BZK/DGBRW/DB/PAW

Self-assessment risicoanalyse integriteit kandidaatbewindspersonen

Bijlagenummer

1

Datum

23 april 2021

Ons kenmerk

2021-0000218917

Self assessment integriteit:
U bent als kandidaat-bewindspersoon geheel verantwoordelijk voor de eigen
integriteit. Het gesprek met de formateur vormt de kern en dus het belangrijkste
moment en mogelijkheid voor u als kandidaat-bewindspersoon om uw eventuele
integriteitsrisico’s en kwetsbaarheden openlijk te bespreken en te voorzien van
eventueel nader benodigde beheersmaatregelen voorafgaande aan uw
benoeming. Ter afsluiting van het gesprek stelt de formateur de vraag of er
overigens nog feiten zijn uit heden of verleden van de kandidaat die hij moet
kennen omdat ze op enig moment van negatieve invloed zouden kunnen worden
op het functioneren van de kandidaat als bewindspersoon, dan wel het kabinet in
een moeilijke situatie zouden kunnen brengen.1 Onderstaande vragen dienen als
hulpmiddel om eventuele risico’s en kwetsbaarheden te vinden om de kernvraag
van de formateur te beantwoorden.
1. Heeft een vertegenwoordiger van uw politieke partij met u gesproken
over mogelijke integriteitrisico’s (in welke vorm dan ook, bijvoorbeeld een
integriteitstoets)? Zo ja, zijn daar relevante uitkomsten voor het door u
beoogde ambt?
2. Heeft u openbare uitlatingen gedaan (in media incl. sociale media) die in
relatie tot het voor u beoogde ambt of de regering een risico (zouden
kunnen) vormen (bijvoorbeeld in interviews, publicaties, reacties,
verleende medewerking)?
3. Heeft er in uw werkverleden ooit een klacht of integriteitsprocedure tegen
u gelopen die verband houdt met de wijze van functioneren door u? Zo ja,
wat is daarvan de uitkomst geweest? Is die uitkomst (nog) relevant voor
het door u beoogde ambt, zo ja op welke manier?
4. Bent u op andere wijze aangesproken op niet-integer gedrag? Zo ja welk?
5. Is uw CV volledig en geheel correct?
6. Komt uw CV overeen met eventueel overige door u verstrekte in
openbaarheid zijnde CV’s of daartoe behorende informatie?

1

Handboek bewindspersonen, het Blauwe Boek, Ministerie van Algemene Zaken, blz 12.

Pagina 1 van 6

Datum
23 april 2021

7. Heeft u in uw netwerk personen die voor u met de wetenschap van dit
moment een integriteitsrisico zouden kunnen vormen gegeven het ambt2?
8. Voldoet u aan het gestelde over (neven)functies en financiële en zakelijke
belangen in de brief van 20 december 2002 inzake “Beoordeling van
kandidaat-ministers en –staatssecretarissen” (Kamerstukken II 20022003, 28 754, nr. 1)? Raadzaam is alle oplossingen, nog uit te voeren
oplossingen en eventuele uitzonderingen transparant te maken.
9. Heeft u voorts nog andere financiële en of zakelijke belangen? Geef een
(gespecificeerde) omschrijving.
10. Heeft u een relevante niet strafrechtelijke juridische procedure in het
verleden gehad en/of een aankomende of lopende juridische procedure in
welke vorm dan ook? Dit in verband met een mogelijk risico of (de schijn
van) beïnvloeding op het functioneren in het ambt.

2

Dat kan bijvoorbeeld gelegen zijn in de integriteit van die personen zelf, of dat deze
personen informatie over u of een relevante zaak waar u bij betrokken bent (geweest)
hebben waardoor deze personen wellicht een poging zouden kunnen doen daar misbruik van
te maken.
Pagina 2 van 6

