Aanbestedingsreglement Werken 2016
Reglement voor het aanbesteden van opdrachten voor werken en aan werken gerelateerde leveringen en diensten
mei 2016

ARW 2016 | mei 2016 | 1

Inhoudsopgave

Leeswijzer

3

1 Algemene bepalingen

5

2 Openbare procedure

11

3 Niet-openbare procedure

57

4 Concurrentiegerichte dialoog

108

5 Mededingingsprocedure met onderhandeling

155

6 Onderhandelingsprocedure zonder aankondiging

209

7 Meervoudig onderhandse procedure

251

8 Procedure van het innovatiepartnerschap

276

9 Raamovereenkomst met een enkele ondernemer

327

10 Raamovereenkomst met meerdere ondernemers

330

11 Procedure voor sociale en andere specifieke diensten

340

12 Openbare prijsvraag

350

13 Niet-openbare prijsvraag

372

14 Instelling van en toelating tot een dynamisch aankoopsysteem

399

15 Plaatsen van opdrachten binnen een dynamisch aankoopsysteem

425

16 Concessieprocedure

446

17 Wijziging van opdrachten

449

Modellen

454

Algemene toelichting

458

Artikelsgewijze toelichting

467

ARW 2016 | mei 2016 | 2

Leeswijzer

Algemeen
Het Aanbestedingsreglement Werken 2016 (ARW 2016) beschrijft de procedures voor het
aanbesteden van opdrachten voor werken. Op grond van de Aanbestedingswet 2012 en het
Aanbestedingsbesluit is een aanbestedende dienst verplicht om het ARW 2016 toe te passen
voor overheidsopdrachten voor werken onder de Europese drempelwaarden volgens het
'pas toe of leg uit'-principe. Dit geldt alleen voor aanbestedende diensten in de zin van de
Aanbestedingswet en niet voor andere aanbesteders (zie ook paragraaf 4.3 van de
algemene toelichting). Aanbestedende diensten zijn vrij om het ARW 2016 te gebruiken bij
opdrachten voor opdrachten voor leveringen en diensten. Aanbestedende diensten zijn
bovendien vrij om het ARW 2016 te gebruiken bij opdrachten boven de Europese
drempelwaarden.
Voor opdrachten boven de Europese drempelwaarden geldt vanaf 1 juli 2017 de verplichting
bij om de gehele procedure digitaal te laten verlopen. Voor die datum kan de aanbesteder
afwijken van de bepaling in het eerste lid van de artikelen 2.2, 3.2, 4.2, 5.2, 6.2, 8.2, 9.3,
10.3, 12.2, 13.2, 14.2 en 15.2, zonder verplichting om deze afwijking te motiveren in de
aanbestedingsstukken.
Deel I Aanbestedingsreglement
Deel I van het ARW 2016 bevat het eigenlijke reglement. Elke aanbestedingsprocedure is
geheel uitgeschreven en kan onafhankelijk van de andere procedures worden geraadpleegd.
De procedures zijn opgemaakt in kolommen waarin de artikelnummers, de artikelteksten
voor de Europese aanbesteding en de artikelteksten voor de nationale aanbesteding zijn
opgenomen. Indien zowel in de Europese als de nationale kolom tekst is opgenomen, is
deze tekst gelijkluidend. Indien een artikel geldt voor alleen de Europese of alleen de
nationale aanbesteding, vermeldt het artikel: ‘bij de Europese aanbesteding’ respectievelijk

‘bij de nationale aanbesteding’. Door de gehanteerde methode is elke procedure, zonder
verwijzing over en weer, leesbaar door alle artikelen in één kolom te volgen. De verschillen
tussen de Europese en nationale procedure worden in een oogopslag duidelijk door het
ontbreken of verspringen van artikelen van gelijke strekking in één van beide kolommen.
Relevante voorschriften uit de Gids Proportionaliteit zijn in de kantlijn bij de betreffende
artikelen aangeduid met 'GP' gevolgd door het nummer van het voorschrift.
Deel II Modellen
In deel II zijn enkele modellen opgenomen. Het gaat om het model voor de ‘Verklaring
omtrent rechtmatigheid inschrijving' (model K) en om voorbeeld modellen voor het
inschrijvingsbiljet (model G) en het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen (model
H). Er is voor gekozen om de formulieraanduiding (G, H, K) van het ARW 2012 te
handhaven. In het ARW 2016 zijn geen aankondigingsformulieren opgenomen. Deze
formulieren zijn te benaderen via het elektronisch systeem voor aanbestedingen.
Deel III Algemene toelichting
In deel III is een algemene toelichting opgenomen waarin wordt ingegaan op het juridisch
kader en de opzet van het ARW 2016 en waarin de verschillende aanbestedingsprocedures
en enkele inhoudelijke thema's worden toegelicht.
Deel IV Artikelsgewijze toelichting
In deel IV is een toelichting op het gebruik van en de overwegingen bij de artikelen
opgenomen. De toelichting is opgezet per onderwerp, waarbij een verwijzing is opgenomen
naar de van toepassing zijnde artikelen in de verschillende procedures. Klik in de
elektronische versie van dit document op de artikelnummers om van tekst naar toelichting te
gaan en vice versa.
ARW 2016 | mei 2016 | 3

Deel I
Aanbestedingsreglement

ARW 2016 | mei 2016 | 4

Europese aanbesteding

Nationale aanbesteding

1

Algemene bepalingen

1

Algemene bepalingen

1.1

Aanduidingen, begripsbepalingen

1.1

Aanduidingen, begripsbepalingen

1.1.1

Dit reglement verstaat onder:
a. aanbesteder: degene die voornemens is een opdracht te verlenen;
b. aanbestedingsstukken: alle stukken die door de aanbesteder worden opgesteld
of vermeld ter omschrijving of bepaling van onderdelen van de aanbesteding of
de procedure;
c. concessieopdracht voor diensten: een schriftelijke overeenkomst onder
bezwarende titel die is gesloten tussen een of meer dienstverleners en een of
meer aanbesteders en die betrekking heeft op het verlenen van andere diensten
dan die welke vallen onder opdrachten voor werken, en waarvoor de
tegenprestatie bestaat uit hetzij uitsluitend het recht de dienst die het voorwerp
van de overeenkomst vormt, te exploiteren, hetzij uit dit recht en een betaling;
d. concessieopdracht voor werken: een schriftelijke overeenkomst onder
bezwarende titel die is gesloten tussen een of meer aannemers en een of meer
aanbesteders en die betrekking heeft op:
1. de uitvoering of het ontwerp en de uitvoering van werken die betrekking
hebben op een in bijlage I van richtlijn 2014/23/EU aangewezen activiteit, of
2. een werk dan wel het verwezenlijken, met welke middelen dan ook, van een
werk dat voldoet aan de eisen van de aanbesteder die een beslissende
invloed uitoefenen op het soort werk of op het ontwerp van het werk,
waarvoor de tegenprestatie bestaat uit hetzij uitsluitend het recht het werk

1.1.1

Dit reglement verstaat onder:
a. aanbesteder: degene die voornemens is een opdracht te verlenen;
b. aanbestedingsstukken: alle stukken die door de aanbesteder worden opgesteld
of vermeld ter omschrijving of bepaling van onderdelen van de aanbesteding of
de procedure;
c. concessieopdracht voor diensten: een schriftelijke overeenkomst onder
bezwarende titel die is gesloten tussen een of meer dienstverleners en een of
meer aanbesteders en die betrekking heeft op het verlenen van andere diensten
dan die welke vallen onder opdrachten voor werken, en waarvoor de
tegenprestatie bestaat uit hetzij uitsluitend het recht de dienst die het voorwerp
van de overeenkomst vormt, te exploiteren, hetzij uit dit recht en een betaling;
d. concessieopdracht voor werken: een schriftelijke overeenkomst onder
bezwarende titel die is gesloten tussen een of meer aannemers en een of meer
aanbesteders en die betrekking heeft op:
1. de uitvoering of het ontwerp en de uitvoering van werken die betrekking
hebben op een in bijlage I van richtlijn 2014/23/EU aangewezen activiteit, of
2. een werk dan wel het verwezenlijken, met welke middelen dan ook, van een
werk dat voldoet aan de eisen van de aanbesteder die een beslissende
invloed uitoefenen op het soort werk of op het ontwerp van het werk,
waarvoor de tegenprestatie bestaat uit hetzij uitsluitend het recht het werk

ARW 2016 | mei 2016 | 5

dat het voorwerp van de opdracht vormt, te exploiteren, hetzij uit dit recht en
een betaling;
e. conformiteitsbeoordelingsinstantie: een instantie die
conformiteitsbeoordelingsactiviteiten verricht en die geaccrediteerd is
overeenkomstig verordening (EG) nr. 765/2008 van het Europees Parlement en
de Raad van 9 juli 2008 tot vaststelling van de eisen inzake accreditatie en
markttoezicht betreffende het verhandelen van producten en tot intrekking van
verordening (EEG) nr. 339/93 (PbEU 2008, L 218);
f. eigen verklaring: de verklaring als bedoeld in artikel 2.84, van de
Aanbestedingswet;
g. elektronisch middel: een middel waarbij gebruik wordt gemaakt van
elektronische apparatuur voor gegevensverwerking (met inbegrip van digitale
compressie) en gegevensopslag, alsmede van verspreiding, overbrenging en
ontvangst door middel van draden, straalverbindingen, optische middelen of
andere elektromagnetische middelen;
h. elektronisch systeem voor aanbestedingen: TenderNed (www.tenderned.nl);
i.
elektronische veiling: een zich herhalend elektronisch proces voor de presentatie
van nieuwe, verlaagde prijzen of van nieuwe waarden voor bepaalde elementen
van de inschrijvingen, dat plaatsvindt na de eerste volledige beoordeling van de
inschrijvingen en dat klassering op basis van automatische
beoordelingsmethoden mogelijk maakt;
j.
Europese aanbesteding: een aanbesteding voor het verlenen van opdrachten
als bedoeld in hoofdstuk 2.1 van de Aanbestedingswet;
k. gedragsverklaring aanbesteden: de verklaring als bedoeld in artikel 4.1 van de
Aanbestedingswet;
l.
gegadigde: een ondernemer die heeft verzocht om een uitnodiging, of is
uitgenodigd, om deel te nemen aan een niet-openbare procedure, een
procedure van de concurrentiegerichte dialoog, een mededingingsprocedure
met onderhandeling, een onderhandelingsprocedure zonder aankondiging, een
procedure van het innovatiepartnerschap of een concessieprocedure ;
m. gunningsbeslissing: de keuze van de aanbesteder voor de ondernemer aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen of de keuze om geen opdracht te
verlenen;
n. inschrijver: een ondernemer die een inschrijving heeft ingediend;
o. keurmerk: document, certificaat of getuigschrift dat bevestigt dat een werk,
product, dienst, proces of procedure aan bepaalde eisen voldoet;
p. keurmerkeis: de voorschriften waaraan een product, dienst, proces of procedure
moet voldoen om een keurmerk te verkrijgen;
q. kopersprofiel: een op het internet gepubliceerde beschrijving van de
aanbesteder en zijn inkoopbeleid;
r. levenscyclus: alle opeenvolgende of onderling verbonden stadia in het bestaan
van een product of werk of bij het verlenen van een dienst;

dat het voorwerp van de opdracht vormt, te exploiteren, hetzij uit dit recht en
een betaling;
e. conformiteitsbeoordelingsinstantie: een instantie die
conformiteitsbeoordelingsactiviteiten verricht en die geaccrediteerd is
overeenkomstig verordening (EG) nr. 765/2008 van het Europees Parlement en
de Raad van 9 juli 2008 tot vaststelling van de eisen inzake accreditatie en
markttoezicht betreffende het verhandelen van producten en tot intrekking van
verordening (EEG) nr. 339/93 (PbEU 2008, L 218);
f. eigen verklaring: de verklaring als bedoeld in artikel 2.84, van de
Aanbestedingswet;
g. elektronisch middel: een middel waarbij gebruik wordt gemaakt van
elektronische apparatuur voor gegevensverwerking (met inbegrip van digitale
compressie) en gegevensopslag, alsmede van verspreiding, overbrenging en
ontvangst door middel van draden, straalverbindingen, optische middelen of
andere elektromagnetische middelen;
h. elektronisch systeem voor aanbestedingen: TenderNed (www.tenderned.nl);
i.
elektronische veiling: een zich herhalend elektronisch proces voor de presentatie
van nieuwe, verlaagde prijzen of van nieuwe waarden voor bepaalde elementen
van de inschrijvingen, dat plaatsvindt na de eerste volledige beoordeling van de
inschrijvingen en dat klassering op basis van automatische
beoordelingsmethoden mogelijk maakt;
j.
Europese aanbesteding: een aanbesteding voor het verlenen van opdrachten
als bedoeld in hoofdstuk 2.1 van de Aanbestedingswet;
k. gedragsverklaring aanbesteden: de verklaring als bedoeld in artikel 4.1 van de
Aanbestedingswet;
l.
gegadigde: een ondernemer die heeft verzocht om een uitnodiging, of is
uitgenodigd, om deel te nemen aan een niet-openbare procedure, een
procedure van de concurrentiegerichte dialoog, een mededingingsprocedure
met onderhandeling, een onderhandelingsprocedure zonder aankondiging, een
procedure van het innovatiepartnerschap of een concessieprocedure ;
m. gunningsbeslissing: de keuze van de aanbesteder voor de ondernemer aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen of de keuze om geen opdracht te
verlenen;
n. inschrijver: een ondernemer die een inschrijving heeft ingediend;
o. keurmerk: document, certificaat of getuigschrift dat bevestigt dat een werk,
product, dienst, proces of procedure aan bepaalde eisen voldoet;
p. keurmerkeis: de voorschriften waaraan een product, dienst, proces of procedure
moet voldoen om een keurmerk te verkrijgen;
q. kopersprofiel: een op het internet gepubliceerde beschrijving van de
aanbesteder en zijn inkoopbeleid;
r. levenscyclus: alle opeenvolgende of onderling verbonden stadia in het bestaan
van een product of werk of bij het verlenen van een dienst;

ARW 2016 | mei 2016 | 6

s.

lidstaat: een lidstaat van de Europese Unie of een andere staat die partij is bij de
Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte;
t. nationale aanbesteding: een aanbesteding voor het verlenen van opdrachten
met een geraamde waarde beneden de in afdeling 2.1.1 van de
Aanbestedingswet bedoelde waarden;
u. norm: een door een erkende normalisatie-instelling vastgestelde technische
specificatie voor herhaalde of voortdurende toepassing, waarvan de naleving
niet verplicht is en die tot een van de volgende categorieën behoort:
1. internationale norm: een door een internationale normalisatie-instelling
vastgestelde norm die ter beschikking van het publiek wordt gesteld;
2. Europese norm: een door een Europese normalisatie-instelling vastgestelde
norm die ter beschikking van het publiek wordt gesteld;
3. nationale norm: een door een nationale normalisatie-instelling vastgestelde
norm die ter beschikking van het publiek wordt gesteld;
v. opdracht: een opdracht voor werken, een opdracht voor leveringen of een
opdracht voor diensten of een raamovereenkomst;
w. opdracht voor werken: een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel die
is gesloten tussen een of meer ondernemers en een of meer aanbesteders en
die betrekking heeft op:
1. de uitvoering of het ontwerp en de uitvoering van werken die betrekking
hebben op een van de in bijlage II van richtlijn 2014/24/EU bedoelde
activiteiten,
2. de uitvoering of het ontwerp en de uitvoering van een werk, of
3. het laten uitvoeren met welke middelen dan ook van een werk dat voldoet
aan de eisen van de aanbesteder die een beslissende invloed uitoefent op
het soort werk of het ontwerp van het werk;
x. opdracht voor leveringen: een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel
die is gesloten tussen één of meer ondernemers en één of meer aanbesteders
en betrekking heeft op:
1. de aankoop, leasing, huur of huurkoop, met of zonder koopoptie, van
producten, of
2. de levering van producten die slechts zijdelings betrekking heeft op
werkzaamheden voor het aanbrengen en installeren van die levering;
y. opdracht voor diensten: een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel
die is gesloten tussen één of meer ondernemers en één of meer aanbesteders
en die en betrekking heeft op het verlenen van andere diensten dan die welke
vallen onder opdracht voor werken:
z. schriftelijk: elk uit woorden of cijfers bestaand geheel dat kan worden gelezen,
kan worden gereproduceerd en vervolgens medegedeeld, daaronder begrepen
met elektronische middelen overgebrachte of opgeslagen informatie;
aa. werk: het product van een geheel van bouwkundige of civieltechnische werken
dat ertoe bestemd is als zodanig een economische of technische functie te

s.

lidstaat: een lidstaat van de Europese Unie of een andere staat die partij is bij de
Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte;
t. nationale aanbesteding: een aanbesteding voor het verlenen van opdrachten
met een geraamde waarde beneden de in afdeling 2.1.1 van de
Aanbestedingswet bedoelde waarden;
u. norm: een door een erkende normalisatie-instelling vastgestelde technische
specificatie voor herhaalde of voortdurende toepassing, waarvan de naleving
niet verplicht is en die tot een van de volgende categorieën behoort:
1. internationale norm: een door een internationale normalisatie-instelling
vastgestelde norm die ter beschikking van het publiek wordt gesteld;
2. Europese norm: een door een Europese normalisatie-instelling vastgestelde
norm die ter beschikking van het publiek wordt gesteld;
3. nationale norm: een door een nationale normalisatie-instelling vastgestelde
norm die ter beschikking van het publiek wordt gesteld;
v. opdracht: een opdracht voor werken, een opdracht voor leveringen of een
opdracht voor diensten of een raamovereenkomst;
w. opdracht voor werken: een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel die
is gesloten tussen een of meer ondernemers en een of meer aanbesteders en
die betrekking heeft op:
1. de uitvoering of het ontwerp en de uitvoering van werken die betrekking
hebben op een van de in bijlage II van richtlijn 2014/24/EU bedoelde
activiteiten,
2. de uitvoering of het ontwerp en de uitvoering van een werk, of
3. het laten uitvoeren met welke middelen dan ook van een werk dat voldoet
aan de eisen van de aanbesteder die een beslissende invloed uitoefent op
het soort werk of het ontwerp van het werk;
x. opdracht voor leveringen: een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel
die is gesloten tussen één of meer ondernemers en één of meer aanbesteders
en betrekking heeft op:
1. de aankoop, leasing, huur of huurkoop, met of zonder koopoptie, van
producten, of
2. de levering van producten die slechts zijdelings betrekking heeft op
werkzaamheden voor het aanbrengen en installeren van die levering;
y. opdracht voor diensten: een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel
die is gesloten tussen één of meer ondernemers en één of meer aanbesteders
en die en betrekking heeft op het verlenen van andere diensten dan die welke
vallen onder opdracht voor werken:
z. schriftelijk: elk uit woorden of cijfers bestaand geheel dat kan worden gelezen,
kan worden gereproduceerd en vervolgens medegedeeld, daaronder begrepen
met elektronische middelen overgebrachte of opgeslagen informatie;
aa. werk: het product van een geheel van bouwkundige of civieltechnische werken
dat ertoe bestemd is als zodanig een economische of technische functie te

ARW 2016 | mei 2016 | 7

vervullen.

vervullen.

1.2

Termijnen

1.2

Termijnen

1.2.1

Voor de toepassing van dit reglement wordt verstaan onder dag: kalenderdag.

1.2.1

Voor de toepassing van dit reglement wordt verstaan onder dag: kalenderdag.

1.2.2

Indien een in dit reglement in dagen genoemde termijn ingaat op het ogenblik
waarop een gebeurtenis of handeling plaatsvindt, wordt de dag waarop deze
gebeurtenis of handeling plaatsvindt niet in deze termijn begrepen.

1.2.2

Indien een in dit reglement in dagen genoemde termijn ingaat op het ogenblik
waarop een gebeurtenis of handeling plaatsvindt, wordt de dag waarop deze
gebeurtenis of handeling plaatsvindt niet in deze termijn begrepen.

1.2.3

Een in dit reglement genoemde termijn gaat in bij de aanvang van het eerste uur van
de eerste dag ervan en eindigt bij het einde van het laatste uur van de laatste dag
daarvan.

1.2.3

Een in dit reglement genoemde termijn gaat in bij de aanvang van het eerste uur van
de eerste dag ervan en eindigt bij het einde van het laatste uur van de laatste dag
daarvan.

1.2.4

Indien de laatste dag van een in dit reglement genoemde termijn op een algemeen in
Nederland erkende of in voorkomend geval ter plaatse van het werk erkende, of door
de Nederlandse overheid dan wel bij of krachtens een voor de aanbesteder van
belang zijnde Nederlandse collectieve arbeidsovereenkomst voorgeschreven rust- of
feestdag, vakantiedag of andere niet-individuele vrije dag valt, eindigt de termijn bij
het einde van het laatste uur van de eerstvolgende werkdag.

1.2.4

Indien de laatste dag van een in dit reglement genoemde termijn op een algemeen in
Nederland erkende of in voorkomend geval ter plaatse van het werk erkende, of door
de Nederlandse overheid dan wel bij of krachtens een voor de aanbesteder van
belang zijnde Nederlandse collectieve arbeidsovereenkomst voorgeschreven rust- of
feestdag, vakantiedag of andere niet-individuele vrije dag valt, eindigt de termijn bij
het einde van het laatste uur van de eerstvolgende werkdag.

1.2.5

Indien een termijn eindigt op de datum van indiening van inschrijvingen, ontwerpen,
verzoeken tot deelneming of verzoeken tot toelating wordt daarmee gedoeld op de
uiterste datum van indiening.

1.2.5

Indien een termijn eindigt op de datum van indiening van inschrijvingen, ontwerpen,
verzoeken tot deelneming of verzoeken tot toelating wordt daarmee gedoeld op de
uiterste datum van indiening.

1.3

Toepasselijkheid

1.3

Toepasselijkheid

1.3.1

Indien een aanbestedingsprocedure volgens dit reglement zal geschieden, wordt dit
in de aankondiging, of, indien geen aankondiging plaatsvindt, in de uitnodiging
vermeld.

1.3.1

Indien een aanbestedingsprocedure volgens dit reglement zal geschieden, wordt dit
in de aankondiging, of, indien geen aankondiging plaatsvindt, in de uitnodiging
vermeld.

1.3.2

Bij de Europese aanbesteding vermeldt de aanbesteder tevens:
a. dat hij kiest voor een Europese aanbesteding, en
b. welke wijze van aanbesteding als bedoeld in artikel 1.4.1 hij toepast.
1.3.3

Bij de nationale aanbesteding vermeldt de aanbesteder tevens:
a. dat hij kiest voor een nationale aanbesteding, en
b. welke wijze van aanbesteding als bedoeld in artikel 1.4.2 hij toepast.

EU

NL
1.3.4

De aanbesteder kan voor het verlenen van opdrachten die voldoen aan de
omschrijving voor de nationale aanbesteding kiezen voor het toepassen van de
Europese aanbesteding.

1.3.4

De aanbesteder kan voor het verlenen van opdrachten die voldoen aan de
omschrijving voor de nationale aanbesteding kiezen voor het toepassen van de
Europese aanbesteding.

ARW 2016 | mei 2016 | 8

1.3.5

Indien een bepaling van dit reglement uitdrukkelijk verwijst naar hetzij de Europese,
hetzij de nationale aanbesteding, is de bepaling alleen in die aanbesteding van
toepassing. Indien een uitdrukkelijke verwijzing ontbreekt, is de betreffende bepaling
van toepassing bij zowel de Europese als de nationale aanbesteding.

1.3.5

Indien een bepaling van dit reglement uitdrukkelijk verwijst naar hetzij de Europese,
hetzij de nationale aanbesteding, is de bepaling alleen in die aanbesteding van
toepassing. Indien een uitdrukkelijke verwijzing ontbreekt, is de betreffende bepaling
van toepassing bij zowel de Europese als de nationale aanbesteding.

1.3.6

Indien toepassing is gegeven aan artikel 1.3.1, wordt degene die tegenover de
aanbesteder blijk heeft gegeven dat hij deelneemt aan de aanbestedingsprocedure
geacht te hebben ingestemd met de toepasselijkheid van dit reglement.

1.3.6

Indien toepassing is gegeven aan artikel 1.3.1, wordt degene die tegenover de
aanbesteder blijk heeft gegeven dat hij deelneemt aan de aanbestedingsprocedure
geacht te hebben ingestemd met de toepasselijkheid van dit reglement.

1.3.7

Op een aanbesteding die volgens dit reglement geschiedt, is het Nederlandse recht
van toepassing.

1.3.7

Op een aanbesteding die volgens dit reglement geschiedt, is het Nederlandse recht
van toepassing.

1.4

Wijze van aanbesteding

1.4

Wijze van aanbesteding

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteding van een opdracht plaatsvinden
door middel van een van de volgende procedures:
EU
a. openbare procedure;
b. niet-openbare procedure;
GP3.4A
c. concurrentiegerichte dialoog;
d. mededingingsprocedure met onderhandeling;
e. onderhandelingsprocedure zonder aankondiging;
f. procedure van het innovatiepartnerschap;
g. procedure voor raamovereenkomsten met een enkele ondernemer;
h. procedure voor raamovereenkomsten met meerdere ondernemers;
i.
procedure voor sociale en andere specifieke diensten;
j.
openbare prijsvraag;
k. niet-openbare prijsvraag;
l.
procedures voor het instellen van, toelaten tot en plaatsen van opdrachten
binnen een dynamisch aankoopsysteem.
m. concessieprocedure.
1.4.1

Bij de nationale aanbesteding kan de aanbesteding van een opdracht plaatsvinden
door middel van een van de volgende procedures:
NL
a. openbare procedure;
b. niet-openbare procedure;
GP3.4A
c. concurrentiegerichte dialoog;
d. mededingingsprocedure met onderhandeling;
e. onderhandelingsprocedure zonder aankondiging;
f. meervoudig onderhandse procedure;
g. procedure van het innovatiepartnerschap;
h. procedure voor raamovereenkomsten met een enkele ondernemer;
i.
procedure voor raamovereenkomsten met meerdere ondernemers;
j.
procedure voor sociale en andere specifieke diensten;
1.4.2

ARW 2016 | mei 2016 | 9

k.
l.

procedures voor het instellen van, toelaten tot en plaatsen van opdrachten
binnen een dynamisch aankoopsysteem.
concessieprocedure.

1.4.3

De aanbesteder documenteert het verloop van de aanbestedingsprocedure, opdat hij
de genomen beslissingen in alle stadia van die procedure kan motiveren. De
bedoelde gegevens worden gedurende ten minste 3 jaar na de beëindiging van de
aanbestedingsprocedure bewaard.

1.4.3

De aanbesteder documenteert het verloop van de aanbestedingsprocedure, opdat hij
de genomen beslissingen in alle stadia van die procedure kan motiveren. De
bedoelde gegevens worden gedurende ten minste 3 jaar na de beëindiging van de
aanbestedingsprocedure bewaard.

1.4.4

Onverminderd het in dit reglement bepaalde maakt de aanbesteder informatie die
hem door een ondernemer als vertrouwelijk is verstrekt niet openbaar. Onverminderd
het in dit reglement bepaalde maakt de aanbesteder geen informatie openbaar uit
aanbestedingsstukken of andere documenten die de aanbesteder heeft opgesteld in
verband met de aanbestedingsprocedure, indien die informatie kan worden gebruikt
om de mededinging te vervalsen.

1.4.4

Onverminderd het in dit reglement bepaalde maakt de aanbesteder informatie die
hem door een ondernemer als vertrouwelijk is verstrekt niet openbaar. Onverminderd
het in dit reglement bepaalde maakt de aanbesteder geen informatie openbaar uit
aanbestedingsstukken of andere documenten die de aanbesteder heeft opgesteld in
verband met de aanbestedingsprocedure, indien die informatie kan worden gebruikt
om de mededinging te vervalsen.

1.5

Slotbepaling

1.5

Slotbepaling

1.5.1

Dit reglement wordt aangehaald als Aanbestedingsreglement Werken 2016.

1.5.1

Dit reglement wordt aangehaald als Aanbestedingsreglement Werken 2016.

ARW 2016 | mei 2016 | 10

2

Openbare procedure

2

Openbare procedure

2.1
2.1.1

Omschrijving

2.1
2.1.1

Omschrijving

2.2
2.2.1

Communicatiemiddelen

2.2

Communicatiemiddelen

2.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken en inschrijvingen. De
aanbesteder documenteert de mondelinge communicatie met inschrijvers die van
grote invloed kan zijn op de inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende
en met passende middelen.

EU

2.2.2

Een aanbesteding volgens de openbare procedure is een aanbesteding waarbij alle
ondernemers naar aanleiding van een aankondiging mogen inschrijven.

Een aanbesteding volgens de openbare procedure is een aanbesteding waarbij alle
ondernemers naar aanleiding van een aankondiging mogen inschrijven.

Bij de Europese aanbesteding vindt de communicatie en informatie-uitwisseling
tussen de aanbesteder en ondernemers plaats met behulp van elektronische
middelen.
Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken en inschrijvingen. De
aanbesteder documenteert de mondelinge communicatie met inschrijvers die van
grote invloed kan zijn op de inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende
en met passende middelen.

ARW 2016 | mei 2016 | 11

2.3

Vooraankondiging

2.3.1

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder een vooraankondiging
bekendmaken.

EU
2.3.2
EU
2.3.3
EU

2.3.4
EU

2.3.5
EU

2.3.6
EU

Bij de Europese aanbesteding gebruikt de aanbesteder voor de vooraankondiging
het daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Vooraankondiging.
Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de vooraankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen of maakt
de vooraankondiging bekend via een kopersprofiel. Voorafgaand aan een
bekendmaking via een kopersprofiel zendt de aanbesteder een kennisgeving
daarvan naar de Europese Commissie via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de kennisgeving het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel. De vooraankondiging op
het kopersprofiel bevat de verzenddatum van de kennisgeving.
Een kopersprofiel als bedoeld in artikel 2.3.3 is bij de Europese aanbesteding langs
elektronische weg toegankelijk en kan informatie bevatten inzake
vooraankondigingen, lopende aanbestedingsprocedures, voorgenomen aankopen,
gegunde opdrachten, geannuleerde procedures en nuttige algemene informatie,
zoals een contactpunt, een telefoon- en faxnummer, een postadres en een emailadres. Een vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de informatie die is
opgenomen in het formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel.
Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Bekendmaking van de vooraankondiging of het formulier Aankondiging door
middel van een kopersprofiel kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de
bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de vooraankondiging of de
inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de vooraankondiging die naar de Europese
Commissie is verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in
ieder geval de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de
datum van de bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de
vooraankondiging of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door
de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder niet binnen 48
uur na de bevestiging van ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over
de bekendmaking.
ARW 2016 | mei 2016 | 12

2.3.7
EU

2.3.8
EU

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de vooraankondiging aanvullen of
rectificeren. De aanbesteder maakt dit bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen met het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval
de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de datum van de
bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de rectificatie of de
inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie
heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

2.4

Aankondiging

2.4

Aankondiging

2.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend.

2.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend.

2.4.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

2.4.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

2.4.3

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de aankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit
systeem te kiezen voor een Europese procedure.

2.4.5

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder de aankondiging bekend via het
elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit systeem te kiezen voor een
nationale procedure.

EU
2.4.4
EU

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Aankondiging van een opdracht kunnen aantonen. Dit kan met behulp van
de bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.

NL
2.4.6
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de aankondiging die naar de Europese Commissie is
gezonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de aankondiging en de inhoud ervan niet
vóór de datum waarop zij via het elektronische systeem voor aanbesteden naar de
Europese Commissie is verzonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de

ARW 2016 | mei 2016 | 13

bevestiging van ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de
bekendmaking.
2.4.7

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

2.4.8

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de kennisgeving of de inhoud ervan niet
eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie heeft
plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de rectificatie is geïnformeerd over de bekendmaking.

EU

2.4.9
EU

2.4.7

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

Bij de Europese aanbesteding biedt de aanbesteder, tenzij één van de gevallen als
bedoeld in artikel 2.8.3 van toepassing is, met elektronische middelen kosteloze,
rechtstreekse en volledige toegang tot de aanbestedingsstukken vanaf de datum van
bekendmaking van de aankondiging, voor zover deze stukken beschikbaar zijn. De
aanbesteder vermeldt in de aankondiging het internetadres waar de
aanbestedingsstukken toegankelijk zijn.

2.5

Geschiktheidseisen in de aankondiging

2.5

Geschiktheidseisen in de aankondiging

2.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

2.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 2.15 tot en met 2.19, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
b. indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
2.5.2

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 2.15 tot en met 2.19, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
b. indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
2.5.2

ARW 2016 | mei 2016 | 14

c.

d.

perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.

c.

d.

perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.

2.5.3

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de aankondiging
opgave doet van de hiervoor te gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en
criteria moeten transparant, objectief en niet-discriminerend zijn.

2.5.3

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de aankondiging
opgave doet van de hiervoor te gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en
criteria moeten transparant, objectief en niet-discriminerend zijn.

2.6

Gunningscriteria in de aankondiging

2.6

Gunningscriteria in de aankondiging

2.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging dat hij de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op
basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

2.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging dat hij de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op
basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

2.6.2

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt 2.6.2
de aanbesteder in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het oog op de
toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband met en staan in
redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen onder meer
betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt
de aanbesteder in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het oog op de
toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband met en staan in
redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen onder meer
betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;
ARW 2016 | mei 2016 | 15

i.

leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

i.

leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

2.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

2.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

2.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen
nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht
kan worden uitgedrukt door middel van een marge met een passend verschil tussen
minimum en maximum.

2.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen
nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht
kan worden uitgedrukt door middel van een marge met een passend verschil tussen
minimum en maximum.

2.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken de nadere criteria in afnemende volgorde van belang.

2.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken de nadere criteria in afnemende volgorde van belang.

2.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met
het product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

2.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met het
product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

2.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

2.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

2.6.8

2.6.8
De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt

De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt

ARW 2016 | mei 2016 | 16

door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

2.6.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

2.6.10

2.6.10
De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken. Het toepassen van de
economisch meest voordelige inschrijving op basis van de laagste kosten en de
laagste prijs is niet toegestaan ten aanzien van bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen categorieën aanbestedende diensten en soorten
opdrachten.

De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken. Het toepassen van de
economisch meest voordelige inschrijving op basis van de laagste kosten en de
laagste prijs is niet toegestaan ten aanzien van bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen categorieën aanbestedende diensten en soorten
opdrachten.

2.6.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

2.6.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

2.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

2.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

2.7.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

2.7.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

2.7.2

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
b. winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering

2.7.2

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
b. winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering

2.6.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

ARW 2016 | mei 2016 | 17

of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
gunningsbeslissing aan de organisatie geen opdracht verleend voor de
diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.
2.7.3
EU

2.7.4
EU

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder in de aankondiging of in de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan bij welk orgaan ondernemers
informatie kunnen verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de bepalingen
inzake belastingen, milieubescherming, arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden
die gelden in Nederland of, indien de verrichtingen buiten Nederland worden
uitgevoerd, die gelden in het gebied of de plaats waar de verrichtingen worden
uitgevoerd en die gedurende de uitvoering van de opdracht op die verrichtingen van
toepassing zullen zijn.
Bij de Europese aanbesteding verzoekt de aanbesteder in de aankondiging of in de
voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken de inschrijvers aan te geven dat zij
bij het opstellen van hun inschrijving rekening hebben gehouden met de
verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van:
a. het recht van de Europese Unie,
b. het nationale recht,
c. collectieve arbeidsovereenkomsten, en
d. uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen
van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

2.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

2.8.1

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder geen kosteloze, rechtstreekse
en volledige toegang langs elektronische weg tot bepaalde voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken biedt omdat er sprake is van een geval als bedoeld
in artikel 2.8.3, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat deze stukken na een
verzoek daartoe zullen worden toegezonden per post of via een andere geschikte
vervoerder, eventueel in combinatie met verzending langs elektronische weg. De
aanbesteder stelt deze stukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

EU

2.8.2

of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
gunningsbeslissing aan de organisatie geen opdracht verleend voor de
diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de

2.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

2.8.2

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
ARW 2016 | mei 2016 | 18

aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt, vermeldt de
aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming van het
vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden verkregen
tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de betreffende
aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.
2.8.3
EU

aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt, vermeldt de
aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming van het
vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden verkregen
tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de betreffende
aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

Bij de Europese aanbesteding kunnen andere dan elektronische middelen worden
gebruikt in de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. voor de inschrijving is de indiening vereist van fysieke of schaalmodellen die
niet langs elektronische weg kunnen worden verzonden.

2.8.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de aankondiging.

2.8.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de aankondiging.

2.9

Overige bepalingen in de aankondiging

2.9

Overige bepalingen in de aankondiging

2.9.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.

2.9.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.
ARW 2016 | mei 2016 | 19

2.9.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de aankondiging:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

2.9.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de aankondiging:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

2.9.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 2.13.1 tot en met 2.13.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 2.13.7 van toepassing is.

2.9.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 2.13.1 tot en met 2.13.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 2.13.7 van toepassing is.

2.9.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan of hij varianten toestaat of verlangt en
vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 2.28.3.

2.9.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan of hij varianten toestaat of verlangt en
vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 2.28.3.

2.10

Technische specificaties

2.10

Technische specificaties

2.10.1

De aanbesteder neemt in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken de
technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht voorgeschreven
kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de ondernemers
gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen in de
openstelling van opdrachten voor mededinging.

2.10.1

De aanbesteder neemt in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken de
technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht voorgeschreven
kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de ondernemers
gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen in de
openstelling van opdrachten voor mededinging.

2.10.2

De in artikel 2.10.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

2.10.2

De in artikel 2.10.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

2.10.3

Voor de toepassing van artikel 2.10.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder
geval verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking
hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of
diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van
factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

2.10.3

Voor de toepassing van artikel 2.10.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder
geval verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking
hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of
diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van
factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

ARW 2016 | mei 2016 | 20

2.10.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
b. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
c. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
d. door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

2.10.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
b. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
c. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
d. door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

2.10.5

2.10.5
Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 2.10.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 2.10.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 2.10.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 2.10.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

2.10.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

2.10.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

2.10.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een

2.10.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een

ARW 2016 | mei 2016 | 21

gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

2.10.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

2.10.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

2.10.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 2.10.4 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

2.10.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 2.10.4 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

2.10.10

Een inschrijver bewijst in zijn inschrijving met elk passend middel, waaronder de
bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 2.10.7, dat de levering, de dienst of het werk in
overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en prestatie-eisen
van de aanbesteder.

2.10.10

Een inschrijver bewijst in zijn inschrijving met elk passend middel, waaronder de
bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 2.10.7, dat de levering, de dienst of het werk in
overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en prestatie-eisen
van de aanbesteder.

2.10.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

2.10.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

2.10.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 2.10.11 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 2.10.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

2.10.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 2.10.11 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 2.10.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

ARW 2016 | mei 2016 | 22

2.11

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

2.11

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

2.11.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

2.11.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

2.11.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

2.11.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

2.11.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

2.11.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

2.12

Keurmerken

2.12

Keurmerken

2.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,

2.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
ARW 2016 | mei 2016 | 23

d.
e.

het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

d.
e.

het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

2.12.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

2.12.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

2.12.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

2.12.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

2.12.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

2.12.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

2.12.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 2.12.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

2.12.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 2.12.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

2.13

Uitsluitingsgronden

2.13

Uitsluitingsgronden

2.13.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 2.13.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 2.13.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van de inschrijving onherroepelijk zijn
geworden.

2.13.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 2.13.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 2.13.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van de inschrijving onherroepelijk zijn
geworden.

2.13.2

Voor de toepassing van artikel 2.13.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake

2.13.2

Voor de toepassing van artikel 2.13.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
ARW 2016 | mei 2016 | 24

van:

van:
a.

b.

c.

d.

e.

f.

deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

a.

b.

c.

d.

e.

f.

deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

2.13.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 2.13.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

2.13.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 2.13.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

2.13.4

De aanbesteder sluit de voor de verlening van de opdracht in aanmerking komende
ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte is dat bij onherroepelijke
en bindende rechterlijke of administratieve beslissing overeenkomstig de wettelijke
bepalingen van het land waar de ondernemer is gevestigd of overeenkomstig
nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de ondernemer niet voldoet aan
zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies. Hiervan
wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk onredelijk zou zijn of indien de ondernemer
de verschuldigde belastingen of sociale zekerheidspremies, met inbegrip van

2.13.4

De aanbesteder sluit de voor de verlening van de opdracht in aanmerking komende
ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte is dat bij onherroepelijke
en bindende rechterlijke of administratieve beslissing overeenkomstig de wettelijke
bepalingen van het land waar de ondernemer is gevestigd of overeenkomstig
nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de ondernemer niet voldoet aan
zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies. Hiervan
wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk onredelijk zou zijn of indien de ondernemer
de verschuldigde belastingen of sociale zekerheidspremies, met inbegrip van

ARW 2016 | mei 2016 | 25

eventuele lopende rente of boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot
betaling daarvan is aangegaan. Van een kennelijk onredelijke uitsluiting is onder
meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van de inschrijving.

eventuele lopende rente of boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot
betaling daarvan is aangegaan. Van een kennelijk onredelijke uitsluiting is onder
meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van de inschrijving.

2.13.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 2.13.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

2.13.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 2.13.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

2.13.6

De aanbesteder kan de voor de verlening van de opdracht in aanmerking komende
ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat hij niet verkeert in een
van de in de artikelen 2.13.1 tot en met 2.13.5 genoemde omstandigheden. Daarbij
aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een onherroepelijke veroordeling of een
onherroepelijke beschikking wegens overtreding van mededingingsregels betreft,
een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van het indienen van de
inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende bewijs.

2.13.6

De aanbesteder kan de voor de verlening van de opdracht in aanmerking komende
ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat hij niet verkeert in een
van de in de artikelen 2.13.1 tot en met 2.13.5 genoemde omstandigheden. Daarbij
aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een onherroepelijke veroordeling of een
onherroepelijke beschikking wegens overtreding van mededingingsregels betreft,
een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van het indienen van de
inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende bewijs.

De aanbesteder kan de voor de verlening van de opdracht in aanmerking komende
ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op de volgende gronden:
GP3.5A
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht heeft geschonden;
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
2.13.7

De aanbesteder kan de voor de verlening van de opdracht in aanmerking komende
ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op de volgende gronden:
GP3.5A
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht heeft geschonden;
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
2.13.7

ARW 2016 | mei 2016 | 26

d.

e.
f.

g.

h.

i.

j.

2.13.8

de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
een belangenconflict in de zin van artikel 2.14.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 2.14.1 voorgedaan die niet met minder
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 2.21.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 2.13.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van de inschrijving hebben voorgedaan;
b. artikel 2.13.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de inschrijving hebben
voorgedaan;
c. artikel 2.13.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van

d.

e.
f.

g.

h.

i.

j.

2.13.8

de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
een belangenconflict in de zin van artikel 2.14.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 2.14.1 voorgedaan die niet met minder
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 2.21.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 2.13.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van de inschrijving hebben voorgedaan;
b. artikel 2.13.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de inschrijving hebben
voorgedaan;
c. artikel 2.13.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van

ARW 2016 | mei 2016 | 27

d.

e.

artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
artikel 2.13.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de inschrijving hebben
voorgedaan;
artikel 2.13.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de inschrijving.

d.

e.

artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
artikel 2.13.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de inschrijving hebben
voorgedaan;
artikel 2.13.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de inschrijving.

2.13.9

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 2.13.9
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 2.13.1 tot en met 2.13.5 en 2.13.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 6 maanden, aantonen dat
de uitsluitingsgrond van artikel 2.13.7, onderdeel b, op hem niet van
toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, aantonen dat de
uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen 2.13.1 tot en met 2.13.5 en
2.13.7, onderdeel c en d, voor zover het een onherroepelijke veroordeling of
een onherroepelijke beschikking wegens overtreding van
mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 6 maanden, aantonen
dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 2.13.4, of artikel 2.13.7,
onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 2.13.1 tot en met 2.13.5 en 2.13.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 6 maanden, aantonen dat
de uitsluitingsgrond van artikel 2.13.7, onderdeel b, op hem niet van
toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, aantonen dat de
uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen 2.13.1 tot en met 2.13.5 en
2.13.7, onderdeel c en d, voor zover het een onherroepelijke veroordeling of
een onherroepelijke beschikking wegens overtreding van
mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 6 maanden, aantonen
dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 2.13.4, of artikel 2.13.7,
onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

2.13.10

2.13.10 De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
a. een andere lidstaat,
a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
van toepassing is.
van toepassing is.

2.13.11

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de 2.13.11
artikelen 2.13.1, 2.13.3 en 2.13.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 2.13.1, 2.13.3 en 2.13.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in

ARW 2016 | mei 2016 | 28

de artikelen 2.13.1, 2.13.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 2.13.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

de artikelen 2.13.1, 2.13.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 2.13.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

2.13.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 2.13.1 tot en met 2.13.5
en 2.13.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

2.13.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 2.13.1 tot en met 2.13.5
en 2.13.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

2.13.13

Indien de voor de verlening van de opdracht in aanmerking komende ondernemer
zich beroept op de financiële en economische draagkracht, de technische
bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, eist de aanbesteder dat deze ondernemer een natuurlijke persoon
of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de artikelen 2.13.1
tot en met 2.13.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan eisen dat deze
ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 2.13.7 van toepassing is, vervangt.

2.13.13

Indien de voor de verlening van de opdracht in aanmerking komende ondernemer
zich beroept op de financiële en economische draagkracht, de technische
bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, eist de aanbesteder dat deze ondernemer een natuurlijke persoon
of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de artikelen 2.13.1
tot en met 2.13.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan eisen dat deze
ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 2.13.7 van toepassing is, vervangt.

2.14

Scheiding van belang

2.14

Scheiding van belang

2.14.1

Indien bij de Europese aanbesteding een ondernemer of een met een ondernemer
verbonden onderneming de aanbesteder heeft geadviseerd of anderszins betrokken
is geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, neemt de
aanbesteder passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de mededinging niet
wordt vervalst door de deelneming van die ondernemer. Deze maatregelen
omvatten:
a. de mededeling aan andere ondernemers van relevante informatie die is
uitgewisseld in het kader van of ten gevolge van de betrokkenheid van de
ondernemer bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, en
b. de vaststelling van passende termijnen voor de ontvangst van de
inschrijvingen.

EU

2.14.2

De aanbesteder sluit bij de Europese aanbesteding een inschrijver die betrokken is
ARW 2016 | mei 2016 | 29

EU

geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure slechts van de
aanbestedingsprocedure uit indien er geen andere middelen zijn om de naleving van
het beginsel van gelijke behandeling te verzekeren. De aanbesteder biedt de bij de
voorbereiding van de aanbestedingsprocedure betrokken inschrijver de gelegenheid
om te bewijzen dat zijn betrokkenheid de mededinging niet kan verstoren, alvorens
hij de inschrijver van de aanbestedingsprocedure uitsluit.

2.14.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

2.14.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

2.15

Financiële en economische draagkracht

2.15

Financiële en economische draagkracht

2.15.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

2.15.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

2.15.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

2.15.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

2.15.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

2.15.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

2.15.4

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder 2.15.4
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

2.15.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont

2.15.5

ARW 2016 | mei 2016 | 30

in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

2.15.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

2.15.7

2.15.7
Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 2.15.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 2.15.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

2.15.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

2.15.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

2.16

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

2.16

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

2.16.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

2.16.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

2.15.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

2.16.2
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
GP3.5F
GP3.5F
GP3.5G omvang en het doel van de opdracht:
GP3.5G omvang en het doel van de opdracht:
a. in geval van een opdracht voor werken:
a. in geval van een opdracht voor werken:
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
betrekking tot het resultaat;
betrekking tot het resultaat;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
2.16.2

ARW 2016 | mei 2016 | 31

b.

bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
voeren;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van

b.

bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
voeren;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van

ARW 2016 | mei 2016 | 32

c.

instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;

c.

instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;

ARW 2016 | mei 2016 | 33

5.

aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

5.

aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

2.16.3

In afwijking van artikel 2.16.2 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

2.16.3

In afwijking van artikel 2.16.2 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

2.16.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 2.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

2.16.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 2.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

2.16.5

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan welke van de bewijsmiddelen,
genoemd in artikel 2.16.2, hij verlangt.

2.16.5

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan welke van de bewijsmiddelen,
genoemd in artikel 2.16.2, hij verlangt.

2.16.6

2.16.6
Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

2.16.7

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de

2.16.7

ARW 2016 | mei 2016 | 34

bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

2.16.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

2.16.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

2.16.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 2.16.6 en 2.16.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

2.16.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 2.16.6 en 2.16.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

2.16.10

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

2.16.10

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

2.16.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

2.16.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

2.16.12

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

2.16.12

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

2.16.13

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

2.16.13

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

ARW 2016 | mei 2016 | 35

2.17

Kwaliteitsbewaking

2.17

Kwaliteitsbewaking

2.17.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

2.17.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

2.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

2.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

2.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

2.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

2.18

Normen inzake milieubeheer

2.18

Normen inzake milieubeheer

2.18.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

2.18.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

2.18.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

2.18.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

2.18.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de

2.18.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ARW 2016 | mei 2016 | 36

ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

2.19

Beroepsbevoegdheid

2.19

Beroepsbevoegdheid

2.19.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

2.19.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

2.19.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

2.19.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

2.19.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

2.19.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

2.19.4

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze bij de inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

2.19.4

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze bij de inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

2.20

Termijnen inschrijving

2.20

Termijnen inschrijving

2.20.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de inschrijvingen vast met inachtneming van het voorwerp van de opdracht en de
voor de voorbereiding van de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt
minimaal 45 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de aankondiging. De
aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten indien de inschrijvingen
volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.
2.20.2

Bij de nationale aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van

EU

ARW 2016 | mei 2016 | 37

NL

2.20.3
EU

2.20.4
EU

de inschrijvingen vast met inachtneming van het voorwerp van de opdracht en de
voor de voorbereiding van de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt
minimaal 32 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de aankondiging. De
aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten indien de inschrijvingen
volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder, indien hij een vooraankondiging
heeft bekendgemaakt, de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen in de regel
verkorten tot 29 dagen, maar in geen geval tot minder dan 22 dagen. Deze termijn
loopt vanaf de verzenddatum van de aankondiging.
Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de inschrijvingen als bedoeld in artikel 2.20.1 verkorten, mits de vooraankondiging
alle informatie als bedoeld in bijlage V, onderdeel B, afdeling I van Richtlijn
2014/24/EU bevat, voor zover deze informatie beschikbaar is op het tijdstip dat de
vooraankondiging wordt bekendgemaakt. De vooraankondiging dient minimaal 52
dagen en maximaal 12 maanden voor de verzenddatum van de aankondiging te zijn
verzonden.

2.20.5

In het geval van een urgente situatie die door de aanbesteder naar behoren is
onderbouwd waarin de minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, kan de
aanbesteder de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen vaststellen op
minimaal 15 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de aankondiging.

2.20.5

In het geval van een urgente situatie die door de aanbesteder naar behoren is
onderbouwd waarin de minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, kan de
aanbesteder de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen vaststellen op
minimaal 15 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de aankondiging.

2.20.6

De aanbesteder verlengt de termijn voor het indienen van de inschrijvingen met 5
dagen in de gevallen als bedoeld in artikel 2.8.1 en 2.8.2, tenzij er sprake is van een
urgente situatie als bedoeld in artikel 2.20.5.

2.20.6

De aanbesteder verlengt de termijn voor het indienen van de inschrijvingen met 5
dagen in de gevallen als bedoeld in artikel 2.8.1 en 2.8.2, tenzij er sprake is van een
urgente situatie als bedoeld in artikel 2.20.5.

2.20.7

Indien de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd zijn,
verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de inschrijvingen, waarbij
de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

2.20.7

Indien de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd zijn,
verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de inschrijvingen, waarbij
de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

2.20.8

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen verlengen indien zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de inschrijving kort voor
het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft
genomen van de inhoud van enige inschrijving. De aanbesteder maakt deze
verlenging bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen en stelt
ondernemers in de gelegenheid om hun inschrijving binnen de verlenging alsnog in
te dienen, te wijzigen of aan te vullen.

2.20.8

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen verlengen indien zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de inschrijving kort voor
het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft
genomen van de inhoud van enige inschrijving. De aanbesteder maakt deze
verlenging bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen en stelt
ondernemers in de gelegenheid om hun inschrijving binnen de verlenging alsnog in
te dienen, te wijzigen of aan te vullen.

ARW 2016 | mei 2016 | 38

2.20.9

In geval van een storing van het elektronische systeem door middel waarvan de
inschrijving ingediend moet worden, waardoor het indienen van de inschrijving kort
voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, wordt een inschrijving
aangemerkt als tijdig te zijn ingediend, indien:
a. de inschrijver vóór het verstrijken van de inschrijvingstermijn een
versleutelde waarde van zijn inschrijving en een beschrijving van de
objectieve wijze waarop deze is berekend, indient bij de aanbesteder en de
inschrijving zodanig versleutelt dat de aanbesteder de inhoud van de
inschrijving niet kan achterhalen,
b. de inschrijver de inschrijving na het verstrijken van de inschrijvingstermijn
en binnen één werkdag na het verstrijken van die termijn indient bij de
aanbesteder, en
c. de aanbesteder vaststelt dat de versleutelde waarde van de inschrijving als
bedoeld in onderdeel a identiek is aan de versleutelde waarde van de
inschrijving als bedoeld in onderdeel b.
Voor het indienen van de inschrijving als bedoeld in onderdelen a en b kan de
inschrijver andere dan elektronische middelen gebruiken.

2.20.9

In geval van een storing van het elektronische systeem door middel waarvan de
inschrijving ingediend moet worden, waardoor het indienen van de inschrijving kort
voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, wordt een inschrijving
aangemerkt als tijdig te zijn ingediend, indien:
a. de inschrijver vóór het verstrijken van de inschrijvingstermijn een
versleutelde waarde van zijn inschrijving en een beschrijving van de
objectieve wijze waarop deze is berekend, indient bij de aanbesteder en de
inschrijving zodanig versleutelt dat de aanbesteder de inhoud van de
inschrijving niet kan achterhalen,
b. de inschrijver de inschrijving na het verstrijken van de inschrijvingstermijn en
binnen één werkdag na het verstrijken van die termijn indient bij de
aanbesteder, en
c. de aanbesteder vaststelt dat de versleutelde waarde van de inschrijving als
bedoeld in onderdeel a identiek is aan de versleutelde waarde van de
inschrijving als bedoeld in onderdeel b.
Voor het indienen van de inschrijving als bedoeld in onderdelen a en b kan de
inschrijver andere dan elektronische middelen gebruiken.

2.20.10

De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

2.20.10

De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

2.21

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

2.21

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

2.21.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn inschrijving een door hem ingevulde eigen
verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 2.21.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

2.21.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn inschrijving een door hem ingevulde eigen
verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 2.21.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

2.21.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn inschrijving gegevens en
inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en inlichtingen in de
eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

2.21.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn inschrijving gegevens en
inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en inlichtingen in de
eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

2.21.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 2.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

2.21.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 2.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

GP3.6

GP3.6

ARW 2016 | mei 2016 | 39

2.21.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging gestelde geschiktheidseisen, en
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen.

2.21.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging gestelde geschiktheidseisen, en
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen.

2.21.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
2.12 tot en met 2.18 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

2.21.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
2.12 tot en met 2.18 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

2.21.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

2.21.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

2.21.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

2.21.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

2.21.8

De aanbesteder kan uitsluitend voor de inschrijver aan wie hij voornemens is de
opdracht te gunnen nagaan of deze niet moet worden uitgesloten en of deze voldoet
aan de gestelde geschiktheidseisen. Hierbij kan de aanbesteder de inschrijver
verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring aan te vullen of
toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder
rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een nationale
databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

2.21.8

De aanbesteder kan uitsluitend voor de inschrijver aan wie hij voornemens is de
opdracht te gunnen nagaan of deze niet moet worden uitgesloten en of deze voldoet
aan de gestelde geschiktheidseisen. Hierbij kan de aanbesteder de inschrijver
verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring aan te vullen of
toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder
rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een nationale
databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

2.22

Nadere inlichtingen ten behoeve van de inschrijving

2.22

Nadere inlichtingen ten behoeve van de inschrijving

2.22.1

Bij de Europese aanbesteding worden nadere inlichtingen over de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 10 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder
verstrekt. In het geval van een versnelde procedure als bedoeld in artikel 2.20.5
bedraagt deze termijn 4 dagen.
2.22.2

Bij de nationale aanbesteding worden nadere inlichtingen over de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder
verstrekt. In het geval van een versnelde procedure als bedoeld in artikel 2.20.5

EU

NL

ARW 2016 | mei 2016 | 40

bedraagt deze termijn 4 dagen.
2.22.3

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen inschrijvingsfase’.

2.22.3

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen inschrijvingsfase’.

2.22.4

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie inschrijvingsfase opgemaakt.

2.22.4

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie inschrijvingsfase opgemaakt.

2.22.5

Indien inschrijvingen slechts kunnen worden gedaan na een bezoek van de locatie,of
na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen.

2.22.5

Indien inschrijvingen slechts kunnen worden gedaan na een bezoek van de locatie,of
na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen.

2.22.6

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de
inschrijvingen tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

2.22.6

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de
inschrijvingen tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

2.22.7

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen inschrijvingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie inschrijvingsfase, voor elke inschrijver bindend.

2.22.7

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen inschrijvingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie inschrijvingsfase, voor elke inschrijver bindend.

2.23

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

2.23

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

2.23.1

Een ondernemer die voornemens is in te schrijven kan de aanbesteder gemotiveerd
verzoeken om nadere inlichtingen die niet worden opgenomen in de nota van
inlichtingen inschrijvingsfase. De aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken
voor zover het opnemen daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota
schade kan toebrengen aan de gerechtvaardigde economische belangen van de
ondernemer. De aanbesteder mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen
ter verduidelijking van de eisen die de aanbesteder in de aankondiging en de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van
dergelijke inlichtingen mag niet leiden tot discriminatie van andere ondernemers die
voornemens zijn in te schrijven.

2.23.1

Een ondernemer die voornemens is in te schrijven kan de aanbesteder gemotiveerd
verzoeken om nadere inlichtingen die niet worden opgenomen in de nota van
inlichtingen inschrijvingsfase. De aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken
voor zover het opnemen daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota
schade kan toebrengen aan de gerechtvaardigde economische belangen van de
ondernemer. De aanbesteder mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen
ter verduidelijking van de eisen die de aanbesteder in de aankondiging en de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van
dergelijke inlichtingen mag niet leiden tot discriminatie van andere ondernemers die
voornemens zijn in te schrijven.

2.23.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor inschrijving relevante

2.23.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor inschrijving relevante
ARW 2016 | mei 2016 | 41

aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
2.23.1.

aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
2.23.1.

2.23.3

De aanbesteder verstrekt aan de ondernemer een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

2.23.3

De aanbesteder verstrekt aan de ondernemer een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

2.23.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

2.23.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

2.24

Elektronische catalogus

2.24

Elektronische catalogus

2.24.1

In een geval als bedoeld in artikel 2.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

2.24.1

In een geval als bedoeld in artikel 2.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

2.24.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

2.24.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

2.24.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

2.24.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

2.25

Inschrijving

2.25

Inschrijving

2.25.1

Bij de Europese aanbesteding geschiedt de inschrijving met behulp van
elektronische middelen, tenzij sprake is van de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is

EU

ARW 2016 | mei 2016 | 42

gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. de aanbesteder eist de indiening van fysieke of schaalmodellen die niet
langs elektronische weg kunnen worden verzonden;
e. vanwege een inbreuk op de beveiliging van die elektronische middelen;
f. voor de bescherming van de bijzonder gevoelige aard van de informatie is
een dermate hoog beschermingsniveau nodig dat dit niveau niet afdoende
kan worden verzekerd via elektronische instrumenten of middelen die
algemeen beschikbaar zijn voor ondernemers of die ondernemers via
alternatieve toegangsmiddelen ter beschikking kunnen worden gesteld.
In deze gevallen worden de betreffende delen van de inschrijving ingediend per post
of via een andere geschikte vervoerder, eventueel in combinatie met indiening langs
elektronische weg.
2.25.2

Elke inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is ondertekend
door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

2.25.2

Elke inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is ondertekend
door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

2.25.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de inschrijving
betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in percelen, op
welk perceel of op welke combinatie van percelen.

2.25.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de inschrijving
betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in percelen, op
welk perceel of op welke combinatie van percelen.

2.25.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de aankondiging

2.25.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de aankondiging

ARW 2016 | mei 2016 | 43

heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven, moet voor
elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende bescheiden
worden ingediend.

heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven, moet voor
elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende bescheiden
worden ingediend.

2.25.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

2.25.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

2.25.6

Een inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens die
nodig zijn voor de beoordeling van de inschrijving uiterlijk op het uiterste tijdstip voor
de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen.

2.25.6

Een inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens die
nodig zijn voor de beoordeling van de inschrijving uiterlijk op het uiterste tijdstip voor
de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen.

2.25.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst van
de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is niet
verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

2.25.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst van
de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is niet
verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

2.26

Gezamenlijke inschrijving

2.26

Gezamenlijke inschrijving

2.26.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

2.26.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

2.26.2

Tenzij de aanbesteder in de aankondiging anders bepaalt, zijn twee of meer
ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de nakoming
van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

2.26.2

Tenzij de aanbesteder in de aankondiging anders bepaalt, zijn twee of meer
ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de nakoming
van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

2.27

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

2.27

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

2.27.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn inschrijving aan te geven welk gedeelte van de
opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

2.27.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn inschrijving aan te geven welk gedeelte van de
opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

2.27.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:

2.27.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
ARW 2016 | mei 2016 | 44

a.
b.
c.

de naam,
de contactgegevens, en
de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

a.
b.
c.

de naam,
de contactgegevens, en
de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

2.27.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 2.27.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 2.27.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

2.27.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 2.27.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 2.27.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

2.27.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 2.27.2 en 2.27.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

2.27.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 2.27.2 en 2.27.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

2.27.5

2.27.5
Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
2.13.1 tot en met 2.13.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 2.13.7
bekend is geworden;
d. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

2.28

Varianten van de inschrijver

2.28.1

2.28.1
De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder

2.28

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
2.13.1 tot en met 2.13.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 2.13.7
bekend is geworden;
d. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

Varianten van de inschrijver

De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
ARW 2016 | mei 2016 | 45

waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

2.28.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de aankondiging heeft
vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

2.28.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de aankondiging heeft
vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

2.28.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de aankondiging of in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan welke minimumeisen deze
varianten moeten voldoen, hoe zij worden ingediend en of varianten uitsluitend
kunnen worden ingediend wanneer ook een inschrijving die geen variant is, is
ingediend.

2.28.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de aankondiging of in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan welke minimumeisen deze
varianten moeten voldoen, hoe zij worden ingediend en of varianten uitsluitend
kunnen worden ingediend wanneer ook een inschrijving die geen variant is, is
ingediend.

2.28.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

2.28.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

2.28.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

2.28.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

2.29

Varianten van de aanbesteder

2.29

Varianten van de aanbesteder

2.29.1

Indien in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
varianten van de aanbesteder als zodanig worden omschreven, staat het een
inschrijver vrij om op een of meer varianten in te schrijven, tenzij inschrijving op alle
varianten verplicht is gesteld.

2.29.1

Indien in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
varianten van de aanbesteder als zodanig worden omschreven, staat het een
inschrijver vrij om op een of meer varianten in te schrijven, tenzij inschrijving op alle
varianten verplicht is gesteld.

2.29.2

2.29.2
Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk
aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

2.30

Termijn van gestanddoening

2.30

Termijn van gestanddoening

2.30.1

Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 2.30.3 moet de inschrijver zijn inschrijving
gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn voor het
indienen van de inschrijvingen is verstreken of, in voorkomend geval, de dag waarop
de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de aankondiging of de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is gesteld.

2.30.1

Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 2.30.3 moet de inschrijver zijn inschrijving
gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn voor het
indienen van de inschrijvingen is verstreken of, in voorkomend geval, de dag waarop
de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de aankondiging of de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is gesteld.

Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk
aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

ARW 2016 | mei 2016 | 46

2.30.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

2.30.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

2.30.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 2.37.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

2.30.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 2.37.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

2.31

Opening van de inschrijvingen

2.31

Opening van de inschrijvingen

2.31.1

De aanbesteder opent de inschrijvingen niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken.

2.31.1

De aanbesteder opent de inschrijvingen niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken.

2.31.2

Van het openen van de inschrijvingen wordt proces-verbaal opgemaakt. Het procesverbaal van opening van de inschrijvingen bevat ten minste de volgende gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de inschrijvingen;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
f. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
g. de naam, functie en handtekening van degene die de inschrijvingen heeft
geopend;
h. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

2.31.2

Van het openen van de inschrijvingen wordt proces-verbaal opgemaakt. Het procesverbaal van opening van de inschrijvingen bevat ten minste de volgende gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de inschrijvingen;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
f. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
g. de naam, functie en handtekening van degene die de inschrijvingen heeft
geopend;
h. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

2.31.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

2.31.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

2.31.4

Het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen wordt uiterlijk 2 werkdagen na
de datum van opening van de inschrijvingen naar de inschrijvers verzonden.

2.31.4

Het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen wordt uiterlijk 2 werkdagen na
de datum van opening van de inschrijvingen naar de inschrijvers verzonden.

2.32

Ongeldigheid van de inschrijving

2.32

Ongeldigheid van de inschrijving

2.32.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken, is ongeldig.

2.32.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken, is ongeldig.

2.32.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

2.32.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

ARW 2016 | mei 2016 | 47

2.32.3

De inschrijver dient, indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, bij de
inschrijving een verklaring over te leggen dat de inschrijving niet tot stand is
gekomen onder invloed van een overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het
Nederlandse of Europese mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het
in Deel II opgenomen Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter
zake de inschrijver rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

2.32.3

De inschrijver dient, indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, bij de
inschrijving een verklaring over te leggen dat de inschrijving niet tot stand is
gekomen onder invloed van een overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het
Nederlandse of Europese mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het
in Deel II opgenomen Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter
zake de inschrijver rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

2.33

Verduidelijking van de inschrijving

2.33

Verduidelijking van de inschrijving

2.33.1

De aanbesteder kan bij de Europese aanbesteding inschrijvers verzoeken om de
inhoud van de inschrijving te verduidelijken of aan te vullen, voor zover dit niet strijdig
is met de beginselen van het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met inschrijvers
over fundamentele punten van de opdracht, met name over de prijzen, zijn niet
toegestaan als daardoor de mededinging vervalst zou worden of discriminatie zou
ontstaan.
2.33.2

Bij de nationale aanbesteding kunnen op verzoek van de aanbesteder besprekingen
met inschrijvers plaatsvinden met het oog op een verduidelijking van de inhoud van
hun inschrijving en van de eisen van de aanbesteder, voor zover dit niet strijdig is
met de uitgangspunten van het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met
inschrijvers over fundamentele punten van de opdracht, met name over de prijzen,
zijn niet toegestaan als daardoor de mededinging vervalst zou worden of
discriminatie zou ontstaan.

EU

NL

2.34

Abnormaal lage inschrijving

2.34

Abnormaal lage inschrijving

2.34.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

2.34.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

2.34.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en

2.34.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
ARW 2016 | mei 2016 | 48

e.
f.

arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 2.27.

e.
f.

2.34.3

2.34.3
Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

2.34.4

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder die in een situatie als bedoeld in
artikel 2.34.3 een inschrijving afwijst, de Europese Commissie daarvan in kennis.

EU

arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 2.27.

Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

2.34.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 2.34.2 bedoelde
elementen.

2.34.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 2.34.2 bedoelde
elementen.

2.34.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

2.34.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

2.35

Elektronische veiling

2.35

Elektronische veiling

2.35.1

De aanbesteder kan de gunningsbeslissing vooraf laten gaan door een elektronische
veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken,
met name de technische specificaties, nauwkeurig is opgesteld.

2.35.1

De aanbesteder kan de gunningsbeslissing vooraf laten gaan door een elektronische
veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken,
met name de technische specificaties, nauwkeurig is opgesteld.

2.35.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

2.35.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

2.35.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

2.35.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

ARW 2016 | mei 2016 | 49

2.35.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke inschrijving
hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden uitgenodigd tot
deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe waarden in te
dienen. Een inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze wordt ingediend door een inschrijver:
1. die de aanbesteder op grond van artikel 2.13 niet moet of wil uitsluiten,
en
2. die voldoet aan de door de aanbesteder gestelde geschiktheidseisen
als bedoeld in de artikelen 2.15 tot en met 2.19,
b. deze voldoet aan de technische specificaties,
c. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
d. deze tijdig is ingediend,
e. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
f. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,
g. deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
h. deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

2.35.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke inschrijving
hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden uitgenodigd tot
deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe waarden in te
dienen. Een inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze wordt ingediend door een inschrijver:
1. die de aanbesteder op grond van artikel 2.13 niet moet of wil uitsluiten,
en
2. die voldoet aan de door de aanbesteder gestelde geschiktheidseisen
als bedoeld in de artikelen 2.15 tot en met 2.19,
b. deze voldoet aan de technische specificaties,
c. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
d. deze tijdig is ingediend,
e. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
f. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,
g. deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
h. deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

2.35.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

2.35.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

2.35.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,
voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
b. de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
c. de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in
voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
d. relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
e. de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een
bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;

2.35.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,
voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
b. de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
c. de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in
voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
d. relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
e. de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een
bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;

ARW 2016 | mei 2016 | 50

f.

g.

of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 2.35.12;
relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

f.

g.

of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 2.35.12;
relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

2.35.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

2.35.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

2.35.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

2.35.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

2.35.9

Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de
uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de inschrijving van de
betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

2.35.9

Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de
uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de inschrijving van de
betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

2.35.10

In de formule als bedoeld in artikel 2.35.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het
gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend als bedoeld in artikel 2.6.10;
daartoe moeten eventuele marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden
uitgedrukt.

2.35.10

In de formule als bedoeld in artikel 2.35.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het
gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend als bedoeld in artikel 2.6.10;
daartoe moeten eventuele marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden
uitgedrukt.

2.35.11

Indien de aanbesteder varianten toestaat, verstrekt de aanbesteder een afzonderlijke
formule voor elke variant.

2.35.11

Indien de aanbesteder varianten toestaat, verstrekt de aanbesteder een afzonderlijke
formule voor elke variant.

2.35.12

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan
alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de
aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.

2.35.12

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan
alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de
aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.

2.35.13

De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de
elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.

2.35.13

De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de
elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.

2.35.14

De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in
geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.

2.35.14

De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in
geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.

ARW 2016 | mei 2016 | 51

2.35.15

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.

2.35.15

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.

2.35.16

Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de
gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 2.36 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

2.35.16

Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de
gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 2.36 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

2.36

Gunningsbeslissing

2.36

Gunningsbeslissing

2.36.1

De aanbesteder legt inschrijvingen van inschrijvers waarop een uitsluitingsgrond van
toepassing is of die niet aan de geschiktheidseisen voldoen terzijde.

2.36.1

De aanbesteder legt inschrijvingen van inschrijvers waarop een uitsluitingsgrond van
toepassing is of die niet aan de geschiktheidseisen voldoen terzijde.

2.36.2

De aanbesteder toetst de inschrijvingen of, in voorkomend geval, de resultaten van
de veiling aan de door hem in de aankondiging en de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatie-eisen en
beoordeelt de inschrijvingen op grond van het vastgestelde gunningscriterium. De
aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de juistheid van de door de
inschrijvers verstrekte informatie en bewijsmiddelen.

2.36.2

De aanbesteder toetst de inschrijvingen of, in voorkomend geval, de resultaten van
de veiling aan de door hem in de aankondiging en de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatie-eisen en
beoordeelt de inschrijvingen op grond van het vastgestelde gunningscriterium. De
aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de juistheid van de door de
inschrijvers verstrekte informatie en bewijsmiddelen.

2.36.3

2.36.3
Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
tegenwoordig te zijn.

Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
tegenwoordig te zijn.

2.36.4

Indien de prijs van de meest gerede inschrijving hoger is dan het door de
aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van
de aanbestedingsprocedure, kan de aanbesteder deze inschrijving als
onaanvaardbaar aanmerken en de procedure vervolgen met de
mededingingsprocedure met onderhandeling of de procedure van de
concurrentiegerichte dialoog.

Indien de prijs van de meest gerede inschrijving hoger is dan het door de
aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van
de aanbestedingsprocedure, kan de aanbesteder deze inschrijving als
onaanvaardbaar aanmerken en de procedure vervolgen met de
mededingingsprocedure met onderhandeling of de procedure van de
concurrentiegerichte dialoog.

2.36.4

ARW 2016 | mei 2016 | 52

2.36.5

De aanbesteder stelt de inschrijvers zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in
elk geval per fax of elektronisch bericht, in kennis van de beslissingen die zijn
genomen op grond van de artikelen 2.36.1 tot en met 2.36.3 en, in voorkomend
geval, de beslissing om de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling bevat ten
minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 2.37.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 2.10.5 en 2.10.9, de redenen
voor zijn beslissing dat de inschrijving niet gelijkwaardig is aan of niet
voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
In voorkomend geval bevat deze mededeling de redenen die er toe hebben geleid
dat de inschrijving terzijde is gelegd op grond van artikel 2.36.1.

2.36.5

De aanbesteder stelt de inschrijvers zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in
elk geval per fax of elektronisch bericht, in kennis van de beslissingen die zijn
genomen op grond van de artikelen 2.36.1 tot en met 2.36.3 en, in voorkomend
geval, de beslissing om de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling bevat ten
minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 2.37.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 2.10.5 en 2.10.9, de redenen
voor zijn beslissing dat de inschrijving niet gelijkwaardig is aan of niet
voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
In voorkomend geval bevat deze mededeling de redenen die er toe hebben geleid
dat de inschrijving terzijde is gelegd op grond van artikel 2.36.1.

2.36.6

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

2.36.6

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

2.36.7

2.36.7
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

2.37

Opdracht

2.37

Opdracht

2.37.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

2.37.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

2.37.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum
van de mededeling als bedoeld in artikel 2.36.5. Indien de aanbesteder slechts één
inschrijving heeft ontvangen hoeft de termijn van 20 dagen niet in acht te worden
genomen.

2.37.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum
van de mededeling als bedoeld in artikel 2.36.5. Indien de aanbesteder slechts één
inschrijving heeft ontvangen hoeft de termijn van 20 dagen niet in acht te worden
genomen.

2.37.3

2.37.3
Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 2.36.5 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 2.36.5 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

ARW 2016 | mei 2016 | 53

2.37.4

2.37.4
Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken zijn vermeld.
De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie hij voornemens is de opdracht te
verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met betrekking tot de in de artikelen
2.13 en 2.15 tot en met 2.18 bedoelde gegevens en bescheiden over te leggen.
Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver verzoeken de bewijsmiddelen
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken zijn vermeld.
De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie hij voornemens is de opdracht te
verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met betrekking tot de in de artikelen
2.13 en 2.15 tot en met 2.18 bedoelde gegevens en bescheiden over te leggen.
Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver verzoeken de bewijsmiddelen
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

2.37.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

2.37.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

2.37.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 2.37.5.

2.37.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 2.37.5.

2.38

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

2.38

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

2.38.1

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
de Europese Commissie uiterlijk 30 dagen na verlening van de opdracht een
aankondiging betreffende de resultaten van de procedure toe via het elektronische
systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van
de aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.
2.38.2

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
een aankondiging betreffende de resultaten van de procedure uiterlijk 48 dagen na
verlening van de opdracht bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de
aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.

EU

NL

2.38.3

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

2.38.3

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

2.38.4

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:

2.38.4

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
ARW 2016 | mei 2016 | 54

a.
b.
c.
d.
2.38.5
EU

2.38.6
EU

met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
met het openbaar belang in strijd zou zijn,
de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

d.

met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
met het openbaar belang in strijd zou zijn,
de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde opdracht kunnen
aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging van ontvangst van de Europese
Commissie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging van de
gegunde opdracht of de inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat
deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de aankondiging die aan
de Europese Commissie is toegezonden en doet hij dit niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de aankondiging is
geïnformeerd over de bekendmaking.

2.38.7

2.38.7
De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

2.39

Proces-verbaal van opdrachtverlening

2.39.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder een proces-verbaal van de
opdrachtverlening op dat, indien van toepassing, ten minste het volgende bevat:
a. de naam en het adres van de aanbesteder;
b. het voorwerp en de waarde van de opdracht;
c. de namen van de uitgesloten en afgewezen inschrijvers met motivering van
die uitsluiting of afwijzing;
d. of er nadere inlichtingen in geval van een rechtmatig commercieel belang
zijn die op verzoek van een ondernemer geen deel hebben uitgemaakt van
de nota van inlichtingen inschrijvingsfase;
e. de redenen voor de afwijzing van abnormaal laag bevonden inschrijvingen;
f. de naam van de uitgekozen inschrijver en de motivering van de keuze voor
zijn inschrijving, en, indien bekend, zowel het gedeelte van de opdracht dat
de uitgekozen inschrijver voornemens is aan derden in onderaanneming te
geven als de namen van de voornaamste onderaannemers;
g. de redenen voor het gebruik van andere dan elektronische middelen bij het

EU

a.
b.
c.

De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

ARW 2016 | mei 2016 | 55

h.
i.
j.

2.39.2
EU

indienen van inschrijvingen;
de maatregelen als bedoeld in artikel 2.14.1;
vastgestelde belangenconflicten en een beschrijving van door de
aanbesteder genomen passende maatregelen als bedoeld in artikel 2.14.3;
de redenen waarom de aanbesteder besloten heeft de opdracht niet te
verlenen.

Indien bij de Europese aanbesteding gegevens als bedoeld in artikel 2.39.1 vermeld
staan in de Aankondiging van een gegunde opdracht, kan de aanbesteder in het
proces-verbaal verwijzen naar die aankondiging

2.40

Geschillen

2.40

Geschillen

2.40.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

2.40.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 56

3

Niet-openbare procedure

3

Niet-openbare procedure

3.1

Omschrijving

3.1

Omschrijving

3.1.1

Een aanbesteding volgens de niet-openbare procedure is een aanbesteding waaraan 3.1.1
alle ondernemers naar aanleiding van een aankondiging mogen verzoeken deel te
nemen, maar waarbij alleen de door de aanbesteder uitgenodigde ondernemers
mogen inschrijven.

3.2
3.2.1

Communicatiemiddelen

EU

3.2.2

Een aanbesteding volgens de niet-openbare procedure is een aanbesteding waaraan
alle ondernemers naar aanleiding van een aankondiging mogen verzoeken deel te
nemen, maar waarbij alleen de door de aanbesteder uitgenodigde ondernemers
mogen inschrijven.

3.2

Communicatiemiddelen

3.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken, verzoeken tot
deelneming en inschrijvingen. De aanbesteder documenteert de mondelinge
communicatie met inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de inhoud en
beoordeling van de inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

Bij de Europese aanbesteding vindt de communicatie en informatie-uitwisseling
tussen de aanbesteder en ondernemers plaats met behulp van elektronische
middelen.
Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken, verzoeken tot
deelneming en inschrijvingen. De aanbesteder documenteert de mondelinge
communicatie met inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de inhoud en
beoordeling van de inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

ARW 2016 | mei 2016 | 57

3.3

Vooraankondiging

3.3.1

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder een vooraankondiging
bekendmaken.

EU
3.3.2
EU
3.3.3
EU

3.3.4
EU

3.3.5
EU

3.3.6
EU

Bij de Europese aanbesteding gebruikt de aanbesteder voor de vooraankondiging
het daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Vooraankondiging.
Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de vooraankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen of maakt
de vooraankondiging bekend via een kopersprofiel. Voorafgaand aan een
bekendmaking via een kopersprofiel zendt de aanbesteder een kennisgeving
daarvan naar de Europese Commissie via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de kennisgeving het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel. De vooraankondiging op
het kopersprofiel bevat de verzenddatum van de kennisgeving.
Een kopersprofiel als bedoeld in artikel 3.3.3 is bij de Europese aanbesteding langs
elektronische weg toegankelijk en kan informatie bevatten inzake
vooraankondigingen, lopende aanbestedingsprocedures, voorgenomen aankopen,
gegunde opdrachten, geannuleerde procedures en nuttige algemene informatie,
zoals een contactpunt, een telefoon- en faxnummer, een postadres en een emailadres. Een vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de informatie die is
opgenomen in het formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel.
Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Bekendmaking van de vooraankondiging of het formulier Aankondiging door
middel van een kopersprofiel kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de
bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de vooraankondiging of de
inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de vooraankondiging die naar de Europese
Commissie is verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in
ieder geval de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de
datum van de bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de
vooraankondiging of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door
de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder niet binnen 48
uur na de bevestiging van ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over
de bekendmaking.

ARW 2016 | mei 2016 | 58

3.3.7
EU

3.3.8
EU

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de vooraankondiging aanvullen of
rectificeren. De aanbesteder maakt dit bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen met het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval
de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de datum van de
bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de rectificatie of de
inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie
heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

3.4

Aankondiging

3.4

Aankondiging

3.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend.

3.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend.

3.4.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

3.4.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

3.4.3

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de aankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit
systeem te kiezen voor een Europese procedure.

3.4.5

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder de aankondiging bekend via het
elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit systeem te kiezen voor een
nationale procedure.

EU
3.4.4
EU

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Aankondiging van een opdracht kunnen aantonen. Dit kan met behulp van
de bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.

NL
3.4.6
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de aankondiging die naar de Europese Commissie is
gezonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de aankondiging en de inhoud ervan niet
vóór de datum waarop zij via het elektronische systeem voor aanbesteden naar de

ARW 2016 | mei 2016 | 59

Europese Commissie is verzonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de
bevestiging van ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de
bekendmaking.
3.4.7

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

3.4.8

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de kennisgeving of de inhoud ervan niet
eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie heeft
plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de rectificatie is geïnformeerd over de bekendmaking.

EU

3.4.9
EU

3.4.7

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

Bij de Europese aanbesteding biedt de aanbesteder, tenzij één van de gevallen als
bedoeld in artikel 3.8.3 van toepassing is, met elektronische middelen kosteloze,
rechtstreekse en volledige toegang tot de aanbestedingsstukken vanaf de datum van
bekendmaking van de aankondiging, voor zover deze stukken beschikbaar zijn. De
aanbesteder vermeldt in de aankondiging het internetadres waar de
aanbestedingsstukken toegankelijk zijn.

3.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

3.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

3.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

3.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 3.15 tot en met 3.19, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
3.5.2

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 3.15 tot en met 3.19, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
3.5.2

ARW 2016 | mei 2016 | 60

b.
c.

d.

indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.

3.5.3

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

3.5.4

Bij de Europese aanbesteding vermeldt de aanbesteder in de aankondiging
a. dat hij alle gegadigden tot inschrijving uitnodigt die niet worden uitgesloten
en die aan de geschiktheidseisen voldoen, of
b. het aantal gegadigden dat hij voornemens is tot inschrijving uit te nodigen.
Dit aantal moet in ieder geval groot genoeg zijn om een daadwerkelijke
mededinging te waarborgen en dient ten minste vijf te bedragen. De
aanbesteder vermeldt in de aankondiging de objectieve en nietdiscriminerende regels, waaronder loting, of de objectieve en nietdiscriminerende selectiecriteria en weging die hij voornemens is te
gebruiken.

EU

b.
c.

d.

indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.

3.5.3

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

3.5.5

Bij de nationale aanbesteding vermeldt de aanbesteder in de aankondiging
a. dat hij alle gegadigden tot inschrijving uitnodigt die niet worden uitgesloten
en die aan de geschiktheidseisen voldoen, of
b. het aantal gegadigden dat hij voornemens is tot inschrijving uit te nodigen.
Dit aantal moet in ieder geval groot genoeg zijn om een daadwerkelijke
mededinging te waarborgen en dient ten minste drie te bedragen. De
aanbesteder vermeldt in de aankondiging de objectieve en nietdiscriminerende regels, waaronder loting, of de objectieve en nietdiscriminerende selectiecriteria en weging die hij voornemens is te
gebruiken.

NL

3.6

Gunningscriteria in de aankondiging

3.6

Gunningscriteria in de aankondiging

3.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging dat hij de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op

3.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging dat hij de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op
ARW 2016 | mei 2016 | 61

basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

3.6.2

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt 3.6.2
de aanbesteder in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het oog op de
toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband met en staan in
redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen onder meer
betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;
i.
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt
de aanbesteder in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het oog op de
toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband met en staan in
redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen onder meer
betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;
i.
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

3.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

3.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

3.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen
nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht
kan worden uitgedrukt door middel van een marge met een passend verschil tussen
minimum en maximum.

3.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen
nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht
kan worden uitgedrukt door middel van een marge met een passend verschil tussen
minimum en maximum.

ARW 2016 | mei 2016 | 62

3.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken de nadere criteria in afnemende volgorde van belang.

3.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken de nadere criteria in afnemende volgorde van belang.

3.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met
het product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

3.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met het
product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

3.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

3.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

3.6.8

3.6.8
De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

3.6.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

3.6.10

3.6.10
De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. Het toepassen van de
economisch meest voordelige inschrijving op basis van de laagste kosten en de
laagste prijs is niet toegestaan ten aanzien van bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen categorieën aanbestedende diensten en soorten
opdrachten.

3.6.9

De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. Het toepassen van de
economisch meest voordelige inschrijving op basis van de laagste kosten en de
laagste prijs is niet toegestaan ten aanzien van bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen categorieën aanbestedende diensten en soorten
opdrachten.

ARW 2016 | mei 2016 | 63

3.6.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

3.6.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

3.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

3.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

3.7.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

3.7.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

3.7.2

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
b. winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering
of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
gunningsbeslissing aan de organisatie geen opdracht verleend voor de
diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.

3.7.2

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
b. winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering
of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
gunningsbeslissing aan de organisatie geen opdracht verleend voor de
diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.

3.7.3

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder in de aankondiging of in de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan bij welk orgaan ondernemers
informatie kunnen verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de bepalingen
inzake belastingen, milieubescherming, arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden
die gelden in Nederland of, indien de verrichtingen buiten Nederland worden
uitgevoerd, die gelden in het gebied of de plaats waar de verrichtingen worden

EU

ARW 2016 | mei 2016 | 64

uitgevoerd en die gedurende de uitvoering van de opdracht op die verrichtingen van
toepassing zullen zijn.

3.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

3.8.1

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder geen kosteloze, rechtstreekse
en volledige toegang langs elektronische weg tot bepaalde voor aanmelding en
inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt omdat er sprake is van een geval
als bedoeld in artikel 3.8.3, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat deze
stukken zullen worden toegezonden per post of via een andere geschikte vervoerder,
eventueel in combinatie met verzending langs elektronische weg. De aanbesteder
stelt deze stukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

EU

3.8

3.8.2

3.8.2
De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding of inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming van het
vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden verkregen
tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de betreffende
aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

3.8.3

Bij de Europese aanbesteding kunnen andere dan elektronische middelen worden
gebruikt in de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. voor de aanmelding of de inschrijving is de indiening vereist van fysieke of
schaalmodellen die niet langs elektronische weg kunnen worden verzonden.

EU

3.8.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de aankondiging.

3.8.4

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding of inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming van het
vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden verkregen
tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de betreffende
aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de aankondiging.
ARW 2016 | mei 2016 | 65

3.8.5

Indien de aanbesteder gebruik maakt van de elektronische veiling, vermeldt hij dit in
de aankondiging.

3.8.5

Indien de aanbesteder gebruik maakt van de elektronische veiling, vermeldt hij dit in
de aankondiging.

3.9

Overige bepalingen in de aankondiging

3.9

Overige bepalingen in de aankondiging

3.9.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.

3.9.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.

3.9.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de aankondiging:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

3.9.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de aankondiging:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

3.9.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 3.13.1 tot en met 3.13.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 3.13.7 van toepassing is.

3.9.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 3.13.1 tot en met 3.13.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 3.13.7 van toepassing is.

3.9.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan of hij varianten toestaat of verlangt en
vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 3.31.3.

3.9.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan of hij varianten toestaat of verlangt en
vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 3.31.3.

3.10

Technische specificaties

3.10

Technische specificaties

3.10.1

De aanbesteder neemt in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken de
technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht voorgeschreven

3.10.1

De aanbesteder neemt in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken de
technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht voorgeschreven
ARW 2016 | mei 2016 | 66

kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de ondernemers
gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen in de
openstelling van opdrachten voor mededinging.

kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de ondernemers
gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen in de
openstelling van opdrachten voor mededinging.

3.10.2

De in artikel 3.10.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

3.10.2

De in artikel 3.10.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

3.10.3

Voor de toepassing van artikel 3.10.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder
geval verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking
hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of
diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van
factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

3.10.3

Voor de toepassing van artikel 3.10.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder
geval verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking
hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of
diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van
factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

3.10.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
b. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
c. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
d. door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde

3.10.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
b. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
c. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
d. door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde

ARW 2016 | mei 2016 | 67

kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

3.10.5

3.10.5
Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 3.10.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 3.10.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 3.10.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 3.10.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

3.10.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

3.10.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

3.10.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

3.10.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

3.10.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

3.10.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

3.10.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 3.10.4 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

3.10.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 3.10.4 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

3.10.10

Een inschrijver bewijst in zijn inschrijving met elk passend middel, waaronder de

3.10.10

Een inschrijver bewijst in zijn inschrijving met elk passend middel, waaronder de

ARW 2016 | mei 2016 | 68

bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 3.10.7, dat de levering, de dienst of het werk in
overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en prestatie-eisen
van de aanbesteder.

bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 3.10.7, dat de levering, de dienst of het werk in
overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en prestatie-eisen
van de aanbesteder.

3.10.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

3.10.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

3.10.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 3.10.11 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 3.10.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

3.10.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 3.10.11 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 3.10.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

3.11

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

3.11

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

3.11.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

3.11.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

3.11.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

3.11.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

3.11.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

3.11.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.
ARW 2016 | mei 2016 | 69

3.12

Keurmerken

3.12

Keurmerken

3.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
d. het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
e. de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

3.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
d. het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
e. de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

3.12.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

3.12.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

3.12.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

3.12.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

3.12.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

3.12.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

3.12.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 3.12.1,

3.12.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 3.12.1,
ARW 2016 | mei 2016 | 70

onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

3.13

Uitsluitingsgronden

3.13

Uitsluitingsgronden

3.13.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 3.13.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 3.13.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de
inschrijving onherroepelijk zijn geworden.

3.13.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 3.13.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 3.13.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de
inschrijving onherroepelijk zijn geworden.

3.13.2

3.13.2
Voor de toepassing van artikel 3.13.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
c. fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
d. witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
e. terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
f. kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de

Voor de toepassing van artikel 3.13.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
c. fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
d. witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
e. terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
f. kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
ARW 2016 | mei 2016 | 71

bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

3.13.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 3.13.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

3.13.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 3.13.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

3.13.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot deelneming.

3.13.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot deelneming.

3.13.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 3.13.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

3.13.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 3.13.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

3.13.6

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 3.13.6
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 3.13.1 tot en met 3.13.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 3.13.1 tot en met 3.13.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

ARW 2016 | mei 2016 | 72

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op 3.13.7 De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op
de volgende gronden:
de volgende gronden:
GP3.5A
GP3.5A
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht heeft geschonden;
en arbeidsrecht heeft geschonden;
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
d. de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
d. de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
e. een belangenconflict in de zin van artikel 3.14.3 kan niet effectief worden
e. een belangenconflict in de zin van artikel 3.14.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
f. wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
f. wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 3.14.1 voorgedaan die niet met minder
mededinging als bedoeld in artikel 3.14.1 voorgedaan die niet met minder
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
g. de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
g. de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
sancties;
h. de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
h. de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 3.22.8
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 3.22.8
over te leggen;
over te leggen;
i.
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
i.
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid, selectie en gunning;
geschiktheid, selectie en gunning;
3.13.7

ARW 2016 | mei 2016 | 73

j.

de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

j.

de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

3.13.8

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 3.13.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving
hebben voorgedaan;
b. artikel 3.13.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving hebben voorgedaan;
c. artikel 3.13.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
d. artikel 3.13.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving hebben voorgedaan;
e. artikel 3.13.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving.

3.13.8

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 3.13.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving
hebben voorgedaan;
b. artikel 3.13.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving hebben voorgedaan;
c. artikel 3.13.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
d. artikel 3.13.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving hebben voorgedaan;
e. artikel 3.13.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving.

3.13.9

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 3.13.9
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 3.13.1 tot en met 3.13.5 en 3.13.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 3.13.7,
onderdeel b, op hem niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 2 jaar, aantonen dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen
3.13.1 tot en met 3.13.5 en 3.13.7, onderdeel c en d, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens
overtreding van mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing
zijn;

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 3.13.1 tot en met 3.13.5 en 3.13.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 3.13.7,
onderdeel b, op hem niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 2 jaar, aantonen dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen
3.13.1 tot en met 3.13.5 en 3.13.7, onderdeel c en d, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens
overtreding van mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing
zijn;

ARW 2016 | mei 2016 | 74

c.

door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet
ouder is dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in
artikel 3.13.4, of artikel 3.13.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

c.

door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet
ouder is dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in
artikel 3.13.4, of artikel 3.13.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

3.13.10

3.13.10 De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
a. een andere lidstaat,
a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
van toepassing is.
van toepassing is.

3.13.11

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de 3.13.11
artikelen 3.13.1, 3.13.3 en 3.13.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 3.13.1 en 3.13.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 3.13.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 3.13.1, 3.13.3 en 3.13.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 3.13.1 en 3.13.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 3.13.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

3.13.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 3.13.1 tot en met 3.13.5
en 3.13.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

3.13.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 3.13.1 tot en met 3.13.5
en 3.13.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

3.13.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de

3.13.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de

ARW 2016 | mei 2016 | 75

artikelen 3.13.1 tot en met 3.13.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan
eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 3.13.7 van toepassing is, vervangt.
3.14

Scheiding van belang

3.14.1

Indien bij de Europese aanbesteding een gegadigde of een met een gegadigde
verbonden onderneming de aanbesteder heeft geadviseerd of anderszins betrokken
is geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, neemt de
aanbesteder passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de mededinging niet
wordt vervalst door de deelneming van die gegadigde. Deze maatregelen omvatten:
a. de mededeling aan andere gegadigden van relevante informatie die is
uitgewisseld in het kader van of ten gevolge van de betrokkenheid van de
gegadigde bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, en
b. de vaststelling van passende termijnen voor de ontvangst van de
inschrijvingen.

EU

3.14.2
EU

artikelen 3.13.1 tot en met 3.13.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan
eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 3.13.7 van toepassing is, vervangt.
3.14

Scheiding van belang

De aanbesteder sluit bij de Europese aanbesteding een gegadigde die betrokken is
geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure slechts van de
aanbestedingsprocedure uit indien er geen andere middelen zijn om de naleving van
het beginsel van gelijke behandeling te verzekeren. De aanbesteder biedt een bij de
voorbereiding van de aanbestedingsprocedure betrokken gegadigde de gelegenheid
om te bewijzen dat zijn betrokkenheid de mededinging niet kan verstoren, alvorens
hij de gegadigde van de aanbestedingsprocedure uitsluit.

3.14.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

3.14.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

3.15

Financiële en economische draagkracht

3.15

Financiële en economische draagkracht

3.15.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

3.15.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

3.15.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de

3.15.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
ARW 2016 | mei 2016 | 76

c.

wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

c.

wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

3.15.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

3.15.4

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder 3.15.4
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

3.15.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

3.15.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

3.15.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

3.15.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

3.15.7

3.15.7
Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 3.15.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 3.15.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

3.15.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

3.15.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

3.16

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

3.16

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

3.16.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en

3.16.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en

3.15.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

ARW 2016 | mei 2016 | 77

technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

3.16.2
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
GP3.5F
GP3.5F
GP3.5G omvang en het doel van de opdracht:
GP3.5G omvang en het doel van de opdracht:
a. in geval van een opdracht voor werken:
a. in geval van een opdracht voor werken:
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
betrekking tot het resultaat;
betrekking tot het resultaat;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
voeren;
voeren;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
b. in geval van een opdracht voor leveringen:
b. in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
3.16.2

ARW 2016 | mei 2016 | 78

c.

het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van

c.

het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van

ARW 2016 | mei 2016 | 79

de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

3.16.3

In afwijking van artikel 3.16.2 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

3.16.3

In afwijking van artikel 3.16.2 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

3.16.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere

3.16.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere

ARW 2016 | mei 2016 | 80

opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 3.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1 ,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 3.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1 ,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

3.16.5

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 3.16.2,
hij verlangt.

3.16.5

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 3.16.2,
hij verlangt.

3.16.6

3.16.6
Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

3.16.7

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

3.16.7

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

3.16.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

3.16.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

3.16.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 3.16.6 en 3.16.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

3.16.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 3.16.6 en 3.16.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

3.16.10

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

3.16.10

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

3.16.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele

3.16.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele

ARW 2016 | mei 2016 | 81

deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

3.16.12

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

3.16.12

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

3.16.13

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

3.16.13

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

3.17

Kwaliteitsbewaking

3.17

Kwaliteitsbewaking

3.17.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

3.17.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

3.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

3.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

3.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

3.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

3.18

Normen inzake milieubeheer

3.18

Normen inzake milieubeheer

3.18.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of

3.18.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
ARW 2016 | mei 2016 | 82

normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

3.18.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

3.18.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

3.18.3

3.18.3
De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

3.19

Beroepsbevoegdheid

3.19

Beroepsbevoegdheid

3.19.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

3.19.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

3.19.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

3.19.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

3.19.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

3.19.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

3.19.4

De aanbesteder kan in geval van:

3.19.4

De aanbesteder kan in geval van:
ARW 2016 | mei 2016 | 83

a.
b.

een opdracht voor werken,
een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot deelneming de namen en
de beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

a.
b.

een opdracht voor werken,
een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot deelneming de namen en
de beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

3.19.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot deelneming van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

3.19.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot deelneming van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

3.20

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

3.20

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

3.20.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vast met inachtneming van het voorwerp van de
opdracht en de voor de voorbereiding van het verzoek benodigde tijd. Deze termijn
bedraagt minimaal 30 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de
aankondiging.
3.20.2

Bij de nationale aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vast met inachtneming van het voorwerp van de
opdracht en de voor de voorbereiding van het verzoek benodigde tijd. Deze termijn
bedraagt minimaal 17 dagen, te rekenen vanaf de publicatiedatum van de
aankondiging.

