Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 852

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 augustus 2015
Met deze brief informeer ik u over de onderwerpen op de agenda van de
extra Landbouwraad van 7 september aanstaande en over mijn inzet
tijdens deze bijeenkomst. Hiermee voldoe ik tevens aan het verzoek van
de vaste commissie voor Economische Zaken, die mij om deze brief heeft
verzocht. Daarnaast informeer ik u over de verlenging van de buitengewone maatregelen voor groenten en fruit.
Agenda extra Landbouwraad 7 september 2015
Marktontwikkelingen
(Informatie van de Europese Commissie en gedachtewisseling)
Het agrocomplex heeft een grote economische en maatschappelijke
betekenis. Met een totale toegevoegde waarde van 52 miljard euro is het
agrocomplex goed voor ongeveer 9% van de totale omvang van de
Nederlandse economie. Het levert een belangrijke bijdrage aan de
werkgelegenheid en aan het positieve handelssaldo. Ondanks de
economische crisis is gebleken dat Nederland ook in 2014 de tweede plek
op de wereldranglijst van grootste agro-exporteurs heeft weten te
behouden. Dat is een prestatie van belang.
Op verzoek van onder andere Frankrijk is er een extra Landbouwraad
ingelast om de recente marktontwikkelingen van met name de zuivel- en
varkensvleessector te bespreken. Als gevolg van een samenloop van
diverse factoren staat de prijsontwikkeling in deze sectoren onder druk. De
Europese Commissie zal de Raad informeren over de ontwikkelingen op
de markten in deze sectoren. Verder zal er een gedachtewisseling volgen
over mogelijke maatregelen. Op dit moment zijn de stukken behorende bij
de agenda (ST 3533/15) nog niet beschikbaar.
Deze zomer hebben boeren in Frankrijk en België op de wegen geprotesteerd tegen de huidige slechte marktsituatie en aandacht gevraagd voor
de problemen die dit voor sommige boeren met zich meebrengt. Op

kst-21501-32-852
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-32, nr. 852

