Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

18 106

Voortgang rivierdijkversterkingen

Nr. 245

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 juni 2018
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen voorgelegd aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over
de brief van 23 maart 2018 inzake eindevaluaties Zandmaas/Grensmaas
en Ruimte voor de Rivier (Kamerstuk 18 106, nr. 242) en over de brief van
3 april 2018 inzake 33e voortgangsrapportage Zandmaas/ Grensmaas
(Kamerstuk 18 106, nr. 243).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 14 juni 2018.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Schuurkamp

kst-18106-245
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 18 106, nr. 245

1

Vraag 1
Welke concrete lessen kunnen worden getrokken uit de eindevaluatie
Zandmaas/Grensmaas?
Antwoord 1
Concrete lessen die uit de eindevaluatie Zandmaas/Grensmaas kunnen
worden getrokken zijn:
− Een combinatie van doelen zoals hoogwaterveiligheid met natuurontwikkeling helpt voor het verkrijgen van maatschappelijk en politiekbestuurlijk draagvlak.
− Weerstand kan worden weggenomen door goed omgevingsmanagement, een directe (één-op-één) benadering en een snelle reactie op
klachten.
− Door het bekijken van de Maas als gemeenschappelijke Maas in plaats
van een Grensmaas, is een constructievere samenwerking met
Vlaanderen mogelijk en dit leidt tot effectievere oplossingen voor
knelpunten.
− Samenwerking met andere partners op het gebied van waterveiligheid
is noodzakelijk om doelen te bereiken. Zo zijn kades aangelegd waar
meer ruimte voor de Maas niet mogelijk was.
Vraag 2
Waarom zijn externe partijen niet geïnterviewd ten behoeve van de
eindevaluatie? Is hierdoor het beeld niet eenzijdig?
Antwoord 2
Er zijn ook externe partijen geïnterviewd. Externe partijen die zijn
geïnterviewd ten behoeve van de eindevaluatie zijn de Provincie Limburg,
Waterschap Limburg (de gefuseerde waterschappen Roer en Overmaas en
Peel en Maasvallei), Staatsbosbeheer en Consortium Grensmaas (de
zelfrealisator van het Grensmaasplan). Naast de keuze voor de meest
direct betrokken partijen is bij de te interviewen externen gezocht naar
personen die langdurig betrokken zijn geweest en een terugblik konden
geven over het project Zandmaas en Grensmaas. Dit blijkt een beperkte
groep te zijn.
Voor de samenwerking met partijen waarmee veelvuldig overleg
plaatsvindt zoals gemeenten en partijen waarmee vaste overleg afspraken
zijn gemaakt zoals met bewoners in de klankbordgroep voor bewoners en
de Vlaamse overheid in de Vlaams-Nederlandse Bilaterale Maascommissie, is naar het verloop van de overleggen gekeken. Deze overleggen
zijn constructief en de met de projecten bereikte resultaten worden
positief gewaardeerd.
De interviews met een aantal externen en de bevindingen in de overleggroepen geven samen een genuanceerd beeld over de uitvoering van de
projecten.
Vraag 3
Waarom zijn de bewoners niet bij de eindevaluatie betrokken? Is bekend
hoe de bewoners nu oordelen over de samenwerking? Waaruit blijkt dat?
Antwoord 3
Zie het antwoord op vraag 2
Vraag 4
Waarom zijn de gemeenten niet bij de eindevaluatie betrokken? Is bekend
hoe de gemeenten nu oordelen over de samenwerking? Waaruit blijkt dat?
Antwoord 4
Zie het antwoord op vraag 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 18 106, nr. 245

2

Vraag 5
Kunt u toelichten waarom de respondenten aangeven de relaties als goed
te beoordelen, terwijl eerder door publieke partijen werd aangegeven dat
zij zich niet voldoende betrokken voelen?
Antwoord 5
Tijdens het project zijn er momenten en situaties geweest, die publieke
partijen voor verbetering vatbaar vonden. Door snel te reageren op deze
uitingen van zorg en een directe (één-op-één) benadering waarderen de
publieke partijen de relaties in de eindevaluatie als goed.
Vraag 6
Waarom is de Vlaamse overheid niet bij de eindevaluatie betrokken? Is
bekend hoe de Vlaamse overheid nu oordeelt over de samenwerking?
Waaruit blijkt dat?
Antwoord 6
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 7
Op basis van welke criteria is de selectie van de te interviewen personen
tot stand gekomen? Welke verklaring kan worden gegeven voor het feit
dat er weinig externen zijn geïnterviewd?
Antwoord 7
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 8
Waarom zijn niet alle betreffende waterschappen bij de eindevaluatie
betrokken? Is bekend hoe zij oordelen over de samenwerking?
Antwoord 8
De meest betrokken waterschappen zijn de voormalige twee Limburgse
waterschappen: Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en
Overmaas. Deze zijn in 2017 gefuseerd. Het nieuw gevormde Waterschap
Limburg is bij de eindevaluatie betrokken.
Zie verder het antwoord op vraag 2.
Vraag 9
Waarom is voor de eindevaluatie slechts één vertegenwoordiger van een
waterschap geïnterviewd?
Antwoord 9
Tijdens de evaluatieperiode was de fusie tussen Waterschap Peel en
Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas in volle gang. Het Waterschap Limburg heeft ervoor gekozen de medewerker voor het interview af
te vaardigen, die het meest betrokken is geweest bij Zandmaas/
Grensmaas.
Vraag 10
Kunt u toelichten wat het oordeel is van natuurorganisaties?
Antwoord 10
De natuurorganisaties zijn intensief betrokken bij de verwerving van
natuurgronden en de inrichting van terreinen die na de grindwinning als
natuurterrein beschikbaar komen. Zij zijn positief over de grondverwervingsinspanningen tot nu toe en de toezegging dat hiermee tot het einde
van het project door wordt gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 18 106, nr. 245