EU

NL

3.20.3
EU

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder, in het geval van een urgente
situatie die door de aanbesteder naar behoren is onderbouwd waarin de
minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vaststellen op minimaal 15 dagen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van de aankondiging.
3.20.4
NL

3.20.5

De aanbesteder bewaart de verzoeken tot deelneming op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

3.20.5

Bij de nationale aanbesteding kan de aanbesteder, in het geval van een urgente
situatie die door de aanbesteder naar behoren is onderbouwd waarin de
minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vaststellen op minimaal 10 dagen, te rekenen vanaf de
publicatiedatum van de aankondiging.
De aanbesteder bewaart de verzoeken tot deelneming op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

ARW 2016 | mei 2016 | 84

3.21

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

3.21

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

3.21.1

Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming door de
aanbesteder verstrekt. In het geval van een versnelde procedure als bedoeld in
artikel 3.20.3 bedraagt deze termijn 4 dagen.

3.21.1

Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming door de
aanbesteder verstrekt. In het geval van een versnelde procedure als bedoeld in
artikel 3.20.3 bedraagt deze termijn 4 dagen.

3.21.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

3.21.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

3.21.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

3.21.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

3.21.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 3.21.1 gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot
deelneming kennis kunnen nemen.

3.21.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 3.21.1 gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot
deelneming kennis kunnen nemen.

3.21.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

3.21.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

3.22

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

3.22

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

3.22.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 3.22.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

3.22.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 3.22.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

3.22.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

3.22.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

ARW 2016 | mei 2016 | 85

3.22.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 3.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

3.22.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 3.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

3.22.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen,
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen, en
d. op welke wijze hij voldoet aan de selectiecriteria.

3.22.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen,
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen, en
d. op welke wijze hij voldoet aan de selectiecriteria.

3.22.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
3.13 tot en met 3.19 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

3.22.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
3.13 tot en met 3.19 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

3.22.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

3.22.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

3.22.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

3.22.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

3.22.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

3.22.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

3.23

Uitnodiging tot inschrijving

3.23

Uitnodiging tot inschrijving

3.23.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de gegadigden een uitnodiging tot
inschrijving te zenden of tenzij de aanbesteder in de aankondiging heeft vermeld dat
hij alle niet-uitgesloten, geschikte gegadigden tot inschrijving zal uitnodigen, handelt

3.23.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de gegadigden een uitnodiging tot
inschrijving te zenden of tenzij de aanbesteder in de aankondiging heeft vermeld dat
hij alle niet-uitgesloten, geschikte gegadigden tot inschrijving zal uitnodigen, handelt
ARW 2016 | mei 2016 | 86

hij als volgt:
a. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet hoger is dan het aantal zoals vermeld in de
aankondiging, selecteert hij de gegadigden met behulp van de in de
aankondiging vermelde regels of selectiecriteria en weging en nodigt deze
tot inschrijving uit;
b. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet lager is dan of gelijk is aan het aantal zoals
vermeld in de aankondiging, zet de aanbesteder de procedure voort door
deze gegadigde of gegadigden tot inschrijving uit te nodigen.

hij als volgt:
a. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet hoger is dan het aantal zoals vermeld in de
aankondiging, selecteert hij de gegadigden met behulp van de in de
aankondiging vermelde regels of selectiecriteria en weging en nodigt deze
tot inschrijving uit;
b. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet lager is dan of gelijk is aan het aantal zoals
vermeld in de aankondiging, zet de aanbesteder de procedure voort door
deze gegadigde of gegadigden tot inschrijving uit te nodigen.

3.23.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van gegadigden schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot inschrijving verzendt.

3.23.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van gegadigden schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot inschrijving verzendt.

3.23.3

Indien een uitgesloten of afgewezen gegadigde bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzending van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

3.23.3

Indien een uitgesloten of afgewezen gegadigde bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzending van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

3.23.4

3.23.4
De aanbesteder die een mededeling als bedoeld in artikel 3.23.2 doet, verstrekt
daarbij geen gegevens voor zover dat:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder die een mededeling als bedoeld in artikel 3.23.2 doet, verstrekt
daarbij geen gegevens voor zover dat:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

3.23.5

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden gelijktijdig
en schriftelijk uit tot inschrijving.

3.23.5

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden gelijktijdig
en schriftelijk uit tot inschrijving.

3.23.6

De aanbesteder nodigt geen ondernemers uit die niet om deelneming hebben
verzocht, en evenmin gegadigden waarop een uitsluitingsgrond van toepassing is of
die niet aan de geschiktheidseisen voldoen.

3.23.6

De aanbesteder nodigt geen ondernemers uit die niet om deelneming hebben
verzocht, en evenmin gegadigden waarop een uitsluitingsgrond van toepassing is of
die niet aan de geschiktheidseisen voldoen.

3.23.7

In de uitnodiging tot inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de volgende
informatie op:
a. een verwijzing naar de aankondiging;
b. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen;
c. het internetadres en in voorkomend geval het postadres waar de
inschrijvingen of onderdelen van de inschrijvingen moeten worden
ingediend en de wijze waarop zij moeten worden ingediend;

3.23.7

In de uitnodiging tot inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de volgende
informatie op:
a. een verwijzing naar de aankondiging;
b. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen;
c. het internetadres en in voorkomend geval het postadres waar de
inschrijvingen of onderdelen van de inschrijvingen moeten worden
ingediend en de wijze waarop zij moeten worden ingediend;

ARW 2016 | mei 2016 | 87

d.
e.

f.

g.
h.
i.

de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de opdracht of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van de
criteria, indien deze niet in de aankondiging is vermeld;
indien de gunningsbeslissing vooraf wordt gegaan door een elektronische
veiling, de informatie als bedoeld in artikel 3.38.6;
op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

d.
e.

f.

g.
h.
i.

de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de opdracht of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van de
criteria, indien deze niet in de aankondiging is vermeld;
indien de gunningsbeslissing vooraf wordt gegaan door een elektronische
veiling, de informatie als bedoeld in artikel 3.38.6;
op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

3.23.8

De uitnodiging tot inschrijving bevat tevens:
a. het internetadres waar de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken in
een geval als bedoeld in artikel 3.8.1 en 3.8.2, waarbij deze
aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en kosteloos
beschikbaar zijn.

3.23.8

De uitnodiging tot inschrijving bevat tevens:
a. het internetadres waar de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken in
een geval als bedoeld in artikel 3.8.1 en 3.8.2, waarbij deze
aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en kosteloos
beschikbaar zijn.

3.23.9

Indien de aanbesteder aanvullende exemplaren van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken ter beschikking stelt, is hij gerechtigd om de ondernemer die
daarom verzoekt de kosten in rekening te brengen.

3.23.9

Indien de aanbesteder aanvullende exemplaren van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken ter beschikking stelt, is hij gerechtigd om de ondernemer die
daarom verzoekt de kosten in rekening te brengen.

3.23.10

Indien de aanbesteder het gunningscriterium op basis van de beste prijskwaliteitverhouding hanteert, vermeldt hij het relatieve gewicht van elk van de door
hem gekozen nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding,
of, in voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van deze
criteria, indien het relatieve gewicht of de volgorde niet in de aankondiging is
vermeld. Het relatieve gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge
met een passend verschil tussen minimum en maximum.

3.23.10

Indien de aanbesteder het gunningscriterium op basis van de beste prijskwaliteitverhouding hanteert, vermeldt hij het relatieve gewicht van elk van de door
hem gekozen nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding,
of, in voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van deze
criteria, indien het relatieve gewicht of de volgorde niet in de aankondiging is
vermeld. Het relatieve gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge
met een passend verschil tussen minimum en maximum.

3.23.11

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder aan bij welk orgaan
ondernemers informatie kunnen verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de
bepalingen inzake belastingen, milieubescherming, arbeidsbescherming en
arbeidsvoorwaarden die gelden in Nederland of, indien de verrichtingen buiten
Nederland worden uitgevoerd, die gelden in het gebied of de plaats waar de
verrichtingen worden uitgevoerd en die gedurende de uitvoering van de opdracht op
die verrichtingen van toepassing zullen zijn. Dit is niet van toepassing indien hij dit
reeds in de aankondiging heeft vermeld.

EU

3.23.12

Bij de Europese aanbesteding verzoekt de aanbesteder de inschrijvers aan te geven

ARW 2016 | mei 2016 | 88

EU

dat zij bij het opstellen van hun inschrijving rekening hebben gehouden met de
verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van:
a. het recht van de Europese Unie,
b. het nationale recht,
c. collectieve arbeidsovereenkomsten, en
d. uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen
van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

3.23.13

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, en
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

3.23.13

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, en
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

3.24

Termijnen inschrijving

3.24

Termijnen inschrijving

3.24.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de inschrijvingen vast met inachtneming van het voorwerp van de opdracht en de
voor de voorbereiding van de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt
minimaal 40 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot
inschrijving. De aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten indien de
inschrijvingen volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.
3.24.2

Bij de nationale aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de inschrijvingen vast met inachtneming van het voorwerp van de opdracht en de
voor de voorbereiding van de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt
minimaal 21 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot
inschrijving. De aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten indien de
inschrijvingen volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.

EU

NL

3.24.3
EU

3.24.4
EU

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder, indien hij een vooraankondiging
heeft bekendgemaakt, de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen verkorten
tot 29 dagen, maar in geen geval tot minder dan 22 dagen. Deze termijn loopt vanaf
de verzenddatum van de uitnodiging tot inschrijving.
Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de inschrijvingen verkorten als bedoeld in artikel 3.24.3, mits de vooraankondiging
alle informatie bevat als bedoeld in bijlage V, onderdeel B, afdeling I van richtlijn
2014/24/EU, voor zover deze informatie beschikbaar is op het tijdstip dat de
vooraankondiging wordt bekendgemaakt. De vooraankondiging dient minimaal 52
ARW 2016 | mei 2016 | 89

dagen en maximaal 12 maanden voor de verzenddatum van de aankondiging te zijn
verzonden.
3.24.5

In het geval van een urgente situatie die door de aanbesteder naar behoren is
onderbouwd waarin de minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, kan de
aanbesteder de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen vaststellen op
minimaal 10 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot
inschrijving.

3.24.6

3.24.6
De aanbesteder verlengt de termijn voor het indienen van de inschrijvingen met 5
dagen in de gevallen als bedoeld in de artikelen 3.8.1 en 3.8.2, tenzij er sprake is van
een urgente situatie als bedoeld in artikel 3.24.5.

De aanbesteder verlengt de termijn voor het indienen van de inschrijvingen met 5
dagen in de gevallen als bedoeld in de artikelen 3.8.1 en 3.8.2, tenzij er sprake is van
een urgente situatie als bedoeld in artikel 3.24.5.

3.24.7

Indien de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd zijn,
verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de inschrijvingen, waarbij
de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

3.24.7

Indien de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd zijn,
verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de inschrijvingen, waarbij
de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

3.24.8

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen verlengen indien zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de inschrijving kort voor
het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft
genomen van de inhoud van enige inschrijving. Alle tot inschrijving uitgenodigde
gegadigden worden door de aanbesteder in kennis gesteld van de verlenging en
krijgen de gelegenheid om hun inschrijving binnen de verlenging alsnog in te dienen,
te wijzigen of aan te vullen.

3.24.8

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen verlengen indien zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de inschrijving kort voor
het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft
genomen van de inhoud van enige inschrijving. Alle tot inschrijving uitgenodigde
gegadigden worden door de aanbesteder in kennis gesteld van de verlenging en
krijgen de gelegenheid om hun inschrijving binnen de verlenging alsnog in te dienen,
te wijzigen of aan te vullen.

3.24.9

In geval van een storing van het elektronische systeem door middel waarvan de
inschrijving ingediend moet worden, waardoor het indienen van de inschrijving kort
voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, wordt een inschrijving
aangemerkt als tijdig te zijn ingediend, indien:
a. de inschrijver vóór het verstrijken van de inschrijvingstermijn een
versleutelde waarde van zijn inschrijving en een beschrijving van de
objectieve wijze waarop deze is berekend, indient bij de aanbesteder en de
inschrijving zodanig versleutelt dat de aanbesteder de inhoud van de
inschrijving niet kan achterhalen,
b. de inschrijver de inschrijving na het verstrijken van de inschrijvingstermijn
en binnen één werkdag na het verstrijken van die termijn indient bij de
aanbesteder, en
c. de aanbesteder vaststelt dat de versleutelde waarde van de inschrijving als
bedoeld in onderdeel a identiek is aan de versleutelde waarde van de

3.24.9

In geval van een storing van het elektronische systeem door middel waarvan de
inschrijving ingediend moet worden, waardoor het indienen van de inschrijving kort
voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, wordt een inschrijving
aangemerkt als tijdig te zijn ingediend, indien:
a. de inschrijver vóór het verstrijken van de inschrijvingstermijn een
versleutelde waarde van zijn inschrijving en een beschrijving van de
objectieve wijze waarop deze is berekend, indient bij de aanbesteder en de
inschrijving zodanig versleutelt dat de aanbesteder de inhoud van de
inschrijving niet kan achterhalen,
b. de inschrijver de inschrijving na het verstrijken van de inschrijvingstermijn en
binnen één werkdag na het verstrijken van die termijn indient bij de
aanbesteder, en
c. de aanbesteder vaststelt dat de versleutelde waarde van de inschrijving als
bedoeld in onderdeel a identiek is aan de versleutelde waarde van de

3.24.5

In het geval van een urgente situatie die door de aanbesteder naar behoren is
onderbouwd waarin de minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, kan de
aanbesteder de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen vaststellen op
minimaal 10 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot
inschrijving.

ARW 2016 | mei 2016 | 90

inschrijving als bedoeld in onderdeel b.
Voor het indienen van de inschrijving als bedoeld in onderdelen a en b kan de
inschrijver andere dan elektronische middelen gebruiken.
3.24.10
EU

inschrijving als bedoeld in onderdeel b.
Voor het indienen van de inschrijving als bedoeld in onderdelen a en b kan de
inschrijver andere dan elektronische middelen gebruiken.

Bij de Europese aanbesteding kan een aanbesteder die geen centrale
aanbestedende dienst als bedoeld in bijlage I van Richtlijn 2014/24/EU is, in afwijking
van artikel 3.24.1, de termijn voor het indienen van de inschrijvingen in onderlinge
overeenstemming met de geselecteerde gegadigden bepalen, mits alle
geselecteerde gegadigden evenveel tijd krijgen om hun inschrijving voor te bereiden
en in te dienen. Indien geen overeenstemming over deze termijn wordt bereikt,
bedraagt deze ten minste 40 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de
uitnodiging tot inschrijving. De aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten
indien de inschrijvingen volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.
De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

3.24.11

3.25

Nadere inlichtingen ten behoeve van de inschrijving

3.25

Nadere inlichtingen ten behoeve van de inschrijving

3.25.1

Bij de Europese aanbesteding worden nadere inlichtingen over de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 10 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder aan alle
tot inschrijving uitgenodigde gegadigden verstrekt. In het geval van een versnelde
procedure als bedoeld in artikel 3.24.5 bedraagt deze termijn 4 dagen.
3.25.2

Bij de nationale aanbesteding worden nadere inlichtingen over de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder aan alle
tot inschrijving uitgenodigde gegadigden verstrekt. In het geval van een versnelde
procedure als bedoeld in artikel 3.24.5 bedraagt deze termijn 4 dagen.

3.24.11
GP3.6

EU

GP3.6

NL

De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

3.25.3

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen inschrijvingsfase’.

3.25.3

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen inschrijvingsfase’.

3.25.4

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie inschrijvingsfase opgemaakt.

3.25.4

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie inschrijvingsfase opgemaakt.

3.25.5

Indien inschrijvingen slechts kunnen worden gedaan na een bezoek van de locatie,
of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de termijn voor de

3.25.5

Indien inschrijvingen slechts kunnen worden gedaan na een bezoek van de locatie,
of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ARW 2016 | mei 2016 | 91

ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen.

ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen.

3.25.6

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de
inschrijvingen tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

3.25.6

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de
inschrijvingen tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

3.25.7

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen inschrijvingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie inschrijvingsfase, voor elke inschrijver bindend.

3.25.7

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen inschrijvingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie inschrijvingsfase, voor elke inschrijver bindend.

3.26

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

3.26

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

3.26.1

Een gegadigde kan de aanbesteder gemotiveerd verzoeken om nadere inlichtingen
die niet worden opgenomen in de nota van inlichtingen inschrijvingsfase. De
aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken voor zover het opnemen
daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota schade kan toebrengen
aan de gerechtvaardigde economische belangen van de gegadigde. De aanbesteder
mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen ter verduidelijking van de
eisen die de aanbesteder in de aankondiging en de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van dergelijke inlichtingen mag
niet leiden tot discriminatie van andere gegadigden of potentiële gegadigden.

3.26.1

Een gegadigde kan de aanbesteder gemotiveerd verzoeken om nadere inlichtingen
die niet worden opgenomen in de nota van inlichtingen inschrijvingsfase. De
aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken voor zover het opnemen
daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota schade kan toebrengen
aan de gerechtvaardigde economische belangen van de gegadigde. De aanbesteder
mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen ter verduidelijking van de
eisen die de aanbesteder in de aankondiging en de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van dergelijke inlichtingen mag
niet leiden tot discriminatie van andere gegadigden of potentiële gegadigden.

3.26.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
3.26.1.

3.26.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
3.26.1.

3.26.3

De aanbesteder verstrekt aan de gegadigde een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

3.26.3

De aanbesteder verstrekt aan de gegadigde een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

3.26.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

3.26.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

3.27

Elektronische catalogus

3.27

Elektronische catalogus

3.27.1

In een geval als bedoeld in artikel 3.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een

3.27.1

In een geval als bedoeld in artikel 3.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
ARW 2016 | mei 2016 | 92

elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

3.27.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

3.27.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

3.27.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

3.27.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

3.28

Inschrijving

3.28

Inschrijving

3.28.1

Bij de Europese aanbesteding geschiedt de inschrijving met behulp van
elektronische middelen, tenzij sprake is van de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. de aanbesteder eist de indiening van fysieke of schaalmodellen die niet
langs elektronische weg kunnen worden verzonden.
e. vanwege een inbreuk op de beveiliging van die elektronische middelen;
f. voor de bescherming van de bijzonder gevoelige aard van de informatie is
een dermate hoog beschermingsniveau nodig dat dit niveau niet afdoende
kan worden verzekerd via elektronische instrumenten of middelen die
algemeen beschikbaar zijn voor ondernemers of die ondernemers via
alternatieve toegangsmiddelen ter beschikking kunnen worden gesteld.
In deze gevallen worden de betreffende delen van de inschrijving ingediend per post
of via een andere geschikte vervoerder, eventueel in combinatie met indiening langs
elektronische weg.
3.28.2

Elke inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is ondertekend

EU

3.28.2

Elke inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is ondertekend

ARW 2016 | mei 2016 | 93

door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

3.28.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de inschrijving
betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in percelen, op
welk perceel of op welke combinatie van percelen.

3.28.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de inschrijving
betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in percelen, op
welk perceel of op welke combinatie van percelen.

3.28.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de aankondiging
heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven, moet voor
elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende bescheiden
worden ingediend.

3.28.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de aankondiging
heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven, moet voor
elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende bescheiden
worden ingediend.

3.28.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

3.28.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

3.28.6

Een inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens die
nodig zijn voor de beoordeling van de inschrijving uiterlijk op het uiterste tijdstip voor
de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen.

3.28.6

Een inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens die
nodig zijn voor de beoordeling van de inschrijving uiterlijk op het uiterste tijdstip voor
de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen.

3.28.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst van
de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is niet

3.28.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst van
de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is niet

ARW 2016 | mei 2016 | 94

verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

3.29

Gezamenlijke inschrijving

3.29

Gezamenlijke inschrijving

3.29.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

3.29.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

3.29.2

Tenzij de aanbesteder in de aankondiging anders bepaalt, zijn twee of meer
ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de nakoming
van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

3.29.2

Tenzij de aanbesteder in de aankondiging anders bepaalt, zijn twee of meer
ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de nakoming
van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

3.30

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

3.30

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

3.30.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn inschrijving aan te geven welk gedeelte van de
opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

3.30.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn inschrijving aan te geven welk gedeelte van de
opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

3.30.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

3.30.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

3.30.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 3.30.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 3.30.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

3.30.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 3.30.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 3.30.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

3.30.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 3.30.2 en 3.30.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;

3.30.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 3.30.2 en 3.30.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
ARW 2016 | mei 2016 | 95

b.
c.
d.

opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

b.
c.
d.

opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

3.30.5

3.30.5
Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
3.13.1 tot en met 3.13.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 3.13.7
bekend is geworden;
d. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

3.31

Varianten van de inschrijver

3.31.1

3.31.1
De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

3.31.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de aankondiging heeft
vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

3.31.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de aankondiging heeft
vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

3.31.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de aankondiging of in
de voor aanmelding of inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan welke
minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden ingediend en of
varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een inschrijving die
geen variant is, is ingediend.

3.31.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de aankondiging of in
de voor aanmelding of inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan welke
minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden ingediend en of
varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een inschrijving die
geen variant is, is ingediend.

3.31.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het

3.31.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het

3.31

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
3.13.1 tot en met 3.13.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 3.13.7
bekend is geworden;
d. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

Varianten van de inschrijver

ARW 2016 | mei 2016 | 96

inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

3.31.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

3.31.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

3.33

Varianten van de aanbesteder

3.33

Varianten van de aanbesteder

3.33.1

Indien in de aankondiging of in de voor aanmelding of inschrijving relevante
aanbestedingsstukken varianten van de aanbesteder als zodanig worden
omschreven, staat het een inschrijver vrij om op een of meer varianten in te
schrijven, tenzij inschrijving op alle varianten verplicht is gesteld.

3.33.1

Indien in de aankondiging of in de voor aanmelding of inschrijving relevante
aanbestedingsstukken varianten van de aanbesteder als zodanig worden
omschreven, staat het een inschrijver vrij om op een of meer varianten in te
schrijven, tenzij inschrijving op alle varianten verplicht is gesteld.

3.33.2

3.33.2
Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk
aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

3.33

Termijn van gestanddoening

3.33

Termijn van gestanddoening

3.33.1

Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 3.33.3 moet de inschrijver zijn inschrijving
gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn voor het
indienen van de inschrijvingen is verstreken of, in voorkomend geval, de dag waarop
de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de aankondiging of de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is gesteld.

3.33.1

Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 3.33.3 moet de inschrijver zijn inschrijving
gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn voor het
indienen van de inschrijvingen is verstreken of, in voorkomend geval, de dag waarop
de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de aankondiging of de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is gesteld.

3.33.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

3.33.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

3.32.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 3.40.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

3.32.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 3.40.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

3.34

Opening van de inschrijvingen

3.34

Opening van de inschrijvingen

3.34.1

De aanbesteder opent de inschrijvingen niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken.

3.34.1

De aanbesteder opent de inschrijvingen niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken.

Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk
aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

ARW 2016 | mei 2016 | 97

3.34.2

Van het openen van de inschrijvingen wordt proces-verbaal opgemaakt. Het procesverbaal van opening van de inschrijvingen bevat ten minste de volgende gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de inschrijvingen;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
f. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
g. de naam, functie en handtekening van degene die de inschrijvingen heeft
geopend;
h. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

3.34.2

Van het openen van de inschrijvingen wordt proces-verbaal opgemaakt. Het procesverbaal van opening van de inschrijvingen bevat ten minste de volgende gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de inschrijvingen;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
f. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
g. de naam, functie en handtekening van degene die de inschrijvingen heeft
geopend;
h. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

3.34.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

3.34.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

3.34.4

Het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen wordt uiterlijk 2 werkdagen na
de datum van opening van de inschrijvingen naar de inschrijvers verzonden.

3.34.4

Het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen wordt uiterlijk 2 werkdagen na
de datum van opening van de inschrijvingen naar de inschrijvers verzonden.

3.35

Ongeldigheid van de inschrijving

3.35

Ongeldigheid van de inschrijving

3.35.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken, is ongeldig.

3.35.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken, is ongeldig.

3.35.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

3.35.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

3.35.3

De inschrijver dient, indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, bij de
inschrijving een verklaring over te leggen dat de inschrijving niet tot stand is
gekomen onder invloed van een overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het
Nederlandse of Europese mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het
in Deel II opgenomen Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter
zake de inschrijver rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

3.35.3

De inschrijver dient, indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, bij de
inschrijving een verklaring over te leggen dat de inschrijving niet tot stand is
gekomen onder invloed van een overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het
Nederlandse of Europese mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het
in Deel II opgenomen Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter
zake de inschrijver rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

3.36

Verduidelijking van de inschrijving

3.36

Verduidelijking van de inschrijving

3.36.1

De aanbesteder kan bij de Europese aanbesteding inschrijvers verzoeken om de
inhoud van de inschrijving te verduidelijken of aan te vullen, voor zover dit niet strijdig
ARW 2016 | mei 2016 | 98

EU

is met de beginselen van het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met inschrijvers
over fundamentele punten van de opdracht, met name over de prijzen, zijn niet
toegestaan als daardoor de mededinging vervalst zou worden of discriminatie zou
ontstaan.
3.36.2
NL

Bij de nationale aanbesteding kunnen op verzoek van de aanbesteder besprekingen
met inschrijvers plaatsvinden met het oog op een verduidelijking van de inhoud van
hun inschrijving en van de eisen van de aanbesteder, voor zover dit niet strijdig is
met de uitgangspunten van het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met
inschrijvers over fundamentele punten van de opdracht, met name over de prijzen,
zijn niet toegestaan als daardoor de mededinging vervalst zou worden of
discriminatie zou ontstaan.

3.37

Abnormaal lage inschrijving

3.37

Abnormaal lage inschrijving

3.37.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

3.37.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

3.37.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
e. de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
f. het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 3.30.

3.37.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
e. de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
f. het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 3.30.

3.37.3

3.37.3
Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

ARW 2016 | mei 2016 | 99

3.37.4
EU

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder die in een situatie als bedoeld in
artikel 3.37.3 een inschrijving afwijst, de Europese Commissie daarvan in kennis.

3.37.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 3.37.2 bedoelde
elementen.

3.37.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 3.37.2 bedoelde
elementen.

3.37.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

3.37.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

3.38

Elektronische veiling

3.38

Elektronische veiling

3.38.1

De aanbesteder kan de gunningsbeslissing vooraf laten gaan door een elektronische
veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken,
met name de technische specificaties, nauwkeurig is opgesteld.

3.38.1

De aanbesteder kan de gunningsbeslissing vooraf laten gaan door een elektronische
veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken,
met name de technische specificaties, nauwkeurig is opgesteld.

3.38.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

3.38.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

3.38.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

3.38.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

3.38.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke inschrijving
hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden uitgenodigd tot
deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe waarden in te
dienen. Een inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze wordt ingediend door een inschrijver:
1. die de aanbesteder op grond van artikel 3.13 niet moet of wil uitsluiten,
en
2. die voldoet aan de door de aanbesteder gestelde geschiktheidseisen
als bedoeld in de artikelen 3.15 tot en met 3.19,
b. deze voldoet aan de technische specificaties,
c. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
d. deze tijdig is ingediend,
e. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
f. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,

3.38.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke inschrijving
hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden uitgenodigd tot
deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe waarden in te
dienen. Een inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze wordt ingediend door een inschrijver:
1. die de aanbesteder op grond van artikel 3.13 niet moet of wil uitsluiten,
en
2. die voldoet aan de door de aanbesteder gestelde geschiktheidseisen
als bedoeld in de artikelen 3.15 tot en met 3.19,
b. deze voldoet aan de technische specificaties,
c. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
d. deze tijdig is ingediend,
e. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
f. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,
ARW 2016 | mei 2016 | 100

g.

h.

deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

g.

h.

deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

3.38.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

3.38.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

3.38.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,
voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
b. de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
c. de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in
voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
d. relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
e. de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een
bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;
f. of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 3.38.12;
g. relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

3.38.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,
voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
b. de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
c. de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in
voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
d. relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
e. de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een
bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;
f. of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 3.38.12;
g. relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

3.38.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

3.38.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

3.38.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

3.38.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

3.38.9

Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de

3.38.9

Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de

ARW 2016 | mei 2016 | 101

uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de inschrijving van de
betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de inschrijving van de
betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

3.38.10

In de formule als bedoeld in artikel 3.38.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het
gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend als bedoeld in artikel 3.6.10;
daartoe moeten eventuele marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden
uitgedrukt.

3.38.10

In de formule als bedoeld in artikel 3.38.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het
gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend als bedoeld in artikel 3.6.10;
daartoe moeten eventuele marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden
uitgedrukt.

3.38.11

Indien de aanbesteder varianten toestaat, verstrekt de aanbesteder een afzonderlijke
formule voor elke variant.

3.38.11

Indien de aanbesteder varianten toestaat, verstrekt de aanbesteder een afzonderlijke
formule voor elke variant.

3.38.12

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan
alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de
aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.

3.38.12

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan
alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de
aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.

3.38.13

De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de
elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.

3.38.13

De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de
elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.

3.38.14

De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in
geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.

3.38.14

De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in
geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.

3.38.15

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.

3.38.15

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.

ARW 2016 | mei 2016 | 102

3.38.16

Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de
gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 3.39 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

3.38.16

Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de
gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 3.39 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

3.39

Gunningsbeslissing

3.39

Gunningsbeslissing

3.39.1

De aanbesteder toetst de inschrijvingen of, in voorkomend geval, de resultaten van
de veiling aan de door hem in de aankondiging en de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatie-eisen en
beoordeelt de inschrijvingen op grond van het vastgestelde gunningscriterium. De
aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de juistheid van de door de
inschrijvers verstrekte informatie en bewijsmiddelen.

3.39.1

De aanbesteder toetst de inschrijvingen of, in voorkomend geval, de resultaten van
de veiling aan de door hem in de aankondiging en de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatie-eisen en
beoordeelt de inschrijvingen op grond van het vastgestelde gunningscriterium. De
aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de juistheid van de door de
inschrijvers verstrekte informatie en bewijsmiddelen.

3.39.2

3.39.2
Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
tegenwoordig te zijn.

Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
tegenwoordig te zijn.

3.39.3

Indien de prijs van de meest gerede inschrijving hoger is dan het door de
aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van
de aanbestedingsprocedure, kan de aanbesteder deze inschrijving als
onaanvaardbaar aanmerken en de procedure vervolgen met de
mededingingsprocedure met onderhandeling of de procedure van de
concurrentiegerichte dialoog.

3.39.3

Indien de prijs van de meest gerede inschrijving hoger is dan het door de
aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van
de aanbestedingsprocedure, kan de aanbesteder deze inschrijving als
onaanvaardbaar aanmerken en de procedure vervolgen met de
mededingingsprocedure met onderhandeling of de procedure van de
concurrentiegerichte dialoog.

3.39.4

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde gegadigden en eventuele
betrokken gegadigden zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per
fax of elektronisch bericht, in kennis van de beslissingen die zijn genomen op grond
van de artikelen 3.39.1 tot en met 3.39.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om
de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 3.40.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 3.10.5 en 3.10.9, de redenen
voor zijn beslissing dat de inschrijving niet gelijkwaardig is aan of niet
voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
Een betrokken gegadigde is iedere gegadigde aan wie de aanbesteder geen
informatie over de afwijzing van zijn verzoek tot deelneming ter beschikking heeft

3.39.4

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde gegadigden en eventuele
betrokken gegadigden zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per
fax of elektronisch bericht, in kennis van de beslissingen die zijn genomen op grond
van de artikelen 3.39.1 tot en met 3.39.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om
de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 3.40.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 3.10.5 en 3.10.9, de redenen
voor zijn beslissing dat de inschrijving niet gelijkwaardig is aan of niet
voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
Een betrokken gegadigde is iedere gegadigde aan wie de aanbesteder geen
informatie over de afwijzing van zijn verzoek tot deelneming ter beschikking heeft
ARW 2016 | mei 2016 | 103

gesteld voordat de betrokken inschrijvers in kennis werden gesteld van de
gunningsbeslissing.

gesteld voordat de betrokken inschrijvers in kennis werden gesteld van de
gunningsbeslissing.

3.39.5

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

3.39.6

3.39.6
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

3.40

Opdracht

3.40

Opdracht

3.40.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

3.40.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

3.40.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum
van de mededeling als bedoeld in artikel 3.39.4. Indien de aanbesteder slechts één
inschrijving heeft ontvangen en er geen betrokken gegadigden zijn, hoeft de termijn
van 20 dagen niet in acht te worden genomen.

3.40.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum
van de mededeling als bedoeld in artikel 3.39.4. Indien de aanbesteder slechts één
inschrijving heeft ontvangen en er geen betrokken gegadigden zijn, hoeft de termijn
van 20 dagen niet in acht te worden genomen.

3.40.3

3.40.3
Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 3.39.4 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 3.39.4 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

3.40.4

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met
betrekking tot de in de artikelen 3.13 en 3.15 tot en met 3.18 bedoelde gegevens en
bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver
verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt
niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan
verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover
de aanbesteder reeds beschikt.

3.40.4

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met
betrekking tot de in de artikelen 3.13 en 3.15 tot en met 3.18 bedoelde gegevens en
bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver
verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt
niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan
verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover
de aanbesteder reeds beschikt.

3.40.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

3.40.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

3.39.5

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

ARW 2016 | mei 2016 | 104

3.40.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 3.40.5.

3.40.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 3.40.5.

3.41

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

3.41

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

3.41.1

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
de Europese Commissie uiterlijk 30 dagen na verlening van de opdracht een
aankondiging betreffende de resultaten van de procedure toe via het elektronische
systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van
de aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.
3.41.2

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
een aankondiging betreffende de resultaten van de procedure uiterlijk 48 dagen na
verlening van de opdracht bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de
aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.

EU

NL

3.41.3

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

3.41.3

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

3.41.4

3.41.4
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

3.41.5

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde opdracht kunnen
aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging van ontvangst van de Europese
Commissie.

EU

3.41.6

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging van de
gegunde opdracht of de inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat
ARW 2016 | mei 2016 | 105

EU

deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de aankondiging die aan
de Europese Commissie is toegezonden en doet hij dit niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de aankondiging is
geïnformeerd over de bekendmaking.

3.41.7

3.41.7
De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

3.42

Proces-verbaal van opdrachtverlening

3.42.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder een proces-verbaal van de
opdrachtverlening op dat, indien van toepassing, ten minste het volgende bevat:
a. de naam en het adres van de aanbesteder;
b. het voorwerp en de waarde van de opdracht;
c. de namen van de uitgenodigde gegadigden, met motivering van die keuze;
d. de namen van de uitgesloten en afgewezen gegadigden en inschrijvers met
motivering van die uitsluiting of afwijzing;
e. of er nadere inlichtingen in geval van een rechtmatig commercieel belang
zijn die op verzoek van een ondernemer geen deel hebben uitgemaakt van
de nota van inlichtingen inschrijvingsfase;
f. de redenen voor de afwijzing van abnormaal laag bevonden inschrijvingen;
g. de naam van de uitgekozen inschrijver en de motivering van de keuze voor
zijn inschrijving, en, indien bekend, zowel het gedeelte van de opdracht dat
de uitgekozen inschrijver voornemens is aan derden in onderaanneming te
geven als de namen van de voornaamste onderaannemers;
h. de redenen voor het gebruik van andere dan elektronische middelen bij het
indienen van inschrijvingen;
i.
de maatregelen als bedoeld in artikel 3.14.1;
j.
vastgestelde belangenconflicten en een beschrijving van door de
aanbesteder genomen passende maatregelen als bedoeld in artikel 3.14.3;
k. de redenen waarom de aanbesteder besloten heeft de opdracht niet te
verlenen.

EU

3.42.2
EU

3.43

De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

Indien bij de Europese aanbesteding gegevens als bedoeld in artikel 3.42.1 vermeld
staan in de Aankondiging van een gegunde opdracht, kan de aanbesteder in het
proces-verbaal verwijzen naar die aankondiging.
Geschillen

3.43

Geschillen
ARW 2016 | mei 2016 | 106

3.43.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

3.43.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 107

4

Concurrentiegerichte dialoog

4

Concurrentiegerichte dialoog

4.1

Omschrijving

4.1

Omschrijving

4.1.1

Een aanbesteding volgens de concurrentiegerichte dialoog is een aanbesteding
waaraan alle ondernemers naar aanleiding van een aankondiging een verzoek
mogen doen tot deelneming en waarbij de aanbesteder een dialoog voert met de tot
de procedure toegelaten ondernemers, om een of meer oplossingen te zoeken die
aan de behoeften van de aanbesteder beantwoorden en op grond waarvan een of
meer van deze ondernemers zullen worden uitgenodigd om in te schrijven.

4.1.1

Een aanbesteding volgens de concurrentiegerichte dialoog is een aanbesteding
waaraan alle ondernemers naar aanleiding van een aankondiging een verzoek
mogen doen tot deelneming en waarbij de aanbesteder een dialoog voert met de tot
de procedure toegelaten ondernemers, om een of meer oplossingen te zoeken die
aan de behoeften van de aanbesteder beantwoorden en op grond waarvan een of
meer van deze ondernemers zullen worden uitgenodigd om in te schrijven.

4.1.2

Bij de Europese procedure kan de aanbesteder in de volgende gevallen de
procedure van de concurrentiegerichte dialoog toepassen:
a. met betrekking tot werken, leveringen of diensten die aan een of meer van
de volgende criteria voldoen:
1. er kan niet worden voorzien in de behoeften van de aanbesteder
zonder aanpassing van gemakkelijk beschikbare oplossingen,
2. het betreft onder meer ontwerp- of innovatieve oplossingen,
3. de opdracht kan wegens specifieke omstandigheden die verband
houden met de aard, de complexiteit of de juridische en financiële
voorwaarden of wegens de daaraan verbonden risico’s, niet worden

EU

ARW 2016 | mei 2016 | 108

gegund zonder voorafgaande onderhandelingen, of
de technische specificaties kunnen door de aanbesteder niet
nauwkeurig genoeg worden vastgesteld op basis van een norm,
Europese technische beoordelingen, een gemeenschappelijke
technische specificatie of een technisch referentiekader in de zin van
de punten 2 tot en met 5 van bijlage VII van richtlijn 2014/24/EU;
met betrekking tot werken, leveringen of diensten waarvoor in het kader van
een openbare of niet-openbare aanbestedingsprocedure uitsluitend
onregelmatige of onaanvaardbare inschrijvingen zijn ingediend.
4.

b.

4.1.3
NL

Bij de nationale procedure kan de aanbesteder in de volgende gevallen de procedure
van de concurrentiegerichte dialoog toepassen:
a. met betrekking tot werken, leveringen of diensten die aan een of meer van
de volgende criteria voldoen:
1. er kan niet worden voorzien in de behoeften van de aanbesteder
zonder aanpassing van gemakkelijk beschikbare oplossingen,
2. het betreft onder meer ontwerp- of innovatieve oplossingen,
3. de opdracht kan wegens specifieke omstandigheden die verband
houden met de aard, de complexiteit of de juridische en financiële
voorwaarden of wegens de daaraan verbonden risico’s, niet worden
gegund zonder voorafgaande onderhandelingen, of
4. de technische specificaties kunnen door de aanbesteder niet
nauwkeurig genoeg worden vastgesteld op basis van een norm,
Europese technische beoordelingen, een gemeenschappelijke
technische specificatie of een technisch referentiekader in de zin van
de punten 2 tot en met 5 van bijlage VII van richtlijn 2014/24/EU;
b. met betrekking tot werken, leveringen of diensten waarvoor in het kader van
een eerdere aanbestedingsprocedure uitsluitend onregelmatige of
onaanvaardbare inschrijvingen zijn ingediend.

4.1.4

Onregelmatige inschrijvingen zijn in ieder geval inschrijvingen:
a. die niet voldoen aan de vereisten in de voor de inschrijving relevante
aanbestedingsstukken,
b. die te laat zijn binnengekomen,
c. waarbij aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie, of
d. die door de aanbesteder als abnormaal laag zijn beoordeeld.

4.1.4

Onregelmatige inschrijvingen zijn in ieder geval inschrijvingen:
a. die niet voldoen aan de vereisten in de voor de inschrijving relevante
aanbestedingsstukken,
b. die te laat zijn binnengekomen,
c. waarbij aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie, of
d. die door de aanbesteder als abnormaal laag zijn beoordeeld.

4.1.5

Onaanvaardbare inschrijvingen zijn in ieder geval inschrijvingen:
a. van inschrijvers die niet aan de gestelde geschiktheidseisen voldoen of
b. waarvan de prijs het door de aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en
gedocumenteerd voor de aanvang van de aanbestedingsprocedure,
overschrijdt.

4.1.5

Onaanvaardbare inschrijvingen zijn in ieder geval inschrijvingen:
a. van inschrijvers die niet aan de gestelde geschiktheidseisen voldoen of
b. waarvan de prijs het door de aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en
gedocumenteerd voor de aanvang van de aanbestedingsprocedure,
overschrijdt.

ARW 2016 | mei 2016 | 109

4.1.6

De aanbesteder kan prijzen of betalingen toekennen aan de deelnemers aan de
dialoog.

4.1.6

De aanbesteder kan prijzen of betalingen toekennen aan de deelnemers aan de
dialoog.

4.1.7

Indien het geval als bedoeld in artikel 4.1.2 onderdeel b of 4.1.3 onderdeel b zich
voordoet en de aanbesteder overeenkomstig artikel 4.4.2 besluit om af te zien van
het plaatsen van een aankondiging, wordt de procedure vervolgd met de uitnodiging
tot deelneming aan de dialoog.

4.1.7

Indien het geval als bedoeld in artikel 4.1.2 onderdeel b of 4.1.3 onderdeel b zich
voordoet en de aanbesteder overeenkomstig artikel 4.4.2 besluit om af te zien van
het plaatsen van een aankondiging, wordt de procedure vervolgd met de uitnodiging
tot deelneming aan de dialoog.

4.2

Communicatiemiddelen

4.2

Communicatiemiddelen

4.2.1

Bij de Europese aanbesteding vindt de communicatie en informatie-uitwisseling
tussen de aanbesteder en ondernemers plaats met behulp van elektronische
middelen.
4.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken, verzoeken tot
deelneming en inschrijvingen. Mondelinge communicatie kan worden gebruikt voor
de dialoog als bedoeld in artikel 4.26. De aanbesteder documenteert de mondelinge
communicatie met inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de inhoud en
beoordeling van de inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

EU
4.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken, verzoeken tot
deelneming en inschrijvingen. Mondelinge communicatie kan worden gebruikt voor
de dialoog als bedoeld in artikel 4.26. De aanbesteder documenteert de mondelinge
communicatie met inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de inhoud en
beoordeling van de inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

4.3

Vooraankondiging

4.3.1

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder een vooraankondiging
bekendmaken.

EU
4.3.2
EU
4.3.3
EU

Bij de Europese aanbesteding gebruikt de aanbesteder voor de vooraankondiging
het daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Vooraankondiging.
Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de vooraankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen of maakt
de vooraankondiging bekend via een kopersprofiel. Voorafgaand aan een
bekendmaking via een kopersprofiel zendt de aanbesteder een kennisgeving
daarvan naar de Europese Commissie via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de kennisgeving het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel. De vooraankondiging op
het kopersprofiel bevat de verzenddatum van de kennisgeving.
ARW 2016 | mei 2016 | 110

4.3.4
EU

4.3.5
EU

4.3.6
EU

4.3.7
EU

4.3.8
EU

4.4

Een kopersprofiel als bedoeld in artikel 4.3.3 is bij de Europese aanbesteding langs
elektronische weg toegankelijk en kan informatie bevatten inzake
vooraankondigingen, lopende aanbestedingsprocedures, voorgenomen aankopen,
gegunde opdrachten, geannuleerde procedures en nuttige algemene informatie,
zoals een contactpunt, een telefoon- en faxnummer, een postadres en een emailadres. Een vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de informatie die is
opgenomen in het formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel.
Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Bekendmaking van de vooraankondiging of het formulier Aankondiging door
middel van een kopersprofiel kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de
bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de vooraankondiging of de
inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de vooraankondiging die naar de Europese
Commissie is verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in
ieder geval de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de
datum van de bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de
vooraankondiging of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door
de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder niet binnen 48
uur na de bevestiging van ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over
de bekendmaking.
Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de vooraankondiging aanvullen of
rectificeren. De aanbesteder maakt dit bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen met het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval
de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de datum van de
bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de rectificatie of de
inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie
heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

Aankondiging

4.4

Aankondiging

ARW 2016 | mei 2016 | 111

4.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend.

4.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend.

4.4.2

In gevallen als bedoeld in artikel 4.1.2 onderdeel b of 4.1.3 onderdeel b hoeft de
aanbesteder geen aankondiging bekend te maken, indien de aanbesteder tot de
procedure uitsluitend alle inschrijvers toelaat die:
a. niet zijn uitgesloten en aan de gestelde geschiktheidseisen voldoen en die
b. gedurende de voorafgaande procedure een inschrijving hebben ingediend
die aan de formele eisen van die aanbestedingsprocedure voldeed, mits de
oorspronkelijke voorwaarden voor de opdracht niet wezenlijk worden
gewijzigd.

4.4.2

In gevallen als bedoeld in artikel 4.1.2 onderdeel b of 4.1.3 onderdeel b hoeft de
aanbesteder geen aankondiging bekend te maken, indien de aanbesteder tot de
procedure uitsluitend alle inschrijvers toelaat die:
a. niet zijn uitgesloten en aan de gestelde geschiktheidseisen voldoen en die
b. gedurende de voorafgaande procedure een inschrijving hebben ingediend
die aan de formele eisen van die aanbestedingsprocedure voldeed, mits de
oorspronkelijke voorwaarden voor de opdracht niet wezenlijk worden
gewijzigd.

4.4.3

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

4.4.4

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de aankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit
systeem te kiezen voor een Europese procedure.

4.4.6

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder de aankondiging bekend via het
elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit systeem te kiezen voor een
nationale procedure.

EU
4.4.5
EU

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Aankondiging van een opdracht kunnen aantonen. Dit kan met behulp van
de bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.

NL
4.4.7
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de aankondiging die naar de Europese Commissie is
gezonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de aankondiging en de inhoud ervan niet
vóór de datum waarop zij via het elektronische systeem voor aanbesteden naar de
Europese Commissie is verzonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de
bevestiging van ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de
bekendmaking.

4.4.8

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

4.4.9

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud

4.4.8

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

ARW 2016 | mei 2016 | 112

EU

4.4.10
EU

ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de kennisgeving of de inhoud ervan niet
eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie heeft
plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de rectificatie is geïnformeerd over de bekendmaking.
Bij de Europese aanbesteding biedt de aanbesteder, tenzij één van de gevallen als
bedoeld in artikel 4.8.3 van toepassing is, met elektronische middelen kosteloze,
rechtstreekse en volledige toegang tot de aanbestedingsstukken vanaf de datum van
bekendmaking van de aankondiging, voor zover deze stukken beschikbaar zijn. De
aanbesteder vermeldt in de aankondiging het internetadres waar de
aanbestedingsstukken toegankelijk zijn.

4.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

4.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

4.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

4.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 4.15 tot en met 4.19, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
b. indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
c. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
d. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.

4.5.2

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens

4.5.3

4.5.2

4.5.3

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 4.15 tot en met 4.19, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
b. indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
c. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
d. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.
De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
ARW 2016 | mei 2016 | 113

uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

4.5.4

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging
a. dat hij alle gegadigden tot deelneming aan de dialoog uitnodigt die niet
worden uitgesloten en die aan de geschiktheidseisen voldoen, of
b. het aantal gegadigden dat hij voornemens is tot deelneming aan de dialoog
uit te nodigen. Dit aantal moet in ieder geval groot genoeg zijn om een
daadwerkelijke mededinging te waarborgen en dient ten minste drie te
bedragen. De aanbesteder vermeldt in de aankondiging de objectieve en
niet-discriminerende regels, waaronder loting, of de objectieve en nietdiscriminerende selectiecriteria en weging die hij voornemens is te
gebruiken.

4.5.4

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging
a. dat hij alle gegadigden tot deelneming aan de dialoog uitnodigt die niet
worden uitgesloten en die aan de geschiktheidseisen voldoen, of
b. het aantal gegadigden dat hij voornemens is tot deelneming aan de dialoog
uit te nodigen. Dit aantal moet in ieder geval groot genoeg zijn om een
daadwerkelijke mededinging te waarborgen en dient ten minste drie te
bedragen. De aanbesteder vermeldt in de aankondiging de objectieve en
niet-discriminerende regels, waaronder loting, of de objectieve en nietdiscriminerende selectiecriteria en weging die hij voornemens is te
gebruiken.

4.6

Gunningscriteria in de aankondiging

4.6

Gunningscriteria in de aankondiging

4.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging dat hij de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op
basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding. De aanbesteder kan hierbij de kosten
berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

4.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging dat hij de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op
basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding. De aanbesteder kan hierbij de kosten
berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

4.6.2

4.6.2
De aanbesteder vermeldt in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het
oog op de toepassing van het criterium van de 'beste prijs-kwaliteitverhouding'. Deze
nadere criteria houden verband met en staan in redelijke verhouding tot het voorwerp
van de opdracht en kunnen onder meer betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;
i.
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het
oog op de toepassing van het criterium van de 'beste prijs-kwaliteitverhouding'. Deze
nadere criteria houden verband met en staan in redelijke verhouding tot het voorwerp
van de opdracht en kunnen onder meer betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;
i.
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

ARW 2016 | mei 2016 | 114

4.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

4.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

4.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen
nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht
kan worden uitgedrukt door middel van een marge met een passend verschil tussen
minimum en maximum.

4.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen
nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht
kan worden uitgedrukt door middel van een marge met een passend verschil tussen
minimum en maximum.

4.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken de nadere criteria in afnemende volgorde van belang.

4.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken de nadere criteria in afnemende volgorde van belang.

4.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met
het product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

4.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met het
product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

4.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

4.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

4.6.8

4.6.8
De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale

De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale

ARW 2016 | mei 2016 | 115

overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

4.6.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

4.6.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

4.6.10

De aanbesteder geeft in die aankondiging of het beschrijvend document een
omschrijving van de gekozen gunningscriteria alsmede een vermelding van een
indicatief tijdschema.

4.6.10

De aanbesteder geeft in die aankondiging of het beschrijvend document een
omschrijving van de gekozen gunningscriteria alsmede een vermelding van een
indicatief tijdschema.

4.6.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

4.6.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

4.6.12

De aanbesteder kan bepalen dat de procedure in opeenvolgende fasen verloopt,
zodat het aantal in de dialoogfase te bespreken oplossingen kan worden beperkt aan
de hand van de gunningscriteria. Indien de dialoog in opeenvolgende fasen verloopt,
vermeldt de aanbesteder dit in de aankondiging of in de uitnodiging tot deelneming
aan de dialoog.

4.6.12

De aanbesteder kan bepalen dat de procedure in opeenvolgende fasen verloopt,
zodat het aantal in de dialoogfase te bespreken oplossingen kan worden beperkt aan
de hand van de gunningscriteria. Indien de dialoog in opeenvolgende fasen verloopt,
vermeldt de aanbesteder dit in de aankondiging of in de uitnodiging tot deelneming
aan de dialoog.

4.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

4.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

4.7.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging de behoeften en eisen die in het
beschrijvend document worden uitgewerkt.

4.7.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging de behoeften en eisen die in het
beschrijvend document worden uitgewerkt.

4.7.2

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

4.7.2

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

4.7.3

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,

4.7.3

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
ARW 2016 | mei 2016 | 116

b.

winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering
of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
gunningsbeslissing aan de organisatie geen opdracht verleend voor de
diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.
4.7.4
EU

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

4.8.1

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder geen kosteloze, rechtstreekse
en volledige toegang langs elektronische weg tot bepaalde voor aanmelding, dialoog
en inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt omdat er sprake is van een
geval als bedoeld in artikel 4.8.3, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat
deze stukken zullen worden toegezonden per post of via een andere geschikte
vervoerder, eventueel in combinatie met verzending langs elektronische weg. De
aanbesteder stelt deze stukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

4.8.2

winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering
of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
gunningsbeslissing aan de organisatie geen opdracht verleend voor de
diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder in de aankondiging of de voor
de dialoog relevante aanbestedingsstukken aan bij welk orgaan ondernemers
informatie kunnen verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de bepalingen
inzake belastingen, milieubescherming, arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden
die gelden in Nederland of, indien de verrichtingen buiten Nederland worden
uitgevoerd, die gelden in het gebied of de plaats waar de verrichtingen worden
uitgevoerd en die gedurende de uitvoering van de opdracht op die verrichtingen van
toepassing zullen zijn.

4.8

EU

b.

4.8

4.8.2
De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding, dialoog of inschrijving relevante
aanbestedingsstukken biedt, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging welke
eisen hij ter bescherming van het vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en
hoe toegang kan worden verkregen tot de betreffende aanbestedingsstukken. De
aanbesteder stelt de betreffende aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos
ter beschikking.

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding, dialoog of inschrijving relevante
aanbestedingsstukken biedt, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging welke
eisen hij ter bescherming van het vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en
hoe toegang kan worden verkregen tot de betreffende aanbestedingsstukken. De
aanbesteder stelt de betreffende aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos
ter beschikking.
ARW 2016 | mei 2016 | 117

4.8.3

EU

Bij de Europese aanbesteding kunnen andere dan elektronische middelen worden
gebruikt in de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. voor de aanmelding, de dialoog of de inschrijving is de indiening vereist van
fysieke of schaalmodellen die niet langs elektronische weg kunnen worden
verzonden.

4.8.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de aankondiging.

4.8.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de aankondiging.

4.9

Overige bepalingen in de aankondiging

4.9

Overige bepalingen in de aankondiging

4.9.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.

4.9.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.

4.9.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de aankondiging:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

4.9.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de aankondiging:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

ARW 2016 | mei 2016 | 118

4.9.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 4.13.1 tot en met 4.13.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 4.13.7 van toepassing is.

4.9.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 4.13.1 tot en met 4.13.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 4.13.7 van toepassing is.

4.9.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan of hij varianten toestaat of verlangt en
vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 4.31.3.

4.9.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan of hij varianten toestaat of verlangt en
vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 4.31.3.

4.10

Technische specificaties

4.10

Technische specificaties

4.10.1

De aanbesteder neemt in het beschrijvend document de technische specificaties op,
waarin de door hem voor de opdracht voorgeschreven kenmerken zijn opgenomen.
De technische specificaties bieden de ondernemers gelijke toegang en leiden niet tot
ongerechtvaardigde belemmeringen in de openstelling van opdrachten voor
mededinging.

4.10.1

De aanbesteder neemt in het beschrijvend document de technische specificaties op,
waarin de door hem voor de opdracht voorgeschreven kenmerken zijn opgenomen.
De technische specificaties bieden de ondernemers gelijke toegang en leiden niet tot
ongerechtvaardigde belemmeringen in de openstelling van opdrachten voor
mededinging.

4.10.2

De in artikel 4.10.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

4.10.2

De in artikel 4.10.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

4.10.3

Voor de toepassing van artikel 4.10.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder
geval verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking
hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of
diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van
factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

4.10.3

Voor de toepassing van artikel 4.10.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder
geval verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking
hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of
diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van
factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

4.10.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,

4.10.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
ARW 2016 | mei 2016 | 119

b.

c.

d.

– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

b.

c.

d.

– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

4.10.5

4.10.5
Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 4.10.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 4.10.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 4.10.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 4.10.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

4.10.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

4.10.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

4.10.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

4.10.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

4.10.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van

4.10.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van

ARW 2016 | mei 2016 | 120

b.

toegang niet valt aan te rekenen, en
aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

b.

toegang niet valt aan te rekenen, en
aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

4.10.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 4.10.4 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

4.10.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 4.10.4 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

4.10.10

Een inschrijver bewijst in zijn inschrijving met elk passend middel, waaronder de
bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 4.10.7, dat de levering, de dienst of het werk in
overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en prestatie-eisen
van de aanbesteder.

4.10.10

Een inschrijver bewijst in zijn inschrijving met elk passend middel, waaronder de
bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 4.10.7, dat de levering, de dienst of het werk in
overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en prestatie-eisen
van de aanbesteder.

4.10.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

4.10.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

4.10.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 4.10.11 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 4.10.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

4.10.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 4.10.11 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 4.10.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

4.11

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

4.11

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

4.11.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

4.11.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.
ARW 2016 | mei 2016 | 121

4.11.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

4.11.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

4.11.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

4.11.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

4.12

Keurmerken

4.12

Keurmerken

4.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
d. het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
e. de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

4.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
d. het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
e. de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

4.12.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke

4.12.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
ARW 2016 | mei 2016 | 122

keurmerkeisen dient te worden voldaan.

keurmerkeisen dient te worden voldaan.

4.12.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

4.12.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

4.12.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

4.12.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

4.12.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 4.12.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

4.12.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 4.12.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

4.13

Uitsluitingsgronden

4.13

Uitsluitingsgronden

4.13.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 4.13.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 4.13.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de
inschrijving onherroepelijk zijn geworden.

4.13.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 4.13.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 4.13.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de
inschrijving onherroepelijk zijn geworden.

4.13.2

4.13.2
Voor de toepassing van artikel 4.13.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van

Voor de toepassing van artikel 4.13.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
ARW 2016 | mei 2016 | 123

c.

d.

e.

f.

artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

c.

d.

e.

f.

artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

4.13.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 4.13.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

4.13.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 4.13.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

4.13.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen

4.13.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen

ARW 2016 | mei 2016 | 124

of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot deelneming.

of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot deelneming.

4.13.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 4.13.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

4.13.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 4.13.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

4.13.6

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 4.13.6
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 4.13.1 tot en met 4.13.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 4.13.1 tot en met 4.13.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op 4.13.7 De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op
de volgende gronden:
de volgende gronden:
GP3.5A
GP3.5A
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht heeft geschonden;
en arbeidsrecht heeft geschonden;
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
d. de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
d. de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
e. een belangenconflict in de zin van artikel 4.14.3 kan niet effectief worden
e. een belangenconflict in de zin van artikel 4.14.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
f. wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
f. wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 4.14.1 voorgedaan die niet met minder
mededinging als bedoeld in artikel 4.14.1 voorgedaan die niet met minder
4.13.7

ARW 2016 | mei 2016 | 125

g.

h.

i.

j.

4.13.8

ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 4.22.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid, selectie en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 4.13.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving
hebben voorgedaan;
b. artikel 4.13.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving hebben voorgedaan;
c. artikel 4.13.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
d. artikel 4.13.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving hebben voorgedaan;
e. artikel 4.13.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat

g.

h.

i.

j.

4.13.8

ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 4.22.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid, selectie en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 4.13.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving
hebben voorgedaan;
b. artikel 4.13.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving hebben voorgedaan;
c. artikel 4.13.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
d. artikel 4.13.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving hebben voorgedaan;
e. artikel 4.13.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat

ARW 2016 | mei 2016 | 126

onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving.

onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de inschrijving.

4.13.9

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 4.13.9
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 4.13.1 tot en met 4.13.5 en 4.13.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 4.13.7,
onderdeel b, op hem niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 2 jaar, aantonen dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen
4.13.1 tot en met 4.13.5 en 4.13.7, onderdeel c en d, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens
overtreding van mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing
zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet
ouder is dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in
artikel 4.13.4, of artikel 4.13.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 4.13.1 tot en met 4.13.5 en 4.13.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 4.13.7,
onderdeel b, op hem niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 2 jaar, aantonen dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen
4.13.1 tot en met 4.13.5 en 4.13.7, onderdeel c en d, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens
overtreding van mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing
zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet
ouder is dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in
artikel 4.13.4, of artikel 4.13.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

4.13.10

4.13.10 De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
a. een andere lidstaat,
a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
van toepassing is.
van toepassing is.

4.13.11

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de 4.13.11
artikelen 4.13.1, 4.13.3 en 4.13.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing,
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 4.13.1 en 4.13.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 4.13.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 4.13.1, 4.13.3 en 4.13.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing,
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 4.13.1 en 4.13.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 4.13.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft

ARW 2016 | mei 2016 | 127

genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

4.13.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 4.13.1 tot en met 4.13.5
en 4.13.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

4.13.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 4.13.1 tot en met 4.13.5
en 4.13.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

4.13.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 4.13.1 tot en met 4.13.5 en 4.13.7 van toepassing is, vervangt. De
aanbesteder kan eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een
rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 4.13.7 van
toepassing is, vervangt.

4.13.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 4.13.1 tot en met 4.13.5 en 4.13.7 van toepassing is, vervangt. De
aanbesteder kan eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een
rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 4.13.7 van
toepassing is, vervangt.

4.14

Scheiding van belang

4.14

Scheiding van belang

4.14.1

Indien bij de Europese aanbesteding een gegadigde of een met een gegadigde
verbonden onderneming de aanbesteder heeft geadviseerd of anderszins betrokken
is geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, neemt de
aanbesteder passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de mededinging niet
wordt vervalst door de deelneming van die gegadigde. Deze maatregelen omvatten:
a. de mededeling aan andere gegadigden van relevante informatie die is
uitgewisseld in het kader van of ten gevolge van de betrokkenheid van de
gegadigde bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, en
b. de vaststelling van passende termijnen voor de ontvangst van de
inschrijvingen.

EU

4.14.2
EU

De aanbesteder sluit bij de Europese aanbesteding een gegadigde die betrokken is
geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure slechts van de
aanbestedingsprocedure uit indien er geen andere middelen zijn om de naleving van
het beginsel van gelijke behandeling te verzekeren. De aanbesteder biedt een bij de
voorbereiding van de aanbestedingsprocedure betrokken gegadigde de gelegenheid
om te bewijzen dat zijn betrokkenheid de mededinging niet kan verstoren, alvorens
hij de gegadigde van de aanbestedingsprocedure uitsluit.
ARW 2016 | mei 2016 | 128

4.14.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

4.14.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

4.15

Financiële en economische draagkracht

4.15

Financiële en economische draagkracht

4.15.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

4.15.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

4.15.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

4.15.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

4.15.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

4.15.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

4.15.4

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder 4.15.4
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

4.15.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

4.15.5

ARW 2016 | mei 2016 | 129

4.15.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

4.15.7

4.15.7
Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 4.15.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 4.15.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

4.15.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

4.15.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

4.16

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

4.16

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

4.16.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

4.16.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

4.15.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

4.16.2
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
GP3.5F
GP3.5F
GP3.5G omvang en het doel van de opdracht:
GP3.5G omvang en het doel van de opdracht:
a. in geval van een opdracht voor werken:
a. in geval van een opdracht voor werken:
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
betrekking tot het resultaat;
betrekking tot het resultaat;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
voeren;
voeren;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
4.16.2

ARW 2016 | mei 2016 | 130

b.

milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of

b.

milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of

ARW 2016 | mei 2016 | 131

c.

aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;

c.

aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;

ARW 2016 | mei 2016 | 132

7.

aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

7.

aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

4.16.3

In afwijking van artikel 4.16.2 onderdelen a1, b1 en c1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

4.16.3

In afwijking van artikel 4.16.2 onderdelen a1, b1 en c1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

4.16.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 4.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

4.16.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 4.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

4.16.5

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 4.16.2,
hij verlangt.

4.16.5

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 4.16.2,
hij verlangt.

4.16.6

4.16.6
Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

4.16.7

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden

4.16.7

ARW 2016 | mei 2016 | 133

gehanteerd.

gehanteerd.

4.16.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

4.16.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

4.16.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 4.16.6 en 4.16.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

4.16.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 4.16.6 en 4.16.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

4.16.10

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

4.16.10

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

4.16.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

4.16.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

4.16.12

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

4.16.12

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

4.16.13

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

4.16.13

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

4.17

Kwaliteitsbewaking

4.17

Kwaliteitsbewaking

4.17.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,

4.17.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
ARW 2016 | mei 2016 | 134

voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

4.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

4.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

4.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

4.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

4.18

Normen inzake milieubeheer

4.18

Normen inzake milieubeheer

4.18.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

4.18.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

4.18.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

4.18.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

4.18.3

4.18.3
De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.
ARW 2016 | mei 2016 | 135

4.19

Beroepsbevoegdheid

4.19

Beroepsbevoegdheid

4.19.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

4.19.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

4.19.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

4.19.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

4.19.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

4.19.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

4.19.4

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot deelneming de namen en
de beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

4.19.4

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot deelneming de namen en
de beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

4.19.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot deelneming van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

4.19.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot deelneming van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

4.20

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

4.20

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

4.20.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vast met inachtneming van het voorwerp van de
opdracht en de voor de voorbereiding van het verzoek benodigde tijd. Deze termijn
bedraagt minimaal 30 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de
aankondiging.
4.20.2

Bij de nationale aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vast met inachtneming van het voorwerp van de
opdracht en de voor de voorbereiding van het verzoek benodigde tijd. Deze termijn
bedraagt minimaal 17 dagen, te rekenen vanaf de publicatiedatum van de

EU

NL

ARW 2016 | mei 2016 | 136

aankondiging.
4.20.3

De aanbesteder bewaart de verzoeken tot deelneming op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

4.20.3

De aanbesteder bewaart de verzoeken tot deelneming op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

4.21

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

4.21

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

4.21.1

Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming door de
aanbesteder verstrekt.

4.21.1

Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming door de
aanbesteder verstrekt.

4.21.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

4.21.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

4.21.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

4.21.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

4.21.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 4.21.1 gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot
deelneming kennis kunnen nemen.

4.21.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 4.21.1 gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot
deelneming kennis kunnen nemen.

4.21.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

4.21.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

4.22

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

4.22

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

4.22.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 4.22.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de

4.22.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 4.22.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
ARW 2016 | mei 2016 | 137

verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

4.22.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

4.22.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

4.22.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 4.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

4.22.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 4.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

4.22.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen,
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen, en
d. op welke wijze hij voldoet aan de selectiecriteria.

4.22.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen,
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen, en
d. op welke wijze hij voldoet aan de selectiecriteria.

4.22.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
4.13 tot en met 4.19 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

4.22.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
4.13 tot en met 4.19 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

4.22.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

4.22.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

4.22.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

4.22.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

4.22.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een

4.22.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een

ARW 2016 | mei 2016 | 138

nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

4.23

Uitnodiging tot deelneming aan de dialoog

4.23

Uitnodiging tot deelneming aan de dialoog

4.23.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de gegadigden een uitnodiging tot
deelneming aan de dialoog te zenden of tenzij de aanbesteder in de aankondiging
heeft vermeld dat hij alle niet-uitgesloten, geschikte gegadigden tot deelneming aan
de dialoog zal uitnodigen, handelt hij als volgt:
a. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet hoger is dan het aantal zoals vermeld in de
aankondiging, selecteert hij de gegadigden met behulp van de in de
aankondiging vermelde regels of selectiecriteria en weging en nodigt deze
tot deelneming aan de dialoog uit;
b. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet lager is dan of gelijk is aan het aantal zoals
vermeld in de aankondiging, zet de aanbesteder de procedure voort door
deze gegadigde of gegadigden tot deelneming aan de dialoog uit te
nodigen.

4.23.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de gegadigden een uitnodiging tot
deelneming aan de dialoog te zenden of tenzij de aanbesteder in de aankondiging
heeft vermeld dat hij alle niet-uitgesloten, geschikte gegadigden tot deelneming aan
de dialoog zal uitnodigen, handelt hij als volgt:
a. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet hoger is dan het aantal zoals vermeld in de
aankondiging, selecteert hij de gegadigden met behulp van de in de
aankondiging vermelde regels of selectiecriteria en weging en nodigt deze
tot deelneming aan de dialoog uit;
b. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet lager is dan of gelijk is aan het aantal zoals
vermeld in de aankondiging, zet de aanbesteder de procedure voort door
deze gegadigde of gegadigden tot deelneming aan de dialoog uit te
nodigen.

4.23.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van gegadigden schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot deelneming aan de dialoog verzendt.

4.23.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van gegadigden schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot deelneming aan de dialoog verzendt.

4.23.3

Indien een uitgesloten of afgewezen gegadigde bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzending van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

4.23.3

Indien een uitgesloten of afgewezen gegadigde bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzending van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

4.23.4

4.23.4
De aanbesteder die een mededeling als bedoeld in artikel 4.23.2 doet, verstrekt
daarbij geen gegevens voor zover dat:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder die een mededeling als bedoeld in artikel 4.23.2 doet, verstrekt
daarbij geen gegevens voor zover dat:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

4.23.5

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden gelijktijdig
en schriftelijk uit tot deelneming aan de dialoog.

4.23.5

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden gelijktijdig
en schriftelijk uit tot deelneming aan de dialoog.

4.23.6

De aanbesteder nodigt geen ondernemers uit die niet om deelneming hebben
verzocht, en evenmin gegadigden waarop een uitsluitingsgrond van toepassing is of
die niet aan de geschiktheidseisen voldoen.

4.23.6

De aanbesteder nodigt geen ondernemers uit die niet om deelneming hebben
verzocht, en evenmin gegadigden waarop een uitsluitingsgrond van toepassing is of
die niet aan de geschiktheidseisen voldoen.

ARW 2016 | mei 2016 | 139

4.23.7

In de uitnodiging tot deelneming aan de dialoog neemt de aanbesteder ten minste de
volgende informatie op:
a. een verwijzing naar de aankondiging;
b. de datum en het adres van de eerste raadpleging;
c. de te gebruiken taal of talen;
d. in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
e. het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de opdracht of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van de
criteria, indien deze niet in de aankondiging is vermeld.

4.23.7

In de uitnodiging tot deelneming aan de dialoog neemt de aanbesteder ten minste de
volgende informatie op:
a. een verwijzing naar de aankondiging;
b. de datum en het adres van de eerste raadpleging;
c. de te gebruiken taal of talen;
d. in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
e. het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de opdracht of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van de
criteria, indien deze niet in de aankondiging is vermeld.

4.23.8

De uitnodiging tot deelneming aan de dialoog bevat tevens:
a. het internetadres waar het beschrijvend document en de overige voor de
dialoog relevante aanbestedingsstukken rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken in
een geval als bedoeld in artikel 4.8.1 of 4.8.2, waarbij deze
aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en kosteloos
beschikbaar zijn.

4.23.8

De uitnodiging tot deelneming aan de dialoog bevat tevens:
a. het internetadres waar het beschrijvend document en de overige voor de
dialoog relevante aanbestedingsstukken rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken in
een geval als bedoeld in artikel 4.8.1 of 4.8.2, waarbij deze
aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en kosteloos
beschikbaar zijn.

4.23.9

Indien de aanbesteder aanvullende exemplaren van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken ter beschikking stelt, is hij gerechtigd om de ondernemer die
daarom verzoekt de kosten in rekening te brengen.

4.23.9

Indien de aanbesteder aanvullende exemplaren van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken ter beschikking stelt, is hij gerechtigd om de ondernemer die
daarom verzoekt de kosten in rekening te brengen.

4.23.10

De aanbesteder vermeldt het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen
nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding, of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van deze criteria,
indien het relatieve gewicht of de volgorde niet in de aankondiging is vermeld. Het
relatieve gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge met een
passend verschil tussen minimum en maximum.

4.23.10

De aanbesteder vermeldt het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen
nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding, of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van deze criteria,
indien het relatieve gewicht of de volgorde niet in de aankondiging is vermeld. Het
relatieve gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge met een
passend verschil tussen minimum en maximum.

4.23.11

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder aan bij welk orgaan
ondernemers informatie kunnen verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de
bepalingen inzake belastingen, milieubescherming, arbeidsbescherming en
arbeidsvoorwaarden die gelden in Nederland of, indien de verrichtingen buiten
Nederland worden uitgevoerd, die gelden in het gebied of de plaats waar de
verrichtingen worden uitgevoerd en die gedurende de uitvoering van de opdracht op
die verrichtingen van toepassing zullen zijn. Dit is niet van toepassing indien hij dit
reeds in de aankondiging heeft vermeld.

EU

4.23.12

Indien de dialoog in opeenvolgende fasen verloopt, vermeldt de aanbesteder dit in de 4.23.12 Indien de dialoog in opeenvolgende fasen verloopt, vermeldt de aanbesteder dit in de
uitnodiging tot deelneming aan de dialoog indien hij dit niet reeds in de aankondiging
uitnodiging tot deelneming aan de dialoog indien hij dit niet reeds in de aankondiging

ARW 2016 | mei 2016 | 140

heeft vermeld.

heeft vermeld.

4.24

Nadere inlichtingen ten behoeve van de dialoog

4.24

Nadere inlichtingen ten behoeve van de dialoog

4.24.1

Nadere inlichtingen over het beschrijvend document en de overige voor de dialoog
relevante aanbestedingsstukken worden door de aanbesteder aan alle deelnemers
aan de dialoog verstrekt.

4.24.1

Nadere inlichtingen over het beschrijvend document en de overige voor de dialoog
relevante aanbestedingsstukken worden door de aanbesteder aan alle deelnemers
aan de dialoog verstrekt.

4.24.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van het beschrijvend document en de overige
voor de dialoog relevante aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de
aanbesteder eveneens de vragen op die schriftelijk of tijdens een
inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota
van inlichtingen dialoogfase’.

4.24.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van het beschrijvend document en de overige
voor de dialoog relevante aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de
aanbesteder eveneens de vragen op die schriftelijk of tijdens een
inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota
van inlichtingen dialoogfase’.

4.24.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie dialoogfase opgemaakt.

4.24.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie dialoogfase opgemaakt.

4.24.4

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de 4.24.4
nota van inlichtingen dialoogfase en in het proces-verbaal van aanwijzing dialoogfase
voor elke deelnemer aan de dialoog bindend.

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen dialoogfase en in het proces-verbaal van aanwijzing dialoogfase
voor elke deelnemer aan de dialoog bindend.

4.25

Dialoog

4.25

Dialoog

4.25.1

De aanbesteder opent met de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden een
dialoog met het doel te bepalen welke middelen geschikt zijn om zo goed mogelijk
aan de behoefte van de aanbesteder te voldoen.

4.25.1

De aanbesteder opent met de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden een
dialoog met het doel te bepalen welke middelen geschikt zijn om zo goed mogelijk
aan de behoefte van de aanbesteder te voldoen.

4.25.2

Tijdens de dialoog kan de aanbesteder met de deelnemers aan de dialoog alle
aspecten van de opdracht bespreken.

4.25.2

Tijdens de dialoog kan de aanbesteder met de deelnemers aan de dialoog alle
aspecten van de opdracht bespreken.

4.25.3

Tijdens de dialoog waarborgt de aanbesteder de gelijke behandeling van alle
deelnemers aan de dialoog en verstrekt hij geen informatie die een of meer
deelnemers aan de dialoog kan bevoordelen boven andere.

4.25.3

Tijdens de dialoog waarborgt de aanbesteder de gelijke behandeling van alle
deelnemers aan de dialoog en verstrekt hij geen informatie die een of meer
deelnemers aan de dialoog kan bevoordelen boven andere.

4.25.4

De aanbesteder maakt van de dialoog met iedere deelnemer een afzonderlijk
proces-verbaal op dat door beide partijen wordt ondertekend. De aanbesteder
verstrekt de betreffende deelnemer aan de dialoog een afschrift van het procesverbaal.

4.25.4

De aanbesteder maakt van de dialoog met iedere deelnemer een afzonderlijk
proces-verbaal op dat door beide partijen wordt ondertekend. De aanbesteder
verstrekt de betreffende deelnemer aan de dialoog een afschrift van het procesverbaal.

4.25.5

4.25.5
De aanbesteder deelt de voorgestelde oplossingen of andere door een deelnemer
aan de dialoog verstrekte vertrouwelijke inlichtingen niet aan de andere deelnemers
mee zonder de instemming van de betreffende deelnemer met de bekendmaking van

De aanbesteder deelt de voorgestelde oplossingen of andere door een deelnemer
aan de dialoog verstrekte vertrouwelijke inlichtingen niet aan de andere deelnemers
mee zonder de instemming van de betreffende deelnemer met de bekendmaking van
ARW 2016 | mei 2016 | 141

de betreffende specifieke inlichtingen.

de betreffende specifieke inlichtingen.

De aanbesteder zet de dialoog voort totdat hij kan aangeven welke oplossing of
oplossingen aan zijn behoeften kunnen voldoen.

4.25.6

4.25.7

Indien de aanbesteder heeft bepaald dat de dialoog in fasen verloopt, draagt hij er
zorg voor dat na afsluiting van de dialoog het aantal oplossingen zodanig is dat
daadwerkelijke mededinging kan worden gegarandeerd, voor zover er een
voldoende aantal geschikte oplossingen of gegadigden is.

4.25.7

Indien de aanbesteder heeft bepaald dat de dialoog in fasen verloopt, draagt hij er
zorg voor dat na afsluiting van de dialoog het aantal oplossingen zodanig is dat
daadwerkelijke mededinging kan worden gegarandeerd, voor zover er een
voldoende aantal geschikte oplossingen of gegadigden is.

4.25.8

Op verzoek van een betrokken deelnemer stelt de aanbesteder de deelnemer zo
spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen 15 dagen na ontvangst van zijn schriftelijk
verzoek, in kennis van het verloop en de voortgang van de dialoog met de
deelnemers.

4.25.8

Op verzoek van een betrokken deelnemer stelt de aanbesteder de deelnemer zo
spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen 15 dagen na ontvangst van zijn schriftelijk
verzoek, in kennis van het verloop en de voortgang van de dialoog met de
deelnemers.

4.26

Uitnodiging tot inschrijving

4.26

Uitnodiging tot inschrijving

4.26.1

Nadat de aanbesteder de dialoog heeft beëindigd en de deelnemers daarvan op de
hoogte heeft gesteld, verzoekt hij de resterende deelnemers gelijktijdig en schriftelijk
om hun definitieve inschrijving in te dienen op basis van de tijdens de dialoog
voorgelegde en gespecificeerde oplossingen. Indien de aanbesteder een deelnemer
verzoekt om in te schrijven op een of meer oplossingen die niet of niet geheel van
hem afkomstig zijn, laat hij de uitnodiging vergezeld gaan van de specificaties van
deze oplossing of oplossingen.

4.26.1

Nadat de aanbesteder de dialoog heeft beëindigd en de deelnemers daarvan op de
hoogte heeft gesteld, verzoekt hij de resterende deelnemers gelijktijdig en schriftelijk
om hun definitieve inschrijving in te dienen op basis van de tijdens de dialoog
voorgelegde en gespecificeerde oplossingen. Indien de aanbesteder een deelnemer
verzoekt om in te schrijven op een of meer oplossingen die niet of niet geheel van
hem afkomstig zijn, laat hij de uitnodiging vergezeld gaan van de specificaties van
deze oplossing of oplossingen.

4.26.2

In de uitnodiging tot inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de volgende
informatie op:
a. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen;
b. het adres waar de inschrijvingen moeten worden ingediend;
c. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld.

4.26.2

In de uitnodiging tot inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de volgende
informatie op:
a. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen;
b. het adres waar de inschrijvingen moeten worden ingediend;
c. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld.

4.26.3

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, en
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

4.26.3

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, en
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

4.26.4

De uitnodiging tot inschrijving gaat vergezeld van het proces-verbaal of de
processen-verbaal van de dialoog met de betreffende gegadigde en alle overige voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

4.26.4

De uitnodiging tot inschrijving gaat vergezeld van het proces-verbaal of de
processen-verbaal van de dialoog met de betreffende gegadigde en alle overige voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

4.25.6
EU

EU

De aanbesteder zet de dialoog voort totdat hij kan aangeven welke oplossing of
oplossingen aan zijn behoeften kunnen voldoen.

ARW 2016 | mei 2016 | 142

4.26.5

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen verlengen wanneer zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de inschrijving kort voor
het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft
genomen van de inhoud van enige inschrijving. Alle tot inschrijving uitgenodigde
ondernemers worden door de aanbesteder in kennis gesteld van de verlenging en
krijgen de gelegenheid om hun inschrijving binnen de verlenging alsnog in te dienen,
te wijzigen of aan te vullen.

4.26.6

Bij de Europese aanbesteding verzoekt de aanbesteder de inschrijvers aan te geven
dat zij bij het opstellen van hun inschrijving rekening hebben gehouden met de
verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van:
a. het recht van de Europese Unie,
b. het nationale recht,
c. collectieve arbeidsovereenkomsten, en
d. uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen
van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

EU

4.26.5

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen verlengen wanneer zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de inschrijving kort voor
het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft
genomen van de inhoud van enige inschrijving. Alle tot inschrijving uitgenodigde
ondernemers worden door de aanbesteder in kennis gesteld van de verlenging en
krijgen de gelegenheid om hun inschrijving binnen de verlenging alsnog in te dienen,
te wijzigen of aan te vullen.

4.27

Elektronische catalogus

4.27

Elektronische catalogus

4.27.1

In een geval als bedoeld in artikel 4.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

4.27.1

In een geval als bedoeld in artikel 4.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

4.27.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

4.27.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

4.27.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

4.27.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

4.28

Inschrijving

4.28

Inschrijving

4.28.1

Bij de Europese aanbesteding geschiedt de inschrijving met behulp van
elektronische middelen, tenzij sprake is van de volgende gevallen:
ARW 2016 | mei 2016 | 143

EU

wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. de aanbesteder eist de indiening van fysieke of schaalmodellen die niet
langs elektronische weg kunnen worden verzonden.
e. vanwege een inbreuk op de beveiliging van die elektronische middelen;
f. voor de bescherming van de bijzonder gevoelige aard van de informatie is
een dermate hoog beschermingsniveau nodig dat dit niveau niet afdoende
kan worden verzekerd via elektronische instrumenten of middelen die
algemeen beschikbaar zijn voor ondernemers of die ondernemers via
alternatieve toegangsmiddelen ter beschikking kunnen worden gesteld.
In deze gevallen worden de betreffende delen van de inschrijving ingediend per post
of via een andere geschikte vervoerder, eventueel in combinatie met indiening langs
elektronische weg.

4.28.2

Elke inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is ondertekend
door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.

a.

4.28.2

Elke inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is ondertekend
door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.

ARW 2016 | mei 2016 | 144

Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor dialoog en inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor dialoog en inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

4.28.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de inschrijving
betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in percelen, op
welk perceel of op welke combinatie van percelen.

4.28.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de inschrijving
betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in percelen, op
welk perceel of op welke combinatie van percelen.

4.28.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de aankondiging
heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven, moet voor
elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende bescheiden
worden ingediend.

4.28.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de aankondiging
heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven, moet voor
elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende bescheiden
worden ingediend.

4.28.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

4.28.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

4.28.6

Een inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens die
nodig zijn voor de beoordeling van de inschrijving uiterlijk op het uiterste tijdstip voor
de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen.

4.28.6

Een inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens die
nodig zijn voor de beoordeling van de inschrijving uiterlijk op het uiterste tijdstip voor
de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen.

4.28.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst van
de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is niet
verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

4.28.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst van
de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is niet
verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

4.29

Gezamenlijke inschrijving

4.29

Gezamenlijke inschrijving

4.29.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

4.29.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

4.29.2

Tenzij de aanbesteder in de aankondiging anders bepaalt, zijn twee of meer
ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de nakoming
van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

4.29.2

Tenzij de aanbesteder in de aankondiging anders bepaalt, zijn twee of meer
ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de nakoming
van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

4.30

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

4.30

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

4.30.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn inschrijving aan te geven welk gedeelte van de

4.30.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn inschrijving aan te geven welk gedeelte van de
ARW 2016 | mei 2016 | 145

opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

4.30.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

4.30.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

4.30.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 4.30.2, tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 4.30.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

4.30.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 4.30.2, tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 4.30.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

4.30.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 4.30.2 en 4.30.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

4.30.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 4.30.2 en 4.30.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

4.30.5

4.30.5
Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
4.13.1 tot en met 4.13.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
4.13.1 tot en met 4.13.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet

ARW 2016 | mei 2016 | 146

d.

dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 4.13.7
bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

d.

4.31

dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 4.13.7
bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

4.31

Varianten van de inschrijver

4.31.1

4.31.1
De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

4.31.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de aankondiging heeft
vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

4.31.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de aankondiging heeft
vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

4.31.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de aankondiging of in
de voor aanmelding of inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan welke
minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden ingediend en of
varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een inschrijving die
geen variant is, is ingediend.

4.31.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de aankondiging of in
de voor aanmelding of inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan welke
minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden ingediend en of
varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een inschrijving die
geen variant is, is ingediend.

4.31.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

4.31.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

4.31.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

4.31.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

4.32

Termijn van gestanddoening

4.32

Termijn van gestanddoening

4.32.1

Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 4.32.3 moet de inschrijver zijn inschrijving
gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn voor het
indienen van de inschrijvingen is verstreken, tenzij in de aankondiging of de voor de
dialoog relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is gesteld.

4.32.1

Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 4.32.3 moet de inschrijver zijn inschrijving
gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn voor het
indienen van de inschrijvingen is verstreken, tenzij in de aankondiging of de voor de
dialoog relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is gesteld.

4.32.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het

4.32.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het

Varianten van de inschrijver

ARW 2016 | mei 2016 | 147

verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

4.32.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 4.38.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

4.32.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 4.38.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

4.33

Opening van de inschrijvingen

4.33

Opening van de inschrijvingen

4.33.1

De aanbesteder opent de inschrijvingen niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken.

4.33.1

De aanbesteder opent de inschrijvingen niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken.

4.33.2

Van het openen van de inschrijvingen wordt proces-verbaal opgemaakt. Het procesverbaal van opening van de inschrijvingen bevat ten minste de volgende gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de inschrijvingen;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
f. de naam, functie en handtekening van degene die de inschrijvingen heeft
geopend;
g. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

4.33.2

Van het openen van de inschrijvingen wordt proces-verbaal opgemaakt. Het procesverbaal van opening van de inschrijvingen bevat ten minste de volgende gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de inschrijvingen;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
f. de naam, functie en handtekening van degene die de inschrijvingen heeft
geopend;
g. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

4.33.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

4.33.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

4.33.4

Het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen wordt uiterlijk 2 werkdagen na
de datum van opening van de inschrijvingen naar de inschrijvers verzonden.

4.33.4

Het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen wordt uiterlijk 2 werkdagen na
de datum van opening van de inschrijvingen naar de inschrijvers verzonden.

4.34

Ongeldigheid van de inschrijving

4.34

Ongeldigheid van de inschrijving

4.34.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor aanmelding, dialoog en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken, is ongeldig.

4.34.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor aanmelding, dialoog en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken, is ongeldig.

4.34.2

Een inschrijving waaraan andere voorwaarden zijn verbonden dan die waarover
tijdens de dialoog overeenstemming is bereikt, is ongeldig.

4.34.2

Een inschrijving waaraan andere voorwaarden zijn verbonden dan die waarover
tijdens de dialoog overeenstemming is bereikt, is ongeldig.

4.34.3

De inschrijver dient, indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, bij de

4.34.3

De inschrijver dient, indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, bij de
ARW 2016 | mei 2016 | 148

inschrijving een verklaring over te leggen dat de inschrijving niet tot stand is
gekomen onder invloed van een overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het
Nederlandse of Europese mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het
in Deel II opgenomen Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter
zake de inschrijver rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

4.35

Verduidelijking van de inschrijving

4.35.1

De aanbesteder kan bij de Europese aanbesteding inschrijvers verzoeken om de
inhoud van de inschrijving te verduidelijken of aan te vullen, voor zover dit niet strijdig
is met de beginselen van het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met inschrijvers
over fundamentele punten van de opdracht, met name over de prijzen, zijn niet
toegestaan als daardoor de mededinging vervalst zou worden of discriminatie zou
ontstaan.

EU

inschrijving een verklaring over te leggen dat de inschrijving niet tot stand is
gekomen onder invloed van een overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het
Nederlandse of Europese mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het
in Deel II opgenomen Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter
zake de inschrijver rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

4.35

Verduidelijking van de inschrijving

4.35.2

Bij de nationale aanbesteding kunnen op verzoek van de aanbesteder besprekingen
met inschrijvers plaatsvinden met het oog op een verduidelijking van de inhoud van
hun inschrijving en van de eisen van de aanbesteder, voor zover dit niet strijdig is
met de uitgangspunten van het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met
inschrijvers over fundamentele punten van de opdracht, met name over de prijzen,
zijn niet toegestaan als daardoor de mededinging vervalst zou worden of
discriminatie zou ontstaan.

NL

4.36

Abnormaal lage inschrijving

4.36

Abnormaal lage inschrijving

4.36.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

4.36.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

4.36.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht

4.36.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
ARW 2016 | mei 2016 | 149

e.
f.

of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 4.30.

e.
f.

4.36.3

4.36.3
Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

4.36.4

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder die in een situatie als bedoeld in
artikel 4.36.3 een inschrijving afwijst, de Europese Commissie daarvan in kennis.

EU

of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 4.30.

Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

4.36.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 4.36.2 bedoelde
elementen.

4.36.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 4.36.2 bedoelde
elementen.

4.36.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

4.36.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

4.37

Gunningsbeslissing

4.37

Gunningsbeslissing

4.37.1

De aanbesteder toetst de inschrijvingen aan de door hem in de aankondiging en de
voor dialoog en inschrijving relevante aanbestedingsstukken gestelde normen,
functionele eisen en prestatie-eisen en beoordeelt de inschrijvingen op grond van het
vastgestelde gunningscriterium. De aanbesteder controleert in geval van twijfel
effectief de juistheid van de door de inschrijvers verstrekte informatie en
bewijsmiddelen.

4.37.1

De aanbesteder toetst de inschrijvingen aan de door hem in de aankondiging en de
voor dialoog en inschrijving relevante aanbestedingsstukken gestelde normen,
functionele eisen en prestatie-eisen en beoordeelt de inschrijvingen op grond van het
vastgestelde gunningscriterium. De aanbesteder controleert in geval van twijfel
effectief de juistheid van de door de inschrijvers verstrekte informatie en
bewijsmiddelen.

4.37.2

De aanbesteder kan met de inschrijver wiens inschrijving is aangewezen als
economisch meest voordelige inschrijving op basis van de beste prijskwaliteitverhouding onderhandelingen voeren om de in de inschrijving vervatte
financiële toezeggingen of andere voorwaarden te bevestigen met het oog op
afronding van de voorwaarden van de opdracht, mits dit de wezenlijke aspecten van
de inschrijving of van de in de aankondiging of het beschrijvend document vermelde

4.37.2

De aanbesteder kan met de inschrijver wiens inschrijving is aangewezen als
economisch meest voordelige inschrijving op basis van de beste prijskwaliteitverhouding onderhandelingen voeren om de in de inschrijving vervatte
financiële toezeggingen of andere voorwaarden te bevestigen met het oog op
afronding van de voorwaarden van de opdracht, mits dit de wezenlijke aspecten van
de inschrijving of van de in de aankondiging of het beschrijvend document vermelde
ARW 2016 | mei 2016 | 150

4.37.3

behoeften en voorschriften onverlet laat en niet tot vervalsing van de mededinging of
discriminatie kan leiden.

behoeften en voorschriften onverlet laat en niet tot vervalsing van de mededinging of
discriminatie kan leiden.

4.37.3
Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
tegenwoordig te zijn.

Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
tegenwoordig te zijn.

4.37.4

Indien bij de nationale aanbesteding de prijs van de meest gerede inschrijving hoger
is dan het door de aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd
voor de aanvang van de aanbestedingsprocedure, kan de aanbesteder deze
inschrijving als onaanvaardbaar aanmerken en de procedure vervolgen met de
mededingingsprocedure met onderhandeling of de procedure van de
concurrentiegerichte dialoog.

NL

4.37.5

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde gegadigden en eventuele
betrokken gegadigden zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per
fax of elektronisch bericht, in kennis van de beslissingen die zijn genomen op grond
van de artikelen 4.37.1 tot en met 4.37.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om
de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 4.38.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 4.10.5 en 4.10.9, de redenen
voor zijn beslissing dat de inschrijving niet gelijkwaardig is aan of niet
voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
Een betrokken gegadigde is iedere gegadigde aan wie de aanbesteder geen
informatie over de afwijzing van zijn verzoek tot deelneming ter beschikking heeft
gesteld voordat de betrokken inschrijvers in kennis werden gesteld van de
gunningsbeslissing.

4.37.5

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde gegadigden en eventuele
betrokken gegadigden zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per
fax of elektronisch bericht, in kennis van de beslissingen die zijn genomen op grond
van de artikelen 4.37.1 tot en met 4.37.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om
de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 4.38.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 4.10.5 en 4.10.9, de redenen
voor zijn beslissing dat de inschrijving niet gelijkwaardig is aan of niet
voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
Een betrokken gegadigde is iedere gegadigde aan wie de aanbesteder geen
informatie over de afwijzing van zijn verzoek tot deelneming ter beschikking heeft
gesteld voordat de betrokken inschrijvers in kennis werden gesteld van de
gunningsbeslissing.

4.37.6

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

4.37.6

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

4.37.7

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:

4.37.7

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:

ARW 2016 | mei 2016 | 151

a.
b.
c.
d.

met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
met het openbaar belang in strijd zou zijn,
de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

a.
b.
c.
d.

met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
met het openbaar belang in strijd zou zijn,
de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

4.38

Opdracht

4.38

Opdracht

4.38.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

4.38.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

4.38.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum
van de mededeling als bedoeld in artikel 4.37.5. Indien de aanbesteder slechts één
inschrijving heeft ontvangen en er geen betrokken gegadigden zijn, hoeft de termijn
van 20 dagen niet in acht te worden genomen.

4.38.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum
van de mededeling als bedoeld in artikel 4.37.5. Indien de aanbesteder slechts één
inschrijving heeft ontvangen en er geen betrokken gegadigden zijn, hoeft de termijn
van 20 dagen niet in acht te worden genomen.

4.38.3

4.38.3
Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 4.37.5 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 4.37.5 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

4.38.4

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor aanmelding, dialoog en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met
betrekking tot de in de artikelen 4.13 en 4.15 tot en met 4.18 bedoelde gegevens en
bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver
verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt
niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan
verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover
de aanbesteder reeds beschikt.

4.38.4

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor aanmelding, dialoog en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met
betrekking tot de in de artikelen 4.13 en 4.15 tot en met 4.18 bedoelde gegevens en
bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver
verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt
niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan
verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover
de aanbesteder reeds beschikt.

4.38.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

4.38.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

4.38.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 4.38.5.

4.38.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 4.38.5.

4.39

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

4.39

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

4.39.1

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
de Europese Commissie uiterlijk 30 dagen na verlening van de opdracht een
aankondiging betreffende de resultaten van de procedure toe via het elektronische

EU

ARW 2016 | mei 2016 | 152

systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van
de aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.
4.39.2
NL

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
een aankondiging betreffende de resultaten van de procedure uiterlijk 48 dagen na
verlening van de opdracht bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de
aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.

4.39.3

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

4.39.3

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

4.39.4

4.39.4
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

4.39.5

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde opdracht kunnen
aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging van ontvangst van de Europese
Commissie.

EU

4.39.6
EU

4.39.7

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging van de
gegunde opdracht of de inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat
deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de aankondiging die aan
de Europese Commissie is toegezonden en doet hij dit niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de aankondiging is
geïnformeerd over de bekendmaking.
De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor

4.39.7

De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor

ARW 2016 | mei 2016 | 153

aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

4.40

Proces-verbaal van opdrachtverlening

4.40.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder een proces-verbaal van de
opdrachtverlening op dat, indien van toepassing, ten minste het volgende bevat:
a. de naam en het adres van de aanbesteder;
b. het voorwerp en de waarde van de opdracht;
c. de namen van de uitgenodigde gegadigden, met motivering van die keuze;
d. de namen van de uitgesloten en afgewezen gegadigden en inschrijvers met
motivering van die uitsluiting of afwijzing;
e. de redenen voor de afwijzing van abnormaal laag bevonden inschrijvingen;
f. de naam van de uitgekozen inschrijver en de motivering van de keuze voor
zijn inschrijving, en, indien bekend, zowel het gedeelte van de opdracht dat
de uitgekozen inschrijver voornemens is aan derden in onderaanneming te
geven als de namen van de voornaamste onderaannemers;
g. de omstandigheden als bedoeld in artikel 4.1.2 die de toepassing van deze
procedure rechtvaardigen;
h. de redenen voor het gebruik van andere dan elektronische middelen bij het
indienen van inschrijvingen;
i.
de maatregelen als bedoeld in artikel 4.14.1;
j.
vastgestelde belangenconflicten en een beschrijving van door de
aanbesteder genomen passende maatregelen als bedoeld in artikel 4.14.3;
k. de redenen waarom de aanbesteder besloten heeft de opdracht niet te
verlenen.

EU

4.40.2
EU

aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

Indien bij de Europese aanbesteding gegevens als bedoeld in artikel 4.40.1 vermeld
staan in de Aankondiging van een gegunde opdracht, kan de aanbesteder in het
proces-verbaal verwijzen naar die aankondiging.

4.41

Geschillen

4.41

Geschillen

4.41.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

4.41.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 154

5

Mededingingsprocedure met onderhandeling

5

Mededingingsprocedure met onderhandeling

5.1

Omschrijving

5.1

Omschrijving

5.1.1

Een mededingingsprocedure met onderhandeling is een aanbesteding waarbij alle
ondernemers naar aanleiding van een aankondiging een verzoek mogen doen tot
deelneming, maar uitsluitend de door de aanbesteder geselecteerde ondernemers
een eerste inschrijving mogen indienen en waarbij door middel van
onderhandelingen met een of meer van hen naar definitieve inschrijvingen wordt
toegewerkt.