1

29 juli jl. heb ik een brief aan mijn Franse collega gestuurd om mijn grote
zorgen uit te spreken over de acties van de boeren waardoor het vrije
verkeer van goederen gehinderd wordt. Hoewel ik begrip heb voor het
ongenoegen van de boeren, keur ik acties of nationale maatregelen die
het vrije verkeer van goederen en de werking van de interne markt
ondermijnen af. In lijn met de brief, zal ik dit tijdens de Raad benadrukken.
Zuivel
De zuivelmarktsituatie is sinds maart van dit jaar verslechterd. De
melkprijzen zijn gedaald. In augustus 2015 is het melkgeld (maandelijks
uitgekeerde garantieprijs vermenigvuldigd met het aantal geleverde kilo’s)
van FrieslandCampina met een garantieprijs van € 28,50 per 100 kilo melk
gemiddeld € 18.288 (uitgaande van een gemiddelde jaarproductie van
770.000 kilo melk). Dat is bijna € 10.000 en ruim 35% lager dan in
december 2013. Dit raakt de Nederlandse producenten.
De slechte marktsituatie geldt voor de gehele Europese Unie. Diverse
lidstaten zullen waarschijnlijk vragen om ingrijpen in de markt, bijvoorbeeld door het verhogen van de interventieprijs van magere melkpoeder,
herintroductie van restituties of maatregelen ter stabilisatie van het
inkomen. De Europese Commissie heeft besloten de aanvraagperiode van
de particuliere opslagregeling voor boter en magere melkpoeder te
verlengen tot en met februari 2016 om zo een helpende hand te bieden
voor de zuivelproducenten. Tevens heeft zij besloten de openbare
interventieregeling voor boter en magere melkpoeder open te stellen tot
en met september 2016. Deze openbare interventieregeling staat normaal
gesproken jaarlijks open van maart tot en met september. Met deze
beslissing kunnen zuivelproducenten ook van oktober 2015 t/m februari
2016 gebruik blijven maken van de regeling. Ik steun de beslissing van de
Europese Commissie.
Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en het Landbouw Economisch Instituut (LEI) zijn de
vooruitzichten op de middellange en lange termijn nog steeds goed. De
Nederlandse zuivelsector heeft aangegeven geen oplossing te zien het
verhogen van de interventieprijs. Dit werd bevestigd in het constructieve
gesprek dat ik recentelijk met LTO heb gehad over de actuele marktsituatie. Ik steun het standpunt van de Europese Commissie om vast te
houden aan marktoriëntatie en ben derhalve tegen verhoging van de
interventieprijs. Wel kan ik Europese maatregelen steunen die gericht zijn
op verbetering van het concurrentievermogen, zoals het innovatief
vermogen, marktkracht en het stimuleren van de export. Nederland is net
als de Europese Commissie actief om markttoegang te bewerkstelligen in
nauwe samenwerking met het bedrijfsleven.
De Europese zuivelsector zal moeten gaan inspelen op de toegenomen
marktwerking door de afschaffing van het melkquotum in april jl. Enkele
lidstaten hebben op deze periode van lage melkprijzen gereageerd door te
vragen naar het wederom invoeren van instrumenten die de vrije
marktwerking verstoren. Dit is niet de weg die moet worden ingeslagen.
Dergelijke oude instrumenten zullen niet bijdragen aan een concurrerende, gezonde sector. Ik vind echter wel dat er ruimte gezocht moet
worden om de sector kansen te bieden met deze marktwerking om te
gaan. Onderdeel daarvan is dat het bedrijfsleven de ruimte heeft om
duurzaamheidsinitiatieven in de markt te ontplooien. Om het gewenste
effect te creëren vergen zulke duurzaamheidsinitiatieven regelmatig de
inzet van meerdere partijen. Ik zal in de Raad wederom aandacht vragen
voor verruiming van de mededingingsregels zodat de sector zelf
afspraken kan maken om de ketenaanpak te versterken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-32, nr. 852

2

Varkensvlees
Op 26 augustus jl. heb ik met alle partijen in de varkensketen en een
afvaardiging van de actiegroep Eerlijke Prijs Agra gesproken over de
huidige situatie in de sector. In het gesprek hebben we stil gestaan bij de
zeer moeilijke situatie waarin de varkenssector zich bevindt.
In dat kader is met name stil gestaan bij de slechte marktsituatie voor
varkensvlees en de gevolgen hiervan voor de varkenshouders. Op de
Europese markt is een groot knelpunt waar het gaat om vraag en aanbod.
Het gaat hierbij om een structureel probleem. De aanhoudend slechte
marktsituatie is met name het gevolg van een toename van de Europese
varkensvleesproductie bij een structureel dalende vraag. Het wegvallen
van de afzet naar Rusland heeft het probleem nog pregnanter gemaakt.
Verschillende oplossingsrichtingen, zowel op de korte en langere termijn
hebben we verkend.
Voorop staat de noodzaak om te komen tot een versnelde vitalisering van
de Nederlandse varkenshouderij. Onderdelen daarvan zijn het richten van
de productie op kwaliteit, herstructurering van de sector en het stimuleren
van bedrijfsbeëindiging (stoppers). Dit traject is reeds ingezet, maar
behoeft versnelling. Op initiatief van de Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV) is een traject gestart onder leiding van de heer Rosenthal
waarbij de Rabobank en mijn departement nauw zijn betrokken. De
regiegroep vitale varkenshouderij zal op korte termijn met concrete
voorstellen komen.
Een van de maatregelen op de korte termijn betreft het openen van
nieuwe exportmarkten voor varkensvlees. Vanwege het belang van export
van varkensvlees naar derde landen heb ik toegezegd dat ik, aanvullend
op de lopende nationale en Europese activiteiten naar aanleiding van de
Russische boycot, extra inzet zal plegen ten behoeve van de export van
varkensvlees. Mijn geplande buitenlandse reizen aan onder andere China
zal ik benutten voor het verruimen van de markttoegang en het versterken
van de marktpositie van Nederlandse varkensvleesproducten. Verder zal ik
op korte termijn een export-attaché voor varkensvlees aanstellen die in
nauwe samenwerking met het bedrijfsleven de mogelijkheden gaat
verkennen van toegang op nieuwe markten voor varkensvlees in Azië en
elders in de wereld.
De varkensketen heeft plannen opgesteld voor exportpromotie en
afzetbevordering van Nederlands varkensvlees. Eerdere aanvragen voor
een tegemoetkoming uit de Europese regeling betreffende voorlichting en
afzetbevordering van landbouwproducten zijn afgewezen door de
Europese Commissie omdat niet geheel voldaan werd aan de
voorwaarden. In het kader van de aanstaande Raad zal ik de Europese
Commissie vragen om extra middelen binnen de bestaande begroting
beschikbaar te stellen voor exportpromotie en de voorwaarden van de
regeling te verruimen. De sector heeft dan de gelegenheid om nieuwe
aanvragen in te dienen waarbij ik de sector zal faciliteren.
Ten aanzien van de inzet van marktordeningsinstrumenten voor varkensvlees ben ik geen voorstander van het heropenen van een particuliere
opslagregeling voor varkensvlees omdat dit geen oplossing biedt voor de
structurele problemen van de sector, zoals ik uw Kamer al eerder heb
gemeld in de geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van
16 maart jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 833). De sector heeft mij verzocht
om de Europese Commissie de mogelijkheden te laten onderzoeken van
Europese aanbod regulerende maatregelen zoals het vervroegd of lichter
slachten van varkens. Het is de vraag of dergelijke maatregelen een
oplossing bieden voor de structurele problemen in de sector.
Ik wacht eventuele voorstellen van de Europese Commissie af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-32, nr. 852