Datum
23 april 2021

Onderlegger bij het self-assessment integriteit
Eigen risicoanalyse integriteit, een introductie
Het is van belang dat de selectie, voordracht en benoeming van kandidaatbewindspersonen een helder en zorgvuldig proces is, dat bijdraagt aan een
integer en stabiel bestuur. Een integere, transparante en niet-corrupte overheid
waarbij de besteding van publiek geld in goede handen is en misbruik wordt
gestraft, is cruciaal voor het vertrouwen van burgers en bedrijven in de
rechtsstaat. Actueel is ook de aandacht voor integriteit te bezien in de mate
waarin het bestuur en volksvertegenwoordiging weerbaar is en moet zijn tegen
ondermijning.
In dat licht is het voor kandidaat-bewindspersonen verstandig om voorafgaand
aan toetreding tot het kabinet te bezien waar mogelijke (politieke)
kwetsbaarheden liggen. De eigen risicoanalyse is primair in uw eigen belang en
dient om bewustzijn en alertheid te bevorderen, te waarschuwen voor risico’s en
kwetsbaarheden te onderkennen. Die kwetsbaarheden kunnen veelal worden
weggenomen door beheersmaatregelen. De formateur ondersteunt u hierbij. Het
is mogelijk dat die beheersmaatregelen openbaar worden gemaakt. Het selfassessment is beperkt van opzet en biedt dus geen garantie dat alle aspecten van
integriteit zijn gedekt.
Zeker bij mensen met een rijke loopbaan, netwerk en levenservaring zijn risico’s
bijna onvermijdelijk. Vaak kunnen deze wel gemitigeerd worden. Integriteit is
vaak complex, niet eenduidig, met gekleurde en grijze gebieden en staat bijna
altijd in een dynamisch politiek-bestuurlijke werkelijkheid. Er geldt dan ook:
“Integriteit is geen bezit, maar een constante opgave en uitdaging’3.
Integriteitsdilemma’s zullen onvermijdelijk gaan spelen in het ambt maar worden
niet altijd direct ingezien. Ook voorafgaande aan een volgende ambtstermijn blijft
de zelfanalyse raadzaam en behulpzaam. Immers, de omstandigheden wijzigen
continu.

Het goede gesprek
Het belangrijkste doel is niet het self-assessment zelf, als wel het goede gesprek
op basis van de zelfanalyse. Het self-assessment faciliteert het gesprek over
kwetsbaarheden en beheersmaatregelen en draagt bij aan de eigen weerbaarheid
en de stabiliteit van het kabinet.
Het is uw verantwoordelijkheid om op eigen initiatief alle relevante feiten en
omstandigheden ter sprake te brengen. De vragenlijst is hierbij een hulpmiddel en
niet bedoeld als uitputtende vragenlijst. Uw privacy is gewaarborgd in de reguliere
procedure met de formateur. Het materiaal blijft uw eigendom en u werkt op
vrijwillige basis mee aan de vragenlijst.
Wel geeft u na uw gesprek met de formateur een schriftelijke verklaring aan de
formateur conform het voorbeeld zoals opgenomen op blz. 79 in het Handboek
bewindspersonen.
3

Grijs, onderzoek naar achtergronden en risicofactoren bestuurlijke integriteit; onderzoek
in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2012.
Pagina 3 van 6

Datum
23 april 2021

Kennis
Verondersteld wordt dat u tenminste de brief van 20 december 2002 Beoordeling
van kandidaat-ministers en -staatssecretarissen (Kamerstukken II 2002-2003, 28
754, nr. 1) integraal ter kennisneming tot u heeft genomen.
Tevens wordt verondersteld dat u kennis neemt van de volgende bronnen voordat
u aan het ambt begint:
1. Het Handboek bewindspersonen, het zogenaamde blauwe boek.
2. De Code goed openbaar bestuur.
3. De gedragscode integriteit Rijk (GIR)4.
4. Aanwijzingen voor de rijksdienst inzake protocol (nr.3884909), met name
aanwijzing 1, 3 en 4. 5
(Neven) functies en financiële en zakelijke belangen
Omdat de vraag over (neven) functies en financiële en zakelijke belangen
complex is, treft u onderstaand alvast enkele passages daarover aan die in het
Handboek bewindspersonen zijn opgenomen.
Een kandidaat-bewindspersoon dient alle betaalde en onbetaalde functies,
nevenfuncties, en andere nevenactiviteiten neer te leggen voorafgaand aan de
beëdiging van het kabinet. Alleen onder bijzondere omstandigheden en met
uitdrukkelijke toestemming van de formateur kan een bepaalde functie al dan niet
voor bepaalde duur worden voortgezet. Daarnaast wordt in het gesprek tussen
formateur en kandidaat systematisch nagegaan of betrokkene
zeggenschapsrechten heeft inzake relevante financiële of zakelijke belangen.
Waar dat het geval is dient de kandidaat voor de beëdiging ofwel volledig afstand
te doen van deze belangen, ofwel (voorbereidingen voor) een regeling te treffen
waarbij hij de zeggenschapsrechten gedurende de ambtsperiode niet kan
uitoefenen. Bedacht dient te worden dat in dit kader ook de betaalde en
onbetaalde functies, nevenfuncties, nevenactiviteiten en zeggenschapsrechten
van partners en familieleden van kandidaat-bewindspersonen in de belangstelling
kunnen komen te staan. De kandidaat dient in het gesprek met de formateur
volledig en waarheidsgetrouw alle relevante feiten te melden (zie ook paragraaf
5.4.4).6
Functies, nevenfuncties en andere nevenactiviteiten
Tijdens het gesprek deelt de formateur aan de kandidaat mede dat hij/zij alle
betaalde en onbetaalde functies en nevenfuncties en andere nevenactiviteiten
dient neer te leggen voorafgaand aan de beëdiging van het kabinet. Dit om iedere
4