5.1.1

Een mededingingsprocedure met onderhandeling is een aanbesteding waarbij alle
ondernemers naar aanleiding van een aankondiging een verzoek mogen doen tot
deelneming, maar uitsluitend de door de aanbesteder geselecteerde ondernemers
een eerste inschrijving mogen indienen en waarbij door middel van
onderhandelingen met een of meer van hen naar definitieve inschrijvingen wordt
toegewerkt.

5.1.2

Bij de Europese procedure kan de aanbesteder in de volgende gevallen de
procedure van de mededingingsprocedure met onderhandeling toepassen:
a. met betrekking tot werken, leveringen of diensten die aan een of meer van
de volgende criteria voldoen:
1. er kan niet worden voorzien in de behoeften van de aanbesteder
zonder aanpassing van gemakkelijk beschikbare oplossingen,
2. het betreft onder meer ontwerp- of innovatieve oplossingen,
3. de opdracht kan wegens specifieke omstandigheden die verband
houden met de aard, de complexiteit of de juridische en financiële
voorwaarden of wegens de daaraan verbonden risico’s, niet worden
gegund zonder voorafgaande onderhandelingen, of

EU

ARW 2016 | mei 2016 | 155

4.

b.

de technische specificaties kunnen door de aanbesteder niet
nauwkeurig genoeg worden vastgesteld op basis van een norm,
Europese technische beoordelingen, een gemeenschappelijke
technische specificatie of een technisch referentiekader in de zin van
de punten 2 tot en met 5 van bijlage VII van richtlijn 2014/24/EU;
met betrekking tot werken, leveringen of diensten waarvoor in het kader van
een openbare of niet-openbare aanbestedingsprocedure uitsluitend
onregelmatige of onaanvaardbare inschrijvingen zijn ingediend.
5.1.3
NL

Bij de nationale procedure kan de aanbesteder in de volgende gevallen de procedure
van de mededingingsprocedure met onderhandeling toepassen:
a. met betrekking tot werken, leveringen of diensten die aan een of meer van
de volgende criteria voldoen:
1. er kan niet worden voorzien in de behoeften van de aanbesteder
zonder aanpassing van gemakkelijk beschikbare oplossingen,
2. het betreft onder meer ontwerp- of innovatieve oplossingen,
3. de opdracht kan wegens specifieke omstandigheden die verband
houden met de aard, de complexiteit of de juridische en financiële
voorwaarden of wegens de daaraan verbonden risico’s, niet worden
gegund zonder voorafgaande onderhandelingen, of
4. de technische specificaties kunnen door de aanbesteder niet
nauwkeurig genoeg worden vastgesteld op basis van een norm,
Europese technische beoordelingen, een gemeenschappelijke
technische specificatie of een technisch referentiekader in de zin van
de punten 2 tot en met 5 van bijlage VII van richtlijn 2014/24/EU;
b. met betrekking tot werken, leveringen of diensten waarvoor in het kader van
een eerdere aanbestedingsprocedure uitsluitend onregelmatige of
onaanvaardbare inschrijvingen zijn ingediend.

5.1.4

Onregelmatige inschrijvingen zijn in ieder geval inschrijvingen:
a. die niet voldoen aan de vereisten in de voor de inschrijving relevante
aanbestedingsstukken,
b. die te laat zijn binnengekomen,
c. waarbij aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie, of
d. die door de aanbesteder als abnormaal laag zijn beoordeeld.

5.1.4

Onregelmatige inschrijvingen zijn in ieder geval inschrijvingen:
a. die niet voldoen aan de vereisten in de voor de inschrijving relevante
aanbestedingsstukken,
b. die te laat zijn binnengekomen,
c. waarbij aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie, of
d. die door de aanbesteder als abnormaal laag zijn beoordeeld.

5.1.5

Onaanvaardbare inschrijvingen zijn in ieder geval inschrijvingen:
a. van inschrijvers die niet aan de gestelde geschiktheidseisen voldoen of
b. waarvan de prijs het door de aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en
gedocumenteerd voor de aanvang van de aanbestedingsprocedure,
overschrijdt.

5.1.5

Onaanvaardbare inschrijvingen zijn in ieder geval inschrijvingen:
a. van inschrijvers die niet aan de gestelde geschiktheidseisen voldoen of
b. waarvan de prijs het door de aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en
gedocumenteerd voor de aanvang van de aanbestedingsprocedure,
overschrijdt.

ARW 2016 | mei 2016 | 156

5.1.6

Indien het geval als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel b of 5.1.3 onderdeel b zich
voordoet en de aanbesteder overeenkomstig artikel 5.4.2 besluit om af te zien van
het plaatsen van een aankondiging, wordt de procedure vervolgd met de uitnodiging
tot deelneming aan de onderhandelingen.

5.1.6

Indien het geval als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel b of 5.1.3 onderdeel b zich
voordoet en de aanbesteder overeenkomstig artikel 5.4.2 besluit om af te zien van
het plaatsen van een aankondiging, wordt de procedure vervolgd met de uitnodiging
tot deelneming aan de onderhandelingen.

5.2

Communicatiemiddelen

5.2

Communicatiemiddelen

5.2.1

Bij de Europese aanbesteding vindt de communicatie en informatie-uitwisseling
tussen de aanbesteder en ondernemers plaats met behulp van elektronische
middelen.
5.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken, verzoeken tot
deelneming en inschrijvingen. Mondelinge communicatie kan worden gebruikt voor
de onderhandeling als bedoeld in artikel 5.36. De aanbesteder documenteert de
mondelinge communicatie met inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de
inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

EU
5.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken, verzoeken tot
deelneming en inschrijvingen. Mondelinge communicatie kan worden gebruikt voor
de onderhandeling als bedoeld in artikel 5.36. De aanbesteder documenteert de
mondelinge communicatie met inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de
inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

5.3

Vooraankondiging

5.3.1

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder een vooraankondiging
bekendmaken.

EU
5.3.2
EU
5.3.3
EU

5.3.4
EU

Bij de Europese aanbesteding gebruikt de aanbesteder voor de vooraankondiging
het daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Vooraankondiging.
Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de vooraankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen of maakt
de vooraankondiging bekend via een kopersprofiel. Voorafgaand aan een
bekendmaking via een kopersprofiel zendt de aanbesteder een kennisgeving
daarvan naar de Europese Commissie via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de kennisgeving het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel. De vooraankondiging op
het kopersprofiel bevat de verzenddatum van de kennisgeving.
Een kopersprofiel als bedoeld in artikel 5.3.3 is bij de Europese aanbesteding langs
elektronische weg toegankelijk en kan informatie bevatten inzake
vooraankondigingen, lopende aanbestedingsprocedures, voorgenomen aankopen,
ARW 2016 | mei 2016 | 157

gegunde opdrachten, geannuleerde procedures en nuttige algemene informatie,
zoals een contactpunt, een telefoon- en faxnummer, een postadres en een emailadres. Een vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de informatie die is
opgenomen in het formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel.
5.3.5
EU

5.3.6
EU

5.3.7
EU

5.3.8
EU

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Bekendmaking van de vooraankondiging of het formulier Aankondiging door
middel van een kopersprofiel kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de
bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de vooraankondiging of de
inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de vooraankondiging die naar de Europese
Commissie is verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in
ieder geval de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de
datum van de bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de
vooraankondiging of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door
de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder niet binnen 48
uur na de bevestiging van ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over
de bekendmaking.
Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de vooraankondiging aanvullen of
rectificeren. De aanbesteder maakt dit bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen met het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval
de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de datum van de
bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de rectificatie of de
inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie
heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

5.4

Aankondiging

5.4

Aankondiging

5.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend. De aanbesteder verschaft in de
aankondiging informatie die voldoende nauwkeurig is om ondernemers in staat te
stellen te bepalen wat de aard en omvang van de aanbesteding is en te beslissen
over deelneming aan de procedure.

5.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend. De aanbesteder verschaft in de
aankondiging informatie die voldoende nauwkeurig is om ondernemers in staat te
stellen te bepalen wat de aard en omvang van de aanbesteding is en te beslissen
over deelneming aan de procedure.
ARW 2016 | mei 2016 | 158

5.4.2

In gevallen als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel b of 5.1.3 onderdeel b hoeft de
aanbesteder geen aankondiging bekend te maken, indien de aanbesteder tot de
procedure uitsluitend alle inschrijvers toelaat die:
a. niet zijn uitgesloten en aan de gestelde geschiktheidseisen voldoen en die
b. gedurende de voorafgaande procedure een inschrijving hebben ingediend
die aan de formele eisen van die aanbestedingsprocedure voldeed, mits de
oorspronkelijke voorwaarden voor de opdracht niet wezenlijk worden
gewijzigd.

5.4.2

In gevallen als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel b of 5.1.3 onderdeel b hoeft de
aanbesteder geen aankondiging bekend te maken, indien de aanbesteder tot de
procedure uitsluitend alle inschrijvers toelaat die:
a. niet zijn uitgesloten en aan de gestelde geschiktheidseisen voldoen en die
b. gedurende de voorafgaande procedure een inschrijving hebben ingediend
die aan de formele eisen van die aanbestedingsprocedure voldeed, mits de
oorspronkelijke voorwaarden voor de opdracht niet wezenlijk worden
gewijzigd.

5.4.3

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

5.4.3

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

5.4.4

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de aankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit
systeem te kiezen voor een Europese procedure.

5.4.6

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder de aankondiging bekend via het
elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit systeem te kiezen voor een
nationale procedure.

EU
5.4.5
EU

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Aankondiging van een opdracht kunnen aantonen. Dit kan met behulp van
de bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.

NL
5.4.7
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de aankondiging die naar de Europese Commissie is
gezonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de aankondiging en de inhoud ervan niet
vóór de datum waarop zij via het elektronische systeem voor aanbesteden naar de
Europese Commissie is verzonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de
bevestiging van ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de
bekendmaking.

5.4.8

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

5.4.9

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud

5.4.8

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

ARW 2016 | mei 2016 | 159

EU

5.4.10
EU

ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de kennisgeving of de inhoud ervan niet
eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie heeft
plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de rectificatie is geïnformeerd over de bekendmaking.
Bij de Europese aanbesteding biedt de aanbesteder, tenzij één van de gevallen als
bedoeld in artikel 5.8.3 van toepassing is, met elektronische middelen kosteloze,
rechtstreekse en volledige toegang tot de aanbestedingsstukken vanaf de datum van
bekendmaking van de aankondiging, voor zover deze stukken beschikbaar zijn. De
aanbesteder vermeldt in de aankondiging het internetadres waar de
aanbestedingsstukken toegankelijk zijn.

5.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

5.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

5.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

5.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 5.15 tot en met 5.19, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
b. indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
c. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
d. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.

5.5.2

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens

5.5.3

5.5.2

5.5.3

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 5.15 tot en met 5.19, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
b. indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
c. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
d. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.
De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
ARW 2016 | mei 2016 | 160

uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

5.5.4

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging
a. dat hij alle gegadigden tot eerste inschrijving uitnodigt die niet worden
uitgesloten en die aan de geschiktheidseisen voldoen, of
b. het aantal gegadigden dat hij voornemens is tot eerste inschrijving uit te
nodigen. Dit aantal moet in ieder geval groot genoeg zijn om een
daadwerkelijke mededinging te waarborgen en dient ten minste drie te
bedragen. De aanbesteder vermeldt in de aankondiging de objectieve en
niet-discriminerende regels, waaronder loting, of de objectieve en nietdiscriminerende selectiecriteria en weging die hij voornemens is te
gebruiken.

5.5.5

Indien de aanbesteder de mogelijkheid wil voorbehouden om de opdracht te verlenen 5.5.5
op basis van de eerste inschrijving zonder onderhandeling, vermeldt hij dat in de
aankondiging. In dat geval zijn de eisen die in dit hoofdstuk aan de definitieve
inschrijving worden gesteld van toepassing voor de eerste inschrijving.

Indien de aanbesteder de mogelijkheid wil voorbehouden om de opdracht te verlenen
op basis van de eerste inschrijving zonder onderhandeling, vermeldt hij dat in de
aankondiging. In dat geval zijn de eisen die in dit hoofdstuk aan de definitieve
inschrijving worden gesteld van toepassing voor de eerste inschrijving.

5.6

Gunningscriteria in de aankondiging

5.6

Gunningscriteria in de aankondiging

5.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging dat hij de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op
basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

5.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging dat hij de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op
basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

5.6.2

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt 5.6.2
de aanbesteder in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het oog op de
toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband met en staan in
redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen onder meer
betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;

5.5.4

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging
a. dat hij alle gegadigden tot eerste inschrijving uitnodigt die niet worden
uitgesloten en die aan de geschiktheidseisen voldoen, of
b. het aantal gegadigden dat hij voornemens is tot eerste inschrijving uit te
nodigen. Dit aantal moet in ieder geval groot genoeg zijn om een
daadwerkelijke mededinging te waarborgen en dient ten minste drie te
bedragen. De aanbesteder vermeldt in de aankondiging de objectieve en
niet-discriminerende regels, waaronder loting, of de objectieve en nietdiscriminerende selectiecriteria en weging die hij voornemens is te
gebruiken.

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt
de aanbesteder in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het oog op de
toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband met en staan in
redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen onder meer
betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
ARW 2016 | mei 2016 | 161

d.
e.
f.
g.

h.
i.

geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
klantenservice en technische bijstand;
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

d.
e.
f.
g.

h.
i.

geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
klantenservice en technische bijstand;
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

5.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

5.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

5.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de uitnodiging tot eerste
inschrijving het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen nadere criteria
voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden
uitgedrukt door middel van een marge met een passend verschil tussen minimum en
maximum.

5.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de uitnodiging tot eerste
inschrijving het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen nadere criteria
voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden
uitgedrukt door middel van een marge met een passend verschil tussen minimum en
maximum.

5.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of in de uitnodiging tot eerste
inschrijving de criteria in afnemende volgorde van belang.

5.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of in de uitnodiging tot eerste
inschrijving de criteria in afnemende volgorde van belang.

5.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met
het product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

5.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met het
product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

5.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en

5.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en

ARW 2016 | mei 2016 | 162

b.

de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

b.

de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

5.6.8

5.6.8
De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

5.6.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

5.6.10

5.6.10
De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. Het toepassen van de
economisch meest voordelige inschrijving op basis van de laagste kosten en de
laagste prijs is niet toegestaan ten aanzien van bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen categorieën aanbestedende diensten en soorten
opdrachten.

De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. Het toepassen van de
economisch meest voordelige inschrijving op basis van de laagste kosten en de
laagste prijs is niet toegestaan ten aanzien van bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen categorieën aanbestedende diensten en soorten
opdrachten.

5.6.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

5.6.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

5.6.12

Indien de onderhandeling door toepassing van de gunningscriteria in opeenvolgende
fasen verloopt zodat het aantal inschrijvingen waarover moet worden onderhandeld
wordt beperkt, vermeldt de aanbesteder dat in de aankondiging of de uitnodiging tot
deelneming aan de onderhandeling.

5.6.12

Indien de onderhandeling door toepassing van de gunningscriteria in opeenvolgende
fasen verloopt zodat het aantal inschrijvingen waarover moet worden onderhandeld
wordt beperkt, vermeldt de aanbesteder dat in de aankondiging of de uitnodiging tot
deelneming aan de onderhandeling.

5.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

5.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

5.7.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of

5.7.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of

5.6.9

ARW 2016 | mei 2016 | 163

c.

ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.
5.7.2

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
b. winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering
of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
gunningsbeslissing aan de organisatie geen opdracht verleend voor de
diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.

5.7.3

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder in de aankondiging of in de voor
de eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan bij welk orgaan
ondernemers informatie kunnen verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de
bepalingen inzake belastingen, milieubescherming, arbeidsbescherming en
arbeidsvoorwaarden die gelden in Nederland of, indien de verrichtingen buiten
Nederland worden uitgevoerd, die gelden in het gebied of de plaats waar de
verrichtingen worden uitgevoerd en die gedurende de uitvoering van de opdracht op
die verrichtingen van toepassing zullen zijn.

EU

5.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

5.8.1

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder geen kosteloze, rechtstreekse
en volledige toegang langs elektronische weg tot bepaalde voor aanmelding en
inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt omdat er sprake is van een geval
als bedoeld in artikel 5.8.3, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat deze
stukken zullen worden toegezonden per post of via een andere geschikte vervoerder,
eventueel in combinatie met verzending langs elektronische weg. De aanbesteder
stelt deze stukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

EU

c.

ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.
5.7.2

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
b. winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering
of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
gunningsbeslissing aan de organisatie geen opdracht verleend voor de
diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.

5.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

ARW 2016 | mei 2016 | 164

5.8.2

5.8.2
De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding of voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
biedt, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming
van het vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden
verkregen tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de
betreffende aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

5.8.3

Bij de Europese aanbesteding kunnen andere dan elektronische middelen worden
gebruikt in de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. voor de aanmelding of de inschrijvingen is de indiening vereist van fysieke
of schaalmodellen die niet langs elektronische weg kunnen worden
verzonden.

EU

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding of voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
biedt, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming
van het vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden
verkregen tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de
betreffende aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

5.8.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de aankondiging.

5.8.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de aankondiging.

5.8.5

Indien de aanbesteder gebruik maakt van de elektronische veiling, vermeldt hij dit in
de aankondiging.

5.8.5

Indien de aanbesteder gebruik maakt van de elektronische veiling, vermeldt hij dit in
de aankondiging.

5.9

Overige bepalingen in de aankondiging

5.9

Overige bepalingen in de aankondiging

5.9.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden

5.9.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
ARW 2016 | mei 2016 | 165

c.

gecombineerd, en
het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.

c.

gecombineerd, en
het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.

5.9.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de aankondiging:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

5.9.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de aankondiging:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

5.9.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 5.13.1 tot en met 5.13.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 5.13.7 van toepassing is.

5.9.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 5.13.1 tot en met 5.13.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 5.13.7 van toepassing is.

5.9.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan of hij varianten toestaat of verlangt en
vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 5.31.3.

5.9.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan of hij varianten toestaat of verlangt en
vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 5.31.3.

5.10

Technische specificaties

5.10

Technische specificaties

5.10.1

De aanbesteder neemt in de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken 5.10.1
de technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht
voorgeschreven kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de
ondernemers gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen
in de openstelling van opdrachten voor mededinging.

De aanbesteder neemt in de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken
de technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht
voorgeschreven kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de
ondernemers gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen
in de openstelling van opdrachten voor mededinging.

5.10.2

De aanbesteder bepaalt in de technische specificaties welke elementen de
minimumeisen zijn waaraan een inschrijving moet voldoen.

5.10.2

De aanbesteder bepaalt in de technische specificaties welke elementen de
minimumeisen zijn waaraan een inschrijving moet voldoen.

5.10.3

De in de artikelen 5.10.1 en 5.10.2 bedoelde kenmerken en elementen houden
verband met het voorwerp van de opdracht en staan in redelijke verhouding tot de
waarde en de doelstellingen van die opdracht.

5.10.3

De in de artikelen 5.10.1 en 5.10.2 bedoelde kenmerken en elementen houden
verband met het voorwerp van de opdracht en staan in redelijke verhouding tot de
waarde en de doelstellingen van die opdracht.

ARW 2016 | mei 2016 | 166

5.10.4

Voor de toepassing van artikel 5.10.3 geldt dat de bedoelde kenmerken en
elementen in ieder geval verband houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

5.10.4

Voor de toepassing van artikel 5.10.3 geldt dat de bedoelde kenmerken en
elementen in ieder geval verband houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

5.10.5

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
b. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
c. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
d. door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

5.10.5

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
b. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
c. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
d. door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

5.10.6

5.10.6
Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 5.10.5
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 5.10.8, aantoont dat de door hem

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 5.10.5
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 5.10.8, aantoont dat de door hem

ARW 2016 | mei 2016 | 167

voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

5.10.7

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

5.10.7

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

5.10.8

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

5.10.8

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

5.10.9

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

5.10.9

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

5.10.10

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 5.10.5 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

5.10.10

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 5.10.5 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

5.10.11

Een inschrijver bewijst in zijn definitieve inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 5.10.8, dat de levering, de dienst
of het werk in overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en
prestatie-eisen van de aanbesteder.

5.10.11

Een inschrijver bewijst in zijn definitieve inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 5.10.8, dat de levering, de dienst
of het werk in overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en
prestatie-eisen van de aanbesteder.

5.10.12

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,

5.10.12

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,

ARW 2016 | mei 2016 | 168

waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

5.10.13

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 5.10.12 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 5.10.5, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

5.10.13

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 5.10.12 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 5.10.5, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

5.11

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

5.11

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

5.11.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

5.11.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

5.11.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

5.11.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

5.11.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

5.11.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

5.12

Keurmerken

5.12

Keurmerken

5.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:

5.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
ARW 2016 | mei 2016 | 169

a.

b.
c.

d.
e.

de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

a.

b.
c.

d.
e.

de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

5.12.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

5.12.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

5.12.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

5.12.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

5.12.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

5.12.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

5.12.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 5.12.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

5.12.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 5.12.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

ARW 2016 | mei 2016 | 170

5.13

Uitsluitingsgronden

5.13

Uitsluitingsgronden

5.13.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 5.13.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 5.13.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de
inschrijving onherroepelijk zijn geworden.

5.13.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 5.13.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 5.13.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de
inschrijving onherroepelijk zijn geworden.

5.13.2

5.13.2
Voor de toepassing van artikel 5.13.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
c. fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
d. witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
e. terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
f. kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

Voor de toepassing van artikel 5.13.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
c. fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
d. witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
e. terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
f. kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

5.13.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 5.13.2 is uitgesproken waarvan de

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 5.13.2 is uitgesproken waarvan de

5.13.3

ARW 2016 | mei 2016 | 171

aanbesteder kennis heeft.

aanbesteder kennis heeft.

5.13.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot deelneming.

5.13.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot deelneming.

5.13.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 5.13.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

5.13.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 5.13.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

5.13.6

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 5.13.6
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 5.13.1 tot en met 5.13.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 5.13.1 tot en met 5.13.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op 5.13.7 De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op
de volgende gronden:
de volgende gronden:
GP3.5A
GP3.5A
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
5.13.7

ARW 2016 | mei 2016 | 172

b.

c.

d.

e.
f.

g.

h.

i.

j.

en arbeidsrecht heeft geschonden;
de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
een belangenconflict in de zin van artikel 5.14.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 5.14.1 voorgedaan die niet met minder
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 5.22.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid, selectie en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

b.

c.

d.

e.
f.

g.

h.

i.

j.

en arbeidsrecht heeft geschonden;
de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
een belangenconflict in de zin van artikel 5.14.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 5.14.1 voorgedaan die niet met minder
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 5.22.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid, selectie en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

ARW 2016 | mei 2016 | 173

5.13.8

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 5.13.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de eerste
inschrijving hebben voorgedaan;
b. artikel 5.13.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving hebben voorgedaan;
c. artikel 5.13.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
d. artikel 5.13.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving hebben voorgedaan;
e. artikel 5.13.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving.

5.13.8

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 5.13.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de eerste
inschrijving hebben voorgedaan;
b. artikel 5.13.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving hebben voorgedaan;
c. artikel 5.13.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
d. artikel 5.13.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving hebben voorgedaan;
e. artikel 5.13.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving.

5.13.9

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 5.13.9
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 5.13.1 tot en met 5.13.5 en 5.13.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 5.13.7,
onderdeel b, op hem niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 2 jaar, aantonen dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen
5.13.1 tot en met 5.13.5 en 5.13.7, onderdeel c en d, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens
overtreding van mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing
zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet
ouder is dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in
artikel 5.13.4, of artikel 5.13.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 5.13.1 tot en met 5.13.5 en 5.13.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 5.13.7,
onderdeel b, op hem niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 2 jaar, aantonen dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen
5.13.1 tot en met 5.13.5 en 5.13.7, onderdeel c en d, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens
overtreding van mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing
zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet
ouder is dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in
artikel 5.13.4, of artikel 5.13.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

5.13.10

De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:

De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:

5.13.10

ARW 2016 | mei 2016 | 174

a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
van toepassing is.

a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
van toepassing is.

5.13.11

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de 5.13.11
artikelen 5.13.1, 5.13.3 en 5.13.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 5.13.1 en 5.13.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 5.13.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 5.13.1, 5.13.3 en 5.13.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 5.13.1 en 5.13.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 5.13.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

5.13.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 5.13.1 tot en met 5.13.5
en 5.13.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

5.13.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 5.13.1 tot en met 5.13.5
en 5.13.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

5.13.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 5.13.1 tot en met 5.13.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan
eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 5.13.7 van toepassing is, vervangt.

5.13.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 5.13.1 tot en met 5.13.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan
eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 5.13.7 van toepassing is, vervangt.

5.14

Scheiding van belang

5.14

Scheiding van belang

5.14.1

Indien bij de Europese aanbesteding een gegadigde of een met een gegadigde
verbonden onderneming de aanbesteder heeft geadviseerd of anderszins betrokken
ARW 2016 | mei 2016 | 175

EU

is geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, neemt de
aanbesteder passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de mededinging niet
wordt vervalst door de deelneming van die gegadigde. Deze maatregelen omvatten:
a. de mededeling aan andere gegadigden van relevante informatie die is
uitgewisseld in het kader van of ten gevolge van de betrokkenheid van de
gegadigde bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, en
b. de vaststelling van passende termijnen voor de ontvangst van de
inschrijvingen.

5.14.2

De aanbesteder sluit bij de Europese aanbesteding een gegadigde die betrokken is
geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure slechts van de
aanbestedingsprocedure uit indien er geen andere middelen zijn om de naleving van
het beginsel van gelijke behandeling te verzekeren. De aanbesteder biedt een bij de
voorbereiding van de aanbestedingsprocedure betrokken gegadigde de gelegenheid
om te bewijzen dat zijn betrokkenheid de mededinging niet kan verstoren, alvorens
hij de gegadigde van de aanbestedingsprocedure uitsluit.

EU

5.14.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

5.14.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

5.15

Financiële en economische draagkracht

5.15

Financiële en economische draagkracht

5.14.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

5.14.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

5.15.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

5.15.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

ARW 2016 | mei 2016 | 176

5.15.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

5.15.4

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder 5.15.4
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

5.15.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

5.15.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

5.15.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

5.15.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

5.15.7

5.15.7
Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 5.15.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 5.15.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

5.15.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

5.15.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

5.16

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

5.16

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

5.16.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

5.16.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

5.16.2

Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op

5.16.2

Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op

5.15.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

ARW 2016 | mei 2016 | 177

GP3.5F
GP3.5G

een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
GP3.5F
omvang en het doel van de opdracht:
omvang en het doel van de opdracht:
GP3.5G
a. in geval van een opdracht voor werken:
a. in geval van een opdracht voor werken:
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
betrekking tot het resultaat;
betrekking tot het resultaat;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
voeren;
voeren;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
b. in geval van een opdracht voor leveringen:
b. in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het

ARW 2016 | mei 2016 | 178

c.

leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te

c.

leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te

ARW 2016 | mei 2016 | 179

waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

5.16.3

In afwijking van artikel 5.16.2 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

5.16.3

In afwijking van artikel 5.16.2 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

5.16.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 5.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

5.16.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 5.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

5.16.5

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 5.16.2,

5.16.5

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 5.16.2,

ARW 2016 | mei 2016 | 180

hij verlangt.

hij verlangt.

5.16.6

5.16.6
Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

5.16.7

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

5.16.7

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

5.16.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

5.16.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

5.16.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 5.16.6 en 5.16.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

5.16.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 5.16.6 en 5.16.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

5.16.10

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

5.16.10

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

5.16.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

5.16.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

5.16.12

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,

5.16.12

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,

ARW 2016 | mei 2016 | 181

de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

5.16.13

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

5.16.13

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

5.17

Kwaliteitsbewaking

5.17

Kwaliteitsbewaking

5.17.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

5.17.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

5.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

5.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

5.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

5.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

5.18

Normen inzake milieubeheer

5.18

Normen inzake milieubeheer

5.18.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de

5.18.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
ARW 2016 | mei 2016 | 182

c.

Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

c.

Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

5.18.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

5.18.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

5.18.3

5.18.3
De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

5.19

Beroepsbevoegdheid

5.19

Beroepsbevoegdheid

5.19.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

5.19.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

5.19.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

5.19.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

5.19.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

5.19.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

5.19.4

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot deelneming de namen en
de beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

5.19.4

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot deelneming de namen en
de beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.
ARW 2016 | mei 2016 | 183

5.19.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot deelneming van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

5.19.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot deelneming van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

5.20

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

5.20

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

5.20.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vast met inachtneming van het voorwerp van de
opdracht en de voor de voorbereiding van het verzoek benodigde tijd. Deze termijn
bedraagt minimaal 30 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de
aankondiging.
5.20.2

Bij de nationale aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vast met inachtneming van het voorwerp van de
opdracht en de voor de voorbereiding van het verzoek benodigde tijd. Deze termijn
bedraagt minimaal 17 dagen, te rekenen vanaf de publicatiedatum van de
aankondiging.

EU

NL

5.20.3
EU

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder,in het geval van een urgente
situatie die door de aanbesteder naar behoren is onderbouwd waarin de
minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vaststellen op minimaal 15 dagen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van de aankondiging.
5.20.4
NL

Bij de nationale aanbesteding kan de aanbesteder,in het geval van een urgente
situatie die door de aanbesteder naar behoren is onderbouwd waarin de
minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vaststellen op minimaal 10 dagen, te rekenen vanaf de
publicatiedatum van de aankondiging.

5.20.5

De aanbesteder bewaart de verzoeken tot deelneming op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

5.20.5

De aanbesteder bewaart de verzoeken tot deelneming op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

5.21

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

5.21

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

5.21.1

Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming door de
aanbesteder verstrekt. In het geval van een versnelde procedure als bedoeld in
artikel 5.20.3 bedraagt deze termijn 4 dagen.

5.21.1

Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming door de
aanbesteder verstrekt. In het geval van een versnelde procedure als bedoeld in
artikel 5.20.3 bedraagt deze termijn 4 dagen.
ARW 2016 | mei 2016 | 184

5.21.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

5.21.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

5.21.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

5.21.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

5.21.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 5.21.1 gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot
deelneming kennis kunnen nemen.

5.21.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 5.21.1 gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot
deelneming kennis kunnen nemen.

5.21.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

5.21.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

5.22

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

5.22

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

5.22.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 5.22.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

5.22.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 5.22.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

5.22.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

5.22.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

5.22.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 5.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

5.22.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 5.16.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

5.22.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante

5.22.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
ARW 2016 | mei 2016 | 185

c.

d.

aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen,
of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen, en
op welke wijze hij voldoet aan de selectiecriteria.

c.

d.

aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen,
of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen, en
op welke wijze hij voldoet aan de selectiecriteria.

5.22.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
5.13 tot en met 5.19 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

5.22.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
5.13 tot en met 5.19 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

5.22.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

5.22.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

5.22.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

5.22.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

5.22.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

5.22.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

5.23

Uitnodiging tot eerste inschrijving

5.23

Uitnodiging tot eerste inschrijving

5.23.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de gegadigden een uitnodiging tot eerste
inschrijving te zenden of tenzij de aanbesteder in de aankondiging heeft vermeld dat
hij alle niet-uitgesloten, geschikte gegadigden tot eerste inschrijving zal uitnodigen,
handelt hij als volgt:
a. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet hoger is dan het aantal zoals vermeld in de
aankondiging, selecteert hij de gegadigden met behulp van de in de
aankondiging vermelde regels of selectiecriteria en weging en nodigt deze
tot eerste inschrijving uit;
b. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de

5.23.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de gegadigden een uitnodiging tot eerste
inschrijving te zenden of tenzij de aanbesteder in de aankondiging heeft vermeld dat
hij alle niet-uitgesloten, geschikte gegadigden tot eerste inschrijving zal uitnodigen,
handelt hij als volgt:
a. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet hoger is dan het aantal zoals vermeld in de
aankondiging, selecteert hij de gegadigden met behulp van de in de
aankondiging vermelde regels of selectiecriteria en weging en nodigt deze
tot eerste inschrijving uit;
b. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
ARW 2016 | mei 2016 | 186

geschiktheidseisen voldoet lager is dan of gelijk is aan het aantal zoals
vermeld in de aankondiging, zet de aanbesteder de procedure voort door
deze gegadigde of gegadigden tot eerste inschrijving uit te nodigen.

geschiktheidseisen voldoet lager is dan of gelijk is aan het aantal zoals
vermeld in de aankondiging, zet de aanbesteder de procedure voort door
deze gegadigde of gegadigden tot eerste inschrijving uit te nodigen.

5.23.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van gegadigden schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot eerste inschrijving verzendt.

5.23.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van gegadigden schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot eerste inschrijving verzendt.

5.23.3

Indien een uitgesloten of afgewezen gegadigde bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzending van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

5.23.3

Indien een uitgesloten of afgewezen gegadigde bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzending van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

5.23.4

5.23.4
De aanbesteder die een mededeling als bedoeld in artikel 5.23.2 doet, verstrekt
daarbij geen gegevens voor zover dat:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder die een mededeling als bedoeld in artikel 5.23.2 doet, verstrekt
daarbij geen gegevens voor zover dat:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

5.23.5

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden gelijktijdig
en schriftelijk uit tot eerste inschrijving.

5.23.5

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden gelijktijdig
en schriftelijk uit tot eerste inschrijving.

5.23.6

De aanbesteder nodigt geen ondernemers uit die niet om deelneming hebben
verzocht, en evenmin gegadigden waarop een uitsluitingsgrond van toepassing is of
die niet aan de geschiktheidseisen voldoen.

5.23.6

De aanbesteder nodigt geen ondernemers uit die niet om deelneming hebben
verzocht, en evenmin gegadigden waarop een uitsluitingsgrond van toepassing is of
die niet aan de geschiktheidseisen voldoen.

5.23.7

In de uitnodiging tot eerste inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de
volgende informatie op:
a. een verwijzing naar de aankondiging;
b. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de eerste inschrijvingen;
c. het internetadres en in voorkomend geval het postadres waar de
inschrijvingen of onderdelen van de inschrijvingen moeten worden
ingediend en de wijze waarop zij moeten worden ingediend;
d. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
e. in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
f. het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de opdracht of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van de
criteria, indien deze niet in de aankondiging is vermeld;

5.23.7

In de uitnodiging tot eerste inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de
volgende informatie op:
a. een verwijzing naar de aankondiging;
b. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de eerste inschrijvingen;
c. het internetadres en in voorkomend geval het postadres waar de
inschrijvingen of onderdelen van de inschrijvingen moeten worden
ingediend en de wijze waarop zij moeten worden ingediend;
d. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
e. in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
f. het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de opdracht of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van de
criteria, indien deze niet in de aankondiging is vermeld;

ARW 2016 | mei 2016 | 187

g.
h.
i.

indien de gunningsbeslissing vooraf wordt gegaan door een elektronische
veiling, de informatie als bedoeld in artikel 5.40.6;
op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

g.
h.
i.

indien de gunningsbeslissing vooraf wordt gegaan door een elektronische
veiling, de informatie als bedoeld in artikel 5.40.6;
op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

5.23.8

De uitnodiging tot eerste inschrijving bevat tevens:
a. het internetadres waar de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken in een geval als bedoeld in artikel 5.8.1 of 5.8.2,
waarbij deze aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en
kosteloos beschikbaar zijn.

5.23.8

De uitnodiging tot eerste inschrijving bevat tevens:
a. het internetadres waar de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken in een geval als bedoeld in artikel 5.8.1 of 5.8.2,
waarbij deze aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en
kosteloos beschikbaar zijn.

5.23.9

Indien de aanbesteder aanvullende exemplaren van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken ter beschikking stelt, is hij gerechtigd om de ondernemer die
daarom verzoekt de kosten in rekening te brengen.

5.23.9

Indien de aanbesteder aanvullende exemplaren van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken ter beschikking stelt, is hij gerechtigd om de ondernemer die
daarom verzoekt de kosten in rekening te brengen.

5.23.10

Indien de aanbesteder het gunningscriterium op basis van de beste prijskwaliteitverhouding hanteert, vermeldt hij het relatieve gewicht van elk van de door
hem gekozen nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding,
of, in voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van deze
criteria, indien het relatieve gewicht of de volgorde niet in de aankondiging is
vermeld. Het relatieve gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge
met een passend verschil tussen minimum en maximum.

5.23.10

Indien de aanbesteder het gunningscriterium op basis van de beste prijskwaliteitverhouding hanteert, vermeldt hij het relatieve gewicht van elk van de door
hem gekozen nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding,
of, in voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van deze
criteria, indien het relatieve gewicht of de volgorde niet in de aankondiging is
vermeld. Het relatieve gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge
met een passend verschil tussen minimum en maximum.

5.23.11

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder aan bij welk orgaan
ondernemers informatie kunnen verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de
bepalingen inzake belastingen, milieubescherming, arbeidsbescherming en
arbeidsvoorwaarden die gelden in Nederland of, indien de verrichtingen buiten
Nederland worden uitgevoerd, die gelden in het gebied of de plaats waar de
verrichtingen worden uitgevoerd en die gedurende de uitvoering van de opdracht op
die verrichtingen van toepassing zullen zijn. Dit is niet van toepassing indien hij dit
reeds in de aankondiging heeft vermeld.

EU

5.23.12
EU

Bij de Europese aanbesteding verzoekt de aanbesteder de inschrijvers aan te geven
dat zij bij het opstellen van hun definitieve inschrijving rekening hebben gehouden
met de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit
hoofde van:
a. het recht van de Europese Unie,
b. het nationale recht,
c. collectieve arbeidsovereenkomsten, en
d. uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen

ARW 2016 | mei 2016 | 188

van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.
5.23.13

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, en
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

5.23.13

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, en
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

5.24

Termijnen inschrijving

5.24

Termijnen inschrijving

5.24.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de eerste inschrijving vast met inachtneming van het voorwerp van de opdracht en
de voor de voorbereiding van de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt
minimaal 40 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot eerste
inschrijving. De aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten indien de
inschrijvingen volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.
5.24.2

Bij de nationale aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de eerste inschrijving vast met inachtneming van het voorwerp van de opdracht en
de voor de voorbereiding van de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt
minimaal 21 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot eerste
inschrijving. De aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten indien de
inschrijvingen volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.

EU

NL

5.24.3
EU

5.24.4
EU

5.24.5

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder, indien hij een vooraankondiging
heeft bekendgemaakt, de termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving
verkorten tot 29 dagen, maar in geen geval tot minder dan 22 dagen. Deze termijn
loopt vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot eerste inschrijving.
Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de eerste inschrijving verkorten als bedoeld in artikel 5.24.3, mits de
vooraankondiging alle informatie bevat als bedoeld in bijlage V, onderdeel B, afdeling
I van richtlijn 2014/24/EU, voor zover deze informatie beschikbaar is op het tijdstip
dat de vooraankondiging wordt bekendgemaakt. De vooraankondiging dient
minimaal 52 dagen en maximaal 12 maanden voor de verzenddatum van de
aankondiging te zijn verzonden.
In het geval van een urgente situatie die door de aanbesteder naar behoren is
onderbouwd waarin de minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, kan de
aanbesteder de termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving vaststellen op

5.24.5

In het geval van een urgente situatie die door de aanbesteder naar behoren is
onderbouwd waarin de minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, kan de
aanbesteder de termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving vaststellen op
ARW 2016 | mei 2016 | 189

minimaal 10 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot eerste
inschrijving.

minimaal 10 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot eerste
inschrijving.

5.24.6

De aanbesteder verlengt de termijn voor het indienen van de eerste inschrijving met
5 dagen in de gevallen als bedoeld in de artikelen 5.8.1 en 5.8.2, tenzij er sprake is
van een urgente situatie als bedoeld in artikel 5.24.5.

5.24.6

De aanbesteder verlengt de termijn voor het indienen van de eerste inschrijving met
5 dagen in de gevallen als bedoeld in de artikelen 5.8.1 en 5.8.2, tenzij er sprake is
van een urgente situatie als bedoeld in artikel 5.24.5.

5.24.7

Indien de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd zijn,
verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de eerste inschrijving,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

5.24.7

Indien de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd zijn,
verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de eerste inschrijving,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

5.24.8

5.24.8
Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de eerste inschrijving verlengen indien zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de eerste inschrijving kort
voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis
heeft genomen van de inhoud van enige inschrijving. Alle tot eerste inschrijving
uitgenodigde gegadigden worden door de aanbesteder in kennis gesteld van de
verlenging en krijgen de gelegenheid om hun inschrijving binnen de verlenging
alsnog in te dienen, te wijzigen of aan te vullen.

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de eerste inschrijving verlengen indien zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de eerste inschrijving kort
voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis
heeft genomen van de inhoud van enige inschrijving. Alle tot eerste inschrijving
uitgenodigde gegadigden worden door de aanbesteder in kennis gesteld van de
verlenging en krijgen de gelegenheid om hun inschrijving binnen de verlenging
alsnog in te dienen, te wijzigen of aan te vullen.

5.24.9

In geval van een storing van het elektronische systeem door middel waarvan de
eerste inschrijving ingediend moet worden, waardoor het indienen van de inschrijving
kort voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, wordt een inschrijving
aangemerkt als tijdig te zijn ingediend, indien:
a. de inschrijver vóór het verstrijken van de inschrijvingstermijn een
versleutelde waarde van zijn inschrijving en een beschrijving van de
objectieve wijze waarop deze is berekend, indient bij de aanbesteder en de
inschrijving zodanig versleutelt dat de aanbesteder de inhoud van de
inschrijving niet kan achterhalen,
b. de inschrijver de inschrijving na het verstrijken van de inschrijvingstermijn
en binnen één werkdag na het verstrijken van die termijn indient bij de
aanbesteder, en
c. de aanbesteder vaststelt dat de versleutelde waarde van de inschrijving als
bedoeld in onderdeel a identiek is aan de versleutelde waarde van de
inschrijving als bedoeld in onderdeel b.
Voor het indienen van de inschrijving als bedoeld in onderdelen a en b kan de
inschrijver andere dan elektronische middelen gebruiken.

In geval van een storing van het elektronische systeem door middel waarvan de
eerste inschrijving ingediend moet worden, waardoor het indienen van de inschrijving
kort voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, wordt een inschrijving
aangemerkt als tijdig te zijn ingediend, indien:
a. de inschrijver vóór het verstrijken van de inschrijvingstermijn een
versleutelde waarde van zijn inschrijving en een beschrijving van de
objectieve wijze waarop deze is berekend, indient bij de aanbesteder en de
inschrijving zodanig versleutelt dat de aanbesteder de inhoud van de
inschrijving niet kan achterhalen,
b. de inschrijver de inschrijving na het verstrijken van de inschrijvingstermijn en
binnen één werkdag na het verstrijken van die termijn indient bij de
aanbesteder, en
c. de aanbesteder vaststelt dat de versleutelde waarde van de inschrijving als
bedoeld in onderdeel a identiek is aan de versleutelde waarde van de
inschrijving als bedoeld in onderdeel b.
Voor het indienen van de inschrijving als bedoeld in onderdelen a en b kan de
inschrijver andere dan elektronische middelen gebruiken.

5.24.10

Bij de Europese aanbesteding kan een aanbesteder die geen centrale
aanbestedende dienst als bedoeld in bijlage I van Richtlijn 2014/24/EU is, in afwijking

EU

5.24.9

ARW 2016 | mei 2016 | 190

van artikel 5.24.1, de termijn voor het indienen van de eerste inschrijving in
onderlinge overeenstemming met de geselecteerde gegadigden bepalen, mits alle
geselecteerde gegadigden evenveel tijd krijgen om hun inschrijving voor te bereiden
en in te dienen. Indien geen overeenstemming over deze termijn wordt bereikt,
bedraagt deze ten minste 40 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de
uitnodiging tot inschrijving. De aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten
indien de inschrijvingen volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.
De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

5.24.11

5.25

Nadere inlichtingen ten behoeve van de eerste inschrijving

5.25

Nadere inlichtingen ten behoeve van de eerste inschrijving

5.25.1

Bij de Europese aanbesteding worden nadere inlichtingen over de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 10
dagen voor de uiterste datum voor de ontvangst van de eerste inschrijving door de
aanbesteder aan alle tot eerste inschrijving uitgenodigde gegadigden verstrekt. In het
geval van een versnelde procedure als bedoeld in artikel 5.24.5 bedraagt deze
termijn 4 dagen.
5.25.2

Bij de nationale aanbesteding worden nadere inlichtingen over de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6
dagen voor de uiterste datum voor de ontvangst van de eerste inschrijving door de
aanbesteder aan alle tot eerste inschrijving uitgenodigde gegadigden verstrekt. In het
geval van een versnelde procedure als bedoeld in artikel 5.24.5 bedraagt deze
termijn 4 dagen.

5.24.11
GP3.6

EU

GP3.6

NL

De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

5.25.3

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen eerste inschrijving’.

5.25.3

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen eerste inschrijving’.

5.25.4

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie ten behoeve van de eerste inschrijving
opgemaakt.

5.25.4

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie ten behoeve van de eerste inschrijving
opgemaakt.

5.25.5

Indien de eerste inschrijving slechts kan worden gedaan na een bezoek van de
locatie, of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving
kennis kunnen nemen.

5.25.5

Indien de eerste inschrijving slechts kan worden gedaan na een bezoek van de
locatie, of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving
kennis kunnen nemen.
ARW 2016 | mei 2016 | 191

5.25.6

5.25.6
Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de eerste
inschrijving tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de eerste
inschrijving tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

5.25.7

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen eerste inschrijving en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie ten behoeve van de eerste inschrijving, voor elke inschrijver bindend.

5.25.7

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen eerste inschrijving en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie ten behoeve van de eerste inschrijving, voor elke inschrijver bindend.

5.26

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

5.26

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

5.26.1

Een gegadigde kan de aanbesteder gemotiveerd verzoeken om nadere inlichtingen
die niet worden opgenomen in de nota van inlichtingen eerste inschrijving. De
aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken voor zover het opnemen
daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota schade kan toebrengen
aan de gerechtvaardigde economische belangen van de gegadigde. De aanbesteder
mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen ter verduidelijking van de
eisen die de aanbesteder in de aankondiging en de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van dergelijke inlichtingen mag
niet leiden tot discriminatie van andere gegadigden of potentiële gegadigden.

5.26.1

Een gegadigde kan de aanbesteder gemotiveerd verzoeken om nadere inlichtingen
die niet worden opgenomen in de nota van inlichtingen eerste inschrijving. De
aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken voor zover het opnemen
daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota schade kan toebrengen
aan de gerechtvaardigde economische belangen van de gegadigde. De aanbesteder
mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen ter verduidelijking van de
eisen die de aanbesteder in de aankondiging en de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van dergelijke inlichtingen mag
niet leiden tot discriminatie van andere gegadigden of potentiële gegadigden.

5.26.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
5.26.1.

5.26.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
5.26.1.

5.26.3

De aanbesteder verstrekt aan de gegadigde een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

5.26.3

De aanbesteder verstrekt aan de gegadigde een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

5.26.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

5.26.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

5.27

Elektronische catalogus

5.27

Elektronische catalogus

5.27.1

In een geval als bedoeld in artikel 5.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de

5.27.1

In een geval als bedoeld in artikel 5.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
ARW 2016 | mei 2016 | 192

technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

5.27.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

5.27.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

5.27.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

5.27.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

5.28

Eerste inschrijving

5.28

Eerste inschrijving

5.28.1

Bij de Europese aanbesteding geschiedt de eerste inschrijving met behulp van
elektronische middelen, tenzij sprake is van de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. de aanbesteder eist de indiening van fysieke of schaalmodellen die niet
langs elektronische weg kunnen worden verzonden.
e. vanwege een inbreuk op de beveiliging van die elektronische middelen;
f. voor de bescherming van de bijzonder gevoelige aard van de informatie is
een dermate hoog beschermingsniveau nodig dat dit niveau niet afdoende
kan worden verzekerd via elektronische instrumenten of middelen die
algemeen beschikbaar zijn voor ondernemers of die ondernemers via
alternatieve toegangsmiddelen ter beschikking kunnen worden gesteld.
In deze gevallen worden de betreffende delen van de inschrijving ingediend per post
of via een andere geschikte vervoerder, eventueel in combinatie met indiening langs
elektronische weg.
5.28.2

De eerste inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is
ondertekend door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;

EU

5.28.2

De eerste inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is
ondertekend door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;

ARW 2016 | mei 2016 | 193

b.

bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

b.

bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

5.28.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de eerste
inschrijving betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in
percelen, op welk perceel of op welke combinatie van percelen.

5.28.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de eerste
inschrijving betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in
percelen, op welk perceel of op welke combinatie van percelen.

5.28.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de aankondiging
heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven, moet voor
elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende bescheiden
worden ingediend.

5.28.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de aankondiging
heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven, moet voor
elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende bescheiden
worden ingediend.

5.28.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

5.28.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

5.28.6

Een eerste inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens
die nodig zijn voor de beoordeling van de eerste inschrijving uiterlijk op het uiterste
tijdstip voor de ontvangst van de eerste inschrijvingen door de aanbesteder zijn
ontvangen.

5.28.6

Een eerste inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens
die nodig zijn voor de beoordeling van de eerste inschrijving uiterlijk op het uiterste
tijdstip voor de ontvangst van de eerste inschrijvingen door de aanbesteder zijn
ontvangen.

5.28.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
eerste inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst
van de eerste inschrijving door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is
niet verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

5.28.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
eerste inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst
van de eerste inschrijving door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is
niet verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

ARW 2016 | mei 2016 | 194

5.29

Gezamenlijke inschrijving

5.29

Gezamenlijke inschrijving

5.29.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

5.29.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

5.29.2

Tenzij de aanbesteder in de aankondiging anders bepaalt, zijn twee of meer
ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de nakoming
van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

5.29.2

Tenzij de aanbesteder in de aankondiging anders bepaalt, zijn twee of meer
ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de nakoming
van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

5.29

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

5.29

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

5.30.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn eerste inschrijving aan te geven welk gedeelte van
de opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

5.30.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn eerste inschrijving aan te geven welk gedeelte van
de opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

5.29.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

5.29.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

5.30.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 5.29.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 5.29.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

5.30.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 5.29.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 5.29.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

5.30.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 5.30.2 en 5.30.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder

5.30.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 5.30.2 en 5.30.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
ARW 2016 | mei 2016 | 195

c.
d.

rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

c.
d.

rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

5.30.5

5.30.5
Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
5.13.1 tot en met 5.13.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 5.13.7
bekend is geworden;
d. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

5.31

Varianten van de inschrijver

5.31.1

5.31.1
De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

5.31.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de aankondiging heeft
vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

5.31.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de aankondiging heeft
vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

5.31.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de aankondiging of in
de voor aanmelding of eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan welke
minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden ingediend en of
varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een inschrijving die
geen variant is, is ingediend.

5.31.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de aankondiging of in
de voor aanmelding of eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan welke
minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden ingediend en of
varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een inschrijving die
geen variant is, is ingediend.

5.31.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de

5.31.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de

5.31

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
5.13.1 tot en met 5.13.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 5.13.7
bekend is geworden;
d. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

Varianten van de inschrijver

ARW 2016 | mei 2016 | 196

variant inhoudt.

variant inhoudt.

5.31.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

5.31.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

5.32

Varianten van de aanbesteder

5.32

Varianten van de aanbesteder

5.32.1

Indien in de aankondiging of in de voor aanmelding of eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken varianten van de aanbesteder als zodanig worden
omschreven, staat het een inschrijver vrij om op een of meer varianten in te
schrijven, tenzij inschrijving op alle varianten verplicht is gesteld.

5.32.1

Indien in de aankondiging of in de voor aanmelding of eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken varianten van de aanbesteder als zodanig worden
omschreven, staat het een inschrijver vrij om op een of meer varianten in te
schrijven, tenzij inschrijving op alle varianten verplicht is gesteld.

5.32.2

5.32.2
Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk
aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

5.33

Opening van de eerste inschrijving

5.33

Opening van de eerste inschrijving

5.33.1

De aanbesteder opent de eerste inschrijving niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de eerste inschrijving is verstreken.

5.33.1

De aanbesteder opent de eerste inschrijving niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de eerste inschrijving is verstreken.

5.33.2

Van het openen van de eerste inschrijving wordt proces-verbaal opgemaakt. Het
proces-verbaal van opening van de eerste inschrijving bevat ten minste de volgende
gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de eerste inschrijving;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
f. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
g. de naam, functie en handtekening van degene die de eerste inschrijving
heeft geopend;
h. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

5.33.2

Van het openen van de eerste inschrijving wordt proces-verbaal opgemaakt. Het
proces-verbaal van opening van de eerste inschrijving bevat ten minste de volgende
gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de eerste inschrijving;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
f. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
g. de naam, functie en handtekening van degene die de eerste inschrijving
heeft geopend;
h. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

5.33.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

5.33.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk
aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

ARW 2016 | mei 2016 | 197

5.34

Ongeldigheid van de inschrijving

5.34

Ongeldigheid van de inschrijving

5.34.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken, is ongeldig.

5.34.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken, is ongeldig.

5.35

Uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen

5.35

Uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen

5.35.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de inschrijvers een uitnodiging tot
deelneming aan de onderhandelingen te zenden, nodigt hij uit:
a. in het geval als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel b of 5.1.3 onderdeel b: de
inschrijvers die bij de voorafgaande procedure een aan de formele eisen
beantwoordende inschrijving hebben gedaan;
b. in de gevallen als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel a of 5.1.3 onderdeel a:
de inschrijvers die een inschrijving hebben gedaan overeenkomstig de
voorgaande artikelen.

5.35.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de inschrijvers een uitnodiging tot
deelneming aan de onderhandelingen te zenden, nodigt hij uit:
a. in het geval als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel b of 5.1.3 onderdeel b: de
inschrijvers die bij de voorafgaande procedure een aan de formele eisen
beantwoordende inschrijving hebben gedaan;
b. in de gevallen als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel a of 5.1.3 onderdeel a:
de inschrijvers die een inschrijving hebben gedaan overeenkomstig de
voorgaande artikelen.

5.35.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van inschrijver schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen
verzendt.

5.35.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van inschrijver schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen
verzendt.

5.35.3

Indien een uitgesloten of afgewezen inschrijver bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzenddatum van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

5.35.3

Indien een uitgesloten of afgewezen inschrijver bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzenddatum van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

5.35.4

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen inschrijvers gelijktijdig
en schriftelijk uit tot deelneming aan de onderhandelingen.

5.35.4

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen inschrijvers gelijktijdig
en schriftelijk uit tot deelneming aan de onderhandelingen.

5.35.5

In de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen neemt de aanbesteder ten 5.35.5
minste de volgende informatie op:
a. de datum en het adres van de eerste onderhandeling;
b. de te gebruiken taal of talen.

In de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen neemt de aanbesteder ten
minste de volgende informatie op:
a. de datum en het adres van de eerste onderhandeling;
b. de te gebruiken taal of talen.

5.35.6

Indien de onderhandeling door toepassing van de gunningscriteria in opeenvolgende
fasen verloopt zodat het aantal inschrijvingen waarover moet worden onderhandeld
wordt beperkt, vermeldt de aanbesteder dat in de uitnodiging tot deelneming aan de
onderhandeling, tenzij hij dit al in de aankondiging heeft vermeld.

5.35.6

Indien de onderhandeling door toepassing van de gunningscriteria in opeenvolgende
fasen verloopt zodat het aantal inschrijvingen waarover moet worden onderhandeld
wordt beperkt, vermeldt de aanbesteder dat in de uitnodiging tot deelneming aan de
onderhandeling, tenzij hij dit al in de aankondiging heeft vermeld.

5.36

Onderhandelingen

5.36

Onderhandelingen

5.36.1

Tenzij de aanbesteder besluit de opdracht te gunnen op basis van de eerste

5.36.1

Tenzij de aanbesteder besluit de opdracht te gunnen op basis van de eerste
ARW 2016 | mei 2016 | 198

inschrijving, onderhandelt de aanbesteder met de inschrijvers over hun eerste en
eventueel daaropvolgende inschrijvingen, met uitzondering van de definitieve
inschrijving, om de inhoud ervan te verbeteren, met dien verstande dat niet wordt
onderhandeld over de gunningscriteria en de minimumeisen.

inschrijving, onderhandelt de aanbesteder met de inschrijvers over hun eerste en
eventueel daaropvolgende inschrijvingen, met uitzondering van de definitieve
inschrijving, om de inhoud ervan te verbeteren, met dien verstande dat niet wordt
onderhandeld over de gunningscriteria en de minimumeisen.

5.36.2

Als basis voor de eerste onderhandeling dient:
a. in het geval als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel b of 5.1.3 onderdeel b: de
bij de voorafgaande procedure ingediende inschrijving;
b. in de gevallen als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel a of 5.1.3 onderdeel b:
de overeenkomstig de voorgaande artikelen gedane eerste inschrijving.

5.36.2

Als basis voor de eerste onderhandeling dient:
a. in het geval als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel b of 5.1.3 onderdeel b: de
bij de voorafgaande procedure ingediende inschrijving;
b. in de gevallen als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel a of 5.1.3 onderdeel b:
de overeenkomstig de voorgaande artikelen gedane eerste inschrijving.

5.36.3

De aanbesteder stelt alle inschrijvers wier inschrijving niet na afronding van een fase
als bedoeld in artikel 5.35.6, is afgewezen, in kennis van andere wijzigingen in de
technische specificaties of de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken dan
die waarbij de minimumeisen worden vastgesteld, waarna die inschrijvers voldoende
tijd krijgen om hun inschrijving naar aanleiding van deze wijzigingen, indien nodig,
aan te passen en opnieuw in te dienen.

5.36.3

De aanbesteder stelt alle inschrijvers wier inschrijving niet na afronding van een fase
als bedoeld in artikel 5.35.6, is afgewezen, in kennis van andere wijzigingen in de
technische specificaties of de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken dan
die waarbij de minimumeisen worden vastgesteld, waarna die inschrijvers voldoende
tijd krijgen om hun inschrijving naar aanleiding van deze wijzigingen, indien nodig,
aan te passen en opnieuw in te dienen.

5.36.4

De aanbesteder verstrekt vertrouwelijke inlichtingen die een inschrijver met wie hij
onderhandelt aan hem heeft verstrekt, slechts aan de andere deelnemers, indien de
betreffende deelnemer daarvoor toestemming heeft gegeven. In het verzoek om
toestemming van de betreffende deelnemer geeft de aanbesteder aan welke
specifieke inlichtingen hij wil verstrekken.

5.36.4

De aanbesteder verstrekt vertrouwelijke inlichtingen die een inschrijver met wie hij
onderhandelt aan hem heeft verstrekt, slechts aan de andere deelnemers, indien de
betreffende deelnemer daarvoor toestemming heeft gegeven. In het verzoek om
toestemming van de betreffende deelnemer geeft de aanbesteder aan welke
specifieke inlichtingen hij wil verstrekken.

5.36.5

De aanbesteder waarborgt tijdens de onderhandelingen de gelijke behandeling van
alle inschrijvers en verstrekt geen informatie die een of meer inschrijvers kan
bevoordelen boven andere.

5.36.5

De aanbesteder waarborgt tijdens de onderhandelingen de gelijke behandeling van
alle inschrijvers en verstrekt geen informatie die een of meer inschrijvers kan
bevoordelen boven andere.

5.36.6

Op verzoek van een betrokken inschrijver stelt de aanbesteder de inschrijver zo
spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen 15 dagen na ontvangst van zijn schriftelijk
verzoek, in kennis van het verloop en de voortgang van de onderhandelingen met de
inschrijvers.

5.36.6

Op verzoek van een betrokken inschrijver stelt de aanbesteder de inschrijver zo
spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen 15 dagen na ontvangst van zijn schriftelijk
verzoek, in kennis van het verloop en de voortgang van de onderhandelingen met de
inschrijvers.

5.36.7

De aanbesteder draagt er zorg voor dat in de slotfase het aantal oplossingen zodanig 5.36.7
is dat een daadwerkelijke mededinging kan worden gewaarborgd, voor zover er een
voldoende aantal geschikte oplossingen of inschrijvers is.

De aanbesteder draagt er zorg voor dat in de slotfase het aantal oplossingen zodanig
is dat een daadwerkelijke mededinging kan worden gewaarborgd, voor zover er een
voldoende aantal geschikte oplossingen of inschrijvers is.

5.36.7

Indien de aanbesteder de onderhandelingen afsluit stelt hij de resterende inschrijvers
daarvan in kennis en stelt hij een gemeenschappelijke termijn vast voor de indiening
van de definitieve inschrijving.

5.36.7

Indien de aanbesteder de onderhandelingen afsluit stelt hij de resterende inschrijvers
daarvan in kennis en stelt hij een gemeenschappelijke termijn vast voor de indiening
van de definitieve inschrijving.

5.37

Definitieve inschrijving

5.37

Definitieve inschrijving
ARW 2016 | mei 2016 | 199

5.37.1

Nadat de aanbesteder de onderhandelingen heeft beëindigd en de deelnemers
daarvan op de hoogte heeft gesteld, verzoekt hij de resterende deelnemers
gelijktijdig en schriftelijk om hun definitieve inschrijving in te dienen op basis van de
tijdens de onderhandeling besproken oplossingen.

5.37.1

Nadat de aanbesteder de onderhandelingen heeft beëindigd en de deelnemers
daarvan op de hoogte heeft gesteld, verzoekt hij de resterende deelnemers
gelijktijdig en schriftelijk om hun definitieve inschrijving in te dienen op basis van de
tijdens de onderhandeling besproken oplossingen.

5.37.2

Indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, dient de inschrijver bij de
definitieve inschrijving een verklaring over te leggen dat het resultaat van de
onderhandelingen niet tot stand is gekomen onder invloed van een overeenkomst,
besluit of gedraging in strijd met het Nederlandse of Europese mededingingsrecht.
Deze verklaring, ingericht volgens het in Deel II opgenomen Model K, dient
ondertekend te zijn door een bestuurder die ter zake de inschrijver rechtsgeldig
vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een samenwerkingsverband van
ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke verklaring van een bestuurder
van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig indien een vereiste verklaring
ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

5.37.2

Indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, dient de inschrijver bij de
definitieve inschrijving een verklaring over te leggen dat het resultaat van de
onderhandelingen niet tot stand is gekomen onder invloed van een overeenkomst,
besluit of gedraging in strijd met het Nederlandse of Europese mededingingsrecht.
Deze verklaring, ingericht volgens het in Deel II opgenomen Model K, dient
ondertekend te zijn door een bestuurder die ter zake de inschrijver rechtsgeldig
vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een samenwerkingsverband van
ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke verklaring van een bestuurder
van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig indien een vereiste verklaring
ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

5.37.3

Een definitieve inschrijving waaraan andere voorwaarden zijn verbonden dan die
waarover tijdens de onderhandelingen overeenstemming is bereikt, is ongeldig.

5.37.3

Een definitieve inschrijving waaraan andere voorwaarden zijn verbonden dan die
waarover tijdens de onderhandelingen overeenstemming is bereikt, is ongeldig.

5.38

Termijn van gestanddoening

5.38

Termijn van gestanddoening

5.38.1

5.38.1
Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 5.38.3 moet de inschrijver de definitieve
inschrijving gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn
voor het indienen van de definitieve inschrijving is verstreken of, in voorkomend
geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de aankondiging
of in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is
gesteld.

Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 5.38.3 moet de inschrijver de definitieve
inschrijving gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn
voor het indienen van de definitieve inschrijving is verstreken of, in voorkomend
geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de aankondiging
of in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is
gesteld.

5.38.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

5.38.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

5.38.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 5.42.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

5.38.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 5.42.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

5.39

Abnormaal lage inschrijving

5.39

Abnormaal lage inschrijving

5.39.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in

5.39.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
ARW 2016 | mei 2016 | 200

overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

5.39.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
e. de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
f. het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 5.30.

5.39.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
e. de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
f. het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 5.30.

5.39.3

5.39.3
Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

5.39.4

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder die in een situatie als bedoeld in
artikel 5.39.3 een inschrijving afwijst, de Europese Commissie daarvan in kennis.

EU
5.39.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 5.29.2 bedoelde
elementen.

5.39.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 5.29.2 bedoelde
elementen.

5.39.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

5.39.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

5.40

Elektronische veiling

5.40

Elektronische veiling

5.40.1

De aanbesteder kan na de definitieve inschrijving de gunningsbeslissing vooraf laten

5.40.1

De aanbesteder kan na de definitieve inschrijving de gunningsbeslissing vooraf laten
ARW 2016 | mei 2016 | 201

gaan door een elektronische veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken, met name de technische specificaties, nauwkeurig
is opgesteld.

gaan door een elektronische veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken, met name de technische specificaties, nauwkeurig
is opgesteld.

5.40.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

5.40.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

5.40.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de definitieve
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

5.40.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de definitieve
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

5.40.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke definitieve
inschrijving hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden
uitgenodigd tot deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe
waarden in te dienen. Een definitieve inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze wordt ingediend door een inschrijver:
1. die de aanbesteder op grond van artikel 5.13 niet moet of wil uitsluiten,
en
2. die voldoet aan de door de aanbesteder gestelde geschiktheidseisen
als bedoeld in de artikelen 5.15 tot en met 5.19,
b. deze voldoet aan de technische specificaties,
c. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
d. deze tijdig is ingediend,
e. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
f. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,
g. deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
h. deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

5.40.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke definitieve
inschrijving hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden
uitgenodigd tot deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe
waarden in te dienen. Een definitieve inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze wordt ingediend door een inschrijver:
1. die de aanbesteder op grond van artikel 5.13 niet moet of wil uitsluiten,
en
2. die voldoet aan de door de aanbesteder gestelde geschiktheidseisen
als bedoeld in de artikelen 5.15 tot en met 5.19,
b. deze voldoet aan de technische specificaties,
c. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
d. deze tijdig is ingediend,
e. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
f. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,
g. deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
h. deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

5.40.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

5.40.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

5.40.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,

5.40.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,

ARW 2016 | mei 2016 | 202

b.
c.

d.
e.

f.

g.

voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in
voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een
bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;
of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 5.40.12;
relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

b.
c.

d.
e.

f.

g.

voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in
voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een
bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;
of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 5.40.12;
relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

5.40.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

5.40.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

5.40.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

5.40.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

5.40.9

5.40.9
Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de
uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de definitieve inschrijving van
de betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de
uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de definitieve inschrijving van
de betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

5.40.10

In de formule als bedoeld in artikel 5.40.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het
gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend als bedoeld in artikel 5.6.9;
daartoe moeten eventuele marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden
uitgedrukt.

5.40.10

In de formule als bedoeld in artikel 5.40.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het
gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend als bedoeld in artikel 5.6.9;
daartoe moeten eventuele marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden
uitgedrukt.

5.40.11

Indien de aanbesteder varianten toestaat, verstrekt de aanbesteder een afzonderlijke
formule voor elke variant.

5.40.11

Indien de aanbesteder varianten toestaat, verstrekt de aanbesteder een afzonderlijke
formule voor elke variant.

5.40.12

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan

5.40.12

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan

ARW 2016 | mei 2016 | 203

alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de
aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.

alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de
aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.

5.40.13

De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de
elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.

5.40.13

De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de
elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.

5.40.14

De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in
geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.

5.40.14

De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in
geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.

5.40.15

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.

5.40.15

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.

5.40.16

Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de
gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 5.41 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

5.40.16

Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de
gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 5.41 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

5.41

Gunningsbeslissing

5.41

Gunningsbeslissing

5.41.1

De aanbesteder toetst de definitieve inschrijvingen of, in voorkomend geval, de
resultaten van de veiling aan de door hem in de aankondiging en de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatieeisen en beoordeelt de inschrijvingen op grond het door hem gestelde
gunningscriterium. De aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de
juistheid van de door de inschrijvers verstrekte informatie en bewijsmiddelen. In het
geval als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel b of 5.1.3 onderdeel b gelden de
gunningscriteria die in de voorafgaande procedure zijn vastgesteld.

5.41.1

De aanbesteder toetst de definitieve inschrijvingen of, in voorkomend geval, de
resultaten van de veiling aan de door hem in de aankondiging en de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatieeisen en beoordeelt de inschrijvingen op grond het door hem gestelde
gunningscriterium. De aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de
juistheid van de door de inschrijvers verstrekte informatie en bewijsmiddelen. In het
geval als bedoeld in artikel 5.1.2 onderdeel b of 5.1.3 onderdeel b gelden de
gunningscriteria die in de voorafgaande procedure zijn vastgesteld.

5.41.2

Indien de definitieve inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van
het gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van

5.41.2

Indien de definitieve inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van
het gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van
ARW 2016 | mei 2016 | 204

wie van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er
tijdig van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door
wie de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij
gemachtigde tegenwoordig te zijn.

wie van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er
tijdig van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door
wie de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij
gemachtigde tegenwoordig te zijn.
5.41.3
NL

Indien bij de nationale aanbesteding de prijs van de meest gerede inschrijving hoger
is dan het door de aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd
voor de aanvang van de aanbestedingsprocedure, kan de aanbesteder deze
inschrijving als onaanvaardbaar aanmerken en de procedure vervolgen met de
mededingingsprocedure met onderhandeling of de procedure van de
concurrentiegerichte dialoog.

5.41.4

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde gegadigden en eventuele
betrokken gegadigden zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per
fax of elektronisch bericht, in kennis van de beslissingen die zijn genomen op grond
van de artikelen 5.41.1 tot en met 5.41.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om
de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 5.42.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 5.10.6 en 5.10.11, de redenen
voor zijn beslissing dat de definitieve inschrijving niet gelijkwaardig is aan of
niet voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
Een betrokken gegadigde is iedere gegadigde aan wie de aanbesteder geen
informatie over de afwijzing van zijn verzoek tot deelneming ter beschikking heeft
gesteld voordat de betrokken inschrijvers in kennis werden gesteld van de
gunningsbeslissing.

5.41.4

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde gegadigden en eventuele
betrokken gegadigden zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per
fax of elektronisch bericht, in kennis van de beslissingen die zijn genomen op grond
van de artikelen 5.41.1 tot en met 5.41.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om
de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 5.42.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 5.10.6 en 5.10.11, de redenen
voor zijn beslissing dat de definitieve inschrijving niet gelijkwaardig is aan of
niet voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
Een betrokken gegadigde is iedere gegadigde aan wie de aanbesteder geen
informatie over de afwijzing van zijn verzoek tot deelneming ter beschikking heeft
gesteld voordat de betrokken inschrijvers in kennis werden gesteld van de
gunningsbeslissing.

5.41.5

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

5.41.5

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

5.41.6

5.41.6
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

ARW 2016 | mei 2016 | 205

5.42

Opdracht

5.42

Opdracht

5.42.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

5.42.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

5.42.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum
van de mededeling als bedoeld in artikel 5.41.4. Indien de aanbesteder slechts één
definitieve inschrijving heeft ontvangen en er geen betrokken gegadigden zijn, hoeft
de termijn van 20 dagen niet in acht te worden genomen.

5.42.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum
van de mededeling als bedoeld in artikel 5.41.4. Indien de aanbesteder slechts één
definitieve inschrijving heeft ontvangen en er geen betrokken gegadigden zijn, hoeft
de termijn van 20 dagen niet in acht te worden genomen.

5.42.3

5.42.3
Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 5.41.4 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 5.41.4 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

5.42.4

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met
betrekking tot de in de artikelen 5.13 en 5.15 tot en met 5.18 bedoelde gegevens en
bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver
verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt
niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan
verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover
de aanbesteder reeds beschikt.

5.42.4

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met
betrekking tot de in de artikelen 5.13 en 5.15 tot en met 5.18 bedoelde gegevens en
bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver
verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt
niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan
verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover
de aanbesteder reeds beschikt.

5.42.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

5.42.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

5.42.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 5.42.5.

5.42.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 5.42.5.

5.43

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

5.43

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

5.43.1

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
de Europese Commissie uiterlijk 30 dagen na verlening van de opdracht een
aankondiging betreffende de resultaten van de procedure toe via het elektronische
systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van
de aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.

EU

ARW 2016 | mei 2016 | 206

5.43.2
NL

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
een aankondiging betreffende de resultaten van de procedure uiterlijk 48 dagen na
verlening van de opdracht bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de
aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.

5.43.3

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

5.43.3

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

5.43.4

5.43.4
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

5.43.5

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde opdracht kunnen
aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging van ontvangst van de Europese
Commissie.

EU

5.43.6
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging van de
gegunde opdracht of de inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat
deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de aankondiging die aan
de Europese Commissie is toegezonden en doet hij dit niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de aankondiging is
geïnformeerd over de bekendmaking.

5.43.7

5.43.7
De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

5.44

Proces-verbaal van opdrachtverlening

5.44

De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

Proces-verbaal van opdrachtverlening
ARW 2016 | mei 2016 | 207

5.44.1
EU

5.44.2
EU

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder een proces-verbaal van de
opdrachtverlening op dat, indien van toepassing, ten minste het volgende bevat:
a. de naam en het adres van de aanbesteder;
b. het voorwerp en de waarde van de opdracht;
c. de namen van de uitgenodigde gegadigden, met motivering van die keuze;
d. de namen van de uitgesloten en afgewezen gegadigden en inschrijvers met
motivering van die uitsluiting of afwijzing;
e. of er nadere inlichtingen in geval van een rechtmatig commercieel belang
zijn die op verzoek van een ondernemer geen deel hebben uitgemaakt van
de nota van inlichtingen inschrijvingsfase;
f. de redenen voor de afwijzing van abnormaal laag bevonden inschrijvingen;
g. de naam van de uitgekozen inschrijver en de motivering van de keuze voor
zijn inschrijving, en, indien bekend, zowel het gedeelte van de opdracht dat
de uitgekozen inschrijver voornemens is aan derden in onderaanneming te
geven als de namen van de voornaamste onderaannemers;
h. de omstandigheden als bedoeld in artikel 5.1.2 die de toepassing van deze
procedure rechtvaardigen;
i.
de redenen voor het gebruik van andere dan elektronische middelen bij het
indienen van inschrijvingen;
j.
de maatregelen als bedoeld in artikel 5.14.1;
k. vastgestelde belangenconflicten en een beschrijving van door de
aanbesteder genomen passende maatregelen als bedoeld in artikel 5.14.3;
l.
de redenen waarom de aanbesteder besloten heeft de opdracht niet te
verlenen.
Indien bij de Europese aanbesteding gegevens als bedoeld in artikel 5.44.1 vermeld
staan in de Aankondiging van een gegunde opdracht, kan de aanbesteder in het
proces-verbaal verwijzen naar die aankondiging.

5.45

Geschillen

5.45

Geschillen

5.45.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

5.45.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 208

6

Onderhandelingsprocedure zonder aankondiging

6

Onderhandelingsprocedure zonder aankondiging

6.1

Omschrijving

6.1

Omschrijving

6.1.1

Een aanbesteding volgens de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging is
een aanbesteding waarbij de aanbesteder met door hem gekozen ondernemers
overleg pleegt en door onderhandelingen met een of meer van hen de voorwaarden
voor de opdracht vaststelt.

6.1.1

Een aanbesteding volgens de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging is
een aanbesteding waarbij de aanbesteder met door hem gekozen ondernemers
overleg pleegt en door onderhandelingen met een of meer van hen de voorwaarden
voor de opdracht vaststelt.

6.1.2

Bij de Europese procedure kan de aanbesteder de onderhandelingsprocedure
zonder aankondiging toepassen:
a. indien, in het kader van een openbare of niet-openbare procedure, geen of
geen geschikte inschrijvingen of geen of geen geschikte verzoeken om een
uitnodiging tot deelneming zijn ingediend, mits de oorspronkelijke
voorwaarden van de opdracht niet wezenlijk worden gewijzigd en de
Commissie op haar verzoek een verslag wordt overgelegd,
b. indien de opdracht slechts door een bepaalde ondernemer kan worden
verricht, omdat:
1. de aanbesteding als doel heeft het vervaardigen of verwerven van een
uniek kunstwerk of een unieke artistieke prestatie,
2. mededinging om technische redenen ontbreekt, of

EU

ARW 2016 | mei 2016 | 209

3.

c.

uitsluitende rechten, met inbegrip van intellectuele-eigendomsrechten,
moeten worden beschermd en geen redelijk alternatief of substituut
bestaat, of
voor zover zulks strikt noodzakelijk is, ingeval de termijnen voor de
openbare procedure of de niet-openbare procedure dan wel voor de
mededingingsprocedure met onderhandeling wegens dwingende spoed, als
gevolg van gebeurtenissen die door de aanbesteder niet konden worden
voorzien en niet aan de aanbesteder te wijten zijn, niet in acht kunnen
worden genomen.
6.1.3
NL

Bij de nationale procedure kan de aanbesteder de onderhandelingsprocedure zonder
aankondiging toepassen:
a. indien, in het kader van een eerdere procedure, geen of geen geschikte
inschrijvingen of geen of geen geschikte verzoeken om een uitnodiging tot
deelneming zijn ingediend, mits de oorspronkelijke voorwaarden van de
opdracht niet wezenlijk worden gewijzigd;
b. indien de opdracht slechts door een bepaalde ondernemer kan worden
verricht, omdat:
1. de aanbesteding als doel heeft het vervaardigen of verwerven van een
uniek kunstwerk of een unieke artistieke prestatie,
2. mededinging om technische redenen ontbreekt, of
3. uitsluitende rechten, met inbegrip van intellectuele-eigendomsrechten,
moeten worden beschermd en geen redelijk alternatief of substituut
bestaat, of
c. voor zover zulks strikt noodzakelijk is, ingeval de termijnen voor de
openbare procedure of de niet-openbare procedure dan wel voor de
mededingingsprocedure met onderhandeling wegens dwingende spoed, als
gevolg van gebeurtenissen die door de aanbesteder niet konden worden
voorzien en niet aan de aanbesteder te wijten zijn, niet in acht kunnen
worden genomen.

6.1.4

Voor de toepassing van dit artikel wordt:
a. een inschrijving ongeschikt geacht indien zij niet relevant is voor de
opdracht, omdat zij, zonder ingrijpende wijzigingen, kennelijk niet voorziet in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken omschreven behoeften
en eisen van de aanbesteder;
b. een verzoek tot deelneming ongeschikt geacht indien de betrokken
ondernemer overeenkomstig artikel 6.12 moet of kan worden uitgesloten of
niet aan de door de aanbesteder gestelde geschiktheidseisen voldoet.

6.1.4

Voor de toepassing van dit artikel wordt:
a. een inschrijving ongeschikt geacht indien zij niet relevant is voor de
opdracht, omdat zij, zonder ingrijpende wijzigingen, kennelijk niet voorziet in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken omschreven behoeften
en eisen van de aanbesteder;
b. een verzoek tot deelneming ongeschikt geacht indien de betrokken
ondernemer overeenkomstig artikel 6.12 moet of kan worden uitgesloten of
niet aan de door de aanbesteder gestelde geschiktheidseisen voldoet.

6.1.5

Artikel 6.1.2, onderdeel b, onder 2° en 3° of 6.1.3, onderdeel b, onder 2° en 3° is
uitsluitend van toepassing indien er geen redelijk alternatief of substituut bestaat en

6.1.5

Artikel 6.1.2, onderdeel b, onder 2° en 3° of 6.1.3, onderdeel b, onder 2° en 3° is
uitsluitend van toepassing indien er geen redelijk alternatief of substituut bestaat en

ARW 2016 | mei 2016 | 210

het ontbreken van mededinging niet het gevolg is van een kunstmatige beperking
van de voorwaarden van de aanbesteding.

het ontbreken van mededinging niet het gevolg is van een kunstmatige beperking
van de voorwaarden van de aanbesteding.

6.1.6

De aanbesteder kan de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging toepassen:
a. voor opdrachten voor leveringen, indien het producten betreft die uitsluitend
voor onderzoek, proefneming, studie of ontwikkeling worden vervaardigd en
waarvan de productie niet in grote hoeveelheden plaatsvindt met het doel
de commerciële haalbaarheid van het product vast te stellen of de kosten
van onderzoek en ontwikkeling te delgen,
b. voor door de oorspronkelijke leverancier verrichte aanvullende leveringen
die bestemd zijn:
1. voor gedeeltelijke vernieuwing van leveringen of installaties, of
2. voor de uitbreiding van bestaande leveringen of installaties, indien
verandering van leverancier de aanbesteder ertoe zou verplichten
leveringen te verwerken met andere technische eigenschappen, die
niet verenigbaar zijn met de technische eigenschappen van reeds
verworven leveringen of zich bij gebruik en onderhoud van de te
verwerven leveringen onevenredige technische moeilijkheden
voordoen, mits de looptijd van deze opdrachten voor leveringen en
nabestellingen niet langer is dan 3 jaar,
c. voor op een grondstoffenmarkt genoteerde en aangekochte leveringen, of
d. voor de aankoop van leveringen of diensten tegen bijzonder gunstige
voorwaarden bij een leverancier die definitief zijn handelsactiviteit stopzet,
bij curatoren of vereffenaars van een faillissement of een vonnis of bij de
toepassing van de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen of een in
andere nationale regelgeving bestaande vergelijkbare procedure.

6.1.6

De aanbesteder kan de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging toepassen:
a. voor opdrachten voor leveringen, indien het producten betreft die uitsluitend
voor onderzoek, proefneming, studie of ontwikkeling worden vervaardigd en
waarvan de productie niet in grote hoeveelheden plaatsvindt met het doel
de commerciële haalbaarheid van het product vast te stellen of de kosten
van onderzoek en ontwikkeling te delgen,
b. voor door de oorspronkelijke leverancier verrichte aanvullende leveringen
die bestemd zijn:
1. voor gedeeltelijke vernieuwing van leveringen of installaties, of
2. voor de uitbreiding van bestaande leveringen of installaties, indien
verandering van leverancier de aanbesteder ertoe zou verplichten
leveringen te verwerken met andere technische eigenschappen, die
niet verenigbaar zijn met de technische eigenschappen van reeds
verworven leveringen of zich bij gebruik en onderhoud van de te
verwerven leveringen onevenredige technische moeilijkheden
voordoen, mits de looptijd van deze opdrachten voor leveringen en
nabestellingen niet langer is dan 3 jaar,
c. voor op een grondstoffenmarkt genoteerde en aangekochte leveringen, of
d. voor de aankoop van leveringen of diensten tegen bijzonder gunstige
voorwaarden bij een leverancier die definitief zijn handelsactiviteit stopzet,
bij curatoren of vereffenaars van een faillissement of een vonnis of bij de
toepassing van de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen of een in
andere nationale regelgeving bestaande vergelijkbare procedure.

6.1.7

6.1.7
De aanbesteder kan voor opdrachten voor diensten de onderhandelingsprocedure
zonder aankondiging toepassen indien die opdracht voortvloeit uit een procedure van
een prijsvraag en volgens de toepasselijke voorschriften aan de winnaar of aan een
van de winnaars van die prijsvraag dient te worden verleend en de aanbesteder alle
winnaars van de prijsvraag tot de onderhandelingen uitnodigt.

De aanbesteder kan voor opdrachten voor diensten de onderhandelingsprocedure
zonder aankondiging toepassen indien die opdracht voortvloeit uit een procedure van
een prijsvraag en volgens de toepasselijke voorschriften aan de winnaar of aan een
van de winnaars van die prijsvraag dient te worden verleend en de aanbesteder alle
winnaars van de prijsvraag tot de onderhandelingen uitnodigt.

6.1.8

De aanbesteder kan voor nieuwe opdrachten voor werken of diensten gedurende
een periode van 3 jaar volgend op de verlening van de oorspronkelijke opdracht de
onderhandelingsprocedure zonder aankondiging toepassen voor zover deze werken
of diensten bestaan uit herhaling van soortgelijke werken of diensten die door
dezelfde aanbesteder worden toevertrouwd aan de ondernemer waaraan de
oorspronkelijke opdracht werd verleend, en:
a. deze werken of diensten overeenstemmen met een basisproject waarvoor
de oorspronkelijke opdracht is gegund met toepassing van de openbare
procedure, de niet-openbare procedure, de concurrentiegerichte dialoog, de

De aanbesteder kan voor nieuwe opdrachten voor werken of diensten gedurende
een periode van 3 jaar volgend op de verlening van de oorspronkelijke opdracht de
onderhandelingsprocedure zonder aankondiging toepassen voor zover deze werken
of diensten bestaan uit herhaling van soortgelijke werken of diensten die door
dezelfde aanbesteder worden toevertrouwd aan de ondernemer waaraan de
oorspronkelijke opdracht werd verleend, en:
a. deze werken of diensten overeenstemmen met een basisproject waarvoor
de oorspronkelijke opdracht is gegund met toepassing van de openbare
procedure, de niet-openbare procedure, de concurrentiegerichte dialoog, de

6.1.8

ARW 2016 | mei 2016 | 211

b.

c.

d.

mededingingsprocedure met onderhandeling, de procedure van het
innovatiepartnerschap of de procedure voor sociale en andere specifieke
diensten,
de aanbesteder reeds bij het basisproject waarvoor de oorspronkelijke
opdracht is gegund de omvang van de aanvullende werken of diensten en
de voorwaarden waaronder deze worden gegund, vermeldde,
de aanbesteder reeds in de aankondiging van de aanbesteding van het
basisproject vermeldde dat een procedure zonder aankondiging kan worden
toegepast, en
de aanbesteder bij de aanbesteding van het basisproject voor de
toepassing van de drempelwaarden eveneens het totale voor de volgende
werken of diensten geraamde bedrag in aanmerking neemt.

6.2

Communicatiemiddelen

6.2.1

Bij de Europese aanbesteding vindt de communicatie en informatie-uitwisseling
tussen de aanbesteder en ondernemers plaats met behulp van elektronische
middelen.

EU

b.

c.

d.

mededingingsprocedure met onderhandeling, de procedure van het
innovatiepartnerschap of de procedure voor sociale en andere specifieke
diensten,
de aanbesteder reeds bij het basisproject waarvoor de oorspronkelijke
opdracht is gegund de omvang van de aanvullende werken of diensten en
de voorwaarden waaronder deze worden gegund, vermeldde,
de aanbesteder reeds in de aankondiging van de aanbesteding van het
basisproject vermeldde dat een procedure zonder aankondiging kan worden
toegepast, en
de aanbesteder bij de aanbesteding van het basisproject voor de
toepassing van de drempelwaarden eveneens het totale voor de volgende
werken of diensten geraamde bedrag in aanmerking neemt.

6.2

Communicatiemiddelen

6.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken en inschrijvingen.
Mondelinge communicatie kan worden gebruikt voor de onderhandeling als bedoeld
in artikel 6.31. De aanbesteder documenteert de mondelinge communicatie met
inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de inhoud en beoordeling van de
inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

6.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken en inschrijvingen.
Mondelinge communicatie kan worden gebruikt voor de onderhandeling als bedoeld
in artikel 6.31. De aanbesteder documenteert de mondelinge communicatie met
inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de inhoud en beoordeling van de
inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

6.3

Uitnodiging tot eerste inschrijving

6.3

Uitnodiging tot eerste inschrijving

6.3.1

De aanbesteder nodigt de ondernemers gelijktijdig en schriftelijk uit tot eerste
inschrijving.

6.3.1

De aanbesteder nodigt de ondernemers gelijktijdig en schriftelijk uit tot eerste
inschrijving.

6.3.2

In de uitnodiging tot eerste inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de
volgende informatie op:
a. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen;
b. het internetadres en in voorkomend geval het postadres waar de
inschrijvingen of onderdelen van de inschrijvingen moeten worden
ingediend en de wijze waarop zij moeten worden ingediend;
c. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
d. in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de

6.3.2

In de uitnodiging tot eerste inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de
volgende informatie op:
a. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen;
b. het internetadres en in voorkomend geval het postadres waar de
inschrijvingen of onderdelen van de inschrijvingen moeten worden
ingediend en de wijze waarop zij moeten worden ingediend;
c. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
d. in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
ARW 2016 | mei 2016 | 212

e.
f.

door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

e.
f.

door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

6.3.3

De uitnodiging tot eerste inschrijving bevat tevens:
a. het internetadres waar de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken in
de gevallen als bedoeld in artikel 6.7, waarbij de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en kosteloos
beschikbaar zijn.

6.3.3

De uitnodiging tot eerste inschrijving bevat tevens:
a. het internetadres waar de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken in
de gevallen als bedoeld in artikel 6.7, waarbij de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en kosteloos
beschikbaar zijn.

6.4

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de uitnodiging

6.4

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de uitnodiging

6.4.1
Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 6.14 tot en met 6.18, houden deze
GP3.5B
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
GP3.5H
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in of voorafgaand aan de
uitnodiging tot eerste inschrijving. Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt,
hebben deze eisen geen betrekking op de hoogte van de totale omzet en de omzet
van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit
met zwaarwegende argumenten motiveert in of voorafgaand aan de uitnodiging tot
eerste inschrijving. In dat geval is die eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
b. indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
c. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
d. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 6.14 tot en met 6.18, houden deze
verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in of voorafgaand aan de
uitnodiging tot eerste inschrijving. Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt,
hebben deze eisen geen betrekking op de hoogte van de totale omzet en de omzet
van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit
met zwaarwegende argumenten motiveert in of voorafgaand aan de uitnodiging tot
eerste inschrijving. In dat geval is die eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
b. indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
c. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
d. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.

6.4.2

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

6.4.3

Indien de aanbesteder de mogelijkheid wil voorbehouden om de opdracht te verlenen 6.4.3
op basis van de eerste inschrijving zonder onderhandeling, vermeldt hij dat in de
uitnodiging tot eerste inschrijving. In dat geval zijn de eisen die in dit hoofdstuk aan

6.4.1

6.4.2

Indien de aanbesteder de mogelijkheid wil voorbehouden om de opdracht te verlenen
op basis van de eerste inschrijving zonder onderhandeling, vermeldt hij dat in de
uitnodiging tot eerste inschrijving. In dat geval zijn de eisen die in dit hoofdstuk aan
ARW 2016 | mei 2016 | 213

de definitieve inschrijving worden gesteld van toepassing voor de eerste inschrijving.

de definitieve inschrijving worden gesteld van toepassing voor de eerste inschrijving.

6.5

Gunningscriteria in de uitnodiging

6.5

Gunningscriteria in de uitnodiging

6.5.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de uitnodiging tot eerste inschrijving dat hij de economisch meest voordelige
inschrijving vaststelt op basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

6.5.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de uitnodiging tot eerste inschrijving dat hij de economisch meest voordelige
inschrijving vaststelt op basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

6.5.2

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt 6.5.2
de aanbesteder in de uitnodiging tot eerste inschrijving welke nadere criteria hij stelt
met het oog op de toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband
met en staan in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen
onder meer betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;
i.
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt
de aanbesteder in de uitnodiging tot eerste inschrijving welke nadere criteria hij stelt
met het oog op de toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband
met en staan in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen
onder meer betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;
i.
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

6.5.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

6.5.3

ARW 2016 | mei 2016 | 214

6.5.4

De aanbesteder specificeert in de uitnodiging tot eerste inschrijving het relatieve
gewicht van elk van de door hem gekozen criteria voor de bepaling van de beste
prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een
marge met een passend verschil tussen minimum en maximum.

6.5.4

De aanbesteder specificeert in de uitnodiging tot eerste inschrijving het relatieve
gewicht van elk van de door hem gekozen criteria voor de bepaling van de beste
prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een
marge met een passend verschil tussen minimum en maximum.

6.5.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot eerste inschrijving de criteria in
afnemende volgorde van belang.

6.5.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot eerste inschrijving de criteria in
afnemende volgorde van belang.

6.5.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met
het product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

6.5.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met het
product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

6.5.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

6.5.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

6.5.8

6.5.8
De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

6.5.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

6.5.10

6.5.10
De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken. Het toepassen van de

6.5.9

De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken. Het toepassen van de

ARW 2016 | mei 2016 | 215

economisch meest voordelige inschrijving op basis van de laagste kosten en de
laagste prijs is niet toegestaan ten aanzien van bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen categorieën aanbestedende diensten en soorten
opdrachten.
6.5.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

6.6

Opdrachtvoorwaarden in de uitnodiging

6.6.1

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder in de uitnodiging tot eerste
inschrijving aan bij welk orgaan ondernemers informatie kunnen verkrijgen over
verplichtingen ten aanzien van de bepalingen inzake belastingen,
milieubescherming, arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden die gelden in
Nederland of, indien de verrichtingen buiten Nederland worden uitgevoerd, die
gelden in het gebied of de plaats waar de verrichtingen worden uitgevoerd en die
gedurende de uitvoering van de opdracht op die verrichtingen van toepassing zullen
zijn.

EU

6.6.2
EU

Bepalingen over elektronische middelen in de uitnodiging

6.7.1

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder geen kosteloze, rechtstreekse
en volledige toegang langs elektronische weg tot bepaalde voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken biedt omdat er sprake is van een geval als bedoeld
in artikel 6.7.3, vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving dat deze
stukken zullen worden toegezonden per post of via een andere geschikte vervoerder,
eventueel in combinatie met verzending langs elektronische weg. De aanbesteder
stelt deze stukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

6.7.2

6.5.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

6.7

Bepalingen over elektronische middelen in de uitnodiging

6.7.2

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de

Bij de Europese aanbesteding verzoekt de aanbesteder in de voor de eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken de inschrijvers aan te geven dat zij bij
het opstellen van hun inschrijving rekening hebben gehouden met de verplichtingen
op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van:
a. het recht van de Europese Unie,
b. het nationale recht,
c. collectieve arbeidsovereenkomsten, en
d. uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen
van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

6.7

EU

economisch meest voordelige inschrijving op basis van de laagste kosten en de
laagste prijs is niet toegestaan ten aanzien van bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen categorieën aanbestedende diensten en soorten
opdrachten.

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de

ARW 2016 | mei 2016 | 216

aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt, vermeldt de
aanbesteder in de uitnodiging tot eerste inschrijving welke eisen hij ter bescherming
van het vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden
verkregen tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de
betreffende aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.
6.7.3

EU

aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt, vermeldt de
aanbesteder in de uitnodiging tot eerste inschrijving welke eisen hij ter bescherming
van het vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden
verkregen tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de
betreffende aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

Bij de Europese aanbesteding kunnen andere dan elektronische middelen worden
gebruikt in de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. voor de inschrijvingen is de indiening vereist van fysieke of schaalmodellen
die niet langs elektronische weg kunnen worden verzonden.

6.7.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de uitnodiging tot eerste inschrijving.

6.7.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de uitnodiging tot eerste inschrijving.

6.8

Overige bepalingen in de uitnodiging

6.8

Overige bepalingen in de uitnodiging

6.8.1

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot eerste inschrijving:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.

6.8.1

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot eerste inschrijving:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.
ARW 2016 | mei 2016 | 217

6.8.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de uitnodiging tot eerste
inschrijving:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

6.8.3

6.8.3
Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot eerste inschrijving dat de
opdracht uitsluitend verleend wordt aan een hoofdaannemer die
voornemens is bij de uitvoering van de opdracht onderaannemers te
betrekken op wie geen grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
6.12.1 tot en met 6.12.5 van toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot eerste inschrijving of hij de
opdracht uitsluitend wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is
bij de uitvoering van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen
grond voor uitsluiting als bedoeld in 6.12.7 van toepassing is.

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot eerste inschrijving dat de
opdracht uitsluitend verleend wordt aan een hoofdaannemer die
voornemens is bij de uitvoering van de opdracht onderaannemers te
betrekken op wie geen grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
6.12.1 tot en met 6.12.5 van toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot eerste inschrijving of hij de
opdracht uitsluitend wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is
bij de uitvoering van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen
grond voor uitsluiting als bedoeld in 6.12.7 van toepassing is.

6.8.4

De aanbesteder geeft in de uitnodiging tot eerste inschrijving aan of hij varianten
toestaat of verlangt en vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in
artikel 6.26.3.

6.8.4

De aanbesteder geeft in de uitnodiging tot eerste inschrijving aan of hij varianten
toestaat of verlangt en vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in
artikel 6.26.3.

6.9

Technische specificaties

6.9

Technische specificaties

6.9.1

De aanbesteder neemt in de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken 6.9.1
de technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht
voorgeschreven kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de
ondernemers gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen
in de openstelling van opdrachten voor mededinging.

De aanbesteder neemt in de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken
de technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht
voorgeschreven kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de
ondernemers gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen
in de openstelling van opdrachten voor mededinging.

6.9.2

De in artikel 6.9.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

6.9.2

De in artikel 6.9.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

6.9.3

Voor de toepassing van artikel 6.9.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder geval
verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben
op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in
alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die
te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs

6.9.3

Voor de toepassing van artikel 6.9.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder geval
verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben
op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in
alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die
te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs

6.8.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de uitnodiging tot eerste
inschrijving:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

ARW 2016 | mei 2016 | 218

wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

6.9.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
b. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
c. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
d. door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

6.9.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
b. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
c. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
d. door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

6.9.5

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 6.9.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 6.9.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

6.9.5

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 6.9.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 6.9.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

6.9.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

6.9.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

ARW 2016 | mei 2016 | 219

6.9.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

6.9.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

6.9.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

6.9.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

6.9.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 6.9.4 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

6.9.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 6.9.4 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

6.9.10

Een inschrijver bewijst in zijn definitieve inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 6.9.7, dat de levering, de dienst
of het werk in overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en
prestatie-eisen van de aanbesteder.

6.9.10

Een inschrijver bewijst in zijn definitieve inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 6.9.7, dat de levering, de dienst
of het werk in overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en
prestatie-eisen van de aanbesteder.

6.9.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

6.9.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

6.9.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 6.9.11 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 6.9.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of

6.9.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 6.9.11 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 6.9.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of

ARW 2016 | mei 2016 | 220

gelijkwaardig".

gelijkwaardig".

6.10

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

6.10

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

6.10.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

6.10.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

6.10.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

6.10.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

6.10.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

6.10.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

6.11

Keurmerken

6.11

Keurmerken

6.11.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,

6.11.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
ARW 2016 | mei 2016 | 221

d.
e.

consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

d.
e.

consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

6.11.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

6.11.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

6.11.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

6.11.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

6.11.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

6.11.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

6.11.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 6.11.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

6.11.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 6.11.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

6.12

Uitsluitingsgronden

6.12

Uitsluitingsgronden

6.12.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 6.12.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 6.12.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van de inschrijving onherroepelijk zijn
geworden.