3

Voor de vitalisering van de varkensketen is het van belang dat er meer
ruimte komt voor ketenafspraken voor duurzaam geproduceerd varkensvlees. Ik zal in de extra Landbouwraad de Europese Commissie vragen om
de mogelijkheden te onderzoeken van verruiming binnen de kaders van
de Europese GMO-verordening. Wat betreft de ruimte voor duurzaamheid
binnen de mededingingskaders heeft de Minister van Economische Zaken
in zijn brief van 13 juli 2015 aangegeven dat in overleg met de Europese
Commissie naar de ruimte hiervoor zal worden gekeken (Kamerstuk
30 196, nr. 354).
In het overleg is door het bedrijfsleven ook een pleidooi gehouden voor
een versoepeling van boven Europeeswettelijke milieu, dierwelzijns- en
voedselveiligheidseisen en een verlaging van de keuringskosten.
Bij het streven naar een duurzame toekomstbestendige varkenssector
kunnen we geen concessies doen op wettelijke eisen op het gebied van
milieu, dierenwelzijn en voedselveiligheid. Ik heb daarbij aangegeven dat
ten aanzien van de mestregelgeving geen sprake is van bovenwettelijke
eisen. De Nederlandse mestregelgeving is gericht op uitvoering van
Europese milieurichtlijnen. Het versoepelen van dierenwelzijnsregels zou
ingaan tegen de vraagontwikkeling in de markt naar meer diervriendelijker geproduceerd varkensvlees.
Als onderdeel van de voorgenomen herstructurering van de vleeskeuring
zal ik de mogelijkheden onderzoeken om keuringskosten te kunnen
verlagen. Dit in het licht van en onder de voorwaarde dat de sector
beschikt over nieuwe, verbeterde ketenkwaliteitssystemen waarmee het
consumentenvertrouwen en de gewenste kwaliteitsslag en vitalisering in
de varkensketen geborgd worden.
Na de Raad zal ik vervolgoverleg voeren met alle betrokken partijen in de
varkensketen, de Rabobank en de retail om nadere afspraken te maken
over de vervolgaanpak.
Diversen
Afrikaanse varkenspest
(Informatie van de Estse delegatie)
Estland, gesteund door Litouwen, Letland en Polen, vraagt aandacht voor
de uitbraken van Afrikaanse varkenspest in deze landen. Het bijbehorende
document is momenteel nog niet beschikbaar. Deze landen hebben een
gezamenlijke brief gestuurd aan Eurocommissaris Andriukaitis met daarin
een aantal concrete voorstellen om de ziekte te bestrijden. Het betreft
onder andere een voorstel om heldere criteria te geven voor het
vaststellen van grenzen van besmette regio’s, maatregelen te nemen om
de ziekte bij wilde zwijnen te bestrijden, maar ook om de maatregelen aan
te passen, zodat de lasten voor varkenshouders wat worden verlicht.
Daarnaast verzoeken zij om ophoging van het co-financieringspercentage
van 75 naar 100%.
Er zijn sinds het begin van 2014 uitbraken van Afrikaanse varkenspest bij
wilde zwijnen en bij gehouden varkens gerapporteerd in de drie Baltische
staten en Polen. De getroffen lidstaten hebben maatregelen genomen om
verdere verspreiding tegen te gaan. De situatie in de getroffen regio’s is
echter nog altijd niet onder controle en de afgelopen weken zijn er
geregeld nieuwe uitbraken geweest. Het zijn met name de kleine
varkenshouderijen die worden getroffen. Ook bij wilde zwijnen zijn nog
besmettingen geconstateerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-32, nr. 852

