde Staten, hetzij mondeling, hetzij schriftelijk, afhankelijk van de opbrengsten
uit de gespreksronde.
December 2014: streven is in december de verkenning op te leveren. Het
tijdsbestek is beperkt, waarbij ook sprake is van afhankelijkheid van
agenda’s van gesprekspartners. Desgewenst kunnen de uitkomsten van
de verkenningsronde worden afgerond met een plenaire bijeenkomst met
partijen.
Inhoud rapportage c.q. uitwerking onderdeel “Definiëring taakopdracht”:
-

-

-

Rapporteren over de vraag of en zo ja op welke terreinen er uitgaande van win-win tussen partijen afspraken te maken zijn, zodat
kansen kunnen worden benut;
Rapporteren over de vraag waar knelpunten in de samenwerking in
de zorg(keten) blijven liggen;
Rapporteren van knelpunten die door verschillende partijen naar voren worden gebracht, maar waar de sleutel voor een oplossing ontbreekt;
Rapporteren waarom, gelet op de waarnemingen van partijen bepaalde beslissingen noodzakelijk zijn;
Zo mogelijk formuleren van aanbevelingen die -gehoord hebbend de
partijen in het veld- naar boven komen en waar draagvlak voor bestaat;
6

-

Op basis van die aanbevelingen opstellen van een strategische
agenda van punten die in de toekomst de gezamenlijke aandacht
zullen vragen.

Randvoorwaarden invulling opdracht:
- Autonomie zorgaanbieders respecteren;
- Landelijke wet- en regelgeving en geldende professionele kwaliteitsstandaarden;
- Zaken die goed en efficiënt georganiseerd en toekomstbestendig
zijn, worden als gegeven beschouwd en kunnen als voorbeeld strekken voor overige gebieden;
- Bestaande samenwerkingstrajecten worden niet doorkruist; en
- Last but not least, de medewerking van partijen om de uitvoering
van de opdracht mogelijk te maken.
Hoofdvragen voor een mogelijk format voor de besprekingen:
Wat zou volgens de gesprekspartner nodig zijn om een toekomstbestendige zorginfrastructuur in Zeeland te organiseren en realiseren?
Welke samenwerkingsvormen zijn nodig en welke veranderingen zijn
daarvoor vereist?
Welke factoren staan noodzakelijke samenwerking in de weg?
Zijn er kansen te benoemen die te benutten zijn bij intensievere samenwerking?
Hoe komen we daar?

*Waar in dit plan van aanpak over zorgvoorzieningen wordt gesproken, worden die voorzieningen bedoeld zoals
die in het Besluit van Provinciale Staten zijn geduid.

7

8

Bijlage 3
Datum/tijden/waar:

Organisatie:

Gesproken met: (s.s.t.t.)

RAV Witte Kruis Ambulancezorg Zeeland
Klaverblad

De heren Wildschut en Meppelder

SHZ

De heren Bordui en Munstermann

Dinsdag 23-09
Provinciehuis
8.30 – 10.00 uur

Zeelandcare

De heer Versluis

10.00 – 11.30 uur

Zorggroep Ter Weel

Mevrouw Traas

11.30 – 13.00 uur

Eleos

Mevrouw Weststrate

14.15 - 15.15 uur
15.30 – 17.00 uur

KIO
Reumazorg ZuidwestNederland

Mevrouw Korten
Mevrouw Veris en de heer Harbers

Mevrouw Van Werkhoven

11.30 – 13.00 uur

Stichting Ketenzorg Midden
en Noord Zeeland
Cederhof Kapelle,
Cleijenborg (N-Beveland) en
Eilandzorg (SchouwenDuiveland)
SRVZ

13.30 – 15.00 uur

Zorgstroom Walcheren

15.00 – 16.30 uur
17.00 – 18.00 uur

ZIB Investments Beheer BV
Provincie Zeeland

De heren De Boevere en
Phernambucq
De heer Van Koeveringe
Woordvoerders zorg Provinciale
Staten en Gedeputeerde zorg

Dinsdag 14-10
Provinciehuis
11.00 – 12.30 uur

Allévo

Mevrouw Dekker

15.00 – 16.30 uur

SHL

Mevrouw Van Ginkel en de heer
Holthuis

Maandag 22-09
11.30 – 12.30 uur
Standplaats Goes
13.30 – 15.00 uur
Provinciehuis
15.00 - 16.30 uur
Provinciehuis