6.12.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 6.12.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 6.12.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van de inschrijving onherroepelijk zijn
geworden.
ARW 2016 | mei 2016 | 222

6.12.2

6.12.2
Voor de toepassing van artikel 6.12.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
c. fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
d. witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
e. terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
f. kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

Voor de toepassing van artikel 6.12.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
c. fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
d. witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
e. terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
f. kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

6.12.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 6.12.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

6.12.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 6.12.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

6.12.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk

6.12.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk

ARW 2016 | mei 2016 | 223

onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de door de aanbesteder gestelde termijn.

onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de door de aanbesteder gestelde termijn.

6.12.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 6.12.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

6.12.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 6.12.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

6.12.6

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 6.12.6
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 6.12.1 tot en met 6.12.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 6.12.1 tot en met 6.12.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op 6.12.7 De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op
de volgende gronden:
de volgende gronden:
GP3.5A
GP3.5A
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht heeft geschonden;
en arbeidsrecht heeft geschonden;
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
6.12.7

ARW 2016 | mei 2016 | 224

d.

e.
f.

g.

h.

i.

j.

6.12.8

integriteit in twijfel kan worden getrokken;
de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
een belangenconflict in de zin van artikel 6.13.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 6.13.1 voorgedaan die niet met minder
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 6.19.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 6.12.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van de eerste inschrijving hebben voorgedaan;
b. artikel 6.12.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de eerste inschrijving hebben
voorgedaan;
c. artikel 6.12.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op

d.

e.
f.

g.

h.

i.

j.

6.12.8

integriteit in twijfel kan worden getrokken;
de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
een belangenconflict in de zin van artikel 6.13.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 6.13.1 voorgedaan die niet met minder
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 6.19.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 6.12.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van de eerste inschrijving hebben voorgedaan;
b. artikel 6.12.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de eerste inschrijving hebben
voorgedaan;
c. artikel 6.12.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op

ARW 2016 | mei 2016 | 225

d.

e.

grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
artikel 6.12.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de eerste inschrijving hebben
voorgedaan;
artikel 6.12.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de eerste inschrijving.

d.

e.

grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
artikel 6.12.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de eerste inschrijving hebben
voorgedaan;
artikel 6.12.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de eerste inschrijving.

6.12.9

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 6.12.9
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 6.12.1 tot en met 6.12.5 en 6.12.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van de eerste inschrijving niet ouder is dan 6 maanden,
aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 6.12.7, onderdeel b, op hem
niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van de eerste inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, aantonen
dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen 6.12.1 tot en met
6.12.5 en 6.12.7, onderdeel c en d, voor zover het een onherroepelijke
veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding van
mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van de eerste inschrijving niet ouder is dan 6 maanden,
aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 6.12.4, of artikel
6.12.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 6.12.1 tot en met 6.12.5 en 6.12.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van de eerste inschrijving niet ouder is dan 6 maanden,
aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 6.12.7, onderdeel b, op hem
niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van de eerste inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, aantonen
dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen 6.12.1 tot en met
6.12.5 en 6.12.7, onderdeel c en d, voor zover het een onherroepelijke
veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding van
mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van de eerste inschrijving niet ouder is dan 6 maanden,
aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 6.12.4, of artikel
6.12.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

6.12.10

6.12.10 De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
a. een andere lidstaat,
a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
van toepassing is.
van toepassing is.

6.12.11

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de 6.12.11
artikelen 6.12.1, 6.12.3 en 6.12.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 6.12.1, 6.12.3 en 6.12.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:

ARW 2016 | mei 2016 | 226

a.

schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 6.12.1 en 6.12.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 6.12.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

a.

schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 6.12.1 en 6.12.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 6.12.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

6.12.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 6.12.1 tot en met 6.12.5
en 6.12.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

6.12.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 6.12.1 tot en met 6.12.5
en 6.12.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

6.12.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 6.12.1 tot en met 6.12.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan
eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 6.12.7 van toepassing is, vervangt.

6.12.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 6.12.1 tot en met 6.12.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan
eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 6.12.7 van toepassing is, vervangt.

6.13

Scheiding van belang

6.13

Scheiding van belang

6.13.1

Indien bij de Europese aanbesteding een ondernemer of een met een ondernemer
verbonden onderneming de aanbesteder heeft geadviseerd of anderszins betrokken
is geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, neemt de
aanbesteder passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de mededinging niet
wordt vervalst door de deelneming van die ondernemer. Deze maatregelen
omvatten:
a. de mededeling aan andere ondernemers van relevante informatie die is
uitgewisseld in het kader van of ten gevolge van de betrokkenheid van de
ondernemer bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, en
b. de vaststelling van passende termijnen voor de ontvangst van de
inschrijvingen.

EU

6.13.2

De aanbesteder sluit bij de Europese aanbesteding een inschrijver die betrokken is
ARW 2016 | mei 2016 | 227

EU

geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure slechts van de
aanbestedingsprocedure uit indien er geen andere middelen zijn om de naleving van
het beginsel van gelijke behandeling te verzekeren. De aanbesteder biedt een bij de
voorbereiding van de aanbestedingsprocedure betrokken inschrijver de gelegenheid
om te bewijzen dat zijn betrokkenheid de mededinging niet kan verstoren, alvorens
hij de inschrijver van de aanbestedingsprocedure uitsluit.

6.13.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

6.13.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

6.14

Financiële en economische draagkracht

6.14

Financiële en economische draagkracht

6.14.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

6.14.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

6.14.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

6.14.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

6.14.3

De aanbesteder geeft in de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken
aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

6.14.3

De aanbesteder geeft in de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken
aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

6.14.4

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder 6.14.4
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

6.14.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont

6.14.5

ARW 2016 | mei 2016 | 228

in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

6.14.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

6.14.7

6.14.7
Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 6.14.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 6.14.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

6.14.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

6.14.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

6.15

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

6.15

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

6.15.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

6.15.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

6.14.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

6.15.2
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
GP3.5F
GP3.5F
GP3.5G omvang en het doel van de opdracht:
GP3.5G omvang en het doel van de opdracht:
a. in geval van een opdracht voor werken:
a. in geval van een opdracht voor werken:
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
betrekking tot het resultaat;
betrekking tot het resultaat;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
6.15.2

ARW 2016 | mei 2016 | 229

b.

bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
voeren;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van

b.

bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
voeren;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van

ARW 2016 | mei 2016 | 230

c.

instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;

c.

instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;

ARW 2016 | mei 2016 | 231

5.

aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

5.

aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

6.15.3

In afwijking van artikel 6.15.2 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

6.15.3

In afwijking van artikel 6.15.2 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

6.15.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 6.15.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

6.15.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 6.15.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

6.15.5

De aanbesteder geeft in of voorafgaande aan de uitnodiging tot eerste inschrijving
aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 6.15.2, hij verlangt.

6.15.5

De aanbesteder geeft in of voorafgaande aan de uitnodiging tot eerste inschrijving
aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 6.15.2, hij verlangt.

6.15.6

6.15.6
Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

6.15.7

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de

6.15.7

ARW 2016 | mei 2016 | 232

bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

6.15.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

6.15.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

6.15.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 6.15.6 en 6.15.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

6.15.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 6.15.6 en 6.15.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

6.15.10

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

6.15.10

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

6.15.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

6.15.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

6.15.12

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

6.15.12

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

6.15.13

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

6.15.13

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

ARW 2016 | mei 2016 | 233

6.16

Kwaliteitsbewaking

6.16

Kwaliteitsbewaking

6.16.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

6.16.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

6.16.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

6.16.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

6.16.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

6.16.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

6.17

Normen inzake milieubeheer

6.17

Normen inzake milieubeheer

6.17.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

6.17.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

6.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

6.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

6.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de

6.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ARW 2016 | mei 2016 | 234

ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

6.18

Beroepsbevoegdheid

6.18

Beroepsbevoegdheid

6.18.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

6.18.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

6.18.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

6.18.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

6.18.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

6.18.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

6.18.4

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze bij de inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

6.18.4

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze bij de inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

6.19

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

6.19

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

6.19.1

De aanbesteder geeft in of voorafgaand aan de uitnodiging tot inschrijving aan:
a. dat de ondernemer een door hem ingevulde eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 6.19.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

6.19.1

De aanbesteder geeft in of voorafgaand aan de uitnodiging tot inschrijving aan:
a. dat de ondernemer een door hem ingevulde eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 6.19.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

ARW 2016 | mei 2016 | 235

6.19.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn inschrijving gegevens en
inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en inlichtingen in de
eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

6.19.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn inschrijving gegevens en
inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en inlichtingen in de
eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

6.19.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 6.15.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

6.19.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 6.15.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

6.19.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in of voorafgaand aan de uitnodiging tot inschrijving
gestelde geschiktheidseisen, en
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen.

6.19.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in of voorafgaand aan de uitnodiging tot inschrijving
gestelde geschiktheidseisen, en
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen.

6.19.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
6.12 tot en met 6.18 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

6.19.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
6.12 tot en met 6.18 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

6.19.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

6.19.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

6.19.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

6.19.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

6.19.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

6.19.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

6.20

Nadere inlichtingen ten behoeve van de eerste inschrijving

6.20

Nadere inlichtingen ten behoeve van de eerste inschrijving
ARW 2016 | mei 2016 | 236

6.20.1
EU

Bij de Europese aanbesteding worden nadere inlichtingen over de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 10
dagen voor de uiterste datum voor de ontvangst van de eerste inschrijving door de
aanbesteder aan alle tot eerste inschrijving uitgenodigde gegadigden verstrekt.
6.20.2
NL

Bij de nationale aanbesteding worden nadere inlichtingen over de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6
dagen voor de uiterste datum voor de ontvangst van de eerste inschrijving door de
aanbesteder aan alle tot eerste inschrijving uitgenodigde gegadigden verstrekt.

6.20.3

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen eerste inschrijving’.

6.20.3

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen eerste inschrijving’.

6.20.4

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie ten behoeve van de eerste inschrijving
opgemaakt.

6.20.4

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie ten behoeve van de eerste inschrijving
opgemaakt.

6.20.5

Indien de eerste inschrijving slechts kan worden gedaan na een bezoek van de
locatie, of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving
kennis kunnen nemen.

6.20.5

Indien de eerste inschrijving slechts kan worden gedaan na een bezoek van de
locatie, of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving
kennis kunnen nemen.

6.20.6

6.20.6
Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de eerste
inschrijving tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de eerste
inschrijving tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

6.20.7

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen eerste inschrijving en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie ten behoeve van de eerste inschrijving, voor elke inschrijver bindend.

6.20.7

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen eerste inschrijving en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie ten behoeve van de eerste inschrijving, voor elke inschrijver bindend.

6.21

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

6.21

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

6.21.1

Een ondernemer kan de aanbesteder gemotiveerd verzoeken om nadere inlichtingen
die niet worden opgenomen in de nota van inlichtingen eerste inschrijving. De

6.21.1

Een ondernemer kan de aanbesteder gemotiveerd verzoeken om nadere inlichtingen
die niet worden opgenomen in de nota van inlichtingen eerste inschrijving. De
ARW 2016 | mei 2016 | 237

aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken voor zover het opnemen
daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota schade kan toebrengen
aan de gerechtvaardigde economische belangen van de ondernemers. De
aanbesteder mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen ter
verduidelijking van de eisen die de aanbesteder in de voor eerste inschrijving
relevante aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van dergelijke
inlichtingen mag niet leiden tot discriminatie van andere ondernemers.

aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken voor zover het opnemen
daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota schade kan toebrengen
aan de gerechtvaardigde economische belangen van de ondernemers. De
aanbesteder mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen ter
verduidelijking van de eisen die de aanbesteder in de voor eerste inschrijving
relevante aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van dergelijke
inlichtingen mag niet leiden tot discriminatie van andere ondernemers.

6.21.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
6.21.1.

6.21.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
6.21.1.

6.21.3

De aanbesteder verstrekt aan de ondernemer een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

6.21.3

De aanbesteder verstrekt aan de ondernemer een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

6.21.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

6.21.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

6.22

Elektronische catalogus

6.22

Elektronische catalogus

6.22.1

In een geval als bedoeld in artikel 6.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

6.22.1

In een geval als bedoeld in artikel 6.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

6.22.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

6.22.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

6.22.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

6.22.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

6.23

Eerste inschrijving

6.23

Eerste inschrijving

6.23.1

Bij de Europese aanbesteding geschiedt de eerste inschrijving met behulp van
elektronische middelen, tenzij sprake is van de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik

EU

ARW 2016 | mei 2016 | 238

van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. de aanbesteder eist de indiening van fysieke of schaalmodellen die niet
langs elektronische weg kunnen worden verzonden.
e. vanwege een inbreuk op de beveiliging van die elektronische middelen;
f. voor de bescherming van de bijzonder gevoelige aard van de informatie is
een dermate hoog beschermingsniveau nodig dat dit niveau niet afdoende
kan worden verzekerd via elektronische instrumenten of middelen die
algemeen beschikbaar zijn voor ondernemers of die ondernemers via
alternatieve toegangsmiddelen ter beschikking kunnen worden gesteld.
In deze gevallen worden de betreffende delen van de inschrijving ingediend per post
of via een andere geschikte vervoerder, eventueel in combinatie met indiening langs
elektronische weg.
6.23.2

De eerste inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is
ondertekend door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan

6.23.2

De eerste inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is
ondertekend door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan

ARW 2016 | mei 2016 | 239

overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

6.23.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de eerste
inschrijving betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in
percelen, op welk perceel of op welke combinatie van percelen.

6.23.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de eerste
inschrijving betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in
percelen, op welk perceel of op welke combinatie van percelen.

6.23.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de uitnodiging tot
inschrijving heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven,
moet voor elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende
bescheiden worden ingediend.

6.23.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de uitnodiging tot
inschrijving heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven,
moet voor elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende
bescheiden worden ingediend.

6.23.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

6.23.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

6.23.6

Een eerste inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens
die nodig zijn voor de beoordeling van de eerste inschrijving uiterlijk op het uiterste
tijdstip voor de ontvangst van de eerste inschrijvingen door de aanbesteder zijn
ontvangen.

6.23.6

Een eerste inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens
die nodig zijn voor de beoordeling van de eerste inschrijving uiterlijk op het uiterste
tijdstip voor de ontvangst van de eerste inschrijvingen door de aanbesteder zijn
ontvangen.

6.23.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
eerste inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst
van de eerste inschrijving door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is
niet verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

6.23.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
eerste inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst
van de eerste inschrijving door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is
niet verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

6.24

Gezamenlijke inschrijving

6.24

Gezamenlijke inschrijving

6.24.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

6.24.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

6.24.2

Tenzij de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving anders bepaalt, zijn twee of
meer ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de
nakoming van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

6.24.2

Tenzij de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving anders bepaalt, zijn twee of
meer ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de
nakoming van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

6.25

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

6.25

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

6.25.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn eerste inschrijving aan te geven welk gedeelte van

6.25.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn eerste inschrijving aan te geven welk gedeelte van
ARW 2016 | mei 2016 | 240

de opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

de opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

6.25.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

6.25.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

6.25.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 6.25.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 6.25.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

6.25.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 6.25.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 6.25.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

6.25.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 6.25.2 en 6.25.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

6.25.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 6.25.2 en 6.25.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

6.25.5

6.25.5
Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
6.12.1 tot en met 6.12.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
6.12.1 tot en met 6.12.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet

ARW 2016 | mei 2016 | 241

d.

dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 6.12.7
bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

d.

6.26

dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 6.12.7
bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

6.26

Varianten van de inschrijver

6.26.1

6.26.1
De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

6.26.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de uitnodiging tot inschrijving
heeft vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de uitnodiging tot inschrijving
heeft vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

6.26.3

6.26.3
De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de uitnodiging tot
inschrijving aan welke minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden
ingediend en of varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een
inschrijving die geen variant is, is ingediend.

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de uitnodiging tot
inschrijving aan welke minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden
ingediend en of varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een
inschrijving die geen variant is, is ingediend.

6.26.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

6.26.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

6.26.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

6.26.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

6.27

Varianten van de aanbesteder

6.27

Varianten van de aanbesteder

6.27.1

Indien in de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken varianten van
de aanbesteder als zodanig worden omschreven, staat het een inschrijver vrij om op
een of meer varianten in te schrijven, tenzij inschrijving op alle varianten verplicht is
gesteld.

6.27.1

Indien in de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken varianten van
de aanbesteder als zodanig worden omschreven, staat het een inschrijver vrij om op
een of meer varianten in te schrijven, tenzij inschrijving op alle varianten verplicht is
gesteld.

6.27.2

6.27.2
Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk

Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk

6.26.2

Varianten van de inschrijver

ARW 2016 | mei 2016 | 242

aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

6.28

Opening van de eerste inschrijving

6.28

Opening van de eerste inschrijving

6.28.1

De aanbesteder opent de eerste inschrijving niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de eerste inschrijving is verstreken.

6.28.1

De aanbesteder opent de eerste inschrijving niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de eerste inschrijving is verstreken.

6.28.2

Van het openen van de eerste inschrijving wordt proces-verbaal opgemaakt. Het
proces-verbaal van opening van de eerste inschrijving bevat ten minste de volgende
gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de eerste inschrijving;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
f. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
g. de naam, functie en handtekening van degene die de eerste inschrijving
heeft geopend;
h. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

6.28.2

Van het openen van de eerste inschrijving wordt proces-verbaal opgemaakt. Het
proces-verbaal van opening van de eerste inschrijving bevat ten minste de volgende
gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de eerste inschrijving;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
f. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
g. de naam, functie en handtekening van degene die de eerste inschrijving
heeft geopend;
h. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

6.28.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

6.28.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

6.29

Ongeldigheid van de inschrijving

6.29

Ongeldigheid van de inschrijving

6.29.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de uitnodiging
tot inschrijving en de overige voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken, is
ongeldig.

6.29.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de uitnodiging
tot inschrijving en de overige voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken, is
ongeldig.

6.30

Uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen

6.30

Uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen

6.30.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de inschrijvers een uitnodiging tot
deelneming aan de onderhandelingen te zenden, nodigt hij de voor de
onderhandelingen in aanmerking komende inschrijver of inschrijvers die een
inschrijving hebben gedaan overeenkomstig de voorgaande artikelen uit.

6.30.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de inschrijvers een uitnodiging tot
deelneming aan de onderhandelingen te zenden, nodigt hij de voor de
onderhandelingen in aanmerking komende inschrijver of inschrijvers die een
inschrijving hebben gedaan overeenkomstig de voorgaande artikelen uit.

6.30.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van inschrijver schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen

6.30.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van inschrijver schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen
ARW 2016 | mei 2016 | 243

verzendt.

verzendt.

6.30.3

Indien een uitgesloten of afgewezen inschrijver bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzenddatum van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

6.30.3

Indien een uitgesloten of afgewezen inschrijver bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzenddatum van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

6.30.4

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen inschrijvers gelijktijdig
en schriftelijk uit tot deelneming aan de onderhandelingen.

6.30.4

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen inschrijvers gelijktijdig
en schriftelijk uit tot deelneming aan de onderhandelingen.

6.30.5

In de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen neemt de aanbesteder ten 6.30.5
minste de volgende informatie op:
a. de datum en het adres van de eerste onderhandeling;
b. de te gebruiken taal of talen.

6.31

Onderhandelingen

6.31

Onderhandelingen

6.31.1

Tenzij de aanbesteder besluit de opdracht te gunnen op basis van de eerste
inschrijving, onderhandelt de aanbesteder met de inschrijvers over hun eerste en
eventueel daaropvolgende inschrijvingen, met uitzondering van de definitieve
inschrijving, om de inhoud ervan te verbeteren, met dien verstande dat niet wordt
onderhandeld over de gunningscriteria.

6.31.1

Tenzij de aanbesteder besluit de opdracht te gunnen op basis van de eerste
inschrijving, onderhandelt de aanbesteder met de inschrijvers over hun eerste en
eventueel daaropvolgende inschrijvingen, met uitzondering van de definitieve
inschrijving, om de inhoud ervan te verbeteren, met dien verstande dat niet wordt
onderhandeld over de gunningscriteria.

6.31.2

De aanbesteder waarborgt tijdens de onderhandelingen de gelijke behandeling van
alle inschrijvers en verstrekt geen informatie die een of meer inschrijvers kan
bevoordelen boven andere.

6.31.2

De aanbesteder waarborgt tijdens de onderhandelingen de gelijke behandeling van
alle inschrijvers en verstrekt geen informatie die een of meer inschrijvers kan
bevoordelen boven andere.

6.31.3

Op verzoek van een betrokken inschrijver stelt de aanbesteder de inschrijver zo
spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen 15 dagen na ontvangst van zijn schriftelijk
verzoek, in kennis van het verloop en de voortgang van de onderhandelingen met de
inschrijvers.

6.31.3

Op verzoek van een betrokken inschrijver stelt de aanbesteder de inschrijver zo
spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen 15 dagen na ontvangst van zijn schriftelijk
verzoek, in kennis van het verloop en de voortgang van de onderhandelingen met de
inschrijvers.

6.31.4

Indien de aanbesteder de onderhandelingen afsluit stelt hij de resterende inschrijvers
daarvan in kennis en stelt hij een gemeenschappelijke termijn vast voor de indiening
van de definitieve inschrijving.

6.31.4

Indien de aanbesteder de onderhandelingen afsluit stelt hij de resterende inschrijvers
daarvan in kennis en stelt hij een gemeenschappelijke termijn vast voor de indiening
van de definitieve inschrijving.

6.32

Definitieve inschrijving

6.32

Definitieve inschrijving

6.32.1

Nadat de aanbesteder de onderhandelingen heeft beëindigd en de deelnemers
daarvan op de hoogte heeft gesteld, verzoekt hij de resterende deelnemers
gelijktijdig en schriftelijk om hun definitieve inschrijving in te dienen op basis van de
tijdens de onderhandeling besproken oplossingen.

6.32.1

Nadat de aanbesteder de onderhandelingen heeft beëindigd en de deelnemers
daarvan op de hoogte heeft gesteld, verzoekt hij de resterende deelnemers
gelijktijdig en schriftelijk om hun definitieve inschrijving in te dienen op basis van de
tijdens de onderhandeling besproken oplossingen.

6.32.2

Indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, dient de inschrijver bij de

6.32.2

Indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, dient de inschrijver bij de

In de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen neemt de aanbesteder ten
minste de volgende informatie op:
a. de datum en het adres van de eerste onderhandeling;
b. de te gebruiken taal of talen.

ARW 2016 | mei 2016 | 244

definitieve inschrijving een verklaring over te leggen dat het resultaat van de
onderhandelingen niet tot stand is gekomen onder invloed van een overeenkomst,
besluit of gedraging in strijd met het Nederlandse of Europese mededingingsrecht.
Deze verklaring, ingericht volgens het in Deel II opgenomen Model K, dient
ondertekend te zijn door een bestuurder die ter zake de inschrijver rechtsgeldig
vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een samenwerkingsverband van
ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke verklaring van een bestuurder
van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig indien een vereiste verklaring
ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

definitieve inschrijving een verklaring over te leggen dat het resultaat van de
onderhandelingen niet tot stand is gekomen onder invloed van een overeenkomst,
besluit of gedraging in strijd met het Nederlandse of Europese mededingingsrecht.
Deze verklaring, ingericht volgens het in Deel II opgenomen Model K, dient
ondertekend te zijn door een bestuurder die ter zake de inschrijver rechtsgeldig
vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een samenwerkingsverband van
ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke verklaring van een bestuurder
van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig indien een vereiste verklaring
ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

6.32.3

Een definitieve inschrijving waaraan andere voorwaarden zijn verbonden dan die
waarover tijdens de onderhandelingen overeenstemming is bereikt, is ongeldig.

6.32.3

Een definitieve inschrijving waaraan andere voorwaarden zijn verbonden dan die
waarover tijdens de onderhandelingen overeenstemming is bereikt, is ongeldig.

6.33

Termijn van gestanddoening

6.33

Termijn van gestanddoening

6.33.1

Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 6.33.3 moet de inschrijver de definitieve
inschrijving gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn
voor het indienen van de definitieve inschrijving is verstreken of, in voorkomend
geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is gesteld.

6.33.1

Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 6.33.3 moet de inschrijver de definitieve
inschrijving gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn
voor het indienen van de definitieve inschrijving is verstreken of, in voorkomend
geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is gesteld.

6.33.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

6.33.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

6.33.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 6.36.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

6.33.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 6.36.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

6.34

Abnormaal lage inschrijving

6.34

Abnormaal lage inschrijving

6.34.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

6.34.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

6.34.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de

6.34.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
ARW 2016 | mei 2016 | 245

c.
d.

e.
f.

levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 6.25.

c.
d.

e.
f.

6.34.3

6.34.3
Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

6.34.4

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder die in een situatie als bedoeld in
artikel 6.34.3 een inschrijving afwijst, de Europese Commissie daarvan in kennis.

EU

levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 6.25.

Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

6.34.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 6.34.2 bedoelde
elementen.

6.34.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 6.34.2 bedoelde
elementen.

6.34.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

6.34.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

6.35

Gunningsbeslissing

6.35

Gunningsbeslissing

6.35.1

De aanbesteder toetst de definitieve inschrijvingen of, in voorkomend geval, de
resultaten van de veiling aan de door hem in de uitnodiging tot eerste inschrijving en
de overige voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken gestelde normen,
functionele eisen en prestatie-eisen en beoordeelt de inschrijvingen op grond van het
vastgestelde gunningscriterium. De aanbesteder controleert in geval van twijfel
effectief de juistheid van de door de inschrijvers verstrekte informatie en
bewijsmiddelen.

6.35.1

De aanbesteder toetst de definitieve inschrijvingen of, in voorkomend geval, de
resultaten van de veiling aan de door hem in de uitnodiging tot eerste inschrijving en
de overige voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken gestelde normen,
functionele eisen en prestatie-eisen en beoordeelt de inschrijvingen op grond van het
vastgestelde gunningscriterium. De aanbesteder controleert in geval van twijfel
effectief de juistheid van de door de inschrijvers verstrekte informatie en
bewijsmiddelen.

ARW 2016 | mei 2016 | 246

6.35.2

Indien de definitieve inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van
het gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van
wie van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er
tijdig van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door
wie de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij
gemachtigde tegenwoordig te zijn.

6.35.2

Indien de definitieve inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van
het gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van
wie van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er
tijdig van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door
wie de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij
gemachtigde tegenwoordig te zijn.

6.35.3

Indien bij de nationale aanbesteding de prijs van de meest gerede inschrijving hoger
is dan het door de aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd
voor de aanvang van de aanbestedingsprocedure, kan de aanbesteder deze
inschrijving als onaanvaardbaar aanmerken en de procedure vervolgen met de
mededingingsprocedure met onderhandeling of de procedure van de
concurrentiegerichte dialoog.

NL

6.35.4

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde inschrijvers zo spoedig mogelijk
gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per fax of elektronisch bericht, in kennis van de
beslissingen die zijn genomen op grond van de artikelen 6.35.1 tot en met 6.35.3 en,
in voorkomend geval, de beslissing om de opdracht niet te verlenen. Deze
mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 6.36.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 9.9.5 en 6.9.9, de redenen voor
zijn beslissing dat de definitieve inschrijving niet gelijkwaardig is aan of niet
voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.

6.35.4

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde inschrijvers zo spoedig mogelijk
gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per fax of elektronisch bericht, in kennis van de
beslissingen die zijn genomen op grond van de artikelen 6.35.1 tot en met 6.35.3 en,
in voorkomend geval, de beslissing om de opdracht niet te verlenen. Deze
mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 6.36.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 9.9.5 en 6.9.9, de redenen voor
zijn beslissing dat de definitieve inschrijving niet gelijkwaardig is aan of niet
voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.

6.35.5

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

6.35.5

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

6.35.6

6.35.6
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

ARW 2016 | mei 2016 | 247

6.36

Opdracht

6.36

Opdracht

6.36.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

6.36.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

6.36.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum
van de mededeling als bedoeld in artikel 6.35.4. Indien de aanbesteder slechts één
definitieve inschrijving heeft ontvangen hoeft de termijn van 20 dagen niet in acht te
worden genomen.

6.36.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum
van de mededeling als bedoeld in artikel 6.35.4. Indien de aanbesteder slechts één
definitieve inschrijving heeft ontvangen hoeft de termijn van 20 dagen niet in acht te
worden genomen.

6.36.3

6.36.3
Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 6.35.4 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 6.35.4 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

6.36.4

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt
de inschrijver aan wie hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele
bewijsmiddelen met betrekking tot de in de artikelen 6.12 en 6.14 tot en met 6.17
bedoelde gegevens en bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de
betreffende inschrijver verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten.
Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en
kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat
of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

6.36.4

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt
de inschrijver aan wie hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele
bewijsmiddelen met betrekking tot de in de artikelen 6.12 en 6.14 tot en met 6.17
bedoelde gegevens en bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de
betreffende inschrijver verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten.
Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en
kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat
of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

6.36.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

6.36.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

6.36.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling, bedoeld in
artikel 6.36.5.

6.36.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling, bedoeld in
artikel 6.36.5.

6.37

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

6.37

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

6.37.1

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
de Europese Commissie uiterlijk 30 dagen na verlening van de opdracht een
aankondiging betreffende de resultaten van de procedure toe via het elektronische
systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van
de aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.
6.37.2

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het

EU

6.37.2

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het

ARW 2016 | mei 2016 | 248

formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

6.37.3

6.37.3
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

6.37.4

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde opdracht kunnen
aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging van ontvangst van de Europese
Commissie.

EU

6.37.5
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging van de
gegunde opdracht of de inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat
deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de aankondiging die aan
de Europese Commissie is toegezonden en doet hij dit niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de aankondiging is
geïnformeerd over de bekendmaking.

6.37.6

6.37.6
De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

6.38

Proces-verbaal van opdrachtverlening

6.38.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder een proces-verbaal van de
opdrachtverlening op dat, indien van toepassing, ten minste het volgende bevat:
a. de naam en het adres van de aanbesteder;
b. het voorwerp en de waarde van de opdracht;
c. de namen van de uitgenodigde gegadigden, met motivering van die keuze;
d. de namen van de uitgesloten en afgewezen gegadigden en inschrijvers met
motivering van die uitsluiting of afwijzing;
e. of er nadere inlichtingen in geval van een rechtmatig commercieel belang
zijn die op verzoek van een ondernemer geen deel hebben uitgemaakt van
de nota van inlichtingen inschrijvingsfase;
f. de redenen voor de afwijzing van abnormaal laag bevonden inschrijvingen;

EU

De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

ARW 2016 | mei 2016 | 249

g.

h.
i.
j.
k.
l.

6.38.2
EU

de naam van de uitgekozen inschrijver en de motivering van de keuze voor
zijn inschrijving, en, indien bekend, zowel het gedeelte van de opdracht dat
de uitgekozen inschrijver voornemens is aan derden in onderaanneming te
geven als de namen van de voornaamste onderaannemers;
de omstandigheden als bedoeld in artikel 6.1.2 die de toepassing van deze
procedure rechtvaardigen;
de redenen voor het gebruik van andere dan elektronische middelen bij het
indienen van inschrijvingen;
de maatregelen als bedoeld in artikel 6.13.1;
vastgestelde belangenconflicten en een beschrijving van door de
aanbesteder genomen passende maatregelen als bedoeld in artikel 6.13.3;
de redenen waarom de aanbesteder besloten heeft de opdracht niet te
verlenen.

Indien bij de Europese aanbesteding gegevens als bedoeld in artikel 6.38.1 vermeld
staan in de Aankondiging van een gegunde opdracht, kan de aanbesteder in het
proces-verbaal verwijzen naar die aankondiging.

6.39

Geschillen

6.39

Geschillen

6.39.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

6.39.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 250

7

Meervoudig onderhandse procedure

7.1

Omschrijving

Een aanbesteding volgens de meervoudig onderhandse procedure is een
aanbesteding waarvoor een beperkt aantal van ten minste drie ondernemers tot
GP3.4B
inschrijving wordt uitgenodigd, met dien verstande dat het uit te nodigen aantal in de
regel niet meer bedraagt dan vijf.
7.1.1

7.2

Communicatiemiddelen

7.2.1

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken en inschrijvingen. De
aanbesteder documenteert de mondelinge communicatie met inschrijvers die van
grote invloed kan zijn op de inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende
en met passende middelen.

ARW 2016 | mei 2016 | 251

7.3

Uitnodiging tot inschrijving

7.3.1

De aanbesteder nodigt de ondernemers gelijktijdig en schriftelijk uit tot inschrijving.

7.3.2

In de uitnodiging tot inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de volgende
informatie op:
a. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen;
b. het internetadres en in voorkomend geval het postadres waar de
inschrijvingen of onderdelen van de inschrijvingen moeten worden
ingediend en de wijze waarop zij moeten worden ingediend;
c. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
d. in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
door de inschrijvers verstrekte eigen verklaring;
e. indien de gunningsbeslissing vooraf wordt gegaan door een elektronische
veiling, de informatie als bedoeld in artikel 7.26.6;
f. op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
g. waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

7.3.3

De uitnodiging tot inschrijving bevat tevens:
a. het internetadres waar de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
rechtstreeks toegankelijk zijn,
b. een exemplaar van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken,
zonder dat daarvoor kosten in rekening worden gebracht,
c. het adres van de instantie waar een exemplaar van de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken kunnen worden aangevraagd en de
uiterste datum voor deze aanvraag. Deze instantie zendt deze stukken
kosteloos en zo spoedig mogelijk, in ieder geval binnen 6 dagen na
ontvangst van de aanvraag, naar de ondernemer, of
d. een combinatie van de onder a, b en c bedoelde verzendwijzen.

7.4

Gunningscriteria in de uitnodiging

7.4.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de uitnodiging tot inschrijving dat hij de economisch meest voordelige inschrijving
vaststelt op basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

ARW 2016 | mei 2016 | 252

7.4.2

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt
de aanbesteder in uitnodiging tot inschrijving welke nadere criteria hij stelt met het
oog op de toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband met en
staan in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen onder
meer betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;
i.
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

7.4.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

7.4.4

De aanbesteder specificeert in de uitnodiging tot inschrijving het relatieve gewicht
van elk van de door hem gekozen criteria voor de bepaling van de beste prijskwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge
met een passend verschil tussen minimum en maximum.

7.4.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving de criteria in afnemende
volgorde van belang.

7.4.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;

ARW 2016 | mei 2016 | 253

b.

kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met het
product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

7.4.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

7.4.8

De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

7.4.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

7.4.10

De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
de uitnodiging tot inschrijving. Het toepassen van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de laagste kosten en de laagste prijs is niet toegestaan ten
aanzien van bij of krachtens algemene maatregel van bestuur aan te wijzen
categorieën aanbestedende diensten en soorten opdrachten.

7.4.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

7.5
7.5.1

Bepalingen over elektronische middelen in de uitnodiging

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen.

ARW 2016 | mei 2016 | 254

7.5.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de uitnodiging tot inschrijving.

7.5.3

Indien de aanbesteder gebruik maakt van de elektronische veiling, vermeldt hij dit in
de uitnodiging tot inschrijving.

7.5.4

De aanbesteder geeft in de uitnodiging tot inschrijving aan of de mededelingen en
uitwisseling van informatie met betrekking tot deze procedure gedaan worden door
middel van de post of de fax, langs elektronische weg, of door middel van een
combinatie van deze middelen.

7.6
7.6.1

Overige bepalingen in de uitnodiging

7.6.2

7.6.3

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot inschrijving:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.
De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de uitnodiging tot inschrijving:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.
Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving dat de opdracht
uitsluitend verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de
uitvoering van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen
grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen 7.7.1 tot en met 7.7.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving of hij de opdracht
uitsluitend wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de
uitvoering van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen
grond voor uitsluiting als bedoeld in 7.7.7 van toepassing is.

ARW 2016 | mei 2016 | 255

7.6.4

De aanbesteder geeft in de uitnodiging tot inschrijving aan of hij varianten toestaat of
verlangt en vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 7.18.3.

7.7

Uitsluitingsgronden

7.7.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 7.7.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 7.7.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van de inschrijving onherroepelijk zijn
geworden.

7.7.2

Voor de toepassing van artikel 7.7.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
c. fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
d. witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
e. terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
f. kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

7.7.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
ARW 2016 | mei 2016 | 256

bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 7.7.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.
7.7.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de door de aanbesteder gestelde termijn.

7.7.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 7.7.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

7.7.6

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 7.7.1 tot en met 7.7.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op
de volgende gronden:
GP3.5A
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
7.7.7

ARW 2016 | mei 2016 | 257

b.

c.

d.

e.
f.

g.

h.

i.

7.7.8

arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht heeft geschonden;
de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
een belangenconflict in de zin van artikel 7.7.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 7.10.7
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:

ARW 2016 | mei 2016 | 258

a.

b.

c.

d.

e.

artikel 7.7.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat onderdeel
bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het tijdstip
van het indienen van de inschrijving hebben voorgedaan;
artikel 7.7.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de inschrijving hebben
voorgedaan;
artikel 7.7.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
artikel 7.7.7, onderdeel f, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de inschrijving hebben
voorgedaan;
artikel 7.7.7, onderdeel i, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van de inschrijving.

7.7.9

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 7.7.1 tot en met 7.7.5 en 7.7.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 6 maanden, aantonen dat
de uitsluitingsgrond van artikel 7.7.7, onderdeel b, op hem niet van
toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, aantonen dat de
uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen .7.7.1 tot en met 7.7.5 en
7.7.7, onderdeel c en d, voor zover het een onherroepelijke veroordeling of
een onherroepelijke beschikking wegens overtreding van
mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 6 maanden, aantonen
dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 7.7.4, of artikel 7.7.7,
onderdeel i, niet op hem van toepassing is.

7.7.10

De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem

ARW 2016 | mei 2016 | 259

van toepassing is.
7.7.11

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 7.11.1, 7.11.3 en 7.11.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 7.11.1 en 7.11.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 7.11.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

7.7.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 7.7.1 tot en met 7.7.5 en
7.7.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

7.7.13

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

7.8

Beroepsbevoegdheid

7.8.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

7.9

Termijnen inschrijving

7.9.1

De aanbesteder stelt de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen vast met
inachtneming van de complexiteit van de opdracht en de voor de voorbereiding van
de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt minimaal 21 dagen, te rekenen
ARW 2016 | mei 2016 | 260

vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot inschrijving.
7.9.2

De aanbesteder kan de termijn voor de ontvangst van inschrijvingen met 2 dagen
verkorten indien hij vanaf de verzenddatum van de uitnodiging met elektronische
middelen vrije, rechtstreekse en volledige toegang biedt tot alle voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken, en in de uitnodiging het internetadres dat toegang
biedt tot deze documenten vermeldt.

7.9.3

In het geval van een urgente situatie die door de aanbesteder naar behoren is
onderbouwd waarin de minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, kan de
aanbesteder de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen vaststellen op
minimaal 10 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging.

7.9.4

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen verlengen wanneer zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de inschrijving kort voor
het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft
genomen van de inhoud van enige inschrijving. De aanbesteder maakt deze
verlenging bekend aan de uitgenodigde ondernemers en stelt hen in de gelegenheid
om hun inschrijving binnen de verlenging alsnog in te dienen, te wijzigen of aan te
vullen.

7.9.5

De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

GP3.6

7.10

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

7.10.1

De aanbesteder geeft in of voorafgaand aan de uitnodiging tot inschrijving aan:
a. of de ondernemer een door hem ingevulde eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen bedoeld in artikel 7.10.7 uiterlijk
door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

7.10.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn inschrijving gegevens en
inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en inlichtingen in de
eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

7.10.3

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn, en
b. of hij voldoet of zal voldoen aan de in of voorafgaand aan de uitnodiging tot
ARW 2016 | mei 2016 | 261

inschrijving gestelde technische specificaties en uitvoeringsvoorwaarden die
milieu en dierenwelzijn betreffen of die gebaseerd zijn op sociale
overwegingen.
7.10.4

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
7.7 en 7.8 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader toelichten.

7.10.5

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

7.10.6

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

7.10.7

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

7.11

Nadere inlichtingen ten behoeve van de inschrijving

7.11.1

Nadere inlichtingen over de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de uiterste datum voor de
ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder aan alle tot inschrijving
uitgenodigde ondernemers verstrekt. In het geval van een versnelde procedure als
bedoeld in artikel 7.9.3 bedraagt deze termijn 4 dagen.

7.11.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen inschrijvingsfase’.

7.11.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
ARW 2016 | mei 2016 | 262

proces-verbaal van bezoek van de locatie inschrijvingsfase opgemaakt.
7.11.4

Indien inschrijvingen slechts kunnen worden gedaan na een bezoek van de locatie,
of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen.

7.11.5

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de
inschrijvingen tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

7.11.6

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen inschrijvingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie inschrijvingsfase, voor elke inschrijver bindend.

7.12

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

7.12.1

Een ondernemer kan de aanbesteder gemotiveerd verzoeken om nadere inlichtingen
die niet worden opgenomen in de nota van inlichtingen inschrijvingsfase. De
aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken voor zover het opnemen
daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota schade kan toebrengen
aan de gerechtvaardigde economische belangen van de ondernemer. De
aanbesteder mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen ter
verduidelijking van de eisen die de aanbesteder in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van dergelijke inlichtingen mag
niet leiden tot discriminatie van andere ondernemers.

7.12.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
7.12.1.

7.12.3

De aanbesteder verstrekt aan de ondernemer een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

7.12.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

ARW 2016 | mei 2016 | 263

7.13

Elektronische catalogus

7.13.1

De aanbesteder kan bepalen dat inschrijvingen in de vorm van een elektronische
catalogus worden ingediend of een elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen
die in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld
gaan van andere documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder
bepaalt de technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

7.13.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

7.13.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

7.14

Inschrijving

7.14.1

De inschrijving geschiedt schriftelijk.

7.14.2

Elke inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is ondertekend
door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
ARW 2016 | mei 2016 | 264

voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken.
7.14.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de inschrijving
betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in percelen, op
welk perceel of op welke combinatie van percelen.

7.14.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de uitnodiging tot
inschrijving heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven,
moet voor elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende
bescheiden worden ingediend.

7.14.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

7.14.6

Een inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens die
nodig zijn voor de beoordeling van de inschrijving uiterlijk op het uiterste tijdstip voor
de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen.

7.14.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst van
de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is niet
verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

7.15

Gezamenlijke inschrijving

7.15.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

7.15.2

Tenzij de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving anders bepaalt, zijn twee of
meer ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de
nakoming van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

7.10.2

7.16

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

7.16.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn inschrijving aan te geven welk gedeelte van de
opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.
ARW 2016 | mei 2016 | 265

7.16.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, kan de aanbesteder van de hoofdaannemer verlangen dat hij hem
na de verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de
opdracht wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat
moment bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

7.16.3

De aanbesteder kan van de hoofdaannemer verlangen dat hij hem in kennis stelt
van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 7.16.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 7.16.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

7.16.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 7.16.2 en 7.16.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

7.16.5

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen 7.7.1
tot en met 7.7.5 bekend is geworden;
c. kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 7.7.7

ARW 2016 | mei 2016 | 266

d.

bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

7.18

Varianten van de inschrijver

7.18.1

De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

7.18.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de uitnodiging tot inschrijving
heeft vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

7.18.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de uitnodiging tot
inschrijving aan welke minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden
ingediend en of varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een
inschrijving die geen variant is, is ingediend.

7.18.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

7.18.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

7.19

Varianten van de aanbesteder

7.19.1

Indien in de uitnodiging tot inschrijving of in de overige voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken varianten van de aanbesteder als zodanig worden
omschreven, staat het een inschrijver vrij om op een of meer varianten in te
schrijven, tenzij inschrijving op alle varianten verplicht is gesteld.

7.19.2

Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk
aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

ARW 2016 | mei 2016 | 267

7.20

Termijn van gestanddoening

7.20.1

De inschrijver moet zijn inschrijving gestand doen gedurende 30 dagen na de dag
waarop de uiterste termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken of, in
voorkomend geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de
uitnodiging tot inschrijving of in de overige voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken een andere termijn is gesteld.

7.20.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

7.21

Opening van de inschrijvingen

7.21.1

De aanbesteder opent de inschrijvingen niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken.

7.21.2

Van het openen van de inschrijvingen wordt proces-verbaal opgemaakt. Het procesverbaal van opening van de inschrijvingen bevat ten minste de volgende gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de inschrijvingen;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
f. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
g. de naam, functie en handtekening van degene die de inschrijvingen heeft
geopend;
h. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

7.21.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

7.21.4

Bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs deelt de aanbesteder
zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later dan 2 werkdagen na opening van de
inschrijvingen aan alle inschrijvers hun voorlopige positie in de rangorde op grond
van de inschrijvingssommen mee.

7.21.5

Het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen wordt uiterlijk 2 werkdagen na
ARW 2016 | mei 2016 | 268

de datum van opening van de inschrijvingen naar de inschrijvers verzonden.

7.22

Ongeldigheid van de inschrijving

7.23.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de uitnodiging
tot inschrijving en de overige voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken, is
ongeldig.

7.23.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

7.23.3

De inschrijver dient, indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, bij de
inschrijving een verklaring over te leggen dat de inschrijving niet tot stand is
gekomen onder invloed van een overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het
Nederlandse of Europese mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het
in Deel II opgenomen Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter
zake de inschrijver rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

7.24

Verduidelijking van de inschrijving

7.24.1

De aanbesteder kan inschrijvers verzoeken om de inhoud van de inschrijving te
verduidelijken of aan te vullen, voor zover dit niet strijdig is met de beginselen van
het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met inschrijvers over fundamentele
punten van de opdracht, met name over de prijzen, zijn niet toegestaan als daardoor
de mededinging vervalst zou worden of discriminatie zou ontstaan.

7.24.2

Op verzoek van de aanbesteder kunnen besprekingen met inschrijvers plaatsvinden
met het oog op een verduidelijking van de inhoud van hun inschrijving en van de
eisen van de aanbesteder, voor zover dit niet strijdig is met de uitgangspunten van
het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met inschrijvers over fundamentele
punten van de opdracht, met name over de prijzen, zijn niet toegestaan als daardoor
de mededinging vervalst zou worden of discriminatie zou ontstaan.

7.25

Abnormaal lage inschrijving

7.25.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

7.25.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
ARW 2016 | mei 2016 | 269

a.
b.

c.
d.

e.
f.

de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 7.16.

7.25.3

Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

7.25.4

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 7.25.2 bedoelde
elementen.

7.25.5

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

7.26

Elektronische veiling

7.26.1

De aanbesteder kan de gunningsbeslissing vooraf laten gaan door een elektronische
veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken,
met name de technische specificaties, nauwkeurig is opgesteld.

7.26.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

ARW 2016 | mei 2016 | 270

7.26.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

7.26.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke inschrijving
hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden uitgenodigd tot
deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe waarden in te
dienen. Een inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze wordt ingediend door een inschrijver die de aanbesteder op grond van
artikel 7.7 niet moet of wil uitsluiten,
b. deze voldoet aan de technische specificaties,
c. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
d. deze tijdig is ingediend,
e. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
f. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,
g. deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
h. deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

7.26.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

7.26.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,
voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
b. de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
c. de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in
voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
d. relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
e. de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een

ARW 2016 | mei 2016 | 271

f.

g.

bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;
of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 7.26.12;
relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

7.26.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

7.26.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

7.26.9

Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de
uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de inschrijving van de
betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

7.26.10

In de formule als bedoeld in artikel 7.26.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het
gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend als bedoeld in artikel 7.4.10;
daartoe moeten eventuele marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden
uitgedrukt.

7.26.11

Indien de aanbesteder varianten toestaat, verstrekt de aanbesteder een afzonderlijke
formule voor elke variant.

7.26.12

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan
alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de
aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.

7.26.13

De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de
elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.

7.26.14

De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in

ARW 2016 | mei 2016 | 272

geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.
7.26.15

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.

7.26.16

Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de
gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 7.27 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

7.27

Gunningsbeslissing

7.27.1

De aanbesteder legt inschrijvingen van inschrijvers waarop een uitsluitingsgrond van
toepassing is terzijde.

7.27.2

De aanbesteder toetst de inschrijvingen of, in voorkomend geval, de resultaten van
de veiling aan de door hem in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
gestelde normen, functionele eisen en prestatie-eisen en beoordeelt de
inschrijvingen op grond van het vastgestelde gunningscriterium. De aanbesteder
controleert in geval van twijfel effectief de juistheid van de door de inschrijvers
verstrekte informatie en bewijsmiddelen.

7.27.3

Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
tegenwoordig te zijn.

7.27.4

Indien de prijs van de meest gerede inschrijving hoger is dan het door de
aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van
de aanbestedingsprocedure, kan de aanbesteder deze inschrijving als
onaanvaardbaar aanmerken en de procedure vervolgen met de
ARW 2016 | mei 2016 | 273

mededingingsprocedure met onderhandeling of de procedure van de
concurrentiegerichte dialoog.
7.27.5

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde ondernemers zo spoedig
mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per fax of elektronisch bericht, in kennis
van de beslissingen die zijn genomen op grond van de artikelen 7.27.1 tot en met
7.27.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om de opdracht niet te verlenen. Deze
mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden, en
c. de redenen voor zijn beslissing dat de inschrijving niet gelijkwaardig is aan
of niet voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
In voorkomend geval bevat deze mededeling de redenen die er toe hebben geleid
dat de inschrijving terzijde is gelegd op grond van artikel 7.27.1.

7.27.6

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

7.27.7

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

7.28

Opdracht

7.28.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

7.28.2

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
uitnodiging tot inschrijving en de overige voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder kan de inschrijver aan wie hij
voornemens is de opdracht te verlenen verzoeken de vereiste actuele
bewijsmiddelen met betrekking tot de in artikel 7.7 bedoelde gegevens en
bescheiden over te leggen, aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet
voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen
door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover de
aanbesteder reeds beschikt.
ARW 2016 | mei 2016 | 274

7.28.3

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

7.28.4

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 7.28.3.

7.29

Geschillen

7.29.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 275

8

Procedure van het innovatiepartnerschap

8

Procedure van het innovatiepartnerschap

8.1

Omschrijving

8.1

Omschrijving

8.1.1

Een aanbesteding volgens de procedure van het innovatiepartnerschap is een
aanbesteding waarbij alle ondernemers naar aanleiding van een aankondiging een
verzoek tot deelneming mogen indienen voor een opdracht die is gericht op de
ontwikkeling en aanschaf van een innovatief product of werk of een innovatieve
dienst welke niet reeds op de markt beschikbaar is en waarbij door middel van
onderhandelingen met een of meer van hen naar definitieve inschrijvingen wordt
toegewerkt.

8.1.1

Een aanbesteding volgens de procedure van het innovatiepartnerschap is een
aanbesteding waarbij alle ondernemers naar aanleiding van een aankondiging een
verzoek tot deelneming mogen indienen voor een opdracht die is gericht op de
ontwikkeling en aanschaf van een innovatief product of werk of een innovatieve
dienst welke niet reeds op de markt beschikbaar is en waarbij door middel van
onderhandelingen met een of meer van hen naar definitieve inschrijvingen wordt
toegewerkt.

8.2

Communicatiemiddelen

8.2

Communicatiemiddelen

8.2.1

Bij de Europese aanbesteding vindt de communicatie en informatie-uitwisseling
tussen de aanbesteder en ondernemers plaats met behulp van elektronische
middelen.
8.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie

EU
8.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie

ARW 2016 | mei 2016 | 276

voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken, verzoeken tot
deelneming en inschrijvingen. Mondelinge communicatie kan worden gebruikt voor
de onderhandeling als bedoeld in artikel 8.36. De aanbesteder documenteert de
mondelinge communicatie met inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de
inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

8.3

Vooraankondiging

8.3.1

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder een vooraankondiging
bekendmaken.

voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken, verzoeken tot
deelneming en inschrijvingen. Mondelinge communicatie kan worden gebruikt voor
de onderhandeling als bedoeld in artikel 8.36. De aanbesteder documenteert de
mondelinge communicatie met inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de
inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

EU
8.3.2
EU
8.3.3
EU

8.3.4
EU

8.3.5
EU

8.3.6
EU

Bij de Europese aanbesteding gebruikt de aanbesteder voor de vooraankondiging
het daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Vooraankondiging.
Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de vooraankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen of maakt
de vooraankondiging bekend via een kopersprofiel. Voorafgaand aan een
bekendmaking via een kopersprofiel zendt de aanbesteder een kennisgeving
daarvan naar de Europese Commissie via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de kennisgeving het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel. De vooraankondiging op
het kopersprofiel bevat de verzenddatum van de kennisgeving.
Een kopersprofiel als bedoeld in artikel 8.3.3 is bij de Europese aanbesteding langs
elektronische weg toegankelijk en kan informatie bevatten inzake
vooraankondigingen, lopende aanbestedingsprocedures, voorgenomen aankopen,
gegunde opdrachten, geannuleerde procedures en nuttige algemene informatie,
zoals een contactpunt, een telefoon- en faxnummer, een postadres en een emailadres. Een vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de informatie die is
opgenomen in het formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel.
Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Bekendmaking van de vooraankondiging of het formulier Aankondiging door
middel van een kopersprofiel kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de
bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de vooraankondiging of de
inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de vooraankondiging die naar de Europese

ARW 2016 | mei 2016 | 277

Commissie is verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in
ieder geval de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de
datum van de bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de
vooraankondiging of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door
de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder niet binnen 48
uur na de bevestiging van ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over
de bekendmaking.
8.3.7
EU

8.3.8
EU

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de vooraankondiging aanvullen of
rectificeren. De aanbesteder maakt dit bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen met het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval
de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de datum van de
bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de rectificatie of de
inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie
heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

8.4

Aankondiging

8.4

Aankondiging

8.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend. De aanbesteder verschaft in de
aankondiging informatie die voldoende nauwkeurig is om ondernemers in staat te
stellen te bepalen wat de aard en omvang van de aanbesteding is en te beslissen
over deelneming aan de procedure.

8.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend. De aanbesteder verschaft in de
aankondiging informatie die voldoende nauwkeurig is om ondernemers in staat te
stellen te bepalen wat de aard en omvang van de aanbesteding is en te beslissen
over deelneming aan de procedure.

8.4.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

8.4.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

8.4.3

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de aankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit
systeem te kiezen voor een Europese procedure.

EU
8.4.4
EU

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Aankondiging van een opdracht kunnen aantonen. Dit kan met behulp van
de bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.

ARW 2016 | mei 2016 | 278

8.4.5
NL
8.4.6
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de aankondiging die naar de Europese Commissie is
gezonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de aankondiging en de inhoud ervan niet
vóór de datum waarop zij via het elektronische systeem voor aanbesteden naar de
Europese Commissie is verzonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de
bevestiging van ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de
bekendmaking.

8.4.7

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

8.4.8

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de kennisgeving of de inhoud ervan niet
eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie heeft
plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de rectificatie is geïnformeerd over de bekendmaking.

EU

8.4.9
EU

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder de aankondiging bekend via het
elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit systeem te kiezen voor een
nationale procedure.

8.4.7

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

Bij de Europese aanbesteding biedt de aanbesteder, tenzij één van de gevallen als
bedoeld in artikel 8.8.3 van toepassing is, met elektronische middelen kosteloze,
rechtstreekse en volledige toegang tot de aanbestedingsstukken vanaf de datum van
bekendmaking van de aankondiging, voor zover deze stukken beschikbaar zijn. De
aanbesteder vermeldt in de aankondiging het internetadres waar de
aanbestedingsstukken toegankelijk zijn.

8.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

8.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

8.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

8.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

ARW 2016 | mei 2016 | 279

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 8.15 tot en met 8.19, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
b. indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
c. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
d. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.

8.5.2

8.5.3

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

8.5.3

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

8.5.4

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging
a. dat hij alle gegadigden tot eerste inschrijving uitnodigt die niet worden
uitgesloten en die aan de geschiktheidseisen voldoen, of
b. het aantal gegadigden dat hij voornemens is tot eerste inschrijving uit te
nodigen. Dit aantal moet in ieder geval groot genoeg zijn om een
daadwerkelijke mededinging te waarborgen en dient ten minste drie te
bedragen. De aanbesteder vermeldt in de aankondiging de objectieve en
niet-discriminerende regels, waaronder loting, of de objectieve en nietdiscriminerende selectiecriteria en weging die hij voornemens is te
gebruiken.

8.5.4

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging
a. dat hij alle gegadigden tot eerste inschrijving uitnodigt die niet worden
uitgesloten en die aan de geschiktheidseisen voldoen, of
b. het aantal gegadigden dat hij voornemens is tot eerste inschrijving uit te
nodigen. Dit aantal moet in ieder geval groot genoeg zijn om een
daadwerkelijke mededinging te waarborgen en dient ten minste drie te
bedragen. De aanbesteder vermeldt in de aankondiging de objectieve en
niet-discriminerende regels, waaronder loting, of de objectieve en nietdiscriminerende selectiecriteria en weging die hij voornemens is te
gebruiken.

8.5.5

Indien de aanbesteder de mogelijkheid wil voorbehouden om de opdracht te verlenen 8.5.5
op basis van de eerste inschrijving zonder onderhandeling, vermeldt hij dat in de
aankondiging. In dat geval zijn de eisen die in dit hoofdstuk aan de definitieve
inschrijving worden gesteld van toepassing voor de eerste inschrijving.

8.5.2

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 8.15 tot en met 8.19, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan:
a. driemaal de geraamde waarde van de opdracht,
b. indien de opdracht in percelen is verdeeld, driemaal de waarde van een
perceel of een cluster van percelen dat gelijktijdig moet worden uitgevoerd,
c. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft,
driemaal de waarde van de specifieke opdrachten, die gelijktijdig moeten
worden uitgevoerd, of
d. indien het een opdracht op grond van een raamovereenkomst betreft
waarvan de waarde van de specifieke opdrachten niet bekend is, driemaal
de waarde van de raamovereenkomst.

Indien de aanbesteder de mogelijkheid wil voorbehouden om de opdracht te verlenen
op basis van de eerste inschrijving zonder onderhandeling, vermeldt hij dat in de
aankondiging. In dat geval zijn de eisen die in dit hoofdstuk aan de definitieve
inschrijving worden gesteld van toepassing voor de eerste inschrijving.

ARW 2016 | mei 2016 | 280

8.6

Gunningscriteria in de aankondiging

8.6

Gunningscriteria in de aankondiging

8.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging dat hij de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op
basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding. De aanbesteder kan hierbij de kosten
berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

8.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging dat hij de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op
basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding. De aanbesteder kan hierbij de kosten
berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

8.6.2

8.6.2
De aanbesteder vermeldt in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het
oog op de toepassing van het criterium van de 'beste prijs-kwaliteitverhouding'. Deze
nadere criteria houden verband met en staan in redelijke verhouding tot het voorwerp
van de opdracht en kunnen onder meer betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;
i.
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het
oog op de toepassing van het criterium van de 'beste prijs-kwaliteitverhouding'. Deze
nadere criteria houden verband met en staan in redelijke verhouding tot het voorwerp
van de opdracht en kunnen onder meer betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
h. klantenservice en technische bijstand;
i.
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

8.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

8.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

8.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de uitnodiging tot eerste
inschrijving het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen nadere criteria
voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden
uitgedrukt door middel van een marge met een passend verschil tussen minimum en
maximum.

8.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de uitnodiging tot eerste
inschrijving het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen nadere criteria
voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden
uitgedrukt door middel van een marge met een passend verschil tussen minimum en
maximum.

8.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of in de uitnodiging tot eerste

8.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of in de uitnodiging tot eerste
ARW 2016 | mei 2016 | 281

inschrijving de criteria in afnemende volgorde van belang.

inschrijving de criteria in afnemende volgorde van belang.

8.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met
het product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

8.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met het
product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

8.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

8.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

8.6.8

8.6.8
De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,
b. zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
c. de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

8.6.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

8.6.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

8.6.10

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

8.6.10

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

8.6.11

Indien de onderhandeling door toepassing van de gunningscriteria in opeenvolgende
fasen verloopt zodat het aantal inschrijvingen waarover moet worden onderhandeld
wordt beperkt, vermeldt de aanbesteder dat in de aankondiging of de uitnodiging tot
deelneming aan de onderhandeling.

8.6.11

Indien de onderhandeling door toepassing van de gunningscriteria in opeenvolgende
fasen verloopt zodat het aantal inschrijvingen waarover moet worden onderhandeld
wordt beperkt, vermeldt de aanbesteder dat in de aankondiging of de uitnodiging tot
deelneming aan de onderhandeling.

ARW 2016 | mei 2016 | 282

8.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

8.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

8.7.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

8.7.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

8.7.2

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
b. winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering
of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
gunningsbeslissing aan de organisatie geen opdracht verleend voor de
diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.

8.7.2

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
b. winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering
of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
gunningsbeslissing aan de organisatie geen opdracht verleend voor de
diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.

8.7.3

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder in de aankondiging of in de voor
de eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan bij welk orgaan
ondernemers informatie kunnen verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de
bepalingen inzake belastingen, milieubescherming, arbeidsbescherming en
arbeidsvoorwaarden die gelden in Nederland of, indien de verrichtingen buiten
Nederland worden uitgevoerd, die gelden in het gebied of de plaats waar de
verrichtingen worden uitgevoerd en die gedurende de uitvoering van de opdracht op
die verrichtingen van toepassing zullen zijn.
8.7.4

Indien de aanbesteder het innovatiepartnerschap in fasen wil laten verlopen dan
vermeldt hij dit in de aankondiging.

EU

8.7.4

Indien de aanbesteder het innovatiepartnerschap in fasen wil laten verlopen dan
vermeldt hij dit in de aankondiging.

ARW 2016 | mei 2016 | 283

8.7.5

Indien de aanbesteder na elke fase als bedoeld in artikel 8.44 het
innovatiepartnerschap wil kunnen beëindigen of, bij een innovatiepartnerschap met
verschillende partners, het aantal partners wil kunnen verminderen door individuele
opdrachten in te trekken, vermeldt hij dat in of bij de aankondiging. De aanbesteder
vermeldt hierbij tevens de voorwaarden voor beëindiging van het
innovatiepartnerschap of de vermindering van het aantal partners.

8.7.5

Indien de aanbesteder na elke fase als bedoeld in artikel 8.44 het
innovatiepartnerschap wil kunnen beëindigen of, bij een innovatiepartnerschap met
verschillende partners, het aantal partners wil kunnen verminderen door individuele
opdrachten in te trekken, vermeldt hij dat in of bij de aankondiging. De aanbesteder
vermeldt hierbij tevens de voorwaarden voor beëindiging van het
innovatiepartnerschap of de vermindering van het aantal partners.

8.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

8.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

8.8.1

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder geen kosteloze, rechtstreekse
en volledige toegang langs elektronische weg tot bepaalde voor aanmelding en
inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt omdat er sprake is van een geval
als bedoeld in artikel 8.8.3, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de
betreffende stukken zullen worden toegezonden per post of via een andere geschikte
vervoerder, eventueel in combinatie met verzending langs elektronische weg. De
aanbesteder stelt deze stukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

EU

8.8.2

8.8.2
De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding of voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
biedt, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming
van het vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden
verkregen tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de
betreffende aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

8.8.3

Bij de Europese aanbesteding kunnen andere dan elektronische middelen worden
gebruikt in de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. voor de aanmelding of de inschrijvingen is de indiening vereist van fysieke

EU

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding of voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
biedt, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming
van het vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden
verkregen tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de
betreffende aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

ARW 2016 | mei 2016 | 284

of schaalmodellen die niet langs elektronische weg kunnen worden
verzonden.
8.8.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de aankondiging.

8.8.4

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, vermeldt de aanbesteder
dit in de aankondiging.

8.9

Overige bepalingen in de aankondiging

8.9

Overige bepalingen in de aankondiging

8.9.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.

8.9.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging:
a. of inschrijvingen kunnen worden ingediend voor één of meer percelen,
b. of hij zich de mogelijkheid voorbehoudt om een combinatie van percelen of
alle percelen aan dezelfde inschrijver te gunnen; de aanbesteder vermeldt
daarbij welke percelen of groepen van percelen kunnen worden
gecombineerd, en
c. het maximum aantal percelen per inschrijver indien hij het aantal aan één
inschrijver te gunnen percelen wil beperken; de aanbesteder vermeldt
daarbij de objectieve en niet-discriminerende regels die hij zal toepassen
om te bepalen welke percelen zullen worden gegund indien de toepassing
van de gunningscriteria er toe zou leiden dat meer percelen dan het
maximum aantal aan dezelfde inschrijver gegund zou worden.

8.9.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de aankondiging:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

8.9.2

De aanbesteder motiveert in voorkomend geval in de aankondiging:
a. de beslissing van de aanbesteder om een opdracht niet in percelen op te
delen, en
b. de beslissing van de aanbesteder om opdrachten samen te voegen.

8.9.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 8.13.1 tot en met 8.13.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 8.13.7 van toepassing is.

8.9.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 8.13.1 tot en met 8.13.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 8.13.7 van toepassing is.

8.9.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan of hij varianten toestaat of verlangt en
vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 8.31.3.

8.9.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan of hij varianten toestaat of verlangt en
vermeldt in voorkomend geval de informatie als bedoeld in artikel 8.31.3.

ARW 2016 | mei 2016 | 285

8.10

Technische specificaties

8.10.1

De aanbesteder neemt in de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken 8.10.1
de technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht
voorgeschreven kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de
ondernemers gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen
in de openstelling van opdrachten voor mededinging.

8.10

De aanbesteder neemt in de voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken
de technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht
voorgeschreven kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de
ondernemers gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen
in de openstelling van opdrachten voor mededinging.

8.10.2

De aanbesteder beschrijft in de technische specificaties zijn behoefte aan
innovatieve producten, diensten of werken en geeft aan dat met de aanschaf van
reeds op de markt beschikbare producten, diensten of werken niet in die behoefte
kan worden voorzien.

8.10.2

De aanbesteder beschrijft in de technische specificaties zijn behoefte aan
innovatieve producten, diensten of werken en geeft aan dat met de aanschaf van
reeds op de markt beschikbare producten, diensten of werken niet in die behoefte
kan worden voorzien.

8.10.3

De aanbesteder verschaft in de technische specificaties informatie die voldoende
nauwkeurig is om ondernemers in staat te stellen te bepalen wat de aard en
strekking van de gevraagde oplossing is en te beslissen over deelneming aan de
procedure.

8.10.3

De aanbesteder verschaft in de technische specificaties informatie die voldoende
nauwkeurig is om ondernemers in staat te stellen te bepalen wat de aard en
strekking van de gevraagde oplossing is en te beslissen over deelneming aan de
procedure.

8.10.4

De aanbesteder bepaalt in de technische specificaties welke regels op de
intellectuele-eigendomsrechten van toepassing zijn.

8.10.4

De aanbesteder bepaalt in de technische specificaties welke regels op de
intellectuele-eigendomsrechten van toepassing zijn.

8.10.5

De aanbesteder bepaalt in de technische specificaties welke elementen de
minimumeisen zijn waaraan een inschrijving moet voldoen.

8.10.5

De aanbesteder bepaalt in de technische specificaties welke elementen de
minimumeisen zijn waaraan een inschrijving moet voldoen.

8.10.6

De in de artikelen 8.10.1, 8.10.4 en 8.10.5 bedoelde kenmerken, regels en
elementen houden verband met het voorwerp van de opdracht en staan in redelijke
verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die opdracht.

8.10.6

De in de artikelen 8.10.1, 8.10.4 en 8.10.5 bedoelde kenmerken, regels en
elementen houden verband met het voorwerp van de opdracht en staan in redelijke
verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die opdracht.

8.10.7

Voor de toepassing van artikel 8.10.6 geldt dat de bedoelde kenmerken, regels en
elementen in ieder geval verband houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

8.10.7

Voor de toepassing van artikel 8.10.6 geldt dat de bedoelde kenmerken, regels en
elementen in ieder geval verband houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

8.10.8

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,

8.10.8

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,

Technische specificaties

ARW 2016 | mei 2016 | 286

b.

c.

d.

– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

b.

c.

d.

– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

8.10.9

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 8.10.8
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 8.10.11, aantoont dat de door
hem voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

8.10.9

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 8.10.8
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 8.10.11, aantoont dat de door
hem voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

8.10.10

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

8.10.10

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

8.10.11

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

8.10.11

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

8.10.12

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van

8.10.12

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van

ARW 2016 | mei 2016 | 287

b.

toegang niet valt aan te rekenen, en
aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

b.

toegang niet valt aan te rekenen, en
aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

8.10.13

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 8.10.8 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

8.10.13

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 8.10.8 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

8.10.14

Een inschrijver bewijst in zijn definitieve inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 8.10.11, dat de levering, de
dienst of het werk in overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele
en prestatie-eisen van de aanbesteder.

8.10.14

Een inschrijver bewijst in zijn definitieve inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 8.10.11, dat de levering, de
dienst of het werk in overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele
en prestatie-eisen van de aanbesteder.

8.10.15

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

8.10.15

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

8.10.16

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 8.10.15 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 8.10.8, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

8.10.16

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 8.10.15 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 8.10.8, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

8.11

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

8.11

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

8.11.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

8.11.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.
ARW 2016 | mei 2016 | 288

8.11.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

8.11.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

8.11.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

8.11.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

8.12

Keurmerken

8.12

Keurmerken

8.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
d. het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
e. de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

8.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
d. het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
e. de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

8.12.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke

8.12.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
ARW 2016 | mei 2016 | 289

keurmerkeisen dient te worden voldaan.

keurmerkeisen dient te worden voldaan.

8.12.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

8.12.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

8.12.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

8.12.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

8.12.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 8.12.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

8.12.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 8.12.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

8.13

Uitsluitingsgronden

8.13

Uitsluitingsgronden

8.13.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 8.13.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 8.13.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de
inschrijving onherroepelijk zijn geworden.

8.13.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 8.13.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 8.13.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de
inschrijving onherroepelijk zijn geworden.

8.13.2

8.13.2
Voor de toepassing van artikel 8.13.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van

Voor de toepassing van artikel 8.13.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
ARW 2016 | mei 2016 | 290

c.

d.

e.

f.

artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

c.

d.

e.

f.

artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

8.13.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 8.13.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

8.13.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 8.13.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

8.13.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen

8.13.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen

ARW 2016 | mei 2016 | 291

of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot deelneming.

of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot deelneming.

8.13.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 8.13.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

8.13.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 8.13.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

8.13.6

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 8.13.6
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 8.13.1 tot en met 8.13.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 8.13.1 tot en met 8.13.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op 8.13.7 De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op
de volgende gronden:
de volgende gronden:
GP3.5A
GP3.5A
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht heeft geschonden;
en arbeidsrecht heeft geschonden;
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
d. de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
d. de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
e. een belangenconflict in de zin van artikel 8.14.3 kan niet effectief worden
e. een belangenconflict in de zin van artikel 8.14.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
f. wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
f. wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 8.14.1 voorgedaan die niet met minder
mededinging als bedoeld in artikel 8.14.1 voorgedaan die niet met minder
8.13.7

ARW 2016 | mei 2016 | 292

g.

h.

i.

j.

8.13.8

ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 8.22.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid, selectie en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 8.13.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de eerste
inschrijving hebben voorgedaan;
b. artikel 8.13.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving hebben voorgedaan;
c. artikel 8.13.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
d. artikel 8.13.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving hebben voorgedaan;
e. artikel 8.13.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat

g.

h.

i.

j.

8.13.8

ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 8.22.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid, selectie en gunning;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 8.13.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of de eerste
inschrijving hebben voorgedaan;
b. artikel 8.13.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving hebben voorgedaan;
c. artikel 8.13.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
d. artikel 8.13.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving hebben voorgedaan;
e. artikel 8.13.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat

ARW 2016 | mei 2016 | 293

onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving.

onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
de eerste inschrijving.

8.13.9

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 8.13.9
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 8.13.1 tot en met 8.13.5 en 8.13.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 8.13.7,
onderdeel b, op hem niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 2 jaar, aantonen dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen
8.13.1 tot en met 8.13.5 en 8.13.7, onderdeel c en d, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens
overtreding van mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing
zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot deelneming of de eerste inschrijving
niet ouder is dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld
in artikel 8.13.4, of artikel 8.13.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 8.13.1 tot en met 8.13.5 en 8.13.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 8.13.7,
onderdeel b, op hem niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of de inschrijving niet ouder is
dan 2 jaar, aantonen dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen
8.13.1 tot en met 8.13.5 en 8.13.7, onderdeel c en d, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens
overtreding van mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing
zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot deelneming of de eerste inschrijving
niet ouder is dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld
in artikel 8.13.4, of artikel 8.13.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

8.13.10

8.13.10 De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
a. een andere lidstaat,
a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
van toepassing is.
van toepassing is.

8.13.11

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de 8.13.11
artikelen 8.13.1, 8.13.3 en 8.13.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 8.13.1 en 8.13.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 8.13.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 8.13.1, 8.13.3 en 8.13.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 8.13.1 en 8.13.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 8.13.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft

ARW 2016 | mei 2016 | 294

genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

8.13.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 8.13.1 tot en met 8.13.5
en 8.13.7 :
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

8.13.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 8.13.1 tot en met 8.13.5
en 8.13.7 :
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

8.13.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 8.13.1 tot en met 8.13.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan
eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 8.13.7 van toepassing is, vervangt.

8.13.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 8.13.1 tot en met 8.13.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan
eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 8.13.7 van toepassing is, vervangt.

8.14

Scheiding van belang

8.14

Scheiding van belang

8.14.1

Indien bij de Europese aanbesteding een gegadigde of een met een gegadigde
verbonden onderneming de aanbesteder heeft geadviseerd of anderszins betrokken
is geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, neemt de
aanbesteder passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de mededinging niet
wordt vervalst door de deelneming van die gegadigde. Deze maatregelen omvatten:
a. de mededeling aan andere gegadigden van relevante informatie die is
uitgewisseld in het kader van of ten gevolge van de betrokkenheid van de
gegadigde bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, en
b. de vaststelling van passende termijnen voor de ontvangst van de
inschrijvingen.

EU

8.14.2
EU

De aanbesteder sluit bij de Europese aanbesteding een gegadigde die betrokken is
geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure slechts van de
aanbestedingsprocedure uit indien er geen andere middelen zijn om de naleving van
het beginsel van gelijke behandeling te verzekeren. De aanbesteder biedt een bij de
voorbereiding van de aanbestedingsprocedure betrokken gegadigde de gelegenheid
om te bewijzen dat zijn betrokkenheid de mededinging niet kan verstoren, alvorens
hij de gegadigde van de aanbestedingsprocedure uitsluit.

ARW 2016 | mei 2016 | 295

8.14.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

8.14.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

8.15

Financiële en economische draagkracht

8.15

Financiële en economische draagkracht

8.15.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

8.15.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

8.15.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.
De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

8.15.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.
De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

8.15.3

8.15.3

8.15.4

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder 8.15.4
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

8.15.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

8.15.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

8.15.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een

8.15.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
ARW 2016 | mei 2016 | 296

door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

8.15.7

8.15.7
Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 8.15.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 8.15.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

8.15.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

8.15.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

8.16

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

8.16

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

8.16.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

8.16.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

8.16.2

Bij de keuze van de gegadigden past de aanbesteder in het bijzonder criteria toe
inzake het potentieel van de kandidaten op het gebied van onderzoek en
ontwikkeling en hun vermogen om vernieuwende oplossingen te ontwikkelen en toe
te passen.

8.16.2

Bij de keuze van de gegadigden past de aanbesteder in het bijzonder criteria toe
inzake het potentieel van de kandidaten op het gebied van onderzoek en
ontwikkeling en hun vermogen om vernieuwende oplossingen te ontwikkelen en toe
te passen.

8.16.3
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
GP3.5F
GP3.5F
omvang
en
het
doel
van
de
opdracht:
GP3.5G
GP3.5G omvang en het doel van de opdracht:
a. in geval van een opdracht voor werken:
a. in geval van een opdracht voor werken:
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
betrekking tot het resultaat;
betrekking tot het resultaat;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
voeren;
voeren;
8.16.3

ARW 2016 | mei 2016 | 297

3.

b.

aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die

3.

b.

aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die

ARW 2016 | mei 2016 | 298

hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6.

c.

hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6.

c.

ARW 2016 | mei 2016 | 299

6.

aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

6.

aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.

8.16.4

In afwijking van artikel 8.16.3 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

8.16.4

In afwijking van artikel 8.16.3 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder werken
onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een langere
periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

8.16.5

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 8.16.3, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

8.16.5

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 8.16.3, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdracht gelijk zijn.

8.16.6

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 8.16.3,
hij verlangt.

8.16.6

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 8.16.3,
hij verlangt.

8.16.7

8.16.7
Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

8.16.8

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal

8.16.8

ARW 2016 | mei 2016 | 300

verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

8.16.9

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

8.16.9

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

8.16.10

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 8.16.7 en 8.16.8, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

8.16.10

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 8.16.7 en 8.16.8, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

8.16.11

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

8.16.11

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

8.16.12

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

8.16.12

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

8.16.13

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

8.16.13

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of
installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.

8.16.14

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

8.16.14

Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen
heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

8.17

Kwaliteitsbewaking

8.17

Kwaliteitsbewaking
ARW 2016 | mei 2016 | 301

8.17.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

8.17.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

8.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

8.17.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

8.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

8.17.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

8.18

Normen inzake milieubeheer

8.18

Normen inzake milieubeheer

8.18.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

8.18.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

8.18.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

8.18.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

8.18.3

8.18.3
De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
ARW 2016 | mei 2016 | 302

geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

8.19

Beroepsbevoegdheid

8.19

Beroepsbevoegdheid

8.19.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

8.19.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

8.19.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

8.19.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

8.19.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

8.19.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

8.19.4

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot deelneming de namen en
de beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

8.19.4

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot deelneming de namen en
de beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

8.19.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot deelneming van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

8.19.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot deelneming van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

8.20

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

8.20

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

8.20.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vast met inachtneming van het voorwerp van de
opdracht en de voor de voorbereiding van het verzoek benodigde tijd. Deze termijn
bedraagt minimaal 30 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de
aankondiging.
8.20.2

Bij de nationale aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van

EU

ARW 2016 | mei 2016 | 303

NL

8.20.3
EU

de verzoeken tot deelneming vast met inachtneming van het voorwerp van de
opdracht en de voor de voorbereiding van het verzoek benodigde tijd. Deze termijn
bedraagt minimaal 17 dagen, te rekenen vanaf de publicatiedatum van de
aankondiging.

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder,in het geval van een urgente
situatie die door de aanbesteder naar behoren is onderbouwd waarin de
minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vaststellen op minimaal 15 dagen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van de aankondiging.
8.20.4
NL

Bij de nationale aanbesteding kan de aanbesteder,in het geval van een urgente
situatie die door de aanbesteder naar behoren is onderbouwd waarin de
minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot deelneming vaststellen op minimaal 10 dagen, te rekenen vanaf de
publicatiedatum van de aankondiging.

8.20.5

De aanbesteder bewaart de verzoeken tot deelneming op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

8.20.5

De aanbesteder bewaart de verzoeken tot deelneming op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

8.21

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

8.21

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

8.21.1

Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming door de
aanbesteder verstrekt. In het geval van een versnelde procedure als bedoeld in
artikel 8.20.3 bedraagt deze termijn 4 dagen.

8.21.1

Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming door de
aanbesteder verstrekt. In het geval van een versnelde procedure als bedoeld in
artikel 8.20.3 bedraagt deze termijn 4 dagen.

8.21.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

8.21.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

8.21.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

8.21.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

8.21.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 8.21.1 gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot

8.21.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 8.21.1 gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot
ARW 2016 | mei 2016 | 304

deelneming kennis kunnen nemen.

deelneming kennis kunnen nemen.

8.21.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

8.21.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

8.22

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

8.22

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

8.22.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 8.22.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

8.22.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 8.22.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

8.22.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

8.22.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

8.22.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 8.16.3, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

8.22.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 8.16.3, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

8.22.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen,
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen, en
d. op welke wijze hij voldoet aan de selectiecriteria.

8.22.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen,
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen, en
d. op welke wijze hij voldoet aan de selectiecriteria.

8.22.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
8.13 tot en met 8.19 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

8.22.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
8.13 tot en met 8.19 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

8.22.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder

8.22.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
ARW 2016 | mei 2016 | 305

verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

8.22.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

8.22.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

8.22.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

8.22.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

8.23

Uitnodiging tot eerste inschrijving

8.23

Uitnodiging tot eerste inschrijving

8.23.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de gegadigden een uitnodiging tot eerste
inschrijving te zenden of tenzij de aanbesteder in de aankondiging heeft vermeld dat
hij alle niet-uitgesloten, geschikte gegadigden tot eerste inschrijving zal uitnodigen,
handelt hij als volgt:
a. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet hoger is dan het aantal zoals vermeld in de
aankondiging, selecteert hij de gegadigden met behulp van de in de
aankondiging vermelde regels of selectiecriteria en weging en nodigt deze
tot eerste inschrijving uit;
b. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet lager is dan of gelijk is aan het aantal zoals
vermeld in de aankondiging, zet de aanbesteder de procedure voort door
deze gegadigde of gegadigden tot eerste inschrijving uit te nodigen.

8.23.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de gegadigden een uitnodiging tot eerste
inschrijving te zenden of tenzij de aanbesteder in de aankondiging heeft vermeld dat
hij alle niet-uitgesloten, geschikte gegadigden tot eerste inschrijving zal uitnodigen,
handelt hij als volgt:
a. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet hoger is dan het aantal zoals vermeld in de
aankondiging, selecteert hij de gegadigden met behulp van de in de
aankondiging vermelde regels of selectiecriteria en weging en nodigt deze
tot eerste inschrijving uit;
b. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet lager is dan of gelijk is aan het aantal zoals
vermeld in de aankondiging, zet de aanbesteder de procedure voort door
deze gegadigde of gegadigden tot eerste inschrijving uit te nodigen.

8.23.2

Inschrijvers kunnen projecten voor onderzoek en ontwikkeling indienen die voldoen
aan de door de aanbesteder vastgestelde behoeften waaraan niet door bestaande
oplossingen kan worden voldaan.

8.23.2

Inschrijvers kunnen projecten voor onderzoek en ontwikkeling indienen die voldoen
aan de door de aanbesteder vastgestelde behoeften waaraan niet door bestaande
oplossingen kan worden voldaan.

8.23.3

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van gegadigden schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot eerste inschrijving verzendt.

8.23.3

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van gegadigden schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot eerste inschrijving verzendt.

8.23.4

Indien een uitgesloten of afgewezen gegadigde bezwaar heeft tegen de uitsluiting of

8.23.4

Indien een uitgesloten of afgewezen gegadigde bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
ARW 2016 | mei 2016 | 306

afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzending van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzending van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

8.23.5

8.23.5
De aanbesteder die een mededeling als bedoeld in artikel 8.23.3 doet, verstrekt
daarbij geen gegevens voor zover dat:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder die een mededeling als bedoeld in artikel 8.23.3 doet, verstrekt
daarbij geen gegevens voor zover dat:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

8.23.6

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden gelijktijdig
en schriftelijk uit tot eerste inschrijving.

8.23.6

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden gelijktijdig
en schriftelijk uit tot eerste inschrijving.

8.23.7

De aanbesteder nodigt geen ondernemers uit die niet om deelneming hebben
verzocht, en evenmin gegadigden waarop een uitsluitingsgrond van toepassing is of
die niet aan de geschiktheidseisen voldoen.

8.23.7

De aanbesteder nodigt geen ondernemers uit die niet om deelneming hebben
verzocht, en evenmin gegadigden waarop een uitsluitingsgrond van toepassing is of
die niet aan de geschiktheidseisen voldoen.

8.23.8

In de uitnodiging tot eerste inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de
volgende informatie op:
a. een verwijzing naar de aankondiging;
b. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de eerste inschrijvingen;
c. het internetadres en in voorkomend geval het postadres waar de
inschrijvingen of onderdelen van de inschrijvingen moeten worden
ingediend en de wijze waarop zij moeten worden ingediend;
d. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
e. in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
f. het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de opdracht of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van de
criteria, indien deze niet in de aankondiging is vermeld;
g. op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
h. waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

8.23.8

In de uitnodiging tot eerste inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de
volgende informatie op:
a. een verwijzing naar de aankondiging;
b. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de eerste inschrijvingen;
c. het internetadres en in voorkomend geval het postadres waar de
inschrijvingen of onderdelen van de inschrijvingen moeten worden
ingediend en de wijze waarop zij moeten worden ingediend;
d. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
e. in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
f. het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de opdracht of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van de
criteria, indien deze niet in de aankondiging is vermeld;
g. op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
h. waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

8.23.9

De uitnodiging tot eerste inschrijving bevat tevens:
a. het internetadres waar de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken in een geval als bedoeld in artikel 8.8.1 of 8.8.2,
waarbij deze aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en
kosteloos beschikbaar zijn.

8.23.9

De uitnodiging tot eerste inschrijving bevat tevens:
a. het internetadres waar de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken in een geval als bedoeld in artikel 8.8.1 of 8.8.2,
waarbij deze aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en
kosteloos beschikbaar zijn.

ARW 2016 | mei 2016 | 307

8.23.10

Indien de aanbesteder aanvullende exemplaren van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken ter beschikking stelt, is hij gerechtigd om de ondernemer die
daarom verzoekt de kosten in rekening te brengen.

8.23.10

Indien de aanbesteder aanvullende exemplaren van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken ter beschikking stelt, is hij gerechtigd om de ondernemer die
daarom verzoekt de kosten in rekening te brengen.

8.23.11

De aanbesteder vermeldt het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen
nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding, of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van deze criteria,
indien het relatieve gewicht of de volgorde niet in de aankondiging is vermeld. Het
relatieve gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge met een
passend verschil tussen minimum en maximum.

8.23.11

De aanbesteder vermeldt het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen
nadere criteria voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding, of, in
voorkomend geval, de afnemende volgorde van belangrijkheid van deze criteria,
indien het relatieve gewicht of de volgorde niet in de aankondiging is vermeld. Het
relatieve gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge met een
passend verschil tussen minimum en maximum.

8.23.12

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder aan bij welk orgaan
ondernemers informatie kunnen verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de
bepalingen inzake belastingen, milieubescherming, arbeidsbescherming en
arbeidsvoorwaarden die gelden in Nederland of, indien de verrichtingen buiten
Nederland worden uitgevoerd, die gelden in het gebied of de plaats waar de
verrichtingen worden uitgevoerd en die gedurende de uitvoering van de opdracht op
die verrichtingen van toepassing zullen zijn. Dit is niet van toepassing indien hij dit
reeds in de aankondiging heeft vermeld.

EU

8.23.13
EU

Bij de Europese aanbesteding verzoekt de aanbesteder de inschrijvers aan te geven
dat zij bij het opstellen van hun definitieve inschrijving rekening hebben gehouden
met de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit
hoofde van:
a. het recht van de Europese Unie,
b. het nationale recht,
c. collectieve arbeidsovereenkomsten, en
d. uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen
van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

8.23.14

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, en
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

8.23.14

De aanbesteder kan in geval van:
a. een opdracht voor werken,
b. een opdracht voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, en
c. een opdracht voor diensten,
van rechtspersonen verlangen dat deze in hun inschrijving de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdracht worden belast.

8.23.15

Indien de aanbesteder na elke fase het innovatiepartnerschap wil kunnen beëindigen
of, bij een innovatiepartnerschap met verschillende partners, het aantal partners wil

8.23.15

Indien de aanbesteder na elke fase het innovatiepartnerschap wil kunnen beëindigen
of, bij een innovatiepartnerschap met verschillende partners, het aantal partners wil

ARW 2016 | mei 2016 | 308

kunnen verminderen door individuele opdrachten in te trekken, vermeldt hij dat in de
uitnodiging tot inschrijving. De aanbesteder vermeldt hierbij tevens de voorwaarden
voor beëindiging van het innovatiepartnerschap of de vermindering van het aantal
partners.

8.24

Termijnen inschrijving

8.24.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de eerste inschrijving vast met inachtneming van het voorwerp van de opdracht en
de voor de voorbereiding van de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt
minimaal 40 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot eerste
inschrijving. De aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten indien de
inschrijvingen volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.

EU

kunnen verminderen door individuele opdrachten in te trekken, vermeldt hij dat in de
uitnodiging tot inschrijving. De aanbesteder vermeldt hierbij tevens de voorwaarden
voor beëindiging van het innovatiepartnerschap of de vermindering van het aantal
partners.

8.24

Termijnen inschrijving

8.24.2

Bij de nationale aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de eerste inschrijving vast met inachtneming van het voorwerp van de opdracht en
de voor de voorbereiding van de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt
minimaal 21 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot eerste
inschrijving. De aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten indien de
inschrijvingen volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.

NL

8.24.3
EU

8.24.4
EU

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder, indien hij een vooraankondiging
heeft bekendgemaakt, de termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving
verkorten tot 29 dagen, maar in geen geval tot minder dan 22 dagen. Deze termijn
loopt vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot eerste inschrijving.
Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de eerste inschrijving verkorten als bedoeld in artikel 8.24.3, mits de
vooraankondiging alle informatie bevat als bedoeld in bijlage V, onderdeel B, afdeling
I van richtlijn 2014/24/EU, voor zover deze informatie beschikbaar is op het tijdstip
dat de vooraankondiging wordt bekendgemaakt. De vooraankondiging dient
minimaal 52 dagen en maximaal 12 maanden voor de verzenddatum van de
aankondiging te zijn verzonden.

8.24.5

In het geval van een urgente situatie die door de aanbesteder naar behoren is
onderbouwd waarin de minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, kan de
aanbesteder de termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving vaststellen op
minimaal 10 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot eerste
inschrijving.

8.24.5

In het geval van een urgente situatie die door de aanbesteder naar behoren is
onderbouwd waarin de minimumtermijn niet in acht kan worden genomen, kan de
aanbesteder de termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving vaststellen op
minimaal 10 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot eerste
inschrijving.

8.24.6

De aanbesteder verlengt de termijn voor het indienen van de eerste inschrijving met
5 dagen in de gevallen als bedoeld in de artikelen 8.8.1 en 8.8.2, tenzij er sprake is
van een urgente situatie als bedoeld in artikel 8.24.5.

8.24.6

De aanbesteder verlengt de termijn voor het indienen van de eerste inschrijving met
5 dagen in de gevallen als bedoeld in de artikelen 8.8.1 en 8.8.2, tenzij er sprake is
van een urgente situatie als bedoeld in artikel 8.24.5.
ARW 2016 | mei 2016 | 309

8.24.7

Indien de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd zijn,
verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de eerste inschrijving,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

8.24.7

Indien de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd zijn,
verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de eerste inschrijving,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

8.24.8

8.24.8
Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de eerste inschrijving verlengen indien zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de eerste inschrijving kort
voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis
heeft genomen van de inhoud van enige inschrijving. Alle tot eerste inschrijving
uitgenodigde gegadigden worden door de aanbesteder in kennis gesteld van de
verlenging en krijgen de gelegenheid om hun inschrijving binnen de verlenging
alsnog in te dienen, te wijzigen of aan te vullen.

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de inschrijvingen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de eerste inschrijving verlengen indien zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van de eerste inschrijving kort
voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis
heeft genomen van de inhoud van enige inschrijving. Alle tot eerste inschrijving
uitgenodigde gegadigden worden door de aanbesteder in kennis gesteld van de
verlenging en krijgen de gelegenheid om hun inschrijving binnen de verlenging
alsnog in te dienen, te wijzigen of aan te vullen.

8.24.9

In geval van een storing van het elektronische systeem door middel waarvan de
eerste inschrijving ingediend moet worden, waardoor het indienen van de inschrijving
kort voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, wordt een inschrijving
aangemerkt als tijdig te zijn ingediend, indien:
a. de inschrijver vóór het verstrijken van de inschrijvingstermijn een
versleutelde waarde van zijn inschrijving en een beschrijving van de
objectieve wijze waarop deze is berekend, indient bij de aanbesteder en de
inschrijving zodanig versleutelt dat de aanbesteder de inhoud van de
inschrijving niet kan achterhalen,
b. de inschrijver de inschrijving na het verstrijken van de inschrijvingstermijn
en binnen één werkdag na het verstrijken van die termijn indient bij de
aanbesteder, en
c. de aanbesteder vaststelt dat de versleutelde waarde van de inschrijving als
bedoeld in onderdeel a identiek is aan de versleutelde waarde van de
inschrijving als bedoeld in onderdeel b.
Voor het indienen van de inschrijving als bedoeld in onderdelen a en b kan de
inschrijver andere dan elektronische middelen gebruiken.

In geval van een storing van het elektronische systeem door middel waarvan de
eerste inschrijving ingediend moet worden, waardoor het indienen van de inschrijving
kort voor het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, wordt een inschrijving
aangemerkt als tijdig te zijn ingediend, indien:
a. de inschrijver vóór het verstrijken van de inschrijvingstermijn een
versleutelde waarde van zijn inschrijving en een beschrijving van de
objectieve wijze waarop deze is berekend, indient bij de aanbesteder en de
inschrijving zodanig versleutelt dat de aanbesteder de inhoud van de
inschrijving niet kan achterhalen,
b. de inschrijver de inschrijving na het verstrijken van de inschrijvingstermijn en
binnen één werkdag na het verstrijken van die termijn indient bij de
aanbesteder, en
c. de aanbesteder vaststelt dat de versleutelde waarde van de inschrijving als
bedoeld in onderdeel a identiek is aan de versleutelde waarde van de
inschrijving als bedoeld in onderdeel b.
Voor het indienen van de inschrijving als bedoeld in onderdelen a en b kan de
inschrijver andere dan elektronische middelen gebruiken.

8.24.10

Bij de Europese aanbesteding kan een aanbesteder die geen centrale
aanbestedende dienst als bedoeld in bijlage I van Richtlijn 2014/24/EU is, in afwijking
van artikel 8.24.1, de termijn voor het indienen van de eerste inschrijving in
onderlinge overeenstemming met de geselecteerde gegadigden bepalen, mits alle
geselecteerde gegadigden evenveel tijd krijgen om hun inschrijving voor te bereiden
en in te dienen. Indien geen overeenstemming over deze termijn wordt bereikt,
bedraagt deze ten minste 40 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de
uitnodiging tot inschrijving. De aanbesteder kan deze termijn met 5 dagen verkorten

EU

8.24.9

ARW 2016 | mei 2016 | 310

indien de inschrijvingen volledig langs elektronische weg kunnen worden ingediend.
De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

8.24.11

8.25

Nadere inlichtingen ten behoeve van de eerste inschrijving

8.25

Nadere inlichtingen ten behoeve van de eerste inschrijving

8.25.1

Bij de Europese aanbesteding worden nadere inlichtingen over de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk
10 dagen voor de uiterste datum voor de ontvangst van de eerste inschrijving door
de aanbesteder aan alle tot eerste inschrijving uitgenodigde gegadigden verstrekt. In
het geval van een versnelde procedure als bedoeld in artikel 8.24.5 bedraagt deze
termijn 4 dagen.
8.25.2

Bij de nationale aanbesteding worden nadere inlichtingen over de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6
dagen voor de uiterste datum voor de ontvangst van de eerste inschrijving door de
aanbesteder aan alle tot eerste inschrijving uitgenodigde gegadigden verstrekt. In het
geval van een versnelde procedure als bedoeld in artikel 8.24.5 bedraagt deze
termijn 4 dagen.

8.24.11
GP3.6

EU

GP3.6

NL

De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

8.25.3

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen eerste inschrijving’.

8.25.3

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen eerste inschrijving’.

8.25.4

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie ten behoeve van de eerste inschrijving
opgemaakt.

8.25.4

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie ten behoeve van de eerste inschrijving
opgemaakt.

8.25.5

Indien de eerste inschrijving slechts kan worden gedaan na een bezoek van de
locatie, of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving
kennis kunnen nemen.

8.25.5

Indien de eerste inschrijving slechts kan worden gedaan na een bezoek van de
locatie, of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor eerste
inschrijving relevante aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving
kennis kunnen nemen.

8.25.6

8.25.6
Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de eerste
inschrijving tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving kennis kunnen nemen,

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de eerste
inschrijving tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de eerste inschrijving zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de eerste inschrijving kennis kunnen nemen,
ARW 2016 | mei 2016 | 311

waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

8.25.7

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen eerste inschrijving en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie ten behoeve van de eerste inschrijving, voor elke inschrijver bindend.

8.25.7

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen eerste inschrijving en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie ten behoeve van de eerste inschrijving, voor elke inschrijver bindend.

8.26

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

8.26

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

8.26.1

Een gegadigde kan de aanbesteder gemotiveerd verzoeken om nadere inlichtingen
die niet worden opgenomen in de nota van inlichtingen eerste inschrijving. De
aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken voor zover het opnemen
daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota schade kan toebrengen
aan de gerechtvaardigde economische belangen van de gegadigde. De aanbesteder
mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen ter verduidelijking van de
eisen die de aanbesteder in de aankondiging en de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van dergelijke inlichtingen mag
niet leiden tot discriminatie van andere gegadigden of potentiële gegadigden.

8.26.1

Een gegadigde kan de aanbesteder gemotiveerd verzoeken om nadere inlichtingen
die niet worden opgenomen in de nota van inlichtingen eerste inschrijving. De
aanbesteder kan dergelijke inlichtingen verstrekken voor zover het opnemen
daarvan, naar het oordeel van de aanbesteder, in deze nota schade kan toebrengen
aan de gerechtvaardigde economische belangen van de gegadigde. De aanbesteder
mag deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen ter verduidelijking van de
eisen die de aanbesteder in de aankondiging en de voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van dergelijke inlichtingen mag
niet leiden tot discriminatie van andere gegadigden of potentiële gegadigden.

