Position paper van de Kinderombudsman ten behoeve van het rondetafelgesprek op 21 juni
2018 over de mentale versterking van Groningen
Geachte leden van de Vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat,
Op 21 juni 2018 organiseert u een rondetafelgesprek over het onderwerp mentale versterking van
Groningen en u heeft mij hiervoor uitgenodigd. Hartelijk dank voor deze uitnodiging waar ik graag op
inga. Hierbij ontvangt u - desgevraagd - voorafgaand aan het rondetafelgesprek mijn position paper
over dit onderwerp vanuit het perspectief van kinderrechten.
Inleiding
Allereerst wil ik opmerken dat ik het van harte ondersteun dat u aandacht besteedt aan de mentale
gezondheid van de bewoners in het aardgaswinningsgebied. Ik ben verheugd dat u daarbij specifiek
aandacht heeft voor de mentale gezondheid van kinderen en jongeren. Aandacht voor het welzijn en
de gezondheid van kinderen en jongeren in het gaswinningsgebied is er tot nu toe te weinig geweest.
Als Kinderombudsman kom ik op voor de rechten, belangen en ontwikkeling van alle kinderen en
jongeren in Nederland. Daarbij baseer ik mij op het VN-Kinderrechtenverdrag dat is gefundeerd op
drie pijlers: 1) kinderen en jongeren hebben recht op bescherming, 2) kinderen en jongeren hebben
recht op voorzieningen en 3) kinderen en jongeren hebben recht op participatie. In het VNKinderrechtenverdrag staan vier artikelen centraal. Artikel 3 dat bepaalt dat het belang van een kind of
jongere een eerste primaire overweging moet zijn bij alle besluiten die op hen zien. Artikel 6 dat stelt
dat de ontwikkeling van een kind of jongere voorop moet staan. Artikel 2 dat zegt dat een kind of
jongere recht heeft op gelijke behandeling en artikel 12 waarin staat dat een kind of de jongere het
recht heeft om gehoord te worden over besluiten die zijn of haar ontwikkelingsbelang raken.
Rapport Vaste grond gezocht
In oktober 2017 heb ik met mijn rapport Vaste grond gezocht een advies uitgebracht aan verschillende
partijen over de situatie en ontwikkeling van kinderen en jongeren die opgroeien in het
aardgaswinningsgebied in Groningen. Voor dit onderzoek is gesproken met kinderen en jongeren,
maatschappelijke organisaties en belangenorganisaties, hulpverleners en bestuurders. Ook is een
enquête uitgezet onder kinderen en jongeren.
Mijn - pijnlijke - hoofdconclusie was dat er tot dat moment op alle fronten en bij alle betrokken partijen
te weinig aandacht was voor kinderen en jongeren in het aardbevingsgebied. Geen van de pijlers van
het VN-Kinderrechtenverdrag stonden voldoende centraal. Zo was er bijvoorbeeld geen eenduidige op
kinderen en jongeren gerichte visie en aanpak in a) beleid, b) hulpverlening en c) wetenschappelijk
onderzoek. Daarnaast was de informatievoorziening over de aardgaswinning en de consequenties
hiervan vrijwel uitsluitend toegespitst op volwassenen.

1

Ik deed in mijn rapport de volgende aanbevelingen:


Aan alle betrokken partijen:
Weeg de belangen van kinderen en jongeren mee in alle beslissingen over gaswinning,
herstel, versterking en de ontwikkeling van de regio



Aan de NCG, decentrale overheden en scholen
Draag zorg voor goede informatievoorziening voor kinderen en jongeren in het
aardbevingsgebied, die is toegesneden op hun behoeften en ontwikkeling



Aan hulpverlenende instanties, scholen, gemeenten en het Rijk:
Verbeter de signalering van aardbevingsgerelateerde problemen en zorg voor
voldoende financiering voor signalering en hulpverlening



Aan in het bijzonder de NCG, maar ook alle andere partijen die bij deze verhuizingen
betrokken zijn (NAM, gemeenten):
Beperk zoveel mogelijk de onzekerheid en overlast door verhuizingen



Aan in het bijzonder de NCG (als opdrachtgever):
Start vervolgonderzoek voor een breder beeld, onder meer gericht op de omvang van
de problematiek, de situatie van kwetsbare kinderen en langetermijneffecten



Aan het kabinet:
Pak eerdere aanbevelingen Nationale ombudsman aan het kabinet voortvarend op.