3

Vraag 11
Kan, met het oog op de nieuwe samenstelling van de commissie voor
Infrastructuur en Waterstaat, de reden worden toegelicht om tot beëindiging van de grootprojectstatus te besluiten? Waarom is gekozen voor
beëindiging in 2018 en niet per 2020 of 2024, de data tot wanneer er nog
doelstellingen openstaan?
Antwoord 11
Op verzoek van uw Kamer is in november 2016 een voorstel gedaan voor
criteria die kunnen worden gehanteerd bij het beëindigen van de groot
projectstatus (Kamerstuk 34 550 A, nr. 19). Toen is aangegeven dat het
zinvol is om het gesprek over beëindiging van de groot projectstatus aan
te gaan indien sprake is van één van de volgende criteria:
1. De geprognosticeerde uitgaven zijn voor 75% gerealiseerd en de
prognose eindstand past binnen de budgettaire randvoorwaarde;
2. Het grootste deel (circa 90%) van het doelbereik (bij programma’s) dan
wel de scope (bij projecten) is gerealiseerd;
3. Het risicoprofiel geeft geen aanleiding meer tot substantiële impact op
tijd en geld.
Naar aanleiding hiervan heeft de vaste commissie voor Infrastructuur en
Milieu op 8 februari 2017 besloten de procedure die leidt tot beëindiging
van de grootprojectstatus van het project «Rijksregioprogramma
Zandmaas/Grensmaas» (Kamerstuk 18 106) en van het project «Ruimte
voor de Rivier» (Kamerstuk 30 080) in gang te zetten en heeft de Tweede
Kamer de Minister verzocht een evaluatie te doen conform de regels voor
Grote Projecten.
Vraag 12
Wat had er beter gekund en/of gemoeten in de uitvoering van het groot
project Zandmaas/Grensmaas?
Antwoord 12
Tijdens ingewikkelde onderhandelingen in de lange periode van de
contractfase heeft de omgeving minder aandacht van de convenantpartners (IenW, LNV en Provincie Limburg) gekregen waardoor het
draagvlak was verminderd. Hierdoor moest in de realisatiefase intensief
gewerkt worden aan hernieuwd vertrouwen. Het continu informeren en
betrekken van de omgeving is van groot belang en is in de huidige
projectorganisaties continu in beeld.
Vraag 13
Welke concrete lessen trekt u uit het groot project Zandmaas/Grensmaas?
Antwoord 13
Zie het antwoord op vraag 1.
Vraag 14
Hoe gaat u deze lessen vertalen in concrete acties bij volgende (grote)
projecten?
Antwoord 14
De opgedane inhoudelijke, procesmatige en beheersmatige ervaring zal
benut worden in de nieuwe water- en andere MIRT-programma’s, zoals
het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Uiteraard geldt dat lessen uit
het ene programma niet altijd een-op-een toegepast kunnen worden in
het andere programma, dit is maatwerk en per project zal gekeken moeten
worden wat benut kan worden. Hiertoe wordt geïnvesteerd in kennisdelen
en het delen van ervaringen met betrokkenen bij lopende hoogwaterbeschermingsprojecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 18 106, nr. 245