GRECO vraagt in zijn aanbeveling om een gedragscode voor Ministers en
Staatssecretarissen, waarin kaders zijn vastgelegd voor integer handelen. Deze kaders
kunnen worden gevonden in onder meer de gedragscode integriteit Rijk (GIR). Hoewel deze
gedragscode niet rechtstreeks van toepassing is op bewindspersonen, bevat deze wel
degelijk uitgangspunten voor hun handelen, Kamerstukken 2018-2019; 35.000 VII, nr 9.
5
Regeling van de Minister-President, Minister van Algemene Zaken, van
13 juli 2016, nr. 3884909, houdende de vaststelling van Aanwijzingen inzake
Protocol, Staatscourant 2016, 38170, 21 juli 2016.
6
Handboek bewindspersonen, het Blauwe Boek, ministerie van Algemene Zaken, blz 11.
Pagina 4 van 6

Datum
23 april 2021

mogelijke schijn te vermijden dat nevenfuncties of andere nevenactiviteiten
afbreuk zouden kunnen doen aan objectieve
besluitvorming. Bovendien is het ambt van bewindspersoon zo veeleisend en
belangrijk dat het volledige inzet van betrokkenen vergt. De termen (neven-)
functie en nevenactiviteit moeten daarbij zo breed mogelijk worden opgevat. Het
gaat dus bijvoorbeeld ook om vrijwilligersfuncties in clubs of verenigingen, parttime hoogleraarschappen, redactiefuncties en lidmaatschappen van comites van
aanbeveling. Het ’slapend’ continueren van een functie door middel van een
zogeheten nul-urencontract is niet toegestaan. Het uitsluitend lid
zijn van een vereniging (dus niet in een bestuursfunctie) valt niet onder deze
regeling.
Indien de kandidaat toch een reden ziet om een bepaalde functie, al dan niet voor
bepaalde duur, voort te zetten dan kan dat alleen met uitdrukkelijke toestemming
van de formateur. Zo is het in het verleden voorgekomen dat een kandidaatbewindspersoon nog enkele promovendi mocht begeleiden wier onderzoek bijna
afgerond was.
Deze gedragslijn impliceert ook dat een bewindspersoon eenmaal in functie alleen
bij hoge uitzondering een nevenfunctie mag accepteren en dan alleen na
schriftelijke toestemming van de minister-president. Evenzo dient een
bewindspersoon het voornemen tot het voeren van besprekingen over een
toekomstige werkkring eerst ter goedkeuring voor te leggen
aan de minister-president.
Financiële en zakelijke belangen
Ten aanzien van financiële en zakelijke belangen van de bewindspersonen geldt
eveneens dat iedere schijn vermeden dient te worden dat er geen sprake zou zijn
van objectieve besluitvorming. Daarbij is niet slechts het beleidsterrein relevant
waarvoor een bewindspersoon direct verantwoordelijk is. Als lid van het kabinet is
een bewindspersoon immers bij de besluitvorming over alle onderwerpen die in de
ministerraad aan de orde komen betrokken. Derhalve zijn in de loop van de jaren
zeer stringente gedragsregels tot stand gekomen waar kandidaatbewindspersonen zich aan moeten committeren. In het gesprek tussen formateur
en kandidaat wordt daarom systematisch nagegaan of betrokkene
zeggenschapsrechten heeft inzake relevante financiële of zakelijke belangen.
Waar dat het geval is dient betrokkene ofwel volledig afstand te doen van deze
belangen, ofwel een regeling te treffen waarbij hij/zij de zeggenschapsrechten
gedurende de ambtsperiode niet kan/zal uitoefenen.
In bijlage treft u een niet-limitatief overzicht aan van de gehanteerde richtlijnen
aangaande financiële of zakelijke belangen en tot nu toe geaccepteerde mogelijke
oplossingen ingeval er sprake is van een risico van schijnbare
belangenverstrengeling. Daarbij vestig ik uw aandacht er op dat als uitgangspunt
wordt gehanteerd dat financiële en zakelijke belangen van een partner,
meerderjarige kinderen en andere familieleden in de regel niet relevant
worden geacht. De motivering hiervoor is dat in de huidige maatschappij mensen
als zelfstandige individuen worden beschouwd die geacht worden economisch
onafhankelijk te zijn. Het past daarbij niet om van de partner of familieleden van
een kandidaat bewindspersoon te eisen dat zij ingrijpende financiële of zakelijke
veranderingen aanbrengen in hun leven om de kandidatuur van betrokkene
mogelijk te maken. Het is ook ongewenst dat het ambt van bewindspersoon voor
Pagina 5 van 6