8.26.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
8.26.1.

8.26.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
8.26.1.

8.26.3

De aanbesteder verstrekt aan de gegadigde een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

8.26.3

De aanbesteder verstrekt aan de gegadigde een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

8.26.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

8.26.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

8.27

Elektronische catalogus

8.27

Elektronische catalogus

8.27

In een geval als bedoeld in artikel 8.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

8.27

In een geval als bedoeld in artikel 8.2.1 kan de aanbesteder bepalen dat
inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een
elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen die in de vorm van een
elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld gaan van andere
documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder bepaalt de
technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

8.27.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische

8.27.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
ARW 2016 | mei 2016 | 312

bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

8.27.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

8.27.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

8.28

Eerste inschrijving

8.28

Eerste inschrijving

8.28.1

Bij de Europese aanbesteding geschiedt de eerste inschrijving met behulp van
elektronische middelen, tenzij sprake is van de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. de aanbesteder eist de indiening van fysieke of schaalmodellen die niet
langs elektronische weg kunnen worden verzonden.
e. vanwege een inbreuk op de beveiliging van die elektronische middelen;
f. voor de bescherming van de bijzonder gevoelige aard van de informatie is
een dermate hoog beschermingsniveau nodig dat dit niveau niet afdoende
kan worden verzekerd via elektronische instrumenten of middelen die
algemeen beschikbaar zijn voor ondernemers of die ondernemers via
alternatieve toegangsmiddelen ter beschikking kunnen worden gesteld.
In deze gevallen worden de betreffende delen van de inschrijving ingediend per post
of via een andere geschikte vervoerder, eventueel in combinatie met indiening langs
elektronische weg.
8.28.2

De eerste inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is
ondertekend door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan

EU

8.28.2

De eerste inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is
ondertekend door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan

ARW 2016 | mei 2016 | 313

het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de
aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

8.28.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de eerste
inschrijving betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in
percelen, op welk perceel of op welke combinatie van percelen.

8.28.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de eerste
inschrijving betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in
percelen, op welk perceel of op welke combinatie van percelen.

8.28.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de aankondiging
heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven, moet voor
elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende bescheiden
worden ingediend.

8.28.4

Indien de opdracht in percelen is verdeeld en de aanbesteder in de aankondiging
heeft vermeld dat een inschrijver op meerdere percelen in kan schrijven, moet voor
elk perceel een afzonderlijk inschrijvingsbiljet met de daarbij behorende bescheiden
worden ingediend.

8.28.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

8.28.5

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

8.28.6

Een eerste inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens
die nodig zijn voor de beoordeling van de eerste inschrijving uiterlijk op het uiterste
tijdstip voor de ontvangst van de eerste inschrijvingen door de aanbesteder zijn
ontvangen.

8.28.6

Een eerste inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens
die nodig zijn voor de beoordeling van de eerste inschrijving uiterlijk op het uiterste
tijdstip voor de ontvangst van de eerste inschrijvingen door de aanbesteder zijn
ontvangen.

8.28.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
eerste inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst
van de eerste inschrijving door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is
niet verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

8.28.7

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
eerste inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst
van de eerste inschrijving door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is
niet verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

8.29

Gezamenlijke inschrijving

8.29

Gezamenlijke inschrijving

8.29.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de

8.29.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
ARW 2016 | mei 2016 | 314

goede uitvoering van de opdracht nodig is.

goede uitvoering van de opdracht nodig is.

8.29.2

Tenzij de aanbesteder in de aankondiging anders bepaalt, zijn twee of meer
ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de nakoming
van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

8.29.2

Tenzij de aanbesteder in de aankondiging anders bepaalt, zijn twee of meer
ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de nakoming
van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

8.30

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

8.30

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

8.30

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn eerste inschrijving aan te geven welk gedeelte van
de opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

8.30

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn eerste inschrijving aan te geven welk gedeelte van
de opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

8.30.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

8.30.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

8.30.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 8.30.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 8.30.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

8.30.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 8.30.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 8.30.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

8.30.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 8.30.2 en 8.30.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

8.30.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 8.30.2 en 8.30.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

8.30.5

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:

8.30.5

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
ARW 2016 | mei 2016 | 315

a.

b.

c.

d.

kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
8.13.1 tot en met 8.13.5 bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 8.13.7
bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

a.

b.

c.

d.

8.31

kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
8.13.1 tot en met 8.13.5 bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 8.13.7
bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

8.31

Varianten van de inschrijver

8.31.1

8.31.1
De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

De aanbesteder kan de inschrijvers toestaan, of van hen verlangen, varianten in te
dienen. Varianten zijn verbonden met het voorwerp van de opdracht. De aanbesteder
waarborgt dat de gekozen gunningscriteria kunnen worden toegepast op varianten
die aan de minimumeisen voldoen en op conforme inschrijvingen die geen varianten
zijn.

8.31.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de aankondiging heeft
vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

8.31.2

De aanbesteder staat alleen varianten toe indien hij in de aankondiging heeft
vermeld dat deze zijn toegestaan of worden verlangd.

8.31.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de aankondiging of in
de voor aanmelding of eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan welke
minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden ingediend en of
varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een inschrijving die
geen variant is, is ingediend.

8.31.3

De aanbesteder die varianten toestaat of verlangt, vermeldt in de aankondiging of in
de voor aanmelding of eerste inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan welke
minimumeisen deze varianten moeten voldoen, hoe zij worden ingediend en of
varianten uitsluitend kunnen worden ingediend wanneer ook een inschrijving die
geen variant is, is ingediend.

8.31.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

8.31.4

Een variant wordt ingediend op een afzonderlijk inschrijvingsbiljet waarop duidelijk is
aangegeven dat het inschrijvingsbiljet betrekking heeft op een variant. Het
inschrijvingsbiljet gaat vergezeld van een duidelijke omschrijving van hetgeen de
variant inhoudt.

8.31.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

8.31.5

Bij opdrachten voor leveringen of diensten wijst de aanbesteder die varianten heeft
toegestaan of verlangd, een variant niet af uitsluitend omdat deze, indien deze werd
gekozen, veeleer tot een opdracht voor diensten dan tot een opdracht voor
leveringen, dan wel veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een opdracht
voor diensten zou leiden.

Varianten van de inschrijver

ARW 2016 | mei 2016 | 316

8.32

Varianten van de aanbesteder

8.32

Varianten van de aanbesteder

8.32.1

Indien in de aankondiging of in de voor aanmelding of eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken varianten van de aanbesteder als zodanig worden
omschreven, staat het een inschrijver vrij om op een of meer varianten in te
schrijven, tenzij inschrijving op alle varianten verplicht is gesteld.

8.32.1

Indien in de aankondiging of in de voor aanmelding of eerste inschrijving relevante
aanbestedingsstukken varianten van de aanbesteder als zodanig worden
omschreven, staat het een inschrijver vrij om op een of meer varianten in te
schrijven, tenzij inschrijving op alle varianten verplicht is gesteld.

8. 322

8. 322
Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk
aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

8.33

Opening van de eerste inschrijving

8.33

Opening van de eerste inschrijving

8.33.1

De aanbesteder opent de eerste inschrijving niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de eerste inschrijving is verstreken.

8.33.1

De aanbesteder opent de eerste inschrijving niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de eerste inschrijving is verstreken.

8.33.2

Van het openen van de eerste inschrijving wordt proces-verbaal opgemaakt. Het
proces-verbaal van opening van de eerste inschrijving bevat ten minste de volgende
gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de eerste inschrijving;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
f. de naam, functie en handtekening van degene die de eerste inschrijving
heeft geopend;
g. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

8.33.2

Van het openen van de eerste inschrijving wordt proces-verbaal opgemaakt. Het
proces-verbaal van opening van de eerste inschrijving bevat ten minste de volgende
gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de eerste inschrijving;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. de aanduiding van het perceel, de percelen of het totaal waar de inschrijver
op inschrijft;
e. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
f. de naam, functie en handtekening van degene die de eerste inschrijving
heeft geopend;
g. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

8.33.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

8.33.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

8.34

Ongeldigheid van de inschrijving

8.34

Ongeldigheid van de inschrijving

8.34.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken, is ongeldig.

8.34.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken, is ongeldig.

8.35

Uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen

8.35

Uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen

8.35.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de inschrijvers een uitnodiging tot

8.35.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de inschrijvers een uitnodiging tot

Een inschrijver dient voor elke variant van de aanbesteder waarop hij inschrijft, een
afzonderlijk inschrijvingsbiljet in. De inschrijver geeft op het inschrijvingsbiljet duidelijk
aan op welke variant de inschrijving betrekking heeft.

ARW 2016 | mei 2016 | 317

deelneming aan de onderhandelingen te zenden, nodigt hij de inschrijvers uit die een
inschrijving hebben gedaan overeenkomstig de voorgaande artikelen.

deelneming aan de onderhandelingen te zenden, nodigt hij de inschrijvers uit die een
inschrijving hebben gedaan overeenkomstig de voorgaande artikelen.

8.35.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van inschrijver schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen
verzendt.

8.35.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van inschrijver schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen
verzendt.

8.35.3

Indien een uitgesloten of afgewezen inschrijver bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzenddatum van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

8.35.3

Indien een uitgesloten of afgewezen inschrijver bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzenddatum van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

8.35.4

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen inschrijvers gelijktijdig
en schriftelijk uit tot deelneming aan de onderhandelingen.

8.35.4

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen inschrijvers gelijktijdig
en schriftelijk uit tot deelneming aan de onderhandelingen.

8.35.5

In de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen neemt de aanbesteder ten 8.35.5
minste de volgende informatie op:
a. de datum en het adres van de eerste onderhandeling;
b. de te gebruiken taal of talen.

In de uitnodiging tot deelneming aan de onderhandelingen neemt de aanbesteder ten
minste de volgende informatie op:
a. de datum en het adres van de eerste onderhandeling;
b. de te gebruiken taal of talen.

8.35.6

Indien de onderhandeling door toepassing van de gunningscriteria in opeenvolgende
fasen verloopt zodat het aantal inschrijvingen waarover moet worden onderhandeld
wordt beperkt, vermeldt de aanbesteder dat in de uitnodiging tot deelneming aan de
onderhandeling, tenzij hij dit al in de aankondiging heeft vermeld.

8.35.6

Indien de onderhandeling door toepassing van de gunningscriteria in opeenvolgende
fasen verloopt zodat het aantal inschrijvingen waarover moet worden onderhandeld
wordt beperkt, vermeldt de aanbesteder dat in de uitnodiging tot deelneming aan de
onderhandeling, tenzij hij dit al in de aankondiging heeft vermeld.

8.36

Onderhandelingen

8.36

Onderhandelingen

8.36.1

Tenzij de aanbesteder besluit de opdracht te gunnen op basis van de eerste
inschrijving, onderhandelt de aanbesteder met de inschrijvers over hun eerste en
eventueel daaropvolgende inschrijvingen, met uitzondering van de definitieve
inschrijving, om de inhoud ervan te verbeteren, met dien verstande dat niet wordt
onderhandeld over de gunningscriteria en de minimumeisen.

8.36.1

Tenzij de aanbesteder besluit de opdracht te gunnen op basis van de eerste
inschrijving, onderhandelt de aanbesteder met de inschrijvers over hun eerste en
eventueel daaropvolgende inschrijvingen, met uitzondering van de definitieve
inschrijving, om de inhoud ervan te verbeteren, met dien verstande dat niet wordt
onderhandeld over de gunningscriteria en de minimumeisen.

8.36.2

De aanbesteder stelt alle inschrijvers wier inschrijving niet na afronding van een fase
als bedoeld in artikel 8.35.6, is afgewezen, in kennis van andere wijzigingen in de
technische specificaties of de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken dan
die waarbij de minimumeisen worden vastgesteld, waarna die inschrijvers voldoende
tijd krijgen om hun inschrijving naar aanleiding van deze wijzigingen, indien nodig,
aan te passen en opnieuw in te dienen.

8.36.2

De aanbesteder stelt alle inschrijvers wier inschrijving niet na afronding van een fase
als bedoeld in artikel 8.35.6, is afgewezen, in kennis van andere wijzigingen in de
technische specificaties of de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken dan
die waarbij de minimumeisen worden vastgesteld, waarna die inschrijvers voldoende
tijd krijgen om hun inschrijving naar aanleiding van deze wijzigingen, indien nodig,
aan te passen en opnieuw in te dienen.

8.36.3

De aanbesteder verstrekt vertrouwelijke inlichtingen die een inschrijver met wie hij
onderhandelt aan hem heeft verstrekt, slechts aan de andere deelnemers, indien de

8.36.3

De aanbesteder verstrekt vertrouwelijke inlichtingen die een inschrijver met wie hij
onderhandelt aan hem heeft verstrekt, slechts aan de andere deelnemers, indien de
ARW 2016 | mei 2016 | 318

betreffende deelnemer daarvoor toestemming heeft gegeven. In het verzoek om
toestemming van de betreffende deelnemer geeft de aanbesteder aan welke
specifieke inlichtingen hij wil verstrekken.

betreffende deelnemer daarvoor toestemming heeft gegeven. In het verzoek om
toestemming van de betreffende deelnemer geeft de aanbesteder aan welke
specifieke inlichtingen hij wil verstrekken.

8.36.4

De aanbesteder waarborgt tijdens de onderhandelingen de gelijke behandeling van
alle inschrijvers en verstrekt geen informatie die een of meer inschrijvers kan
bevoordelen boven andere.

8.36.4

De aanbesteder waarborgt tijdens de onderhandelingen de gelijke behandeling van
alle inschrijvers en verstrekt geen informatie die een of meer inschrijvers kan
bevoordelen boven andere.

8.36.5

Op verzoek van een betrokken inschrijver stelt de aanbesteder de inschrijver zo
spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen 15 dagen na ontvangst van zijn schriftelijk
verzoek, in kennis van het verloop en de voortgang van de onderhandelingen met de
inschrijvers.

8.36.5

Op verzoek van een betrokken inschrijver stelt de aanbesteder de inschrijver zo
spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen 15 dagen na ontvangst van zijn schriftelijk
verzoek, in kennis van het verloop en de voortgang van de onderhandelingen met de
inschrijvers.

8.36.6

De aanbesteder draagt er zorg voor dat in de slotfase het aantal oplossingen zodanig 8.36.6
is dat een daadwerkelijke mededinging kan worden gewaarborgd, voor zover er een
voldoende aantal geschikte oplossingen of inschrijvers is.

De aanbesteder draagt er zorg voor dat in de slotfase het aantal oplossingen zodanig
is dat een daadwerkelijke mededinging kan worden gewaarborgd, voor zover er een
voldoende aantal geschikte oplossingen of inschrijvers is.

8.36.7

Indien de aanbesteder de onderhandelingen afsluit stelt hij de resterende inschrijvers
daarvan in kennis en stelt hij een gemeenschappelijke termijn vast voor de indiening
van de definitieve inschrijving.

8.36.7

Indien de aanbesteder de onderhandelingen afsluit stelt hij de resterende inschrijvers
daarvan in kennis en stelt hij een gemeenschappelijke termijn vast voor de indiening
van de definitieve inschrijving.

8.36.8

De aanbesteder stelt alle inschrijvers van wie de inschrijving na afronding van een
fase als bedoeld in artikel 8.35.6 niet is afgewezen, schriftelijk in kennis van andere
wijzigingen in de technische specificaties of andere voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken dan die waarbij de minimumeisen worden vastgesteld,
waarna de inschrijvers voldoende tijd krijgen om hun inschrijvingen naar aanleiding
van deze wijzigingen, indien nodig, aan te passen en opnieuw in te dienen.

8.36.8

De aanbesteder stelt alle inschrijvers van wie de inschrijving na afronding van een
fase als bedoeld in artikel 8.35.6 niet is afgewezen, schriftelijk in kennis van andere
wijzigingen in de technische specificaties of andere voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken dan die waarbij de minimumeisen worden vastgesteld,
waarna de inschrijvers voldoende tijd krijgen om hun inschrijvingen naar aanleiding
van deze wijzigingen, indien nodig, aan te passen en opnieuw in te dienen.

8.37

Definitieve inschrijving

8.37

Definitieve inschrijving

8.37.1

Nadat de aanbesteder de onderhandelingen heeft beëindigd en de deelnemers
daarvan op de hoogte heeft gesteld, verzoekt hij de resterende deelnemers
gelijktijdig en schriftelijk om hun definitieve inschrijving in te dienen op basis van de
tijdens de onderhandeling besproken oplossingen.

8.37.1

Nadat de aanbesteder de onderhandelingen heeft beëindigd en de deelnemers
daarvan op de hoogte heeft gesteld, verzoekt hij de resterende deelnemers
gelijktijdig en schriftelijk om hun definitieve inschrijving in te dienen op basis van de
tijdens de onderhandeling besproken oplossingen.

8.37.2

Indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, dient de inschrijver bij de
definitieve inschrijving een verklaring over te leggen dat het resultaat van de
onderhandelingen niet tot stand is gekomen onder invloed van een overeenkomst,
besluit of gedraging in strijd met het Nederlandse of Europese mededingingsrecht.
Deze verklaring, ingericht volgens het in Deel II opgenomen Model K, dient
ondertekend te zijn door een bestuurder die ter zake de inschrijver rechtsgeldig
vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een samenwerkingsverband van
ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke verklaring van een bestuurder

8.37.2

Indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, dient de inschrijver bij de
definitieve inschrijving een verklaring over te leggen dat het resultaat van de
onderhandelingen niet tot stand is gekomen onder invloed van een overeenkomst,
besluit of gedraging in strijd met het Nederlandse of Europese mededingingsrecht.
Deze verklaring, ingericht volgens het in Deel II opgenomen Model K, dient
ondertekend te zijn door een bestuurder die ter zake de inschrijver rechtsgeldig
vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een samenwerkingsverband van
ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke verklaring van een bestuurder
ARW 2016 | mei 2016 | 319

van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig indien een vereiste verklaring
ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig indien een vereiste verklaring
ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

8.37.3

Een definitieve inschrijving waaraan andere voorwaarden zijn verbonden dan die
waarover tijdens de onderhandelingen overeenstemming is bereikt, is ongeldig.

8.37.3

Een definitieve inschrijving waaraan andere voorwaarden zijn verbonden dan die
waarover tijdens de onderhandelingen overeenstemming is bereikt, is ongeldig.

8.38

Termijn van gestanddoening

8.38

Termijn van gestanddoening

8.38.1

8.38.1
Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 8.38.3 moet de inschrijver de definitieve
inschrijving gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn
voor het indienen van de definitieve inschrijving is verstreken of, in voorkomend
geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de aankondiging
of in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is
gesteld.

Onverlet hetgeen is bepaald in artikel 8.38.3 moet de inschrijver de definitieve
inschrijving gestand doen gedurende 50 dagen na de dag waarop de uiterste termijn
voor het indienen van de definitieve inschrijving is verstreken of, in voorkomend
geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de aankondiging
of in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere termijn is
gesteld.

8.38.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

8.38.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

8.38.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 8.41.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

8.38.3

Indien een kort geding als bedoeld in artikel 8.41.3 aanhangig is gemaakt, eindigt de
termijn van gestanddoening 8 dagen na de dag waarop in kort geding vonnis is
gewezen.

8.39

Abnormaal lage inschrijving

8.39

Abnormaal lage inschrijving

8.39.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

8.39.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

8.39.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van

8.39.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
ARW 2016 | mei 2016 | 320

e.
f.

richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 8.30.

e.
f.

8.39.3

8.39.3
Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

8.39.4

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder die in een situatie als bedoeld in
artikel 8.39.3 een inschrijving afwijst, de Europese Commissie daarvan in kennis.

EU

richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 8.30.

Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

8.39.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 8.39.2 bedoelde
elementen.

8.39.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 8.39.2 bedoelde
elementen.

8.39.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

8.39.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

8.40

Gunningsbeslissing

8.40

Gunningsbeslissing

8.40.1

De aanbesteder toetst de definitieve inschrijvingen of, in voorkomend geval, de
resultaten van de veiling aan de door hem in de aankondiging en de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatieeisen en beoordeelt de inschrijvingen op grond van het vastgestelde
gunningscriterium. De aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de
juistheid van de door de inschrijvers verstrekte informatie en bewijsmiddelen.

8.40.1

De aanbesteder toetst de definitieve inschrijvingen of, in voorkomend geval, de
resultaten van de veiling aan de door hem in de aankondiging en de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatieeisen en beoordeelt de inschrijvingen op grond van het vastgestelde
gunningscriterium. De aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de
juistheid van de door de inschrijvers verstrekte informatie en bewijsmiddelen.

8.40.2

Indien de definitieve inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van
het gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van
wie van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er
tijdig van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door
wie de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij
gemachtigde tegenwoordig te zijn.

8.40.2

Indien de definitieve inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van
het gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van
wie van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er
tijdig van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door
wie de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij
gemachtigde tegenwoordig te zijn.

ARW 2016 | mei 2016 | 321

8.40.3
NL

Indien bij de nationale aanbesteding de prijs van de meest gerede inschrijving hoger
is dan het door de aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd
voor de aanvang van de aanbestedingsprocedure, kan de aanbesteder deze
inschrijving als onaanvaardbaar aanmerken en de procedure vervolgen met de
mededingingsprocedure met onderhandeling of de procedure van de
concurrentiegerichte dialoog.

8.40.4

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde gegadigden en eventuele
betrokken gegadigden zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per
fax of elektronisch bericht, in kennis van de beslissingen die zijn genomen op grond
van de artikelen 8.40.1 tot en met 8.40.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om
de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 8.41.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 8.10.9 en 8.10.13, de redenen
voor zijn beslissing dat de definitieve inschrijving niet gelijkwaardig is aan of
niet voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
Een betrokken gegadigde is iedere gegadigde aan wie de aanbesteder geen
informatie over de afwijzing van zijn verzoek tot deelneming ter beschikking heeft
gesteld voordat de betrokken inschrijvers in kennis werden gesteld van de
gunningsbeslissing.

8.40.4

De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde gegadigden en eventuele
betrokken gegadigden zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per
fax of elektronisch bericht, in kennis van de beslissingen die zijn genomen op grond
van de artikelen 8.40.1 tot en met 8.40.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om
de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden,
c. een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn als bedoeld in
artikel 8.41.2, en
d. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 8.10.9 en 8.10.13, de redenen
voor zijn beslissing dat de definitieve inschrijving niet gelijkwaardig is aan of
niet voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
Een betrokken gegadigde is iedere gegadigde aan wie de aanbesteder geen
informatie over de afwijzing van zijn verzoek tot deelneming ter beschikking heeft
gesteld voordat de betrokken inschrijvers in kennis werden gesteld van de
gunningsbeslissing.

8.40.5

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

8.40.5

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

8.40.6

8.40.6
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

8.41

Opdracht

8.41

Opdracht

8.41.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

8.41.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

8.41.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum

8.41.2

De aanbesteder verleent de opdracht niet eerder dan 20 dagen na de verzenddatum

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

ARW 2016 | mei 2016 | 322

van de mededeling als bedoeld in artikel 8.40.4. Indien de aanbesteder slechts één
definitieve inschrijving heeft ontvangen en er geen betrokken gegadigden zijn, hoeft
de termijn van 20 dagen niet in acht te worden genomen.

van de mededeling als bedoeld in artikel 8.40.4. Indien de aanbesteder slechts één
definitieve inschrijving heeft ontvangen en er geen betrokken gegadigden zijn, hoeft
de termijn van 20 dagen niet in acht te worden genomen.

8.41.3

8.41.3
Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 8.40.4 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 8.40.4 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de gunningsbeslissing van
de aanbesteder, mag de aanbesteder niet overgaan tot het verlenen van de
opdracht, voordat in kort geding vonnis is gewezen.

8.41.4

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor de aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met
betrekking tot de in de artikelen 8.13 en 8.15 tot en met 8.18 bedoelde gegevens en
bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver
verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt
niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan
verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover
de aanbesteder reeds beschikt.

8.41.4

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor de aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met
betrekking tot de in de artikelen 8.13 en 8.15 tot en met 8.18 bedoelde gegevens en
bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver
verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt
niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan
verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover
de aanbesteder reeds beschikt.

8.41.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

8.41.5

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

8.41.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 8.41.5.

8.41.6

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 8.41.5.

8.42

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

8.42

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

8.42.1

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
de Europese Commissie uiterlijk 30 dagen na verlening van de opdracht een
aankondiging betreffende de resultaten van de procedure toe via het elektronische
systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van
de aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.
8.42.2

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
een aankondiging betreffende de resultaten van de procedure uiterlijk 48 dagen na
verlening van de opdracht bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de
aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde

EU

NL

ARW 2016 | mei 2016 | 323

opdracht.
8.42.3

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

8.42.3

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

8.42.4

8.42.4
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

8.42.5

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde opdracht kunnen
aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging van ontvangst van de Europese
Commissie.

EU

8.42.6
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging van de
gegunde opdracht of de inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat
deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de aankondiging die aan
de Europese Commissie is toegezonden en doet hij dit niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de aankondiging is
geïnformeerd over de bekendmaking.

8.42.7

8.42.7
De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

8.43

Proces-verbaal van opdrachtverlening

8.43.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder een proces-verbaal van de
opdrachtverlening op dat, indien van toepassing, ten minste het volgende bevat:
a. de naam en het adres van de aanbesteder;
b. het voorwerp en de waarde van de opdracht;
c. de namen van de uitgenodigde gegadigden, met motivering van die keuze;
d. de namen van de uitgesloten en afgewezen gegadigden en inschrijvers met

EU

De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

ARW 2016 | mei 2016 | 324

e.

f.
g.

h.
i.
j.
k.

8.43.2
EU

motivering van die uitsluiting of afwijzing;
of er nadere inlichtingen in geval van een rechtmatig commercieel belang
zijn die op verzoek van een ondernemer geen deel hebben uitgemaakt van
de nota van inlichtingen inschrijvingsfase;
de redenen voor de afwijzing van abnormaal laag bevonden inschrijvingen;
de naam van de uitgekozen inschrijver en de motivering van de keuze voor
zijn inschrijving, en, indien bekend, zowel het gedeelte van de opdracht dat
de uitgekozen inschrijver voornemens is aan derden in onderaanneming te
geven als de namen van de voornaamste onderaannemers;
de redenen voor het gebruik van andere dan elektronische middelen bij het
indienen van inschrijvingen;
de maatregelen als bedoeld in artikel 8.14.1;
vastgestelde belangenconflicten en een beschrijving van door de
aanbesteder genomen passende maatregelen als bedoeld in artikel 8.14.3;
de redenen waarom de aanbesteder besloten heeft de opdracht niet te
verlenen.

Indien bij de Europese aanbesteding gegevens als bedoeld in artikel 8.43.1 vermeld
staan in de Aankondiging van een gegunde opdracht, kan de aanbesteder in het
proces-verbaal verwijzen naar die aankondiging.

8.44

Innovatiepartnerschap

8.44

Innovatiepartnerschap

8.44.1

De aanbesteder kan het innovatiepartnerschap met een partner sluiten dan wel met
verschillende partners die afzonderlijke onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten voor
hun rekening nemen.

8.44.1

De aanbesteder kan het innovatiepartnerschap met een partner sluiten dan wel met
verschillende partners die afzonderlijke onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten voor
hun rekening nemen.

8.44.2

De aanbesteder structureert het innovatiepartnerschap in opeenvolgende fasen die
de reeks stappen in het onderzoeks- en innovatieproces volgen, hetgeen de
fabricage van goederen, de verlening van diensten of de voltooiing van werken kan
omvatten.

8.44.2

De aanbesteder structureert het innovatiepartnerschap in opeenvolgende fasen die
de reeks stappen in het onderzoeks- en innovatieproces volgen, hetgeen de
fabricage van goederen, de verlening van diensten of de voltooiing van werken kan
omvatten.

8.44.3

In het innovatiepartnerschap worden tussentijdse, door de partners te bereiken
doelen bepaald, en wordt voorzien in betaling van de vergoeding in passende
termijnen.

8.44.3

In het innovatiepartnerschap worden tussentijdse, door de partners te bereiken
doelen bepaald, en wordt voorzien in betaling van de vergoeding in passende
termijnen.

8.44.4

De aanbesteder ziet erop toe dat de structuur van het partnerschap en in het
bijzonder de duur en de waarde van de verschillende fasen een afspiegeling zijn van
de innovatiegraad van de voorgestelde oplossing en van de reeks van onderzoeksen innovatieactiviteiten die vereist zijn voor de ontwikkeling van een innovatieve en
nog niet op de markt beschikbare oplossing, waarbij de geraamde waarde van de
levering, de dienst of het werk niet onevenredig mag zijn in verhouding tot de

8.44.4

De aanbesteder ziet erop toe dat de structuur van het partnerschap en in het
bijzonder de duur en de waarde van de verschillende fasen een afspiegeling zijn van
de innovatiegraad van de voorgestelde oplossing en van de reeks van onderzoeksen innovatieactiviteiten die vereist zijn voor de ontwikkeling van een innovatieve en
nog niet op de markt beschikbare oplossing, waarbij de geraamde waarde van de
levering, de dienst of het werk niet onevenredig mag zijn in verhouding tot de

ARW 2016 | mei 2016 | 325

investering voor de ontwikkeling ervan.

investering voor de ontwikkeling ervan.

8.44.5

De aanbesteder verstrekt bij een innovatiepartnerschap met meer partners, aan hem
voorgestelde oplossingen of andere door een partner in het kader van het
partnerschap meegedeelde vertrouwelijke inlichtingen, slechts aan andere partners,
indien de betreffende partner daarvoor toestemming heeft gegeven. In het verzoek
om toestemming van de betreffende partner geeft de aanbesteder aan welke
specifieke inlichtingen hij wil verstrekken.

8.44.5

De aanbesteder verstrekt bij een innovatiepartnerschap met meer partners, aan hem
voorgestelde oplossingen of andere door een partner in het kader van het
partnerschap meegedeelde vertrouwelijke inlichtingen, slechts aan andere partners,
indien de betreffende partner daarvoor toestemming heeft gegeven. In het verzoek
om toestemming van de betreffende partner geeft de aanbesteder aan welke
specifieke inlichtingen hij wil verstrekken.

8.44.6

De door de aanbesteder aan te schaffen producten, diensten of werken voldoen aan
het door de aanbesteder met de partners afgesproken prestatieniveau en blijven
onder de maximumkosten.

8.44.6

De door de aanbesteder aan te schaffen producten, diensten of werken voldoen aan
het door de aanbesteder met de partners afgesproken prestatieniveau en blijven
onder de maximumkosten.

8.45

Geschillen

8.45

Geschillen

8.45.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

8.45.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 326

9

Raamovereenkomst met een enkele ondernemer

9

Raamovereenkomst met een enkele ondernemer

9.1

Omschrijving

9.1

Omschrijving

Een raamovereenkomst met een enkele ondernemer is een overeenkomst tussen
een of meer aanbesteders en een ondernemer met het doel gedurende een
GP3.3A
bepaalde periode de voorwaarden inzake te verlenen opdrachten vast te leggen.
9.1.1

9.1.2
EU

Een raamovereenkomst met een enkele ondernemer is een overeenkomst tussen
een of meer aanbesteders en een ondernemer met het doel gedurende een
GP3.3A
bepaalde periode de voorwaarden inzake te verlenen opdrachten vast te leggen.
9.1.1

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder die, met gebruikmaking van een
van de procedures beschreven in de hoofdstukken 2 tot en met 6, 8 en 11 van dit
reglement, een raamovereenkomst sluit met een enkele ondernemer, op basis van
die raamovereenkomst opdrachten verlenen overeenkomstig de procedure voor de
raamovereenkomst met een enkele ondernemer.
9.1.3
NL

Bij de nationale aanbesteding kan de aanbesteder die, met gebruikmaking van een
van de procedures beschreven in de hoofdstukken 2 tot en met 8 en 11 van dit
reglement, een raamovereenkomst sluit met een enkele ondernemer, op basis van
die raamovereenkomst opdrachten verlenen overeenkomstig de procedure voor de
raamovereenkomst met een enkele ondernemer.

ARW 2016 | mei 2016 | 327

9.2

Algemene bepalingen

9.2.1

Deze procedure kan uitsluitend worden toegepast tussen de aanbesteder die daartoe 9.2.1
uitdrukkelijk is aangewezen in de aankondiging en de ondernemer die bij de
raamovereenkomst partij is. Indien de voorafgaande procedure niet voorziet in een
aankondiging, moet de aanbesteder uitdrukkelijk zijn aangewezen in de uitnodiging
tot inschrijving.

Deze procedure kan uitsluitend worden toegepast tussen de aanbesteder die daartoe
uitdrukkelijk is aangewezen in de aankondiging en de ondernemer die bij de
raamovereenkomst partij is. Indien de voorafgaande procedure niet voorziet in een
aankondiging, moet de aanbesteder uitdrukkelijk zijn aangewezen in de uitnodiging
tot inschrijving.

9.2.2

Bij de verlening van opdrachten die op de raamovereenkomst zijn gebaseerd mogen
de partijen geen wezenlijke wijzigingen aanbrengen in de in de raamovereenkomst
gestelde voorwaarden.

9.2.2

Bij de verlening van opdrachten die op de raamovereenkomst zijn gebaseerd mogen
de partijen geen wezenlijke wijzigingen aanbrengen in de in de raamovereenkomst
gestelde voorwaarden.

9.2.3

De looptijd van een raamovereenkomst is niet langer dan 4 jaar, behalve in
uitzonderlijke gevallen die deugdelijk gemotiveerd zijn, met name op grond van het
voorwerp van de raamovereenkomst.

9.2.3

De looptijd van een raamovereenkomst is niet langer dan 4 jaar, behalve in
uitzonderlijke gevallen die deugdelijk gemotiveerd zijn, met name op grond van het
voorwerp van de raamovereenkomst.

9.3

Communicatiemiddelen

9.3

Communicatiemiddelen

9.3.1

Bij de Europese aanbesteding vindt de communicatie en informatie-uitwisseling
tussen de aanbesteder en ondernemers plaats met behulp van elektronische
middelen.

EU

9.2

Algemene bepalingen

9.3.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken en inschrijvingen. De
aanbesteder documenteert de mondelinge communicatie met inschrijvers die van
grote invloed kan zijn op de inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende
en met passende middelen.

9.3.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken en inschrijvingen. De
aanbesteder documenteert de mondelinge communicatie met inschrijvers die van
grote invloed kan zijn op de inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende
en met passende middelen.

9.4

Opdrachten op basis van een raamovereenkomst

9.4

Opdrachten op basis van een raamovereenkomst

9.4.1

De opdracht op basis van een raamovereenkomst met een enkele ondernemer wordt
verleend volgens de in de raamovereenkomst gestelde voorwaarden.

9.4.1

De opdracht op basis van een raamovereenkomst met een enkele ondernemer wordt
verleend volgens de in de raamovereenkomst gestelde voorwaarden.

9.4.2

De opdracht wordt verleend door de ondernemer schriftelijk te raadplegen en hem
indien nodig te verzoeken zijn inschrijving aan te vullen.

9.4.2

De opdracht wordt verleend door de ondernemer schriftelijk te raadplegen en hem
indien nodig te verzoeken zijn inschrijving aan te vullen.

9.5

Termijn van gestanddoening

9.5

Termijn van gestanddoening

9.5.1

De inschrijver moet zijn inschrijving gestand doen gedurende 30 dagen na de dag
waarop de uiterste termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken,

9.5.1

De inschrijver moet zijn inschrijving gestand doen gedurende 30 dagen na de dag
waarop de uiterste termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken,
ARW 2016 | mei 2016 | 328

tenzij bij de raadpleging een andere termijn is gesteld.

tenzij bij de raadpleging een andere termijn is gesteld.

9.6

Ongeldigheid van de inschrijving

9.6

Ongeldigheid van de inschrijving

9.6.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen, gesteld bij de raadpleging, in dit
reglement of in de raamovereenkomst, is ongeldig.

9.6.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen, gesteld bij de raadpleging, in dit
reglement of in de raamovereenkomst, is ongeldig.

9.6.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

9.6.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

9.7

Opdracht

9.7

Opdracht

9.7.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

9.7.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

9.7.2

De inschrijver komt alleen voor de opdracht in aanmerking indien hij zowel op de dag
van inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoet aan de eisen die in de
raamovereenkomst en de overige voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
zijn vermeld.

9.7.2

De inschrijver komt alleen voor de opdracht in aanmerking indien hij zowel op de dag
van inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoet aan de eisen die in de
raamovereenkomst en de overige voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
zijn vermeld.

9.7.3

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

9.7.3

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

9.7.4

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 9.7.3.

9.7.4

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 9.7.3.

9.8

Geschillen

9.8

Geschillen

9.8.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

9.8.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 329

10

Raamovereenkomst met meerdere ondernemers

10

Raamovereenkomst met meerdere ondernemers

10.1

Omschrijving

10.1

Omschrijving

Een raamovereenkomst met meerdere ondernemers is een overeenkomst tussen
een of meer aanbesteders en meerdere ondernemers met het doel gedurende een
GP3.3A
bepaalde periode de voorwaarden inzake te verlenen opdrachten vast te leggen.
10.1.1

10.1.2
EU

Een raamovereenkomst met meerdere ondernemers is een overeenkomst tussen
een of meer aanbesteders en meerdere ondernemers met het doel gedurende een
GP3.3A
bepaalde periode de voorwaarden inzake te verlenen opdrachten vast te leggen.
10.1.1

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder die, met gebruikmaking van een
van de procedures beschreven in de hoofdstukken 2 tot en met 6, 8 en 11 van dit
reglement, een raamovereenkomst sluit met meerdere ondernemers, op basis van
die raamovereenkomst opdrachten verlenen overeenkomstig de procedure voor de
raamovereenkomst met meerdere ondernemers.
10.1.3
NL

Bij de nationale aanbesteding kan de aanbesteder die, met gebruikmaking van een
van de procedures beschreven in de hoofdstukken 2 tot en met 8 en 11 van dit
reglement, een raamovereenkomst sluit met meerdere ondernemers, op basis van
die raamovereenkomst opdrachten verlenen overeenkomstig de procedure voor de
raamovereenkomst met meerdere ondernemers.

ARW 2016 | mei 2016 | 330

10.2

Algemene bepalingen

10.2.1

Deze procedure kan uitsluitend worden toegepast tussen de aanbesteder die daartoe 10.2.1
uitdrukkelijk is aangewezen in de aankondiging en de ondernemers die bij de
raamovereenkomst partij zijn. Indien de voorafgaande procedure niet voorziet in een
aankondiging, moet de aanbesteder uitdrukkelijk zijn aangewezen in de uitnodiging
tot inschrijving.

Deze procedure kan uitsluitend worden toegepast tussen de aanbesteder die daartoe
uitdrukkelijk is aangewezen in de aankondiging en de ondernemers die bij de
raamovereenkomst partij zijn. Indien de voorafgaande procedure niet voorziet in een
aankondiging, moet de aanbesteder uitdrukkelijk zijn aangewezen in de uitnodiging
tot inschrijving.

10.2.2

Bij de verlening van opdrachten die op de raamovereenkomst zijn gebaseerd mogen
de partijen geen wezenlijke wijzigingen aanbrengen in de in de raamovereenkomst
gestelde voorwaarden.

10.2.2

Bij de verlening van opdrachten die op de raamovereenkomst zijn gebaseerd mogen
de partijen geen wezenlijke wijzigingen aanbrengen in de in de raamovereenkomst
gestelde voorwaarden.

10.2.3

De looptijd van een raamovereenkomst is niet langer dan 4 jaar, behalve in
uitzonderlijke gevallen die deugdelijk gemotiveerd zijn, met name op grond van het
voorwerp van de raamovereenkomst.

10.2.3

De looptijd van een raamovereenkomst is niet langer dan 4 jaar, behalve in
uitzonderlijke gevallen die deugdelijk gemotiveerd zijn, met name op grond van het
voorwerp van de raamovereenkomst.

10.3

Communicatiemiddelen

10.3

Communicatiemiddelen

10.3.1

Bij de Europese aanbesteding vindt de communicatie en informatie-uitwisseling
tussen de aanbesteder en ondernemers plaats met behulp van elektronische
middelen.

EU

10.2

Algemene bepalingen

10.3.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken en inschrijvingen. De
aanbesteder documenteert de mondelinge communicatie met inschrijvers die van
grote invloed kan zijn op de inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende
en met passende middelen.

10.3.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken en inschrijvingen. De
aanbesteder documenteert de mondelinge communicatie met inschrijvers die van
grote invloed kan zijn op de inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende
en met passende middelen.

10.4

Opdrachten op basis van een raamovereenkomst

10.4

Opdrachten op basis van een raamovereenkomst

10.4.1
De raamovereenkomst met meerdere ondernemers wordt uitgevoerd op een van de
De raamovereenkomst met meerdere ondernemers wordt uitgevoerd op een van de
volgende wijzen:
volgende wijzen:
GP3.3B
GP3.3B
a. volgens de voorwaarden van de raamovereenkomst, zonder dat de
a. volgens de voorwaarden van de raamovereenkomst, zonder dat de
opdracht voor mededinging wordt opengesteld, indien de
opdracht voor mededinging wordt opengesteld, indien de
raamovereenkomst alle voorwaarden bevat met betrekking tot de uitvoering
raamovereenkomst alle voorwaarden bevat met betrekking tot de uitvoering
van de betrokken werken, leveringen of diensten alsmede de objectieve
van de betrokken werken, leveringen of diensten alsmede de objectieve
voorwaarden ter bepaling van de ondernemers die deze als partij bij de
voorwaarden ter bepaling van de ondernemers die deze als partij bij de
raamovereenkomst zullen uitvoeren, welke objectieve voorwaarden zijn
raamovereenkomst zullen uitvoeren, welke objectieve voorwaarden zijn
vermeld in de aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst;
vermeld in de aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst;
b. deels zonder dat de opdracht voor mededinging wordt opengesteld en deels
b. deels zonder dat de opdracht voor mededinging wordt opengesteld en deels
met een nieuwe oproep tot mededinging voor de ondernemers die partij zijn
met een nieuwe oproep tot mededinging voor de ondernemers die partij zijn
10.4.1

ARW 2016 | mei 2016 | 331

c.

bij de raamovereenkomst, indien de raamovereenkomst alle voorwaarden
bevat met betrekking tot de uitvoering van de betrokken werken, leveringen
of diensten en de aanbesteder deze mogelijkheid in de
aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst heeft vermeld;
door de opdracht voor mededinging open te stellen voor de ondernemers
die partij zijn bij de raamovereenkomst, indien de raamovereenkomst niet
alle voorwaarden bevat met betrekking tot de uitvoering van de werken,
leveringen of diensten.

c.

bij de raamovereenkomst, indien de raamovereenkomst alle voorwaarden
bevat met betrekking tot de uitvoering van de betrokken werken, leveringen
of diensten en de aanbesteder deze mogelijkheid in de
aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst heeft vermeld;
door de opdracht voor mededinging open te stellen voor de ondernemers
die partij zijn bij de raamovereenkomst, indien de raamovereenkomst niet
alle voorwaarden bevat met betrekking tot de uitvoering van de werken,
leveringen of diensten.

10.4.2

Voor toepassing van artikel 10.4.1, onderdeel b, bepaalt de aanbesteder op grond
van objectieve criteria die in de aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst
zijn opgenomen, voor welk deel er een nieuwe oproep tot mededinging wordt
gedaan. In deze aanbestedingsstukken is tevens vermeld welke voorwaarden aan
een nieuwe oproep tot mededinging kunnen worden verbonden.

10.4.2

Voor toepassing van artikel 10.4.1, onderdeel b, bepaalt de aanbesteder op grond
van objectieve criteria die in de aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst
zijn opgenomen, voor welk deel er een nieuwe oproep tot mededinging wordt
gedaan. In deze aanbestedingsstukken is tevens vermeld welke voorwaarden aan
een nieuwe oproep tot mededinging kunnen worden verbonden.

10.4.3

Het bepaalde in artikel 10.4.2 is van overeenkomstige toepassing op elk perceel van
een raamovereenkomst waarvoor de in dit artikel bedoelde objectieve criteria in de
raamovereenkomst zijn vastgelegd, ongeacht of objectieve criteria zijn vastgelegd
voor de andere percelen.

10.4.3

Het bepaalde in artikel 10.4.2 is van overeenkomstige toepassing op elk perceel van
een raamovereenkomst waarvoor de in dit artikel bedoelde objectieve criteria in de
raamovereenkomst zijn vastgelegd, ongeacht of objectieve criteria zijn vastgelegd
voor de andere percelen.

10.4.4

10.4.4
Bij de in artikel 10.4.1, onderdelen b en c, bedoelde oproep tot mededinging worden
dezelfde voorwaarden gesteld als die welke gelden voor de gunning van de
raamovereenkomst alsmede, zo nodig, nader gespecificeerde voorwaarden en, in
voorkomend geval, andere voorwaarden die zijn vermeld in de
aanbestedingsstukken van de raamovereenkomst, overeenkomstig de volgende
procedure:
a. voor elke te gunnen opdracht raadpleegt de aanbesteder schriftelijk de
ondernemers die in staat zijn de opdracht uit te voeren;
b. de aanbesteder stelt een voldoende lange termijn vast voor de indiening
van inschrijvingen voor elke specifieke opdracht, rekening houdend met
elementen zoals de complexiteit van het voorwerp van de opdracht en de
benodigde tijd voor de toezending van de inschrijvingen;
c. de inschrijvingen worden schriftelijk ingediend en de inhoud ervan wordt niet
vrijgegeven tot de gestelde indieningstermijn is verstreken;
d. de aanbesteder kan de opdracht gunnen aan de inschrijver die op grond
van de in de aanbestedingsstukken van de raamovereenkomst vastgestelde
gunningscriteria de beste inschrijving heeft ingediend.

Bij de in artikel 10.4.1, onderdelen b en c, bedoelde oproep tot mededinging worden
dezelfde voorwaarden gesteld als die welke gelden voor de gunning van de
raamovereenkomst alsmede, zo nodig, nader gespecificeerde voorwaarden en, in
voorkomend geval, andere voorwaarden die zijn vermeld in de
aanbestedingsstukken van de raamovereenkomst, overeenkomstig de volgende
procedure:
a. voor elke te gunnen opdracht raadpleegt de aanbesteder schriftelijk de
ondernemers die in staat zijn de opdracht uit te voeren;
b. de aanbesteder stelt een voldoende lange termijn vast voor de indiening
van inschrijvingen voor elke specifieke opdracht, rekening houdend met
elementen zoals de complexiteit van het voorwerp van de opdracht en de
benodigde tijd voor de toezending van de inschrijvingen;
c. de inschrijvingen worden schriftelijk ingediend en de inhoud ervan wordt niet
vrijgegeven tot de gestelde indieningstermijn is verstreken;
d. de aanbesteder kan de opdracht gunnen aan de inschrijver die op grond
van de in de aanbestedingsstukken van de raamovereenkomst vastgestelde
gunningscriteria de beste inschrijving heeft ingediend.

10.5

Elektronische catalogus

10.5.1

10.5.1
Indien een raamovereenkomst met meerdere ondernemers is gesloten na indiening
van de inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi, kan de aanbesteder voor
een specifieke opdracht opnieuw tot mededinging oproepen op basis van bijgewerkte

10.5

Elektronische catalogus

Indien een raamovereenkomst met meerdere ondernemers is gesloten na indiening
van de inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi, kan de aanbesteder voor
een specifieke opdracht opnieuw tot mededinging oproepen op basis van bijgewerkte
ARW 2016 | mei 2016 | 332

elektronische catalogi.

elektronische catalogi.

10.5.2

In een geval als bedoeld in artikel 10.5.1 gebruikt de aanbesteder een van de
volgende methoden:
a. de aanbesteder verzoekt de inschrijvers hun elektronische catalogi, na
aanpassing aan de eisen van de betrokken opdracht, opnieuw in te dienen,
of
b. de aanbesteder deelt de inschrijvers mee dat dat hij voornemens is uit
reeds ingediende elektronische catalogi de nodige informatie te verzamelen
om inschrijvingen op te stellen die aan de vereisten van de betrokken
opdracht aangepast zijn, mits het gebruik van deze methode in de
aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst is aangekondigd.

10.5.2

In een geval als bedoeld in artikel 10.5.1 gebruikt de aanbesteder een van de
volgende methoden:
a. de aanbesteder verzoekt de inschrijvers hun elektronische catalogi, na
aanpassing aan de eisen van de betrokken opdracht, opnieuw in te dienen,
of
b. de aanbesteder deelt de inschrijvers mee dat dat hij voornemens is uit
reeds ingediende elektronische catalogi de nodige informatie te verzamelen
om inschrijvingen op te stellen die aan de vereisten van de betrokken
opdracht aangepast zijn, mits het gebruik van deze methode in de
aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst is aangekondigd.

10.5.3

Indien de aanbesteder voor een specifieke opdracht opnieuw oproept tot
mededinging met gebruikmaking van de methode als bedoeld in artikel 10.5.2,
onderdeel b:
a. deelt hij aan de inschrijvers de datum en het tijdstip mee, waarop hij
voornemens is de nodige informatie te verzamelen voor het opstellen van
nieuwe inschrijvingen die aan de eisen van de betrokken opdracht
aangepast zijn,
b. geeft hij inschrijvers de mogelijkheid om het zodanig verzamelen van
informatie te weigeren, en
c. voorziet hij in een toereikende termijn tussen de mededeling als bedoeld in
onderdeel a en het daadwerkelijk verzamelen van de informatie.

10.5.3

Indien de aanbesteder voor een specifieke opdracht opnieuw oproept tot
mededinging met gebruikmaking van de methode als bedoeld in artikel 10.5.2,
onderdeel b:
a. deelt hij aan de inschrijvers de datum en het tijdstip mee, waarop hij
voornemens is de nodige informatie te verzamelen voor het opstellen van
nieuwe inschrijvingen die aan de eisen van de betrokken opdracht
aangepast zijn,
b. geeft hij inschrijvers de mogelijkheid om het zodanig verzamelen van
informatie te weigeren, en
c. voorziet hij in een toereikende termijn tussen de mededeling als bedoeld in
onderdeel a en het daadwerkelijk verzamelen van de informatie.

10.5.4

Indien een inschrijver instemt met het verzamelen van informatie als bedoeld in
artikel 10.5.3:
a. legt de aanbesteder de verzamelde informatie voor de gunning van de
opdracht voor aan de betrokken inschrijver,
b. stelt de aanbesteder de betrokken inschrijver in de gelegenheid om te
bevestigen of te betwisten dat de aldus opgestelde inschrijving geen
materiële fouten bevat en
c. voorziet de aanbesteder in een toereikende termijn tussen de voorlegging
als bedoeld in onderdeel a en de gunning van de opdracht.

10.5.4

Indien een inschrijver instemt met het verzamelen van informatie als bedoeld in
artikel 10.5.3:
a. legt de aanbesteder de verzamelde informatie voor de gunning van de
opdracht voor aan de betrokken inschrijver,
b. stelt de aanbesteder de betrokken inschrijver in de gelegenheid om te
bevestigen of te betwisten dat de aldus opgestelde inschrijving geen
materiële fouten bevat en
c. voorziet de aanbesteder in een toereikende termijn tussen de voorlegging
als bedoeld in onderdeel a en de gunning van de opdracht.

10.6

Termijn van gestanddoening

10.6

Termijn van gestanddoening

10.6.1

De inschrijver moet zijn inschrijving gestand doen gedurende 30 dagen na de dag
waarop de uiterste termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken of, in
voorkomend geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de
uitnodiging tot inschrijving een andere termijn is gesteld.

10.6.1

De inschrijver moet zijn inschrijving gestand doen gedurende 30 dagen na de dag
waarop de uiterste termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken of, in
voorkomend geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de
uitnodiging tot inschrijving een andere termijn is gesteld.

10.6.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het

10.6.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
ARW 2016 | mei 2016 | 333

verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

10.7

Ongeldigheid van de inschrijving

10.7

Ongeldigheid van de inschrijving

10.7.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen, gesteld in dit reglement, de
raamovereenkomst of de uitnodiging tot inschrijving, is ongeldig.

10.7.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen, gesteld in dit reglement, de
raamovereenkomst of de uitnodiging tot inschrijving, is ongeldig.

10.7.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

10.7.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

10.7.3

Indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, dient de inschrijver in het geval als
bedoeld in artikel 10.4.1 onderdelen b en c bij de inschrijving een verklaring over te
leggen dat de inschrijving niet tot stand is gekomen onder invloed van een
overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het Nederlandse of Europese
mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het in Deel II opgenomen
Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter zake de inschrijver
rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

10.7.3

Indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, dient de inschrijver in het geval als
bedoeld in artikel 10.4.1 onderdelen b en c bij de inschrijving een verklaring over te
leggen dat de inschrijving niet tot stand is gekomen onder invloed van een
overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het Nederlandse of Europese
mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het in Deel II opgenomen
Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter zake de inschrijver
rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

10.8

Verduidelijking van de inschrijving

10.8

Verduidelijking van de inschrijving

10.8.1

De aanbesteder kan bij de Europese aanbesteding inschrijvers verzoeken om de
inhoud van de inschrijving te verduidelijken of aan te vullen, voor zover dit niet strijdig
is met de beginselen van het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met inschrijvers
over fundamentele punten van de opdracht, met name over de prijzen, zijn niet
toegestaan als daardoor de mededinging vervalst zou worden of discriminatie zou
ontstaan.
10.8.2

Bij de nationale aanbesteding kunnen op verzoek van de aanbesteder besprekingen
met inschrijvers plaatsvinden met het oog op een verduidelijking van de inhoud van
hun inschrijving en van de eisen van de aanbesteder, voor zover dit niet strijdig is
met de uitgangspunten van het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met
inschrijvers over fundamentele punten van de opdracht, met name over de prijzen,
zijn niet toegestaan als daardoor de mededinging vervalst zou worden of
discriminatie zou ontstaan.

EU

NL

10.9

Abnormaal lage inschrijving

10.9

Abnormaal lage inschrijving

10.9.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht

10.9.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
ARW 2016 | mei 2016 | 334

abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

10.9.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht, en
e. de ontvangst van staatssteun door de inschrijver.

10.9.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht, en
e. de ontvangst van staatssteun door de inschrijver.

10.9.3

10.9.3
Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

10.9.4

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder die in een situatie als bedoeld in
artikel 10.9.3 een inschrijving afwijst, de Europese Commissie daarvan in kennis.

EU
10.9.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 10.9.2 bedoelde
elementen.

10.9.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 10.9.2 bedoelde
elementen.

10.9.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

10.9.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

10.10

Elektronische veiling

10.10

Elektronische veiling
ARW 2016 | mei 2016 | 335

10.10.1

De aanbesteder kan de gunningsbeslissing vooraf laten gaan door een elektronische
veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken,
met name de technische specificaties, nauwkeurig is opgesteld.

10.10.1

De aanbesteder kan de gunningsbeslissing vooraf laten gaan door een elektronische
veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken,
met name de technische specificaties, nauwkeurig is opgesteld.

10.10.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

10.10.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

10.10.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

10.10.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

10.10.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke inschrijving
hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden uitgenodigd tot
deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe waarden in te
dienen. Een inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
b. deze tijdig is ingediend,
c. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
d. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,
e. deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
f. deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

10.10.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke inschrijving
hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden uitgenodigd tot
deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe waarden in te
dienen. Een inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
b. deze tijdig is ingediend,
c. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
d. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,
e. deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
f. deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

10.10.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

10.10.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

10.10.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,
voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
b. de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
c. de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in

10.10.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,
voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
b. de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
c. de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in

ARW 2016 | mei 2016 | 336

d.
e.

f.

g.

voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een
bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;
of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 10.10.11;
relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

d.
e.

f.

g.

voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een
bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;
of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 10.10.11;
relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

10.10.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

10.10.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

10.10.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

10.10.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

10.10.9

Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de
uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de inschrijving van de
betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

10.10.9

Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de
uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de inschrijving van de
betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

10.10.10 In de formule als bedoeld in artikel 10.10.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het

10.10.10 In de formule als bedoeld in artikel 10.10.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het

gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend; daartoe moeten eventuele
marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden uitgedrukt.
10.10.11

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan
alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de
aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.

10.10.12 De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de

elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.
10.10.13 De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in

gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend; daartoe moeten eventuele
marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden uitgedrukt.
10.10.11

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan
alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de
aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.

10.10.12 De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de

elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.
10.10.13 De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in

ARW 2016 | mei 2016 | 337

geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.
10.10.14 De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische

geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.
10.10.14 De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische

veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.
10.10.15 Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de

veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.
10.10.15 Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de

gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 10.11 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 10.11 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

10.11

Gunningsbeslissing

10.11

Gunningsbeslissing

10.11.1

De aanbesteder toetst de inschrijvingen of, in voorkomend geval, de resultaten van
de veiling aan de door hem in de aankondiging en de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatie-eisen en
beoordeelt de inschrijvingen op grond van het vastgestelde gunningscriterium. De
aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de juistheid van de door de
inschrijvers verstrekte informatie.

10.11.1

De aanbesteder toetst de inschrijvingen of, in voorkomend geval, de resultaten van
de veiling aan de door hem in de aankondiging en de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatie-eisen en
beoordeelt de inschrijvingen op grond van het vastgestelde gunningscriterium. De
aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de juistheid van de door de
inschrijvers verstrekte informatie.

10.11.2

10.11.2
Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
tegenwoordig te zijn.

Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
tegenwoordig te zijn.

10.11.3

De aanbesteder stelt de deelnemers aan de raamovereenkomst zo spoedig mogelijk
gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per fax of elektronisch bericht, in kennis van de
beslissingen die zijn genomen op grond van de artikelen 10.11.1 en 10.11.2 en, in
voorkomend geval, de beslissing om de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling
bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,

De aanbesteder stelt de deelnemers aan de raamovereenkomst zo spoedig mogelijk
gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per fax of elektronisch bericht, in kennis van de
beslissingen die zijn genomen op grond van de artikelen 10.11.1 en 10.11.2 en, in
voorkomend geval, de beslissing om de opdracht niet te verlenen. Deze mededeling
bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,

10.11.3

ARW 2016 | mei 2016 | 338

b.
c.

de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden, en
in voorkomend geval, de redenen voor zijn beslissing dat de inschrijving niet
gelijkwaardig is aan of niet voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.

b.
c.

de naam van de begunstigde, of in geval van een raamovereenkomst met
meerdere ondernemers, de namen van de begunstigden, en
in voorkomend geval, de redenen voor zijn beslissing dat de inschrijving niet
gelijkwaardig is aan of niet voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.

10.11.4

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

10.11.5

10.11.5
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

10.12

Opdracht

10.12

Opdracht

10.12.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

10.12.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

10.12.2

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
raamovereenkomst en de overige voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
zijn vermeld.

10.12.2

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
raamovereenkomst en de overige voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
zijn vermeld.

10.12.3

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

10.12.3

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

10.12.4

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 10.12.3.

10.12.4

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 10.12.3.

10.13

Geschillen

10.13

Geschillen

10.13.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

10.13.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

10.11.4

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

ARW 2016 | mei 2016 | 339

11

Procedure voor sociale en andere specifieke diensten

11

Procedure voor sociale en andere specifieke diensten

11.1

Omschrijving

11.1

Omschrijving

11.1.1

Een aanbesteding volgens de procedure voor sociale en andere specifieke diensten
is een aanbesteding voor diensten als bedoeld in bijlage XIV van richtlijn 2014/24/EU
waaraan alle of alle geselecteerde ondernemers naar aanleiding van een
aankondiging mogen inschrijven.

11.1.1

Een aanbesteding volgens de procedure voor sociale en andere specifieke diensten
is een aanbesteding voor diensten als bedoeld in bijlage XIV van richtlijn 2014/24/EU
waaraan alle of alle geselecteerde ondernemers naar aanleiding van een
aankondiging mogen inschrijven.

11.2

Vooraankondiging
Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder een vooraankondiging
bekendmaken.

11.2.1
EU
11.2.2
EU
11.2.3
EU

Bij de Europese aanbesteding gebruikt de aanbesteder voor de vooraankondiging
het daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Vooraankondiging
Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de vooraankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen of maakt
de vooraankondiging bekend via een kopersprofiel. Voorafgaand aan een
bekendmaking via een kopersprofiel zendt de aanbesteder een kennisgeving
daarvan naar de Europese Commissie via het elektronische systeem voor

ARW 2016 | mei 2016 | 340

aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de kennisgeving het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel. De vooraankondiging op
het kopersprofiel bevat de verzenddatum van de kennisgeving.
11.2.4

Een kopersprofiel als bedoeld in 11.2.3 is langs elektronische weg toegankelijk en
kan informatie bevatten inzake vooraankondigingen, lopende
aanbestedingsprocedures, voorgenomen aankopen, gegunde opdrachten,
geannuleerde procedures en nuttige algemene informatie, zoals een contactpunt,
een telefoon- en faxnummer, een postadres en een e-mailadres. Een
vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de informatie die is opgenomen in het
formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel.

11.2.5

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Bekendmaking van de vooraankondiging of het formulier Aankondiging door
middel van een kopersprofiel kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de
bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.

EU

11.2.6
EU

11.2.7
EU
11.2.8
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de vooraankondiging een opdracht betreft voor
sociale en andere specifieke diensten als bedoeld in bijlage XIV van richtlijn
2014/24/EU, vermeldt de aanbesteder in de vooraankondiging in ieder geval:
a. de soort diensten waarop de opdracht betrekking heeft;
b. dat de opdracht wordt gegund zonder verdere bekendmaking;
c. dat ondernemers hun belangstelling schriftelijk kenbaar moeten maken.
Deze vooraankondiging wordt bekendgemaakt
a. totdat de oorspronkelijk in de vooraankondiging aangegeven
geldigheidstermijn ten einde komt, of
b. tot de bekendmaking van een Aankondiging van een gegunde opdracht,
waarin staat dat geen verdere opdrachten zullen worden gegund.
Bij de Europese aanbesteding is artikel 11.2.6 niet van toepassing indien de
onderhandelingsprocedure zonder aankondiging kon worden toegepast
overeenkomstig artikel 6.1 van dit reglement.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de vooraankondiging of de
inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de vooraankondiging die naar de Europese
Commissie is verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in
ieder geval de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de
datum van de bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de
vooraankondiging of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door
de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder niet binnen 48
ARW 2016 | mei 2016 | 341

uur na de bevestiging van ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over
de bekendmaking.
11.2.9
EU

11.2.10
EU

Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de vooraankondiging aanvullen of
rectificeren. De aanbesteder maakt dit bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen met het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval
de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de datum van de
bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de rectificatie of de
inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie
heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

11.3

Aankondiging

11.3

Aankondiging

11.3.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend. De aanbesteder kan afzien van
het bekendmaken van een aankondiging indien hij een vooraankondiging bekend
heeft gemaakt.

11.3.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend. De aanbesteder kan afzien van
het bekendmaken van een aankondiging indien hij een vooraankondiging bekend
heeft gemaakt.

11.3.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

11.3.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

11.3.3

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de aankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit
systeem te kiezen voor een Europese procedure.

11.3.5

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder de aankondiging bekend via het
elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit systeem te kiezen voor een
nationale procedure.

EU
11.3.4
EU

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Aankondiging van een opdracht kunnen aantonen. Dit kan met behulp van
de bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.

NL
11.3.6
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de aankondiging die naar de Europese Commissie is
ARW 2016 | mei 2016 | 342

gezonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de aankondiging en de inhoud ervan niet
vóór de datum waarop zij via het elektronische systeem voor aanbesteden naar de
Europese Commissie is verzonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de
bevestiging van ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de
bekendmaking.
11.3.7

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

11.3.8

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de kennisgeving of de inhoud ervan niet
eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie heeft
plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de rectificatie is geïnformeerd over de bekendmaking.

EU

11.3.7

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

EU

Bij de Europese aanbesteding biedt de aanbesteder met elektronische middelen
kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang tot de aanbestedingsstukken vanaf de
datum van bekendmaking van de aankondiging, voor zover deze stukken
beschikbaar zijn. De aanbesteder vermeldt in de aankondiging het internetadres
waar de aanbestedingsstukken toegankelijk zijn.

11.4

Technische specificaties

11.4

Technische specificaties

11.4.1

De aanbesteder neemt in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken de
technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht voorgeschreven
kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de ondernemers
gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen in de
openstelling van opdrachten voor mededinging.

11.4.1

De aanbesteder neemt in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken de
technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht voorgeschreven
kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de ondernemers
gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen in de
openstelling van opdrachten voor mededinging.

11.4.2

De in artikel 11.4.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

11.4.2

De in artikel 11.4.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

11.4.3

Voor de toepassing van artikel 11.4.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder geval 11.4.3
verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben
op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in
alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die

Voor de toepassing van artikel 11.4.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder geval
verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben
op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in
alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die

11.3.9

ARW 2016 | mei 2016 | 343

te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

11.4.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
b. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
c. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
d. door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

11.4.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
b. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
c. in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
d. door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

11.4.5

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 11.4.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 11.4.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

11.4.5

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 11.4.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 11.4.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

11.4.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een

11.4.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een

ARW 2016 | mei 2016 | 344

conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

11.4.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

11.4.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

11.4.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

11.4.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

11.4.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 11.4.4 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

11.4.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 11.4.4 onderdeel b
geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

11.4.10

Een inschrijver bewijst in zijn inschrijving met elk passend middel, waaronder de
bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 11.4.7, dat de levering, de dienst of het werk in
overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en prestatie-eisen
van de aanbesteder.

11.4.10

Een inschrijver bewijst in zijn inschrijving met elk passend middel, waaronder de
bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 11.4.7, dat de levering, de dienst of het werk in
overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en prestatie-eisen
van de aanbesteder.

11.4.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

11.4.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

11.4.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 11.4.11 opnemen

11.4.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 11.4.11 opnemen

ARW 2016 | mei 2016 | 345

in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 11.4.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp
van de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 11.4.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of
gelijkwaardig".

11.5

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

11.5

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

11.5.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

11.5.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

11.5.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

11.5.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

11.5.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

11.5.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

11.6

Keurmerken

11.6

Keurmerken

11.6.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,

11.6.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
ARW 2016 | mei 2016 | 346

b.
c.

d.
e.

de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

b.
c.

d.
e.

de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

11.6.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

11.6.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

11.6.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.
De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

11.6.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.
De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

11.6.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 11.6.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

11.6.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 11.6.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

11.7

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

11.7

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

11.7.1

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
de Europese Commissie uiterlijk 30 dagen na verlening van de opdracht een
aankondiging betreffende de resultaten van de procedure toe via het elektronische
systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van

11.6.4

EU

11.6.4

ARW 2016 | mei 2016 | 347

de aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.
11.7.2
NL

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder die een opdracht heeft verleend
een aankondiging betreffende de resultaten van de procedure uiterlijk 48 dagen na
verlening van de opdracht bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de
aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.

11.7.3

De aanbesteder kan de resultaten, van de procedure per kwartaal bundelen. Indien
de aanbesteder daarvoor kiest zendt hij de gebundelde resultaten binnen 30 dagen
na het einde van elk kwartaal toe.

11.7.3

De aanbesteder kan de resultaten, van de procedure per kwartaal bundelen. Indien
de aanbesteder daarvoor kiest zendt hij de gebundelde resultaten binnen 30 dagen
na het einde van elk kwartaal toe.

11.7.4

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

11.7.4

Indien de aanbesteder beslist om de opdracht niet te verlenen, maakt hij deze
beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het elektronische systeem
voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

11.7.5

11.7.5
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

11.7.6

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde opdracht kunnen
aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging van ontvangst van de Europese
Commissie.

EU

11.7.7
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging van de
gegunde opdracht of de inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat
deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de aankondiging die aan
de Europese Commissie is toegezonden en doet hij dit niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de aankondiging is
geïnformeerd over de bekendmaking.

ARW 2016 | mei 2016 | 348

11.7.8

11.7.8
De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

De aanbesteder kan de aankondiging van een gegunde opdracht aanvullen of
rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Rectificatie.

11.8

Geschillen

11.8

Geschillen

11.8.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

11.8.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 349

12

Openbare prijsvraag

12.1

Omschrijving

12.1.1

Een openbare prijsvraag is een aanbesteding waaraan alle ondernemers naar
aanleiding van een aankondiging mogen deelnemen om de aanbesteder een plan of
een ontwerp te verschaffen dat door een jury wordt geselecteerd, al dan niet met
toekenning van prijzen.

12.2

Communicatiemiddelen

12.2.1

De communicatie en informatie-uitwisseling tussen de aanbesteder en ondernemers
vindt plaats met behulp van elektronische middelen.

12.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken en inschrijvingen. De
aanbesteder documenteert de mondelinge communicatie met inschrijvers die van
grote invloed kan zijn op de inhoud en beoordeling van de inschrijvingen, voldoende
en met passende middelen.
ARW 2016 | mei 2016 | 350

12.3
12.3.1

Vooraankondiging
De aanbesteder kan een vooraankondiging bekendmaken.

12.3.2

De aanbesteder gebruikt voor de vooraankondiging het daartoe door middel van het
elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier
Vooraankondiging.

12.3.3

De aanbesteder zendt de vooraankondiging naar de Europese Commissie via het
elektronische systeem voor aanbestedingen of maakt de vooraankondiging bekend
via een kopersprofiel. Voorafgaand aan een bekendmaking via een kopersprofiel
zendt de aanbesteder een kennisgeving daarvan naar de Europese Commissie via
het elektronische systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de
kennisgeving het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging door middel van een
kopersprofiel. De vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de verzenddatum van
de kennisgeving.

12.3.4

Een kopersprofiel als bedoeld in artikel 12.3.3 is langs elektronische weg toegankelijk
en kan informatie bevatten inzake vooraankondigingen, lopende
aanbestedingsprocedures, voorgenomen aankopen, gegunde opdrachten,
geannuleerde procedures en nuttige algemene informatie, zoals een contactpunt,
een telefoon- en faxnummer, een postadres en een e-mailadres. Een
vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de informatie die is opgenomen in het
formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel.

12.3.5

De aanbesteder moet de verzenddatum van het formulier Bekendmaking van de
vooraankondiging of het formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel
kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging van ontvangst van de
Europese Commissie.

12.3.6

Indien de aanbesteder de vooraankondiging of de inhoud ervan ook op een andere
wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in
de vooraankondiging die naar de Europese Commissie is verzonden of via een
kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval de datum van
verzending naar de Europese Commissie dan wel de datum van de bekendmaking
op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de vooraankondiging of de inhoud
ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie heeft
plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder niet binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

ARW 2016 | mei 2016 | 351

12.3.7

De aanbesteder kan de vooraankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

12.3.8

Indien de aanbesteder de rectificatie of de inhoud ervan ook op een andere wijze
publiceert, bevat deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de
kennisgeving die naar de Europese Commissie is verzonden of via een kopersprofiel
is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de
Europese Commissie dan wel de datum van de bekendmaking op het kopersprofiel.
De aanbesteder publiceert de rectificatie of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de
vooraankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

12.4

Aankondiging

12.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend.

12.4.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een prijsvraag voor ontwerpen.

12.4.3

De aanbesteder zendt de aankondiging naar de Europese Commissie via het
elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit systeem te kiezen voor een
Europese procedure.

12.4.4

De aanbesteder moet de verzenddatum van het formulier Aankondiging van een
prijsvraag voor ontwerpen kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging
van ontvangst van de Europese Commissie.

12.4.5

Indien de aanbesteder de aankondiging of de inhoud ervan ook op een andere wijze
publiceert, dan bevat deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de
aankondiging die naar de Europese Commissie is gezonden en bevat deze in ieder
geval de datum van verzending naar de Europese Commissie. De aanbesteder
publiceert de aankondiging en de inhoud ervan niet vóór de datum waarop zij via het
elektronische systeem voor aanbesteden naar de Europese Commissie is
verzonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van
de aankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

12.4.6

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
ARW 2016 | mei 2016 | 352

beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.
12.4.7

Indien de aanbesteder de rectificatie of de inhoud ervan ook op een andere wijze
publiceert, bevat deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de
kennisgeving die naar de Europese Commissie is verzonden en bevat deze in ieder
geval de datum van verzending naar de Europese Commissie. De aanbesteder
publiceert de kennisgeving of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de rectificatie is
geïnformeerd over de bekendmaking.

12.4.8

De aanbesteder biedt, tenzij één van de gevallen als bedoeld in artikel 12.8.3 van
toepassing is, met elektronische middelen kosteloze, rechtstreekse en volledige
toegang tot de aanbestedingsstukken vanaf de datum van bekendmaking van de
aankondiging, voor zover deze stukken beschikbaar zijn. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging het internetadres waar de aanbestedingsstukken toegankelijk zijn.

12.5

Geschiktheidseisen in de aankondiging

12.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om het ontwerp op te stellen en de opdracht die
eventueel uit de prijsvraag voortvloeit uit te voeren.

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 12.11 tot en met 12.15, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van het ontwerp en
de opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit. De aanbesteder vermeldt
deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de aanbesteder
geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de hoogte van de
totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp van het ontwerp
en de opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit is, tenzij de aanbesteder dit
met zwaarwegende argumenten motiveert in de aankondiging. In dat geval is die eis
niet hoger dan driemaal de geraamde waarde van het ontwerp en de opdracht die
eventueel uit de prijsvraag voortvloeit.
12.5.2

12.5.3

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de aankondiging
opgave doet van de hiervoor te gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en
criteria moeten transparant, objectief en niet-discriminerend zijn.
ARW 2016 | mei 2016 | 353

12.6

Beoordelingscriteria in de aankondiging

12.6.1

De aanbesteder vermeldt de criteria voor de beoordeling van de ontwerpen in de
aankondiging.

12.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

12.7.1

Indien de aanbesteder voornemens is een opdracht te gunnen met toepassing van
de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging, vermeldt hij dit in de
aankondiging.

12.7.2

De aanbesteder vermeldt in de voor het ontwerp relevante aanbestedingsstukken
volgens welke voorschriften hij de opdracht die voortvloeit uit de prijsvraag gunt aan
de winnaar of aan één van de winnaars van de prijsvraag. In dit laatste geval moeten
alle winnaars worden uitgenodigd om aan de onderhandelingsprocedure zonder
aankondiging deel te nemen.

12.7.3

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

12.7.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor het ontwerp relevante
aanbestedingsstukken aan bij welk orgaan ondernemers informatie kunnen
verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de bepalingen inzake belastingen,
milieubescherming, arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden die gelden in
Nederland of, indien de verrichtingen buiten Nederland worden uitgevoerd, die
gelden in het gebied of de plaats waar de verrichtingen worden uitgevoerd en die van
toepassing zullen zijn gedurende het opstellen van het ontwerp en het uitvoeren van
de opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit.

12.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

12.8.1

Indien de aanbesteder geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs
elektronische weg tot bepaalde voor aanmelding en voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken biedt omdat er sprake is van een geval als bedoeld in artikel
12.8.3, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat deze stukken zullen worden
ARW 2016 | mei 2016 | 354

toegezonden per post of via een andere geschikte vervoerder, eventueel in
combinatie met verzending langs elektronische weg. De aanbesteder stelt deze
stukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.
12.8.2

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding of inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming van het
vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden verkregen
tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de betreffende
aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

12.8.3

Andere dan elektronische middelen kunnen worden gebruikt in de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. voor het ontwerp is de indiening vereist van fysieke of schaalmodellen die
niet langs elektronische weg kunnen worden verzonden.

12.9

Uitsluitingsgronden

12.9.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de prijsvraag uit iedere ondernemer jegens
wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling als
bedoeld in artikel 12.9.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als gevolg
van verificatie overeenkomstig artikel 12.9.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het ontwerp onherroepelijk zijn
geworden.

12.9.2

Voor de toepassing van artikel 12.9.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
ARW 2016 | mei 2016 | 355

b.

c.

d.

e.

f.

Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

12.9.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 12.9.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

12.9.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:

ARW 2016 | mei 2016 | 356

a.
b.

indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het ontwerp.

12.9.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 12.9.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

12.9.6

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in artikel 12.9.1 tot en met 12.9.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op
de volgende gronden:
GP3.5A
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht heeft geschonden;
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
d. de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
12.9.7

ARW 2016 | mei 2016 | 357

e.
f.

g.

h.

i.

j.

12.9.8

een belangenconflict in de zin van artikel 12.10.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 12.10.1 voorgedaan die niet met minder
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 12.17.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid en het oordeel van de jury;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 12.9.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het ontwerp hebben voorgedaan;
b. artikel 12.9.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het ontwerp hebben
voorgedaan;
c. artikel 12.9.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;

ARW 2016 | mei 2016 | 358

d.

e.

artikel 12.9.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het ontwerp hebben
voorgedaan;
artikel 12.9.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het ontwerp.

12.9.9

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 12.9.1 tot en met 12.9.5 en 12.9.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het ontwerp niet ouder is dan 6 maanden, aantonen dat de
uitsluitingsgrond van artikel 12.9.7, onderdeel b, op hem niet van toepassing
is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het ontwerp niet ouder is dan 2 jaar, aantonen dat de
uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen 12.9.1 tot en met 12.9.5 en
12.9.7, onderdeel c en d, voor zover het een onherroepelijke veroordeling of
een onherroepelijke beschikking wegens overtreding van
mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het ontwerp niet ouder is dan 6 maanden, aantonen
dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 12.9.4, of artikel 12.9.7,
onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

12.9.10

De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
van toepassing is.

12.9.11

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 12.9.1, 12.9.3 en 12.9.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 12.9.1 en 12.9.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 12.9.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door

ARW 2016 | mei 2016 | 359

actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.
c.

12.9.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 12.9.1 tot en met 12.9.5
en 12.9.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de aanbesteding.

12.10

Scheiding van belang

12.10.1

Indien een deelnemer of een met een deelnemer verbonden onderneming de
aanbesteder heeft geadviseerd of anderszins betrokken is geweest bij de
voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, neemt de aanbesteder passende
maatregelen om ervoor te zorgen dat de mededinging niet wordt vervalst door de
deelneming van die deelnemer. Deze maatregelen omvatten:
a. de mededeling aan andere deelnemers van relevante informatie die is
uitgewisseld in het kader van of ten gevolge van de betrokkenheid van de
deelnemer bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, en
b. de vaststelling van passende termijnen voor de ontvangst van de
ontwerpen.

12.10.2

De aanbesteder sluit een deelnemer die betrokken is geweest bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure slechts van de aanbestedingsprocedure uit indien er
geen andere middelen zijn om de naleving van het beginsel van gelijke behandeling
te verzekeren. De aanbesteder biedt een bij de voorbereiding van de
aanbestedingsprocedure betrokken deelnemer de gelegenheid om te bewijzen dat
zijn betrokkenheid de mededinging niet kan verstoren, alvorens hij de deelnemer van
de aanbestedingsprocedure uitsluit.

12.10.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

ARW 2016 | mei 2016 | 360

12.11

Financiële en economische draagkracht

12.11.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

12.11.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van het ontwerp en de opdracht die
eventueel uit de prijsvraag voortvloeit is, over ten hoogste de laatste 3
beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van de
datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

12.11.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging aan welke bewijsmiddelen overgelegd
dienen te worden.

12.11.4

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

12.11.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de noodzakelijke
middelen van die natuurlijke personen of rechtspersonen voor het opstellen van het
ontwerp en het uitvoeren van de opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit.

12.11.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

12.11.7

Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 12.11.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
ARW 2016 | mei 2016 | 361

andere natuurlijke personen of rechtspersonen.
12.11.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

12.12

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

12.12.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om het ontwerp volgens een passende kwaliteitsnorm op te stellen en de
opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit uit te voeren. Indien de
aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de ondernemer
moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat de
ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde ontwerpen aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
GP3.5F
GP3.5G omvang en het doel van het ontwerp en de opdracht die eventueel uit de prijsvraag
voortvloeit:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de afgelopen
periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met vermelding van het
bedrag en de datum en van de publiek- of privaatrechtelijke instanties
waarvoor zij bestemd waren. De diensten worden aangetoond in het geval
van diensten voor een aanbestedende dienst, door certificaten die de
bevoegde autoriteit of de aanbestedende dienst heeft afgegeven of
medeondertekend of, in het geval van diensten voor een particuliere
afnemer, door certificaten van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan,
eenvoudigweg door een verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming van de
ondernemer behorende technici of technische organen, in het bijzonder van
die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van ontwerpen en
onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder doel
moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de aanbesteder
of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van het land waar de
dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van instemming door dit
orgaan; deze controle heeft betrekking op de technische capaciteit van de
12.12.2

ARW 2016 | mei 2016 | 362

dienstverlener en, zo nodig, op diens mogelijkheden inzake ontwerpen en
onderzoek en de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake milieubeheer die
de ondernemer kan toepassen in het kader van het opstellen van het
ontwerp en het uitvoeren van de opdracht die eventueel uit de prijsvraag
voortvloeit;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer beschikt voor het
opstellen van het ontwerp en het uitvoeren van de opdracht die eventueel uit
de prijsvraag voortvloeit;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van het ontwerp en de
opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit dat de dienstverlener
eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van de
toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan toepassen
in het kader van het opstellen van het ontwerp en de opdracht die eventueel
uit de prijsvraag voortvloeit.
12.12.3

In afwijking van artikel 12.12.2 onderdeel 1 kan de aanbesteder diensten in
aanmerking nemen over een langere periode dan in die onderdelen genoemd, indien
dat noodzakelijk is om een toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in
de voor het ontwerp relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

12.12.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor het ontwerp relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 12.12.2,
hij verlangt.

12.12.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor het
opstellen van het ontwerp noodzakelijke middelen.

12.12.6

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien

ARW 2016 | mei 2016 | 363

laatstgenoemde de diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal verrichten.
Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener of het leidinggevend personeel van de onderneming.
12.12.7

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

12.12.8

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 12.12.5 en 12.12.6, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

12.12.9

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

12.12.10 Ten aanzien van de uitvoering van het ontwerp en de opdracht die eventueel uit de

prijsvraag voortvloeit kan de aanbesteder andere eisen stellen aan een
samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele deelnemers, mits
deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.
12.12.11

De aanbesteder kan de beroepsbekwaamheid van ondernemers om de diensten te
verlenen beoordelen op grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en
betrouwbaarheid. De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door
de ondernemer zelf worden verricht of, indien de ondernemer een
samenwerkingsverband van ondernemers is, door een deelnemer aan dat
samenwerkingsverband.

12.12.12 Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen

heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

12.13

Kwaliteitsbewaking

12.13.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
ARW 2016 | mei 2016 | 364

conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.
12.13.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

12.13.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

12.14

Normen inzake milieubeheer

12.14.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

12.14.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

12.14.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

ARW 2016 | mei 2016 | 365

12.15

Beroepsbevoegdheid

12.15.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

12.15.2

De aanbesteder kan, indien de ondernemer over een bijzondere vergunning dient te
beschikken of indien de ondernemer lid van een bepaalde organisatie dient te zijn
om in het land van herkomst de betrokken dienst te kunnen verlenen, verlangen dat
de ondernemer aantoont dat hij over deze vergunning beschikt, of lid van de
bedoelde organisatie is.

12.15.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

12.15.4

De aanbesteder kan van rechtspersonen verlangen dat deze in of bij het ontwerp de
namen en de beroepskwalificaties vermelden van de personen die werden belast
met het opstellen van het ontwerp en worden belast met de uitvoering van de
opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit.

12.16

Termijn indiening ontwerp

12.16.1

De aanbesteder stelt de termijn voor de ontvangst van de ontwerpen vast met
inachtneming van het voorwerp van de aanbesteding en de voor de indiening van het
ontwerp benodigde tijd.

12.16.2

Indien de voor het ontwerp relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd
zijn, verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van het ontwerp, waarbij
de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

12.16.3

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de ontwerpen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen verlengen indien zich een storing van het
elektronische systeem voordoet waardoor het indienen van het ontwerp kort voor het
verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft
genomen van de inhoud van enig ontwerp. De aanbesteder maakt deze verlenging
bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen en stelt ondernemers in
de gelegenheid om hun ontwerp binnen de verlenging alsnog in te dienen, te wijzigen
of aan te vullen.

12.16.4

In geval van een storing van het elektronische systeem door middel waarvan het
ARW 2016 | mei 2016 | 366

ontwerp ingediend moet worden, waardoor het indienen van het ontwerp kort voor
het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, wordt een ontwerp aangemerkt
als tijdig te zijn ingediend, indien:
a. de ondernemer vóór het verstrijken van de indieningstermijn een
versleutelde waarde van zijn ontwerp en een beschrijving van de objectieve
wijze waarop deze is berekend, indient bij de aanbesteder en het ontwerp
zodanig versleutelt dat de aanbesteder de inhoud van het ontwerp niet kan
achterhalen,
b. de ondernemer het ontwerp na het verstrijken van de indieningstermijn en
binnen één werkdag na het verstrijken van die termijn indient bij de
aanbesteder, en
c. de aanbesteder vaststelt dat de versleutelde waarde van het ontwerp als
bedoeld in onderdeel a, identiek is aan de versleutelde waarde van het
ontwerp als bedoeld in onderdeel b.
Voor het indienen van het ontwerp als bedoeld in onderdelen a en b kan de
ondernemer andere dan elektronische middelen gebruiken.
12.16.5
GP3.6

De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

12.17

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

12.17.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor het ontwerp relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn ontwerp een door hem ingevulde eigen verklaring
moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 12.17.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

12.17.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn ontwerp gegevens en
inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en inlichtingen in de
eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

12.17.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 12.12.2 onderdeel 1.

12.17.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging gestelde geschiktheidseisen, en
ARW 2016 | mei 2016 | 367

c.

of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen.

12.17.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
12.9 tot en met 12.15 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

12.17.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

12.17.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

12.17.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

12.18

Samenstelling van de jury

12.18.1

De jury is onafhankelijk.

12.18.2

De aanbesteder waarborgt dat de jury bestaat uit natuurlijke personen die
onafhankelijk van de deelnemers aan de prijsvraag zijn.

12.18.3

Indien de aanbesteder van de deelnemers aan de prijsvraag een bijzondere
beroepskwalificatie eist, waarborgt hij dat ten minste een derde van de juryleden
dezelfde kwalificatie of een gelijkwaardige kwalificatie heeft.

12.19

Beoordeling

12.19.1

De jury neemt na afloop van de voor de indiening van plannen en ontwerpen
ARW 2016 | mei 2016 | 368

gestelde termijn kennis van de inhoud daarvan.
12.19.2

De jury onderzoekt de projecten op basis van door de deelnemers aan de prijsvraag
anoniem voorgelegde ontwerpen en op grond van de criteria die in de aankondiging
van de prijsvraag zijn vermeld.

12.19.3

De jury stelt een door haar leden ondertekend verslag op met de door haar op basis
van de merites van elk project vastgestelde rangorde van de projecten, vergezeld
van haar opmerkingen en eventuele punten die verduidelijking behoeven.

12.19.4

De anonimiteit van de deelnemers aan de prijsvraag wordt geëerbiedigd totdat het
oordeel van de jury bekend is gemaakt.

12.19.5

Zo nodig kan de aanbesteder op verzoek van de jury deelnemers aan de prijsvraag
uitnodigen om door de jury in haar notulen vermelde vragen te beantwoorden
teneinde duidelijkheid te verschaffen omtrent bepaalde aspecten van de projecten.

12.19.6

De aanbesteder waarborgt dat van de dialoog tussen de leden van de jury en de
deelnemers aan de prijsvraag volledige notulen worden opgesteld.

12.20

Resultaten van de prijsvraag

12.20.1

De aanbesteder kan uit de procedure van de prijsvraag een opdracht voor diensten
laten voortvloeien door toepassing van de onderhandelingsprocedure zonder
aankondiging indien de opdracht volgens de toepasselijke voorschriften aan de
winnaar of aan een van de winnaars van die prijsvraag dient te worden verleend en
de aanbesteder alle winnaars van de prijsvraag tot de onderhandelingen uitnodigt.

12.20.2

De aanbesteder stelt de deelnemers aan de prijsvraag zo spoedig mogelijk gelijktijdig
en schriftelijk, in elk geval per fax of elektronisch bericht, in kennis van het oordeel
van de jury en hoe hij met de resultaten van de prijsvraag om zal gaan en, in
voorkomend geval, de beslissing om de om de procedure van de prijsvraag niet af te
ronden. Deze mededeling bevat ten minste de relevante redenen van deze
beslissingen, waaronder de kenmerken en relatieve voordelen van het ontwerp van
de winnaar of winnaars, en de naam van de winnaar of winnaars.

12.20.3

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de beslissingen als bedoeld in
artikel 12.20.2 niet mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
ARW 2016 | mei 2016 | 369

d.

afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

12.20.4

De aanbesteder geeft aan de beslissingen als bedoeld in artikel 12.20.2 niet eerder
gevolg dan 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in artikel
12.20.2. Indien de aanbesteder slechts één ontwerp heeft ontvangen hoeft de termijn
van 20 dagen niet in acht te worden genomen.

12.20.5

Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 12.20.2 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de beslissingen als
bedoeld in artikel 12.20.2, mag de aanbesteder niet overgaan tot het gevolg geven
aan de beslissingen voordat in kort geding vonnis is gewezen.

12.21

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

12.21.1

De aanbesteder die de procedure van de prijsvraag heeft afgerond zendt de
Europese Commissie uiterlijk 30 dagen na de afronding van de procedure een
aankondiging betreffende de resultaten van de procedure toe via het elektronische
systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van
de aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Resultaten van een prijsvraag voor
ontwerpen.

12.21.2

Indien de aanbesteder beslist om de procedure van de prijsvraag niet af te ronden,
maakt hij deze beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het
elektronische systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze
bekendmaking het formulier Resultaten van een prijsvraag voor ontwerpen.

12.21.3

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

12.21.4

De aanbesteder moet de verzenddatum van het formulier Resultaten van een
prijsvraag voor ontwerpen kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging
van ontvangst van de Europese Commissie.

12.21.5

Indien de aanbesteder de aankondiging van de resultaten van de prijsvraag of de
inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat deze publicatie geen
andere informatie dan de informatie in de aankondiging die aan de Europese
Commissie is toegezonden en doet hij dit niet eerder dan nadat de bekendmaking
ARW 2016 | mei 2016 | 370

door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen
48 uur na de bevestiging van ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over
de bekendmaking.
12.21.6

De aanbesteder kan de aankondiging betreffende de resultaten van de procedure
aanvullen of rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische
systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking
het daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

12.22

Geschillen

12.22.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 371

13

Niet-openbare prijsvraag

13.1

Omschrijving

13.1.1

Een niet-openbare prijsvraag is een aanbesteding waaraan alle ondernemers naar
aanleiding van een aankondiging mogen verzoeken deel te nemen, maar waarbij
alleen de door de aanbesteder uitgenodigde ondernemers mogen deelnemen om de
aanbesteder een plan of een ontwerp te verschaffen dat door een jury wordt
geselecteerd, al dan niet met toekenning van prijzen.

13.2

Communicatiemiddelen

13.2.1

De communicatie en informatie-uitwisseling tussen de aanbesteder en ondernemers
vindt plaats met behulp van elektronische middelen.

13.2.2

Mondelinge communicatie tussen de aanbesteder en een ondernemer kan worden
gebruikt voor andere mededelingen dan die betreffende de essentiële elementen van
de aanbestedingsprocedure, mits de inhoud van de mondelinge communicatie
voldoende gedocumenteerd wordt. Essentiële elementen van de
aanbestedingsprocedure omvatten de aanbestedingsstukken, verzoeken tot
deelneming en inschrijvingen. De aanbesteder documenteert de mondelinge
ARW 2016 | mei 2016 | 372

communicatie met inschrijvers die van grote invloed kan zijn op de inhoud en
beoordeling van de inschrijvingen, voldoende en met passende middelen.

13.3
13.3.1

Vooraankondiging
De aanbesteder kan een vooraankondiging bekendmaken.

13.3.2

De aanbesteder gebruikt voor de vooraankondiging het daartoe door middel van het
elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier
Vooraankondiging.

13.3.3

De aanbesteder zendt de vooraankondiging naar de Europese Commissie via het
elektronische systeem voor aanbestedingen of maakt de vooraankondiging bekend
via een kopersprofiel. Voorafgaand aan een bekendmaking via een kopersprofiel
zendt de aanbesteder een kennisgeving daarvan naar de Europese Commissie via
het elektronische systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de
kennisgeving het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging door middel van een
kopersprofiel. De vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de verzenddatum van
de kennisgeving.

13.3.4

Een kopersprofiel als bedoeld in artikel 13.3.3 is langs elektronische weg toegankelijk
en kan informatie bevatten inzake vooraankondigingen, lopende
aanbestedingsprocedures, voorgenomen aankopen, gegunde opdrachten,
geannuleerde procedures en nuttige algemene informatie, zoals een contactpunt,
een telefoon- en faxnummer, een postadres en een e-mailadres. Een
vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de informatie die is opgenomen in het
formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel.

13.3.5

De aanbesteder moet de verzenddatum van het formulier Bekendmaking van de
vooraankondiging of het formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel
kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging van ontvangst van de
Europese Commissie.

13.3.6

Indien de aanbesteder de vooraankondiging of de inhoud ervan ook op een andere
wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in
de vooraankondiging die naar de Europese Commissie is verzonden of via een
kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval de datum van
verzending naar de Europese Commissie dan wel de datum van de bekendmaking
op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de vooraankondiging of de inhoud
ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie heeft
plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder niet binnen 48 uur na de bevestiging van
ARW 2016 | mei 2016 | 373

ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.
13.3.7

De aanbesteder kan de vooraankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

13.3.8

Indien de aanbesteder de rectificatie of de inhoud ervan ook op een andere wijze
publiceert, bevat deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de
kennisgeving die naar de Europese Commissie is verzonden of via een kopersprofiel
is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de
Europese Commissie dan wel de datum van de bekendmaking op het kopersprofiel.
De aanbesteder publiceert de rectificatie of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de
vooraankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

13.4

Aankondiging

13.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend.

13.4.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een prijsvraag voor ontwerpen.

13.4.3

De aanbesteder zendt de aankondiging naar de Europese Commissie via het
elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit systeem te kiezen voor een
Europese procedure.

13.4.4

De aanbesteder moet de verzenddatum van het formulier Aankondiging van een
prijsvraag voor ontwerpen kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging
van ontvangst van de Europese Commissie.

13.4.5

Indien de aanbesteder de aankondiging of de inhoud ervan ook op een andere wijze
publiceert, dan bevat deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de
aankondiging die naar de Europese Commissie is gezonden en bevat deze in ieder
geval de datum van verzending naar de Europese Commissie. De aanbesteder
publiceert de aankondiging en de inhoud ervan niet vóór de datum waarop zij via het
elektronische systeem voor aanbesteden naar de Europese Commissie is
verzonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van
de aankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

13.4.6

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
ARW 2016 | mei 2016 | 374

maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.
13.4.7

Indien de aanbesteder de rectificatie of de inhoud ervan ook op een andere wijze
publiceert, bevat deze publicatie geen andere informatie dan de informatie in de
kennisgeving die naar de Europese Commissie is verzonden en bevat deze in ieder
geval de datum van verzending naar de Europese Commissie. De aanbesteder
publiceert de kennisgeving of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de
bekendmaking door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de
aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van ontvangst van de rectificatie is
geïnformeerd over de bekendmaking.

13.4.8

De aanbesteder biedt, tenzij één van de gevallen als bedoeld in artikel 13.8.3 van
toepassing is, met elektronische middelen kosteloze, rechtstreekse en volledige
toegang tot de aanbestedingsstukken vanaf de datum van bekendmaking van de
aankondiging, voor zover deze stukken beschikbaar zijn. De aanbesteder vermeldt in
de aankondiging het internetadres waar de aanbestedingsstukken toegankelijk zijn.

13.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

13.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om het ontwerp op te stellen en de opdracht die
eventueel uit de prijsvraag voortvloeit uit te voeren.

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 13.11 tot en met 13.15, houden deze
GP3.5B
GP3.5H verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van het ontwerp en
de opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit. De aanbesteder vermeldt
deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de aanbesteder
geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de hoogte van de
totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp van het ontwerp
en de opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit is, tenzij de aanbesteder dit
met zwaarwegende argumenten motiveert in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken. In dat geval is die eis niet hoger dan driemaal de geraamde
waarde van het ontwerp en de opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit.
13.5.2

13.5.3

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
ARW 2016 | mei 2016 | 375

aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.
13.5.4

Indien de aanbesteder het aantal ondernemers dat hij uitnodigt tot deelneming aan
de niet-openbare prijsvraag wil beperken, stelt de aanbesteder duidelijke en nietdiscriminerende criteria vast. Dit aantal moet in ieder geval groot genoeg zijn om een
daadwerkelijke mededinging te waarborgen.

13.6

Beoordelingscriteria in de aankondiging

13.6.1

De aanbesteder vermeldt de criteria voor de beoordeling van de ontwerpen in de
aankondiging.

13.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

13.7.1

Indien de aanbesteder voornemens is een vervolgopdracht voor diensten te gunnen
met toepassing van de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging, vermeldt hij
dit in de aankondiging.

13.7.2

De aanbesteder vermeldt in de voor het ontwerp relevante aanbestedingsstukken
volgens welke voorschriften hij de opdracht die voortvloeit uit de prijsvraag gunt aan
de winnaar of aan één van de winnaars van de prijsvraag. In dit laatste geval moeten
alle winnaars worden uitgenodigd om aan de onderhandelingsprocedure zonder
aankondiging deel te nemen.

13.7.3

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

13.7.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor het ontwerp relevante
aanbestedingsstukken aan bij welk orgaan ondernemers informatie kunnen
verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de bepalingen inzake belastingen,
milieubescherming, arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden die gelden in
Nederland of, indien de verrichtingen buiten Nederland worden uitgevoerd, die
gelden in het gebied of de plaats waar de verrichtingen worden uitgevoerd en die van
toepassing zullen zijn gedurende het opstellen van het ontwerp en het uitvoeren van
ARW 2016 | mei 2016 | 376

de opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit.