Woensdag 24-09
Provinciehuis
8.30 – 10.00 uur
10.00 – 11.30 uur

De heer Van de Kreeke

De heer De Jong, mevrouw Kallewaard en de heer Pinxteren

Mevrouw Davits en mevrouw Bras

9

Woensdag 15-10
Provinciehuis
9.00 – 10.00 uur
10.00 – 11.30 uur
11.30 – 13.00 uur

Schutse Zorg Tholen
Revant
Zorgverzekeraar CZ

13.30 – 15.00 uur
15.00 – 16.30 uur

Kiek
Kringbestuur Zeeland LHV

Donderdag 16-10
Provinciehuis
8.30 – 10.00 uur
11.30 – 13.00 uur

Gors
Emergis

De heer Hulstein
De heren De Schipper en Mentjox

Kring Verloskundigen
Zeeland/Kraamzorg
Zorggroep De Bevelanden

Mevrouw Van Dierendonck, mevrouw Kliphuis en de heer Priem
Mevrouw Van der Sluis en de heer
Posthumus
De heer De Buck

13.30 – 15.00 uur
15.00 – 16.30 uur
17.00 – 18.00 uur
HZ Vlissingen
Maandag 27-10
Provinciehuis
10.30 – 11.45 uur
11.45 – 13.00 uur
13.00 – 14.00 uur
14.30 – 16.00 uur
Locatie Goes
16.00 – 17.00 uur
Locatie Goes

Hoge School Zeeland

Stichting Werk voor Ouderen
Stichting Ouderenzorg Kanaalzone
Juvent
ADRZ

ADRZ

De heer Kok
De heren Meijer en Corsius
De heren Pijnenburg, Rooijmans en
De Potter
Mevrouw Wisse
De heren Rutten, Bergen en Van
der Valk

De heer De Graaf
De heer Van Gysel
De heer Abbing
Raad van Bestuur: de heren Van
Eck, Van Riel en Soethout (bestuurssecretaris)
Delegatie Bestuur Medische staf:
de heren Visscher en Van den
Hoek

Dinsdag 28 -10
Zeeuws-Vlaanderen
De Brouwzaele Terneuzen
8.30 – 10.00 uur
10.00 – 11.30 uur
11.30 – 13.00 uur
13.30 – 15.00 uur

De Zeeuwse Gronden
De Okkernoot
Curamus
Tragel Zorg

De heer Van Blarikom
Mevrouw Van Rooijen
De heren Van der Maas en Buijsse
De heer Van den Bosch

Donderdag 6 -11
Provinciehuis
10.30 – 12.00 uur

Arduin

13.00 – 14.30 uur

Zuidwester

15.00 – 16.30 uur
16.30 – 18.00 uur

Zorggroep SchouwenDuiveland
ViaZorg

De heren Van Wijk en Van der
Waal
De heren Waardenburg en Van
Westen
Mevrouw Leenhouts en mevrouw
Oomen
De heer Naafs

Vrijdag 7 – 11
Terneuzen Nucleus
9.30 – 11.00 uur

Nucleus

De heren Frequin, Samandar en
Ephraïm

10

11.00 – 12.00 uur
Dinsdag 18 – 11
Den Haag
12.00 -13.30 uur

Stichting MaeTri-X

Dhr. Jaspar

Autoriteit Consument en
Markt

Mevrouw Slot en de heer Tacken

Cardiologisch Centrum
Zeeland
Economische Impuls
Zeeland

De heren Janssens en De Kok

Donderdag 20-11
Provinciehuis
10.00 – 11.00 uur
11.30 – 13.00 uur

Cedrah
Stolmed oogklinieken

De heren Stoop en Lommers
De heer Frijters

17.00 – 18.00 uur

Provinciale Staten

Woordvoerders zorg

Walcherse Huisartsen Cooperatie (WHC)
ADRZ

De heer Van Russen Groen

Woensdag 19-11
Provinciehuis
13.30 - 15.00 uur
15.00 – 16.30 uur

Vrijdag 21-11
Provinciehuis
9.00 – 10.00 uur
10.00 – 11.30 uur

13.30 – 15.00 uur
15.00 – 16.30 uur
Dermateam Middelburg

Warmande
Dermateam

De heer Roos

Delegatie Raad van Toezicht: Mevrouw Van Montfrans (voorzitter) en
de heer Bekkers en dhr. Van Eck
(Voorzitter Raad van Bestuur).
Mevrouw De Jong
De heer Habets en de heer Van
Gerwen