4

De voorstellen in de brief aan Eurocommissaris Andriukaitis verdienen
een zorgvuldige beoordeling door de Europese Commissie die daarbij
gebruik dient te maken van alle beschikbare wetenschappelijke informatie
en adviezen van deskundigen. Op basis daarvan kan worden besloten of,
en zo ja, hoe de bestrijdingsstrategie kan worden aangepast om de ziekte
te bestrijden en of het verzoek tot ophoging van de co-financiering kan
worden ingewilligd.
Ik deel de zorg van de lidstaten over de verspreiding van Afrikaanse
varkenspest in de regio en de risico’s voor verdere verspreiding naar
andere EU-lidstaten. Tot nu toe heb ik het beleid van Europese Commissie
in de bestrijding van deze ziekte gesteund. Hoewel de situatie zorgelijk is,
wordt het risico op insleep naar Nederland op dit moment laag ingeschat.
Nederland heeft als extra voorzorgsmaatregel een dubbele reiniging en
desinfectie van vrachtwagens komend uit de besmette regio’s ingesteld.
Ook is er in Nederland een monitoringsysteem bij wilde zwijnen en
gehouden varkens. De voorstellen van de vier getroffen lidstaten dienen
zorgvuldig te worden beoordeeld door de Europese Commissie en
experts. Ik zal mede aan de hand daarvan mijn standpunt nader bepalen.
Essentieel is dat de Afrikaanse varkenspest effectief wordt bestreden.
Overig
Verlenging buitengewone maatregelen groenten en fruit
Op 14 augustus jl. heb ik de wijziging van de uitvoeringsregeling
buitengewone Europese maatregelen inzake de Russische boycot van
groenten en fruit gepubliceerd in de Staatscourant. Vanaf dat moment
kunnen telers hun product aanmelden voor steun. Deze wijziging volgt op
de beslissing van de Europese Commissie om de steun voor groenten- en
fruitproducenten voor uit de markt nemen, groen oogsten en niet oogsten
van bepaalde groenten en fruit te verlengen1. In mijn brief met het verslag
van de Raad van 13 juli jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 850) had ik u al
geïnformeerd over dit voornemen van de Europese Commissie. De
openstelling is tot en met 30 juni 2016.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

1

Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 2015/1369 van de Commissie van 7 augustus 2015 tot
wijziging van Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 1031/2014 tot vaststelling van verdere
tijdelijke buitengewone maatregelen ter ondersteuning van producenten van bepaalde
groenten en fruit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-32, nr. 852

5