13.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

13.8.1

Indien de aanbesteder geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs
elektronische weg tot bepaalde voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken biedt omdat er sprake is van een geval als bedoeld in artikel
13.8.3, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat deze stukken zullen worden
toegezonden per post of via een andere geschikte vervoerder, eventueel in
combinatie met verzending langs elektronische weg. De aanbesteder stelt deze
stukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

13.8.2

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding of inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt,
vermeldt de aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming van het
vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden verkregen
tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de betreffende
aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

13.8.3

Andere dan elektronische middelen kunnen worden gebruikt in de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. voor de aanmelding of het ontwerp is de indiening vereist van fysieke of
schaalmodellen die niet langs elektronische weg kunnen worden verzonden.

13.9

Uitsluitingsgronden

13.9.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de prijsvraag uit iedere ondernemer jegens
wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling als
bedoeld in artikel 13.9.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als gevolg
ARW 2016 | mei 2016 | 377

van verificatie overeenkomstig artikel 13.9.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of het
ontwerp onherroepelijk zijn geworden.
13.9.2

Voor de toepassing van artikel 13.9.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
c. fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
d. witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
e. terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
f. kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

13.9.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 13.9.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

13.9.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing

ARW 2016 | mei 2016 | 378

overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot deelneming
of het indienen van het ontwerp.
13.9.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 13.9.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

13.9.6

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 13.9.1 tot en met 13.9.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op
de volgende gronden:
GP3.5A
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht heeft geschonden;
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
13.9.7

ARW 2016 | mei 2016 | 379

c.

d.

e.
f.

g.

h.

i.

j.

13.9.8

betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
een belangenconflict in de zin van artikel 13.10.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 13.10.1 voorgedaan die niet met minder
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 13.18.8
over te leggen;
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting,
geschiktheid, selectie en het oordeel van de jury;
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 13.9.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het

ARW 2016 | mei 2016 | 380

b.

c.

d.

e.

tijdstip van het indienen van het verzoek tot deelneming of het ontwerp
hebben voorgedaan;
artikel 13.9.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
het ontwerp hebben voorgedaan;
artikel 13.9.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
artikel 13.9.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
het ontwerp hebben voorgedaan;
artikel 13.9.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot deelneming of
het ontwerp.

13.9.9

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 13.9.1 tot en met 13.9.5 en 13.9.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of het ontwerp niet ouder is
dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 13.9.7,
onderdeel b, op hem niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot deelneming of het ontwerp niet ouder is
dan 2 jaar, aantonen dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen
13.9.1 tot en met 13.9.5 en 13.9.7, onderdeel c en d, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens
overtreding van mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing
zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot deelneming of het ontwerp niet ouder
is dan 6 maanden, aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel
13.9.4, of artikel 13.9.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

13.9.10

De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,

ARW 2016 | mei 2016 | 381

die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
van toepassing is.
13.9.11

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 13.9.1, 13.9.3 en 13.9.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 13.9.1 en 13.9.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 13.9.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. dat hij heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden
door actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. dat hij concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen
heeft genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

13.9.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 13.9.1 tot en met 13.9.5
en 13.9.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de aanbesteding.

13.10

Scheiding van belang

13.10.1

Indien een deelnemer of een met een deelnemer verbonden onderneming de
aanbesteder heeft geadviseerd of anderszins betrokken is geweest bij de
voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, neemt de aanbesteder passende
maatregelen om ervoor te zorgen dat de mededinging niet wordt vervalst door de
deelneming van die deelnemer. Deze maatregelen omvatten:
a. de mededeling aan andere deelnemers van relevante informatie die is
uitgewisseld in het kader van of ten gevolge van de betrokkenheid van de
deelnemer bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, en
b. de vaststelling van passende termijnen voor de ontvangst van de
ontwerpen.

13.10.2

De aanbesteder sluit een deelnemer die betrokken is geweest bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure slechts van de aanbestedingsprocedure uit indien er
ARW 2016 | mei 2016 | 382

geen andere middelen zijn om de naleving van het beginsel van gelijke behandeling
te verzekeren. De aanbesteder biedt een bij de voorbereiding van de
aanbestedingsprocedure betrokken deelnemer de gelegenheid om te bewijzen dat
zijn betrokkenheid de mededinging niet kan verstoren, alvorens hij de deelnemer van
de aanbestedingsprocedure uitsluit.
13.10.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

13.11

Financiële en economische draagkracht

13.11.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

13.11.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van het ontwerp en de opdracht die
eventueel uit de prijsvraag voortvloeit is, over ten hoogste de laatste 3
beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van de
datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

13.11.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

13.11.4

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

13.11.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
ARW 2016 | mei 2016 | 383

in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de noodzakelijke
middelen van die natuurlijke personen of rechtspersonen voor het opstellen van het
ontwerp en het uitvoeren van de opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit.
13.11.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

13.11.7

Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 13.11.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

13.11.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

13.12

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

13.12.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om het ontwerp volgens een passende kwaliteitsnorm op te stellen en de
opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit uit te voeren. Indien de
aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de ondernemer
moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat de
ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden
uitgevoerde ontwerpen aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
GP3.5F
GP3.5G omvang en het doel van het ontwerp en de opdracht die eventueel uit de prijsvraag
voortvloeit:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de afgelopen
periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met vermelding van het
bedrag en de datum en van de publiek- of privaatrechtelijke instanties
waarvoor zij bestemd waren. De diensten worden aangetoond in het geval
van diensten voor een aanbestedende dienst, door certificaten die de
bevoegde autoriteit of de aanbestedende dienst heeft afgegeven of
medeondertekend of, in het geval van diensten voor een particuliere
afnemer, door certificaten van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan,
eenvoudigweg door een verklaring van de ondernemer;
13.12.2

ARW 2016 | mei 2016 | 384

2.

aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming van de
ondernemer behorende technici of technische organen, in het bijzonder van
die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van ontwerpen en
onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder doel
moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de aanbesteder
of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van het land waar de
dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van instemming door dit
orgaan; deze controle heeft betrekking op de technische capaciteit van de
dienstverlener en, zo nodig, op diens mogelijkheden inzake ontwerpen en
onderzoek en de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake milieubeheer die
de ondernemer kan toepassen in het kader van het opstellen van het
ontwerp en het uitvoeren van de opdracht die eventueel uit de prijsvraag
voortvloeit;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer beschikt voor het
opstellen van het ontwerp en het uitvoeren van de opdracht die eventueel uit
de prijsvraag voortvloeit;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van het ontwerp en de
opdracht die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit dat de dienstverlener
eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van de
toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan toepassen
in het kader van het opstellen van het ontwerp en de opdracht die eventueel
uit de prijsvraag voortvloeit.
13.12.3

In afwijking van artikel 13.12.2 onderdeel 1 kan de aanbesteder diensten in
aanmerking nemen over een langere periode dan in die onderdelen genoemd, indien
dat noodzakelijk is om een toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in
de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken is vermeld.

13.12.4

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 13.12.2,

ARW 2016 | mei 2016 | 385

hij verlangt.
13.12.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor het
opstellen van het ontwerp noodzakelijke middelen.

13.12.6

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal verrichten.
Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener of het leidinggevend personeel van de onderneming.

13.12.7

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

13.12.8

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 13.12.5 en 13.12.6, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

13.12.9

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.

13.12.10 Ten aanzien van de uitvoering van het ontwerp en de opdracht die eventueel uit de

prijsvraag voortvloeit kan de aanbesteder andere eisen stellen aan een
samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele deelnemers, mits
deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.
13.12.11

De aanbesteder kan de beroepsbekwaamheid van ondernemers om de diensten te
verlenen beoordelen op grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en
betrouwbaarheid. De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door
de ondernemer zelf worden verricht of, indien de ondernemer een
samenwerkingsverband van ondernemers is, door een deelnemer aan dat
samenwerkingsverband.

ARW 2016 | mei 2016 | 386

13.12.12 Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen

heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

13.13

Kwaliteitsbewaking

13.13.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

13.13.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

13.13.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

13.14

Normen inzake milieubeheer

13.14.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
c. andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

ARW 2016 | mei 2016 | 387

13.14.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

13.14.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.

13.15

Beroepsbevoegdheid

13.15.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

13.15.2

De aanbesteder kan, indien de ondernemer over een bijzondere vergunning dient te
beschikken of indien de ondernemer lid van een bepaalde organisatie dient te zijn
om in het land van herkomst de betrokken dienst te kunnen verlenen, verlangen dat
de ondernemer aantoont dat hij over deze vergunning beschikt, of lid van de
bedoelde organisatie is.

13.15.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

13.15.4

De aanbesteder kan van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot
deelneming de namen en de beroepskwalificaties vermelden van de personen die
worden belast met het opstellen van het ontwerp en de uitvoering van de opdracht
die eventueel uit de prijsvraag voortvloeit..

13.15.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot deelneming van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

13.16

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

13.16.1

De aanbesteder stelt de termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming
vast met inachtneming van het voorwerp van de aanbesteding en de voor de
voorbereiding van het verzoek benodigde tijd.
ARW 2016 | mei 2016 | 388

13.16.2

De aanbesteder bewaart de verzoeken tot deelneming op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

13.17

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

13.17.1

Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming door de
aanbesteder verstrekt.

13.17.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

13.17.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

13.17.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 13.17.1 gestelde termijn zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de
termijn voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot
deelneming kennis kunnen nemen.

13.17.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

13.18

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

13.18.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 13.18.8
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
ARW 2016 | mei 2016 | 389

verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.
13.18.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot deelneming
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

13.18.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 13.12.2 onderdeel 1.

13.18.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen,
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen, en
d. op welke wijze hij voldoet aan de selectiecriteria.

13.18.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
13.9 tot en met 13.15 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

13.18.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

13.18.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

13.18.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een

ARW 2016 | mei 2016 | 390

nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

13.19

Uitnodiging tot indiening van een ontwerp

13.19.1

Tenzij de aanbesteder besluit geen van de gegadigden een uitnodiging tot indiening
van een ontwerp te zenden of tenzij de aanbesteder in de aankondiging heeft
vermeld dat hij alle niet-uitgesloten, geschikte gegadigden zal uitnodigen, handelt hij
als volgt:
a. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet hoger is dan het aantal zoals vermeld in de
aankondiging, selecteert hij de gegadigden met behulp van de in de
aankondiging vermelde regels of selectiecriteria en weging en nodigt deze
uit tot indiening van een ontwerp;
b. indien het aantal gegadigden dat niet wordt uitgesloten en dat aan de
geschiktheidseisen voldoet lager is dan of gelijk is aan het aantal zoals
vermeld in de aankondiging, zet de aanbesteder de procedure voort door
deze gegadigde of gegadigden tot indiening van een ontwerp uit te nodigen.

13.19.2

De aanbesteder deelt de uitsluiting of afwijzing van gegadigden schriftelijk mee
inclusief de redenen die er toe hebben geleid dat zij niet zijn uitgenodigd. De
aanbesteder doet deze mededeling zo spoedig mogelijk en in ieder geval niet later
dan het moment waarop hij de uitnodiging tot indiening van een ontwerp verzendt.

13.19.3

Indien een uitgesloten of afgewezen gegadigde bezwaar heeft tegen de uitsluiting of
afwijzing maakt hij dit bij de aanbesteder gemotiveerd schriftelijk kenbaar binnen 7
dagen na de verzending van de mededeling van uitsluiting of afwijzing.

13.19.4

De aanbesteder die een mededeling als bedoeld in artikel 13.19.2 doet, verstrekt
daarbij geen gegevens voor zover dat:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

13.19.5

De aanbesteder nodigt de niet-uitgesloten en niet-afgewezen gegadigden gelijktijdig
en schriftelijk uit tot indiening van een ontwerp..

13.19.6

De aanbesteder nodigt geen ondernemers uit die niet om deelneming hebben
verzocht, en evenmin gegadigden waarop een uitsluitingsgrond van toepassing is of
die niet aan de geschiktheidseisen voldoen.

13.19.7

In de uitnodiging tot indiening van een ontwerp neemt de aanbesteder ten minste de
ARW 2016 | mei 2016 | 391

volgende informatie op:
a. een verwijzing naar de aankondiging;
b. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de ontwerpen;
c. het internetadres en in voorkomend geval het postadres waar de ontwerpen
of onderdelen van de ontwerpen moeten worden ingediend en de wijze
waarop zij moeten worden ingediend;
d. de taal of talen waarin de ontwerpen dienen te worden gesteld;
e. in voorkomend geval, een opgave van de bewijsmiddelen die na een
verzoek van de aanbesteder moeten worden ingediend ter staving van de
door de gegadigden verstrekte eigen verklaring;
f. op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
g. waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.
13.19.8

De uitnodiging tot inschrijving bevat tevens:
a. het internetadres waar de voor het ontwerp relevante aanbestedingsstukken
rechtstreeks toegankelijk zijn, of
b. een exemplaar van de voor het ontwerp relevante aanbestedingsstukken in
een geval als bedoeld in artikel 13.8.1 of 13.8.2, waarbij deze
aanbestedingsstukken nog niet vrij, rechtstreeks, volledig en kosteloos
beschikbaar zijn.

13.19.9

Indien de aanbesteder aanvullende exemplaren van de voor het ontwerp relevante
aanbestedingsstukken ter beschikking stelt, is hij gerechtigd om de ondernemer die
daarom verzoekt de kosten in rekening te brengen.

13.19.10 De aanbesteder geeft aan bij welk orgaan ondernemers informatie kunnen verkrijgen

over verplichtingen ten aanzien van de bepalingen inzake belastingen,
milieubescherming, arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden die gelden in
Nederland of, indien de verrichtingen buiten Nederland worden uitgevoerd, die
gelden in het gebied of de plaats waar de verrichtingen worden uitgevoerd en die
gedurende de uitvoering van het ontwerp en de opdracht die eventueel uit de
prijsvraag voortvloeit op die verrichtingen van toepassing zullen zijn. Dit is niet van
toepassing indien hij dit reeds in de aankondiging heeft vermeld.
13.19.11

De aanbesteder verzoekt de ondernemers aan te geven dat zij bij het opstellen van
hun inschrijving rekening hebben gehouden met de verplichtingen op het gebied van
het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van:
a. het recht van de Europese Unie,
b. het nationale recht,
c. collectieve arbeidsovereenkomsten, en
d. uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen
van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

ARW 2016 | mei 2016 | 392

13.20

Termijnen inschrijving

13.20.1

De aanbesteder stelt de termijn voor de ontvangst van de ontwerpen vast met
inachtneming van het voorwerp van de prijsvraag en de voor de voorbereiding van
het ontwerp benodigde tijd.

13.20.2

Indien de voor het ontwerp relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd
zijn, verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de ontwerpen, waarbij
de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

13.20.3

Indien de aanbesteder gebruik maakt van een elektronisch systeem door middel
waarvan de ontwerpen ingediend moeten worden, kan hij de termijn voor de
ontvangst van de ontwerpen verlengen indien zich een storing van het elektronische
systeem voordoet waardoor het indienen van de ontwerp kort voor het verstrijken van
de uiterste termijn niet mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft genomen van de
inhoud van enig ontwerp. Alle tot indiening van ontwerpen uitgenodigde gegadigden
worden door de aanbesteder in kennis gesteld van de verlenging en krijgen de
gelegenheid om hun ontwerp binnen de verlenging alsnog in te dienen, te wijzigen of
aan te vullen.

13.20.4

In geval van een storing van het elektronische systeem door middel waarvan het
ontwerp ingediend moet worden, waardoor het indienen van het ontwerp kort voor
het verstrijken van de uiterste termijn niet mogelijk is, wordt een ontwerp aangemerkt
als tijdig te zijn ingediend, indien:
a. de ondernemer vóór het verstrijken van de indieningstermijn een
versleutelde waarde van zijn inschrijving en een beschrijving van de
objectieve wijze waarop deze is berekend, indient bij de aanbesteder en de
inschrijving zodanig versleutelt dat de aanbesteder de inhoud van het
ontwerp niet kan achterhalen,
b. de ondernemer het ontwerp na het verstrijken van de indieningstermijn en
binnen één werkdag na het verstrijken van die termijn indient bij de
aanbesteder, en
c. de aanbesteder vaststelt dat de versleutelde waarde van het ontwerp als
bedoeld in onderdeel a identiek is aan de versleutelde waarde van het
ontwerp als bedoeld in onderdeel b.
Voor het indienen van het ontwerp als bedoeld in onderdelen a en b kan de
ondernemer andere dan elektronische middelen gebruiken.

13.20.5

De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

GP3.6

ARW 2016 | mei 2016 | 393

13.21

Nadere inlichtingen ten behoeve van het ontwerp

13.21.1

Nadere inlichtingen over de voor het ontwerp relevante aanbestedingsstukken
worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 10 dagen voor de uiterste datum voor de
ontvangst van de ontwerpen door de aanbesteder aan alle tot indiening van een
ontwerp uitgenodigde gegadigden verstrekt.

13.21.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor het ontwerp relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen ontwerpfase’.

13.21.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie ontwerpfase opgemaakt.

13.21.4

Indien ontwerpen slechts kunnen worden ingediend na een bezoek van de locatie, of
na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor het ontwerp relevante
aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de ontwerpen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle nodige
informatie voor de opstelling van de ontwerpen kennis kunnen nemen.

13.21.5

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de ontwerpen
tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit artikel gestelde
termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van de
ontwerpen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle nodige informatie voor
de opstelling van de ontwerpen kennis kunnen nemen, waarbij de duur van de
verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de informatie.

13.21.6

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen ontwerpfase en in het proces-verbaal van bezoek van de locatie
ontwerpfase, voor elke deelnemer bindend.

13.22

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang

13.22.1

Een gegadigde kan de aanbesteder gemotiveerd verzoeken om nadere inlichtingen
die niet worden opgenomen in de nota van inlichtingen ontwerpfase. De aanbesteder
kan dergelijke inlichtingen verstrekken voor zover het opnemen daarvan, naar het
oordeel van de aanbesteder, in deze nota schade kan toebrengen aan de
gerechtvaardigde economische belangen van de gegadigde. De aanbesteder mag
deze inlichtingen alleen geven indien deze dienen ter verduidelijking van de eisen die
de aanbesteder in de aankondiging en de voor het ontwerp relevante
aanbestedingsstukken heeft gesteld. Het verstrekken van dergelijke inlichtingen mag
ARW 2016 | mei 2016 | 394

niet leiden tot discriminatie van andere gegadigden of potentiële gegadigden.
13.22.2

Bij strijdigheid prevaleren de overige voor het ontwerp relevante
aanbestedingsstukken boven de verstrekte nadere inlichtingen als bedoeld in artikel
13.22.1.

13.22.3

De aanbesteder verstrekt aan de gegadigde een proces-verbaal van de door hem
gestelde vragen en de daarop gegeven antwoorden.

13.22.4

In het geval van een gerechtelijke procedure waarbij de betreffende nadere
inlichtingen onderwerp van geschil zijn, is de aanbesteder gerechtigd de verstrekte
inlichtingen in de procedure in te brengen.

13.23

Samenstelling van de jury

13.23.1

De jury is onafhankelijk.

13.23.2

De aanbesteder waarborgt dat de jury bestaat uit natuurlijke personen die
onafhankelijk van de deelnemers aan de prijsvraag zijn.

13.23.3

Indien de aanbesteder van de deelnemers aan de prijsvraag een bijzondere
beroepskwalificatie eist, waarborgt hij dat ten minste een derde van de juryleden
dezelfde kwalificatie of een gelijkwaardige kwalificatie heeft.

13.24

Beoordeling

13.24.1

De jury neemt na afloop van de voor de indiening van plannen en ontwerpen
gestelde termijn kennis van de inhoud daarvan.

13.24.2

De jury onderzoekt de projecten op basis van door de deelnemers aan de prijsvraag
anoniem voorgelegde ontwerpen en op grond van de criteria die in de aankondiging
van de prijsvraag zijn vermeld.

13.24.3

De jury stelt een door haar leden ondertekend verslag op met de door haar op basis
van de merites van elk project vastgestelde rangorde van de projecten, vergezeld
van haar opmerkingen en eventuele punten die verduidelijking behoeven.

13.24.4

De anonimiteit van de deelnemers aan de prijsvraag wordt geëerbiedigd totdat het
oordeel van de jury bekend is gemaakt.

13.24.5

Zo nodig kan de aanbesteder op verzoek van de jury deelnemers aan de prijsvraag
uitnodigen om door de jury in haar notulen vermelde vragen te beantwoorden
teneinde duidelijkheid te verschaffen omtrent bepaalde aspecten van de projecten.
ARW 2016 | mei 2016 | 395

13.24.6

De aanbesteder waarborgt dat van de dialoog tussen de leden van de jury en de
deelnemers aan de prijsvraag volledige notulen worden opgesteld.

13.25

Resultaten van de prijsvraag

13.25.1

De aanbesteder kan uit de procedure van de prijsvraag een opdracht voor diensten
laten voortvloeien door toepassing van de onderhandelingsprocedure zonder
aankondiging indien de opdracht volgens de toepasselijke voorschriften aan de
winnaar of aan een van de winnaars van die prijsvraag dient te worden verleend en
de aanbesteder alle winnaars van de prijsvraag tot de onderhandelingen uitnodigt.

13.25.2

De aanbesteder stelt de deelnemers aan de prijsvraag en eventuele betrokken
gegadigden zo spoedig mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per fax of
elektronisch bericht, in kennis van het oordeel van de jury en hoe hij met de
resultaten van de prijsvraag om zal gaan en, in voorkomend geval, de beslissing om
de om de procedure van de prijsvraag niet af te ronden. Deze mededeling bevat ten
minste de relevante redenen van deze beslissingen, waaronder de kenmerken en
relatieve voordelen van het ontwerp van de winnaar of winnaars, en de naam van de
winnaar of winnaars.
Een betrokken gegadigde is iedere gegadigde aan wie de aanbesteder geen
informatie over de afwijzing van zijn verzoek tot deelneming ter beschikking heeft
gesteld voordat de betrokken inschrijvers in kennis werden gesteld van de resultaten
van de prijsvraag.

13.25.3

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de beslissingen als bedoeld in
artikel 13.25.2 niet mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

13.25.4

De aanbesteder geeft aan de beslissingen als bedoeld in artikel 13.25.2 niet eerder
gevolg dan 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in artikel
13.25.2. Indien de aanbesteder slechts één ontwerp heeft ontvangen en er geen
betrokken gegadigden zijn, hoeft de termijn van 20 dagen niet in acht te worden
genomen.

13.25.5

Indien binnen 20 dagen na de verzenddatum van de mededeling als bedoeld in
artikel 13.25.2 een kort geding aanhangig is gemaakt tegen de beslissingen als
bedoeld in artikel 13.25.2, mag de aanbesteder niet overgaan tot het gevolg geven
aan de beslissingen voordat in kort geding vonnis is gewezen.
ARW 2016 | mei 2016 | 396

13.26

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

13.26.1

De aanbesteder die de procedure van de prijsvraag voor ontwerpen heeft afgerond
zendt de Europese Commissie uiterlijk 30 dagen na de afronding van de procedure
een aankondiging betreffende de resultaten van de procedure toe via het
elektronische systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de
bekendmaking van de aankondiging het daartoe door middel van het elektronische
systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Resultaten van een
prijsvraag voor ontwerpen.

13.26.2

Indien de aanbesteder beslist om de procedure van de prijsvraag niet af te ronden,
maakt hij deze beslissing en de redenen daartoe bekend met behulp van het
elektronische systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze
bekendmaking het formulier Resultaten van een prijsvraag voor ontwerpen.

13.26.3

De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gevolgde procedure niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de gerechtvaardigde economische belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

13.26.4

De aanbesteder moet de verzenddatum van het formulier Resultaten van een
prijsvraag voor ontwerpen kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de bevestiging
van ontvangst van de Europese Commissie.

13.26.5

Indien de aanbesteder de aankondiging van de resultaten van de prijsvraag of de
inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat deze publicatie geen
andere informatie dan de informatie in de aankondiging die aan de Europese
Commissie is toegezonden en doet hij dit niet eerder dan nadat de bekendmaking
door de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen
48 uur na de bevestiging van ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over
de bekendmaking.

13.26.6

De aanbesteder kan de aankondiging betreffende de resultaten van de procedure
aanvullen of rectificeren en maakt dit bekend met behulp van het elektronische
systeem voor aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor deze bekendmaking
het daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

ARW 2016 | mei 2016 | 397

13.27

Geschillen

13.27.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 398

14

Instelling van en toelating tot een dynamisch
aankoopsysteem

14

Instelling van en toelating tot een dynamisch
aankoopsysteem

14.1

Omschrijving

14.1

Omschrijving

14.1.1

Een aanbesteding volgens de procedure voor het instellen van een dynamisch
aankoopsysteem is een aanbesteding voor het instellen van een elektronisch proces
voor het doen van gangbare aankopen van werken, leveringen of diensten, waarvan
de kenmerken wegens de algemene beschikbaarheid op de markt voldoen aan de
behoeften van de aanbesteder, dat is beperkt in de tijd en gedurende de gehele
looptijd openstaat voor ondernemers die aan de eisen voor toelating tot het systeem
voldoen.

14.1.1

Een aanbesteding volgens de procedure voor het instellen van een dynamisch
aankoopsysteem is een aanbesteding voor het instellen van een elektronisch proces
voor het doen van gangbare aankopen van werken, leveringen of diensten, waarvan
de kenmerken wegens de algemene beschikbaarheid op de markt voldoen aan de
behoeften van de aanbesteder, dat is beperkt in de tijd en gedurende de gehele
looptijd openstaat voor ondernemers die aan de eisen voor toelating tot het systeem
voldoen.

14.2

Communicatiemiddelen

14.2

Communicatiemiddelen

14.2.1

De communicatie en informatie-uitwisseling tussen de aanbesteder en ondernemers
vindt plaats met behulp van elektronische middelen.

14.2.1

De communicatie en informatie-uitwisseling tussen de aanbesteder en ondernemers
vindt plaats met behulp van elektronische middelen.

14.3

Vooraankondiging
Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder een vooraankondiging
bekendmaken.

14.3.1
EU
14.3.2

Bij de Europese aanbesteding gebruikt de aanbesteder voor de vooraankondiging
ARW 2016 | mei 2016 | 399

EU
14.3.3
EU

14.3.4
EU

14.3.5
EU

14.3.6
EU

14.3.7
EU

het daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Vooraankondiging.
Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de vooraankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen of maakt
de vooraankondiging bekend via een kopersprofiel. Voorafgaand aan een
bekendmaking via een kopersprofiel zendt de aanbesteder een kennisgeving
daarvan naar de Europese Commissie via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de kennisgeving het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel. De vooraankondiging op
het kopersprofiel bevat de verzenddatum van de kennisgeving.
Een kopersprofiel als bedoeld in artikel 14.3.3 is bij de Europese aanbesteding langs
elektronische weg toegankelijk en kan informatie bevatten inzake
vooraankondigingen, lopende aanbestedingsprocedures, voorgenomen aankopen,
gegunde opdrachten, geannuleerde procedures en nuttige algemene informatie,
zoals een contactpunt, een telefoon- en faxnummer, een postadres en een emailadres. Een vooraankondiging op het kopersprofiel bevat de informatie die is
opgenomen in het formulier Aankondiging door middel van een kopersprofiel.
Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Bekendmaking van de vooraankondiging of het formulier Aankondiging door
middel van een kopersprofiel kunnen aantonen. Dit kan met behulp van de
bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.
Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de vooraankondiging of de
inhoud ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de vooraankondiging die naar de Europese
Commissie is verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in
ieder geval de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de
datum van de bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de
vooraankondiging of de inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door
de Europese Commissie heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder niet binnen 48
uur na de bevestiging van ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over
de bekendmaking.
Bij de Europese aanbesteding kan de aanbesteder de vooraankondiging aanvullen of
rectificeren. De aanbesteder maakt dit bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen met het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

ARW 2016 | mei 2016 | 400

14.3.8
EU

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden of via een kopersprofiel is bekendgemaakt en bevat deze in ieder geval
de datum van verzending naar de Europese Commissie dan wel de datum van de
bekendmaking op het kopersprofiel. De aanbesteder publiceert de rectificatie of de
inhoud ervan niet eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie
heeft plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de vooraankondiging is geïnformeerd over de bekendmaking.

14.4

Aankondiging

14.4

Aankondiging

14.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend.

14.4.1

De aanbesteder maakt een aankondiging bekend.

14.4.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

14.4.2

De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe
door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar
gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

14.4.3

Bij de Europese aanbesteding zendt de aanbesteder de aankondiging naar de
Europese Commissie via het elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit
systeem te kiezen voor een Europese procedure.

14.4.5

Bij de nationale aanbesteding maakt de aanbesteder de aankondiging bekend via het
elektronische systeem voor aanbestedingen door in dit systeem te kiezen voor een
nationale procedure.

EU
14.4.4
EU

Bij de Europese aanbesteding moet de aanbesteder de verzenddatum van het
formulier Aankondiging van een opdracht kunnen aantonen. Dit kan met behulp van
de bevestiging van ontvangst van de Europese Commissie.

NL
14.4.6
EU

14.4.7

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de aankondiging of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, dan bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de aankondiging die naar de Europese Commissie is
gezonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de aankondiging en de inhoud ervan niet
vóór de datum waarop zij via het elektronische systeem voor aanbesteden naar de
Europese Commissie is verzonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de
bevestiging van ontvangst van de aankondiging is geïnformeerd over de
bekendmaking.
De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het

11.3.7

De aanbesteder kan de aankondiging aanvullen of rectificeren. De aanbesteder
maakt dit bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen met het

ARW 2016 | mei 2016 | 401

daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.
14.4.8
EU

14.4.9
EU

daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Rectificatie.

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder de rectificatie of de inhoud
ervan ook op een andere wijze publiceert, bevat deze publicatie geen andere
informatie dan de informatie in de kennisgeving die naar de Europese Commissie is
verzonden en bevat deze in ieder geval de datum van verzending naar de Europese
Commissie. De aanbesteder publiceert de kennisgeving of de inhoud ervan niet
eerder dan nadat de bekendmaking door de Europese Commissie heeft
plaatsgevonden, tenzij de aanbesteder binnen 48 uur na de bevestiging van
ontvangst van de rectificatie is geïnformeerd over de bekendmaking.
Bij de Europese aanbesteding biedt de aanbesteder, tenzij één van de gevallen als
bedoeld in artikel 14.8.4 van toepassing is, met elektronische middelen kosteloze,
rechtstreekse en volledige toegang tot de aanbestedingsstukken vanaf de datum van
bekendmaking van de aankondiging, voor zover deze stukken beschikbaar zijn. De
aanbesteder vermeldt in de aankondiging het internetadres waar de
aanbestedingsstukken toegankelijk zijn.

14.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

14.5

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging

14.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

14.5.1

De aanbesteder kan, na gebruik van de onlinedatabank van certificaten e-Certis,
geschiktheidseisen stellen aan de ondernemers. De aanbesteder stelt uitsluitend
geschiktheidseisen die kunnen garanderen dat de ondernemers over de juridische
capaciteiten, financiële middelen en de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid beschikken om de opdracht uit te voeren.

14.5.2

De aanbesteder kan het dynamisch aankoopsysteem indelen in categorieën van
producten, werken of diensten die objectief worden vastgesteld op basis van de
kenmerken van de opdracht in de betreffende categorie. Deze kenmerken kunnen
verwijzen naar de ten hoogste toegestane omvang van de latere specifieke opdracht
of naar een bepaald geografisch gebied waarin de latere specifieke opdracht zal
worden uitgevoerd.

14.5.2

De aanbesteder kan het dynamisch aankoopsysteem indelen in categorieën van
producten, werken of diensten die objectief worden vastgesteld op basis van de
kenmerken van de opdracht in de betreffende categorie. Deze kenmerken kunnen
verwijzen naar de ten hoogste toegestane omvang van de latere specifieke opdracht
of naar een bepaald geografisch gebied waarin de latere specifieke opdracht zal
worden uitgevoerd.

14.5.3

In het geval het dynamisch aankoopsysteem wordt ingedeeld in categorieën stelt de
aanbesteder per categorie geschiktheidseisen vast.

14.5.3

In het geval het dynamisch aankoopsysteem wordt ingedeeld in categorieën stelt de
aanbesteder per categorie geschiktheidseisen vast.

14.5.4

De aanbesteder vermeldt in of bij de aankondiging, indien van toepassing, de
verdeling van de opdracht in categorieën van producten, werken of diensten en de
kenmerken daarvan alsmede de voor de betreffende categorie of categorieën
vastgestelde geschiktheidseisen.

14.5.4

De aanbesteder vermeldt in of bij de aankondiging, indien van toepassing, de
verdeling van de opdracht in categorieën van producten, werken of diensten en de
kenmerken daarvan alsmede de voor de betreffende categorie of categorieën
vastgestelde geschiktheidseisen.

14.5.5

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en

14.5.5

Indien de aanbesteder geschiktheidseisen stelt inzake draagkracht en
ARW 2016 | mei 2016 | 402

GP3.5B
GP3.5H

bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 14.10 tot en met 14.14, houden deze
verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan drie maal de verwachte maximumomvang van de specifieke
opdrachten die volgens het dynamisch aankoopsysteem worden gegund.

GP3.5B
GP3.5H

bekwaamheden als bedoeld in de artikelen 14.10 tot en met 14.14, houden deze
verband met en staan ze in redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht.
De aanbesteder vermeldt deze geschiktheidseisen in de aankondiging. Indien de
aanbesteder geschiktheidseisen stelt, hebben deze eisen geen betrekking op de
hoogte van de totale omzet en de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp
van de opdracht is, tenzij de aanbesteder dit met zwaarwegende argumenten
motiveert in de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. In dat geval is die
eis niet hoger dan drie maal de verwachte maximumomvang van de specifieke
opdrachten die volgens het dynamisch aankoopsysteem worden gegund.

14.5.6

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

14.5.6

De aanbesteder kan geschiktheidseisen stellen die betrekking hebben op gegevens
uit jaarrekeningen, bijvoorbeeld de ratio tussen passiva en activa. Deze gegevens
mogen in aanmerking worden genomen indien de aanbesteder in de voor
aanmelding relevante aanbestedingsstukken opgave doet van de hiervoor te
gebruiken methoden en criteria. Deze methoden en criteria moeten transparant,
objectief en niet-discriminerend zijn.

14.6

Gunningscriteria in de aankondiging

14.6

Gunningscriteria in de aankondiging

14.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de uitnodiging tot inschrijving dat hij de economisch meest voordelige inschrijving
vaststelt op basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

14.6.1

De aanbesteder gunt een opdracht op grond van de naar het oordeel van de
aanbesteder economisch meest voordelige inschrijving. De aanbesteder vermeldt in
de uitnodiging tot inschrijving dat hij de economisch meest voordelige inschrijving
vaststelt op basis van de:
a. beste prijs-kwaliteitverhouding,
b. laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten, of
c. laagste prijs.
De aanbesteder kan bij de beste prijs-kwaliteitverhouding de kosten berekend op
basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, betrekken.

14.6.2

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt 14.6.2
de aanbesteder in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het oog op de
toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband met en staan in
redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen onder meer
betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een

Indien de aanbesteder het criterium ‘beste prijs-kwaliteitverhouding’ toepast, vermeldt
de aanbesteder in de aankondiging welke nadere criteria hij stelt met het oog op de
toepassing van dit criterium. Deze nadere criteria houden verband met en staan in
redelijke verhouding tot het voorwerp van de opdracht en kunnen onder meer
betreffen:
a. kwaliteit, waaronder technische verdienste;
b. esthetische en functionele kenmerken;
c. toegankelijkheid;
d. geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers;
e. sociale, milieu- en innovatieve kenmerken;
f. de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;
g. de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een
ARW 2016 | mei 2016 | 403

h.
i.

aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
klantenservice en technische bijstand;
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

h.
i.

aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de
opdracht;
klantenservice en technische bijstand;
leveringsvoorwaarden, zoals leveringsdatum, leveringswijze,
leveringsperiode of termijn voor voltooiing.

14.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

14.6.3

Nadere criteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de opdracht
wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten
werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk stadium van hun
levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

14.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de uitnodiging tot inschrijving
het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen nadere criteria voor de
bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden uitgedrukt
door middel van een marge met een passend verschil tussen minimum en maximum.

14.6.4

De aanbesteder specificeert in de aankondiging of in de uitnodiging tot inschrijving
het relatieve gewicht van elk van de door hem gekozen nadere criteria voor de
bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden uitgedrukt
door middel van een marge met een passend verschil tussen minimum en maximum.

14.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in aankondiging of in de uitnodiging tot inschrijving de
nadere criteria in afnemende volgorde van belang.

14.6.5

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in aankondiging of in de uitnodiging tot inschrijving de
nadere criteria in afnemende volgorde van belang.

14.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met
het product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

14.6.6

Levenscycluskosten hebben betrekking op de volgende kosten gedurende de
levenscyclus van een product, dienst of werk:
a. kosten gedragen door de aanbesteder of andere gebruikers, zoals kosten in
verband met de verwerving, gebruikskosten, onderhoudskosten en kosten
volgend uit het einde van de levenscyclus;
b. kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met het
product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus, mits hun
geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

14.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

14.6.7

Indien de aanbesteder de kosten aan de hand van de levenscycluskosten raamt,
vermeldt hij in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken:
a. de door de inschrijvers te verstrekken gegevens, en
b. de methoden die de aanbesteder zal gebruiken om de levenscycluskosten
op basis van deze gegevens te bepalen.

14.6.8

De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,

14.6.8

De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten
toegerekende kosten voldoet aan de volgende voorwaarden:
a. zij is gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria,

ARW 2016 | mei 2016 | 404

b.
c.

zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

b.
c.

zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen, en
de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt
door normaal zorgvuldige ondernemers, met inbegrip van ondernemers uit
derde landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (PbEG L 1994, 336) of andere internationale
overeenkomsten waaraan de Europese Unie gebonden is.

14.6.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

14.6.10

14.6.10 De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
De aanbesteder die de economisch meest voordelige inschrijving vaststelt op basis
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
van de laagste kosten of de laagste prijs, motiveert de toepassing van dat criterium in
de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. Het toepassen van de
de voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken. Het toepassen van de
economisch meest voordelige inschrijving op basis van de laagste kosten en de
economisch meest voordelige inschrijving op basis van de laagste kosten en de
laagste prijs is niet toegestaan ten aanzien van bij of krachtens algemene maatregel
laagste prijs is niet toegestaan ten aanzien van bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen categorieën aanbestedende diensten en soorten
van bestuur aan te wijzen categorieën aanbestedende diensten en soorten
opdrachten.
opdrachten.

14.6.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

14.6.11

Gunningscriteria waarborgen de mogelijkheid van daadwerkelijke mededinging en
gaan vergezeld van specificaties aan de hand waarvan de door de inschrijvers
verstrekte informatie daadwerkelijk kan worden getoetst om te beoordelen hoe goed
de inschrijvingen aan de gunningscriteria voldoen.

14.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

14.7

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging

14.7.1

De aanbesteder vermeldt in of bij de aankondiging in ieder geval de aard en de
geraamde hoeveelheid van de beoogde aankopen, alsmede alle nodige informatie
omtrent het dynamisch aankoopsysteem, daaronder begrepen de wijze van
functioneren van dat systeem, de gebruikte elektronische apparatuur en de nadere
technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

14.7.1

De aanbesteder vermeldt in of bij de aankondiging in ieder geval de aard en de
geraamde hoeveelheid van de beoogde aankopen, alsmede alle nodige informatie
omtrent het dynamisch aankoopsysteem, daaronder begrepen de wijze van
functioneren van dat systeem, de gebruikte elektronische apparatuur en de nadere
technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

14.7.2

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

14.7.2

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging of hij de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehoudt aan:
a. sociale werkplaatsen,
b. ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van
gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben, of
c. ondernemers die de uitvoering ervan voorbehouden in het kader van
programma’s voor beschermde arbeid,
mits ten minste 30% van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of
programma’s gehandicapte of kansarme werknemers zijn.

14.6.9

Indien een gemeenschappelijke methode voor de berekening van de
levenscycluskosten verplicht is op grond van een bindende EU-rechtshandeling,
genoemd in bijlage XIII van richtlijn 2014/24/EU, wordt die gemeenschappelijke
methode toegepast voor de raming van de levenscycluskosten.

ARW 2016 | mei 2016 | 405

14.7.3

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
b. winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering
of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
toelating tot het dynamisch aankoopsysteem aan de organisatie geen
opdracht verleend voor de diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.

14.7.4

Bij de Europese aanbesteding geeft de aanbesteder in de aankondiging of in de voor
inschrijving relevante aanbestedingsstukken aan bij welk orgaan ondernemers
informatie kunnen verkrijgen over verplichtingen ten aanzien van de bepalingen
inzake belastingen, milieubescherming, arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden
die gelden in Nederland of, indien de verrichtingen buiten Nederland worden
uitgevoerd, die gelden in het gebied of de plaats waar de verrichtingen worden
uitgevoerd en die gedurende de uitvoering van de opdracht op die verrichtingen van
toepassing zullen zijn.

EU

14.7.3

Als de opdracht diensten betreft die vallen onder de CPV-codes, genoemd in artikel
77, eerste lid, van richtlijn 2014/24/EU, kan de aanbesteder de deelneming aan de
aanbestedingsprocedure voorbehouden aan een organisatie die voldoet aan de
onderstaande voorwaarden, mits de aanbesteder dit vermeldt in de aankondiging:
a. haar doel is het vervullen van een taak van algemeen belang die verband
houdt met de betreffende diensten,
b. winsten worden opnieuw geïnvesteerd met het oogmerk het doel van de
organisatie te behartigen of worden uitgekeerd of herverdeeld en uitkering
of herverdeling van winsten geschiedt op grond van participatieve
overwegingen,
c. de beheers- of eigendomsstructuren van de organisatie die de opdracht
uitvoert, zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen
van participatie of vergen de actieve participatie van werknemers,
gebruikers of belanghebbenden, en
d. door de aanbesteder is uit hoofde van dit artikel in de 3 jaar voor de
toelating tot het dynamisch aankoopsysteem aan de organisatie geen
opdracht verleend voor de diensten in de te verlenen opdracht.
De looptijd van een overeenkomst, verleend overeenkomstig dit artikel, is niet langer
dan 3 jaar.

14.7.5

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging de looptijd van het dynamisch
aankoopsysteem.

14.7.5

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging de looptijd van het dynamisch
aankoopsysteem.

14.7.6

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de aankondiging vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen verband
houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde, sociale of
milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te houden met
het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van
die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk
stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of

14.7.6

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
opdracht en in de aankondiging vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen verband
houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde, sociale of
milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te houden met
het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van
die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en elk
stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of

ARW 2016 | mei 2016 | 406

b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

14.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

14.8

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging

14.8.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging het internetadres waar de
aanbestedingsstukken kunnen worden geraadpleegd en biedt tot aan het vervallen
van het dynamische aankoopsysteem langs elektronische weg een vrije,
rechtstreekse en volledige toegang tot deze documenten.

14.8.1

De aanbesteder vermeldt in de aankondiging het internetadres waar de
aanbestedingsstukken kunnen worden geraadpleegd en biedt tot aan het vervallen
van het dynamische aankoopsysteem langs elektronische weg een vrije,
rechtstreekse en volledige toegang tot deze documenten.

14.8.2

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder geen kosteloze, rechtstreekse
en volledige toegang langs elektronische weg tot bepaalde voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken biedt omdat er sprake is van een geval als bedoeld
in artikel 14.8.4, vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat deze stukken
zullen worden toegezonden per post of via een andere geschikte vervoerder,
eventueel in combinatie met verzending langs elektronische weg. De aanbesteder
stelt deze stukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

EU

14.8.3

14.8.3
De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken biedt, vermeldt de
aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming van het
vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden verkregen
tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de betreffende
aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

14.8.4

Bij de Europese aanbesteding kunnen andere dan elektronische middelen worden
gebruikt in de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. voor de aanmelding is de indiening vereist van fysieke of schaalmodellen

EU

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor aanmelding relevante aanbestedingsstukken biedt, vermeldt de
aanbesteder in de aankondiging welke eisen hij ter bescherming van het
vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden verkregen
tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de betreffende
aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

ARW 2016 | mei 2016 | 407

die niet langs elektronische weg kunnen worden verzonden.
14.8.5

Indien de indiening van het verzoek tot toelating vergezeld moet gaan van een
elektronische catalogus, vermeldt de aanbesteder dit in de aankondiging en vermeldt
hij in of bij de aankondiging de technische specificaties en het format.

14.8.5

Indien de indiening van het verzoek tot toelating vergezeld moet gaan van een
elektronische catalogus, vermeldt de aanbesteder dit in de aankondiging en vermeldt
hij in of bij de aankondiging de technische specificaties en het format.

14.9

Uitsluitingsgronden

14.9

Uitsluitingsgronden

14.9.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 14.9.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 14.9.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot toelating of de
inschrijving onherroepelijk zijn geworden.

14.9.1

De aanbesteder sluit van deelneming aan de procedure uit iedere ondernemer
jegens wie bij een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak een veroordeling
als bedoeld in artikel 14.9.2 is uitgesproken die bij de aanbesteder bekend is als
gevolg van verificatie overeenkomstig artikel 14.9.6 dan wel uit anderen hoofde. De
aanbesteder betrekt hierbij uitsluitend rechterlijke uitspraken die in de 5 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van het indienen van het verzoek tot toelating of de
inschrijving onherroepelijk zijn geworden.

14.9.2

14.9.2
Voor de toepassing van artikel 14.9.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
c. fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
d. witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
e. terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
f. kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit

Voor de toepassing van artikel 14.9.1 worden aangewezen veroordelingen ter zake
van:
a. deelneming aan een criminele organisatie in de zin van artikel 2 van
Kaderbesluit 2008/841/JBZ van de Raad van 24 oktober 2008 ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit (PbEU 2008, L 300);
b. omkoping in de zin van artikel 3 van de Overeenkomst ter bestrijding van
corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de
lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn (PbEU 1997, C 195) en van
artikel 2, eerste lid, van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli
2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector (PbEU 2003, L
192);
c. fraude in de zin van artikel 1 van de overeenkomst aangaande de
bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap (PbEG
1995, C 316);
d. witwassen van geld in de zin van artikel 1 van richtlijn nr. 91/308/EEG van
de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 1991, L 166) zoals gewijzigd
bij richtlijn nr. 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (PbEG
L 2001, 344);
e. terroristische misdrijven of strafbare feiten in verband met terroristische
activiteiten in de zin van de artikelen 1, 3 en 4 van Kaderbesluit
2002/475/JBZ van de Raad van 13 juni 2003 inzake terrorismebestrijding
(PbEU 2002, L 164;
f. kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel in de zin van artikel 2
van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5
april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit
ARW 2016 | mei 2016 | 408

2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

2002/629/JBZ (PbEU 2011, L 101).

14.9.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 14.9.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

14.9.3

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien jegens een persoon die lid is van het
bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan of die daarin
vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid heeft, een
onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 14.9.2 is uitgesproken waarvan de
aanbesteder kennis heeft.

14.9.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot toelating.

14.9.4

De aanbesteder sluit een ondernemer uit indien de aanbesteder ervan op de hoogte
is dat bij onherroepelijke en bindende rechterlijke of administratieve beslissing
overeenkomstig de wettelijke bepalingen van het land waar de ondernemer is
gevestigd of overeenkomstig nationale wettelijke bepalingen is vastgesteld dat de
ondernemer niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of
sociale zekerheidspremies. Hiervan wordt afgezien indien uitsluiting kennelijk
onredelijk zou zijn of indien de ondernemer de verschuldigde belastingen of sociale
zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of boetes, heeft
betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is aangegaan. Van een
kennelijk onredelijke uitsluiting is onder meer sprake:
a. indien de ondernemer slechts kleine bedragen aan belastingen of sociale
zekerheidspremies niet heeft betaald;
b. indien de ondernemer bekend werd met het precieze verschuldigde bedrag
tot betaling van belastingen of sociale zekerheidspremies op een tijdstip
waarop het hem niet mogelijk was de bedoelde verplichtingen na te komen
of een bindende regeling tot betaling daarvan aan te gaan voor het
verstrijken van de termijn voor het indienen van het verzoek tot toelating.

14.9.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 14.9.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

14.9.5

Als veroordelingen als bedoeld in artikel 14.9.2 worden in ieder geval aangemerkt
veroordelingen op grond van artikel 134a, 140, 140a, 177, 178, 225, 226, 227, 227a,
227b, 273b, 285 derde lid, 323a, 328ter, tweede lid, 420bis, 420ter of 420quater van
het Wetboek van Strafrecht, of veroordelingen wegens overtreding van de in artikel
83 van het Wetboek van Strafrecht bedoelde misdrijven, indien aan het bepaalde in
dat artikel is voldaan.

14.9.6

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 14.9.6
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 14.9.1 tot en met 14.9.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 14.9.1 tot en met 14.9.5 genoemde
omstandigheden. Daarbij aanvaardt de aanbesteder, voor zover het een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding
van mededingingsregels betreft, een gedragsverklaring aanbesteden, die op het
tijdstip van het indienen van de inschrijving niet ouder is dan 2 jaar, als voldoende
bewijs.

14.9.7

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op 14.9.7

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluiten van deelneming aan de procedure op

ARW 2016 | mei 2016 | 409

GP3.5A

GP3.5A de volgende gronden:
de volgende gronden:
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
a. de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer een
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
of meer van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht heeft geschonden;
en arbeidsrecht heeft geschonden;
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
b. de ondernemer verkeert in staat van faillissement of liquidatie, diens
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
werkzaamheden zijn gestaakt, jegens hem geldt een surseance van
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
betaling of een (faillissements-)akkoord, of de ondernemer verkeert in een
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
andere vergelijkbare toestand ingevolge een soortgelijke procedure uit
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
hoofde van op hem van toepassing zijnde wet- en regelgeving;
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
c. de aanbesteder kan aannemelijk maken dat de ondernemer in de
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
integriteit in twijfel kan worden getrokken;
d. de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
d. de aanbesteder beschikt over voldoende plausibele aanwijzingen om te
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
concluderen dat de ondernemer met andere ondernemers overeenkomsten
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
heeft gesloten die gericht zijn op vervalsing van de mededinging;
e. een belangenconflict in de zin van artikel 14.10.3 kan niet effectief worden
e. een belangenconflict in de zin van artikel 14.10.3 kan niet effectief worden
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
verholpen met andere minder ingrijpende maatregelen;
f. wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
f. wegens de eerdere betrokkenheid van de ondernemer bij de voorbereiding
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
van de aanbestedingsprocedure heeft zich een vervalsing van de
mededinging als bedoeld in artikel 14.10.1 voorgedaan die niet met minder
mededinging als bedoeld in artikel 14.10.1 voorgedaan die niet met minder
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
ingrijpende maatregelen kan worden verholpen;
g. de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
g. de ondernemer heeft blijk gegeven van aanzienlijke of voortdurende
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift van een
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht en dit heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van die
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare
sancties;
sancties;
h. de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
h. de ondernemer heeft zich in ernstige mate schuldig gemaakt aan valse
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of het voldoen aan de
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
geschiktheidseisen of heeft die informatie achtergehouden, dan wel was
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 14.18.6
niet in staat de ondersteunende documenten als bedoeld in artikel 14.18.6
over te leggen;
over te leggen;
i.
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
i.
de ondernemer heeft getracht om het besluitvormingsproces van de
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
aanbesteder onrechtmatig te beïnvloeden, om vertrouwelijke informatie te
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
verkrijgen die hem onrechtmatige voordelen in de aanbestedingsprocedure
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
kan bezorgen, of heeft door nalatigheid misleidende informatie verstrekt die
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting en
een belangrijke invloed kan hebben op besluiten inzake uitsluiting en
geschiktheid;
geschiktheid;
j.
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet
j.
de aanbesteder toont met elk passend middel aan dat de ondernemer niet

ARW 2016 | mei 2016 | 410

voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale
zekerheidspremies, tenzij de ondernemer de verschuldigde belastingen of
sociale zekerheidspremies, met inbegrip van eventuele lopende rente of
boetes, heeft betaald of een bindende regeling tot betaling daarvan is
aangegaan.

14.9.8

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 14.9.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het verzoek tot toelating hebben voorgedaan;
b. artikel 14.9.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot toelating
hebben voorgedaan;
c. artikel 14.9.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
d. artikel 14.9.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot toelating
hebben voorgedaan;
e. artikel 14.9.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot toelating.

14.9.8

De aanbesteder betrekt bij de toepassing van:
a. artikel 14.9.7, onderdeel a, uitsluitend een schending van de in dat
onderdeel bedoelde verplichtingen die zich in de 3 jaar voorafgaand aan het
tijdstip van het indienen van het verzoek tot toelating hebben voorgedaan;
b. artikel 14.9.7, onderdeel c, uitsluitend ernstige fouten die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot toelating
hebben voorgedaan;
c. artikel 14.9.7, onderdeel d, uitsluitend onherroepelijke beschikkingen op
grond van artikel 56 van de Mededingingswet en wegens overtreding van
artikel 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, die in de 3 jaar voorafgaand aan de aanvraag onherroepelijk zijn
geworden;
d. artikel 14.9.7, onderdeel g, uitsluitend tekortkomingen die zich in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot toelating
hebben voorgedaan;
e. artikel 14.9.7, onderdeel j, uitsluitend het niet nakomen van de in dat
onderdeel bedoelde betalingsverplichtingen die zijn vastgesteld in de 3 jaar
voorafgaand aan het tijdstip van indienen van het verzoek tot toelating.

14.9.9

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat 14.9.9
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 14.9.1 tot en met 14.9.5 en 14.9.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot toelating niet ouder is dan 6 maanden,
aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 14.9.7, onderdeel b, op hem
niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot toelating niet ouder is dan 2 jaar, aantonen
dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen 14.9.1 tot en met
14.9.5 en 14.9.7, onderdeel c en d, voor zover het een onherroepelijke
veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding van
mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot toelating niet ouder is dan 6 maanden,
aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 14.9.4, of artikel
14.9.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om bewijsmiddelen waaruit blijkt dat
hij niet verkeert in een van de in de artikelen 14.9.1 tot en met 14.9.5 en 14.9.7
genoemde omstandigheden. De ondernemer kan hierbij:
a. door middel van een uittreksel uit het handelsregister, dat op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot toelating niet ouder is dan 6 maanden,
aantonen dat de uitsluitingsgrond van artikel 14.9.7, onderdeel b, op hem
niet van toepassing is;
b. door middel van een gedragsverklaring aanbesteden, die op het tijdstip van
het indienen van het verzoek tot toelating niet ouder is dan 2 jaar, aantonen
dat de uitsluitingsgronden als bedoeld in de artikelen 14.9.1 tot en met
14.9.5 en 14.9.7, onderdeel c en d, voor zover het een onherroepelijke
veroordeling of een onherroepelijke beschikking wegens overtreding van
mededingingsregels betreft, op hem niet van toepassing zijn;
c. door middel van een verklaring van de belastingdienst, die op het tijdstip
van het indienen van het verzoek tot toelating niet ouder is dan 6 maanden,
aantonen dat de uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 14.9.4, of artikel
14.9.7, onderdeel j, niet op hem van toepassing is.

ARW 2016 | mei 2016 | 411

14.9.10

14.9.10 De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
De aanbesteder aanvaardt gegevens en bescheiden ten bewijze dat
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
uitsluitingsgronden niet op een ondernemer van toepassing zijn ook uit:
a. een andere lidstaat,
a. een andere lidstaat,
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
b. het land van herkomst van de ondernemer, of
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
c. het land waar de ondernemer is gevestigd,
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
die een gelijkwaardig doel dienen of waaruit blijkt dat de uitsluitingsgrond niet op hem
van toepassing is.
van toepassing is.

14.9.11

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de 14.9.11
artikelen 14.9.1, 14.9.3 en 14.9.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 14.9.1 en 14.9.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 14.9.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

De aanbesteder stelt een ondernemer waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 14.9.1, 14.9.3 en 14.9.7 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen
dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen.
Indien de aanbesteder dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken ondernemer
niet uitgesloten. De ondernemer toont hierbij aan dat hij, voor zover van toepassing:
a. schade die voortvloeit uit veroordelingen voor strafbare feiten als bedoeld in
de artikelen 14.9.1 en 14.9.3 of uit fouten als bedoeld in artikel 14.9.7 heeft
vergoed of heeft toegezegd te vergoeden,
b. heeft bijgedragen aan opheldering van feiten en omstandigheden door
actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten, en
c. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen heeft
genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten of fouten te
voorkomen.
De aanbesteder beoordeelt de door de ondernemer genomen maatregelen met
inachtneming van de ernst en de bijzondere omstandigheden van de strafbare feiten
of fouten. Indien de aanbesteder de genomen maatregelen onvoldoende acht, deelt
hij dit gemotiveerd mee aan de betrokken ondernemer.

14.9.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 14.9.1 tot en met 14.9.5
en 14.9.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

14.9.12

De aanbesteder kan afzien van toepassing van de artikelen 14.9.1 tot en met 14.9.5
en 14.9.7:
a. om dwingende redenen van algemeen belang, of
b. indien naar het oordeel van de aanbesteder uitsluiting niet proportioneel is
met het oog op de tijd die is verstreken sinds de veroordeling en gelet op
het voorwerp van de opdracht.

14.9.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 14.9.1 tot en met 14.9.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan
eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 14.9.7 van toepassing is, vervangt.

14.9.13

Indien een ondernemer zich beroept op de financiële en economische draagkracht,
de technische bekwaamheid of de beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke
personen of rechtspersonen, eist de aanbesteder dat de ondernemer een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in de
artikelen 14.9.1 tot en met 14.9.5 van toepassing is, vervangt. De aanbesteder kan
eisen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een
uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 14.9.7 van toepassing is, vervangt.

ARW 2016 | mei 2016 | 412

14.0

Scheiding van belang

14.10.1

Indien bij de Europese aanbesteding een gegadigde of een met een gegadigde
verbonden onderneming de aanbesteder heeft geadviseerd of anderszins betrokken
is geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, neemt de
aanbesteder passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de mededinging niet
wordt vervalst door de deelneming van die gegadigde. Deze maatregelen omvatten:
a. de mededeling aan andere gegadigden van relevante informatie die is
uitgewisseld in het kader van of ten gevolge van de betrokkenheid van de
gegadigde bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, en
b. de vaststelling van passende termijnen binnen het dynamisch
aankoopsysteem.

EU

14.10.2
EU

14.0

Scheiding van belang

De aanbesteder sluit bij de Europese aanbesteding een gegadigde die betrokken is
geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure slechts van de
aanbestedingsprocedure uit indien er geen andere middelen zijn om de naleving van
het beginsel van gelijke behandeling te verzekeren. De aanbesteder biedt een bij de
voorbereiding van de aanbestedingsprocedure betrokken gegadigde de gelegenheid
om te bewijzen dat zijn betrokkenheid de mededinging niet kan verstoren, alvorens
hij de gegadigde van de aanbestedingsprocedure uitsluit.

14.10.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

14.10.3

De aanbesteder neemt passende maatregelen om fraude, bevoordeling, corruptie en
belangenconflicten tijdens de aanbestedingsprocedure doeltreffend te voorkomen, te
onderkennen en op te lossen, teneinde vervalsing van de mededinging te vermijden,
de transparantie van de procedure te waarborgen en gelijke behandeling van alle
ondernemers te verzekeren.

14.11

Financiële en economische draagkracht

14.11

Financiële en economische draagkracht

14.11.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

14.11.1

De aanbesteder kan bij het stellen van geschiktheidseisen omtrent financiële en
economische draagkracht verlangen dat de ondernemer:
a. informatie verstrekt over zijn jaarrekening;
b. een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico’s heeft.

14.11.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van

14.11.2

Een ondernemer kan zijn financiële en economische draagkracht in ieder geval
aantonen door een of meer van de volgende bewijsmiddelen:
a. passende bankverklaringen of het bewijs van een verzekering tegen
beroepsrisico's op passend niveau,
b. overlegging van jaarrekeningen of uittreksels uit de jaarrekening, indien de
wetgeving van het land waar de ondernemer is gevestigd publicatie van
jaarrekeningen voorschrijft, of
c. een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet van de
bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de opdracht is, over ten hoogste de
laatste 3 beschikbare boekjaren, afhankelijk van de oprichtingsdatum of van
ARW 2016 | mei 2016 | 413

de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

de datum waarop de ondernemer met zijn bedrijvigheid is begonnen, voor
zover de betrokken omzetcijfers beschikbaar zijn.

14.11.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

14.11.4

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder 14.11.4
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

Indien een ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbesteder
gevraagde bewijsmiddelen over te leggen, kan hij zijn financiële en economische
draagkracht aantonen met andere bescheiden die de aanbesteder geschikt acht.

14.11.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

14.11.5

Een ondernemer kan zich beroepen op de financiële en economische draagkracht
van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de juridische aard van
zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. Een ondernemer toont
in dat geval bij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de uitvoering
van de opdracht noodzakelijke middelen van die natuurlijke personen of
rechtspersonen. De aanbesteder kan eisen dat, indien een ondernemer zich beroept
op de financiële en economische draagkracht van andere natuurlijke personen of
rechtspersonen, zowel de ondernemer als die andere natuurlijke personen of
rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de opdracht.

14.11.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

14.11.6

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
natuurlijke personen of rechtspersonen voldoen aan de geschiktheidseisen met
betrekking tot de financiële en economische draagkracht.

14.11.7

14.11.7
Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 14.11.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

Onder dezelfde voorwaarden als bedoeld in artikel 14.11.5 kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de financiële en
economische draagkracht van de deelnemers aan het samenwerkingsverband of van
andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

14.11.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

14.11.8

De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van
ondernemers aan de eisen van economische en financiële draagkracht dient te
voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

14.12

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

14.12

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid

14.12.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden

14.12.1

Door de aanbesteder te stellen geschiktheidseisen voor technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid kunnen onder meer betrekking hebben op de personele en
technische middelen en de ervaring waarover de ondernemer moet kunnen
beschikken om de opdracht volgens een passende kwaliteitsnorm uit te voeren.
Indien de aanbesteder eisen stelt met betrekking tot de ervaring waarover de
ondernemer moet kunnen beschikken, kan de aanbesteder in het bijzonder eisen dat
de ondernemer door middel van geschikte referenties inzake in het verleden

14.11.3

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke bewijsmiddelen overgelegd dienen te worden.

ARW 2016 | mei 2016 | 414

uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

uitgevoerde opdrachten aantoont over voldoende ervaring te beschikken.

14.12.2 Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
Ondernemers tonen hun technische bekwaamheid of beroepsbekwaamheid aan op
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
een of meer van de volgende manieren, afhankelijk van de aard, de hoeveelheid of
GP3.5F
GP3.5F
omvang
en
het
doel
van
de
opdracht:
GP3.5G
GP3.5G omvang en het doel van de opdracht:
a. in geval van een opdracht voor werken:
a. in geval van een opdracht voor werken:
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
1. aan de hand van een lijst van de werken die de afgelopen periode van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
ten hoogste 5 jaar zijn verricht, welke lijst vergezeld gaat van
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
certificaten die bewijzen dat de belangrijkste opdrachten naar behoren
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
zijn uitgevoerd, zowel met betrekking tot de wijze van uitvoering als met
betrekking tot het resultaat;
betrekking tot het resultaat;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole en van die
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
welke de ondernemer ter beschikking zullen staan om de werken uit te
voeren;
voeren;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
aannemer, mits deze niet als een gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
4. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
uitvoering van de opdracht;
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
5. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
6. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
verlenen van de opdracht beschikt;
verlenen van de opdracht beschikt;
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
7. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
b. in geval van een opdracht voor leveringen:
b. in geval van een opdracht voor leveringen:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste leveringen die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De leveringen
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
worden aangetoond in het geval van leveringen voor een
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
aanbestedende dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
de aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
het geval van leveringen voor een particuliere afnemer, door certificaten
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
van de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, door een verklaring van de
ondernemer;
ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
14.12.2

ARW 2016 | mei 2016 | 415

c.

van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het

c.

van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
3. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits deze niet als een
gunningscriterium worden toegepast;
4. aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
leverancier, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
5. in het geval van complexe producten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de leverancier gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
productiecapaciteit van de leverancier en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
6. aan de hand van monsters, beschrijvingen of foto’s, waarvan op
verzoek van de aanbesteder de echtheid kan worden aangetoond of
aan de hand van certificaten die door een erkende organisatie zijn
opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties
geïdentificeerde producten aan bepaalde specificaties of normen
beantwoorden;
7. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen voor de uitvoering van
de opdracht;
8. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht;
in geval van een opdracht voor diensten:
1. aan de hand van een lijst van de voornaamste diensten die in de
afgelopen periode van ten hoogste 3 jaar werden verricht, met
vermelding van het bedrag en de datum en van de publiek- of
privaatrechtelijke instanties waarvoor zij bestemd waren. De diensten
worden aangetoond in het geval van diensten voor een aanbestedende
dienst, door certificaten die de bevoegde autoriteit of de
aanbestedende dienst heeft afgegeven of medeondertekend of, in het
geval van diensten voor een particuliere afnemer, door certificaten van
de afnemer of, bij ontstentenis daarvan, eenvoudigweg door een
verklaring van de ondernemer;
2. aan de hand van een opgave van de al dan niet tot de onderneming
van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het

ARW 2016 | mei 2016 | 416

bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.
14.12.3 In afwijking van artikel 14.12.2 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder
werken onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een
langere periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.
3.

14.12.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 14.12.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdrachten in het dynamisch
aankoopsysteem gelijk zijn.

bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
aan de hand van een beschrijving van de technische uitrusting van de
dienstverlener, van de maatregelen die hij treft om de kwaliteit te
waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van
ontwerpen en onderzoek;
4. in het geval van complexe diensten of indien deze aan een bijzonder
doel moeten beantwoorden, aan de hand van een controle door de
aanbesteder of, in diens naam, door een bevoegd officieel orgaan van
het land waar de dienstverlener gevestigd is, onder voorbehoud van
instemming door dit orgaan; deze controle heeft betrekking op de
technische capaciteit van de dienstverlener en, zo nodig, op diens
mogelijkheden inzake ontwerpen en onderzoek en de maatregelen die
hij treft om de kwaliteit te waarborgen;
5. aan de hand van de onderwijs- en beroepskwalificaties van de
dienstverlener, mits deze niet als een gunningscriterium worden
toegepast;
6. aan de hand van de vermelding van de maatregelen inzake
milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de
uitvoering van de opdracht;
7. aan de hand van een verklaring betreffende de gemiddelde jaarlijkse
personeelsbezetting van de onderneming van de ondernemer, en de
omvang van het kaderpersoneel gedurende de laatste 3 jaar;
8. aan de hand van een verklaring die de outillage, het materieel en de
technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het
uitvoeren van de opdracht beschikt;
9. aan de hand van de omschrijving van het gedeelte van de opdracht dat
de dienstverlener eventueel in onderaanneming wil geven;
10. aan de hand van een vermelding van de systemen voor het beheer van
de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan
toepassen in het kader van de uitvoering van de opdracht.
14.12.3 In afwijking van artikel 14.12.2 onderdelen a.1, b.1 en c.1 kan de aanbesteder
werken onderscheidenlijk leveringen of diensten in aanmerking nemen over een
langere periode dan in die onderdelen genoemd, indien dat noodzakelijk is om een
toereikend mededingingsniveau te waarborgen en dit in de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken is vermeld.
3.

14.12.4

Indien de aanbesteder als geschiktheidseis stelt dat de ondernemer eerdere
opdrachten heeft verricht als bedoeld in artikel 14.12.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1,
vraagt hij op onderdelen van de opdracht naar eerder verrichte vergelijkbare
opdrachten en niet naar eerder verrichte opdrachten die gelet op de aard, de
hoeveelheid of omvang en het doel van de opdrachten in het dynamisch
aankoopsysteem gelijk zijn.

ARW 2016 | mei 2016 | 417

14.12.5

14.12.5 De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 14.12.2,
aanbestedingsstukken aan welke van de bewijsmiddelen, genoemd in artikel 14.12.2,
hij verlangt.
hij verlangt.

14.12.6

14.12.6 Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
Een ondernemer kan zich beroepen op de technische bekwaamheid en
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
beroepsbekwaamheid van andere natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
de juridische aard van zijn banden met die natuurlijke personen of rechtspersonen. In
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
dat geval toont hij de aanbesteder aan dat hij kan beschikken over de voor de
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.
uitvoering van de opdracht noodzakelijke middelen.

14.12.7

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

14.12.7

Indien de eisen met betrekking tot de technische en beroepsbekwaamheid
betrekking hebben op onderwijs- en beroepskwalificaties of betrekking hebben op
relevante beroepservaring, mag een ondernemer zich slechts beroepen op de
bekwaamheid van een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon indien
laatstgenoemde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid is vereist, zal
verrichten. Het voorgaande geldt uitsluitend voor onderwijs- en beroepskwalificaties
van de dienstverlener of de aannemer, of het leidinggevend personeel van de
onderneming, mits deze kwalificaties niet als een gunningscriterium worden
gehanteerd.

14.12.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

14.12.8

De aanbesteder toetst of op de andere natuurlijke personen of rechtspersonen een
door de aanbesteder gestelde uitsluitingsgrond van toepassing is en of deze
personen voldoen aan de relevante geschiktheidseisen met betrekking tot de
technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

14.12.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 14.12.6 en 14.12.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

14.12.9

Onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 14.12.6 en 14.12.7, kan een
samenwerkingsverband van ondernemers zich beroepen op de technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid van de deelnemers aan het
samenwerkingsverband of van andere natuurlijke personen of rechtspersonen.

14.12.10 De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van

14.12.10 De aanbesteder kan bepalen op welke wijze een samenwerkingsverband van

ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.
14.12.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

14.12.12 De aanbesteder kan in geval van:

a.

een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of

ondernemers aan de eisen van technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
dient te voldoen, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel
zijn.
14.12.11

Ten aanzien van de uitvoering van de opdracht kan de aanbesteder andere eisen
stellen aan een samenwerkingsverband van ondernemers dan aan individuele
deelnemers, mits deze eisen op objectieve gronden berusten en proportioneel zijn.

14.12.12 De aanbesteder kan in geval van:

a.

een opdracht voor leveringen waarvoor plaatsings- of

ARW 2016 | mei 2016 | 418

installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.
14.12.13 Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen

installatiewerkzaamheden nodig zijn,
b. een opdracht voor diensten, of
c. een opdracht voor werken,
de beroepsbekwaamheid van ondernemers om die werken of
installatiewerkzaamheden uit te voeren of die diensten te verlenen, beoordelen op
grond van hun vaardigheden, doeltreffendheid, ervaring en betrouwbaarheid.
De aanbesteder kan hierbij eisen dat bepaalde kritieke taken door de ondernemer
zelf worden verricht of, indien de ondernemer een samenwerkingsverband van
ondernemers is, door een deelnemer aan dat samenwerkingsverband.
14.12.13 Indien de aanbesteder heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen

heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

heeft die een negatieve invloed kunnen hebben op de uitvoering van de
overeenkomst, kan de aanbesteder ervan uitgaan dat de ondernemer niet over de
vereiste beroepsbekwaamheid beschikt.

14.13

Kwaliteitsbewaking

14.13

Kwaliteitsbewaking

14.13.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

14.13.1

De aanbesteder kan overlegging verlangen van door onafhankelijke instanties
opgestelde verklaringen dat de ondernemer aan bepaalde kwaliteitsnormen, met
inbegrip van normen inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap,
voldoet. In dat geval verwijst hij naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de
Europese normenreeksen op dit terrein zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door
conformiteitsbeoordelingsinstanties die voldoen aan de Europese normenreeks voor
certificering.

14.13.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

14.13.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

14.13.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

14.13.3

De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking, indien de ondernemer die
certificaten niet binnen de gestelde termijnen kan verwerven om redenen die hem
niet aangerekend kunnen worden. In dat geval bewijst de ondernemer dat de
voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de
kwaliteitsnormen voldoen.

14.14

Normen inzake milieubeheer

14.14

Normen inzake milieubeheer

14.14.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de

14.14.1

Indien de aanbesteder de overlegging verlangt van een door een onafhankelijke
instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer aan bepaalde systemen of
normen inzake milieubeheer voldoet, verwijst hij naar:
a. het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie,
b. een ander milieubeheersysteem dat is erkend overeenkomstig artikel 45
van verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de
ARW 2016 | mei 2016 | 419

c.

Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

c.

Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van
organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem
(EMAS), tot intrekking van verordening (EG) nr. 761/2001 en van de
Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PbEU
2009, L 342), of
andere normen inzake milieubeheer die gebaseerd zijn op toepasselijke
Europese of internationale normen en die door
conformiteitsbeoordelingsinstanties zijn gecertificeerd.

14.14.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

14.14.3

14.14.3 De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
De aanbesteder aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
maatregelen op het gebied van milieubeheer die een ondernemer overlegt, indien de
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
ondernemer aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
aangegeven specifieke certificaat of een gelijkwaardig certificaat binnen de gestelde
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden. In dat
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
geval toont de ondernemer aan dat de maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
op grond van het toepasselijke milieubeheersysteem of de toepasselijke norm vereist
zijn.
zijn.

14.15

Beroepsbevoegdheid

14.15

Beroepsbevoegdheid

14.15.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

14.15.1

De aanbesteder kan een ondernemer verzoeken om aan te tonen dat hij volgens de
voorschriften van de lidstaat waar hij is gevestigd, in het beroepsregister of in het
handelsregister is ingeschreven als bedoeld in Bijlage XI van richtlijn 2014/24/EU.

14.15.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

14.15.2

In geval van een opdracht voor diensten kan de aanbesteder, indien de ondernemer
over een bijzondere vergunning dient te beschikken of indien de ondernemer lid van
een bepaalde organisatie dient te zijn om in het land van herkomst de betrokken
dienst te kunnen verlenen, verlangen dat de ondernemer aantoont dat hij over deze
vergunning beschikt, of lid van de bedoelde organisatie is.

14.15.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

14.15.3

De aanbesteder wijst ondernemers die, krachtens de wetgeving van de lidstaat
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betreffende verrichting uit te voeren, niet
af louter op grond van het feit dat zij een natuurlijke persoon of een rechtspersoon
zijn.

14.15.4

De aanbesteder kan in geval het dynamisch aankoopsysteem omvat:
a. opdrachten voor werken,
b. opdrachten voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. opdrachten voor diensten,

14.15.4

De aanbesteder kan in geval het dynamisch aankoopsysteem omvat:
a. opdrachten voor werken,
b. opdrachten voor leveringen die bijkomende diensten of
installatiewerkzaamheden inhouden, of
c. opdrachten voor diensten,

14.14.2

De aanbesteder erkent gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde
instanties.

ARW 2016 | mei 2016 | 420

van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot toelating de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdrachten worden belast.

van rechtspersonen verlangen dat deze in hun verzoek tot toelating de namen en de
beroepskwalificaties vermelden van de personen die met de uitvoering van de
opdrachten worden belast.

14.15.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot toelating van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

14.15.5

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een verzoek tot toelating van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft.

14.16

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

14.16

Termijnen bij aanmelding als gegadigde

14.16.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot toelating vast met inachtneming van het voorwerp van de opdracht
en de voor de voorbereiding van het verzoek benodigde tijd. Deze termijn bedraagt
minimaal 30 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de aankondiging.
14.16.2

Bij de nationale aanbesteding stelt de aanbesteder de termijn voor de ontvangst van
de verzoeken tot toelating vast met inachtneming van het voorwerp van de opdracht
en de voor de voorbereiding van het verzoek benodigde tijd. Deze termijn bedraagt
minimaal 17 dagen, te rekenen vanaf de publicatiedatum van de aankondiging.

EU

NL

14.16.3

De aanbesteder bewaart de verzoeken tot toelating op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

14.16.3

De aanbesteder bewaart de verzoeken tot toelating op een plaats die slechts voor
bevoegden toegankelijk is. De aanbesteder opent de verzoeken tot deelneming niet
voor het tijdstip waarop de uiterste termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot
deelneming is verstreken.

14.17

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

14.17

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding

14.17.1

14.17.1 Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
Nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
aanbestedingsstukken worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 6 dagen voor de
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot toelating door de aanbesteder
uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot toelating door de aanbesteder
verstrekt.
verstrekt.

14.17.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

14.17.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de aankondiging en de voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken. Deze nota wordt aangeduid als ‘nota van
inlichtingen aanmeldingsfase’.

14.17.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

14.17.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie aanmeldingsfase opgemaakt.

14.17.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 14.17.1 gestelde termijn zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de

14.17.4

Indien nadere inlichtingen over de aankondiging en de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen
de in artikel 14.17.1 gestelde termijn zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de
ARW 2016 | mei 2016 | 421

termijn voor de ontvangst van verzoeken tot toelating zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot
toelating kennis kunnen nemen.

termijn voor de ontvangst van verzoeken tot toelating zodanig dat alle betrokken
ondernemers van alle nodige informatie voor de opstelling van de verzoeken tot
toelating kennis kunnen nemen.

14.17.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

14.17.5

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen aanmeldingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie aanmeldingsfase, voor elke gegadigde bindend.

14.18

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

14.18

Eigen verklaring en bewijsmiddelen

14.18.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot toelating een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 14.18.7
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

14.18.1

De aanbesteder geeft in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken aan:
a. dat de ondernemer bij zijn verzoek tot toelating een door hem ingevulde
eigen verklaring moet indienen,
b. welke gegevens en inlichtingen in de eigen verklaring moeten worden
verstrekt, en
c. de termijn waarbinnen de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 14.18.7
uiterlijk door de aanbesteder moeten zijn ontvangen, te rekenen vanaf de
verzenddatum van het verzoek tot indienen van de bewijsmiddelen.

14.18.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot toelating
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

14.18.2

De aanbesteder verlangt niet dat een ondernemer bij zijn verzoek tot toelating
gegevens en inlichtingen op andere wijze verstrekt, indien deze gegevens en
inlichtingen in de eigen verklaring gevraagd kunnen worden.

14.18.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 14.12.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

14.18.3

De aanbesteder kan een ondernemer uitsluitend verzoeken bewijsmiddelen bij de
door hem ingediende eigen verklaring te voegen indien het de bewijsmiddelen betreft
die genoemd zijn in artikel 14.12.2, onderdelen a.1, b.1 en c.1.

14.18.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen, en
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen.

14.18.4

Met een eigen verklaring geeft de ondernemer aan:
a. of de uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn,
b. of hij voldoet aan de in de aankondiging of in de voor aanmelding relevante
aanbestedingsstukken gestelde geschiktheidseisen, en
c. of hij voldoet of zal voldoen aan de technische specificaties en
uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die
gebaseerd zijn op sociale overwegingen.

14.18.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
14.9 tot en met 14.15 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

14.18.5

De aanbesteder kan verlangen dat de ondernemers de uit hoofde van de artikelen
14.9 tot en met 14.15 overgelegde verklaringen en bescheiden aanvullen of nader
toelichten.

14.18.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te

14.18.6

In het geval van een gebrek in de eigen verklaring of in geval van een gebrek met
betrekking tot de bewijsmiddelen stelt de aanbesteder de betreffende ondernemer in
de gelegenheid om het gebrek te herstellen binnen een termijn van 2 werkdagen, te
ARW 2016 | mei 2016 | 422

rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

rekenen vanaf de dag van verzending van een verzoek daartoe. De aanbesteder
verzendt dit bericht per fax of elektronisch bericht. Indien de aanbesteder het
gevraagde niet binnen de daartoe gestelde termijn heeft ontvangen of indien het
gebrek niet door het antwoord is hersteld, komt de ondernemer niet in aanmerking
voor verdere deelname aan de procedure.

14.18.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

14.18.7

Ondernemers kunnen een eerder gebruikte eigen verklaring indienen, mits zij
bevestigen dat de daarin opgenomen gegevens nog steeds correct zijn.

14.18.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

14.18.8

De aanbesteder kan ondernemers tijdens de procedure te allen tijde verzoeken
geheel of gedeeltelijk de vereiste bewijsmiddelen met betrekking tot de gegevens en
inlichtingen die in de eigen verklaring zijn verstrekt, in te dienen indien dit
noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure. Hierbij kan de aanbesteder
een ondernemer verzoeken de in de bewijsmiddelen die horen bij de eigen verklaring
aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt niet voor bewijsmiddelen die de
aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan verkrijgen door raadpleging van een
nationale databank in een lidstaat of waarover de aanbesteder reeds beschikt.

14.19

Toelating tot het dynamisch aankoopsysteem

14.19

Toelating tot het dynamisch aankoopsysteem

14.19.1

De aanbesteder deelt een ondernemer die een verzoek tot toelating heeft ingediend
zo snel mogelijk mee dat hij is toegelaten tot het dynamisch aankoopsysteem of dat
zijn verzoek tot toelating is afgewezen.

14.19.1

De aanbesteder deelt een ondernemer die een verzoek tot toelating heeft ingediend
zo snel mogelijk mee dat hij is toegelaten tot het dynamisch aankoopsysteem of dat
zijn verzoek tot toelating is afgewezen.

14.20

Toelating tot het dynamisch aankoopsysteem gedurende de looptijd

14.20

Toelating tot het dynamisch aankoopsysteem gedurende de looptijd

14.20.1

Een ondernemer kan gedurende de looptijd van een dynamisch aankoopsysteem
een verzoek tot toelating tot het dynamisch aankoopsysteem indienen.

14.20.1

Een ondernemer kan gedurende de looptijd van een dynamisch aankoopsysteem
een verzoek tot toelating tot het dynamisch aankoopsysteem indienen.

14.20.2

De aanbesteder beoordeelt het verzoek tot toelating binnen 10 werkdagen na
ontvangst van het verzoek. De beoordeling omvat de uitsluitingsgronden en
geschiktheidseisen conform de artikelen 14.9 tot en met 14.15. De aanbesteder kan
de beoordelingstermijn verlengen tot 15 werkdagen, in het bijzonder vanwege de
noodzaak om aanvullende documentatie te bestuderen of om anderszins te
controleren of aan de geschiktheidseisen wordt voldaan. Zolang de uitnodiging tot
inschrijving voor de eerste specifieke opdracht nog niet is verzonden, kan de
aanbesteder de beoordelingstermijn verder verlengen met een in de
aanbestedingsstukken te vermelden termijn.

14.20.2

De aanbesteder beoordeelt het verzoek tot toelating binnen 10 werkdagen na
ontvangst van het verzoek. De beoordeling omvat de uitsluitingsgronden en
geschiktheidseisen conform de artikelen 14.9 tot en met 14.15. De aanbesteder kan
de beoordelingstermijn verlengen tot 15 werkdagen, in het bijzonder vanwege de
noodzaak om aanvullende documentatie te bestuderen of om anderszins te
controleren of aan de geschiktheidseisen wordt voldaan. Zolang de uitnodiging tot
inschrijving voor de eerste specifieke opdracht nog niet is verzonden, kan de
aanbesteder de beoordelingstermijn verder verlengen met een in de
aanbestedingsstukken te vermelden termijn.

14.20.3

De aanbesteder deelt een ondernemer die een verzoek tot toelating gedurende de
looptijd van het dynamisch aankoopsysteem heeft ingediend zo snel mogelijk mee
dat hij is toegelaten tot het dynamisch aankoopsysteem of dat zijn verzoek tot
toelating is afgewezen.

14.20.3

De aanbesteder deelt een ondernemer die een verzoek tot toelating gedurende de
looptijd van het dynamisch aankoopsysteem heeft ingediend zo snel mogelijk mee
dat hij is toegelaten tot het dynamisch aankoopsysteem of dat zijn verzoek tot
toelating is afgewezen.
ARW 2016 | mei 2016 | 423

14.20.4

De aanbesteder kan gedurende de looptijd van het dynamisch aankoopsysteem van
deelnemers verlangen dat zij binnen 5 werkdagen na ontvangst van het verzoek van
de aanbesteder een geactualiseerde eigen verklaring indienen.

14.20.4

De aanbesteder kan gedurende de looptijd van het dynamisch aankoopsysteem van
deelnemers verlangen dat zij binnen 5 werkdagen na ontvangst van het verzoek van
de aanbesteder een geactualiseerde eigen verklaring indienen.

14.21

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

14.21

Bekendmakingen over de gevolgde procedure

14.21.1

Indien de aanbesteder de looptijd van een dynamisch aankoopsysteem wijzigt,
maakt hij hiertoe een aankondiging bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de
aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

14.21.1

Indien de aanbesteder de looptijd van een dynamisch aankoopsysteem wijzigt,
maakt hij hiertoe een aankondiging bekend via het elektronische systeem voor
aanbestedingen. De aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de
aankondiging het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een opdracht.

14.21.2

De aanbesteder die een dynamisch aankoopsysteem beëindigt, maakt hiertoe een
aankondiging bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen. De
aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

14.21.2

De aanbesteder die een dynamisch aankoopsysteem beëindigt, maakt hiertoe een
aankondiging bekend via het elektronische systeem voor aanbestedingen. De
aanbesteder gebruikt voor de bekendmaking van de aankondiging het daartoe door
middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde
formulier Aankondiging van een gegunde opdracht.

14.22

Proces-verbaal van opdrachtverlening

14.22.1

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder een proces-verbaal van de
opdrachtverlening op dat, indien van toepassing, ten minste het volgende bevat:
a. de naam en het adres van de aanbesteder;
b. het voorwerp en de waarde van het dynamisch aankoopsysteem;
c. de namen van de uitgenodigde gegadigden, met motivering van die keuze;
d. de namen van de uitgesloten en afgewezen gegadigden en inschrijvers met
motivering van die uitsluiting of afwijzing.

EU

14.22.2
EU

Indien bij de Europese aanbesteding gegevens als bedoeld in artikel 14.21.1 vermeld
staan in de Aankondiging van een gegunde opdracht, kan de aanbesteder in het
proces-verbaal verwijzen naar die aankondiging.

14.23

Geschillen

14.23

Geschillen

14.23.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

14.23.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 424

15

Plaatsen van opdrachten binnen een dynamisch
aankoopsysteem

15

Plaatsen van opdrachten binnen een dynamisch
aankoopsysteem

15.1

Omschrijving

15.1

Omschrijving

15.1.1

Een procedure voor het plaatsen van opdrachten binnen een dynamisch
aankoopsysteem is een elektronisch proces voor het doen van gangbare aankopen
van werken, leveringen of diensten, waarvan de kenmerken wegens de algemene
beschikbaarheid op de markt voldoen aan de behoeften van de aanbesteder.

15.1.1

Een procedure voor het plaatsen van opdrachten binnen een dynamisch
aankoopsysteem is een elektronisch proces voor het doen van gangbare aankopen
van werken, leveringen of diensten, waarvan de kenmerken wegens de algemene
beschikbaarheid op de markt voldoen aan de behoeften van de aanbesteder.

15.1.2

De aanbesteder die gebruik maakt van een dynamisch aankoopsysteem brengt aan
de betrokken ondernemers geen kosten in rekening.

15.1.2

De aanbesteder die gebruik maakt van een dynamisch aankoopsysteem brengt aan
de betrokken ondernemers geen kosten in rekening.

15.2

Communicatiemiddelen

15.2

Communicatiemiddelen

15.2.1

De communicatie en informatie-uitwisseling tussen de aanbesteder en ondernemers
vindt plaats met behulp van elektronische middelen.

15.2.1

De communicatie en informatie-uitwisseling tussen de aanbesteder en ondernemers
vindt plaats met behulp van elektronische middelen.

15.3

Uitnodiging tot inschrijving

15.3

Uitnodiging tot inschrijving

15.3.1

De aanbesteder nodigt alle tot het dynamische aankoopsysteem toegelaten
ondernemers gelijktijdig en schriftelijk uit om een inschrijving in te dienen. Indien het
dynamisch aankoopsysteem is ingedeeld in categorieën van werken, producten of
diensten, nodigt de aanbesteder alleen de ondernemers uit die zijn toegelaten tot de
categorie waarop de betreffende opdracht betrekking heeft.

15.3.1

De aanbesteder nodigt alle tot het dynamische aankoopsysteem toegelaten
ondernemers gelijktijdig en schriftelijk uit om een inschrijving in te dienen. Indien het
dynamisch aankoopsysteem is ingedeeld in categorieën van werken, producten of
diensten, nodigt de aanbesteder alleen de ondernemers uit die zijn toegelaten tot de
categorie waarop de betreffende opdracht betrekking heeft.
ARW 2016 | mei 2016 | 425

15.3.2

In de uitnodiging tot inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de volgende
informatie op:
a. het internetadres waar de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
rechtstreeks toegankelijk zijn;
b. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen;
c. het internetadres waar de inschrijvingen moeten worden ingediend en de
wijze waarop zij moeten worden ingediend;
d. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
e. indien de gunningsbeslissing vooraf wordt gegaan door een elektronische
veiling, de informatie als bedoeld in artikel 15.21.6;
f. op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
g. waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

15.3.2

In de uitnodiging tot inschrijving neemt de aanbesteder ten minste de volgende
informatie op:
a. het internetadres waar de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
rechtstreeks toegankelijk zijn;
b. de uiterste datum en tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen;
c. het internetadres waar de inschrijvingen moeten worden ingediend en de
wijze waarop zij moeten worden ingediend;
d. de taal of talen waarin de inschrijvingen dienen te worden gesteld;
e. indien de gunningsbeslissing vooraf wordt gegaan door een elektronische
veiling, de informatie als bedoeld in artikel 15.21.6;
f. op welke wijze inlichtingen zullen worden gegeven;
g. waar en wanneer een eventueel bezoek van de locatie zal plaatsvinden.

15.3.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 14.9.1 tot en met 14.9.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 14.9.7 van toepassing is.

15.3.3

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging dat de opdracht uitsluitend
verleend wordt aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering
van de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in de artikelen 14.9.1 tot en met 14.9.5 van
toepassing is;
b. vermeldt de aanbesteder in de aankondiging of hij de opdracht uitsluitend
wil gunnen aan een hoofdaannemer die voornemens is bij de uitvoering van
de opdracht onderaannemers te betrekken op wie geen grond voor
uitsluiting als bedoeld in 14.9.7 van toepassing is.

15.3.4

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot inschrijving dat het gaat om het
plaatsen van een opdracht binnen een dynamisch aankoopsysteem.

15.3.4

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot inschrijving dat het gaat om het
plaatsen van een opdracht binnen een dynamisch aankoopsysteem.

15.4

Gunningscriteria in de uitnodiging

15.4

Gunningscriteria in de uitnodiging

15.4.1

De aanbesteder kan in de uitnodiging tot inschrijving de in de aankondiging vermelde
gunningscriteria preciseren.

15.4.1

De aanbesteder kan in de uitnodiging tot inschrijving de in de aankondiging vermelde
gunningscriteria preciseren.

15.4.2

De aanbesteder specificeert, indien hij dit niet in de aankondiging heeft
gespecificeerd, in de uitnodiging tot inschrijving het relatieve gewicht van elk van de
door hem gekozen nadere criteria voor de bepaling van de beste prijskwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge
met een passend verschil tussen minimum en maximum.

15.4.2

De aanbesteder specificeert, indien hij dit niet in de aankondiging heeft
gespecificeerd, in de uitnodiging tot inschrijving het relatieve gewicht van elk van de
door hem gekozen nadere criteria voor de bepaling van de beste prijskwaliteitverhouding. Dit gewicht kan worden uitgedrukt door middel van een marge
met een passend verschil tussen minimum en maximum.

15.4.3

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving de nadere criteria in
afnemende volgorde van belang.

15.4.3

Indien volgens de aanbesteder om objectieve redenen geen weging mogelijk is,
vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving de nadere criteria in
afnemende volgorde van belang.
ARW 2016 | mei 2016 | 426

15.4.4
EU

Bij de Europese aanbesteding verzoekt de aanbesteder de inschrijvers aan te geven
dat zij bij het opstellen van hun inschrijving rekening hebben gehouden met de
verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van:
a. het recht van de Europese Unie,
b. het nationale recht,
c. collectieve arbeidsovereenkomsten, en
d. uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen
van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

15.5

Bepalingen over elektronische middelen in de uitnodiging

15.5

Bepalingen over elektronische middelen in de uitnodiging

15.5.1

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot inschrijving het internetadres waar de
aanbestedingsstukken kunnen worden geraadpleegd en biedt tot aan het vervallen
van het dynamische aankoopsysteem langs elektronische weg een vrije,
rechtstreekse en volledige toegang tot deze documenten.

15.5.1

De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot inschrijving het internetadres waar de
aanbestedingsstukken kunnen worden geraadpleegd en biedt tot aan het vervallen
van het dynamische aankoopsysteem langs elektronische weg een vrije,
rechtstreekse en volledige toegang tot deze documenten.

15.5.2

Indien bij de Europese aanbesteding de aanbesteder geen kosteloze, rechtstreekse
en volledige toegang langs elektronische weg tot bepaalde voor aanmelding
relevante aanbestedingsstukken biedt omdat er sprake is van een geval als bedoeld
in artikel 15.5.4, vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving dat deze
stukken zullen worden toegezonden per post of via een andere geschikte vervoerder,
eventueel in combinatie met verzending langs elektronische weg. De aanbesteder
stelt deze stukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

EU

15.5.3

15.5.3
De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt, vermeldt de
aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving welke eisen hij ter bescherming van het
vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden verkregen
tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de betreffende
aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

15.5.4

Bij de Europese aanbesteding kunnen andere dan elektronische middelen worden
gebruikt in de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen

EU

De aanbesteder kan aan een ondernemer eisen stellen die tot doel hebben de
vertrouwelijke aard van de informatie die de aanbesteder gedurende de
aanbestedingsprocedure beschikbaar stelt, te beschermen. Indien de aanbesteder in
dit geval geen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang langs elektronische weg
tot bepaalde voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken biedt, vermeldt de
aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving welke eisen hij ter bescherming van het
vertrouwelijke karakter van de informatie stelt en hoe toegang kan worden verkregen
tot de betreffende aanbestedingsstukken. De aanbesteder stelt de betreffende
aanbestedingsstukken op enigerlei wijze kosteloos ter beschikking.

ARW 2016 | mei 2016 | 427

c.

d.

worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
voor de inschrijving is de indiening vereist van fysieke of schaalmodellen die
niet langs elektronische weg kunnen worden verzonden.

15.6

Technische specificaties

15.6

Technische specificaties

15.6.1

De aanbesteder neemt in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken de
technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht voorgeschreven
kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de ondernemers
gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen in de
openstelling van opdrachten voor mededinging.

15.6.1

De aanbesteder neemt in de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken de
technische specificaties op, waarin de door hem voor de opdracht voorgeschreven
kenmerken zijn opgenomen. De technische specificaties bieden de ondernemers
gelijke toegang en leiden niet tot ongerechtvaardigde belemmeringen in de
openstelling van opdrachten voor mededinging.

15.6.2

De in artikel 15.6.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

15.6.2

De in artikel 15.6.1 bedoelde kenmerken houden verband met het voorwerp van de
opdracht en staan in redelijke verhouding tot de waarde en de doelstellingen van die
opdracht.

15.6.3

Voor de toepassing van artikel 15.6.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder
geval verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking
hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of
diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van
factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

15.6.3

Voor de toepassing van artikel 15.6.2 geldt dat de bedoelde kenmerken in ieder
geval verband houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking
hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of
diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van
factoren die te maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, zelfs
wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

15.6.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische

15.6.4

De aanbesteder formuleert de technische specificaties:
a. door verwijzing naar
technische specificaties en, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet,
– Europese technische beoordelingen,
– gemeenschappelijke technische specificaties,
– internationale normen,
– andere door de Europese normalisatie-instellingen opgestelde
technische referentiesystemen,
of, bij ontstentenis daarvan, in volgorde van voorkeur, naar:
– nationale normen,
– nationale technische goedkeuringen dan wel – nationale technische
ARW 2016 | mei 2016 | 428

b.

c.

d.

specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

b.

c.

d.

specificaties inzake het ontwerpen, het berekenen en het uitvoeren van
werken en het gebruik van leveringen,
waarbij iedere verwijzing vergezeld gaat van de woorden 'of gelijkwaardig',
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen, die milieukenmerken
kunnen bevatten, waarbij de eisen zodanig nauwkeurig zijn bepaald dat de
ondernemers het voorwerp van de opdracht kunnen bepalen en de
aanbesteder de opdracht kan verlenen,
in termen van prestatie-eisen en functionele eisen als bedoeld onder b,
waarbij onder vermoeden van overeenstemming met deze prestatie-eisen
en functionele eisen wordt verwezen naar de specificaties als bedoeld
onder a, of
door verwijzing naar de specificaties als bedoeld onder a voor bepaalde
kenmerken, en verwijzing naar de prestatie-eisen en functionele eisen als
bedoeld onder b voor andere kenmerken.

15.6.5

15.6.5
Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 15.6.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 15.6.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

Indien de aanbesteder verwijst naar de specificaties als bedoeld in artikel 15.6.4
onderdeel a, kan hij een inschrijving niet afwijzen met de reden dat de aangeboden
werken, leveringen of diensten niet beantwoorden aan de specificaties waarnaar hij
heeft verwezen, indien de inschrijver in zijn inschrijving met elk passend middel,
waaronder de bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 15.6.7, aantoont dat de door hem
voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de eisen in die
technische specificaties.

15.6.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

15.6.6

De aanbesteder kan van een ondernemer een testverslag of certificaat van een
conformiteitsbeoordelingsinstantie verlangen als bewijs van overeenstemming met
de voorschriften of criteria in de technische specificaties, gunningscriteria of
contractvoorwaarden.

15.6.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

15.6.7

Indien de aanbesteder een certificaat van een specifieke
conformiteitsbeoordelingsinstantie eist, aanvaardt hij ook een certificaat van een
gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.

15.6.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

15.6.8

De aanbesteder aanvaardt andere bewijsmiddelen dan een testverslag of een
certificaat, zoals een technisch dossier van de fabrikant, indien een ondernemer:
a. geen toegang had tot een certificaat of testverslag of dit niet binnen de
gestelde termijnen kon verkrijgen, mits de ondernemer het ontbreken van
toegang niet valt aan te rekenen, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan de voorschriften of criteria van de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden.