4

Vraag 15
Wordt bij toekomstige grote projecten meer rekening gehouden met het
veranderende prijspeil? Hoe kan tussentijdse bijstelling van het budget
om deze reden worden voorkomen?
Antwoord 15
Voor de prijspeil aanpassingen is de reguliere werkwijze voor de
toekenning van IBOI (Indexering Bruto Overheids Investeringen)
toegepast. Ook bij toekomstige grote projecten zal deze werkwijze worden
toegepast. Om die prijsindexering te verwerken vindt jaarlijks een
bijstelling van het budget plaats.
Vraag 16
Wat is de stand van zaken ten aanzien van het initiatief van Rijkswaterstaat
om een overkoepelende beheervisie voor de Maas op te stellen?
Antwoord 16
Aan een overkoepelende beheervisie wordt op dit moment gewerkt. Deze
zal een gefaseerde aanpak kennen en naar verwachting in 2020 gereed
zijn.
Vraag 17
Onderschrijft u het belang van een overkoepelende visie om het risico te
beheersen dat bij onvoldoende onderhoud aan één of meerdere maatregelen het gehele stelsel in onderlinge samenhang minder effectief zal
functioneren?
Antwoord 17
Ja.
Vraag 18
In het deeltraject Westdijk en Eemdijk Noord is verontreinigende grond
toegepast terwijl dit verboden is. Kunt u een uitgebreide reactie hierop
geven en daarbij ook ingaan op de mogelijke oplossingsvarianten en de
financiële consequenties hiervan?
Antwoord 18
Deze vraag wordt beantwoord in het kader van de vragen van het lid
Dik-Faber (CU) over de met vervuild slib versterkte dijk bij Bunschoten
(ingezonden op 8 mei 2018).
Vraag 19
Kan zich de situatie voordoen dat het tussentijds wijzigen van doelstellingen als gevolg van politieke besluitvorming onwenselijke effecten
heeft? Zo ja, geeft dat reden de grootprojectstatus te beschermen tegen al
te veel politieke grillen?
Antwoord 19
Tussentijdse wijziging van doelstellingen kan altijd voor komen en dan zal
afgewogen moeten worden hoe met de gevolgen van die wijziging om te
gaan. Een groot project is hierin niet anders dan andere projecten.
Vraag 20
Nog niet alle doelstellingen zijn volledig behaald. Kan aangegeven
worden hoe en wanneer deze doelstellingen wel behaald gaan worden?
Antwoord 20
De natuurdoelstelling van Grensmaas om 1.208 ha te verwerven en
beschikbaar te stellen voor natuurontwikkeling dient eind 2018 behaald te
zijn. Consortium Grensmaas zal zich blijven inspannen om de laatste 84

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 18 106, nr. 245

5

ha te verwerven. Het verwerven van deze natuurgronden is slechts
mogelijk via minnelijke verwerving. Een juridische titel om te onteigenen
ontbreekt. De grindwinningsdoelstelling van Grensmaas dient eind 2024
behaald te zijn. Dan is 52 miljoen ton grind gewonnen.
Vraag 21
In hoeverre is in de doelstelling rekening gehouden met toekomstige
hoogwaterverwachtingen als gevolg van klimaatverandering (zoals
extreme neerslag en meer watertoevoer)?
Antwoord 21
In de scope van Maaswerken is beperkt rekening gehouden met de
klimaatverandering. Er is uitgegaan van de maatgevende afvoeren die
hoorden bij de toenmalige normen. Bij het vaststellen van nieuwe normen
voor de waterkeringen in 2017 en de voorkeursstrategie voor de Maas is
verder rekening gehouden met hogere afvoeren als gevolg van klimaatverandering. De maatregelen uit Maaswerken zullen ook bij hogere
afvoeren als gevolg van klimaatverandering de waterstand verlagen, maar
als gevolg van de nieuwe normen zijn aanvullende maatregelen nodig.
Dijken die nog niet aan de nieuwe norm voldoen, worden op basis van
urgentie geprogrammeerd in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en
versterkt. Inzichten over klimaatverandering worden meegenomen bij die
versterkingen. Daarnaast onderzoek ik conform Nationaal Waterplan en
Deltaprogramma met regionale partners in welke mate ik richting 2050
naast dijkversterkingen ook met nieuwe rivierverruimingen invulling kan
geven aan de waterveiligheidsopgave.
Vraag 22
Kan de nog te behalen natuurdoelstelling verder worden toegelicht? Wat
is er nodig om de doelstelling tijdig te behalen? Wat kan ervoor zorgen dat
de doelstelling toch niet wordt gehaald? Wordt de Kamer na afloop van de
einddatum geïnformeerd over het al dan niet behalen van de doelstelling?
Antwoord 22
Zie het antwoord op vraag 20. Indien grondeigenaren hun grond niet
vrijwillig willen verkopen wordt de doelstelling niet volledig gehaald.
Ik zal de Kamer informeren over het behalen van de doelstelling van de
programma’s/projecten via de reguliere begrotings- en MIRT-systematiek.
Vraag 23
Welke factoren zijn van invloed op het al dan niet behalen van de
natuurdoelstelling van Grensmaas door het Consortium?
Antwoord 23
De bereidheid van grondeigenaren om hun grond vrijwillig te verkopen is
van invloed op het volledig behalen van de natuurdoelstelling.
Vraag 24
Kunt u de Kamer na de einddatum van 31 december 2018 in een afzonderlijke brief informeren over het al dan niet behalen van de natuurdoelstelling van Grensmaas door het Consortium?
Antwoord 24
Ja dat kan, ik zal u dan informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 18 106, nr. 245

6