Datum
23 april 2021

een belangrijke groep geschikte kandidaten enkel en alleen vanwege de
maatschappelijke positie van partner of verwanten onbereikbaar
zou zijn. De grens van relevante financiële en zakelijke belangen die tijdens de
formatie aan de orde zijn wordt daarom gelegd bij die belangen waarover de
kandidaat-bewindspersoon persoonlijk (mede-)zeggenschap heeft. Vandaar dat
de financiële en zakelijke belangen van minderjarige kinderen en de partner in
geval van een huwelijk in gemeenschap van goederen wel relevant worden
geacht. Die afbakening laat onverlet dat tijdens een ambtsperiode een
bewindspersoon zelf de verantwoordelijkheid draagt om niet deel te nemen aan
de besluitvorming over zaken die zijn of haar partner, kinderen, andere familie,
zakenrelaties, (ex-) belangen of vroegere functies raken, voor zover deelneming
in strijd zou kunnen komen met een goede ambtsuitoefening. Juist ook bij het
punt van financiële en zakelijke belangen is het van belang de
verantwoordelijkheidsverdeling tussen formateur en kandidaat scherp in het oog
te houden. Het is de verantwoordelijkheid van de formateur om dit onderwerp in
het gesprek met de kandidaat systematisch aan de orde te stellen. Het is de
verantwoordelijkheid van de kandidaat om daarbij waarheidsgetrouw en volledig
alle relevante feiten te melden. In geval tijdens het gesprek mogelijke
onverenigbare financiële en/of zakelijke belangen worden geconstateerd
is het de verantwoordelijkheid van de kandidaat-bewindspersoon om daarvoor,
rekening houdend met de richtlijnen in de bijlage, tijdig een adequate regeling te
treffen. De formateur neemt hiervan op hoofdlijnen kennis en geeft slechts aan of
de gekozen oplossing hem in het gegeven geval plausibel voorkomt.
Het spreekt voor zich dat de formateur zich nooit zelfstandig een volledig beeld
kan vormen van de zakelijke belangen van betrokkene en de juridische
vormgeving daarvan. Hij moet bij de beoordeling van de zakelijke belangen en de
gekozen oplossingsrichting afgaan op de informatie die de kandidaatbewindspersoon verstrekt. Derhalve kan hij ook niet anders
dan op hoofdlijnen beoordelen of betrokkene een adequate oplossing kiest voor
geconstateerde probleempunten. De formateur kan ook niet controleren of
betrokkene vervolgens op een juiste wijze uitvoering geeft aan die afspraken. De
verantwoordelijkheid voor de gekozen oplossingsrichting en de juiste uitvoering
daarvan blijven derhalve volledig bij de kandidaat-bewindspersoon rusten. Dit
geldt temeer omdat er grote persoonlijke financiële belangen in het geding
kunnen zijn, zodat alleen de betrokkene voor zichzelf de voor- en
nadelen kan afwegen van de mogelijke oplossingsrichtingen.
Ook tijdens de ambtsperiode mag een bewindspersoon uiteraard geen financieel
of zakelijk belang creëren dat in strijd is met voornoemde richtlijnen.7

7

Handboek bewindspersonen, het Blauwe Boek, Ministerie van Algemene Zaken, blz 74-75.
Pagina 6 van 6