Maandag 01-12
Provinciehuis
11.00 – 12.15 uur
13.00 - 14.00 uur

ZRTI
Zorggroep Beter zorg

Mevrouw Snijders
De heer Mookhram

14.00 – 14.30 uur

Provincie

15.00 – 15.30 uur

Traumacentrum ZuidwestNederland

15.30 – 16.30 uur

Adviesbureau Rikken

Bijpraten Gedeputeerde Zorg, de
heer Van Heukelom
Telefonische afspraak:
De heer Kuipers, voorzitter Raad
van Bestuur Erasmus Medisch
Centrum
De heren Rikken en De Brouwer

16.30 - 17.30 uur

Gemeenten

17.30 – 18.30 uur

Provinciale Staten

Dinsdag 02-12
Provinciehuis
8.30 – ca. 9.30 uur

Eerstelijns Apothekers

10.45 – 11.30 uur
ZorgSaam Terneuzen

Juutsom

Wethouder mevrouw Szarafinski
(Middelburg), wethouder de heer
Maas (Veere), wethouder de heer
van der Reest (Goes) en de heer
Witkam (College Zorg en Welzijn)
Woordvoerders zorg (2e sessie)

Mevrouw Duerinckx, de heren
Baltus en Van de Rijt
Mevrouw Oosterling

11

11.30 – 13.00 uur
ZorgSaam Terneuzen

ZorgSaam ZeeuwsVlaanderen

15.00 - 16.00 uur
CZ Tilburg
16.00 – 17.00 uur
CZ Tilburg

Zorgkantoor Tilburg

Combigesprek met Raad van Bestuur: de heren Rutgers en Schelfhout; en de heer Breukelman
(voorzitter Bestuur Medische Staf),
mevrouw Vroege, secretaris Bestuur Medische Staf en mevrouw
Lafort, Hoofd Communicatie
De heer Vermeulen

Zorgverzekeraar CZ

De heren Gijzen, Pijnenburg en
Rooijmans

15.30 – 16.30 uur

ADRZ

Delegatie Cliëntenraad: de heer
Jansen (voorzitter), mevrouw Buizer (vicevoorzitter) en de heer
Antonisse (secretaris)

Vrijdag 19-12
8.00 – 9.00 uur
GGD Goes

Gemeenten Z-Vlaanderen

9.30 – 10.30 uur
ZorgSaam Terneuzen

ZorgSaam

10.30 – 11.30 uur
ZorgSaam Terneuzen

ZorgSaam

De heren Mulder (burgemeester
Hulst), wethouder Lieftink (Terneuzen) en wethouder De Bruijn (Sluis)
Raad van Toezicht: De heer Huijsmans (voorzitter), de heer Schouten (vicevoorzitter), de heer
Colardyn, mevrouw De Cocq en
mevrouw Meijer
Delegatie Cliëntenraad: De heren
Westerbeek (voorzitter) en Walraven (secretaris)

7 januari 2015
15.00 – 16.00 uur
Den Haag

VWS

Donderdag 18-12
Provinciehuis

De heer Van den Dungen,
mevrouw Mosterdijk en de heer
Wiggers

12

BIJLAGE 4
Format voor gesprekken "Verkenner Samenwerking Zeeuwse Zorg" 2 e helft 2014
Naam organisatie:
Gesproken met:
Datum:

1. Wat is nodig om een toekomstbestendige zorginfrastructuur in Zeeland te organiseren en
realiseren?

2. Welke samenwerkingsvormen zijn nodig en welke veranderingen zijn daarvoor vereist?

3. Welke factoren staan noodzakelijke samenwerking in de weg?

4. Zijn er kansen te benoemen die te benutten zijn bij intensievere samenwerking?

5. Hoe komen we daar?

6. Overig

13

Grenzen slechten
De zorg in Zeeland

Verslag van een verkenning
Foto omslag: E. Heijdens