Sinds het uitkomen van mijn rapport zijn er door verschillende partijen initiatieven ondernomen die in
lijn liggen met mijn aanbevelingen en de pijlers van het VN-Kinderrechtenverdrag. Zo zijn de GGD en
verschillende gemeenten bezig met het verbeteren van de signalering van problemen en (preventieve)
hulpverlening rond kinderen en jongeren. Ze zullen hiervoor extra financiële middelen kunnen
inzetten. De gemeente Loppersum heeft op hun website een speciale pagina voor kinderen ingericht
en er zijn ook mooie particuliere initiatieven. En er start vanuit de Rijksuniversiteit Groningen een
eerste wetenschappelijke verkenning naar wat er onder kinderen en jongeren speelt en welke data
nodig zijn om hun welzijn en ontwikkeling te monitoren.
Tegelijkertijd moet ik constateren dat een integrale visie op wat het voor kinderen en jongeren
betekent om op te groeien in het aardgaswinninggebied ontbreekt. Mijn aanbevelingen zijn hierdoor
nog steeds actueel. Kinderen moeten beter voorbereid worden op waar ze mee te maken gaan
krijgen. Voorzieningen en zorg zijn nog niet gericht op de bescherming van kinderen tegen de
spanningen en stress die de aardgaswinning en de versterking met zich mee brengt. Pas komende
maand wordt een eerste wetenschappelijke verkenning gestart waarin kinderen een eigen plaats
krijgen. Het is essentieel dat de belangen van kinderen worden meegewogen in al het beleid en op
alle niveaus van besluitvorming waarmee ze te maken hebben als ook in wetenschappelijk onderzoek.
Het is belangrijk dat alle partijen zich hier vol voor inzetten. De mate van opvolging van mijn
aanbevelingen zal ik blijven volgen en begin volgend jaar zal ik mijn bevindingen hierover publiceren.
Deze zal ik uiteraard ook met uw Kamer delen.
Stress
In mijn rapport heb ik benadrukt dat kinderen en jongeren, naast problemen door de aardbevingen
zelf, vooral last hebben van de onrust en de daaraan verbonden stress die het leven in het gebied met
zich mee brengt. Het gaat hierbij zowel om van hun ouders en verzorgers 'afgeleide' stress, als stress
die ze 'zelf direct' ervaren. Veel kinderen geven aan dat ze in hun gezin druk ervaren door de wijze

2

waarop met schadeherstel en versterking wordt omgegaan. Hun ouders hebben hier last van en zij
daardoor ook. De voortdurende onzekerheid en de spanningen die in gezinnen hierdoor voelbaar zijn,
zijn heel stressvol voor kinderen. De actualiteit van de afgelopen weken; de gewijzigde plannen van
minister Wiebes over de versterking van woningen, hebben hierdoor impact op kinderen. Het steeds
aanpassen van de plannen en het tijdspad rondom de verhuizingen is hierbij een veel door kinderen
genoemde stressfactor.
"Dan moet er niet versterkt, en dan toch wel," vertelde een jongen me tijdens het onderzoek. "Vier jaar
geleden hoorden we voor het eerst dat we het huis uit moesten. Twee jaar geleden kwam er eindelijk
een plan, en nu lijkt het erop dat we over een paar maanden moeten verhuizen. "Voor kinderen is het,
net als voor hun ouders, niet uit te leggen dat hun huis op het ene moment veilig genoeg wordt
bevonden, en dan weer niet. De beslissing om de versterking (weer) uit te stellen, is daarom voor
kinderen problematisch en druist tegen het ontwikkelingsbelang van de betrokken kinderen in.
Krimpregio
Tot slot wil ik opmerken dat het aardgaswinningsgebied een krimpregio is met veel
achterstandsproblematiek. De problematiek rond de aardgaswinning drukt zwaar op wat er verder ook
al speelt. Voor de mentale weerbaarheid van kinderen en jongeren is daarom extra belangrijk hen een
toekomstperspectief te bieden.

Margrite Kalverboer
De Kinderombudsvrouw

3