15.6.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 15.6.4 onderdeel b

15.6.9

De aanbesteder wijst, indien hij gebruik maakt van de in artikel 15.6.4 onderdeel b

ARW 2016 | mei 2016 | 429

geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

geboden mogelijkheid prestatie-eisen of functionele eisen te stellen, een inschrijving
niet af indien deze beantwoordt aan:
a. een nationale norm waarin een Europese norm is omgezet,
b. een Europese technische beoordeling,
c. een gemeenschappelijke technische specificatie,
d. een internationale norm, of
e. een door een Europese normalisatie-instelling opgesteld technisch
referentiesysteem,
indien deze specificaties betrekking hebben op de prestatie-eisen of functionele
eisen die hij heeft voorgeschreven.

15.6.10

Een inschrijver bewijst in zijn inschrijving met elk passend middel, waaronder de
bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 15.6.7 dat de levering, de dienst of het werk in
overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en prestatie-eisen
van de aanbesteder.

15.6.10

Een inschrijver bewijst in zijn inschrijving met elk passend middel, waaronder de
bewijsmiddelen als bedoeld in artikel 15.6.7 dat de levering, de dienst of het werk in
overeenstemming is met de norm en voldoet aan de functionele en prestatie-eisen
van de aanbesteder.

15.6.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

15.6.11

De aanbesteder maakt in de technische specificaties geen melding van een bepaald
fabricaat, een bepaalde herkomst of een bijzondere werkwijze die kenmerkend is
voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer en evenmin van een
merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie,
waardoor bepaalde ondernemers of bepaalde producten worden bevoordeeld of
uitgesloten, tenzij dit door het voorwerp van de opdracht gerechtvaardigd is.

15.6.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 15.6.11 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp van
de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 15.6.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of gelijkwaardig".

15.6.12

De aanbesteder kan de melding of verwijzing als bedoeld in artikel 15.6.11 opnemen
in de technische specificaties indien:
a. een voldoende nauwkeurige en begrijpelijke beschrijving van het voorwerp van
de opdracht niet mogelijk is door toepassing van artikel 15.6.4, en
b. deze melding of verwijzing vergezeld gaat van de woorden "of gelijkwaardig".

15.7

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

15.7

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden

15.7.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

15.7.1

Bij opdrachten waarvan het resultaat bedoeld is voor gebruik door natuurlijke
personen, hetzij door het grote publiek, hetzij door het personeel van de
aanbesteder, houden de technische specificaties rekening met de criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of de geschiktheid van het
ontwerp voor alle gebruikers, met uitzondering van behoorlijk gemotiveerde gevallen.

15.7.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

15.7.2

Indien bindende EU-rechtshandelingen zijn vastgesteld met criteria inzake de
toegankelijkheid voor personen met een handicap of inzake het de geschiktheid van
het ontwerp voor alle gebruikers, verwijzen de technische specificaties hiernaar.

15.7.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de

15.7.3

De aanbesteder kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van de
opdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de
ARW 2016 | mei 2016 | 430

opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

opdracht en in de technische specificaties vermeld zijn. Deze voorwaarden kunnen
verband houden met economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde,
sociale of milieuoverwegingen. Dergelijke voorwaarden worden geacht verband te
houden met het voorwerp van de opdracht wanneer zij betrekking hebben op de in
het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle
opzichten en elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te
maken hebben met:
a. het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze
werken, leveringen of diensten, of
b. een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus,
zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

15.8

Keurmerken

15.8

Keurmerken

15.8.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
d. het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
e. de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

15.8.1

Indien de aanbesteder voornemens is een werk, levering of dienst met specifieke
milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen, kan hij in de technische
specificaties, gunningscriteria of contractvoorwaarden betreffende de uitvoering van
de opdracht een specifiek keurmerk eisen als bewijs dat het werk, de dienst of de
levering overeenstemt met de vereiste voorschriften, mits:
a. de keurmerkeisen alleen betrekking hebben op criteria die verband houden
met het voorwerp van de opdracht en geschikt zijn voor de omschrijving van
de kenmerken van het werk, de levering of de dienst die het voorwerp van
de opdracht vormen,
b. de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en nietdiscriminerende criteria,
c. het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure
waaraan alle belanghebbenden, waaronder overheidsinstanties,
consumenten, sociale partners, fabrikanten, distributeurs en nietgouvernementele organisaties, kunnen deelnemen,
d. het keurmerk voor alle betrokken partijen toegankelijk is, en
e. de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde partij op wie de
ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed
uitoefent.

15.8.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

15.8.2

Indien de aanbesteder niet verlangt dat een werk, levering of dienst aan alle
keurmerkeisen van een specifiek keurmerk voldoet, geeft hij aan aan welke
keurmerkeisen dient te worden voldaan.

15.8.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

15.8.3

De aanbesteder die een specifiek keurmerk eist, aanvaardt alle keurmerken die
bevestigen dat het werk, de levering of de dienst aan gelijkwaardige keurmerkeisen
voldoet.

15.8.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch

15.8.4

De aanbesteder aanvaardt andere geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch
ARW 2016 | mei 2016 | 431

dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

dossier van de fabrikant, dan het door hem aangegeven specifieke keurmerk of een
gelijkwaardig keurmerk, indien een ondernemer:
a. aantoont dat hij niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbesteder
aangegeven specifieke keurmerk of een gelijkwaardig keurmerk binnen de
gestelde termijnen te verwerven om redenen die hem niet aangerekend
kunnen worden, en
b. aantoont dat het door hem te leveren werk, de door hem te verrichten
levering of dienst voldoet aan het door de aanbesteder aangegeven
specifieke keurmerk of aan de specifieke eisen.

15.8.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 15.8.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

15.8.5

Indien een keurmerk voldoet aan de voorwaarden als bedoeld in artikel 15.8.1,
onderdelen b tot en met e, maar daarnaast eisen stelt die geen verband houden met
het voorwerp van de opdracht, eist de aanbesteder niet het keurmerk als zodanig,
maar stelt de aanbesteder de technische specificaties vast onder verwijzing naar de
gedetailleerde technische specificaties van dat keurmerk of delen daarvan die
verband houden met het voorwerp van de opdracht en die geschikt zijn voor de
omschrijving van de kenmerken van dit voorwerp.

15.9

Termijnen
De aanbesteder stelt de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen vast met
inachtneming van de complexiteit van de opdracht en de voor de voorbereiding van
de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt minimaal 10 dagen, te rekenen
vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot inschrijving.

15.9

Termijnen
De aanbesteder stelt de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen vast met
inachtneming van de complexiteit van de opdracht en de voor de voorbereiding van
de inschrijving benodigde tijd. Deze termijn bedraagt minimaal 10 dagen, te rekenen
vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot inschrijving.

Indien de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd zijn,
verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de inschrijvingen, waarbij
de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.

15.9.2

15.9.3

De aanbesteder kan de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen verlengen
indien zich een storing van het elektronische systeem voordoet waardoor het
indienen van de inschrijving kort voor het verstrijken van de uiterste termijn niet
mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft genomen van de inhoud van enige
inschrijving. De aanbesteder maakt deze verlenging bekend via het elektronische
systeem voor aanbestedingen en stelt ondernemers in de gelegenheid om hun
inschrijving binnen de verlenging alsnog in te dienen, te wijzigen of aan te vullen.

15.9.3

15.9.4

Bij de Europese aanbesteding kan een aanbesteder die geen centrale
aanbestedende dienst als bedoeld in bijlage I van Richtlijn 2014/24/EU is, in afwijking
van artikel 15.9.1, de termijn voor het indienen van de inschrijvingen in onderlinge
overeenstemming met de tot het dynamisch aankoopsysteem toegelaten

15.9.1

15.9.2

13.5.2

EU

15.9.1

13.5.2

Indien de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken aanzienlijk gewijzigd zijn,
verlengt de aanbesteder de termijn voor het indienen van de inschrijvingen, waarbij
de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
wijziging.
De aanbesteder kan de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen verlengen
indien zich een storing van het elektronische systeem voordoet waardoor het
indienen van de inschrijving kort voor het verstrijken van de uiterste termijn niet
mogelijk is, mits hij nog geen kennis heeft genomen van de inhoud van enige
inschrijving. De aanbesteder maakt deze verlenging bekend via het elektronische
systeem voor aanbestedingen en stelt ondernemers in de gelegenheid om hun
inschrijving binnen de verlenging alsnog in te dienen, te wijzigen of aan te vullen.

ARW 2016 | mei 2016 | 432

ondernemers bepalen, mits de tot het dynamisch aankoopsysteem toegelaten
ondernemers evenveel tijd krijgen om hun inschrijving voor te bereiden en in te
dienen.
Indien geen overeenstemming over deze termijn wordt bereikt, bedraagt deze ten
minste 10 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van de uitnodiging tot
inschrijving.
De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

15.9.5

15.10

Nadere inlichtingen ten behoeve van de inschrijving

15.10

Nadere inlichtingen ten behoeve van de inschrijving

15.10.1

Nadere inlichtingen over de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 3 dagen voor de uiterste datum voor de
ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder aan alle tot inschrijving
uitgenodigde ondernemers verstrekt.

15.10.1

Nadere inlichtingen over de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken
worden, mits tijdig aangevraagd, uiterlijk 3 dagen voor de uiterste datum voor de
ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder aan alle tot inschrijving
uitgenodigde ondernemers verstrekt.

15.10.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen inschrijvingsfase’.

15.10.2

De aanbesteder maakt een nota op van de nadere inlichtingen die dienen tot
verduidelijking, aanvulling of wijziging van de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken. In deze nota neemt de aanbesteder eveneens de vragen op
die schriftelijk of tijdens een inlichtingenbijeenkomst mondeling zijn gesteld. Deze
nota wordt aangeduid als ‘nota van inlichtingen inschrijvingsfase’.

15.10.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie inschrijvingsfase opgemaakt.

15.10.3

Van een gehouden bezoek van de locatie wordt door of namens de aanbesteder een
proces-verbaal van bezoek van de locatie inschrijvingsfase opgemaakt.

15.10.4

Indien inschrijvingen slechts kunnen worden gedaan na een bezoek van de locatie,
of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen.

15.10.4

Indien inschrijvingen slechts kunnen worden gedaan na een bezoek van de locatie,
of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken steunen, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen.

15.10.5

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de
inschrijvingen tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

15.10.5

Indien nadere inlichtingen die van betekenis zijn voor het opstellen van de
inschrijvingen tijdig zijn aangevraagd, maar om enigerlei reden niet binnen de in dit
artikel gestelde termijnen zijn verstrekt, verlengt de aanbesteder de termijn voor de
ontvangst van de inschrijvingen zodanig dat alle betrokken ondernemers van alle
nodige informatie voor de opstelling van de inschrijvingen kennis kunnen nemen,
waarbij de duur van de verlenging in redelijke verhouding staat tot het belang van de
informatie.

15.10.6

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen inschrijvingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie inschrijvingsfase, voor elke inschrijver bindend.

15.10.6

Alle nadere inlichtingen zijn, voor zover die nadere inlichtingen zijn opgenomen in de
nota van inlichtingen inschrijvingsfase en in het proces-verbaal van bezoek van de
locatie inschrijvingsfase, voor elke inschrijver bindend.

15.9.5
GP3.6

GP3.6

De aanbesteder overweegt een langere termijn te hanteren dan de
minimumtermijnen.

ARW 2016 | mei 2016 | 433

15.11

Elektronische catalogus

15.11

Elektronische catalogus

15.11.1

De aanbesteder kan bepalen dat inschrijvingen in de vorm van een elektronische
catalogus worden ingediend of een elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen
die in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld
gaan van andere documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder
bepaalt de technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

15.11.1

De aanbesteder kan bepalen dat inschrijvingen in de vorm van een elektronische
catalogus worden ingediend of een elektronische catalogus bevatten. Inschrijvingen
die in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend, kunnen vergezeld
gaan van andere documenten ter aanvulling van de inschrijving. De aanbesteder
bepaalt de technische specificaties en het format van de elektronische catalogus.

15.11.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

15.11.2

Indien de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi door de
aanbesteder wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, verstrekt de aanbesteder in
de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken alle nodige informatie
betreffende het format, de gebruikte elektronische apparatuur, de technische
bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de elektronische catalogus.

15.11.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

15.11.3

De ondernemer stelt een elektronische catalogus op met het oog op deelneming aan
de aanbestedingsprocedure, in overeenstemming met de daaraan door de
aanbesteder gestelde eisen.

15.12

Gebruik eerder ingediende elektronische catalogus

15.12

Gebruik eerder ingediende elektronische catalogus

15.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is uit reeds ingediende elektronische catalogi de
nodige informatie te verzamelen om inschrijvingen op te stellen die aan de vereisten
van de betrokken opdracht aangepast zijn, gebruikt de aanbesteder de methode
zoals vermeld in de artikelen 15.12.2 en 15.12.3.

15.12.1

Indien de aanbesteder voornemens is uit reeds ingediende elektronische catalogi de
nodige informatie te verzamelen om inschrijvingen op te stellen die aan de vereisten
van de betrokken opdracht aangepast zijn, gebruikt de aanbesteder de methode
zoals vermeld in de artikelen 15.12.2 en 15.12.3.

15.12.2

De aanbesteder deelt aan de inschrijvers de datum en het tijdstip mee waarop hij
voornemens is de nodige informatie te verzamelen voor het opstellen van nieuwe
inschrijvingen die aan de eisen van de betrokken opdracht aangepast zijn en geeft
inschrijvers de mogelijkheid om het zodanig verzamelen van informatie te weigeren.
De aanbesteder voorziet in een toereikende termijn tussen deze mededeling en het
daadwerkelijk verzamelen van de informatie.

15.12.2

De aanbesteder deelt aan de inschrijvers de datum en het tijdstip mee waarop hij
voornemens is de nodige informatie te verzamelen voor het opstellen van nieuwe
inschrijvingen die aan de eisen van de betrokken opdracht aangepast zijn en geeft
inschrijvers de mogelijkheid om het zodanig verzamelen van informatie te weigeren.
De aanbesteder voorziet in een toereikende termijn tussen deze mededeling en het
daadwerkelijk verzamelen van de informatie.

15.12.3

Indien een inschrijver instemt met het verzamelen van informatie als bedoeld in
artikel 15.12.2:
a. legt de aanbesteder de verzamelde informatie voor de gunning van de
opdracht voor aan de betrokken inschrijver,
b. stelt de aanbesteder de betrokken inschrijver in de gelegenheid om te
bevestigen of te betwisten dat de aldus opgestelde inschrijving geen
materiële fouten bevat en
c. voorziet de aanbesteder in een toereikende termijn tussen de voorlegging
als bedoeld in onderdeel a en de gunning van de opdracht.

15.12.3

Indien een inschrijver instemt met het verzamelen van informatie als bedoeld in
artikel 15.12.2:
a. legt de aanbesteder de verzamelde informatie voor de gunning van de
opdracht voor aan de betrokken inschrijver,
b. stelt de aanbesteder de betrokken inschrijver in de gelegenheid om te
bevestigen of te betwisten dat de aldus opgestelde inschrijving geen
materiële fouten bevat en
c. voorziet de aanbesteder in een toereikende termijn tussen de voorlegging
als bedoeld in onderdeel a en de gunning van de opdracht.

ARW 2016 | mei 2016 | 434

15.12.4

Wanneer een gegadigde in kennis is gesteld van het voornemen van de aanbesteder
om inschrijvingen op te stellen met gebruikmaking van de methode, zoals vermeld in
de artikelen 15.12.2 en 15.12.3, vult de gegadigde de elektronische catalogus aan.

15.12.4

Wanneer een gegadigde in kennis is gesteld van het voornemen van de aanbesteder
om inschrijvingen op te stellen met gebruikmaking van de methode, zoals vermeld in
de artikelen 15.12.2 en 15.12.3, vult de gegadigde de elektronische catalogus aan.

15.13

Inschrijving

15.13

Inschrijving

15.13.1

Bij de Europese aanbesteding geschiedt de inschrijving met behulp van
elektronische middelen, tenzij sprake is van de volgende gevallen:
a. wegens de gespecialiseerde aard van de aanbesteding zijn voor het gebruik
van elektronische communicatiemiddelen niet algemeen beschikbare
gespecialiseerde instrumenten, middelen of bestandsformaten nodig;
b. de applicaties voor ondersteuning van de bestandsformaten die geschikt
zijn voor de omschrijving van de inschrijvingen gebruiken bestandsformaten
die niet door andere open of algemeen beschikbare toepassingen kunnen
worden verwerkt, of zijn onderworpen aan een eigendomsgebonden
licentieregeling en kunnen niet door de aanbesteder als downloads of
gebruik op afstand beschikbaar worden gesteld;
c. voor het gebruik van elektronische communicatiemiddelen is
gespecialiseerde kantoorapparatuur nodig waarover de aanbesteder niet
beschikt;
d. de aanbesteder eist de indiening van fysieke of schaalmodellen die niet
langs elektronische weg kunnen worden verzonden.
e. vanwege een inbreuk op de beveiliging van die elektronische middelen;
f. voor de bescherming van de bijzonder gevoelige aard van de informatie is
een dermate hoog beschermingsniveau nodig dat dit niveau niet afdoende
kan worden verzekerd via elektronische instrumenten of middelen die
algemeen beschikbaar zijn voor ondernemers of die ondernemers via
alternatieve toegangsmiddelen ter beschikking kunnen worden gesteld.
In deze gevallen worden de betreffende delen van de inschrijving ingediend per post
of via een andere geschikte vervoerder, eventueel in combinatie met indiening langs
elektronische weg.
15.13.2

Elke inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is ondertekend
door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de

EU

15.13.2

Elke inschrijving dient te zijn voorzien van een inschrijvingsbiljet dat is ondertekend
door de inschrijver en dat ten minste de volgende gegevens bevat:
a. een korte aanduiding van de opdracht;
b. bij een natuurlijk persoon, de naam, voornaam en het volledige adres van
de inschrijver;
c. bij een rechtspersoon, de statutaire naam, het volledige vestigingsadres en,
indien beschikbaar, het KVK nummer;
d. in geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van
ondernemers, de bovenstaande gegevens van elk van de deelnemers aan
het samenwerkingsverband en de aanduiding van de ondernemer die
optreedt als gemachtigde om hen in alle zaken in het kader van de

ARW 2016 | mei 2016 | 435

aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te
vertegenwoordigen;
e. de inschrijvingssom in cijfers en in letters, in euro, de omzetbelasting daarin
niet begrepen;
f. de omzetbelasting in cijfers en letters, in euro;
g. de naam, voorletters en functie van de ondertekenaar;
h. de plaats en datum van ondertekening.
Door ondertekening verklaart de inschrijver dat de inschrijving wordt gedaan
overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 met
inachtneming van de bepalingen en de gegevens zoals deze zijn omschreven in de
voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken.

15.13.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de inschrijving
betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in percelen, op
welk perceel of op welke combinatie van percelen.

15.13.3

De inschrijver vermeldt op het inschrijvingsbiljet op welke opdracht de inschrijving
betrekking heeft, alsmede, in geval van verdeling van de opdracht in percelen, op
welk perceel of op welke combinatie van percelen.

15.13.4

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

15.13.4

De aanbesteder bewaart de inschrijvingen op een plaats die slechts voor bevoegden
toegankelijk is.

15.13.5

Een inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens die
nodig zijn voor de beoordeling van de inschrijving uiterlijk op het uiterste tijdstip voor
de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen.

15.13.5

Een inschrijving is slechts geldig indien het inschrijvingsbiljet en alle gegevens die
nodig zijn voor de beoordeling van de inschrijving uiterlijk op het uiterste tijdstip voor
de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen.

15.13.6

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst van
de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is niet
verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

15.13.6

Een inschrijver kan door middel van een duidelijke, ondertekende verklaring,
waarmee op dezelfde wijze dient te worden gehandeld als met de inschrijving, zijn
inschrijving intrekken. Deze verklaring moet voor het tijdstip voor de ontvangst van
de inschrijvingen door de aanbesteder zijn ontvangen. De aanbesteder is niet
verplicht de ingetrokken inschrijving te retourneren.

15.14

Gezamenlijke inschrijving

15.14

Gezamenlijke inschrijving

15.14.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

15.14.1

De aanbesteder verlangt voor de indiening van een inschrijving van een
samenwerkingsverband van ondernemers niet dat het een bepaalde rechtsvorm
heeft. De aanbesteder kan van het samenwerkingsverband waaraan de opdracht
wordt verleend, eisen dat het een bepaalde rechtsvorm aanneemt, mits dit voor de
goede uitvoering van de opdracht nodig is.

15.14.2

Tenzij de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving anders bepaalt, zijn twee of
meer ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de
nakoming van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

15.14.2

Tenzij de aanbesteder in de uitnodiging tot inschrijving anders bepaalt, zijn twee of
meer ondernemers die gezamenlijk inschrijven hoofdelijk aansprakelijk voor de
nakoming van alle uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen.

15.15

Inlichtingen over eventuele onderaanneming

15.15

Inlichtingen over eventuele onderaanneming
ARW 2016 | mei 2016 | 436

15.15.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn inschrijving aan te geven welk gedeelte van de
opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

15.15.1

In de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken kan de aanbesteder een
inschrijver verzoeken om in zijn inschrijving aan te geven welk gedeelte van de
opdracht hij voornemens is aan derden in onderaanneming te geven en welke
onderaannemers hij voorstelt. De inschrijver blijft verantwoordelijk en aansprakelijk
voor de uitvoering van de opdracht.

15.15.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

15.15.2

In het geval van een opdracht voor werken en in het geval van een opdracht voor
diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten
worden verleend, verlangt de aanbesteder van de hoofdaannemer dat hij hem na de
verlening van de opdracht en ten laatste wanneer met de uitvoering van de opdracht
wordt begonnen, de volgende gegevens verstrekt, voor zover deze op dat moment
bekend zijn:
a. de naam,
b. de contactgegevens, en
c. de wettelijke vertegenwoordigers van zijn onderaannemers die bij de
uitvoering van de werken of het verrichten van de diensten betrokken zijn.

15.15.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 15.15.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 15.15.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

15.15.3

De aanbesteder verlangt van de hoofdaannemer dat hij hem in kennis stelt van:
a. alle wijzigingen in de gegevens als bedoeld in artikel 15.15.2 tijdens de
uitvoering van de opdracht, en
b. de gegevens als bedoeld in artikel 15.15.2 van nieuwe onderaannemers die
de hoofdaannemer bij de uitvoering van de werken of de verlening van de
diensten zal betrekken.

15.15.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 15.15.2 en 15.15.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

15.15.4

De aanbesteder kan de verplichtingen als bedoeld in de artikelen 15.15.2 en 15.15.3
uitbreiden tot:
a. opdrachten voor leveringen;
b. opdrachten voor diensten andere dan die welke ter plaatse onder
rechtstreeks toezicht van de aanbesteder moeten worden verleend;
c. bij opdrachten voor werken of diensten betrokken leveranciers;
d. onderaannemers van de onderaannemers van de hoofdaannemer of
verderop in de keten van onderaannemers.

15.15.5

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:

15.15.5

Indien de aanbesteder wil controleren of een grond voor uitsluiting van een
onderaannemer bestaat:
a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van de opdracht
verlangen dat de hoofdaannemer een eigen verklaring overlegt van de
onderaannemers die hij voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b. draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat
de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen

a. kan de aanbesteder voorafgaand aan de verlening van
de opdracht verlangen dat de hoofdaannemer een eigen
verklaring overlegt van de onderaannemers die hij
voornemens is bij de uitvoering van de opdracht te
betrekken;
b.

draagt de aanbesteder er zorg voor dat de overeenkomst er in voorziet dat

ARW 2016 | mei 2016 | 437

c.

d.

de hoofdaannemer tot vervanging van de onderaannemer overgaat over wie
in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in de artikelen
14.8.1 tot en met 14.8.5 bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 14.8.7
bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

c.

d.

14.8.1 tot en met 14.8.5 bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer overgaat tot vervanging van de onderaannemer over
wie in het onderzoek een grond voor uitsluiting als bedoeld in artikel 14.8.7
bekend is geworden;
kan de aanbesteder er zorg voor dragen dat de overeenkomst er in voorziet
dat de hoofdaannemer eigen verklaringen, certificaten of andere
ondersteunende documenten van de onderaannemers overlegt.

15.16

Termijn van gestanddoening

15.16

Termijn van gestanddoening

15.16.1

De inschrijver moet zijn inschrijving gestand doen gedurende 30 dagen na de dag
waarop de uiterste termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken of, in
voorkomend geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de
aankondiging of de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere
termijn is gesteld.

15.16.1

De inschrijver moet zijn inschrijving gestand doen gedurende 30 dagen na de dag
waarop de uiterste termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken of, in
voorkomend geval, de dag waarop de elektronische veiling is afgesloten, tenzij in de
aankondiging of de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken een andere
termijn is gesteld.

15.16.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

15.16.2

De aanbesteder kan verzoeken de termijn van gestanddoening te verlengen. Het
verzoek tot verlenging van de termijn van gestanddoening wordt niet gedaan aan de
inschrijver die naar het oordeel van de aanbesteder zeer waarschijnlijk niet in
aanmerking komt voor de opdracht. De inschrijver kan aan een zodanig verzoek
geen recht op de opdracht ontlenen.

15.17

Opening van de inschrijvingen

15.17

Opening van de inschrijvingen

15.17.1

De aanbesteder opent de inschrijvingen niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken.

15.17.1

De aanbesteder opent de inschrijvingen niet voor het tijdstip waarop de uiterste
termijn voor het indienen van de inschrijvingen is verstreken.

15.17.2

Van het openen van de inschrijvingen wordt proces-verbaal opgemaakt. Het procesverbaal van opening van de inschrijvingen bevat ten minste de volgende gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de inschrijvingen;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
e. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
f. de naam, functie en handtekening van degene die de inschrijvingen heeft
geopend;
g. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

15.17.2

Van het openen van de inschrijvingen wordt proces-verbaal opgemaakt. Het procesverbaal van opening van de inschrijvingen bevat ten minste de volgende gegevens:
a. de plaats en de datum van het openen van de inschrijvingen;
b. een korte aanduiding van de opdracht;
c. de namen en de adressen van de inschrijvers;
d. bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs, de
inschrijvingssommen, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
e. eventuele in het oog springende onregelmatigheden in de inschrijvingen;
f. de naam, functie en handtekening van degene die de inschrijvingen heeft
geopend;
g. de plaats en de datum van ondertekening van het proces-verbaal.

15.17.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,

15.17.3

Indien bedragen in cijfers en in letters niet overeenkomen, geldt het bedrag in letters,
ARW 2016 | mei 2016 | 438

tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

tenzij uit de inschrijving klaarblijkelijk is af te leiden dat het bedrag in cijfers heeft te
gelden.

15.17.4

Het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen wordt uiterlijk 2 werkdagen na
de datum van opening van de inschrijvingen naar de inschrijvers verzonden.

15.17.4

Het proces-verbaal van opening van de inschrijvingen wordt uiterlijk 2 werkdagen na
de datum van opening van de inschrijvingen naar de inschrijvers verzonden.

15.18

Ongeldigheid van de inschrijving

15.18

Ongeldigheid van de inschrijving

15.18.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken, is ongeldig.

15.18.1

Een inschrijving die niet voldoet aan de eisen gesteld in dit reglement, de
aankondiging en de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken, is ongeldig.

15.18.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

15.18.2

Een inschrijving waaraan voorwaarden zijn verbonden, is ongeldig.

15.18.3

De inschrijver dient, indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, bij de
inschrijving een verklaring over te leggen dat de inschrijving niet tot stand is
gekomen onder invloed van een overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het
Nederlandse of Europese mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het
in Deel II opgenomen Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter
zake de inschrijver rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

15.18.3

De inschrijver dient, indien de aanbesteder dat heeft voorgeschreven, bij de
inschrijving een verklaring over te leggen dat de inschrijving niet tot stand is
gekomen onder invloed van een overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het
Nederlandse of Europese mededingingsrecht. Deze verklaring, ingericht volgens het
in Deel II opgenomen Model K, dient ondertekend te zijn door een bestuurder die ter
zake de inschrijver rechtsgeldig vertegenwoordigt. In het geval de inschrijver een
samenwerkingsverband van ondernemers is, verstrekt de inschrijver een dergelijke
verklaring van een bestuurder van iedere ondernemer. De inschrijving is ongeldig
indien een vereiste verklaring ontbreekt of niet naar waarheid is ingevuld.

15.19

Verduidelijking van de inschrijving

15.19

Verduidelijking van de inschrijving

15.19.1

De aanbesteder kan bij de Europese aanbesteding inschrijvers verzoeken om de
inhoud van de inschrijving te verduidelijken of aan te vullen, voor zover dit niet strijdig
is met de beginselen van het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met inschrijvers
over fundamentele punten van de opdracht, met name over de prijzen, zijn niet
toegestaan als daardoor de mededinging vervalst zou worden of discriminatie zou
ontstaan.
15.19.2

Bij de nationale aanbesteding kunnen op verzoek van de aanbesteder besprekingen
met inschrijvers plaatsvinden met het oog op een verduidelijking van de inhoud van
hun inschrijving en van de eisen van de aanbesteder, voor zover dit niet strijdig is
met de uitgangspunten van het aanbestedingsrecht. Onderhandelingen met
inschrijvers over fundamentele punten van de opdracht, met name over de prijzen,
zijn niet toegestaan als daardoor de mededinging vervalst zou worden of
discriminatie zou ontstaan.

EU

NL

15.20

Abnormaal lage inschrijving

15.20

Abnormaal lage inschrijving
ARW 2016 | mei 2016 | 439

15.20.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

15.20.1

Indien een inschrijving is gedaan die in verhouding tot de te verrichten opdracht
abnormaal laag lijkt, verzoekt de aanbesteder schriftelijk om een toelichting op de
voorgestelde prijs of kosten van de inschrijving. De aanbesteder onderzoekt in
overleg met de inschrijver de verstrekte informatie.

15.20.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
e. de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
f. het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 15.15.

15.20.2

De verduidelijkingen kunnen onder meer verband houden met:
a. de doelmatigheid van het bouwproces, van het productieproces van de
producten of van de dienstverlening,
b. de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige
omstandigheden waarvan de inschrijver bij de uitvoering van de werken, de
levering van de producten of het verlenen van de diensten kan profiteren,
c. de originaliteit van de door de inschrijver voorgestelde werken, leveringen of
diensten,
d. het vervullen van de verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale recht
of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X van
richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal
en arbeidsrecht,
e. de ontvangst van staatssteun door de inschrijver, en
f. het vervullen van de verplichtingen als bedoeld in artikel 15.15.

15.20.3

15.20.3 Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
Indien de aanbesteder constateert dat een inschrijving abnormaal laag is omdat de
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
inschrijver staatssteun heeft gekregen, kan de inschrijving uitsluitend op enkel die
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
grond, en na overleg met de inschrijver, worden afgewezen, indien de inschrijver
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
desgevraagd niet binnen een door de aanbesteder bepaalde voldoende lange termijn
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
kan aantonen dat de betrokken steun niet in strijd met artikel 107 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.
betreffende de werking van de Europese Unie is toegekend.

15.20.4

Bij de Europese aanbesteding stelt de aanbesteder die in een situatie als bedoeld in
artikel 15.20.3 een inschrijving afwijst, de Europese Commissie daarvan in kennis.

EU
15.20.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 15.20.2 bedoelde
elementen.

15.20.5

De aanbesteder kan een inschrijving uitsluitend afwijzen indien het lage niveau van
de voorgestelde prijzen of kosten niet genoegzaam wordt gestaafd door het
verstrekte bewijsmateriaal, rekening houdend met de in artikel 15.20.2 bedoelde
elementen.

15.20.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

15.20.6

De aanbesteder wijst een inschrijving af indien hij heeft vastgesteld dat de
inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de verplichtingen op het
gebied van het milieu- sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de
Europese Unie, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde
van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal
milieu-, sociaal en arbeidsrecht.

ARW 2016 | mei 2016 | 440

15.21

Elektronische veiling

15.21

Elektronische veiling

15.21.1

De aanbesteder kan de gunningsbeslissing vooraf laten gaan door een elektronische
veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken,
met name de technische specificaties, nauwkeurig is opgesteld.

15.21.1

De aanbesteder kan de gunningsbeslissing vooraf laten gaan door een elektronische
veiling, indien de inhoud van de voor inschrijving relevante aanbestedingsstukken,
met name de technische specificaties, nauwkeurig is opgesteld.

15.21.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

15.21.2

Een elektronische veiling is niet toegestaan bij werken of diensten die intellectuele
prestaties tot voorwerp van de opdracht hebben.

15.21.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

15.21.3

Indien de aanbesteder de gunningsbeslissing vooraf laat gaan door een
elektronische veiling, verricht hij een eerste, volledige beoordeling van de
inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria en de weging daarvan, zoals die
zijn vastgesteld.

15.21.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke inschrijving
hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden uitgenodigd tot
deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe waarden in te
dienen. Een inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze wordt ingediend door een inschrijver:
1. die de aanbesteder niet moet of wil uitsluiten, en
2. die voldoet aan de door de aanbesteder gestelde geschiktheidseisen,
b. deze voldoet aan de technische specificaties,
c. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
d. deze tijdig is ingediend,
e. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
f. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,
g. deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
h. deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

15.21.4

De aanbesteder waarborgt dat alle inschrijvers die een ontvankelijke inschrijving
hebben gedaan, tegelijkertijd langs elektronische weg worden uitgenodigd tot
deelneming aan de elektronische veiling om nieuwe prijzen of nieuwe waarden in te
dienen. Een inschrijving is ontvankelijk indien:
a. deze wordt ingediend door een inschrijver:
1. die de aanbesteder niet moet of wil uitsluiten, en
2. die voldoet aan de door de aanbesteder gestelde geschiktheidseisen,
b. deze voldoet aan de technische specificaties,
c. deze voldoet aan de vereisten in de aanbestedingsstukken,
d. deze tijdig is ingediend,
e. hierbij niet aantoonbaar sprake is van ongeoorloofde afspraken of corruptie,
f. deze niet door de aanbesteder als abnormaal laag is beoordeeld,
g. deze de prijs van het door de aanbesteder begrote bedrag, dat is
vastgesteld en gedocumenteerd voor de aanvang van de
aanbestedingsprocedure, niet overschrijdt, en
h. deze relevant is voor de opdracht, omdat de inschrijving, zonder ingrijpende
wijzigingen, kennelijk voorziet in de voor inschrijving relevante
aanbestedingsstukken omschreven behoeften en eisen van de
aanbesteder.

15.21.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

15.21.5

De aanbesteder waarborgt dat de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling alle relevante informatie bevat voor de individuele verbinding met het
gebruikte elektronische systeem en de datum en het tijdstip van de start van de
elektronische veiling preciseert.

15.21.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,

15.21.6

De aanbesteder verstrekt bij de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling ten minste de volgende informatie:
a. de elementen waarvan de waarden vallen onder de elektronische veiling,
ARW 2016 | mei 2016 | 441

b.
c.

d.
e.

f.

g.

voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in
voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een
bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;
of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 15.21.11;
relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

b.
c.

d.
e.

f.

g.

voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn, zodat ze kunnen worden
uitgedrukt in cijfers of procenten;
de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals
zij voortvloeien uit de specificaties van het voorwerp van de opdracht;
de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de
deelnemers aan de elektronische veiling zal worden gesteld en, in
voorkomend geval, het tijdstip waarop die informatie ter beschikking zal
worden gesteld;
relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling;
de voorwaarden waaronder de deelnemers aan de elektronische veiling een
bod kunnen doen en met name de minimumverschillen die in voorkomend
geval voor de biedingen vereist zijn;
of de aanbesteder tijdens de elektronische veiling ook andere informatie
betreffende door de andere deelnemers aan de elektronische veiling
ingediende prijzen of waarden meedeelt als bedoeld in artikel 15.21.11;
relevante informatie betreffende het gebruikte elektronische systeem en de
nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.

15.21.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

15.21.7

De aanbesteder kan de elektronische veiling in verschillende fasen laten verlopen.

15.21.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

15.21.8

De elektronische veiling kan op zijn vroegst 2 werkdagen na de verzenddatum van
de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling beginnen.

15.21.9

Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de
uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de inschrijving van de
betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

15.21.9

Indien de aanbesteder het gunningscriterium van de economisch meest voordelige
inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of op basis van de
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit hanteert, verstrekt hij bij de
uitnodiging tot deelneming aan de elektronische veiling:
a. het resultaat van de volledige beoordeling van de inschrijving van de
betreffende inschrijver, en
b. de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling de automatische
herklasseringen naar gelang van de ingediende nieuwe prijzen of nieuwe
waarden zal bepalen.

15.21.10 In de formule als bedoeld in artikel 15.21.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het

15.21.10 In de formule als bedoeld in artikel 15.21.9 onderdeel b verwerkt de aanbesteder het

gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend om de economisch meest
voordelige inschrijving te bepalen als bedoeld in artikel 15.4.11; daartoe moeten
eventuele marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden uitgedrukt.
15.21.11

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan
alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de

gewicht dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend om de economisch meest
voordelige inschrijving te bepalen als bedoeld in artikel 15.4.11; daartoe moeten
eventuele marges evenwel vooraf in een bepaalde waarde worden uitgedrukt.
15.21.11

Tijdens alle fasen van de elektronische veiling deelt de aanbesteder onverwijld aan
alle deelnemers aan de elektronische veiling ten minste de informatie mee die de
deelnemers aan de elektronische veiling de mogelijkheid biedt om op elk moment
hun respectieve klassering te kennen. Indien dat vooraf vermeld is, kan de

ARW 2016 | mei 2016 | 442

aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.
15.21.12 De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de

aanbesteder ook andere informatie betreffende door de andere deelnemers aan de
elektronische veiling ingediende prijzen of waarden meedelen.
15.21.12 De aanbesteder kan tevens op ieder ogenblik meedelen hoeveel deelnemers aan de

elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.

elektronische veiling aan de fase van de veiling deelnemen.

15.21.13 De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in

15.21.13 De aanbesteder deelt tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling in

geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.

geen geval de identiteit van de deelnemers aan de elektronische veiling mee.

15.21.14 De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische

15.21.14 De aanbesteder vermeldt in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische

veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.
15.21.15 Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de

veiling op welke manier hij de veiling sluit. De elektronische veiling kan slechts
sluiten in een of meer van de volgende gevallen:
a. bij het verstrijken van de datum en het tijdstip van sluiting;
b. bij het uitblijven van nieuwe prijzen of nieuwe waarden die beantwoorden
aan de vereisten betreffende de minimumverschillen. In dit geval preciseert
de aanbesteder in de uitnodiging tot deelneming aan de elektronische
veiling de termijn die hij na ontvangst van het laatste bod in acht zal nemen
alvorens de veiling te sluiten;
c. indien alle fasen van de elektronische veiling die vooraf zijn vermeld,
afgehandeld zijn. In dit geval vermeldt de aanbesteder in de uitnodiging tot
deelneming aan de elektronische veiling het tijdschema voor elk van de
fasen van de veiling.
15.21.15 Na de sluiting van de elektronische veiling neemt de aanbesteder de

gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 15.22 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

15.22

Gunningsbeslissing

De aanbesteder legt inschrijvingen van inschrijvers waarop een uitsluitingsgrond van
toepassing is terzijde.
15.22.2 De aanbesteder toetst de inschrijvingen aan de door hem in de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatieeisen en beoordeelt de inschrijvingen op grond van het vastgestelde
gunningscriterium. De aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de
juistheid van de door de inschrijvers verstrekte informatie en bewijsmiddelen.

gunningsbeslissing overeenkomstig artikel 15.22 op basis van de resultaten van de
elektronische veiling.

15.22

Gunningsbeslissing

De aanbesteder legt inschrijvingen van inschrijvers waarop een uitsluitingsgrond van
toepassing is terzijde.
15.22.2 De aanbesteder toetst de inschrijvingen aan de door hem in de voor inschrijving
relevante aanbestedingsstukken gestelde normen, functionele eisen en prestatieeisen en beoordeelt de inschrijvingen op grond van het vastgestelde
gunningscriterium. De aanbesteder controleert in geval van twijfel effectief de
juistheid van de door de inschrijvers verstrekte informatie en bewijsmiddelen.

15.22.1

15.22.1

15.22.3

15.22.3 Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
Indien de inschrijvingen van twee of meer inschrijvers na toepassing van het
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
gunningscriterium als beste worden beoordeeld, bepaalt het lot ten gunste van wie
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van hen de gunningsbeslissing uitvalt. De betreffende inschrijvers worden er tijdig
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
van in kennis gesteld, dat een loting zal plaatsvinden en waar, wanneer en door wie
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
de loting zal worden gehouden. Zij zijn bevoegd daarbij in persoon of bij gemachtigde
tegenwoordig te zijn.
tegenwoordig te zijn.

ARW 2016 | mei 2016 | 443

15.22.4
NL

Indien bij de nationale aanbesteding de prijs van de meest gerede inschrijving hoger
is dan het door de aanbesteder begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd
voor de aanvang van de aanbestedingsprocedure, kan de aanbesteder deze
inschrijving als onaanvaardbaar aanmerken en de procedure vervolgen met de
mededingingsprocedure met onderhandeling of de procedure van de
concurrentiegerichte dialoog.

15.22.5

15.22.5 De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde ondernemers zo spoedig
De aanbesteder stelt de tot inschrijving uitgenodigde ondernemers zo spoedig
mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per fax of elektronisch bericht, in kennis
mogelijk gelijktijdig en schriftelijk, in elk geval per fax of elektronisch bericht, in kennis
van de beslissingen die zijn genomen op grond van de artikelen 15.22.1 tot en met
van de beslissingen die zijn genomen op grond van de artikelen 15.22.1 tot en met
15.22.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om de opdracht niet te verlenen.
15.22.3 en, in voorkomend geval, de beslissing om de opdracht niet te verlenen.
Deze mededeling bevat ten minste:
Deze mededeling bevat ten minste:
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
a. de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving,
b. de naam van de begunstigde, en
b. de naam van de begunstigde, en
c. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 15.6.5 en 15.6.9, de redenen
c. voor de gevallen als bedoeld in de artikelen 15.6.5 en 15.6.9, de redenen
voor zijn beslissing dat de inschrijving niet gelijkwaardig is aan of niet
voor zijn beslissing dat de inschrijving niet gelijkwaardig is aan of niet
voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
voldoet aan de functionele en prestatie-eisen.
In voorkomend geval bevat deze mededeling de redenen die er toe hebben geleid
In voorkomend geval bevat deze mededeling de redenen die er toe hebben geleid
dat de inschrijving terzijde is gelegd op grond van artikel 15.22.1.
dat de inschrijving terzijde is gelegd op grond van artikel 15.22.1.

15.22.6

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

15.22.7

15.22.7 De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
De aanbesteder deelt bepaalde gegevens betreffende de gunningsbeslissing niet
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
mee indien openbaarmaking van die gegevens:
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
a. met enig wettelijk voorschrift in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
b. met het openbaar belang in strijd zou zijn,
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
c. de rechtmatige commerciële belangen van ondernemers zou kunnen
schaden, of
schaden, of
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.
d. afbreuk aan de eerlijke mededinging tussen ondernemers zou kunnen doen.

15.23

Opdracht

15.23

Opdracht

15.23.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

15.23.1

De aanbesteder is niet verplicht de opdracht te verlenen.

15.23.2

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met

15.23.2

Voor de opdracht komen alleen inschrijvers in aanmerking die zowel op de dag van
inschrijving als op de dag van opdrachtverlening voldoen aan de eisen die in de
aankondiging en in de voor aanmelding en inschrijving relevante
aanbestedingsstukken zijn vermeld. De aanbesteder verzoekt de inschrijver aan wie
hij voornemens is de opdracht te verlenen de vereiste actuele bewijsmiddelen met

15.22.6

De mededeling van de aanbesteder van een gunningsbeslissing houdt geen
aanvaarding in als bedoeld in artikel 217, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek van een aanbod van een inschrijver.

ARW 2016 | mei 2016 | 444

betrekking tot de in de artikelen 14.8 en 14.10 tot en met 14.13 bedoelde gegevens
en bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver
verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt
niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan
verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover
de aanbesteder reeds beschikt.

betrekking tot de in de artikelen 14.8 en 14.10 tot en met 14.13 bedoelde gegevens
en bescheiden over te leggen. Hierbij kan de aanbesteder de betreffende inschrijver
verzoeken de bewijsmiddelen aan te vullen of toe te lichten. Het voorgaande geldt
niet voor bewijsmiddelen die de aanbesteder rechtstreeks en kosteloos kan
verkrijgen door raadpleging van een nationale databank in een lidstaat of waarover
de aanbesteder reeds beschikt.

15.23.3

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

15.23.3

Indien de aanbesteder de opdracht verleent, doet hij dit door middel van een
ondertekende schriftelijke mededeling.

15.23.4

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 15.23.3.

15.23.4

De datum van de opdracht is die van de verzending van de mededeling als bedoeld
in artikel 15.23.3.

15.24
Bekendmakingen over de gevolgde procedure
15.24.1 Binnen 30 dagen na de gunning van een afzonderlijke opdracht op basis van het

15.24
Bekendmakingen over de gevolgde procedure
15.24.1 Binnen 30 dagen na de gunning van een afzonderlijke opdracht op basis van het

dynamisch aankoopsysteem zendt een aanbesteder met behulp van het
elektronische systeem voor aanbestedingen een mededeling aan de Europese
Commissie van het resultaat van de procedure. De aanbesteder kan deze resultaten,
per kwartaal bundelen. Indien de aanbesteder daarvoor kiest zendt hij de
gebundelde resultaten binnen 30 dagen na het einde van elk kwartaal toe. De
aanbesteder gebruikt het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.

dynamisch aankoopsysteem zendt een aanbesteder met behulp van het
elektronische systeem voor aanbestedingen een mededeling aan de Europese
Commissie van het resultaat van de procedure. De aanbesteder kan deze resultaten,
per kwartaal bundelen. Indien de aanbesteder daarvoor kiest zendt hij de
gebundelde resultaten binnen 30 dagen na het einde van elk kwartaal toe. De
aanbesteder gebruikt het daartoe door middel van het elektronische systeem voor
aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier Aankondiging van een gegunde
opdracht.

15.25

Geschillen

15.25

Geschillen

15.25.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

15.25.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 445

16

Concessieprocedure

16

Concessieprocedure

16.1

Omschrijving

16.1

Omschrijving

16.1.1

Een aanbesteding volgens de concessieprocedure is een aanbesteding met als
onderwerp een concessieopdracht voor werken of een concessieopdracht voor
diensten, waaraan alle ondernemers naar aanleiding van een aankondiging een
aanvraag of inschrijving kunnen indienen en waarbij de aanbesteder eventueel door
onderhandelingen met hen de voorwaarden van de opdracht vaststelt.

16.1.1

Een aanbesteding volgens de concessieprocedure is een aanbesteding met als
onderwerp een concessieopdracht voor werken of een concessieopdracht voor
diensten, waaraan alle ondernemers naar aanleiding van een aankondiging een
aanvraag of inschrijving kunnen indienen en waarbij de aanbesteder eventueel door
onderhandelingen met hen de voorwaarden van de opdracht vaststelt.

16.2

Algemene bepalingen

16.2

Algemene bepalingen

16.2.1

16.2.1
De aanbesteder kan voor het plaatsen van concessieopdrachten:
a. de openbare procedure, de niet-openbare procedure of de
mededingingsprocedure met onderhandeling toepassen met inachtneming
van de artikelen 16.2.2 tot en met 16.2.9,
b. als een aankondiging volgens het bepaalde in de artikelen 16.2.4 en 16.2.6
niet verplicht is, de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging
toepassen met inachtneming van de artikelen 16.2.7 en 16.2.9, of
c. een procedure inrichten met inachtneming van deel 1, deel 2a en deel 4 van
de Aanbestedingswet.

De aanbesteder kan voor het plaatsen van concessieopdrachten:
a. de openbare procedure, de niet-openbare procedure of de
mededingingsprocedure met onderhandeling toepassen met inachtneming
van artikel 16.2.2 tot en met 16.2.9,
b. als een aankondiging volgens het bepaalde in de artikel 16.2.4 en 16.2.6
niet verplicht is, de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging
toepassen met inachtneming van de artikelen 16.2.7 en 16.2.9, of
c. een procedure inrichten met inachtneming van deel 1, deel 2a en deel 4 van
de Aanbestedingswet.

ARW 2016 | mei 2016 | 446

16.2.2

De aanbesteder kan bij toepassing van de niet-openbare procedure en de
mededingingsprocedure met onderhandeling bepalen dat een verzoek tot
deelneming vergezeld kan of moet gaan van een inschrijving.

16.2.2

De aanbesteder kan bij toepassing van de niet-openbare procedure en de
mededingingsprocedure met onderhandeling bepalen dat een verzoek tot
deelneming vergezeld kan of moet gaan van een inschrijving.

16.2.3

De aanbesteder gebruikt voor een vooraankondiging en een aankondiging het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Sociale en andere specifieke diensten –
concessieovereenkomsten respectievelijk Aankondiging van een
concessieovereenkomst.

16.2.3

De aanbesteder gebruikt voor een vooraankondiging en een aankondiging het
daartoe door middel van het elektronische systeem voor aanbestedingen
beschikbaar gestelde formulier Sociale en andere specifieke diensten –
concessieovereenkomsten respectievelijk Aankondiging van een
concessieovereenkomst.

16.2.4

Een aankondiging is niet verplicht indien de concessieopdracht betrekking heeft op
sociale en andere specifieke diensten of indien het werk of de dienst alleen door een
bepaalde ondernemer kan worden verricht omdat:
a. de concessieopdracht als doel heeft het vervaardigen of verwerven van een
uniek kunstwerk of een unieke artistieke prestatie,
b. mededinging om technische redenen ontbreekt, of
c. uitsluitende rechten, met inbegrip van intellectuele-eigendomsrechten,
moeten worden beschermd.

16.2.4

Een aankondiging is niet verplicht indien de concessieopdracht betrekking heeft op
sociale en andere specifieke diensten of indien het werk of de dienst alleen door een
bepaalde ondernemer kan worden verricht omdat:
a. de concessieopdracht als doel heeft het vervaardigen of verwerven van een
uniek kunstwerk of een unieke artistieke prestatie,
b. mededinging om technische redenen ontbreekt, of
c. uitsluitende rechten, met inbegrip van intellectuele-eigendomsrechten,
moeten worden beschermd.

16.2.5

Artikel 16.2.4 onderdelen b en c is uitsluitend van toepassing indien er geen redelijk
alternatief of substituut bestaat en het ontbreken van mededinging niet het gevolg is
van een kunstmatige beperking van de voorwaarden van de concessiegunning.

16.2.5

Artikel 16.2.4 onderdelen b en c is uitsluitend van toepassing indien er geen redelijk
alternatief of substituut bestaat en het ontbreken van mededinging niet het gevolg is
van een kunstmatige beperking van de voorwaarden van de concessiegunning.

16.2.6

De aanbesteder behoeft niet een nieuwe aankondiging bekend te maken indien er
als reactie op een eerdere aanbestedingsprocedure geen verzoeken tot deelneming,
inschrijvingen, geschikte verzoeken tot deelneming of geschikte inschrijvingen zijn
ingediend, mits de initiële voorwaarden van de concessieopdracht niet wezenlijk
worden gewijzigd en naar de Europese Commissie een verslag wordt verzonden
indien zij daarom verzoekt.

16.2.6

De aanbesteder behoeft niet een nieuwe aankondiging bekend te maken indien er
als reactie op een eerdere aanbestedingsprocedure geen verzoeken tot deelneming,
inschrijvingen, geschikte verzoeken tot deelneming of geschikte inschrijvingen zijn
ingediend, mits de initiële voorwaarden van de concessieopdracht niet wezenlijk
worden gewijzigd en naar de Europese Commissie een verslag wordt verzonden
indien zij daarom verzoekt.

16.2.7

Een inschrijving wordt ongeschikt bevonden indien zij niet relevant is voor de
concessieopdracht, omdat zij, zonder ingrijpende wijzigingen, klaarblijkelijk niet
voorziet in de behoeften en eisen van de aanbesteder zoals omschreven in de
aanbestedingsstukken.
Een verzoek tot deelneming wordt ongeschikt bevonden indien:
a. de betrokken gegadigde, kan of moet worden uitgesloten, of niet voldoet
aan de door de aanbesteder bepaalde geschiktheidseisen en
selectiecriteria;
b. het verzoek tot deelneming een inschrijving bevat die ongeschikt is.

16.2.7

Een inschrijving wordt ongeschikt bevonden indien zij niet relevant is voor de
concessieopdracht, omdat zij, zonder ingrijpende wijzigingen, klaarblijkelijk niet
voorziet in de behoeften en eisen van de aanbesteder zoals omschreven in de
aanbestedingsstukken.
Een verzoek tot deelneming wordt ongeschikt bevonden indien:
a. de betrokken gegadigde, kan of moet worden uitgesloten, of niet voldoet
aan de door de aanbesteder bepaalde geschiktheidseisen en
selectiecriteria;
b. het verzoek tot deelneming een inschrijving bevat die ongeschikt is.

16.2.8

De termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming, al dan niet met
inschrijvingen, bedraagt minimaal 30 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van

16.2.8

De termijn voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming, al dan niet met
inschrijvingen, bedraagt minimaal 30 dagen, te rekenen vanaf de verzenddatum van

ARW 2016 | mei 2016 | 447

de aankondiging.

de aankondiging.

NL

Indien bij de nationale aanbesteding de waarde van een concessieopdracht op het
tijdstip van de gunning meer dan 20% hoger is dan het bij aanvang van de
aanbesteding geraamde bedrag, waardoor de waarde hoger is dan de Europese
drempelwaarde voor concessieopdrachten, moet de aanbesteder de nationale
procedure staken en een Europese aanbesteding toepassen.

16.2.9

16.3

Geschillen

16.3

Geschillen

16.3.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

16.3.1

Ieder geschil tussen de bij de procedure betrokkenen dat ontstaat naar aanleiding
van de procedure waarop dit reglement van toepassing is verklaard, zal, tenzij
anders nader door de betrokkenen wordt overeengekomen, worden voorgelegd aan
de burgerlijke rechter.

ARW 2016 | mei 2016 | 448

17

Wijziging van opdrachten

17.1

Algemeen

17.1.1

Een wijziging van een opdracht tijdens de looptijd ervan kan uitsluitend zonder
nieuwe aanbestedingsprocedure plaatsvinden in de in dit hoofdstuk bedoelde
gevallen.

17.2

Wijziging van beperkte omvang

17.2.1

Een opdracht kan zonder nieuwe aanbestedingsprocedure worden gewijzigd indien:
a. het bedrag waarmee de wijziging gepaard gaat lager is dan:
1. het toepasselijke bedrag als bedoeld in artikel 4 van richtlijn
2014/24/EU, en
2. 10% van de waarde van de oorspronkelijke opdracht voor leveringen
en diensten of 15% van de waarde van de oorspronkelijke opdracht
voor werken, en
b. de wijziging de algemene aard van de opdracht niet wijzigt.

17.2.2

Indien opeenvolgende wijzigingen van een opdracht worden doorgevoerd, wordt de
waarde beoordeeld op basis van de netto cumulatieve waarde van die
opeenvolgende wijzigingen.

ARW 2016 | mei 2016 | 449

17.2.3

Indien een opdracht een indexeringsclausule bevat, wordt voor de berekening van de
waarde van de oorspronkelijke opdracht de geactualiseerde waarde als
referentiewaarde gehanteerd.

17.3

Wijziging op grond van herzieningsclausules

17.2.1

Een opdracht kan zonder nieuwe aanbestedingsprocedure worden gewijzigd indien
de wijziging, ongeacht de geldelijke waarde ervan, in de oorspronkelijke
aanbestedingsstukken is opgenomen in duidelijke, nauwkeurige en ondubbelzinnige
herzieningsclausules, waaronder prijsherzieningsclausules of opties.

17.3.2

Herzieningsclausules:
a. omschrijven de omvang en de aard van mogelijke wijzigingen of opties,
b. omschrijven de voorwaarden waaronder deze kunnen worden gebruikt, en
c. voorzien niet in wijzigingen of opties die de algemene aard van de opdracht
kunnen veranderen.

17.4

Noodzakelijke aanvullingen

17.4.1

Een opdracht kan zonder nieuwe aanbestedingsprocedure worden gewijzigd indien:
a. door de oorspronkelijke opdrachtnemer te verrichten aanvullende werken,
diensten of leveringen noodzakelijk zijn geworden,
b. deze aanvullende werken, diensten of leveringen niet in de oorspronkelijke
aanbestedingsstukken waren opgenomen,
c. een verandering van opdrachtnemer:
1. niet mogelijk is om economische of technische redenen, en
2. tot aanzienlijk ongemak of aanzienlijke kostenstijgingen zou leiden voor
de aanbesteder, en
d. de verhoging van de prijs niet meer bedraagt dan 50% van de waarde van
de oorspronkelijke opdracht.

17.4.2

Indien een opdracht een indexeringsclausule bevat, wordt voor de berekening van de
prijs als bedoeld in artikel 17.4.1, onderdeel d, de geactualiseerde prijs als
referentiewaarde gehanteerd.

17.4.3

Indien opeenvolgende wijzigingen van een opdracht worden doorgevoerd, geldt de
beperking van artikel 17.4.1, onderdeel d, voor de waarde van elke wijziging.

17.4.4

De aanbesteder voert geen opeenvolgende wijzigingen van een opdracht door met
het oogmerk zich te onttrekken aan de voor de aanbesteder geldende
aanbestedingsplicht.

ARW 2016 | mei 2016 | 450

17.4.5

De aanbesteder maakt een wijziging van een opdracht die voldoet aan de
voorwaarden als bedoeld in artikel 17.4.1 bekend door een aankondiging hiervan op
het elektronische systeem voor aanbestedingen, door middel van het via het
elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier
Aankondiging van een wijziging.

17.5

Wijziging door onvoorziene omstandigheden

17.5.1

Een opdracht kan zonder nieuwe aanbestedingsprocedure worden gewijzigd indien:
a. de behoefte aan wijziging het gevolg is van omstandigheden die een
zorgvuldige aanbesteder niet kon voorzien,
b. de wijziging geen verandering in de algemene aard van de opdracht
meebrengt, en
c. de verhoging van de prijs niet meer bedraagt dan 50% van de waarde van
de oorspronkelijke opdracht.

17.5.2

Indien een opdracht een indexeringsclausule bevat, wordt voor de berekening van de
prijs als bedoeld in artikel 17.5.1, onderdeel c, de geactualiseerde prijs als
referentiewaarde gehanteerd.

17.5.3

Indien opeenvolgende wijzigingen van een opdracht worden doorgevoerd, geldt de
beperking van artikel 17.5.1, onderdeel c, voor de waarde van elke wijziging.

17.5.4

De aanbesteder voert geen opeenvolgende wijzigingen van een opdracht door met
het oogmerk zich te onttrekken aan de voor de aanbesteder geldende
aanbestedingsplicht.

17.5.5

De aanbesteder maakt een wijziging van een opdracht die voldoet aan de
voorwaarden als bedoeld in artikel 17.5.1 bekend door een aankondiging hiervan op
het elektronische systeem voor aanbestedingen, door middel van het via het
elektronische systeem voor aanbestedingen beschikbaar gestelde formulier
Aankondiging van een wijziging.

17.6

Wijziging door vervanging van een opdrachtnemer

17.6.1

Een opdracht kan zonder nieuwe aanbestedingsprocedure worden gewijzigd indien
een nieuwe opdrachtnemer de opdrachtnemer aan wie de aanbesteder de opdracht
oorspronkelijk had gegund, vervangt ten gevolge van:
a. een ondubbelzinnige herzieningsclausule als bedoeld in artikel 17.3, of
b. rechtsopvolging onder algemene of bijzondere titel in de positie van de
aanvankelijke opdrachtnemer, ten gevolge van herstructurering van de
onderneming, waaronder door overname, fusie, acquisitie of insolventie,
door een andere ondernemer die voldoet aan de oorspronkelijk
ARW 2016 | mei 2016 | 451

vastgestelde geschiktheidseisen, mits dit geen andere wezenlijke
wijzigingen als bedoeld in artikel 17.7.3 in de opdracht meebrengt en dit niet
gebeurt met het oogmerk om zich te onttrekken aan de voor de aanbesteder
geldende aanbestedingsplicht.

17.7

Wezenlijke wijzigingen

17.7.1

Een opdracht kan zonder nieuwe aanbestedingsprocedure worden gewijzigd indien
de wijzigingen, ongeacht de waarde ervan, niet wezenlijk zijn.

17.7.2

Een wijziging van een opdracht is wezenlijk, indien de opdracht hierdoor materieel
verschilt van de oorspronkelijke opdracht.

17.7.3

Een wijziging van een opdracht is in ieder geval wezenlijk indien:
a. de wijziging voorziet in voorwaarden die, als zij deel van de oorspronkelijke
aanbestedingsprocedure hadden uitgemaakt, de toelating van andere dan
de oorspronkelijk geselecteerde gegadigden of de gunning van de opdracht
aan een andere inschrijver mogelijk zouden hebben gemaakt of bijkomende
deelnemers aan de aanbestedingsprocedure zouden hebben aangetrokken,
b. de wijziging het economische evenwicht van de opdracht ten gunste van de
opdrachtnemer verandert op een wijze die niet is voorzien in de
oorspronkelijke opdracht,
c. de wijziging leidt tot een aanzienlijke verruiming van het toepassingsgebied
van de opdracht, of
d. een nieuwe opdrachtnemer in de plaats is gekomen van de opdrachtnemer
aan wie de aanbesteder de opdracht oorspronkelijk had gegund in een
ander dan in artikel 17.6 bedoeld geval.

ARW 2016 | mei 2016 | 452

Deel II
Modellen

ARW 2016 | mei 2016 | 453

Modellen

Model G Inschrijvingsbiljet
De hierna te noemen inschrijver(s):
a. ____________________________ gevestigd te: ____________________________ nummer handelsregister ____________________________
b. ____________________________ gevestigd te: ____________________________ nummer handelsregister ____________________________
c. ____________________________ gevestigd te: ____________________________ nummer handelsregister ____________________________
(Bij een natuurlijk persoon naam en voornamen voluit, bij een rechtspersoon de statutaire naam; bij een natuurlijk persoon de woonplaats, bij een rechtspersoon de vestigingsplaats)
verklaart (verklaren) zich door ondertekening dezes bereid de opdracht voor:
______________________________ (aanduiding van de opdracht volgens de aanbestedingsstukken)
______________________________ (aanduiding van het perceel, de samengevoegde percelen of het geheel van de percelen waar het inschrijvingsbiljet betrekking op heeft)
uit te voeren voor een bedrag, de omzetbelasting daarin niet inbegrepen, van:
______________________________ euro (bedrag in cijfers) ______________________________ euro (bedrag in letters).
Het ter zake van de omzetbelasting verschuldigde bedrag bedraagt:
______________________________ euro (bedrag in cijfers) ______________________________ euro (bedrag in letters).
De door de inschrijver(s) op te geven verrekenprijzen, waarin geen bedragen voor omzetbelasting zijn begrepen, zijn vermeld op de hierbij gaande ondertekende staat (opnemen indien van
toepassing).
In geval van een inschrijving door een samenwerkingsverband van ondernemers wijzen de inschrijvers de hierboven onder a. genoemde inschrijver aan als gemachtigde om hen in alle
zaken in het kader van de aanbestedingsprocedure en de uitvoering van de opdracht te vertegenwoordigen.
De inschrijver(s) verklaart (verklaren) deze inschrijving te doen overeenkomstig de bepalingen van het Aanbestedingsreglement Werken 2016 en met inachtneming van de bepalingen en de
gegevens zoals deze zijn omschreven in de aanbestedingsstukken.
Gedaan op ____________________________ (datum), te ___________________________________ (plaats).
De inschrijver(s)
a. ______________________________ (handtekening) ______________________________ (naam) ______________________________ (functie)
b. ______________________________ (handtekening) ______________________________ (naam) ______________________________ (functie)
c. ______________________________ (handtekening) ______________________________ (naam) ______________________________ (functie)

ARW 2016 | mei 2016 | 454

Model H Proces-verbaal van opening van de inschrijvingen
Op _____________________ (datum) , te _____________________ (plaats) is door ______________________ (naam aanbesteder)
overgegaan tot het openen van de inschrijvingen ten behoeve van de aanbesteding van:
________________________________________________________ (aanduiding van de opdracht overeenkomstig de aanbestedingsstukken).
Bij de aanbesteding overeenkomstig de _______________________ procedure (de naam van de gevolgde procedure van het ARW 2016)
is van de ingekomen inschrijvingen de onderstaande staat opgemaakt (1).
Naam en vestigingsplaats inschrijver

Perceel, percelen of totaal

Inschrijvingssommen (excl. btw)

(2)

Bijzonderheden

Opgemaakt op _____________________ (datum) , te ___________________________________ (plaats) ,
_____________________ , _____________________
(naam en functie van degene die de inschrijvingen heeft geopend)
__________________________________
(handtekening van degene die de inschrijvingen heeft geopend)
Toelichting:
1. Indien daaraan behoefte bestaat, kan meer dan één staat worden opgemaakt, in welk geval het aantal staten in het proces-verbaal moet worden vermeld.
2. Bij toepassing van het gunningscriterium van de laagste prijs en de laagste kosten de inschrijvingssommen vermelden (btw = Belasting toegevoegde waarde).
ARW 2016 | mei 2016 | 455

Model K Verklaring bestuurder omtrent rechtmatigheid inschrijving
Ondergetekende verklaart dat de onderhavige inschrijving ten behoeve van
________________________________________________________
(aanduiding opdracht overeenkomstig de aanbestedingsstukken)
niet tot stand is gekomen onder invloed van een overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met het Nederlandse of Europese mededingingsrecht.
Aldus naar waarheid opgemaakt
op ______________ (datum) te ________________________ (plaats)
door _______________________________________________ (naam en voorletters)
als bestuurder van _______________________________________________ (naam en vestigingsplaats bedrijf)
die _______________________________________________ (naam en vestigingsplaats bedrijf)
ter zake van deze inschrijving rechtsgeldig vertegenwoordigt.
_______________________________________________ (handtekening)

ARW 2016 | mei 2016 | 456

Deel III
Algemene toelichting

ARW 2016 | mei 2016 | 457

Algemene toelichting

1 Inleiding

2 Juridische context

Op 26 februari 2014 heeft het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie de
volgende richtlijnen vastgesteld:

Richtlijn 2014/23/EU betreffende het plaatsen van concessieovereenkomsten, verder
aan te duiden met RL CO

Richtlijn 2014/24/EU betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen
van overheidsopdrachten, verder aan te duiden met RL WLD

Richtlijn 2014/25/EU betreffende het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en
energievoorziening, vervoer en postdiensten, verder aan te duiden als RL Nuts.
Deze richtlijnen werden gepubliceerd op gepubliceerd op 28 maart 2014 (PbEU 2014, L 94)
en zijn in Nederland geïmplementeerd door middel van een wijziging van de
Aanbestedingswet 2012 - verder aan te duiden als AW 2012. Om aan te sluiten bij de teksten
van de herziene AW 2012 is het Aanbestedingsreglement Werken 2012 – verder aan te
duiden als ARW 2012, volledig herzien en thans vervangen door het
Aanbestedingsreglement Werken 2016 - verder aan te duiden als ARW 2016.

Het ARW 2016 is op grond van artikel 1.22, lid 1 van de AW 2012, via het
Aanbestedingsbesluit, aangewezen als richtsnoer voor nationale aanbestedingen voor
werken. Het betreft de aanbestedingsprocedures die vallen onder afdeling 1.2.3 van de AW
2012 voor wat betreft nationale aanbestedingen en onder afdeling 1.2.4 voor wat betreft de
meervoudig onderhandse aanbesteding. De AW 2012 bepaalt voorts dat de aanbesteder de
voorschriften van het ARW 2016 toepast. De aanbesteder is verplicht om eventuele afwijking
ten opzichte van het ARW 2016 in de aanbestedingsstukken te motiveren. Los daarvan wordt
afwijken op onderdelen ontraden omdat de voorschriften van het ARW 2016 een volledig op
de AW 2012 gebaseerd samenhangend geheel vormen. In het ARW 2016 zijn eveneens de
Europese aanbestedingsprocedures uitgewerkt.

Een uitwerking van de aanbestedingsregels in een reglement kent voor werken een lange
traditie. Evenals het ARW 2012 kan het ARW 2016 ook gebruikt worden bij aanbestedingen
voor leveringen en diensten. Alle procedures zijn, voor zover relevant, uitgeschreven voor
nationale en Europese procedures. Het ARW 2016 kan daardoor zowel op Europese en
nationale procedures van toepassing worden verklaard. Het ARW 2016 volgt nauwkeurig de
herziene AW 2012.

Het Aanbestedingsbesluit wijst, naast het ARW 2016, ook de Gids proportionaliteit als
richtsnoer aan. De Gids geeft handvatten voor een redelijke toepassing van het
proportionaliteitsbeginsel. Op grond van de AW 2012 geldt voor deze voorschriften dat deze
door aanbesteders dienen te worden nageleefd of dat afwijking van (onderdelen van) deze
voorschriften wordt toegelicht in de aanbestedingsstukken.

ARW 2016 | mei 2016 | 458

2.1 De Europese aanbesteding

2.2 De nationale aanbesteding

Voor de Europese aanbesteding is de context in het ARW 2016 als volgt:

Het toepassingsbereik van de nationale aanbesteding wordt bepaald door afdeling 1.2.3 van
de AW 2012 voor wat betreft de nationale aanbestedingsprocedures en door afdeling 1.2.4
voor wat betreft de meervoudig onderhandse procedure. Overigens mag een aanbesteder
altijd kiezen voor het toepassen van een Europese aanbesteding in plaats van voor een
nationale aanbesteding, dus ook in gevallen waarvoor een Europese aanbesteding niet
verplicht is. De aanbesteder vermeldt zijn keuze in de aankondiging.

1

Europese Richtlijnen



RL CO (Richtlijn 2014/23/EU) bevat voorschriften betreffende het plaatsen van het
plaatsen van concessieovereenkomsten. Deze voorschriften zijn in het ARW 2016
uitgeschreven in hoofdstuk 16.
RL WLD (Richtlijn 2014/24/EU) bevat voorschriften betreffende de coördinatie van de
procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en
diensten. Deze voorschriften zijn in het ARW 2016 uitgeschreven in de hoofdstukken 2
t/m 6, 8 t/m 15 en 17.
RL Nuts (Richtlijn 2014/25/EU) bevat voorschriften voor het plaatsen van opdrachten in
de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten. Deze voorschriften
zijn niet uitgeschreven in het ARW 2016. Het ARW 2016 kan daarmee niet van
toepassing worden verklaard op het plaatsen van opdrachten voor de nutssectoren.





2

Aanbestedingswet 2012

De richtlijnen zijn in Nederland geïmplementeerd in de gewijzigde AW 2012. De teksten van
de richtlijnen en de AW 2012 komen sterk met elkaar overeen. Maar er zijn ook verschillen.
Zo bieden de richtlijnen de lidstaten op een aantal plaatsen de keuze om een bepaling wel of
niet in te voeren; in de AW 2012 is bepaald op welke wijze deze keuze in Nederland wordt
ingevuld.

In hoofdstuk 7 is de meervoudig onderhandse procedure uitgeschreven. Met het begrip
'meervoudig' wordt tot uitdrukking gebracht dat het een procedure betreft waarbinnen de
inschrijvingen in concurrentie tot stand komen. Deze procedure kan uitsluitend nationaal
worden toegepast. De AW 2012 staat het toepassen van de meervoudig onderhandse
procedure als Europese procedure niet toe.
Naast de meervoudig onderhandse procedure is er sprake van de enkelvoudig onderhandse
procedure, ook wel bekend als gunning uit de hand. Met het begrip 'enkelvoudig' wordt tot
uitdrukking gebracht dat het een procedure betreft waarbij slechts één ondernemer om een
aanbieding wordt verzocht en waarbij er dus geen sprake is van concurrentie. Er is bij het
opstellen van het ARW 2016 voor gekozen om de enkelvoudig onderhandse procedure niet
als procedure te beschrijven. Het toepassen van de enkelvoudig onderhandse procedure is,
uitsluitend als nationale procedure, echter uitdrukkelijk wel toegestaan mits de relevante
voorschriften uit de Gids proportionaliteit in acht worden genomen.

In § 2.1.1.1 van de AW 2012 is bepaald wanneer een overheidsopdracht valt onder de
werking van deel 2 van de AW 2012, en dientengevolge wanneer een aanbesteding met
inachtneming van de voorschriften van de AW 2012 - en dus met die van de richtlijnen verplicht is. In feite is hier vastgelegd door wie en in welke gevallen een ‘Europese
procedure’ gevolgd moet worden c.q. er sprake is van een ‘Europese aanbesteding’.
Bij het bepalen of de aanbesteding van een opdracht valt onder de werking van deel 2 van
de AW 2012, spelen de drempelwaarden een belangrijke rol. De Europese Commissie
herziet op grond van artikel 9 van de RL CO 2014 en artikel 6 van de RL WLD elke twee jaar
de drempelwaarden.
3

Het Aanbestedingsreglement Werken 2016 (ARW 2016)

Het ARW 2016 bevat voor Europese aanbestedingen een volledige uittreksels van iedere
procedure uit de AW 2012 waarmee de procedure stapsgewijs doorlopen kan worden. Deze
uittreksels maken het ARW 2016 voor de dagelijkse praktijk daarmee tot een zeer nuttig
instrument.

ARW 2016 | mei 2016 | 459

3 Opzet ARW 2016
3.1 Instrument en beleid
Het ARW 2016 is een praktisch hanteerbaar inkoopinstrument voor de aanbesteders,
waaronder de overheden en publiekrechtelijke instellingen en de verenigingen die zij vormen.
Als instrument bevat het ARW 2016 een aantal procedures die aanbesteders kunnen
toepassen bij hun aanbestedingen. De keuze voor een bepaalde procedure is een kwestie
van beleid dat een aanbesteder kan vastleggen in beleidsregels. Dat beleid dient uiteraard
wel te passen in de bovenliggende regelgeving, zoals aangegeven in hoofdstuk 2 van deze
algemene toelichting. In het ARW 2016 zijn voor verschillende procedures de
toepassingsmogelijkheden beschreven voor zover daar voorwaarden aan zijn verbonden.
3.2 Uitgangspunten

inschrijving van een ondernemer. In de
Aanbestedingsdocument (UEA) geïntroduceerd.

richtlijn

is

het

Uniform

Europees

3.3 Gebruik van het ARW 2016
Het eerste hoofdstuk, dat een algemeen karakter heeft, bevat de begripsbepalingen en geeft
aan welke artikelen in het reglement betrekking hebben op de Europese aanbesteding en
welke betrekking hebben op de nationale aanbesteding. Bovendien zijn in dit hoofdstukken
enkele algemene uitgangspunten opgenomen die gelden voor alle procedures.
In de lay-out van het ARW 2016 hebben de Europese aanbesteding en de nationale
aanbesteding elk hun eigen kolom. Artikelen die identiek zijn voor zowel de Europese
aanbesteding als de nationale aanbesteding zijn in beide kolommen opgenomen, zodat elke
kolom op zichzelf de volledige tekst voor de gekozen procedure bevat.

Bij het opstellen van het ARW 2016 zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd.
1

Processtappen staan centraal

Het ARW 2016 is gericht op het inzichtelijk uitschrijven van de volgordelijke processtappen in
aanbestedingen. Dat betekent dat het reglement fungeert als richtsnoer die de betrokkenen
in een aanbestedingsprocedure stapsgewijs ondersteunt.
2

Het ARW 2016 volgt nauwkeurig de AW 2012

Voor een Europese aanbesteding zijn aanbesteders gehouden om de AW 2012 te volgen.
Wanneer een aanbesteder voor zijn aanbesteding een procedure uit het ARW 2016 van
toepassing verklaart voldoet hij daarmee aan de verplichtingen van de AW 2012 mits de
relevante voorschriften uit de Gids proportionaliteit in acht worden genomen.
3

Er is geen onderscheid gemaakt tussen artikelen en leden. Dit speelt met name in het kader
van verwijzingen. Om verwarring te voorkomen is nergens in het ARW 2016 verwezen naar
artikelleden, maar is steeds het volledige nummer van de bepaling genoemd met daarbij de
aanduiding ‘artikel’. Het is ook mogelijk dat verwezen wordt naar – bijvoorbeeld – artikel 3.6.
van het ARW 2016. In dat geval wordt daarmee de gehele groep van artikel 3.6 bedoeld, dus
de artikelen 3.6.1 tot en met 3.6.11.
Wat de artikelsgewijze toelichting bij het ARW 2016 betreft, deze is per onderwerp
gegroepeerd, zodat hetzelfde onderwerp voor alle procedures bijeen is geplaatst.

De nationale aanbesteding volgt waar mogelijk de Europese aanbesteding

Ter wille van de uniformiteit zijn de procedures voor de nationale aanbesteding zoveel
mogelijk identiek aan die voor de Europese. Belangrijke verschillen tussen nationale en
Europese procedures zitten vooral in de wijze van aankondigen en de lengte van de
termijnen. Verder is er nationaal geen procedure voor een prijsvraag en Europees geen
meervoudig onderhandse procedure.
4

Uitsluitingsgronden en Eigen Verklaring

In het ARW 2016 is voor wat betreft de uitsluitingsgronden in de nationale procedures
volledig aangesloten bij hetgeen daartoe is voorgeschreven in de Europese procedures.
Bijkomend voordeel is dat op deze wijze de Eigen Verklaring ook in de nationale
aanbestedingen toegepast kan worden. Uniformering van de Europese en nationale praktijk
draagt bij aan het verkleinen van de kans op administratieve fouten in een aanmelding of

ARW 2016 | mei 2016 | 460

4 Onderwerpen ARW 2016
4.1 Procedures
Het ARW 2016 beschrijft, na de algemene bepalingen in hoofdstuk 1, de volgende zestien
procedures:
•
hoofdstuk 2 openbare procedure;
•
hoofdstuk 3 niet-openbare procedure;
•
hoofdstuk 4 concurrentiegerichte dialoog;
•
hoofdstuk 5 mededingingsprocedure met onderhandeling;
•
hoofdstuk 6 onderhandelingsprocedure zonder aankondiging;
•
hoofdstuk 7 meervoudig onderhandse procedure;
•
hoofdstuk 8 procedure van het innovatiepartnerschap;
•
hoofdstuk 9 raamovereenkomst met een enkele ondernemer;
•
hoofdstuk 10 raamovereenkomst met meerdere ondernemers;
•
hoofdstuk 11 procedure voor sociale en andere specifieke diensten;
•
hoofdstuk 12 openbare prijsvraag;
•
hoofdstuk 13 niet-openbare prijsvraag;
•
hoofdstuk 14 instelling en toelating tot een dynamisch aankoopsysteem;
•
hoofdstuk 15 plaatsen van opdrachten binnen een dynamisch aankoopsysteem;
•
hoofdstuk 16 concessieprocedure;
•
hoofdstuk 17 wijziging van opdrachten.
Hoofdstuk 2: Openbare procedure

De openbare procedure is de meest eenvoudige Europese procedure en kent een relatief
korte doorlooptijd. Hier kan de aanbesteder volstaan met het aankondigen van de opdracht
die hij wil verlenen waarna iedere geïnteresseerde ondernemer in kan schrijven. Na de
beoordeling van inschrijvers aan de hand van de uitsluitingsgronden en de
geschiktheidseisen en van hun inschrijvingen aan de hand van de gunningscriteria beslist de
aanbesteder aan wie hij de opdracht wil verlenen en deelt hij de gunningsbeslissing aan alle
inschrijvers mee.
Tenzij een of meer inschrijvers in beroep gaan tegen de gunningsbeslissing, kan de
aanbesteder vervolgens de opdracht verlenen. Deze procedure is geschikt wanneer
inschrijven weinig inspanning kost zodat de transactiekosten beperkt zijn of in het geval uit
een marktverkenning blijkt dat er sprake is van een beperkt aantal aanbieders.

gegadigde. Het verschil met de openbare procedure is dat de procedure twee fasen beslaat,
waarbij de aanbesteder eerst een beperkt aantal gegadigden selecteert aan de hand van de
uitsluitingsgronden, de geschiktheidseisen en eventueel de selectiecriteria. In de tweede fase
nodigt de aanbesteder de geselecteerde gegadigden uit om in te schrijven en verloopt het
proces verder op dezelfde wijze als de openbare procedure.
Het voordeel van de niet-openbare procedure is dat in bepaalde gevallen de
transactiekosten lager kunnen zijn dan bij de openbare procedure. De aanbesteder kan het
aantal inschrijvers op basis van kenmerken van de ondernemer of onderneming beperken tot
het aantal dat nodig is voor voldoende concurrentie. Alleen de uitgenodigde gegadigden
maken inschrijvingskosten. De aanbesteder loopt bovendien niet het risico dat hij een zeer
groot aantal inschrijvingen moet beoordelen.
Hoofdstuk 4: Concurrentiegerichte dialoog

De concurrentiegerichte dialoog is bedoeld voor aanbestedingen waarbij er kan niet worden
voorzien in de behoeften van de aanbesteder zonder aanpassing van gemakkelijk
beschikbare oplossingen. De dialoog kan onder de gewijzigde AW 2012 ook worden
toegepast in het geval waarbij er in het kader van een openbare of niet-openbare procedure
uitsluitend onregelmatige of onaanvaardbare inschrijvingen zijn ingediend. De toegang tot
deze procedure is met de wijziging van de AW 2012 verruimd.
De concurrentiegerichte dialoog start met een algemene bekendmaking. Deze procedure
begint, net als de niet-openbare procedure, met de selectie van het vooraf bepaald aantal
gegadigden aan de hand van de uitsluitingsgronden, de geschiktheidseisen en de
selectiecriteria. De geselecteerde gegadigden worden vervolgens uitgenodigd tot deelname
aan de dialoog. De dialoog wordt gevoerd op basis van een ‘beschrijvend document’ dat wel
het te bereiken resultaat beschrijft maar niet de mogelijke oplossingen. De dialoog met
iedere deelnemer is vertrouwelijk. Na de beëindiging van de dialoog volgt de uitnodiging tot
inschrijving en schrijft iedere deelnemer aan de dialoog in op basis van zijn tijdens de dialoog
voorgelegde en gespecificeerde oplossingen. Na inschrijving verloopt de procedure verder
op dezelfde wijze als de inschrijvingsfase van de niet-openbare procedure. In het geval de
procedure wordt ingezet in vervolg op een voorafgaande procedure waarin slechts
onregelmatige inschrijvingen zijn ontvangen, kan een algemene bekendmaking achterwege
blijven.
In het geval de dialoog in fasen verloop om zo oplossingen tijdens de dialoog af kunnen laten
vallen, wordt een afwijzing van een oplossing steeds gemotiveerd op basis van de
minimumeisen en de gunningscriteria.

Hoofdstuk 3: Niet-openbare procedure

In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden is de niet-openbare procedure net zo
openbaar als de openbare procedure. Een opdracht die met deze procedure wordt geplaatst,
wordt algemeen bekendgemaakt waarna iedere ondernemer zich kan aanmelden als

ARW 2016 | mei 2016 | 461

Hoofdstuk 5: Mededingingsprocedure met onderhandeling

Hoofdstuk 8: Procedure van het innovatiepartnerschap

De mededingingsprocedure met onderhandeling wordt algemeen bekend gemaakt en
verloopt tot en met de inschrijving als de niet-openbare procedure. De aanbesteder nodigt de
geselecteerde gegadigden uit tot het indienen van een eerste inschrijving. Na ontvangst van
de inschrijvingen kan de aanbesteder met de inschrijvers onderhandelen over hun eerste en
daaropvolgende inschrijvingen, met uitzondering van de definitieve inschrijving. In de
onderhandelingsfase onderhandelt de aanbesteder met meerdere inschrijvers. De
aanbesteder dient daarbij vertrouwelijk om te gaan met de informatie die hij van elk van de
inschrijvers verkrijgt. De aanbesteder onderhandelt met de inschrijver om de inhoud van de
inschrijving te verbeteren met dien verstande dat niet wordt onderhandeld over de
minimumeisen en de gunningscriteria. Nadat de aanbesteder de onderhandeling heeft
gesloten, nodigt hij de deelnemers uit tot het indienen van hun definitieve inschrijving.

Om innovatiegericht inkopen beter te faciliteren introduceert de RL WLD de procedure van
het innovatiepartnerschap. De procedure is in het ARW 2016 als zelfstandige procedure
uitgeschreven. De procedure kan worden toegepast wanneer een aanbesteder een behoefte
heeft waarvoor op de markt nog geen bestaande oplossing beschikbaar voorhanden is.

De toegang tot de mededingingsprocedure met onderhandeling is onder de RL WLD gelijk
getrokken aan die voor de Concurrentiegerichte dialoog. In het geval de procedure wordt
ingezet in vervolg op een voorafgaande procedure waarin slechts onregelmatige
inschrijvingen zijn ontvangen, kan een algemene bekendmaking achterwege blijven.
In het geval de onderhandeling in fasen verloopt om zo oplossingen tijdens de
onderhandeling af kunnen laten vallen, wordt een afwijzing van een oplossing steeds
gemotiveerd op basis van de minimumeisen en de gunningscriteria.
Hoofdstuk 6: Onderhandelingsprocedure zonder aankondiging

De
onderhandelingsprocedure
zonder
aankondiging
verloopt
als
de
onderhandelingsprocedure met aankondiging, maar dan zonder de mogelijkheid voor iedere
ondernemer om zich aan te melden als gegadigde.
De toegang tot deze procedure is gelimiteerd tot de in artikel [6.1] van het ARW 2016
benoemde gevallen.

De procedure van het innovatiepartnerschap bestaat uit twee fasen. Inschrijvingen in de
eerste fase zijn erop gericht om uiteindelijk deel te mogen nemen in het
innovatiepartnerschap. Inschrijvers beschrijven in hun inschrijving zo concreet mogelijk de
innovatieve oplossing(en) die zij voorzien voor het probleem van de aanbesteder en hoe zij
deze oplossing(en) in het innovatiepartnerschap samen met de aanbesteder denken te gaan
ontwikkelen. De procedure voorziet in de mogelijkheid tot onderhandelen om zo de inhoud
van eerste of volgende inschrijvingen, met uitzondering van de definitieve inschrijving, te
verbeteren.
Nadat de aanbesteder deelneming in het innovatiepartnerschap aan een of meer
ondernemers heeft gegund, gaat hij in de tweede fase samen met die partij(en) de
innovatieve oplossing ontwikkelen. De aanbesteder kan het in het innovatiepartnerschap
ontwikkelde werk of de in het innovatiepartnerschap ontwikkelde levering of dienst meteen
op
commerciële
schaal
inkopen
en
hoeft
daarvoor
geen
afzonderlijke
aanbestedingsprocedure te doorlopen.
Deze procedure maakt het voor ondernemingen interessanter om aan de ontwikkeling van
innovatieve producten mee te werken.
Hoofdstuk 9: Procedure voor een raamovereenkomst met een enkele ondernemer en
Hoofdstuk 10: Procedure voor een raamovereenkomst met meerdere ondernemers.

De raamovereenkomst is een overeenkomst tussen één of meer aanbesteders en één of
meer ondernemers met het doel gedurende een bepaalde periode de voorwaarden inzake te
gunnen opdrachten vast te leggen.

Hoofdstuk 7: Meervoudig onderhandse procedure

De meervoudig onderhandse procedure is een aanbesteding waarvoor ten minste drie en in
de regel ten hoogste vijf ondernemers worden uitgenodigd om in te schrijven.
De aanbesteder moet voldoen aan hetgeen is vastgelegd in afdeling 1.2.3 en afdeling 1.2.4
van de AW 2012. Aanbesteders zijn derhalve, ook in het geval van een nationale
aanbesteding, gehouden tot proportionele eisen, gelijke behandeling, objectiviteit in
beoordelingen en transparantie in besluitvorming.

Voorop staat dat een raamovereenkomst eerst door de aanbesteder moet worden
aanbesteed als een normale opdracht. Vervolgens zal de aanbesteder op basis van de
raamovereenkomst nadere opdrachten plaatsen. Voor het plaatsen van deze nadere
opdrachten geldt een regime dat afhankelijk is van het type raamovereenkomst.
De Aanbestedingswet 2012 onderscheidt de volgende typen raamovereenkomsten:
1.
Een raamovereenkomst met een enkele ondernemer.
2.
Een raamovereenkomst met meerdere ondernemers waarbij:
a.
alle voorwaarden in de raamovereenkomst zijn vastgelegd;
b.
niet alle voorwaarden in de raamovereenkomst zijn vastgelegd.

ARW 2016 | mei 2016 | 462

In het eerste geval kan de nadere opdracht direct worden verstrekt op basis van de in de
raamovereenkomst vastgelegde voorwaarden. Enige aanvulling of aanpassing is mogelijk
mits dit geen substantiële wijziging inhoudt. In het tweede geval kan de aanbesteder,
wanneer alle voorwaarden voldoende in de raamovereenkomst bepaald zijn, direct nadere
opdrachten plaatsen. Indien de voorwaarden verder ingevuld moeten worden kan de
aanbesteder nadere opdrachten plaatsen door alle raamcontractanten uit te nodigen die in
staat zijn om de opdracht uit te voeren. Deze krijgen de gelegenheid om in concurrentie een
aanbieding doen.
De looptijd van een raamovereenkomst is niet langer dan vier jaar, behalve in
uitzonderingsgevallen die deugdelijk gemotiveerd zijn.
Hoofdstuk 11: Procedure voor sociale en andere specifieke diensten

In de RL WLD 2004 werd er onderscheid gemaakt tussen zogenoemde IIA diensten en IIB
diensten. De IIB-diensten hadden een licht aanbestedingsregime. Het onderscheid tussen IIA
diensten en IIB diensten komt in de RL WLD niet terug en is vervangen door een speciaal
aanbestedingsregime voor ‘sociale en andere specifieke diensten’.
De AW 2012 heeft dit speciaal regime overgenomen en biedt de mogelijkheid om specifieke
diensten op het gebied van gezondheid, sociale en culturele diensten voor te behouden aan
bepaalde organisaties. Deze organisaties moeten het vervullen van een taak van algemeen
belang als doel hebben, hun winsten opnieuw investeren in de organisatie en beschikken
over
beheersof
eigendomsstructuren
die
zijn
gebaseerd
op
werknemersaandeelhouderschap of beginselen van participatie.
De procedure is in het ARW 2016 als zelfstandige procedure opgenomen en komt er in
hoofdlijn op neer dat een aanbesteder verplicht is opdrachten voor sociale en andere
specifieke diensten met een waarde boven € 750.000 aan te kondigen. Voorts is de
aanbesteder in dit geval verplicht een aankondiging van een gegunde opdracht bekend te
maken. In het ARW 2016 is de uitwerking van de procedure beperkt tot het hoogst
noodzakelijke, om zo de vrijheid tot nadere invulling, die een aanbesteder heeft op grond van
de AW 2012, niet onnodig in te perken.
Hoofdstuk 12: Openbare prijsvraag en
Hoofdstuk 13: Niet-openbare prijsvraag

De prijsvraag voor ontwerpen is een procedure die tot doel heeft aanbesteders, in het
bijzonder op het gebied van ruimtelijke ordening, stadsplanning, architectuur en weg- en
waterbouw, of op het gebied van automatische gegevensverwerking, een plan of ontwerp te
verschaffen dat op basis van mededinging door een jury wordt geselecteerd, al dan niet met
toekenning van prijzen.

De RL WLD maakt onderscheid in de openbare en de niet-openbare prijsvraag. In het geval
van een openbare prijsvraag mogen alle geschikte gegadigden deelnemen om de
aanbesteder een plan of een ontwerp te verschaffen. In het geval van een niet-openbare
prijsvraag beperkt de aanbesteder het aantal geschikte gegadigden op grond duidelijke en
niet-discriminerende criteria tot het vooraf bepaald aantal.
Indien de aanbesteder een opdracht wil verstrekken die voortvloeit uit de procedure van de
prijsvraag, kan hij de procedure van de prijsvraag vervolgen met de procedure van de
onderhandeling zonder aankondiging (ARW 2016, hoofdstuk 6).
Hoofdstuk 14: Procedure tot instelling en toelating tot een dynamisch aankoopsysteem en
Hoofdstuk 15: Procedure voor het plaatsen van opdrachten binnen een dynamisch
aankoopsysteem;

Het dynamisch aankoopsysteem is een elektronisch proces voor het doen van gangbare
aankopen van werken, leveringen of diensten, waarvan de kenmerken wegens de algemene
beschikbaarheid op de markt voldoen aan de behoeften van de aanbesteder. Het systeem is
beperkt in de tijd en staat gedurende de gehele looptijd open voor ondernemers die aan de
eisen voor toelating tot het systeem voldoen. De looptijd wordt bepaald bij het instellen van
het systeem.
In het ARW 2016 is het dynamisch aankoopsysteem uitgewerkt in twee hoofdstukken.
Hoofdstuk 14 ziet op het instellen van een dynamisch aankoopsysteem en het toelaten van
ondernemers gedurende de looptijd van het systeem. Deze procedure wordt algemeen
bekendgemaakt, waarna iedere ondernemer zich kan aanmelden als gegadigde. De
aanbesteder bepaalt aan de hand van de uitsluitingsgronden en de geschiktheidseisen of de
gegadigde wordt toegelaten tot het dynamisch systeem. Het dynamisch aankoopsysteem
kan in aankoopcategorieën worden ingedeeld. In dit geval stelt de aanbesteder per categorie
geschiktheidseisen vast. Gedurende de looptijd van het systeem volgt de aanbesteder deze
procedure bij herhaling telkens wanneer een gegadigde verzoekt om toelating tot het
systeem.
Hoofdstuk 15 ziet op het plaatsen van opdrachten binnen een dynamisch aankoopsysteem
onder tot het systeem toegelaten ondernemers. De aanbesteder kan toegelaten
ondernemers uitnodigen tot inschrijven waarna hij op grond van gunningscriteria bepaald
aan welke inschrijver de opdracht wordt gegund.
Bij het instellen van een dynamisch aankoopsysteem kan de aanbesteder eisen dat
gegadigden hun verzoek om tot het systeem te worden toegelaten vergezeld doen gaan van
een elektronische catalogus. In dit geval kan de aanbesteder bepalen dat inschrijvingen
binnen het dynamisch aankoopsysteem in de vorm van een elektronische catalogus moeten
worden ingediend.

ARW 2016 | mei 2016 | 463

Hoofdstuk 16: Concessieprocedure

De concessieovereenkomst voor werken respectievelijk diensten is een overeenkomst met
dezelfde kenmerken als een overheidsopdracht voor werken respectievelijk diensten, waarbij
de tegenprestatie voor de uit te voeren werken respectievelijk diensten in ieder geval bestaat
uit het recht het werk of de dienst te exploiteren, al dan niet gecombineerd met een prijs.
Onderscheidend element van een concessieovereenkomst is dat de concessiehouder
daadwerkelijk het exploitatierisico loopt.
Een aanbesteder mag de procedure die tot de keuze van een concessiehouder leidt, in hoge
mate naar eigen inzicht organiseren. Voor het aanbesteden van een concessieovereenkomst
kent de AW 2012 slechts een beperkt aantal procedureregels. Niettemin is het een vrijheid
binnen grenzen. De aanbesteder moet wel voldoen aan de beginselen van de richtlijnen,
zoals de beginselen van non-discriminatie, gelijke behandeling, transparantie en
proportionaliteit.
In het ARW 2016 is de uitwerking van de concessieprocedure beperkt tot het hoogst
noodzakelijke, om zo de vrijheid tot nadere invulling, die een aanbesteder heeft op grond van
de AW 2012, niet onnodig in te perken.
Hoofdstuk 17: Wijziging van opdrachten

In hoofdstuk 2.5 van de gewijzigde AW 2012 zijn de regels rond wijzigingen van een
verleende opdracht beschreven. Omdat de wijziging in het verlengde van elke van de
hiervoor genoemde procedures kan liggen, is er in het ARW 2016 voor gekozen deze regels
in een apart hoofdstuk uit te werken. De volgende wijzigingen worden onderscheiden en in
een eigen artikel beschreven:
- de wijziging van beperkte omvang;
- de wijziging op grond van herzieningsclausules;
- noodzakelijke aanvullingen;
- een wijziging door onvoorziene omstandigheden;
- een wijziging door vervanging van een opdrachtnemer; en
- wezenlijke wijzigingen.
In de artikelen is per type wijziging beschreven wanneer kan worden opgedragen zonder
nieuwe aanbestedingsprocedure dan wel dat slechts kan worden opdragen nadat een
nieuwe aanbesteding is gehouden.
4.3 Inhoudelijke aandachtspunten
1

Aanbesteder versus aanbestedende dienst

De AW 2012 bevat verplichtingen voor 'aanbesteders'. Aanbesteders zijn de Staat, een
provincie, een gemeente, een waterschap, een publiekrechtelijke instelling of een
samenwerkingsverband van deze overheden of publiekrechtelijke instellingen. Het ARW
2016 gebruikt niet de term ‘aanbestedende dienst’ maar de term ‘aanbesteder’.

Een aanbesteder is 'degene die voornemens is een opdracht te verlenen' (ARW 2016, art.
1.1.1, sub a.). In het ARW 2016 is gekozen voor de term ‘aanbesteder’ zodat het ARW 2016
ook toegepast kan worden door opdrachtgevers die niet tot één van bovenvermelde
aanbesteders behoren
2

Aankondiging

Het ARW 2016 gaat, evenals de AW 2012, uit van elektronisch aankondigen en
communicatie met elektronische middelen. Alle in het ARW 2016 vermelde termijnen zijn er
op gebaseerd dat de aankondiging en alle aanbestedingsstukken langs elektronische weg
beschikbaar zijn. In het geval het niet mogelijk is alle stukken elektronisch beschikbaar te
stellen, dient de aanbesteder er rekening mee te houden dat hij de termijnen dient te
verlengen. Overigens gaat de verplichting van volledige elektronische communicatie pas in
op tot 1 juli 2017 om zo overheden en bedrijven de tijd te geven zich hierop voor te bereiden.
Aanbesteder die in deze periode kiezen voor niet volledig digitale communicatie, dienen de
termijnen te verlengen.
Ten aanzien van de aankondiging van een opdracht stelt de AW 2012 in artikel [2.66] dat de
aanbesteder met elektronische middelen kosteloze, rechtstreekse en volledige toegang tot
de aanbestedingsstukken biedt vanaf de datum van bekendmaking van de aankondiging. De
praktijk dat stukken gefaseerd in de procedure beschikbaar gesteld worden, is daarmee niet
langer houdbaar. Aanbesteders dienen er rekening mee te houden dat bij de aankondiging
van de opdracht ook alle voor inschrijving relevante stukken, waaronder een bestek of
vraagspecificatie, beschikbaar moeten worden gesteld, voor zover deze stukken
redelijkerwijs beschikbaar kunnen zijn op het moment van aankondigen.
In Nederland dient voor het verzenden van een aankondiging het elektronisch systeem voor
aanbestedingen TenderNed benut te worden. Het systeem zorgt niet alleen voor het
verzenden van de aankondiging naar de Europese Commissie, maar neemt de aankondiging
tevens over op deze Nederlandse site. Voor de nationale aanbesteding volstaat publicatie in
Nederland. Ook voor de nationale aanbesteding waarbij een aanmonding is vereist, is
bekendmaking via het elektronisch systeem voor aanbestedingen verplicht.
3

Verklaring bestuurder

Het ARW 2004 introduceerde (conform Kabinetsbesluit Kamerstukken II 2002/03, 28 244 nr.
24) een verplichte schriftelijke verklaring door het hoogste management van een inschrijver,
waaruit blijkt dat een inschrijving niet tot stand is gekomen onder invloed van een
overeenkomst, besluit of gedraging in strijd met Nederlands of Europese
mededingingsrecht . Daartoe dient een inschrijver bij de inschrijving een schriftelijke
verklaring over te leggen, ondertekend door een bestuurder die de inschrijver ter zake van de
inschrijving rechtsgeldig vertegenwoordigt. Met ‘bestuurder’ wordt normaliter een bestuurder
bedoeld in de zin van het Burgerlijk Wetboek. In veel gevallen zal die bestuurder een

ARW 2016 | mei 2016 | 464

directeur zijn. Bij combinaties/samenwerkingsverbanden geldt de eis voor iedere
combinant /deelnemer aan het samenwerkingsverband. Bij het ontbreken of onjuist indienen
of ondertekenen van deze verklaring is de inschrijving ongeldig.
Het ARW 2016 bepaalt dat aanbesteders bij een aanbesteding de 'Verklaring bestuurder
omtrent rechtmatigheid inschrijving', aangeduid als ‘Model K’, kunnen vereisen, zij zijn
hiertoe echter niet verplicht. Het ARW 2016 volgt hiermee het systeem van het ARW 2012.
4

Gunningscriteria

Onder het regime van de AW 2012 worden inschrijvingen in alle gevallen beoordeeld op
basis van het gunningcriterium van de 'economisch meest voordelige inschrijving'. De
economisch meest voordelige inschrijving wordt nu vastgesteld op basis van de:
a.
beste prijs-kwaliteitverhouding,
b.
laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten,
of
c.
laagste prijs.

Ten opzichte van de richtlijnen uit 2004 is kosteneffectiviteit toegevoegd als criterium op
grond waarvan de economisch meest voordelige inschrijving kan worden vastgesteld.
Kosteneffectiviteit verruimt de reikwijdte van de bepaling dat uitsluitend eisen mogen worden
gesteld die in een redelijke verhouding staan tot het voorwerp van de opdracht.
Kosteneffectiviteit wordt in de AW 2012 verbonden aan het begrip ‘levenscycluskosten’, dat
als volgt wordt gedefinieerd: alle opeenvolgende of onderling verbonden stadia in het
bestaan van een product of werk of bij het verlenen van een dienst. Het oordeel over de
waarde van een inschrijving beperkt zich daarmee niet langer tot de duur van de
overeenkomst die de aanbesteder sluit met de gekozen opdrachtnemer, maar kan nu ook
verband houden met de kosten die de opdrachtgever naar verwachting zal maken in de
periode die ligt na de einddatum van de opdracht die onderwerp is van de betreffende
aanbesteding.
De laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit mogen gecombineerd worden
met kwaliteitsaspecten. Dit gunningsmechanisme is daarmee een vorm van ‘kostenkwaliteitsverhouding’.

ARW 2016 | mei 2016 | 465

Deel IV
Artikelsgewijze toelichting

ARW 2016 | mei 2016 | 466

Artikelsgewijze toelichting

Algemene bepalingen
1
Definities
1.1
1.1.1

(1.1.1. b) Onder aanbestedingsstukken vallen in ieder geval: aankondiging van de opdracht, de vooraankondiging indien deze wordt gebruikt als oproep tot mededinging, de
technische specificaties, het beschrijvend document, de voorgestelde contractvoorwaarden, formats voor de aanbieding van documenten door gegadigden en inschrijvers,
informatie over algemeen toepasselijke verplichtingen, de nota(’s) van inlichtingen en alle aanvullende documenten. Correspondentie via onder andere e-mail, waarin mededelingen
worden gedaan, valt niet onder het begrip aanbestedingsstukken.
(1.1.1. c en d) De gunning van een concessieopdracht voor werken of voor diensten houdt de overdracht aan de concessiehouder in van het operationeel risico dat inherent is aan
de exploitatie van de werken of diensten en dat het vraagrisico of het aanbodrisico of beide omvat. De concessiehouder wordt geacht het operationeel risico op zich te nemen
wanneer er onder normale exploitatieomstandigheden geen garantie bestaat dat de gedane investeringen of de kosten die gemaakt zijn bij het exploiteren van de werken of
diensten die het voorwerp van de concessie vormen, kunnen worden terugverdiend. Het deel van het aan de concessiehouder overgedragen risico behelst een werkelijke
blootstelling aan de grillen van de markt, hetgeen betekent dat elk potentieel door de concessiehouder te lijden verlies niet louter nominaal of te verwaarlozen is.
(1.1.1.e) Voorbeelden van conformiteitsbeoordelingsactiviteiten zijn ijken, testen, certificeren en inspecteren. In Nederland is de Stichting Raad voor Accreditatie op grond van de
Wet aanwijzing nationale accreditatie-instantie aangewezen om conformiteitsbeoordelingsinstanties in de zin van verordening (EG) nr. 765/2008 van het Europees Parlement en de
Raad van 9 juli 2008 tot vaststelling van de eisen inzake accreditatie en markttoezicht betreffende het verhandelen van producten en tot intrekking van verordening (EEG) nr. 339/93
(PbEU 2008, L 218) te accrediteren.

ARW 2016 | mei 2016 | 467

(1.1.1. o) Een keurmerk kan worden verstrekt door een overheidsinstantie of een private organisatie.
(1.1.1. p) Keurmerkeisen zijn de onderliggende eisen van een keurmerk. Als een product, dienst, proces of procedure voldoet aan die onderliggende eisen, kan een keurmerk
worden verkregen.
(1.1.1. r) De stadia in een levenscyclus lopen uiteen van de verkrijging van grondstof of de opwekking van hulpbronnen tot de verwijdering of opruiming. De fases daartussen
kunnen bijvoorbeeld betreffen: uit te voeren onderzoek en ontwikkeling, productie, handel en handelsvoorwaarden, vervoer, gebruik en onderhoud.

Termijnen
1.2
1.2.1
1.2.2
1.2.3
1.2.4
1.2.5

Toepasselijkheid
1.3
1.3.1
1.3.2
1.3.3
1.3.4
1.3.5
1.3.6
1.3.7

Wijze van aanbesteding
1.4
1.4.1
1.4.2
1.4.3
1.4.4

Slotbepaling
1.5
1.5.1

ARW 2016 | mei 2016 | 468

Openbare procedure

Niet-openbare procedure

Concurrentiegerichte dialoog

Mededingingsprocedure
met onderhandeling

Onderhandelingsprocedure
zonder aankondiging

Meervoudig onderhandse
procedure

Procedure van het
innovatiepartnerschap

Raamovereenkomst met
een enkele ondernemer

Raamovereenkomst met
meerdere ondernemers

Procedure voor sociale en
andere specifieke diensten

Openbare prijsvraag

Niet-openbare prijsvraag

Instelling van en toelating tot
een dynamisch aankoopsysteem

Plaatsen van opdrachten binnen
een dynamisch aankoopsysteem

Concessieprocedure

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Omschrijving
2.1

3.1

4.1

5.1

6.1

7.1

2.1.1

3.1.1

4.1.1

5.1.1

6.1.1

7.1.1

8.1

9.1

10.1

11.1

12.1

13.1

14.1

15.1

16.1

9.1.1

10.1.1

11.1.1

12.1.1

13.1.1

14.1.1

15.1.1

16.1.1

8.1.1

Het verschil tussen een concessieovereenkomst voor werken en een gewone opdracht voor werken is dat de tegenprestatie voor de uitvoering van het werk niet bestaat uit een
betaling van de aanbesteder aan de aannemer maar uit het verlenen van een exclusief recht aan de aannemer om het resultaat van de bouwwerkzaamheden te exploiteren of door
het betalen van een bepaald bedrag gekoppeld aan een exploitatierecht. Indien de aanbesteder de concessiehouder regelmatig vergoedingen geeft voor de uitvoering van het werk
of de exploitatie ervan, die voor een belangrijk deel het exploitatierisico wegnemen, dan is er geen sprake meer van een concessieovereenkomst omdat het exploitatierisico bij de
concessiehouder moet liggen.
4.1.2

Voor de Europese aanbesteding geldt: Ingeval een aanbestedende dienst de procedure van de concurrentiegerichte dialoog wil toepassen omdat niet in zijn behoeften kan worden
voorzien door aanpassing van gemakkelijk beschikbare oplossingen, zal het moeten gaan om een aanzienlijke aanpassing van de beschikbare oplossingen. Uit overweging 43 van
richtlijn 2014/24/EU volgt dat voor standaarddiensten of- leveringen die door vele verschillende spelers op de markt kunnen worden aangeboden, geen gebruik mag worden
gemaakt van de procedure van de concurrentiegerichte dialoog. Die overweging verduidelijkt tevens dat het voor toepassing van de procedure van de concurrentiegerichte dialoog
ingeval van werken onder meer gaat om werken die geen standaardgebouwen zijn of werken die tevens ontwerpen of innovatieve oplossingen behelzen, zoals omvangrijke
geïntegreerde vervoersinfrastructuurprojecten. Voor diensten of leveringen verduidelijkt deze overweging dat het vooral gaat om complexe aankopen van geavanceerde producten
of intellectuele diensten waarbij aanpassings-of ontwerpactiviteiten nodig zijn, zoals bepaalde consultancy-, architectuur- of ingenieursdiensten, of grote ICT-projecten. Het gaat in
ARW 2016 | mei 2016 | 469

dergelijke gevallen dus niet om een kleine aanpassing.
Voor de nationale aanbesteding geldt: Het gebruik van de procedure van de concurrentiegerichte dialoog is vrij gelaten om tegemoet te komen aan de behoefte van aanbesteders
en ondernemers om tijdens de aanbesteding van met name geïntegreerde contracten, zoals Design and Construct, een dialoog te kunnen voeren. De toepasbaarheid hangt mede
af van het door de aanbesteder gehanteerde beleid.
Een van de gronden waarop de procedure van de concurrentiegerichte dialoog mag worden toegepast is wanneer voor een aanbesteding slechts ‘onaanvaardbare’ inschrijvingen
zijn ontvangen. Dit reglement bepaalt met betrekking tot alle procedures dat een aanbesteder de meeste gerede aanbieding als ‘onaanvaardbaar’ kan bestempelen indien de prijs
van deze aanbieding hoger is dan de zorgvuldige raming van de aanbesteder. Overigens zal de aanbesteder op verzoek van de meest gerede inschrijver gegevens moeten kunnen
overleggen die deze inschrijver in staat stellen de zorgvuldigheid van de raming van de aanbesteder te toetsen.
4.1.3
5.1.2

Ingeval een aanbestedende dienst de mededingingsprocedure met onderhandeling wil toepassen omdat niet in zijn behoeften kan worden voorzien door aanpassing van
gemakkelijk beschikbare oplossingen, zal het moeten gaan om een aanzienlijke aanpassing van de beschikbare oplossingen. Uit overweging 43 van richtlijn 2014/24/EU volgt dat
voor standaarddiensten of- leveringen die door vele verschillende spelers op de markt kunnen worden aangeboden, geen gebruik mag worden gemaakt van de
mededingingsprocedure met onderhandeling. Die overweging verduidelijkt tevens dat het voor toepassing van de mededingingsprocedure met onderhandeling ingeval van werken
onder meer gaat om werken die geen standaardgebouwen zijn of werken die tevens ontwerpen of innovatieve oplossingen behelzen, zoals omvangrijke geïntegreerde
vervoersinfrastructuurprojecten. Voor diensten of leveringen verduidelijkt deze overweging dat het vooral gaat om complexe aankopen van geavanceerde producten of intellectuele
diensten waarbij aanpassings-of ontwerpactiviteiten nodig zijn, zoals bepaalde consultancy-, architectuur- of ingenieursdiensten, of grote ICT-projecten. Het gaat in dergelijke
gevallen dus niet om een kleine aanpassing.
Een van de gronden waarop de mededingingsprocedure met onderhandeling mag worden toegepast is wanneer voor een aanbesteding slechts ‘onaanvaardbare’ inschrijvingen zijn
ontvangen. Dit reglement bepaalt met betrekking tot alle procedures dat een aanbesteder de meeste gerede aanbieding als ‘onaanvaardbaar’ kan bestempelen indien de prijs van
deze aanbieding hoger is dan de zorgvuldige raming van de aanbesteder. Overigens zal de aanbesteder op verzoek van de meest gerede inschrijver gegevens moeten kunnen
overleggen die deze inschrijver in staat stellen de zorgvuldigheid van de raming van de aanbesteder te toetsen.
5.1.3
4.1.4

5.1.4

4.1.5

5.1.5
6.1.2

Uit de jurisprudentie van het Hof over de in deze artikelen genoemde uitzonderingen blijkt dat alle uitzonderingen restrictief geïnterpreteerd moeten worden (HvJEG van 10 maart
1987, Commissie/Italië, zaak C-199/85, Jur. 1987, blz. I-01039). Daarnaast zijn de uitzonderingen limitatief opgesomd (HvJEG van 17 november 1993, Commissie/Spanje, zaak C71/92, Jur. 1993, blz. I-05923, en recentelijk HvJEG van 8 april 2008, Commissie/Italië, zaak C-337/05,Jur. 2008, blz. I-02173). Voorts blijkt uit de jurisprudentie dat de aanbesteder
die een beroep doet op één van de uitzonderingssituaties het bestaan van die uitzonderingssituatie moet aantonen.
De aanbesteder die zich beroept op de uitzondering genoemd in artikel [6.1.2, onderdeel b], moet bewijzen dat er technische redenen zijn in de zin van die bepaling, maar ook dat
die technische redenen het volstrekt noodzakelijk maken de in geding zijnde opdracht aan de onderneming in kwestie te gunnen (HvJEG van 18 mei 1995, Commissie/Italië, zaak
C-57/94, Jur. 1995, blz. I-01249). Tevens moeten alle voorwaarden worden vervuld die aan de uitzondering worden gesteld waarop de aanbesteder zich beroept (HvJEGvan 28
maart 1996, Commissie/Duitsland, zaak C-318/94, Jur. 1996, blz. I-01949).
Ten aanzien van de uitzondering voor exclusieve rechten, tevens genoemd in artikel 6.1.2, onderdeel b, is naar aanleiding van de uitspraak van het Hof inzake Commissie/Spanje
ARW 2016 | mei 2016 | 470

(HvJEG van 3 mei 1994, Commissie/Spanje, zaak C-328/92, Jur. 1994, blz. I-01569) duidelijk geworden dat hiervoor niet voldoende is dat de betreffende levering of de betreffende
dienst door een exclusief recht zoals een octrooi wordt beschermd, maar dat de aanbesteder ook moet bewijzen dat de betreffende levering of dienst slechts door een bepaalde
leverancier kunnen worden vervaardigd of geleverd, respectievelijk slechts door een bepaalde dienstverlener kan worden verleend. Aan deze laatste voorwaarde kan volgens het
Hof alleen worden voldaan met betrekking tot die producten en specialiteiten waarvoor op de markt geen concurrentie plaats vindt.
Ten aanzien van de uitzondering genoemd in artikel 6.1.2, onderdeel c. moet worden aangetoond dat die omstandigheden niet door de aanbesteder konden worden voorzien en
voorts niet te wijten zijn aan de aanbesteder zelf (zie HvJ EG inzake Commissie/Spanje, zaak C-24/91, 1992, blz. I-01989 en HvJ EG inzake Commissie/Italië, zaak C-107/92, 1993,
blz. I-04655). De vertraging die in het kader van een vergunningprocedure optreedt doordat in deze procedure bezwaren zijn ingediend werd door het Hof dan ook als voorzienbaar
aangemerkt. Indien de aanbesteder zelf enige tijd heeft laten passeren voordat hij actie onderneemt, leidt dit er volgens het Hof eveneens toe dat de aanbesteder zich niet op de
uitzondering van dwingende spoed kan beroepen.
6.1.3
6.1.4
6.1.5
4.1.6
4.1.7

5.1.6
6.1.6
6.1.7
6.1.8
9.1.2

10.1.2

9.1.3

10.1.3
15.1.2

Algemene bepalingen
9.2

10.2

16.2

Voor meer informatie over raamovereenkomsten zij verwezen naar de Explanatory Note on Framework Agreements van de Europese Commissie (CC/2005/03).
9.2.1

10.2.1

9.2.2

10.2.2

9.2.3

10.2.3
16.2.1
16.2.2
16.2.3
16.2.4
16.2.5
16.2.6
16.2.7
16.2.8

Communicatiemiddelen
2.2
2.2.1

3.2
3.2.1

4.2

5.2

6.2

4.2.1

5.2.1

6.2.1

7.2

8.2

9.3

10.3

12.2

13.2

14.2

15.2

8.2.1

9.3.1

10.3.1

12.2.1

13.2.1

14.2.1

15.2.1

ARW 2016 | mei 2016 | 471

2.2.2

3.2.2

4.2.2

5.2.2

6.2.2

7.2.1

8.2.2

9.3.2

10.3.2

12.2.2

13.2.2

Dit artikel bevat geen limitatieve opsomming van "de essentiële elementen van een aanbestedingsprocedure".

Vooraankondiging
2.3

3.3

4.3

5.3

8.3

11.2

12.3

13.3

14.3

2.3.1

3.3.1

4.3.1

5.3.1

8.3.1

11.2.1

12.3.1

13.3.1

14.3.1

2.3.2

3.3.2

4.3.2

5.3.2

8.3.2

11.2.2

12.3.2

13.3.2

14.3.2

2.3.3

3.3.3

4.3.3

5.3.3

8.3.3

11.2.3

12.3.3

13.3.3

14.3.3

2.3.4

3.3.4

4.3.4

5.3.4

8.3.4

11.2.4

12.3.4

13.3.4

14.3.4

2.3.5

3.3.5

4.3.5

5.3.5

8.3.5

11.2.5

12.3.5

13.3.5

14.3.5

11.2.6
11.2.7
2.3.6

3.3.6

4.3.6

5.3.6

8.3.6

11.2.8

12.3.6

13.3.6

14.3.6

2.3.7

3.3.7

4.3.7

5.3.7

8.3.7

11.2.9

12.3.7

13.3.7

14.3.7

2.3.8

3.3.8

4.3.8

5.3.8

8.3.8

11.2.10

12.3.8

13.3.8

14.3.8

8.4

11.3

12.4

13.4

14.4

15.3

15.3.1

Aankondiging / Uitnodiging tot inschrijving
2.4
3.4
4.4
5.4

6.3

7.3

Waar in deze artikelen sprake is van "in de aankondiging" mag ook worden gelezen: "in een bijlage van de aankondiging".
2.4.1

3.4.1

4.4.1

5.4.1

4.4.2

5.4.2

6.3.1

7.3.1

8.4.1

11.3.1

12.4.1

13.4.1

14.4.1

2.4.2

3.4.2

4.4.3

5.4.3

8.4.2

11.3.2

12.4.2

13.4.2

14.4.2

2.4.3

3.4.3

4.4.4

5.4.4

8.4.3

11.3.3

12.4.3

13.4.3

14.4.3

2.4.4

3.4.4

4.4.5

5.4.5

8.4.4

11.3.4

12.4.4

13.4.4

14.4.4

2.4.5

3.4.5

4.4.6

5.4.6

8.4.5

11.3.5

2.4.6

3.4.6

4.4.7

5.4.7

8.4.6

11.3.6

12.4.5

13.4.5

14.4.6

2.4.7

3.4.7

4.4.8

5.4.8

8.4.7

11.3.7

12.4.6

13.4.6

14.4.7

2.4.8

3.4.8

4.4.9

5.4.9

8.4.8

11.3.8

12.4.7

13.4.7

14.4.8

2.4.9

3.4.9

4.4.10

5.4.10

8.4.9

11.3.9

12.4.8

13.4.8

14.4.9

14.4.5

De passage "voor zover deze stukken beschikbaar zijn" dient zo te worden begrepen dat het geen ruimte schept om een aanbesteding al te starten met een aankondiging terwijl
bepaalde aanbestedingstukken (bijvoorbeeld het bestek) nog in de maak zijn en daarom nog niet beschikbaar zijn. Er zijn echter aanbestedingsstukken die per definitie nog niet
beschikbaar zijn op het moment van aankondiging (bijvoorbeeld Nota van Inlichtingen).
6.3.2

7.3.2

6.3.3

7.3.3

15.3.2

ARW 2016 | mei 2016 | 472

Geschiktheidseisen en proces uitnodiging in de aankondiging
2.5
3.5
4.5
5.5
6.4

8.5

12.5

13.5

14.5

2.5.1

8.5.1

12.5.1

13.5.1

14.5.1

3.5.1

4.5.1

5.5.1

Dit artikel beoogt te benadrukken, dat aanbesteders hoofdzakelijk gebruik dienen te maken van e-Certis en voor zover mogelijk die typen van certificaten en bewijsstukken verplicht
stellen die in e-Certis beschikbaar zijn. Dit moet leiden tot meer eenvormigheid in de te vragen bewijsmiddelen en daarmee tot lagere lasten voor ondernemers.
14.5.2
14.5.3
14.5.4
2.5.2

3.5.2

4.5.2

5.5.2

6.4.1

8.5.2

12.5.2

13.5.2

14.5.5

13.5.3

14.5.6

Met name bij kleinere opdrachten moet terughoudend worden omgegaan met het stellen van eisen.
Voor de bepaling van de geraamde waarde van de opdracht: zie afdeling 2.1.2 'Raming van de waarde' van de Aanbestedingswet.
2.5.3

3.5.3

4.5.3

5.5.3

3.5.4

4.5.4

5.5.4

6.4.2

8.5.3

12.5.3

8.5.4

13.5.4

3.5.5
5.5.5

6.4.3

8.5.5
15.3.3
15.3.4

Gunningscriteria in de aankondiging
2.6
3.6
4.6
5.6

6.5

7.4

8.6

12.6

13.6

14.6

15.4

2.6.1

6.5.1

7.4.1

8.6.1

12.6.1

13.6.1

14.6.1

15.4.1

3.6.1

4.6.1

5.6.1

De economisch meest voordelige inschrijving is nu het voor gunningscriteria overkoepelende begrip geworden.
Laagste kosten berekend op basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, mogen gecombineerd worden met kwalitatieve criteria. Een dergelijke combinatie valt dan
onder het begrip "beste prijs-kwaliteitverhouding".
Uit de uitspraken van het Hof in de zaken SIAC (HvJ EG, zaak C-19/00, 2001, blz. I07725) en Succhi di Frutta (HvJ EG, zaak C-496/99 P, n.n.g.) vloeit voort dat de gunningscriteria
zodanig geformuleerd moeten zijn dat normaal zorgvuldige inschrijvers in staat zijn deze criteria op dezelfde wijze te interpreteren, en voorts dat de aanbesteder de gunningscriteria
gedurende de gehele aanbestedingsprocedure op dezelfde wijze moet toepassen.
2.6.2

3.6.2

4.6.2

5.6.2

6.5.2

7.4.2

8.6.2

14.6.2

2.6.3

3.6.3

4.6.3

5.6.3

6.5.3

7.4.3

8.6.3

14.6.3

2.6.4

3.6.4

4.6.4

5.6.4

6.5.4

7.4.4

8.6.4

14.6.4

15.4.2

Dit artikel dient in samenhang met het bepaalde in artikel 2.4.9, 3.4.9, etc. te worden gelezen. Het biedt dus geen ruimte om het relatieve gewicht van de nadere criteria voor de
bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding pas op een later moment dan de bekendmaking van de aankondiging vast te stellen en kenbaar te maken.
2.6.5

3.6.5

4.6.5

5.6.5

6.5.5

7.4.5

8.6.5

14.6.5

15.4.3

Dit artikel dient in samenhang met het bepaalde in artikel 2.4.9, 3.4.9, etc. te worden gelezen. Het biedt dus geen ruimte om de nadere criteria (in afnemende volgorde van belang)
ARW 2016 | mei 2016 | 473

voor de bepaling van de beste prijs-kwaliteitverhouding pas op een later moment dan de bekendmaking van de aankondiging vast te stellen en kenbaar te maken.
2.6.6

3.6.6

4.6.6

5.6.6

6.5.6

7.4.6

8.6.6

14.6.6

2.6.7

3.6.7

4.6.7

5.6.7

6.5.7

7.4.7

8.6.7

14.6.7

2.6.8

3.6.8

4.6.8

5.6.8

6.5.8

7.4.8

8.6.8

14.6.8

2.6.9

3.6.9

4.6.9

5.6.9

6.5.9

7.4.9

8.6.9

14.6.9
15.4.4

4.6.10
2.6.10

3.6.10

2.6.11

3.6.11

5.6.10

6.5.10

7.4.10

4.6.11

5.6.11

6.5.11

7.4.11

4.6.12

5.6.12

Opdrachtvoorwaarden in de aankondiging
2.7
3.7
4.7
5.7

14.6.10
8.6.10

14.6.11

8.6.11

6.6

8.7

12.7

13.7

4.7.1

14.7
14.7.1

De dialoog wordt gevoerd aan de hand van het beschrijvend document dat, anders dan een bestek, geen oplossingen beschrijft maar slechts een omschrijving geeft van de
behoefte van de aanbesteder. Het is derhalve niet mogelijk dat ondernemers op basis van het beschrijvend document een inschrijving kunnen doen. Een inschrijving is pas mogelijk
nadat, op basis van de dialoog, de behoefte van de aanbesteder concreter is ingevuld en door de deelnemers aan de dialoog is omgezet in oplossingen die voorzien in de behoeften
van de aanbesteder.

2.7.1

3.7.1

4.7.2

5.7.1

8.7.1

12.7.1

13.7.1

12.7.2

13.7.2

12.7.3

13.7.3

14.7.2

Zo kan door middel van beroep en werk worden bijgedragen aan het bevorderen van de maatschappelijke integratie van gehandicapten en kansarmen. De reden om opdrachten
voor te behouden aan dergelijke werkplaatsen, programma’s of ondernemingen is gelegen in het feit dat zij er onder normale mededingingsvoorwaarden vaak niet in slagen
voldoende opdrachten te verwerven.
Om binnen de reikwijdte van deze regeling te kunnen vallen, dient een ondernemer aan te tonen dat zij de maatschappelijke en professionele (her)integratie van gehandicapten of
kansarmen tot belangrijkste doel heeft, bijvoorbeeld doordat zij dit in haar statuten heeft opgenomen. Gehandicapten en ‘kansarmen’ worden in Nederland vaak aangeduid als
‘personen met een afstand tot de arbeidsmarkt’.
Onder ‘gehandicapten’ en ‘kansarmen’ moet in elk geval worden verstaan die personen die onder de Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten vallen. De doelgroep van
deze wet omvat:
1) mensen die onder de Participatiewet vallen en geen wettelijk minimumloon kunnen verdienen,
2) mensen met een indicatie in het kader van de Wet sociale werkvoorziening,
3) Wajongers met arbeidsvermogen en
4) mensen met een baan in het kader van de Wet inschakeling werkzoekenden of met een in- en doorstroombaan (ID-baan).
Daarnaast kan onder gehandicapten en kansarmen ook worden begrepen personen die een uitkering ontvangen op grond van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen en
de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering.
Deze opsomming is niet limitatief.
De eis dat 30% van de werknemers binnen één van de doelgroepen van het artikel valt, moet op een substantiële manier zijn ingevuld. Kortlopende tijdelijke contracten en nul
ARW 2016 | mei 2016 | 474

-urencontracten vormen in elk geval geen substantiële invulling. Aan de hand van bijvoorbeeld de verloonde uren of de loonsom kan een werkgever aantonen dat hij substantiële
invulling geeft aan de 30%-eis.
2.7.2

3.7.2

4.7.3

5.7.2

8.7.2

14.7.3

Bij de hier bedoelde organisaties kan gedacht worden aan initiatieven als (online) buurtplatforms, samenwerkingen van mantelzorgers of zorgcoöperaties.
2.7.3

3.7.3

4.7.4

5.7.3

2.7.4

6.6.1

8.7.3

12.7.4

13.7.4

14.7.4

6.6.2
14.7.5
14.7.6
12.6.5
8.7.4
8.7.5

Bepalingen over elektronische middelen in de aankondiging
2.8
3.8
4.8
5.8
6.7
7.5
2.8.1

3.8.1

4.8.1

5.8.1

6.7.1

2.8.2

3.8.2

4.8.2

5.8.2

6.7.2

2.8.3

3.8.3

4.8.3

5.8.3

6.7.3

2.8.4

3.8.4

4.8.4

5.8.4

6.7.4

2.8.5

3.8.5

5.8.5

7.5.1
7.5.2

8.8

12.8

13.8

14.8

15.5

14.8.1

15.5.1

8.8.1

12.8.1

13.8.1

14.8.2

15.5.2

8.8.2

12.8.2

13.8.2

14.8.3

15.5.3

8.8.3

12.8.3

13.8.3

14.8.4

15.5.4

8.8.4

14.8.5

7.5.3
7.5.4

Overige bepalingen in de aankondiging
2.9
3.9
4.9
5.9

6.8

7.6

8.9

2.9.1

3.9.1

4.9.1

5.9.1

6.8.1

7.6.1

8.9.1

2.9.2

3.9.2

3.9.2

5.9.2

6.8.2

7.6.2

8.9.2

2.9.3

3.9.3

4.9.3

5.9.3

6.8.3

7.6.3

8.9.3

2.9.3

3.9.4

4.9.4

5.9.4

6.8.4

7.6.4

8.9.4

Technische specificaties
2.10
3.10
4.10

5.10

6.9

8.10

11.4

15.6

Technische specificaties dienen gelijke toegang te bieden aan de inschrijvers en mogen geen onnodige belemmeringen opwerpen. Technische specificaties moeten altijd in verband
staan met de opdracht. Er mogen geen eisen gesteld worden bij de opdracht die geen verband houden met de opdracht. In de technische specificaties geeft een aanbesteder alle
technische eisen aan die hij aan het werk, het product of de dienst stelt. De aanbesteder kan bijvoorbeeld eisen stellen aan het niveau van duurzaamheid, kwaliteit of
milieuvriendelijkheid, toegankelijkheid voor gehandicapten, gebruiksgeschiktheid, veiligheid of afmeting van een product, voorschriften inzake handelsbenaming, terminologie,
symbolen, proefnemingen en proefnemingsmethoden, kwaliteitsborgingsprocedures, verpakking, markering, etikettering, gebruiksaanwijzingen, productieprocessen en -methoden
en overeenstemmingbeoordelingsprocedures. Voor werken kunnen technische voorschriften voorts bestaan uit voorschriften voor het ontwerpen en het berekenen van het werk,
voorwaarden voor proefneming, controle en oplevering van de werken, alsmede bouwtechnieken of bouwwijzen en alle andere technische voorwaarden die de aanbesteder kan
voorschrijven met betrekking tot de voltooide werken en tot materialen of bestanddelen waaruit deze werken zijn samengesteld.
ARW 2016 | mei 2016 | 475

2.10.1

3.10.1

4.10.1

5.10.1

6.9.1

8.10.1

11.4.1

15.6.1

11.4.2

15.6.2

8.10.2
8.10.3
8.10.4
5.10.2
2.10.2

3.10.2

4.10.2

5.10.3

8.10.5
6.9.2

8.10.6

Uit deze bepaling volgt dat een aanbestedende dienst bij het opstellen van de technische specificaties de proportionaliteit van zijn eisen goed in het oog dient te houden.
2.10.3

3.10.3

4.10.3

5.10.4

6.9.3

8.10.7

11.4.3

15.6.3

2.10.4

3.10.4

4.10.4

5.10.5

6.9.4

8.10.8

11.4.4

15.6.4

2.10.5

3.10.5

4.10.5

5.10.6

6.9.5

8.10.9

11.4.5

15.6.5

2.10.6

3.10.6

4.10.6

5.10.7

6.9.6

8.10.10

11.4.6

15.6.6

2.10.7

3.10.7

4.10.7

5.10.8

6.9.7

8.10.11

11.4.7

15.6.7

2.10.8

3.10.8

4.10.8

5.10.9

6.9.8

8.10.12

11.4.8

15.6.8

2.10.9

3.10.9

4.10.9

5.10.10

6.9.9

8.10.13

11.4.9

15.6.9

2.10.10

3.10.10

4.10.10

5.10.11

6.9.10

8.10.14

11.4.10

15.6.10

2.10.11

3.10.11

4.10.11

5.10.12

6.9.11

8.10.15

11.4.11

15.6.11

2.10.12

3.10.12

4.10.12

5.10.13

6.9.12

8.10.16

11.4.12

15.6.12

De door de aanbesteder opgestelde technische specificaties moeten de openstelling van opdrachten voor mededinging mogelijk maken; daartoe moet het mogelijk zijn
inschrijvingen in te dienen waarin de diversiteit van de technische oplossingen tot uiting komt. Te dien einde moeten enerzijds de technische specificaties kunnen worden opgesteld
in termen van prestaties en functionele eisen en moeten anderzijds, bij verwijzing naar de Europese - of bij ontstentenis daarvan naar de nationale - norm, op andere gelijkwaardige
oplossingen gebaseerde inschrijvingen door de aanbesteder in overweging worden genomen. Om de gelijkwaardigheid aan te tonen, moeten de inschrijvers elk bewijsmiddel
kunnen gebruiken. De aanbesteder moet iedere beslissing dat er geen sprake is van gelijkwaardigheid kunnen motiveren.

Toegankelijkheid en bijzondere voorwaarden
2.11

3.11

4.11

5.11

6.10

8.11

11.5

15.7

2.11.1

3.11.1

4.11.1

5.11.1

6.10.1

8.11.1

11.5.1

15.7.1

2.11.2

3.11.2

4.11.2

5.11.2

6.10.2

8.11.2

11.5.2

15.7.2

Een voorbeeld van een in dit artikel bedoelde rechtshandeling van de Europese Unie: Verordening (EG) nr. 1107/2006 van 5 juli 2006 inzake de rechten van gehandicapten en
personen met beperkte mobiliteit die per luchtvervoer reizen.
2.11.3

3.11.3

4.11.3

5.11.3

6.10.3

8.11.3

11.5.3

15.7.3

Voorbeelden (niet limitatief) van voorwaarden als bedoeld in dit artikel:
- Het door opdrachtnemer recyclen van het verpakkingsmateriaal van de te leveren goederen.
- Een bonus bij vervroegde oplevering van een werk.
Bijzondere voorwaarden die betrekking hebben op het algemene ondernemingsbeleid hebben geen direct verband met het voorwerp van de opdracht en zijn dus niet toegestaan.
Bijzondere voorwaarden betreffende arbeidsgerelateerde en sociale aspecten van het productieproces dienen te worden toegepast in overeenstemming met richtlijn 96/71/EG van
het Europees Parlement en de Raad van 16 december 1996 betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten (PbEG 1997, L 18, de
ARW 2016 | mei 2016 | 476

detacheringsrichtlijn) en zij mogen niet worden gekozen of toegepast op een wijze die direct of indirect discriminerend is ten aanzien van ondernemers uit andere lidstaten of uit
derde landen die partij zijn bij de GPA-overeenkomst of bij andere vrijhandelsakkoorden waarbij de Europese Unie partij is.

Keurmerken
2.12

3.12

4.12

5.12

6.11

8.12

11.6

15.8

2.12.1

3.12.1

4.12.1

5.12.1

6.11.1

8.12.1

11.6.1

15.8.1

Het als aanbesteder mogen eisen van een specifiek keurmerk is nieuw. Er dient dan wel aan de strikte voorwaarden in dit en de volgende artikelen te worden voldaan.
2.12.2

3.12.2

4.12.2

5.12.2

6.11.2

8.12.2

11.6.2

15.8.2

2.12.3

3.12.3

4.12.3

5.12.3

6.11.3

8.12.3

11.6.3

15.8.3

2.12.4

3.12.4

4.12.4

5.12.4

6.11.4

8.12.4

11.6.4

15.8.4

2.12.5

3.12.5

4.12.5

5.12.5

6.11.5

8.12.5

11.6.5

15.8.5

Uitsluitingsgronden
2.13

3.13

4.13

5.13

6.12

7.7

8.13

12.9

13.9

14.9

2.13.1

3.13.1

4.13.1

5.13.1

6.12.1

7.7.1

8.13.1

12.9.1

13.9.1

14.9.1

2.13.2

3.13.2

4.13.2

5.13.2

6.12.2

7.7.2

8.13.2

12.9.2

13.9.2

14.9.2

2.13.3

3.13.3

4.13.3

5.13.3

6.12.3

7.7.3

8.13.3

12.9.3

13.9.3

14.9.3

2.13.4

3.13.4

4.13.4

5.13.4

6.12.4

7.7.4

8.13.4

12.9.4

13.9.4

14.9.4

De regeling rond kennelijk onredelijke uitsluiting betreft een hardheidsclausule. Het ziet op de situatie dat de ondernemer onvoldoende tijd heeft gehad om tot betaling of tot het
aangaan van een bindende regeling over te gaan. Voorts ziet de hardheidsclausule op situaties waarin de verschuldigde bedragen dermate klein zijn dat uitsluiting niet proportioneel
is. Of een specifiek verschuldigd bedrag klein is, is afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Daarbij kan bijvoorbeeld de relatie met de omvang van de onderneming of de
verhouding tussen de omvang van het niet betaalde bedrag en het eventueel wel betaalde bedrag een rol spelen.
2.13.5

3.13.5

4.13.5

5.13.5

6.12.5

7.7.5

8.13.5

12.9.5

13.9.5

14.9.5

2.13.6

3.13.6

4.13.6

5.13.6

6.12.6

7.7.6

8.13.6

12.9.6

13.9.6

14.9.6

De gedragsverklaring aanbesteden is een algemene verklaring die gedurende twee jaar na de afgifte voor aanbestedingsprocedures kan worden gebruikt. Indien een onderneming
niet beschikt over een dergelijke verklaring doet hij, indien hij twijfelt of hij antecedenten heeft, er zeker goed aan om voorafgaand aan een mogelijke aanbesteding een
gedragsverklaring aanbesteden aan te vragen. Een onderneming zonder antecedenten zal in de meeste gevallen nog gedurende de termijn voor indiening van het verzoek van
deelneming of inschrijving een gedragsverklaring aanbesteden kunnen krijgen. Indien Justis (onderdeel van het Ministerie van Veiligheid en Justitie) onverhoopt langer doet over het
beoordelen van een aanvraag, komt dit echter voor risico van de onderneming.
2.13.7

3.13.7

4.13.7

5.13.7

6.12.7

7.7.7

8.13.7

12.9.7

13.9.7

14.9.7

De tekortkoming als bedoeld in onderdeel g van dit artikel dient te hebben geleid tot vroegtijdige beëindiging, schadevergoeding of andere vergelijkbare sancties van een
aanbesteder. Uiteraard dient een en ander altijd proportioneel te zijn. Het ligt voor de hand dat uitsluiting vanwege een relatief lage schadevergoeding die standaard uit het contract
voortvloeit voor een kleine tekortkoming niet proportioneel zal zijn. Het dient dus om een uitzonderlijke situatie te gaan. Tot slot dient de tekortkoming binnen de invloedsfeer van de
ondernemer te liggen, de ondernemer dient immers blijk te hebben gegeven van de tekortkoming. De bepalingen omtrent overmacht en toerekenbaarheid van de tekortkoming in het
Burgerlijk Wetboek zijn daarbij van toepassing. De eisen dienen cumulatief te worden gelezen.
2.13.8

3.13.8

4.13.8

5.13.8

6.12.8

7.7.8

8.13.8

12.9.8

13.9.8

14.9.8

2.13.9

3.13.9

4.13.9

5.13.9

6.12.9

7.7.9

8.13.9

12.9.9

13.9.9

14.9.9

ARW 2016 | mei 2016 | 477

2.13.10

3.13.10

4.13.10

5.13.10

6.12.10

7.7.10

8.13.10

12.9.10

13.9.10

14.9.10

2.13.11

3.13.11

4.13.11

5.13.11

6.12.11

7.7.11

8.13.11

12.9.11

13.9.11

14.9.11

Bij de in dit artikel genoemde concrete maatregelen kan worden gedacht aan het ontslaan van de personen die verantwoordelijk waren voor de strafbare feiten of fouten. Indien de
ondernemer aan deze voorwaarden voldoet is het vervolgens aan de aanbesteder om te bepalen of de maatregelen voldoende zijn en de uitsluitingsgrond in deze individuele
aanbesteding niet van toepassing is op de ondernemer.
De beslissing om een ondernemer al dan niet uit te sluiten moet proportioneel en niet-discriminatoir zijn.
2.13.12

3.13.12

4.13.12

5.13.12

6.12.12

7.7.12

8.13.12

12.9.12

13.9.12

14.9.12

Volgens de jurisprudentie van het HvJEG omvat het begrip dwingende reden van algemeen belang in ieder geval de volgende gronden: openbare orde, openbare veiligheid en
volksgezondheid als bedoeld in de artikelen 46 en 55 van het Verdrag; handhaving van de maatschappelijke orde; doelstellingen van het sociaal beleid; bescherming van afnemers
van diensten; consumentenbescherming; bescherming van werknemers, met inbegrip van de sociale bescherming van werknemers; dierenwelzijn; handhaving van het financieel
evenwicht van het socialezekerheidsstelsel; voorkoming van fraude; voorkoming van oneerlijke concurrentie; bescherming van het milieu en het stedelijk milieu, met inbegrip van
stedelijke en rurale ruimtelijke ordening; bescherming van schuldeisers; waarborging van een deugdelijke rechtsbedeling; verkeersveiligheid; bescherming van intellectuele
eigendom; culturele beleidsdoelen, met inbegrip van het waarborgen van de vrijheid van meningsuiting, in het bijzonder ten aanzien van de sociale, culturele, religieuze en
filosofische waarden van de maatschappij; de noodzaak om een hoog niveau van onderwijs te waarborgen, behoud van de diversiteit van de pers en bevordering van de nationale
taal; behoud van het nationaal historisch en artistiek erfgoed en veterinair beleid.
2.13.13

3.13.13

4.13.13

5.13.13

6.12.13

8.13.13

14.9.13

Scheiding van belang
2.14

3.14

4.14

5.14

6.13

8.14

12.10

13.10

14.0

2.14.1

3.14.1

4.14.1

5.14.1

6.13.1

8.14.1

12.10.1

13.10.1

14.10.1

2.14.2

3.14.2

4.14.2

5.14.2

6.13.2

8.14.2

12.10.2

13.10.2

14.10.2

2.14.3

3.14.3

4.14.3

5.14.3

6.13.3

8.14.3

12.10.3

13.10.3

14.10.3

8.15

12.11

13.11

14.11

7.7.13

Financiële en economische draagkracht
2.15

3.15

4.15

5.15

6.14

Bij het stellen van eisen ter onderbouwing van de financiële en economische draagkracht, moet de aanbesteder eisen stellen die in redelijke verhouding staan tot de aard en de
omvang van de opdracht. Met name bij kleinere opdrachten moet terughoudend worden omgegaan met het stellen van eisen. Omzeteisen kunnen slechts gesteld worden indien de
aanbesteder dit motiveert met zwaarwegende argumenten. Indien omzeteisen worden gesteld, kan slechts een onconditionele omzetgrens van maximaal 300 procent van het
aanbestedingsbedrag gehanteerd worden.
2.15.1

3.15.1

4.15.1

5.14.1

6.14.1

8.15.1

12.11.1

13.11.1

14.11.1

2.15.2

3.15.2

4.15.2

5.15.2

6.14.2

8.15.2

12.11.2

13.11.2

14.11.2

Dit artikel bevat geen limitatieve opsomming van de bewijsmiddelen.
2.15.3

3.15.3

4.15.3

5.15.3

6.14.3

8.15.3

12.11.3

13.11.3

14.11.3

2.15.4

3.15.4

4.15.4

5.15.4

6.14.4

8.15.4

12.11.4

13.11.4

14.11.4

2.15.5

3.15.5

4.15.5

5.15.5

6.14.5

8.15.5

12.11.5

13.11.5

14.11.5

De mogelijkheid om als aanbesteder te eisen dat bedoelde andere natuurlijke personen of rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk zijn, zorgt ervoor dat indien een aanbesteder
geschiktheidseisen inzake de financiële en economische draagkracht stelt, hij meer grip heeft op de naleving van deze eisen. Immers, bij een tekortkoming in de naleving van deze
ARW 2016 | mei 2016 | 478

eisen kan hij zowel de inschrijver als de partij waarop deze zich beroept hiervoor aansprakelijk stellen.
2.15.6

3.15.6

4.15.6

5.15.6

6.14.6

8.15.6

12.11.6

13.11.6

14.11.6

De in dit artikel neergelegde verplichting beoogt te voorkomen dat een ondernemer die zelf niet in aanmerking kan komen voor de opdracht omdat er een uitsluitingsgrond op hem
van toepassing is, daar als onderaannemer alsnog bij wordt betrokken.
2.15.7

3.15.7

4.15.7

5.15.7

6.14.7

8.15.7

12.11.7

13.11.7

14.11.7

2.15.8

3.15.8

4.15.8

5.15.8

6.14.8

8.15.8

12.11.8

13.11.8

14.11.8

Technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid
2.16

3.16

4.16

5.16

6.15

8.16

12.12

13.12

14.12

2.16.1

3.16.1

4.16.1

5.16.1

6.15.1

8.16.1

12.12.1

13.12.1

14.12.1

Bij het stellen van eisen ter onderbouwing van de technische bekwaamheid, moet de aanbesteder eisen stellen die in redelijke verhouding staan tot de aard en de omvang van de
opdracht.
Met name bij kleinere opdrachten moet terughoudend worden omgegaan met het stellen van eisen.
8.16.2
2.16.2

3.16.2

4.16.2

5.16.2

6.15.2

8.16.3

12.12.2

13.12.2

14.12.2

Dit artikel bevat een limitatieve opsomming van de manieren waarop een ondernemer zijn technische bekwaamheid kan aantonen. De aanbesteder zal uit de in dit artikel genoemde
mogelijkheden een keuze moeten maken.
In de praktijk wordt in Nederland nauwelijks/niet gewerkt met de in sub a.1 genoemde lijst van werken maar verlangt de aanbesteder een of meer referenties (per competentie mag
slecht één referentie worden gevraagd) die dan meestal vergezeld moet(en) gaan van (een) tevredenheidsverklaring(en) van de opdrachtgever van de betreffende referentie.
2.16.3

3.16.3

4.16.3

5.16.3

6.15.3

8.16.4

2.16.4

3.16.4

4.16.4

5.16.4

6.15.4

8.16.5

12.12.3

13.12.3

2.16.5

3.16.5

4.16.5

5.16.5

6.15.5

2.16.6

3.16.6

4.16.6

5.16.6

2.16.7

3.16.7

4.16.7

2.16.8

3.16.8

2.16.9

14.12.3

8.16.6

12.12.4

13.12.4

14.12.5

6.15.6

8.16.7

12.12.5

13.12.5

14.12.6

5.16.7

6.15.7

8.16.8

12.12.6

13.12.6

14.12.7

4.16.8

5.16.8

6.15.8

8.16.9

12.12.7

13.12.7

14.12.8

3.16.9

4.16.9

5.16.9

6.15.9

8.16.10

12.12.8

13.12.8

14.12.9

2.16.10

3.16.10

4.16.10

5.16.10

6.15.10

8.16.11

12.12.9

13.12.9

14.12.10

2.16.11

3.16.11

4.16.11

5.16.11

6.15.11

8.16.12

12.12.10

13.12.10

14.12.11

2.16.12

3.16.12

4.16.12

5.16.12

6.15.12

8.16.13

12.12.11

13.12.11

14.12.12

2.16.13

3.16.13

4.16.13

5.16.13

6.15.13

8.16.14

12.12.12

13.12.12

14.12.13

14.12.4

Kwaliteitsbewaking
2.17

3.17

4.17

5.17

6.16

8.17

12.13

13.13

14.13

2.17.1

3.17.1

4.17.1

5.17.1

6.16.1

8.17.1

12.13.1

13.13.1

14.13.1

2.17.2

3.17.2

4.17.2

5.17.2

6.16.2

8.17.2

12.13.2

13.13.2

14.13.2

2.17.3

3.17.3

4.17.3

5.17.3

6.16.3

8.17.3

12.13.3

13.13.3

14.13.3

ARW 2016 | mei 2016 | 479

Normen inzake milieubeheer
2.18

3.18

4.18

5.18

6.17

8.18

12.14

13.14

14.14

2.18.1

3.18.1

4.18.1

5.18.1

6.17.1

8.18.1

12.14.1

13.14.1

14.14.1

2.18.2

3.18.2

4.18.2

5.18.2

6.17.2

8.18.2

12.14.2

13.14.2

14.14.2

2.18.3

3.18.3

4.18.3

5.18.3

6.17.3

8.18.3

12.14.3

13.14.3

14.14.3

4.19

5.19

6.18

8.19

12.15

13.15

14.15

Beroepsbevoegdheid
2.19

3.19

7.8

Voor informatie over beroeps- en handelsregisters in de lidstaten van de EU zij verwezen naar bijlage XI van richtlijn nr. 2014/24/EU.
2.19.1

3.19.1

4.19.1

5.19.1

6.18.1

8.19.1

12.15.1

13.15.1

14.15.1

2.19.2

3.19.2

4.19.2

5.19.2

6.18.2

7.8.1

8.19.2

12.15.2

13.15.2

14.15.2

2.19.3

3.19.3

4.19.3

5.19.3

6.18.3

8.19.3

12.15.3

13.15.3

14.15.3

2.19.4

3.19.4

4.19.4

5.19.4

6.18.4

8.19.4

12.15.4

13.15.4

14.15.4

3.10.5

4.10.5

5.10.5

8.19.5

13.15.5

Termijnen bij aanmelding als gegadigde
3.20

4.20

5.20

8.20

13.16

14.16

3.20.1

4.20.1

5.20.1

8.20.1

13.16.1

14.16.1

3.20.2

4.20.2

5.20.2

8.20.2

3.20.3

5.20.3

8.20.3

3.20.4

5.20.4

8.20.4

5.20.5

8.20.5

3.20.5

4.20.3

14.16.2

13.16.2

14.16.3

Deze bepaling is nieuw en stelt eisen aan het platform waarmee aanmeldingen kunnen worden ingediend.

Nadere inlichtingen ten behoeve van de aanmelding
3.21

4.21

5.21

8.21

13.17

14.17

3.21.1

4.21.1

5.21.1

8.21.1

13.17.1

14.17.1

3.21.2

4.21.2

5.21.2

8.21.2

13.17.2

14.17.2

3.21.3

4.21.3

5.21.3

8.21.3

13.17.3

14.17.3

3.21.4

4.21.4

5.21.4

8.21.4

13.17.4

14.17.4

3.21.5

4.21.5

5.21.5

8.21.5

13.17.5

14.17.5

Termijnen
2.20

7.9

12.16

15.9

2.20.1

7.9.1

12.16.1

15.9.1

7.9.2
2.20.2
2.20.3
2.20.4

ARW 2016 | mei 2016 | 480

2.20.5

7.9.3

2.20.6
2.20.7
2.20.8

7.9.4

12.16.2

15.9.2

12.16.3

15.9.3

In deze bepaling is voorzien in de mogelijkheid om een aanbestedingsprocedure voort te zetten en de inschrijvingstermijn te verlengen, in het geval zich kort voor de sluitingstermijn
van de inschrijvingen een storing in het gehanteerde elektronische systeem heeft voorgedaan. Wanneer voor de storing al wel een of meer inschrijvingen zijn ontvangen, is een
dergelijke verlenging uit concurrentietechnisch oogpunt slechts mogelijk, indien de aanbesteder van de ontvangen inschrijvingen nog geen kennis heeft genomen. De aanbesteder
moet dit kunnen aantonen en hierop anticiperen bij de keuze van een elektronische systeem door middel waarvan de inschrijvingen worden ingediend.
Tot het elektronische systeem als bedoeld in dit artikel behoren ook de voor het functioneren van het systeem onontbeerlijke middelen voor controle op de e-authenticatie of de
elektronische handtekening. Storingen van de elektronische apparatuur of bij de internetprovider van de inschrijver vallen buiten het bereik van deze bepaling.
2.20.9

12.16.4
15.9.4

2.20.10

7.9.5

12.16.5

15.9.5

Eigen verklaring en bewijsmiddelen
2.21

3.22

4.22

5.22

6.19

7.10

8.22

12.17

13.18

14.18

2.21.1

3.22.1

4.22.1

5.22.1

6.19.1

7.10.1

8.22.1

12.17.1

13.18.1

14.18.1

Een periode van zeven dagen voor het aanleveren van de bewijsmiddelen is in het algemeen een redelijke termijn. Afhankelijk van de aard en omvang van de te leveren
bewijsmiddelen kan deze periode door de aanbesteder een kortere of langere termijn worden vastgesteld.
2.21.2

3.22.2

4.22.2

5.22.2

6.19.2

2.21.3

3.22.3

4.22.3

5.22.3

6.19.3

7.10.2

8.22.2

12.17.2

13.18.2

14.18.2

8.22.3

12.17.3

13.18.3

14.18.3

Bewijsmiddelen waaruit blijkt dat men aan de gestelde eisen voldoet, mogen niet op voorhand worden opgevraagd. Er zijn twee uitzonderingen op die regel. Met betrekking tot de
geschiktheidseisen, mogen de referenties wel gevraagd worden in het geval van procedures met een voorafgaande selectie. Dat geeft ondernemers ook de gelegenheid zich op dat
moment te onderscheiden. Daarnaast kunnen aanbesteders zich een beeld vormen van de gegadigden. Uit de Memorie van Toelichting op de Aanbestedingswet blijkt dat ook
bewijsmiddelen gevraagd mogen worden voor aspecten die niet opgenomen zijn in de eigen verklaring en dus geen betrekking hebben op de in het model van de eigen verklaring
genoemde uitsluitingsgronden, geschiktheidseisen en selectiecriteria. Te denken valt aan certificaten die aantonen dat de producten of diensten voldoen aan specifieke vereisten,
maar ook aan verklaringen met betrekking tot bijvoorbeeld het niet van toepassing zijn van belangenverstrengeling of handelen met voorkennis.
2.21.4

3.22.4

4.22.4

5.22.4

6.19.4

7.10.3

8.22.4

12.17.4

13.18.4

14.18.4

2.21.5

3.22.5

4.22.5

5.22.5

6.19.5

7.10.4

8.22.5

12.17.5

13.18.5

14.18.5

2.21.6

3.22.6

4.22.6

5.22.6

6.19.6

7.10.5

8.22.6

12.17.6

13.18.6

14.18.6

Artikel 56, lid 3 van de Richtlijn 2014/24/EU luidt: "Wanneer de door de ondernemers in te dienen informatie of documentatie onvolledig of onjuist is of lijkt te zijn of wanneer
specifieke documenten ontbreken, kunnen de aanbestedende diensten, tenzij het nationale recht dat deze richtlijn uitvoert anders bepaalt; de betrokken ondernemers verzoeken die
informatie of documentatie binnen een passende termijn in te dienen, aan te vullen, te verduidelijken of te vervolledigen, mits dergelijke verzoeken worden gedaan met volledige
inachtneming van de beginselen van gelijke behandeling en transparantie."
2.21.7

3.22.7

4.22.7

5.22.7

6.19.7

7.10.6

8.22.7

12.17.7

13.18.7

14.18.7

In de praktijk zal een eerder gebruikte eigen verklaring alleen nogmaals gebruikt kunnen worden voor een nieuwe aanbesteding indien de eigen verklaring tenminste de gegevens
bevat die binnen de nieuwe aanbesteding door de aanbesteder worden verlangd.
ARW 2016 | mei 2016 | 481

2.21.8

3.22.8

4.22.8

5.22.8

6.19.8

7.10.7

8.22.8

12.17.8

13.18.8

14.18.8

Uitnodiging tot inschrijving
3.23

4.23

5.23

8.23

13.19

Selectie is aan de orde bij alle procedures die aanvangen met aanmelding van gegadigden. Selectie is nodig wanneer er meer gegadigden zijn dan de aanbesteder heeft
aangekondigd te zullen uitnodigen. Aan selectie gaan drie stappen vooraf. In de eerste stap bepaalt de aanbesteder wie van de gegadigden hij moet uitsluiten, in de tweede stap wie
van de gegadigden hij wil uitsluiten en in de derde stap wie van de gegadigden niet voldoen aan de geschiktheidseisen die hij voor de realisatie van de uitvoering van de
onderhavige opdracht stelt. Selectie dient volgens een objectieve methode te geschieden. Een van deze methoden is loting. Indien de aanbesteder op een andere wijze wenst te
selecteren moet hij vooraf objectieve en eenduidige selectiecriteria bekend maken.
3.23.1

4.23.1

5.23.1

8.23.1

13.19.1

3.23.2

4.23.2

5.23.2

8.23.3

13.19.2

3.23.3

4.23.3

5.23.3

8.23.4

13.19.3

3.23.4

4.23.4

5.23.4

8.23.5

13.19.4

3.23.5

4.23.5

5.23.5

8.23.6

13.19.5

3.23.6

4.23.6

5.23.6

8.23.7

13.19.6

3.23.7

4.23.7

5.23.7

8.23.8

8.23.2

13.19.7

Dit artikel dient in samenhang met het bepaalde in artikel 2.4.9, 3.4.9, etc. te worden gelezen. Het biedt dus geen ruimte om de nadere criteria voor de bepaling van de beste prijskwaliteitverhouding pas op een later moment dan de bekendmaking van de aankondiging vast te stellen en kenbaar te maken.
3.23.8

4.23.8

5.23.8

8.23.9

13.19.8

In de praktijk komt het veelvuldig voor dat de aanbesteder informatie op een later moment ter beschikking van de deelnemers aan een aanbesteding stelt, bijvoorbeeld naar
aanleiding van een in het kader van een Nota van Inlichtingen door een ondernemer gestelde vraag. De aanbesteder zal dan moeten nagaan of de aard van de informatie en het
tijdstip van verstrekking van de informatie een verlenging van de inschrijvingstermijn nodig maken.
3.23.9

4.23.9

5.23.9

8.23.10

3.23.10

4.23.10

5.23.10

8.23.11

3.23.11

4.23.11

5.23.11

8.23.12

13.19.10

5.23.12

8.23.13

13.19.11

5.23.13

8.23.14

3.23.12
3.23.13

13.19.9

4.23.12
8.23.15

Opdrachten op basis van een raamovereenkomst
9.4

10.4

9.4.1
10.4.1

ARW 2016 | mei 2016 | 482

Een voorbeeld van een geval als bedoeld in sub a van dit artikel: De raamovereenkomst regelt dat opdrachten op basis van die raamovereenkomst per toerbeurt aan de
raamcontractanten worden gegund.
10.4.2
10.4.3
10.4.4
9.4.2

Elektronische catalogus
10.5
10.5.1
10.5.2
10.5.3
10.5.4

Toelating tot het dynamisch aankoopsysteem
14.19
14.19.1

Toelating tot het dynamisch aankoopsysteem gedurende de looptijd
14.20
14.20.1
14.20.2
14.20.3
14.20.4

Nadere inlichtingen ten behoeve van de dialoog
4.24
4.24.1
4.24.2
4.24.3
4.24.4

Dialoog
4.25

De dialoog wordt gevoerd aan de hand van het beschrijvend document dat geen oplossingen beschrijft maar slecht een omschrijving geeft van de behoefte van de aanbesteder.
4.25.1
4.25.2
4.25.3
4.25.4
4.25.5

ARW 2016 | mei 2016 | 483

De in dit artikel bedoelde instemming mag dus geen algemene strekking hebben, maar moet verwijzen naar de beoogde bekendmaking van specifieke inlichtingen.
4.25.6

Uit dit artikel kan worden afgeleid dat het mogelijk is dat de aanbesteder bij het sluiten van de dialoog één oplossing kiest en de resterende deelnemers verzoekt op deze oplossing
in te schrijven.
4.25.7
4.25.8

Uitnodiging tot inschrijving
4.26

De aanbesteder houdt bij de vaststelling van de termijn voor de ontvangst van inschrijvingen rekening met de complexiteit van de opdrachten en de voor de voorbereiding van de
inschrijvingen benodigde tijd.
4.26.1
4.26.2
4.26.3
4.26.4
4.26.5
4.26.6

Termijnen inschrijving
3.24

5.24

8.24

13.20

3.24.1

5.24.1

8.24.1

13.20.1

3.24.2

5.24.2

8.24.2

3.24.3

5.24.3

8.24.3

3.24.4

5.24.4

8.24.4

3.24.5

5.24.5

8.24.5

3.24.6

5.24.6

8.24.6

3.24.7

5.24.7

8.24.7

13.20.2

3.24.8

5.24.8

8.24.8

13.20.3

3.24.9

5.24.9

8.24.9

13.20.4

3.24.10

5.24.10

8.24.10

3.24.11

5.24.11

8.24.11

13.20.5

8.25

13.21

15.10

8.25.1

13.21.1

15.10.1

Nadere inlichtingen ten behoeve van de inschrijving
2.22

3.25

5.25

6.20

2.22.1

3.25.1

5.25.1

6.20.1

7.11

Voorschrift 3.9 B van de Gids Proportionaliteit beveelt aan dat de aanbesteder potentiële inschrijvers de kans biedt suggesties te doen voor aanpassingen aan de
conceptovereenkomst of af te wijken van de inkoopvoorwaarden.

ARW 2016 | mei 2016 | 484

2.22.2

3.25.2

5.25.2

6.20.2

7.11.1

8.25.2

2.22.3

3.25.3

5.25.3

6.20.3

7.11.2

8.25.3

13.21.2

15.10.2

Vanzelfsprekend dient deze nota zo spoedig mogelijk ter beschikking gesteld te worden aan de tot inschrijving uitgenodigde ondernemers.
2.22.4

3.25.4

5.25.4

6.20.4

7.11.3

8.25.4

13.21.3

15.10.3

Het kan hier bijvoorbeeld gaan om een 'schouw' of 'aanwijzing ter plaatse'. Indien het proces verbaal voor de inschrijving relevante informatie bevat, dient het vanzelfsprekend ter
beschikking gesteld te worden van de voor inschrijving uitgenodigde ondernemers.
2.22.5

3.25.5

5.25.5

6.20.5

7.11.4

8.25.5

13.21.4

15.10.4

2.22.6

3.25.6

5.25.6

6.20.6

7.11.5

8.25.6

13.21.5

15.10.5

2.22.7

3.25.7

5.25.7

6.20.7

7.11.6

8.25.7

13.21.6

15.10.6

Nadere inlichtingen in geval van een gerechtvaardigd economisch belang
2.23

3.26

5.26

6.21

7.12

8.26

13.22

2.23.1

3.26.1

5.26.1

6.21.1

7.12.1

8.26.1

13.22.1

Een gerechtvaardigd economisch belang kan zich onder meer voordoen bij het aanbesteden van geïntegreerde contracten, zoals Design and Construct, en in het geval de
gegadigde van plan is om een variant in te dienen. In zulke gevallen zullen vragen om verduidelijking vaak gerelateerd zijn aan de oplossing of het ontwerp dat de gegadigde voor
ogen staat en diens vragen kunnen zijn oplossing of ontwerp voortijdig onthullen. Het bekend worden van zijn vraag tijdens de aanbesteding bij zijn concurrenten zou daardoor
kunnen leiden tot schade voor de gegadigde en vervalsing van de mededinging. De mogelijkheid om vertrouwelijk nadere inlichtingen te vragen bevordert innovatie, omdat de
gegadigde nadere inlichtingen kan vragen over zijn oplossing zonder het risico te lopen dat zijn concurrenten daar ten onrechte van profiteren.
2.23.2

3.26.2

5.26.2

6.21.2

7.12.2

8.26.2

13.22.2

2.23.3

3.26.3

5.26.3

6.21.3

7.12.3

8.26.3

13.22.3

2.23.4

3.26.4

5.26.4

6.21.4

7.12.4

8.26.4

13.22.4

Elektronische catalogus
2.24
3.27
4.27

5.27

6.22

7.13

8.27

15.11

2.24.1

3.27.1

4.27.1

5.27.1

6.22.1

7.13.1

8.27

15.11.1

2.24.2

3.27.2

4.27.2

5.27.2

6.22.2

7.13.2

8.27.2

15.11.2

2.24.3

3.27.3

4.27.3

5.27.3

6.22.3

7.13.3

8.27.3

15.11.3

Gebruik eerder ingediende elektronische catalogus
15.12
15.12.1
15.12.2
15.12.3
15.12.4

Samenstelling van de jury
ARW 2016 | mei 2016 | 485

12.18

13.23

12.18.1

13.23.1

12.18.2

13.23.2

12.18.3

13.23.3

12.19

13.24

Beoordeling

Een in het oog springend kenmerk van de procedure van een prijsvraag is de rol van de jury, die de winnaar of winnaars van de prijsvraag bepaalt. Een aantal voor de prijsvraag
specifieke bepalingen zijn dan ook van toepassing op de werkwijze van de jury. Dit zijn een aantal procedurevoorschriften en een aantal bepalingen met betrekking tot
verslaglegging en anonimiteit. In het kort komen deze erop neer dat de jury de plannen en ontwerpen zonder dat de naam van de deelnemer bij de jury bekend is, beoordeelt op
grond van de criteria. Dit leidt tot een rangorde met de mogelijkheid om aanvullende vragen te stellen over (een deel van) de ontwerpen of plannen. Hoewel de richtlijn dat niet met
zoveel woorden stelt lijkt het logisch om te veronderstellen dat deze zaken niet zullen leiden tot een definitieve vaststelling van de rangorde. Anders zou de mogelijkheid van het
stellen van vragen overbodig zijn en zou belangrijke informatie voor het vormen van een eindoordeel niet kunnen worden meegenomen. De jury ziet er wel op toe dat dit niet leidt tot
ongeoorloofd onderscheid tussen deelnemers. De verplichting tot registratie dient dan ook als middel voor aanbesteders om deze onpartijdigheid te kunnen aantonen.
12.19.1

13.24.1

12.19.2

13.24.2

12.19.3

13.24.3

12.19.4

13.24.4

12.19.5

13.24.5

12.19.6

13.24.6

Inschrijving
2.25

3.28

4.28

5.28

6.23

7.14

8.28

15.13

2.25.1

3.28.1

4.28.1

5.28.1

6.23.1

7.14.1

8.28.1

15.13.1

2.25.2

3.28.2

4.28.2

5.28.2

6.23.2

7.14.2

8.28.2

15.13.2

Door het opsommen van de gegevens is het niet langer nodig een voorgeschreven formulier te gebruiken. Desgewenst kan gebruik gemaakt worden van model G in Deel II.
Een inschrijvingsbiljet kan zowel een fysieke als een elektronische vorm hebben.
2.25.3

3.28.3

4.28.3

5.28.3

6.23.3

7.14.3

8.28.3

2.25.4

3.28.4

4.28.4

5.28.4

6.23.4

7.14.4

8.28.4

2.25.5

3.28.5

4.28.5

5.28.5

6.23.5

7.14.5

8.28.5

15.13.3
15.13.4

Onder "bewaart" dient mede te worden verstaan: "laat bewaren". Van het laatste is sprake wanneer de aanbesteder heeft gekozen voor een elektronisch platform voor de ontvangst
van inschrijvingen. De aanbesteder dient er bij de keuze voor een dergelijk platform voor te waken dat de inschrijvingen niet voor het uiterste moment van indiening van de
inschrijvingen geopend kunnen worden.
2.25.6

3.28.6

4.28.6

5.28.6

6.23.6

7.14.6

8.28.6

15.13.5

2.25.7

3.28.7

4.28.7

5.28.7

6.23.7

7.14.7

8.28.7

15.13.6

ARW 2016 | mei 2016 | 486

Deze regeling brengt mee dat een intrekking die niet voor het tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen door de aanbesteder is ontvangen, geen effect kan hebben. Het risico
voor tijdige ontvangt van een intrekking ligt bij de betreffende inschrijver.

Gezamenlijke inschrijving
2.26

3.29

4.29

5.29

6.24

7.15

8.29

15.14

2.26.1

3.29.1

4.29.1

5.29.1

6.24.1

7.15.1

8.29.1

15.14.1

Voor zover vooraf bekend, verdient het de voorkeur in de aankondiging op te nemen welke rechtsvorm een samenwerkingsverband bij opdrachtverlening moet aannemen.
2.26.2

3.29.2

4.29.2

5.29.2

6.24.2

7.15.2

8.29.2

15.14.2

Inlichtingen over eventuele onderaanneming
2.27

3.30

4.30

5.29

6.25

7.16

8.30

15.15

2.27.1

3.30.1

4.30.1

5.30.1

6.25.1

7.16.1

8.30

15.15.1

2.27.2

3.30.2

4.30.2

5.29.2

6.25.2

7.16.2

8.30.2

15.15.2

2.27.3

3.30.3

4.30.3

5.30.3

6.25.3

7.16.3

8.30.3

15.15.3

2.27.4

3.30.4

4.30.4

5.30.4

6.25.4

7.16.4

8.30.4

15.15.4

2.27.5

3.30.5

4.30.5

5.30.5

6.25.5

7.16.5

8.30.5

15.15.5

5.31

6.26

7.18

8.31

Varianten van de inschrijver
2.28

3.31

4.31

Aanbesteders kunnen met hun marktbenadering innovatie stimuleren door inschrijvers gelegenheid te geven om hun varianten in te dienen.
2.28.1

3.31.1

4.31.1

5.31.1

6.26.1

7.18.1

8.31.1

2.28.2

3.31.2

4.31.2

5.31.2

6.26.2

7.18.2

8.31.2

2.28.3

3.31.3

4.31.3

5.31.3

6.26.3

7.18.3

8.31.3

Bij minimumeisen kan worden gedacht aan het stellen van functionele eisen of aan een combinatie van functionele eisen en voorgeschreven deeloplossingen.
Uit oogpunt van innovatie is het beter om als aanbesteder niet te eisen dat in ieder geval ook een inschrijving die geen variant is, moet worden ingediend. Industrialisatie en
specialisatie in de bouw worden gestimuleerd als een ondernemer kan inschrijven met een oplossing waarin hij gespecialiseerd is zonder dat hij tevens moet inschrijven met een
besteksconforme oplossing die hij niet concurrerend kan aanbieden. Bovendien verhoogt een inschrijvingsplicht op een besteksconforme inschrijving de transactiekosten, zowel aan
de zijde van de inschrijver als aan de zijde van de aanbesteder, terwijl een geforceerde en daardoor te dure besteksconforme inschrijving niet bijdraagt aan het doel van
aanbesteden, het oproepen van concurrentie.
2.28.4

3.31.4

4.31.4

5.31.4

6.26.4

7.18.4

8.31.4

2.28.5

3.31.5

4.31.5

5.31.5

6.26.5

7.18.5

8.31.5

Varianten van de aanbesteder
2.29

3.33

5.32

6.27

7.19

8.32

2.29.1

3.33.1

5.32.1

6.27.1

7.19.1

8.32.1

Voor het beperken van de transactiekosten is het veelal beter om inschrijvers niet te verplichten om op alle varianten van de aanbesteder in te schrijven.

ARW 2016 | mei 2016 | 487

2.29.2

3.33.2

5.32.2

6.27.2

7.19.2

8. 322

Termijn van gestanddoening
2.30

3.33

4.32

7.20

9.5

10.6

15.16

In de gestanddoeningstermijn van 50 dagen is gerekend met 30 dagen voor de beoordeling van de inschrijvingen en 20 dagen voor de opschortende termijn.
Omdat in de meervoudig onderhandse procedure, in de procedures voor de raamovereenkomst (zowel met meerdere ondernemers als met een enkele ondernemer) en de
procedure voor het plaatsten van opdrachten binnen een dynamisch aankoopsysteem de opschortende termijn ontbreekt, wordt in deze procedures een termijn van 30 dagen
gesteld.
2.30.1

3.33.1

4.32.1

7.20.1

2.30.2

3.33.2

4.32.2

7.20.2

2.30.3

3.32.3

4.32.3

9.5.1

10.6.1

15.16.1

10.6.2

15.16.2

Opening van de inschrijvingen
2.31

3.34

4.33

5.33

6.28

7.21

8.33

15.17

Het is aan de aanbesteder om te bepalen hoe de opening van de inschrijvingen plaatsvindt.
2.31.1

3.34.1

4.33.1

5.33.1

6.28.1

7.21.1

8.33.1

15.17.1

De aanbesteder dient er bij de keuze voor een elektronisch platform voor de ontvangst van inschrijvingen dus voor te waken dat de inschrijvingen niet voor het uiterste moment van
indiening van de inschrijvingen geopend kunnen worden.
2.31.2

3.34.2

4.33.2

5.33.2

6.28.2

7.21.2

8.33.2

15.17.2

Door het opsommen van de gegevens is het niet langer nodig een voorgeschreven formulier te gebruiken. Desgewenst kan gebruik gemaakt worden van model H in Deel II.
Bedrijven doen vaak in eenzelfde periode aan meerdere aanbestedingen tegelijk mee. Dit brengt uiteraard beschikbaar houden van personeel en materieel met zich mee. Het is
voor een goede bedrijfsvoering dan ook van groot belang zo spoedig mogelijk te weten of er enige kans op verkrijging van een bepaalde opdracht is; dit los van de nog
noodzakelijke toets door de aanbesteder op eisen en criteria. Om die reden is onder sub e. opgenomen, dat de aanbesteder uiterlijk twee werkdagen na opening van de
inschrijvingen het proces-verbaal daarvan aan de inschrijvers toestuurt.
Wanneer gunning van de opdracht plaatsvindt op basis een ander criterium dan de laagste prijs, zijn in het proces-verbaal van de opening van de inschrijvingen vermelde
inschrijvingssommen niet doorslaggevend, waar immers de inschrijvingen nog op hun kwalitatieve aspecten zullen moeten worden beoordeeld en die kwalitatieve beoordeling in
samenhang met de inschrijvingssommen pas leidt tot het aanbrengen van een rangorde in de gedane inschrijvingen. In het ARW 2016 zijn geen afzonderlijke bepalingen
opgenomen over de termijn waarbinnen de eindrangorde moet worden bekendgemaakt aan de inschrijvers nadat die rangorde met inachtneming van de beoordeling van de
kwalitatieve aspecten door de aanbesteder is vastgesteld. Wel is wenselijk dat een aanbesteder ook hier, onder andere omwille van de organisatorische aspecten bij de
deelnemende bedrijven, voortvarendheid betracht bij de beoordeling van de kwalitatieve aspecten en bij de bekendmaking van de rangorde aan de inschrijvers.
Indien gunning van de opdracht plaatsvindt op basis van beste prijs/kwaliteitverhouding is staande praktijk dat de kwalitatieve beoordeling plaatsvindt voordat de
inschrijvingssommen bekend worden gemaakt om deze beoordeling niet door de hoogte van de inschrijvingssommen te laten beïnvloeden. Bij de opening van de inschrijvingen
worden in dat geval de inschrijvingssommen niet bekend gemaakt, ook niet in het proces-verbaal.

ARW 2016 | mei 2016 | 488

2.31.3

3.34.3

4.33.3

5.33.3

6.28.3

7.21.3

8.33.3

15.17.3

7.21.4
2.31.4

3.34.4

4.33.4

7.21.5

15.17.4

Ongeldigheid van de inschrijving
2.32

3.35

4.34

5.34

6.29

7.22

8.34

9.6

10.7

15.18

2.32.1

3.35.1

4.34.1

5.34.1

6.29.1

7.23.1

8.34.1

9.6.1

10.7.1

15.18.1

2.32.2

3.35.2

4.34.2

7.23.2

9.6.2

10.7.2

15.18.2

2.32.3

3.35.3

4.34.3

7.23.3

10.7.3

15.18.3

Het desgewenst door aanbesteder vereisen van deze verklaring van een bestuurder van de inschrijver strekt er toe te voorkomen dat zijn inschrijving tot stand komt onder invloed
van handelingen in strijd met het Nederlands of Europese mededingingsrecht. Inschrijvingen die tot stand zijn gekomen onder een dergelijke invloed zijn in strijd met de wet. De
verklaring heeft tot doel dat de betreffende bestuurder zich uitdrukkelijk op de hoogte stelt omtrent het proces van de aanbesteding. Met ‘bestuurder’ wordt normaliter een bestuurder
bedoeld in de zin van het Burgerlijk Wetboek, zie onder meer de artikelen 2:130 (Naamloze Vennootschap) en 2:240 (Besloten Vennootschap) Burgerlijk Wetboek.

Uitnodiging deelneming onderhandelingen
5.35

6.30

8.35

5.35.1

6.30.1

8.35.1

5.35.2

6.30.2

8.35.2

5.35.3

6.30.3

8.35.3

5.35.4

6.30.4

8.35.4

5.35.5

6.30.5

8.35.5

5.35.6

8.35.6

Onderhandelingen
5.36

6.31

8.36

5.36.1

6.31.1

8.36.1

Uit dit artikel volgt niet een verplichting om elke onderhandelingsronde met een tussentijdse inschrijving te te laten starten.
5.36.2
5.36.3

8.36.2

5.36.4

8.36.3

5.36.5

6.31.2

8.36.4

5.36.6

6.31.3

8.36.5

5.36.7
5.36.7

8.36.6
6.31.4

8.36.7
8.36.8

Definitieve inschrijving
5.37

6.32

8.37

ARW 2016 | mei 2016 | 489

5.37.1

6.32.1

8.37.1

Deze gang van zaken is analoog aan die in de concurrentiegerichte dialoog.
5.37.2

6.32.2

8.37.2

Het desgewenst door aanbesteder vereisen van deze verklaring van een bestuurder van de inschrijver strekt er toe te voorkomen dat zijn inschrijving tot stand komt onder invloed
van handelingen in strijd met het Nederlands of Europese mededingingsrecht. Inschrijvingen die tot stand zijn gekomen onder een dergelijke invloed zijn in strijd met de wet. De
verklaring heeft tot doel dat de betreffende bestuurder zich uitdrukkelijk op de hoogte stelt omtrent het proces van de aanbesteding. Met ‘bestuurder’ wordt normaliter een bestuurder
bedoeld in de zin van het Burgerlijk Wetboek, zie onder meer de artikelen 2:130 (Naamloze Vennootschap) en 2:240 (Besloten Vennootschap) Burgerlijk Wetboek.
5.37.3

6.32.3

8.37.3

5.38

6.33

8.38

5.38.1

6.33.1

8.38.1

Termijn van gestanddoening

In de gestanddoeningstermijn van 50 dagen is gerekend met 30 dagen voor de beoordeling van de inschrijvingen en 20 dagen voor de opschortende termijn.
5.38.2

6.33.2

8.38.2

5.38.3

6.33.3

8.38.3

Verduidelijking van de inschrijving
2.33

3.36

4.35

7.24

10.8

15.19

2.33.1

3.36.1

4.35.1

7.24.1

10.8.1

15.19.1

De mogelijkheden tot aanvulling van inschrijvingen zijn op grond van jurisprudentie zeer beperkt, met name als het gaat om een aanvulling die van belang is voor de beoordeling
van de inschrijving.
2.33.2

3.36.2

4.35.2

7.24.2

10.8.2

15.19.2

Abnormaal lage inschrijving
2.34

3.37

4.36

5.39

6.34

7.25

8.39

10.9

15.20

2.34.1

3.37.1

4.36.1

5.39.1

6.34.1

7.25.1

8.39.1

10.9.1

15.20.1

Hier wordt geadviseerd om de ondernemer om een schriftelijke toelichting te verzoeken, die dan in onderling overleg kan worden onderzocht. Voorts wordt geadviseerd om van het
overleg een verslag op te stellen.
Voor artikel 5.39, 6.34 en 8.39 geldt dat dit artikel in beginsel ziet op de definitieve inschrijving.
2.34.2

3.37.2

4.36.2

5.39.2

6.34.2

7.25.2

8.39.2

10.9.2

15.20.2

2.34.3

3.37.3

4.36.3

5.39.3

6.34.3

7.25.3

8.39.3

10.9.3

15.20.3

2.34.4

3.37.4

4.36.4

5.39.4

6.34.4

8.39.4

10.9.4

15.20.4

2.34.5

3.37.5

4.36.5

5.39.5

6.34.5

7.25.4

8.39.5

10.9.5

15.20.5

2.34.6

3.37.6

4.36.6

5.39.6

6.34.6

7.25.5

8.39.6

10.9.6

15.20.6

Elektronische veiling
ARW 2016 | mei 2016 | 490

2.35

3.38

5.40

7.26

10.10

15.21

2.35.1

3.38.1

5.40.1

7.26.1

10.10.1

15.21.1

2.35.2

3.38.2

5.40.2

7.26.2

10.10.2

15.21.2

10.8.3
2.35.3

3.38.3

5.40.3

7.26.3

10.10.3

15.21.3

2.35.4

3.38.4

5.40.4

7.26.4

10.10.4

15.21.4

2.35.5

3.38.5

5.40.5

7.26.5

10.10.5

15.21.5

2.35.6

3.38.6

5.40.6

7.26.6

10.10.6

15.21.6

2.35.7

3.38.7

5.40.7

7.26.7

10.10.7

15.21.7

2.35.8

3.38.8

5.40.8

7.26.8

10.10.8

15.21.8

2.35.9

3.38.9

5.40.9

7.26.9

10.10.9

15.21.9

2.35.10

3.38.10

5.40.10

7.26.10

10.10.10

15.21.10

2.35.11

3.38.11

5.40.11

7.26.11

2.35.12

3.38.12

5.40.12

7.26.12

10.10.11

15.21.11

2.35.13

3.38.13

5.40.13

7.26.13

10.10.12

15.21.12

2.35.14

3.38.14

5.40.14

7.26.14

10.10.13

15.21.13

2.35.15

3.38.15

5.40.15

7.26.15

10.10.14

15.21.14

2.35.16

3.38.16

5.40.16

7.26.16

10.10.15

15.21.15

Gunningsbeslissing
2.36

3.39

4.37

5.41

6.35

2.36.1

7.27

8.40

10.11

12.20

13.25

7.27.1

15.22
15.22.1

Binnen de openbare procedure worden alleen bewijsmiddelen opgevraagd van de inschrijver wiens inschrijving op grond van het gunningscriterium in aanmerking komt voor de
opdracht. De in dit artikel bedoelde situatie doet zich dan ook alleen voor indien uit ofwel de Eigen Verklaring, ofwel uit andere algemeen toegankelijke bron (bijvoorbeeld het
Insolventieregister voor wat betreft faillissement) blijkt dat een uitsluitingsgrond van toepassing is of niet aan geschiktheidseis wordt voldaan.
12.20.1
2.36.2

3.39.1

4.37.1

5.41.1

6.35.1

7.27.2

8.40.1

13.25.1

10.11.1

15.22.2

Het gaat in de laatste zin van dit artikel over informatie en bewijsmiddelen die door een inschrijver zijn verstrekt in het kader van het gunningscriterium.
4.37.2
2.36.3

3.39.2

4.37.3

5.41.2

6.35.2

7.27.3

8.40.2

2.36.4

3.39.3

4.37.4

5.41.3

6.35.3

7.27.4

8.40.3

2.36.5

3.39.4

4.37.5

5.41.4

6.35.4

7.27.5

8.40.4

10.11.2

15.22.3
15.22.4

10.11.3

12.20.2

13.25.2

15.22.5

Indien de aanbesteder nalaat om de relevante redenen van de gunningsbeslissing, waaronder de kenmerken en relatieve voordelen van de uitgekozen inschrijving, de naam van de
begunstigde en een nauwkeurige omschrijving van de opschortende termijn mee te delen, dan begint de opschortende termijn niet te lopen.
2.36.6

3.39.5

4.37.6

5.41.5

6.35.5

7.27.6

8.40.5

10.11.4

2.36.7

3.39.6

4.37.7

5.41.6

6.35.6

7.27.7

8.40.6

10.11.5

15.22.6
12.20.3

13.25.3

15.22.7

ARW 2016 | mei 2016 | 491

Opdracht
2.37

3.40

4.38

5.42

6.36

7.28

8.41

9.7

10.12

15.23

2.37.1

3.40.1

4.38.1

5.42.1

6.36.1

7.28.1

8.41.1

9.7.1

10.12.1

15.23.1

De aanbesteder zal zijn besluit om de opdracht niet te verlenen moeten motiveren. Neemt de aanbesteder dit besluit in het kader van de gunningsbeslissing, dan volgt die
verplichting reeds uit artikel 3.39.4. Alhoewel de jurisprudentie op dit punt niet eenduidig is, wordt geadviseerd om in het geval waarbij de aanbesteder pas na een reeds genomen
gunningsbeslissing besluit om de opdracht niet te verlenen, de betreffende gunningsbeslissing in te trekken en een nieuwe gunningsbeslissing te nemen, inhoudende dat de
opdracht niet zal worden verstrekt. In die opzet vloeit de motiveringsplicht eveneens uit artikel 3.39.4 voort.
De precontractuele redelijkheid en billijkheid kan meebrengen dat er bij de keuze om de opdracht niet te verlenen een schadevergoedingsplicht ontstaat (zie onder meer: Rechtbank
's-Hertogenbosch 5 november 2008, HA ZA 07-1736, Van der Horst/De Dommel).
2.37.2

3.40.2

4.38.2

5.42.2

6.36.2

8.41.2

12.20.4

13.25.4

2.37.3

3.40.3

4.38.3

5.42.3

6.36.3

8.41.3

12.20.5

13.25.5

Indien een ondernemer een kort geding aanhangig maakt tegen de gunningsbeslissing ligt het in de rede dat hij de aanbesteder hiervan terstond op de hoogte stelt, om te
voorkomen dat de aanbesteder zonder het oordeel van de rechter tot opdrachtverlening overgaat.
2.37.4

3.40.4

4.38.4

5.42.4

6.36.4

7.28.2

8.41.4

9.7.2

10.12.2

15.23.2

Mede uit het oogpunt van het beperken van transactiekosten dient de aanbesteder terughoudend te zijn met het voor opdrachtverlening nogmaals controleren of de beoogd
opdrachtnemer aan de gestelde eisen voldoet, zeker wanneer daar het indienen van bewijs door de betreffende opdrachtnemer voor nodig is.
2.37.5

3.40.5

4.38.5

5.42.5

6.36.5

7.28.3

8.41.5

9.7.3

10.12.3

15.23.3

2.37.6

3.40.6

4.38.6

5.42.6

6.36.6

7.28.4

8.41.6

9.7.4

10.12.4

15.23.4

9.6.5

10.10.5

Bekendmakingen over de gevolgde procedure
2.38

3.41

4.39

5.43

6.37

8.42

11.7

12.21

13.26

14.21

15.24

Hoofdregel is dat alle gegevens die in het formulier worden gevraagd, moeten worden verstrekt. Van deze verplichting kan slechts worden afgeweken als de aanbesteder een
beroep kan doen op het vierde lid van dit artikel.
2.38.1

3.41.1

4.39.1

5.43.1

2.38.2

3.41.2

4.39.2

5.43.2

6.37.1

8.42.1

11.7.1

8.42.2

11.7.2

12.21.1

13.26.1

11.7.3
14.21.1
14.21.2
15.24.1
2.38.3

3.41.3

4.39.3

5.43.3

6.37.2

8.42.3

11.7.4

12.21.2

13.26.2

2.38.4

3.41.4

4.39.4

5.43.4

6.37.3

8.42.4

11.7.5

12.21.3

13.26.3

2.38.5

3.41.5

4.39.5

5.43.5

6.37.4

8.42.5

11.7.6

12.21.4

13.26.4

2.38.6

3.41.6

4.39.6

5.43.6

6.37.5

8.42.6

11.7.7

12.21.5

13.26.5

2.38.7

3.41.7

4.39.7

5.43.7

6.37.6

8.42.7

11.7.8

12.21.6

13.26.6

Proces-verbaal van opdrachtverlening
ARW 2016 | mei 2016 | 492

2.39

3.42

4.40

5.44

6.38

8.43

14.22

2.39.1

3.42.1

4.40.1

5.44.1

6.38.1

8.43.1

14.22.1

2.39.2

3.42.2

4.40.2

5.44.2

6.38.2

8.43.2

14.22.2

Innovatiepartnerschap
8.44
8.44.1
8.44.2
8.44.3
8.44.4
8.44.5
8.44.6

Geschillen
2.40

3.43

4.41

5.45

6.39

7.29

8.45

9.8

10.13

11.8

12.22

13.27

14.23

15.25

16.3

2.40.1

3.43.1

4.41.1

5.45.1

6.39.1

7.29.1

8.45.1

9.8.1

10.13.1

11.8.1

12.22.1

13.27.1

14.23.1

15.25.1

16.3.1

Wijziging van opdrachten
17
Algemeen
17.1
17.1.1

Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft zich in meerdere arresten uitgelaten over de toelaatbaarheid van wijziging van een overheidsopdracht gedurende de looptijd zonder
het volgen van een nieuwe aanbestedingsprocedure (zie met name de arresten Succhi di Frutta, zaak C-496/99; Commissie/Italië, zaak C-340/02; Pressetext, zaak C-454/06; Wall,
zaak C-91/08 en Commissie/Duitsland, C-160/08). Dit hoofdstuk codificeert deze jurisprudentie grotendeels en vult haar aan. Het uitgangspunt blijft dat wijziging van een
overheidsopdracht tijdens de looptijd ervan noopt tot het volgen van een nieuwe Europese aanbestedingsprocedure. Uitsluitend in de in dit hoofdstuk bedoelde gevallen kan hiervan
worden afgezien.

Wijziging van beperkte omvang
17.2
17.2.1

Een voorbeeld van een wijziging van de algemene aard is de wijziging van een overheidsopdracht voor een levering in een overheidsopdracht voor een werk.
17.2.2

Deze bepaling brengt mee dat een aanbesteder er goed aan doet steeds te onderzoeken of de wenselijk c.q. noodzakelijk geachte wijziging van een lopende opdracht ook onder
een van de andere in dit hoofdstuk beschreven wijzen van wijziging van opdrachten valt.

ARW 2016 | mei 2016 | 493

17.2.3

Wijziging op grond van herzieningsclausules
17.3
17.2.1
17.3.2

Voorbeelden van mogelijke wijzigingen of opties zijn een prijsindexeringsclausule (zoals het geval was in het arrest Pressetext, zaak C-454/06), een optie om een opdracht met een
jaar te verlengen als voldaan is aan bepaalde voorwaarden, of een contract voor de aankoop van vijf apparaten waarin de optie is opgenomen dat nog eens twee van zulke
apparaten zullen worden afgenomen als een bepaalde testperiode succesvol is verlopen. Een dergelijke clausule voorziet niet in wijzigingen die tot een verandering van de
algemene aard van de aanbesteding kunnen leiden. De algemene aard verandert bijvoorbeeld als een overheidsopdracht voor een werk wordt gewijzigd in een dienst of als een
raamovereenkomst wordt omgezet in een opdracht aan één opdrachtnemer. Immers, indien de algemene aard van de opdracht wijzigt, is het goed mogelijk dat andere aanbieders
in de oorspronkelijke procedure ook hadden willen meedingen naar (dat deel van) de opdracht. In voormeld contract voor de aankoop van apparaten mag dus geen clausule worden
opgenomen die bepaalt dat indien de testperiode succesvol verloopt ook vijf andersoortige apparaten zullen worden afgenomen.

Noodzakelijke aanvullingen
17.4
17.4.1

Het gaat hier met name om gevallen waarbij de aanbesteder door aanvulling door een andere opdrachtnemer genoodzaakt zou zijn om materieel, werken of diensten met andere
technische kenmerken aan te kopen en daarbij incompatibiliteit of buitensporige technische problemen zouden ontstaan bij het functioneren en het onderhoud van het materieel, de
werken of diensten die in het kader van de oorspronkelijke overheidsopdracht zijn verworven.
Cumulatief mogen de wijzigingen dus hoger zijn dan 50% van de waarde van de oorspronkelijke opdracht.
17.4.2
17.4.3
17.4.4
17.4.5

Wijziging door onvoorziene omstandigheden
17.5
17.5.1

Het gaat hier om externe omstandigheden die niet konden worden voorzien ondanks een normale zorgvuldige voorbereiding van de oorspronkelijke gunning door de aanbesteder,
met name wanneer de uitvoering van de opdracht zich over een langere termijn uitstrekt. Bij de beoordeling of sprake was van een “normale zorgvuldige voorbereiding” worden in
elk geval de volgende factoren betrokken: de beschikbare middelen, de aard en de kenmerken van het specifieke project, de gangbare praktijk op het betrokken gebied en het feit
dat er een redelijke verhouding moet zijn tussen de voor de voorbereiding van de gunning uitgetrokken middelen en de verwachte waarde ervan.
17.5.2
17.5.3
17.5.4

ARW 2016 | mei 2016 | 494

17.5.5

Wijziging door vervanging van een opdrachtnemer
17.6
17.6.1

Bij onderdeel b moet gedacht worden aan gevallen zoals in het arrest Pressetext (zaak C-454/06) waarin de door de oorspronkelijke dienstverrichter ten behoeve van de
aanbesteder verrichte diensten werden overgedragen aan een in de vorm van een kapitaalvennootschap opgerichte andere dienstverrichter waarvan de oorspronkelijke
dienstverrichter enig aandeelhouder was die door middel van instructies de zeggenschap uitoefende over de nieuwe dienstverrichter. Het Hof overwoog hierover dat dit neerkwam
op een interne reorganisatie van de contractpartner.

Wezenlijke wijzigingen
17.7
17.7.1
17.7.2

Indien een overheidsopdracht wezenlijk is gewijzigd, noopt dit tot het volgen van een nieuwe Europese aanbestedingsprocedure. Ingevolge artikel 73, onderdeel a, van richtlijn
2014/24/EU dient een aanbesteder in dat geval de mogelijkheid te hebben een reeds gesloten overeenkomst voortijdig te beëindigen. In die mogelijkheid wordt in het Nederlandse
rechtsstelsel voorzien. Op grond van het Burgerlijk Wetboek dienen overeenkomsten te worden nagekomen. Er bestaan echter gronden tot voortijdige beëindiging van de
overeenkomst. Een voorbeeld daarvan is een wezenlijke wijziging van de overheidsopdracht. Partijen kunnen over deze beëindigingsgrond afspraken maken in de overeenkomst,
maar het Burgerlijk Wetboek biedt daartoe ook mogelijkheden. De gevolgen van voortijdige beëindiging van een overeenkomst, waaronder een mogelijke verplichting tot betaling
van schadevergoeding, hangen af van de omstandigheden van het geval.
Ingevolge artikel 73, onderdeel b, van richtlijn 2014/24/EU dient een aanbesteder een overheidsopdracht ook te kunnen beëindigen als deze is gesloten met een aannemer op wie
op het moment van gunning één van de verplichte uitsluitingsgronden van toepassing was. Daarnaast moet een overheidsopdracht op grond van artikel 73, onderdeel c, van richtlijn
2014/24/EU tijdens de looptijd door een aanbesteder kunnen worden beëindigd als de overheidsopdracht niet aan de aannemer had mogen worden gegund vanwege een ernstige
inbreuk op bepaalde Europeesrechtelijke verplichtingen, die door het Hof van Justitie van de Europese Unie is vastgesteld in een procedure overeenkomstig artikel 258 van het
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. In Nederland geldt het uitgangspunt van contractsvrijheid: contractspartijen zijn vrij om te beslissen of ze een overeenkomst
aangaan en bepalen zelf de inhoud van de overeenkomst. Die contractsvrijheid is echter niet onbeperkt. Contractspartijen moeten zich onder meer houden aan dwingendrechtelijke
bepalingen van de wet en datgene wat in het maatschappelijk verkeer betamelijk is. De gunning aan een aannemer op wie een verplichte uitsluitingsgrond van toepassing is en die
derhalve uitgesloten had moeten worden van de aanbestedingsprocedure, zal in principe strijd met een dwingende wetsbepaling opleveren. Ook de gunning van een
overheidsopdracht aan een aannemer in strijd met de verdragen van de Europese Unie of de delen 2, 2a of 3 van de Aanbestedingswet 2012 kan als zodanig kwalificeren. Het
sluiten van een overeenkomst in strijd met de wet leidt in beginsel tot nietigheid van de rechtshandeling. De precieze gevolgen, waaronder de mate waarin contractspartijen
gehouden zijn tot betaling van schadevergoeding, hangen af van de omstandigheden van het geval.
17.7.3

De voorwaarden in de onderdelen a tot en met c, hebben hun oorsprong in het arrest Pressetext, zaak C-454/06 (overwegingen 34-37). Onderdeel c ziet op de situatie waarin de
wijziging leidt tot een aanzienlijke verruiming van het toepassingsgebied van de overheidsopdracht. Als een opdracht voor werken bijvoorbeeld louter ziet op de aanleg van een weg,
dan leidt een wijziging waarin de opdracht wordt verruimd naar het tevens beplanten van de berm tot een aanzienlijke verruiming en daarmee tot een wijziging in de aard van die
opdracht.

ARW 2016 | mei 2016 | 495